Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3018
Vragen van de leden Rajkowski, Brekelmans en Michon-Derkzen (allen
VVD) aan de Ministers van Justitie en Veiligheid en van Buitenlandse Zaken
over het bericht «Omstreden Chinese camera’s hangen overal in Nederland,
ook bij ministeries» (ingezonden 9 maart 2022).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid), van
Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) en van Staatssecretaris Van
Huffelen (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties), mede namens de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen
8 juni 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022,
nr. 2273.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Omstreden Chinese camera’s hangen overal
in Nederland, ook bij ministeries»?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Klopt het dat het gaat om camera’s van de Chinese merken Hikvision en
Dahua en dat zij onder andere overheidsgebouwen in beeld brengen? Zo ja,
om hoeveel camera’s gaat het? Waar staan deze camera’s? Staan deze
camera’s ook voor overheidsgebouwen waarbij anonimiteit belangrijk kan zijn
zoals bij defensie en de inlichtingendiensten?
Antwoord 2
De Nederlandse overheid maakt gebruik van Chinese camera’s. Het is niet
bekend om hoeveel camera’s het specifiek gaat. Zoals in het antwoord op
vragen 4 en 5 wordt geschetst, gelden er overheidsbreed kaders en beleid
voor aanschaf en gebruik van (digitale) producten en diensten, zoals
camera’s, waarbij ook rekening gehouden moet worden met (eventuele)
risico’s voor nationale veiligheid. Over welke beveiligingsmaatregelen al dan
niet worden getroffen bij de gebouwen van de inlichtingen- en veiligheids-

1

ah-tk-20212022-3018
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

NOS, 8 februari 2022 (https://nos.nl/artikel/2416279-omstreden-chinese-camera-s-hangenoveral-in-nederland-ook-bij-ministeries).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

diensten en welke apparatuur daarvoor wordt gebruikt, worden in het
openbaar geen uitspraken gedaan.
Vraag 3
De politie heeft inmiddels bevestigd dat er vorig jaar bijna 700 camera’s van
Dahua zijn aangeschaft2; klopt dit? Zo ja, was de politie zich al bewust van de
veiligheidsrisico’s bij de aanschaf van deze camera’s? Zo ja, waarom zijn dan
toch deze camera’s aangeschaft? Zo nee, kunt u een tijdlijn schetsen van de
aanschaf van Chinese camera’s door de politie van de afgelopen jaren? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 3
De politie heeft bevestigd dat het klopt dat zij circa 700 camera’s van Dahua
heeft aangeschaft, die over een periode van 7 jaar zullen worden afgenomen.
In de aanbesteding zijn eisen met betrekking tot informatiebeveiliging en
privacy opgenomen en de inzet van de camera’s zijn voornamelijk gericht op
verkeerstoezicht. De politie heeft bij de aanbesteding van de camera’s en bij
de toepassing daarvan geen risico’s voor de nationale veiligheid voorzien.
Voor de gehele overheid geldt onder meer voor de aanschaf van digitale
producten en diensten de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO).
Mede gelet hierop worden hiervoor bij de inkoop en aanbesteding van
digitale producten en diensten, waaronder genoemde camera’s, waarbij
mogelijk veiligheidsrisico’s aan de orde zijn, eisen met betrekking tot
informatiebeveiliging en privacy gesteld als voorwaarden aan de (mogelijke)
opdrachtnemer. Alle merken en type camera’s die voldoen aan de gestelde
eisen kunnen worden aangekocht. Op 8 juli 2020 is deze aanbesteding
gepubliceerd op Tenderned. Op 27 november 2020 is deze opdracht gegund.
In mei 2021 is gestart met de ingebruikneming van deze camera’s.
Vraag 4 en 5
In hoeverre lagen bepaalde productspecificaties zoals de prijs en de veiligheid
ten grondslag aan het besluit om camera’s van Hikvision en Dahua aan te
schaffen en te plaatsen bij overheidsgebouwen?
Aan welke eisen, die betrekking hebben op cyberspionage, wordt getoetst bij
de aanschaf van camera’s bij overheidsgebouwen? Voldoen de camera’s van
Hikvision en Dahua aan deze eisen?
Antwoord 4 en 5
In relatie tot nationale veiligheidsrisico’s bestaat er overheidsbeleid dat
voorschrijft dat nationale veiligheidsoverwegingen worden meegewogen bij
de inkoop en aanbesteding van producten en diensten. Bij de aanschaf en
implementatie van gevoelige apparatuur of programmatuur wordt volgens dit
beleid rekening gehouden met zowel risico’s in relatie tot een leverancier, als
met het concrete gebruik van de systemen, bijvoorbeeld als het gaat om de
toegang tot systemen door derden. Bij elke casus wordt door de overheidsorganisatie bezien of en hoe risico’s beheersbaar kunnen worden gemaakt en of
daartoe te nemen maatregelen proportioneel zijn. Afwegingen rondom de
aanschaf en ingebruikname van ICT- producten en diensten zijn de eigen
verantwoordelijk van de organisaties die tot aanschaf overgaan. Dat betekent
dat overheidsorganisaties zelf risicoafwegingen uitvoeren voordat (digitale)
producten en diensten van een leverancier, zoals beveiligingscamera’s,
worden afgenomen en bepalen aan welke (beveiligings)eisen een leverancier
moet voldoen om voor verlening van een opdracht in aanmerking te komen.
Daarnaast geldt voor de gehele overheid voor de aanschaf van digitale
producten en diensten de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). De
BIO kent een risicogebaseerde aanpak met een concrete set aan eisen als
ondergrens. Uitgangspunt is onder meer ook de eigen verantwoordelijkheid
van overheidsorganisaties.

