9
Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van onder meer het Wetboek
van Strafrecht in verband met de herwaardering van de
strafbaarstelling van enkele actuele delictsvormen (herwaardering strafbaarstelling actuele delictsvormen) ( 35080 ).
De voorzitter:
We gaan verder met het debat van hedenochtend. Toen
hebben we de eerste termijn van de Kamer gehad en
daarom gaan we nu luisteren naar de minister.
De algemene beraadslaging wordt hervat.
De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Minister Grapperhaus:
Voorzitter. De samenleving verandert en verandert, zo lijkt
het af en toe, steeds sneller. Technologie biedt nieuwe
mogelijkheden om informatie over anderen te verzamelen
en razendsnel en veelvuldig exponentieel te verspreiden.
Burgers worden mondiger. Er is minder respect voor hulpverleners. Criminaliteit verandert. Binnen criminele groeperingen verhardt het geweld. In de openbare ruimte vinden
liquidaties plaats en daarbij worden automatische vuurwapens gebruikt. Het zijn allemaal ontwikkelingen die vergen
dat we een beter antwoord geven op de maatschappelijke
afkeuring en onrust die met bepaalde gedragingen gepaard
gaat, ook of misschien juist in de hedendaagse digitale
samenleving. Daarin ligt ook de rechtvaardiging voor het
samen nemen van deze onderwerpen. Ik begrijp de vraag
van een aantal Kamerleden daarover. Het gaat om aanpassingen naar aanleiding van nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen, gewijzigde inzichten over de ernst van strafbare feiten die ook echt een actueel ingrijpen vergen. Vandaar ook de titel actuele delictsvormen.
Het wetsvoorstel waarover we het vandaag hebben, brengt
tot uitdrukking dat de wetgever verschuivingen in maatschappelijke opvattingen over de ernst van de besproken
delictsvormen moet signaleren. Daar wordt dan vervolgens
gevolg aan gegeven door voorgestelde aanscherpingen.
Dan doe je met dit wetsvoorstel recht aan de veranderde
maatschappelijke ontwikkelingen én de voortgaande
maatschappelijke opvattingen over de ernst van enkele
veelvoorkomende delicten.
Omdat bij een enkel Kamerlid de vraag aan de orde kwam
of dit nu aansluit bij de praktijk, waarbij er zelfs werd
gesuggereerd dat dit niet het geval zou zijn, wil ik nog eens
benadrukken dat dit wetsvoorstel op alle onderdelen uitgebreid voor advies is voorgelegd aan instanties uit de
rechtspraktijk en aan de Raad van State. Die reacties waren
positief, met natuurlijk aanmerkingen en commentaarpunten, maar toch.

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

Voorzitter. Dit wetsvoorstel is, zoals de Raad voor de
rechtspraak zegt, begrijpelijk en evenwichtig. De Raad voor
de rechtspraak, zeg maar de bestuursinstantie van de
Nederlandse rechterlijke macht, zegt ook het belang van
dit wetsvoorstel, het maatschappelijk belang maar ook het
belang voor de rechtspraktijk te zien. De Raad voor de
rechtspraak spreekt zijn waardering uit voor het feit dat niet
wordt volstaan met alleen maar verhoging van strafmaxima
en introductie van nieuwe strafbaarstellingen, maar dat ook
wordt gekozen voor flankerend beleid. Een terechte
opmerking, want deze voorstellen zijn ook onderdeel van
bredere plannen om bepaalde actuele vormen van criminaliteit een halt toe te roepen. Ik kom daar straks nog even op
terug, ook naar aanleiding van de vragen die door een
aantal leden zijn gesteld op het punt van de pakkans.
Eerst over de veiligheid. Op de vraag van een aantal leden
of dit wetsvoorstel werkelijk de veiligheid vergroot, kan ik
antwoorden dat het voorstel die veiligheid vergroot. Enerzijds doordat er een helder signaal aan de samenleving
wordt afgegeven welke gedragingen wij als samenleving
niet accepteren en welke gedragingen verboden zijn. Een
heldere strafrechtelijke normstelling kan bijdragen aan de
maatschappelijke bewustwording over omgangsvormen
binnen de samenleving en de grenzen die daarbij in acht
moeten worden genomen. Anderzijds vergroot het ook de
veiligheid doordat specifiek toegesneden strafbaarstellingen
betere mogelijkheden bieden voor de opsporing, de vervolging en de bewezenverklaringen van die gedragingen. Denkt
u bijvoorbeeld aan het onderwerp wraakporno. Ik noem
het nu nog even "wraakporno", maar ik heb goede nota
genomen van wat mevrouw Kuiken zei, namelijk dat we
zouden moeten kijken of daar misschien een andere term
voor te bedenken is. Ik kom daar straks op terug.
Ten slotte moet ook het punitieve effect niet worden vergeten. Daders — dat blijkt natuurlijk ook uit de verhoging van
de strafmaxima — worden voor langere tijd uit de samenleving gehaald, waardoor het land ook veiliger wordt. De
verhoging van de strafmaat geeft ook aan dat de rechter
bij de strafoplegging rekening kan houden met het signaal
dat de maatschappelijke afkeuring is toegenomen.
Verschillende leden van uw Kamer, waaronder de heer Van
Nispen, mevrouw Buitenweg, de heer Van der Staaij, de
heer Hiddema en de heer Markuszower, vroegen naar de
aansluiting bij de huidige straffen die door de rechter worden opgelegd en in hoeverre dat voorstel zal leiden tot
hogere straffen. Natuurlijk zal het verhogen van strafmaxima in de praktijk niet een automatisme zijn voor hogere
straffen. Maar een verhoging van het strafmaximum noopt
wel tot een nieuwe weging, ook door de magistratuur, bij
het toetsen van het beleid voor strafeisen. De verwachting
is ook gerechtvaardigd dat rechters rekening zullen houden
met de binnen de kaders van de verhoging van het strafmaximum aangepaste strafmaat en strafeisen, want zo
werkt het systeem. Ook de rechter trekt het zich op enig
moment aan dat wij, in het licht van de gewijzigde maatschappelijke norm, bepaalde zaken strafbaar stellen of
bepaalde zaken een hogere strafmaat meegeven.
Dan nog de pakkans. Een aantal leden vroeg naar het belang
van een verhoogde pakkans. Dat is een belangrijk punt, en
daar kunt u mij terecht op aanspreken, want het is een van
mijn kerntaken: justitie én de veiligheid. Maar dan moeten
we het vooral hebben over de uitbreiding van de politiesterkte. Het is bekend en ik ga hier niet een lange herhaling

