Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2011

Nr. 86

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 maart 2011
Inleiding
Met deze brief informeer ik u over de voortgang van de aanpak van
kinderpornografie. De vorige voortgangsbrief is op 16 juli 2010 aan uw
Kamer gezonden.1 Over deze brief heeft de staatssecretaris van Veiligheid
en Justitie op 2 december 2010 Algemeen Overleg (AO) met uw Kamer
gevoerd.2 Tijdens dit overleg is uw Kamer meegedeeld dat, ten einde alle
door de leden gestelde vragen te kunnen beantwoorden en de heroriëntatie op een aantal onderwerpen (onder andere het filteren en blokkeren),
de eerst volgende voortgangsbrief in februari 2011 zal worden verstuurd.
Tevens is uw Kamer toegezegd dat de frequentie van de voortgangsbrieven van twee keer per jaar zal worden gecontinueerd.
Algemeen

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010,
32 123 VI, nr. 220.
2
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
32 500 VI, nr. 75.

kst-32500-VI-86
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Onder verantwoordelijkheid van de toenmalige minister van Justitie is in
overleg met en steun van de Tweede Kamer in de afgelopen jaren door
politie en Openbaar Ministerie (OM) vanuit drie speerpunten gewerkt aan
het verbeteren van de aanpak van kinderpornografie. Allereerst is ingezet
op de verbetering van het werkproces bij de politie, vooral via innovatie in
een zogenoemde proeftuin en de ontwikkeling van nieuwe technologie die
het tactisch onderzoek ondersteunt en versnelt. Verder is erop ingezet de
werkvoorraad van kinderpornozaken in Nederland inzichtelijk te krijgen en
beter te beheersen, onder andere door de tijdelijke extra inzet van
recherchecapaciteit uit Bovenregionale Rechercheteams (BR-en) en
tijdelijke extra inzet van digitale expertise. Om meer en betere sturing van
het OM op de bestrijding van kinderpornografie te krijgen is er een
landelijk Officier van Justitie kinderpornografie aangesteld. Ten derde
wordt door politie en OM gewerkt aan het verleggen van de focus in de
aanpak van kijkers en bezitters van afbeeldingen van seksueel misbruik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 86

1

van kinderen (de downloaders) naar de slachtoffers en de vervolging en
opsporing van vervaardigers en verspreiders.
De meest recente informatie, gelegd naast de eerdere voortgangsbrieven,
brengen mij tot de conclusie dat de drie speerpunten voor het verbeteren
van de aanpak van kinderporno juist zijn gekozen. Er is hard aan gewerkt,
maar de geformuleerde ambities zijn nog onvoldoende waargemaakt.
Extra inspanningen zullen daar de komende periode voor nodig zijn.
In Nederland vindt nagenoeg geen commerciële productie van kinderporno plaats. Hoewel hierover geen cijfers bekend zijn, is de afgelopen
jaren met het ondere andere beschikbaar komen van goedkopere en
betere foto- en filmapparatuur ook in Nederland een tendens te constateren dat er meer en meer «thuis» materiaal wordt geproduceerd. Dit
materiaal wordt veelal uitgewisseld door middel van ruilhandel tussen
pedofiele netwerken. In Nederland komt het merendeel van het slachtofferschap van seksueel misbruik voort uit dit materiaal. Dit probleem
verdient dan ook de onverdeelde aandacht van politie en OM. Het
aanpakken van downloaders werkt weliswaar als preventieve maatregel,
maar het bestrijdt het probleem niet of nauwelijks. Vandaar dat dit kabinet
er voor kiest het slachtoffer voorop te zetten en capaciteit vrij te maken
om die te ontzetten en vervaardigers en verspreiders in Nederland te
achterhalen. Door immers meer op de laatste twee dadergroepen te
focussen kan er beter naar slachtoffers worden doorgerechercheerd.
Ontwikkelingen bij politie en OM
PVAKP
Eind 2008 is het Programma Verbeteren Aanpak Kinderporno (PVAKP) van
de politie met een verbeterplan van start gegaan. Het PVAKP heeft eind
2010 een doorstartplan voor een tweede fase gepresenteerd.
In de eerste fase van het PVAKP zijn, zoals ook in eerdere voortgangsbrieven vermeld, diverse belangrijke maatregelen ter verbetering van de
aanpak kinderpornografie in gang gezet. Het terugdringen van de
werkvoorraad heeft daarbij de grootste prioriteit gekregen en er zijn
diverse (tijdelijke) maatregelen in gang gezet om dat te bereiken.
Desondanks blijft de werkvoorraad, mede door de niet te beïnvloeden
instroom van zaken uit internationaal onderzoek, op een onacceptabel
hoog niveau. Mede hierdoor is de gewenste focusverlegging in de
opsporing van downloaders naar vervaardigers en het achterhalen van
slachtoffers niet geheel van de grond gekomen en is de beschikbare
recherchecapaciteit aangewend voor voornamelijk het wegwerken van de
werkvoorraad. Voortzetting van het PVAKP acht ik noodzakelijk, maar om
de gewenste focusverlegging daadwerkelijk te realiseren is meer nodig.
De politie en het OM zijn daarom momenteel een voorstel aan het
uitwerken voor een nationale (in)richting van de aanpak van kinderpornografie. Er worden keuzes gemaakt die leiden tot een meer nationale
aanpak van de internetzaken op het gebied van kinderpornografie en een
versterking van de regionale aanpak als het gaat om in Nederland
plaatsvindend misbruik. Dit met het doel om meer dan nu Nederlandse
kindermisbruikers, vervaardigers en verspreiders van kinderporno aan te
pakken. De focus is daarbij gericht op het ontzetten van slachtoffers en het
leveren van een aanvaardbare bijdrage aan de internationale aanpak van
kinderporno en kindersekstoerisme. Ik steun deze aanpak. Hij past prima
in de inzet van het kabinet voor de nationale politie. Ik verwacht in mei
een voorstel van het Openbaar Ministerie en de politie hoe wijzigingen
moeten worden doorgevoerd om de herinrichting van de bestrijding van
kinderpornografie te kunnen implementeren voor de beide organisaties.
Na de besluitvorming over de herinrichting en een gedegen voorbereiding
moet het starten van de implementatie op 1 januari 2012 haalbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 86