2

Nu.nl, 17 februari 2022 (https://www.nu.nl/tech/6184588/politie-kocht-bijna-zevenhonderdomstreden-chinese-cameras.html?redirect=1)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 6
Was bij het moment van aankoop ook al bekend dat China eventueel een
achterdeur in een camerasysteem van Hikvision of Dahua zou kunnen
bouwen? Zo ja, welke maatregelen zijn hiertegen getroffen? Zo nee, op basis
waarvan is de inschatting gemaakt dat het veilig was om deze camera’s aan
te schaffen?
Antwoord 6
Het Ministerie van BZK zal in samenwerking met andere overheidspartijen
onderzoek doen naar mogelijke nationale veiligheidsrisico’s bij het gebruik
binnen de rijksoverheid van camera’s afkomstig van partijen uit landen met
een offensief cyberprogramma richting Nederland. Doordat het onderzoek
zich specifiek richt op het gebruik van camera’s binnen de rijksoverheid staat
het los van de aanbesteding van de politie. De toepassing van de camera’s en
bijvoorbeeld de manier waarop zij in de bredere infrastructuur zijn ingebed
zal per geval verschillen. Zoals ook in het antwoord op vraag 4 en 5 wordt
geschetst, bestaat er overheidsbeleid dat voorschrijft dat nationale veiligheidsoverwegingen worden meegewogen bij de inkoop en aanbesteding van
producten en diensten. Of en hoe risico’s voor de nationale veiligheid
beheersbaar zijn, zal dus per geval worden beoordeeld door de organisaties
zelf, zoals de politie, die ook eventuele maatregelen zelf nemen.
Vraag 7, 8 en 10
Is het technisch mogelijk voor China om mee te kijken, live of achteraf? Zo ja,
hoe dan? Zo nee, is die mogelijkheid er helemaal niet of is hij sofwarematig
dichtgezet?
Hoe groot acht de Minister de kans dat China meekijkt of mee heeft gekeken
via deze camera’s? Op basis waarvan maakt de Minister deze inschatting?
Deelt u de mening dat bedrijven uit staten die een offensief cyberprogramma
tegen Nederland uitvoeren niet geschikt zijn om camera’s te leveren die zijn
opgesteld bij organisaties die een aantrekkelijk doelwit van een dergelijk
offensief programma vormen?
Antwoord 7, 8 en 10
Het Dreigingsbeeld Statelijke Actoren (DBSA)3 geeft een overzicht van de
belangrijkste dreigingen vanuit China in relatie tot de vitale infrastructuur en
de (rijks)overheid. Daarbij wordt ook ingegaan op het risico op digitale
spionage- en sabotagemogelijkheden via technologische toeleveringen.
Zoals gesteld in het antwoord op vraag 6 zal het Ministerie van BZK in
samenwerking met andere overheidspartijen onderzoek doen naar mogelijke
nationale veiligheidsrisico’s vanwege het gebruik binnen de rijksoverheid van
camera’s afkomstig van partijen uit landen met een offensief cyberprogramma richting Nederland. Bovenstaande vragen zullen bij dit onderzoek
worden betrokken.
In het debat met uw Kamer op 22 maart 2022, heeft de Staatssecretaris voor
Koninkrijksrelaties en Digitalisering verder toegezegd om onderzoek te doen
naar inkoopeisen en -richtlijnen op het terrein van cyberveiligheid, in het
bijzonder als het gaat om producten en diensten voornamelijk van partijen uit
landen met een offensief cyberprogramma richting Nederland. Op 5 april
2022 is in aanvulling daarop door uw Kamer een motie aangenomen om bij
dit onderzoek ook te kijken naar de vitale infrastructuur. Uw Kamer zal
hierover na afronding van het onderzoek worden geïnformeerd. Op de
uitkomsten van het onderzoek kan nu niet vooruit worden gelopen.
Vraag 9
In de Verenigde Staten is de inzet van Hikvision- en Dahua-camera’s bij
overheidsgebouwen verboden. Daarnaast heeft het Europees Parlement
eerder besloten om camera’s van Hikvision niet meer te gebruiken. Waarom
heeft Nederland hier nog niet voor gekozen?