16 mei 2019
TK 83

83-9-1

geven, want ik ben er vaak genoeg over in debat met de
hier aanwezig Kamerleden, maar dit kabinet investeert
structureel in de politie. Dit kabinet heeft vorig jaar nog
eens toestemming gegeven voor een extra incidenteel
bedrag van 91 miljoen om de goede doorstroming en uitstroming bij de politie ook voor de komende jaren te kunnen
opvangen. Dit kabinet investeert bijvoorbeeld ook in de
digitalisering en de aanpak van cybercrime. Dan gaat het
ook om een investering in de politie.
Ten slotte heb ik bij het VAO in deze Kamer op het onderwerp afdoening door het Openbaar Ministerie ook de toezegging gedaan dat ik ga kijken naar verdere mogelijkheden.
"Gaan kijken" is, denk ik, ietwat te zwak uitgedrukt. Ik heb
het sterker gezegd. Ik heb aangegeven dat ik mij in de discussie rondom de Voorjaarsnota sterk ga maken voor een
mogelijke versterking van het Openbaar Ministerie. Tegen
de Kamerleden die daar vragen over hebben gesteld en die
verwachtingsvol kijken, wil ik meteen zeggen: met het
bekend worden van de Voorjaarsnota zal ook bekend zijn
hoe de hazen lopen. Daar ga ik uiteraard niet op vooruitlopen.
De voorzitter:
Er is een vraag van de heer Van Nispen.
De heer Van Nispen (SP):
Ik begrijp wel dat de minister dit zegt, maar wij zijn dus
weer afhankelijk van de media. Ik vind het wel opvallend
dat het erop lijkt dat goed nieuws uit de Voorjaarsnota
alweer bij voorbaat gelekt is. Dat goede nieuws is dat er
heel veel geld, miljoenen euro's, beschikbaar zou komen
voor het Openbaar Ministerie en de rechtspraak; dat bericht
heb ik gelezen in het meireces. En toevallig net de laatste
dag voor het meireces is er opeens, als een duveltje uit een
doosje, een ongedekte motie vanuit de coalitie om extra te
investeren in het Openbaar Ministerie. Laten we elkaar hier
nou niet voor de gek houden. Hoe is dit gegaan? Mag ik
dan ook vandaag concrete antwoorden van de minister
krijgen op de vragen: om hoeveel geld gaat het en waar
komt dit geld vandaan?
Minister Grapperhaus:
De heer Van Nispen stelt een vraag die uitgaat van feitelijkheden. Dat is niet zo zinvol zolang de Voorjaarsnota er nog
niet is. Laten we beginnen met dat vast te stellen.
Ik vind inderdaad dat u niet op media moet afgaan. Wanneer
bepaalde dingen spelen, dan krijgt u van mij informatie
daarover, een brief of anderszins. Die krijgt u ook. Toen
vorig jaar bijvoorbeeld bleek dat er al informatie naar de
Kamer leek te zijn gegaan, heb ik daar onmiddellijk op
ingegrepen. U hoort van mij indien en zodra.
De heer Van Nispen (SP):
Als het bericht van RTL Nieuws dat het voor de komende
jaren opgeteld om 360 miljoen euro zou gaan niet klopt,
dan kan ik de minister volgen. Maar als het bericht wel
klopt, dan staat de minister ons hier voor de gek te houden.
Als het bericht wel klopt, dan wil ik per omgaande de precieze cijfers over hoeveel investeringen er de komende
jaren naar het Openbaar Ministerie en de rechtspraak gaan.
Als er gelekt is naar media en de Kamer die informatie niet