2

Met steun vanuit de reeds bestaande projectorganisatie is het mogelijk
om te veranderen en toch door te gaan met de afhandeling van lopende
en nieuwe onderzoeken.
Werkvoorraad over de omvang van de werkvoorraad kinderpornografie
aan het einde van het 3e kwartaal van 2010. Deze bevatte toen 991 zaken.
Inmiddels is de werkvoorraad aan het einde van het 4e kwartaal 2010
beschikbaar, deze omvat 770 zaken. Een volledig overzicht, van de cijfers
op de manier zoals zij sinds de eerste voortgangsbrief uit 2008 zijn
gemeld, treft u hieronder aan. De onderstaande tabellen geven inzicht in
de totale werkvoorraad per kwartaal en in de onderverdeling van de
werkvoorraad naar uitvoerende organisatie. Bij de cijfers plaats ik drie
opmerkingen. Allereerst is een terugloop in de werkvoorraad bij de regio’s
zichtbaar. Ten tweede blijft het aantal internationale onderzoeken
onvoorspelbaar. Zoals bekend bereidt het KLPD Nederlandse inspanningen op internationale dossiers voor, maar vindt uitvoering plaats bij de
BR-en en de regio’s. Tot slot constateer ik dat de totale werkvoorraad, met
twee uitschieters naar boven, rond de 750 zaken jaarlijks stabiliseert.

Regio’s
BR-en
KLPD
Totaal

Okt ’08

Ma ’09

Jun ’09

Sep ’09

Dec ’09

Ma ’10

Jun ’10

Sep ’10

Dec ’10

500
208
71
779

434
208
48
690

413
208
109
730

456
208
215
879

418
376
15
809

414
209
156
779

378
202
25
605

383
224
384
991

377
214
179
770

De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft uw Kamer tijdens het
AO toegezegd om in de onderhavige voortgangsbrief informatie te geven
over de verhouding tussen kinderpornozaken die voortvloeien uit
nationaal onderzoek en kinderpornozaken die voortvloeien uit internationaal onderzoek. Uit de verslaglegging van de politie en het OM is dit niet
zichtbaar te maken. De reden hiervoor is dat het ook niet relevant is voor
de opsporing zelf om deze gegevens statistisch vast te leggen. Experts
schatten de verhouding op 80%–20%, waarbij 80% voortkomt uit
internationale zaken.
Tijdelijke inzet Bovenregionale Rechercheteams (BR-en)
Sinds 2009 worden Bovenregionale Rechercheteams ingezet voor het
terugdringen van de werkvoorraad. Deze maatregel was tijdelijk van aard
en voor de duur van twee jaar ingesteld. Inmiddels is besloten om de inzet
van deze teams te continueren totdat de nationale (in)richting van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 86