3

Kamerstuk 30 821, nr. 124

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Elk land of internationale organisatie maakt hierin zijn eigen afweging. Voor
Nederland geldt dat het staand beleid bij inkoop en aanbesteding is dat er
per casus wordt bezien of er in relatie tot producten en diensten risico’s zijn
voor de nationale veiligheid, en zo ja, of en hoe deze beheersbaar kunnen
worden gemaakt. De mogelijke nationale veiligheidsrisico’s in verband met
het gebruik van camera’s, die afkomstig zijn uit landen met een offensief
cyberprogramma richting Nederland, binnen de rijksoverheid zullen, zoals
hierboven aangegeven, worden onderzocht.
Vraag 11
Zijn er Europese alternatieven in de markt? Zo, ja bent u het eens met het
standpunt dat het verstandig kan zijn om die in te zetten? Zo nee, bent u het
ermee eens dat het wenselijk is dat er Europese alternatieven zijn, ook op het
gebied van technologie?
Antwoord 11
Voor Nederlandse organisaties is het wenselijk dat zij gebruik kunnen maken
van kwalitatief hoogwaardige producten en diensten, ook van buitenlandse
leveranciers. Nederlandse overheden blijven op verantwoorde wijze, met
inachtneming van de nationale aanbestedingswetgeving, gebruik maken van
de voordelen van de internationale markt voor veiligheidsapparatuur, door
per situatie de risico’s voor de nationale veiligheid in kaart te brengen en dat
te laten meewegen in de selectie van de betreffende aanbieder.
Desondanks kunnen er redenen zijn om bepaalde producten en technologieën
in Nederland of in Europa te willen kunnen ontwikkelen en beschikbaar
maken. Dit kan van belang zijn om de weerbaarheid van Nederland en de EU
te vergroten, of om de EU het vereiste handelingsvermogen te geven om de
eigen veiligheidsbelangen te beschermen. Dit kan via verschillende maatregelen: van handelsverdragen met gelijkgezinde landen, tot het direct stimuleren
van de eigen industrie. Hierbij verwijzen wij dan ook graag naar de brief aan
uw Kamer over onderzoek naar strategische afhankelijkheden en kwetsbaarheden in Nederland, waar dieper ingegaan wordt op de beleidsopties om
onze weerbaarheid te versterken.4
Vraag 12
Bent u het ermee eens dat we de cyberdreiging vanuit China serieus moeten
nemen en daarom kritisch moeten kijken naar de aanschaf en inzet van niet
Europese hardware en software voor gevoelige zaken zoals het filmen van
overheidsgebouwen? Zo ja, welke stappen gaat u ondernemen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 12
Ja, deze dreiging moet serieus worden genomen. De AIVD waarschuwt
regelmatig voor de risico’s van het gebruik van hard- en software afkomstig
uit landen met een offensief cyberprogramma gericht tegen Nederlandse
belangen (zoals China) bij de uitwisseling van gevoelige informatie of in
vitale infrastructuur. Het is van groot belang dat we ongewenste activiteiten
van statelijke actoren tegengaan. Daarom werken we aan een aanpak om de
weerbaarheid tegen statelijke dreigingen te verhogen. In het Dreigingsbeeld
Statelijke Actoren en de kabinetsreactie hierop wordt nader ingegaan op deze
dreiging en de maatregelen die we hiertegen nemen5. Verder verwijzen wij u
naar het antwoord op vraag 4 en 5, waarin wordt ingegaan op de relevante
kaders en beleid binnen de rijksoverheid als het gaat om aanschaf en gebruik
van (digitale) producten en diensten.
Vraag 13
Hoe verhoudt het antwoord op de Kamervragen van het lid van Helvert
(Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2020–2021, nr 2310), die de Kamer
zijn toegezonden op 13 april 2021 (waarin staat dat het kabinet de Europese
Commissie, de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) en het
Europees Parlement heeft gewezen op de kwetsbaarheid van het gebruik van