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

krijgt, dan heeft deze minister wel een probleem. Dat snapt
hij, denk ik, zelf ook wel.
Minister Grapperhaus:
Ik weet niet precies hoe ik moet reageren op eventuele
berichten in de media die kennelijk vorige week zijn verschenen, waar ik in ieder geval zelf geen weet van heb of ze
gebaseerd zijn op werkelijke informatie of niet. Dat vind ik
echt heel lastig.
De heer Van Nispen (SP):
Zo lastig is dat niet. Als de informatie niet klopt — dat zullen
we van de minister moeten geloven — dan zullen wij
inderdaad de Voorjaarsnota af moeten wachten. Dan nog
is het raar gegaan met opeens zomaar een ongedekte motie
die dan oordeel Kamer krijgt. Maar goed, dat zijn de spelletjes; die kennen we onderhand wel. Maar als het bericht
wel klopt, dan is er dus gelekt uit de Voorjaarsnota. Dan
hebben wij er recht op om onmiddellijk die informatie naar
de Kamer te krijgen.
Minister Grapperhaus:
Ik weet niet wat er gelekt zou moeten zijn. Nogmaals, pas
op het moment dat de Voorjaarsnota is vastgesteld in het
kabinet en daarover informatie is gegeven, weten we precies hoe die er uitziet en wat erin staat. Ik wil hier toch de
gedachte of suggestie weerspreken dat er sprake is geweest
van een opzetje voor ongedekte cheques. Nogmaals, bij
dat bekende VAO OM-afdoening dat naar ik meen — maar
nu praat ik uit mijn hoofd — ergens 23, 24, 25 april of zo
heeft plaatsgevonden, is naar aanleiding van een eerder
pittig debat dat wij hadden rondom bepaalde aspecten van
de financiering van de strafrechtketen in een motie aangegeven dat ik mij sterk moest gaan maken voor de positie
van het Openbaar Ministerie. Die motie heb ik oordeel
Kamer gelaten. Dat is geen ongedekte cheque, maar dat is
een minister die zegt: ik begrijp dat de Kamer zegt dat ik
maar eens even heel erg voor een van mijn eigen diensten
moet gaan opkomen.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik snap het ongeloof van de heer Van Nispen wel, want het
was natuurlijk een ongedekte cheque. Er wordt een oordeel
Kamer gegeven voor een motie om meer te gaan investeren
in het Openbaar Ministerie. Wij hebben allemaal gezegd:
hartstikke goed, want daar is al eerder om gevraagd. Maar
dat was natuurlijk wel een spannend momentje. Want op
het moment dat wij als oppositie iets vragen zonder dat
daar geld tegenover staat, nou, dan wordt daar wel gehakt
van gemaakt. Dus dat was wel degelijk een bizar moment.
Ik weet niet wat in de Voorjaarsnota staat. We wachten dat
af. De minister had het net over het verhogen van de pakkans. Daar is natuurlijk niet alleen het Openbaar Ministerie
voor nodig. Het gaat er ook om dat de politie de dossiers
op de juiste wijze aanlevert bij het Openbaar Ministerie.
Nou hoor je af en toe vogeltjes om te zeggen: ja, misschien
gaat er gekort worden op de beloofde investering, juist om
te investeren in de kwaliteit en de ondersteuning van de
politie om zo te zorgen dat de dossiers beter worden aangeleverd bij het Openbaar Ministerie. Kan de minister in
ieder geval toezeggen dat die extra investering die uit een

16 mei 2019
TK 83

83-9-2

hoge hoed was gehaald niet ten koste gaat van de beloofde
investeringen, op welk vlak dan ook, van de politie?
Minister Grapperhaus:
We moeten de tekst van de motie er maar eens bij pakken.
Die motie heeft aan mij gevraagd om mij bij de minister
van Financiën, al dan niet met de hoed in de hand, hoe u
dat ook wilt zien, sterk te gaan maken voor extra middelen
voor het Openbaar Ministerie. Dat is wat in de motie staat.
Al het andere wat nu door mevrouw Buitenweg in de tekst
wordt neergelegd, gaat in ieder geval buiten het kader van
die motie.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Dan treed ik graag buiten het kader van de motie. Dan vraag
ik aan de minister of hij belooft dat er bij de Voorjaarsnota
geen investering komt in het Openbaar Ministerie die ten
koste gaat van beloofde investeringen bij de politie, onder
meer om te zorgen dat er betere dossiers worden aangeleverd bij het OM, waardoor de pakkans omhoog kan gaan?
Minister Grapperhaus:
Dan kom ik terug op het punt wat ik overigens ook toen al
heb aangegeven: ik ga niet vooruitlopen op wat het kabinet
beslist in de Voorjaarsnota. Dat is hoogst ongebruikelijk,
en dat zou mij niet alleen door collega Hoekstra, de minister
van Financiën, maar ook door alle andere bewindslieden,
zeer euvel worden geduid. Dus ik ga daar op geen enkele
manier op vooruitlopen.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik constateer dat de minister wel vooruit wil lopen op de
Voorjaarsnota als het gaat over een ongedekte cheque van
de coalitie, want daarin wordt iets beloofd wat straks gedekt
moet worden via de Voorjaarsnota — dat was geen probleem — maar als de oppositie dan wil weten waar het geld
vandaan komt, kan de minister niks zeggen. Ik betreur dat.
Minister Grapperhaus:
Nogmaals, met dit soort kwalificaties wordt getreden buiten
wat er in de motie stond en wat ik oordeel Kamer heb
gelaten, namelijk dat ik mij sterk zou maken voor het
Openbaar Ministerie. Nou, ik wil hier wel zeggen dat ik dat
echt aan het doen ben.
Voorzitter. Ik was bezig met de pakkans: je hebt boeven,
maar je wilt ervoor zorgen dat de kans dat we ze allemaal
in hun nekvel grijpen voor de criminaliteit die ze begaan
serieus is. Ik vat het nog even samen, binnen de kaders van
alle moties en alle dingen die ooit zijn aangenomen: we
werken als kabinet structureel aan een forse uitbreiding
van de politiesterkte en structureel aan extra geld voor
zaken als nieuwe misdaadvormen, zoals cybercrime. Op
een heleboel andere dingen wordt door het kabinet gewerkt
aan die pakkans. Daar hebben we de komende tijd nog
genoeg debatten over. Vandaag — dat wil ik echt even
terugpakken — gaat het zoals mevrouw Buitenweg al aangaf
om het feit dat een verhoging van de strafmaat zeker een
belangrijk punt is, vanwege de signalen aan de maatschappij, maar ook aan de criminelen. Maar het gaat ook gewoon
om hoe het uitwerkt: mensen zijn langere tijd uit de