3

aanpak kinderpornografie gerealiseerd is en op andere wijze aan de
beheersing van de werkvoorraad vormgegeven gaat worden.
Korpsmonitor
De afronding van de korpsmonitor 2009/2010 bevindt zich in de eindfase.
Na interne besluitvorming daarover bij de politie zal de korpsmonitor mij
voor de zomer van dit jaar worden aangeboden. In de eerst volgende
voortgangsbrief zal ik u hierover nader informeren.
Filteren en blokkeren
De discussie over het filteren en blokkeren van websites kent een lange
geschiedenis. In 2006 heeft de KLPD hiermee al op bescheiden schaal
geëxperimenteerd. Dit experiment is uitgebreid beschreven in de WODC
studie uitgevoerd in 2007 en 2008 naar het filteren en blokkeren, waarover
uw Kamer is geïnformeerd.1 In het najaar van 2008 heeft de toenmalige
minister van Justitie op basis van dit onderzoek gekozen voor een
scenario waarbij de overheid actief zelfregulering door de private partijen
bevordert. Een belangrijke overweging hierbij is het uitgangspunt dat de
overheid vooral via de strafrechtelijke weg het seksueel misbruik van
kinderen moet aanpakken en dat alle beschikbare capaciteit daarvoor
benodigd is. Van de private partijen mag aanvullend hierop worden
gevraagd om het verspreiden van afbeeldingen tegen te gaan. Verschillende grote Internet Service Providers (ISP’s) hebben vervolgens
toegezegd met een zelfreguleringinitiatief te komen. Daartoe hebben zij
samenwerking gezocht met het Meldpunt Kinderporno op internet (verder
Meldpunt). Het bedachte systeem bestaat uit een zwarte lijst van websites
met kinderpornografie die wordt opgesteld en onderhouden door het
Meldpunt en waaraan uitvoering wordt gegeven door de ISP’s.
Op 22 november 2010 heeft het Platform Internetveiligheid (verder
Platform), dat bestaat uit verschillende marktpartijen en de ministeries
van EL&I en Veiligheid & Justitie, een brief aan mij gestuurd. Dit Platform
begeleidt in nauwe samenwerking met het Meldpunt de ontwikkeling en
implementatie van het filter. Het Platform heeft mij meegedeeld, dat onder
invloed van allerlei recente ontwikkelingen, de opgestelde zwarte lijst
echter dusdanig klein van omvang is dat dit tot de conclusie leidt dat het
blokkeren van websites met kinderporno via een dergelijke lijst een
voorziening is die thans niet meer als een probaat en effectief instrument
kan dienen. Daarbij komt dat voor het filteren en blokkeren partijen
inspanningen moeten verrichten en middelen ter beschikking dienen te
stellen die niet in verhouding staan tot het te verwachten effect. De brief
van het Platform stuur ik ter informatie als bijlage bij deze brief mee
(bijlage 1).2

1

Invulling van de motie Van der StaaijRouvoet (TK 2005–2006, 30 300 VI, nr. 160).
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

Uit internationaal overleg over de bestrijding van kinderporno blijkt dat
het aanbieden van professionele kinderpornografie sterk is afgenomen op
internet. Het aanbod is inmiddels verplaatst naar minder toegankelijke
delen van het internet. Het oorspronkelijke doel, dat met het filteren en
blokkeren werd beoogd, was het voorkomen van ongewilde confrontatie
met kinderpornografie op het internet. Door de verplaatsing van het
materiaal naar andere, meer besloten, delen van het internet en de
toepassing van nieuwe technieken is dit momenteel nauwelijks meer aan
de orde. Door de toepassing van het filteren en blokkeren worden
personen die gericht zoeken naar kinderporno niet gehinderd. Een ander
belangrijk uitgangspunt, voor zowel de toenmalige minister van Justitie
als voor de ISP’s, was dat op de zwarte lijst alleen sites zouden worden
vermeld die niet van het internet konden worden verwijderd. Het gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 86