4
5

Kamerstuk 35 570, nr. 26
Kamerstuk 30 821, nr. 125

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Hikvision-camera’s) zich tot het gebruik van camera’s van dit bedrijf door
Nederlandse ministeries zelf? Zou het kabinet deze waarschuwing niet ook
aan zichzelf moeten richten?
Antwoord 13
In hoeverre er bij het gebruik van camera’s van bijvoorbeeld Hikvision en
Dahua sprake is van nationale veiligheidsrisico’s die met concrete beheersmaatregelen gemitigeerd kunnen worden is onderwerp van het in het
antwoord op vraag 6 genoemde onderzoek.
Vraag 14
Kunt u uitsluiten dat deze camera’s een veiligheidsdreiging vormen voor de
Oeigoerse diaspora in Nederland? Welke veiligheidsmaatregelen heeft u
hiertoe genomen of bent u voornemens te nemen?
Antwoord 14
Zoals aangegeven in de antwoorden op vragen van de leden DekkerAbdulaziz en Van Ginneken, zijn voor zover ons bekend er momenteel geen
aanwijzingen dat China deze camera’s gebruikt om bepaalde minderheidsgroepen in Nederland te monitoren. Mocht dit in de (nabije) toekomst wel het
geval zijn, dan is er naar het oordeel van het kabinet sprake van ongewenste
buitenlandse inmenging en heeft het kabinet verschillende instrumenten tot
haar beschikking, zoals uiteengezet in de brief van 16 maart 2018 over de
aanpak ongewenste buitenlandse inmenging6.
Vraag 15
Bent u bekend met het feit dat de Amerikaanse overheid heeft verboden te
investeren in Hikvision vanwege de banden van het bedrijf met het Chinese
leger? Heeft u hierover contact gehad met Amerika, met name in het kader
van mogelijke veiligheidsdreigingen? Zo nee, bent u alsnog bereid dit te
doen?
Antwoord 15
Het kabinet is bekend met het besluit van 9 oktober 2019 om Hikvision op de
zgn. Entity List te plaatsen omdat Hikvision volgens de VS het mogelijk maakt
dat er mensenrechtenschendingen plaatsvinden in Xinjiang. Als gevolg van
deze listing zijn Amerikaanse toeleveranciers verplicht om vergunningen aan
te vragen voordat ze handelen met Hikvision. Europese en Nederlandse
sanctiewetgeving voorzien niet in de mogelijkheid van een Entity List.
Nederland erkent de risico’s van het gebruik van cybersurveillance items in
relatie tot schendingen van mensenrechten en het internationaal humanitair
recht, blijkens ons exportcontrolebeleid, en werkt hierop nauw samen met de
VS, zowel bilateraal als in EU-verband.
Vraag 16
Bent u bereid om met China in gesprek te treden over het belang van
privacy- en veiligheidsstandaarden in technologie en dat toegang van de
Chinese staat tot gevoelige data niet acceptabel is?
Antwoord 16
Nederland en de EU spreken in verschillende verbanden, waaronder binnen
de VN, met China over dataveiligheid. Centraal hierbij staat de bescherming
van privacy, zoals het voldoen aan eisen, zoals neergelegd in de AVG,
bescherming van mensenrechten en het tegengaan van ongepaste toegang
van overheden tot datagegevens. Zoals aangegeven in de Notitie «NederlandChina: Een nieuwe balans» (Kamerstuk 35 207, nr. 1) staat het kabinet achter
striktere handhaving en sterker uitdragen van bestaande standaarden en
normen, zoals de Europese regelgeving op het gebied van data, bescherming
van persoonsgegevens en privacy en productveiligheid.

6

Kamerstuk 30 821, nr. 26 643, nr. 42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5