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

samenleving en achter slot en grendel. Maar dat is maar
een van de zaken. Al die andere zaken, zoals een goed preventiebeleid, goed sturen dat de pakkans vergroot worden
en zorgen voor een stevige opsporing horen er allemaal
bij. Vandaag gaat het over het onderdeel zodanig actualiseren van wetgeving dat we een aantal zaken die tot nu toe
niet of nauwelijks strafbaar waren, strafbaar maken en de
strafmaat van een aantal zaken die kennelijk in de maatschappij steeds meer opgeld doen, verhogen.
Voorzitter. Ook omwille van uw tijd en die van alle aanwezigen, ga ik onmiddellijk door naar de onderwerpen uit het
wetsvoorstel. Ik behandel de vragen telkens per onderwerp,
beginnend met het allereerste belangrijke punt, de nieuwe
strafbaarstelling van het hinderen van hulpverleners. Ik heb
in de brief van 8 juni vorig jaar geconstateerd dat politie en
hulpverleners zich tijdens de jaarwisseling voor honderd
procent inzetten om mensen in nood te helpen en daarbij
levens te redden, maar ook daarbuiten zijn het juist die
mensen die een stap naar voren zetten en die in moeilijke
situaties onze samenleving, groepen in de samenleving of
individuen helpen. Het is ongehoord als ze daarbij worden
gehinderd. Het is wat mij betreft echt maatschappelijk
onaanvaardbaar dat hulpverleners steeds vaker worden
gehinderd bij het belangrijke werk dat ze verrichten. En dan
heb ik het nog niet eens over het feit dat het ondankbaar
is. Een ruim bereik van de strafbaarstelling en een passend
strafmaximum, zoals nu in het wetsvoorstel staat, moeten
eraan bijdragen dat dat uiterst laakbare gedrag tegen wordt
gegaan. In het strafvorderingsbeleid van het OM werkt
agressie of geweld tegen werknemers met een publieke
taak al flink strafverzwarend, maar zoals in de brief van
vorig jaar werd aangekondigd, wordt in aanvulling daarop
een aparte strafbaarstelling voorgesteld voor het hinderen
van hulpverleners.
Voorzitter. Daar waren nog een aantal vragen over gesteld.
De heer Van Wijngaarden vroeg of politieagenten die
slachtoffer worden van geweld maar terughoudend zijn om
zelf aangifte te doen, daar nogmaals op gewezen worden
en of dat goed kenbaar te maken is aan alle huidige agenten, nieuw in dienst tredende agenten en boa's. Bij de
politie zijn casemanagers aangesteld voor gevallen van
agressie en geweld tegen politieambtenaren. Aan iedere
politieambtenaar die met agressie of geweld te maken krijgt,
wordt zo'n casemanager toegewezen, die helpt bij de hele
afwikkeling van die ervaring en die het hele proces begeleidt. Eén van de mogelijkheden is dat de werkgever namens
de betrokkene aangifte doet. Het programma VPT heeft
daarvoor verschillende ondersteunende materialen aangeleverd. Dit geldt overigens mutatis mutandis evenzeer voor
boa's. Dit wordt regelmatig op vaste basis onder de aandacht gebracht van politieambtenaren. Ik ben het met de
heer Van Wijngaarden eens dat we mensen daarin echt
goed moeten meenemen, want zeker de politie, maar ook
andere hulpverleners, hebben soms de neiging om die
ervaringen, misschien omwille van flinkheid, niet zo hard
op te pakken zoals wij zouden willen en zoals ook terecht
zou zijn. Maar daar worden ze dus bij geholpen.
De heer Van Wijngaarden vroeg ook of er een regeling is
voor mensen die hulpverleners helpen en bijstaan, zodat
zij erkenning en waardering krijgen. Laat ik vooropstellen
dat het een terecht punt is dat we waardering en erkenning
moeten geven aan omstanders die in noodsituaties op een
goede manier bijspringen. Dat gebeurt ook daadwerkelijk.
Ik denk niet dat het nodig is om daar vanuit de rijksoverheid