4

hierbij om websites die worden gehost in landen die geen maatregelen
nemen om deze websites uit de lucht te halen.
Ik heb besloten het advies van het Platform te volgen en respecteer dat
het filteren en blokkeren van kinderpornografische sites op domein (DNS)
niveau niet zal worden ingevoerd door de ISP’s.
De politie en de hostingprovider Leaseweb hebben inmiddels wel
afspraken gemaakt om een pilot te initiëren waarin het zogenoemde
uploaden van kinderpornografische foto’s naar het internet kan worden
tegengehouden. Over de voortgang hiervan zal ik u in de volgende
voortgangsbrief berichten.
Tijdens het AO heeft de staatssecretaris naar aanleiding van de vraag van
het lid Gesthuizen (SP), over hoe aan gekeken wordt tegen het gebruik
van Deep Packet Inspection (DPI) voor de opsporing van kinderporno,
geantwoord dat deze technologie wordt onderzocht en dat daar in de
voortgangsbrief op terug zal worden gekomen. In berichten uit de media
die volgden op het AO werd ten onrechte gesteld dat de staatssecretaris
zou hebben geantwoord het gebruik van DPI voor het blokkeren van
kinderporno op het internet te overwegen. Dit heb ik ook aangegeven in
de antwoorden op de schriftelijke vragen van het lid Dibi (Groenlinks) van
23 december 2010 jongstleden.1
De tijdens het AO gestelde vraag over DPI interpreteer ik als volgt: Gaat u
kinderpornografie opsporen op het internet met een applicatie waarin DPI
technieken zijn ingebouwd?
De toepassing van DPI en de techniek hierachter bestaat al langer en
ontwikkelt zich steeds verder. Zo wordt DPI toegepast in applicaties om
bijvoorbeeld (bedrijfs)netwerken of het internet te beveiligen. DPI
technieken worden dan gebruikt om de inhoud van de pakketgegevens die
over een netwerk gaan, bijvoorbeeld het internet, te kunnen onderzoeken
op de mogelijke aanwezigheid van bepaalde content. Dit is algemeen
geaccepteerde praktijk. Ik acht het aanvaardbaar als overheden binnen
hun wettelijke mogelijkheden hiervan gebruik maken. Ik heb geen plannen
om DPI specifiek te gebruiken voor de bestrijding van kinderpornografie.
Wel zal ik de ontwikkeling ten aanzien van deze techniek blijven volgen
voor de opsporing in het algemeen.
Overige onderwerpen
Hulptrajecten misbruikte kinderen
Tijdens het AO op 2 december 2010 heeft de staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie toegezegd om u nader te informeren over behandeltrajecten voor minderjarige slachtoffers van seksueel misbruik, waarin
aandacht is voor preventie ontwikkeling daderschap. Het ministerie van
VWS heeft mij hierover geïnformeerd. Er zijn diverse behandeltrajecten
voor zowel minderjarige slachtoffers van seksueel misbruik als minderjarigen die afwijkend seksueel gedrag tonen. Omdat het meer tijd vergt om
uit te zoeken in hoeverre in deze trajecten ook expliciet de preventie van
de ontwikkeling van daderschap aan bod komt zal ik uw Kamer hier
afzonderlijk nog over berichten.
Online Meldknop

1

TK vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel,
nummer 938.

Tijdens het AO met uw Kamer heeft de staatssecretaris toegezegd de
Kamer te informeren over de stand van zaken ten aanzien van een online
meldknop. Het Meldpunt Kinderporno op internet (die de site
www.helpwanted.nl beheert) is nauw betrokken bij de totstandkoming van
deze meldknop. Ook het Meldpunt Discriminatie, Pestweb en De Kindertelefoon zijn inmiddels als partners aangeschoven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 86