16 mei 2019
TK 83

83-9-3

nog extra op in te zetten, maar we zouden natuurlijk altijd
landelijk kunnen kijken wat het overzicht is van dat beeld.
Misschien dat we daarover in de tweede termijn nog van
gedachten kunnen wisselen.
De heer Van der Staaij vroeg aandacht voor de onbezoldigde hulpverleners. Deze wetswijziging is specifiek gericht
op het hinderen van hulpverleners tijdens het verrichten
van een hulpverlenende taak, maar dat neemt niet weg dat
alle mensen die zich inzetten voor de maatschappij en die
hulp verlenen, erkenning en waardering verdienen. In het
strafrecht hebben we het, ook om het heel helder te houden,
de bescherming gericht op hulpverleners die worden
gehinderd tijdens hun werk.
Mevrouw Van Toorenburg vroeg naar het taakstrafverbod
bij het hinderen van hulpverleners. Bij de strafbaarstelling
is aangesloten bij de strafbaarstelling in artikel 426bis van
het Wetboek van Strafrecht, waarin het hinderen op de
openbare weg strafbaar is gesteld als overtreding. Ten
opzichte van het gewone hinderen geldt een hoger strafmaximum van hechtenis van ten hoogste drie maanden of
een geldboete van de derde categorie. Dat is op grond van
de adviezen die we uit deskundige hoek hebben gekregen
en zoals het ook getoetst is door de Raad van State en
andere instanties. Dat is binnen het stelsel in overeenstemming met aard en ernst van het delict. Het taakstrafverbod
geldt op dit moment voor ernstige gewelds- en zedenmisdrijven. Er is op dit moment een wetsvoorstel in voorbereiding waarin het taakstrafverbod wordt uitgebreid naar
mishandeling en gekwalificeerde vormen daarvan gericht
tegen functionarissen met een publieke taak, maar dat is
een separaat wetsvoorstel, dat nog komt.
De heer Markuszower vroeg of ik bereid ben om aan hulpverleners te vragen wat zij zelf een passende straf vinden.
Voor dit wetsvoorstel is geconsulteerd via een internetconsultatie. Bij die gelegenheid hebben veel hulpverleners zich
positief geuit over de nieuwe strafbaarheid van het hinderen. De politie heeft ook in het advies over het wetsvoorstel
positief gereageerd op deze wetswijziging.
De voorzitter:
De heer Markuszower, op dit punt.
De heer Markuszower (PVV):
Het is goed om te horen dat er een enquête is gehouden,
maar werd daarin gevraagd: wilt u een strafbepaling? Of
werd er gevraagd: wat vindt u een geschikte straf? Dat was
namelijk de vraag. Wat vindt de minister zelf nou een
geschikte straf voor iemand die een hulpverlener bijvoorbeeld tijdens oud en nieuw hindert, waardoor andere
mensen in gevaar komen of waardoor die hulpverlener zelf
misschien wordt aangetast in zijn welzijn en zijn lijf en goed
moet verdedigen? Wat vindt de minister nou zelf een
geschikte straf? Is dat nou echt drie maanden? En wat vinden die hulpverleners zelf een geschikte straf? Het gaat dus
niet alleen om de vraag of ze het goed vinden dat er een
strafbaarheid komt. Ja, dat vind ik ook. Dat vindt u ook en
dat vinden wij allemaal, maar wat vindt u nou een geschikte
strafhoogte?

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

Minister Grapperhaus:
Ik zal even uitleggen wat een internetconsultatie inhoudt.
Als er een nieuw wetsvoorstel komt, zeker een wetsvoorstel
met zo'n bepaalde maatschappelijke impact en ook met
een vernieuwing — dat geldt voor dit wetsvoorstel — dan
houden we tegenwoordig ook een internetconsultatie,
waarbij alle belanghebbende individuen of organisaties,
soms met voorselectie maar vaak helemaal zonder voorselectie, de gelegenheid hebben om daar hun licht over te
laten schijnen. Dat betekent dat zij op alle punten kunnen
aangeven hoe ze daartegen aankijken. Nogmaals, ik heb u
hier, ook omwille van de tijd, een samenvatting gegeven
van die reacties, maar in de Kamerstukken is daar natuurlijk
al het een ander over gezegd. Maar er blijkt heel duidelijk
dat zowel individuele hulpverleners als hulporganisaties
positief tegenover dit voorstel staan.
De heer Markuszower (PVV):
Met het risico dat ik het heb gemist, al denk ik van niet,
vraag ik de minister of hij mij nogmaals de conclusies kan
sturen van de internetconsultatie over de hoogte van de
straf. Ik heb wel gezien dat mensen het erover eens zijn dat
er een straf moet zijn, maar niet over de hoogte van de
straf. Misschien kan de minister daar zelf ook zijn licht op
laten schijnen, gewoon met een voorbeeld. Hij zou kunnen
zeggen: "Op 31 december 2018 is er dit en dit gebeurd. Ik
vind dat daar eigenlijk een straf op had moeten staan van
dit en dit." Met "ik" bedoel ik dus de minister. Ik zou ook
graag het oordeel willen hebben van de hulpverleners zelf.
Ik kan me niet voorstellen dat de hulpverleners zelf blij zijn
met maar maximaal drie maanden. Dat komt in Nederland
neer op netto een of twee daagjes in de cel.
Minister Grapperhaus:
Die laatste observatie van de heer Markuszower moet ik
voor zijn rekening laten. Wat het andere betreft heb ik in
mijn inleiding al aangegeven dat dit wetsvoorstel langs alle
deskundige adviseurs is geweest en langs alle praktijkpartijen als de rechterlijke macht en de Raad van State. Daaruit
komt een bepaalde uitkomst. Daar wordt de internetconsultatie ook in meegenomen. Daar wordt ook in meegenomen
in hoeverre een bepaalde straf die op een delict wordt gezet,
in dit geval op het hinderen of lastigvallen van hulpverleners
die hun werk uitoefenen, past binnen ons algehele systeem.
Wat in dit wetsvoorstel staat, is daarvan de uitkomst.
Dan het onderwerp kindermishandeling. De verruiming van
de strafrechtelijke aansprakelijkheid voor kindermishandeling is onderdeel van het programma Geweld hoort nergens
thuis. Dat programma is gericht op het terugdringen en
beperken van de schade van huiselijk geweld en kindermishandeling. Veel mensen hebben thuis geen veilige omgeving. Veel kinderen hebben thuis geen veilige omgeving.
De schade die dat veroorzaakt is groot. Huiselijk geweld en
kindermishandeling zijn de meest voorkomende gevallen
van geweld in Nederland. Ik vind het ongelooflijk triest om
dat te moeten zeggen. De kans dat je te maken krijgt met
huiselijk geweld of kindermishandeling is groter dan de
kans op welke andere vorm van geweld dan ook. Met het
programma Geweld hoort nergens thuis wil het kabinet
proberen om huiselijk geweld en kindermishandeling te
stoppen en op z'n minst heel erg ver terug te dringen.
Daarnaast wil het de schade ervan beperken. De cirkel van
geweld en de overdracht ervan van generatie op generatie

16 mei 2019
TK 83

83-9-4

moeten we doorbreken. Ik wil benadrukken dat dit soort
programma's natuurlijk niet alleen bestaan uit een strafrechtelijk deel, maar daar praten we vandaag wel over. Het
voorstel bevat voor het strafrechtelijk deel diverse elementen. Ten eerste verlenging van de verjaringstermijn, zodat
slachtoffers ook later nog aangifte kunnen doen, bijvoorbeeld nadat ze meerderjarig zijn. Ten tweede wordt de
stelselmatigheid van de mishandeling een afzonderlijke
grond voor strafverhoging. Ten slotte is ook mishandeling
van een minderjarige die aan iemands zorg is toevertrouwd
een grond voor strafverhoging. Het is heel verschrikkelijk
als een minderjarige die aan jou toevertrouwd is, door jou
wordt mishandeld of dat je toestaat dat dit in die situatie
gebeurt.
Daarover waren een aantal vragen. De heer Van Wijngaarden vroeg zich af waarom er überhaupt een verjaringstermijn is voor kindermishandeling. Het is een walgelijk delict,
dus waarom doen we het niet zonder verjaring? De verjaringstermijn is in de algemene systematiek van ons Wetboek van Strafrecht afhankelijk van de hoogte van de wettelijke strafbedreiging. Hoe hoger de strafbedreiging, hoe
ernstiger het feit en de strafbehoefte en hoe langer de verjaringstermijn. Bij eenvoudige mishandeling is er een verjaringstermijn van zes tot twaalf jaar. Die kan oplopen naar
twintig jaar bij ernstiger vormen. Dit wetsvoorstel regelt
dat de verjaring van het delict pas ingaat nadat het kind 18
jaar wordt. Al die termijnen werken dus vanaf dat moment,
dus daar zit al automatisch een verlenging in. Ik heb net al
uitgelegd dat we dat ook echt van belang vinden. Op die
manier heb je als meerderjarige, als je misschien uit die
onveilige, getraumatiseerde situatie of wat dan ook bent,
met een verjaring die dan pas begint te lopen nog steeds
zelf de mogelijkheid om aangifte te doen van dat delict. Dat
is overigens een verjaringsregeling die vergelijkbaar is met
de regeling voor zedenmisdrijven.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dank voor de beantwoording van de minister. Bij iemand
waarbij het kort voor het 18de levensjaar heeft plaatsgevonden en waarbij het een eenvoudig of licht misbruik was,
zou dat betekenen dat de verjaring op basis van dit wetsvoorstel na zes jaar afloopt. Heb ik het zo goed begrepen?
Minister Grapperhaus:
Wacht even. Laten we kijken naar de verjaring van iemand
die op zijn 14de mishandeld is. Als dat een ernstige mishandeling is, zou een verjaring van twintig jaar gelden, maar
die gaat dan pas vanaf diens 18de lopen. In wezen heeft hij
dan een verjaring van 24 jaar. Ik leg dat even uit voor de
mensen. Dat betekent dat die persoon tot zijn of haar 42ste
aangifte zou kunnen doen zonder dat het delict verjaard is.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik begrijp heel goed dat er bij een bestaande systematiek
wordt aangesloten. Het dilemma is een beetje dat het bij
mensen psychisch natuurlijk wel zo kan werken — ik spreek
ook met dat soort slachtoffers — dat die traumatische
ervaring pas heel laat in hun leven weer naar boven komt.
Dan worden zij geconfronteerd met een verjaringstermijn.
Deelt de minister de opvatting dat je dat risico door de
instandhouding van een verjaringstermijn nog steeds