5

Er wordt momenteel hard gewerkt aan twee versies van de online
meldknop. De eerste variant betreft een meldknop als applicatie («app»)
voor de internetbrowser. Door deze «app» te downloaden wordt de
meldknop toegevoegd aan de internetbrowser. De knop zal vervolgens
voortdurend zichtbaar zijn en op het moment dat de internetgebruiker
geconfronteerd wordt met seksueel misbruik of ongewenst gedrag kan
deze gelijk melding doen. Van het Meldpunt heb ik begrepen dat Microsoft
bereid is gevonden de technische ontwikkeling van deze meldknop voor
zijn rekening te nemen. Het is de bedoeling dat deze meldknop met zoveel
mogelijk verschillende soorten browsers (Internet Explorer, Chrome,
Firefox) zal werken. De tweede variant betreft een meldknop die op een
website zelf kan worden geplaatst. De verwachting is dat beide
meldknoppen in de zomer gereed zullen zijn.
Trajecten om online in contact te komen met de hulpverlening
Het lid Arib (PvdA) heeft tijdens het laatste AO gerefereerd aan een project
in Duitsland waarbij mensen die seksuele gevoelens hebben voor
kinderen via het internet kunnen worden doorverwezen naar de hulpverlening. Zij suggereerde dat het Meldpunt wellicht een rol kan spelen bij
implementatie hiervan in Nederland. Navraag bij het Meldpunt heeft
uitgewezen dat er weinig bekend is over dit project genaamd «Dunkelfield», behalve dat het project in Duitsland inmiddels is gestopt.
In Nederland wordt op andere manieren gezocht naar preventieve
maatregelen. Naar aanleiding van het succesvolle programma «Stop it
Now!» uit het Verenigd Koninkrijk zijn het Meldpunt Kinderporno op
internet en het ambulant forensisch centrum De Waag gestart met een
onderzoek naar de mogelijkheden voor de ontwikkeling van een Nederlandse versie van dit programma. «Stop it now!» probeert daders en
potentiële daders ervan te overtuigen hulp te zoeken. Deze organisatie
richt zich ook op familie, vrienden en bekenden uit de omgeving van deze
(potentiële) daders. Daarnaast biedt de website (www.stopitnow.org.uk)
informatie voor ouders om hun kinderen beter te beschermen tegen
seksueel misbruik, en is er een hulplijn waarop mensen anoniem kunnen
worden geholpen. Het Nederlandse initiatief wil zich in eerste instantie
richten op mensen die bij zichzelf pedoseksuele neigingen of de interesse
in het bekijken van kinderporno ontdekken en hen een plek bieden waar zij
over hun gevoelens kunnen praten en begeleid kunnen worden naar
professionele hulp. Ervaringen in Nederland met professionele hulp
geven aan dat er in beginsel genoeg behandelmogelijkheden zijn, maar
dat vanwege wantrouwen en schaamte mensen moeilijk deze stap zetten.
EFC
Ten aanzien van de stand van zaken met betrekking tot de European
Financial Coalition (EFC) kan ik u het volgende mededelen. Op 15 en
16 september 2010 zijn de resultaten gepresenteerd van de eerste fase
van de EFC. Zoals bekend is deze coalitie naar Amerikaans voorbeeld
opgericht en heeft het de Europese Commissie als grootste sponsor. Het
doel van de EFC is het ontwikkelen van een flexibele en dynamische
coalitie van stakeholders die onder leiding van rechtshandhavende
instanties samenwerken ten behoeve van het opsporen en helpen van
slachtoffers van seksueel misbruik, evenals het opsporen en vervolgen
van daders. Daarbij wordt ingezet op het opwerpen van barrières in de
financiële dienstverlening.
Uit de rapportage over de eerste fase van het EFC blijkt dat de bereidheid
onder private partijen – veelal financiële instellingen – om met de publieke
organisaties samen te werken aanwezig is. In verschillende werkgroepen
zijn «best practices» beschreven die moeten leiden tot concrete samenwerkingsvormen. De Payments Industry Working Group heeft bijvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 86

6

beeld deze «best practices» uitgewerkt in een brochure met richtlijnen
voor de financiële dienstverleners. Dit om hen te helpen het werkproces
en de relaties met klanten «vrij» te houden van betrokkenheid bij het
verspreiden van afbeeldingen van seksueel misbruik van kinderen. Ook
heeft het EFC een strategische analyse over de verspreiding van kinderpornografie gepubliceerd. Een belangrijke trend die daarin wordt
beschreven is de forse afname van het aantal commerciële websites met
kinderporno in de afgelopen twee jaar. Datzelfde geldt voor het daadwerkelijke hoeveelheid geld dat met het exploiteren van dergelijke sites wordt
verdiend. De EFC verklaart dat enerzijds door de opkomst van andere
technologieën zoals Peer-to-Peer (P2P) en de toenemende internetvaardigheid van computergebruikers en anderzijds door de toegenomen
rechtshandhaving en de effectiviteit daarvan. Tegelijkertijd kan niet
worden uitgesloten dat commerciële websites er beter in slagen zich voor
rechtshandhaving «onzichtbaar» te maken.
De Europese Commissie heeft nog geen besluit genomen over financiering van een tweede fase van de EFC. Wel zijn er recentelijk vanuit
Europol contacten gelegd met Europese opsporingsinstanties, waaronder
de Nederlandse politie, om concrete onderzoeken tegen commerciële
websites op te zetten.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VI, nr. 86

7