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

houdt? Is hij bereid om dat als aandachtspunt voor de
evaluatie van deze wet mee te nemen?
Minister Grapperhaus:
Weet u, dan moet je al de verjaringsaspecten in het hele
systeem wel gaan meenemen. Als ik hier zo rondkijk, denk
ik dat we het allemaal met elkaar eens zijn dat kindermishandeling vreselijk is. Dat vinden we een van de ergste
dingen. Ik heb daar genoeg over gezegd. Ik geloof dat we
dat allemaal vinden. Bij het wetsvoorstel zijn we gaan kijken
hoe we de verjaringstermijn zo lang mogelijk kunnen
maken, zodat iemand die inmiddels volwassen is, echt nog
zo lang mogelijk de tijd heeft om terug te komen op wat
hem of haar in de jeugd is overkomen. Dat hebben we echt
zo veel mogelijk verlengd en opgerekt. Op het moment dat
we niet in het systematiek blijven, ga je bouwstenen eraan
onttrekken en krijg je allerlei andere problemen. Dan gaat
iemand bij de rechter voor een ander delict zeggen: de
verjaringstermijnen kloppen niet of zijn niet eerlijk. Daar
moeten we rekening mee houden.
Voorzitter. Ik wil snel door naar het onderwerp "haatzaaien".
Ik hoef niet duidelijk te maken dat dit kabinet de vrijheid
van meningsuiting een groot goed vindt, maar die is geen
vrijbrief voor het aanzetten tot haat en/of geweld. Het
kabinet wil een grens trekken bij uitlatingen die aanzetten
tot geweld, haat of discriminatie. Voorkomen moet worden
dat het recht op de vrijheid van meningsuiting wordt misbruikt om tweespalt in de samenleving te veroorzaken. Ik
meen dat mevrouw Buitenweg of de heer Groothuizen of
beiden dat zeiden; excuus als ik de een of de ander tekort
doe. Dit is heel belangrijk. Waarom is haatzaaien strafbaar?
Waarom is discriminatie strafbaar? Waarom is ook het
aanzetten daartoe strafbaar? Dat is zo, omdat dat maakt dat
mensen onderdrukt worden, dat ze niet vrij in de samenleving mee kunnen doen. Dan vier je dus eigenlijk gewoon
je eigen haat, je eigen discriminatie bot ten laste van
anderen. Dat willen we niet in onze samenleving en daarom
stellen wij dat strafbaar. Dat moeten we goed begrijpen.
Dit heeft dus niet alleen betrekking op het aanzetten tot
geweld. Nee, het heeft ook betrekking op het aanzetten tot
haat tegen homo's, Joden, katholieken of mensen van een
bepaalde etnische afkomst. Als je aanzet tot haat maak je
het voor iemand — of die nou joods is of homo — heel
bedrukkend en angstig om in de samenleving te leven. Dat
willen we niet en dat is dus iets wat strafbaar is in onze
samenleving. Dat was het al, maar voor dat zaaien van haat
gaan we de straffen verdubbelen, omdat we, zoals ik in mijn
inleiding zei, een ontwikkeling zien in de maatschappij dat
die vrijheid van meningsuiting soms bij verkeerd bedoelende mensen overgaat in dingen als haatzaaien.
Voorzitter. Daar waren een aantal vragen over. De heer Van
Nispen vroeg naar de noodzaak van die verdubbeling en
of het niet verstandiger is om te kijken naar een verhoging
van de pakkans. Daar heb ik het over gehad. Ik denk dus
dat die pakkans één element is, maar daarnaast is die verdubbeling heel duidelijk een verzwaring die uitdrukking
geeft aan de maatschappelijke norm die we hiervoor hebben.
De heer Van Nispen vroeg ook of je ook niet websites in de
gaten zou moeten houden, of dat voldoende wordt doorgezet naar de politie en of daar capaciteit voor is. Er worden
op het internet veel inspanningen gedaan om haatzaaiende

16 mei 2019
TK 83

83-9-5

boodschappen te verwijderen. Ik wees afgelopen dinsdag
in uw Kamer, bij de beantwoording van de mondelinge
vragen over kinderpornografie, ook op het aanpakken van
terrorist content online, op Europees niveau. Daar wordt
inmiddels gewerkt met een gedragscode die is afgesproken.
Een van de belangrijkste inspanningsverplichtingen uit die
gedragscode betreft de afdoening en de verwijdering van
haatzaaiende uitingen na meldingen van gebruikers, binnen
24 uur.
Er is ook een mededeling van de Europese Commissie
waarbij internetplatforms worden opgeroepen om met
inachtneming van artikelen 14 en 15 van de zogenaamde
e-commerce-richtlijn illegale content te bestrijden. Het is
goed dat de Commissie zegt: prima, als je commercie doet
via internet, als dat je winkel of bedrijf is — dat is de ecommerce kant — maar je hebt dan ook de maatschappelijke verplichting om haatzaaierij en dat soort dingen te
verwijderen.
Zoals ik dinsdag heb gezegd, heb ik er met de Eurocommissaris Jourova dinsdag aan het eind van de middag nog over
gesproken. Ik geef toe dat mijn primaire doel toen was: hoe
gaan we kindermisbruik of kinderpornografie online veel
harder aanpakken. Maar we hebben ook nog gesproken
over het in de volgende Commissieperiode verder aanscherpen van de aanpak, dus het mogelijk maken van maatregelen om haatzaaien online aan te pakken.
Voorzitter. Ik zal snel doorgaan. Wat betreft de capaciteit
van de politie, discriminatie is echt een onderwerp dat door
elke politiebeambte kan worden opgepakt. Het zit ook heel
duidelijk in de opleiding van de Politieacademie, daar heb
ik het al vaker over gehad. Naast meldingen op onlineplatforms is er ook nog het meldpunt MiND. Dat beoordeelt
meldingen door het maken van inschattingen of de
gewraakte uiting als een strafbaar feit kan worden aangemerkt vanwege mogelijke discriminatie-aspecten en dergelijke. Als dat zo is, volgt een verzoek tot verwijdering en dan
kan bovendien melding bij het Openbaar Ministerie
plaatsvinden.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Veel waardering voor de inzet van de minister richting
Europa. Kan hij een doorkijk geven naar de aanpak van de
Commissie wat betreft nadenken over maatregelen richting
providers en platforms die onvoldoende die verantwoordelijkheid betrachten waartoe is opgeroepen? Worden daarbij
ook meer sancties meegenomen? Wordt daar ook over
nagedacht?
Minister Grapperhaus:
Voorzitter, ik ga het allemaal heel snel zeggen. Ik wil alleen
even zeggen dat ik nog voor de zomer bij uw Kamer kom
met een zogenaamde bestuurlijke aanpak als het gaat om
kinderpornografie online in Nederland. We gaan de wet zo
aanpassen dat je meteen een boete kan opleggen aan providers die dit faciliteren, zonder dat je eerst in een strafrechtproces met drie gangen naar de rechter hoeft. Ik heb
tegenover Commissaris Jourová naar voren gebracht dat
we op het gebied van haatzaaien eigenlijk vanuit Europa
een dergelijk systeem zouden moeten hebben. Als iemand
mij vraagt "waarom toch vanuit Europa?", dan zeg ik dat
dit natuurlijk iets is — het gaat om internetproviders — wat

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

over grenzen heen gaat. Een enkeling onder u heeft het al
opgemerkt. We moeten hierbij dus echt in Europees verband samenwerken.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Geheel mee eens. Veel dank voor dit antwoord.
De heer Markuszower (PVV):
De minister zegt dat hij in de maatschappij een tendens ziet
tot haatzaaien en dat hij daarom de strafhoogte wenst te
verdubbelen. Maar het aantal moorden is de afgelopen
jaren ook gestegen. Het aantal verkrachtingen stijgt ook,
zeker met de import van veel zogenaamde vluchtelingen,
immigranten en gelukszoekers. Het aantal zware mishandelingen en roofovervallen is de afgelopen jaren ook gestegen.
De pakkans is klein, maar de aantallen delicten stijgen.
Waarom heeft de minister daarbij dan niet op een verdubbeling ingezet?
Minister Grapperhaus:
De heer Markuszower vraagt terecht kritisch aan mij of dit
het enige is wat ik doe. Nee, dit is niet het enige wat ik doe.
In heb al eerder in uw Kamer aangegeven dat ik de Kamer
inderdaad nog voor de zomer een brief zal sturen over de
aanscherping van bepaalde onderdelen van de zedenwetgeving ten aanzien van verkrachting, maar daar ga ik nu
niet op vooruitlopen. Verder hebben we vastgesteld — en
dan moeten we echt even naar het begin van mijn verhaal
kijken — dat door maatschappelijke ontwikkelingen zich
een aantal delictsvormen voordoen die in ons strafrecht
nog niet goed geregeld zijn. Ze zijn nog niet strafbaar of de
strafmaat daarvoor is veel te laag. Daar is dit wetsvoorstel
echt voor bedoeld. Vandaar dat sommige Kamerleden ook
een beetje een kritische blik hebben, zo van "nou, er zijn
wel heel veel verschillende soorten onderwerpen", maar
dat is expres gedaan. Voor een aantal andere onderwerpen
hebben we al een heel stevige strafmaat, maar bijvoorbeeld
op het onderwerp verkrachting kom ik zeker nog bij uw
Kamer terug.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik vroeg mij af of de minister klaar was met het kopje politie.
Hij zei in een soort zin dat dit door de politieacademie wordt
meegenomen, maar volgens mij valt er heel wat meer te
doen. Want je weet dat er ongelofelijk veel discriminatie is,
juist vanwege de seksuele geaardheid of de identiteit van
mensen. Je ziet dat uiteindelijk toch vrij weinig mensen
aangifte doen en dat zij zich vaak onheus bejegend voelen.
Er kan meer werk gemaakt worden van bijvoorbeeld Roze
in Blauw. Ik vroeg mij dus af of we nog een hele pagina
gaan krijgen of dat dit het was.
Minister Grapperhaus:
Nou, nee, mevrouw Buitenweg heeft geheel gelijk als zij
zegt dat er veel meer gebeurt. Ik moet wel bekennen dat ik
straks samen met mijn collega van Onderwijs een debat
met uw Kamer zal voeren waarin ik het actieplan voor lhbtqi
ga bespreken. Daarin zal ik verantwoorden dat er in dat
actieplan een aantal grote ambities zitten. Ik vind discriminatie echt een kwaad dat gewoon overal moet worden
bestreden. Ik wil daar ambitieus in blijven. Ik kan die hele

16 mei 2019
TK 83

83-9-6

lijst opnoemen, maar dan ga ik een beetje anticiperen op
dat debat. Maar laat één ding duidelijk zijn: de politie zoemt
op een groot aantal punten hierop in. De vraag was eigenlijk
vooral of de politie voldoende capaciteit heeft, en die
meende ik met dit ene punt van de heer Van Nispen te
beantwoorden.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Dan zal ik zo meteen even een berichtje sturen aan mijn
collega die dat debat zal voeren, zodat zij zich zo meteen
kan verheugen op de enorme ambitie van de minister. Het
punt is volgens mij wel dat heel veel organisaties hebben
gezegd dat dit actieplan juist aan de kant van de politie nog
heel gematigd is. Maar ik geef de minister de kans om dat
beeld later geheel en al recht te zetten.
Minister Grapperhaus:
Daar ben ik uw Kamer natuurlijk erkentelijk voor, zo zeg ik
via u, voorzitter.
Dan was er nog het punt van de heer Hiddema, die vroeg
of ik de afschrikwekkende werking van het haatzaai-artikel
eens kan uitleggen, en of ik ook iets kan zeggen over de
zaak betreffende het Kamerlid Wilders en over hoe dat
wetsartikel rendeert. Welnu, vrijheid van meningsuiting is
een groot goed, zoals ik al heb gezegd. Naast dat die vrijheid
in onze Grondwet staat, is er ook het verbod op discriminatie volgend uit artikel 1 van onze Grondwet. Als de vrijheid
van meningsuiting in botsing komt met de vrijheid om niet
gediscrimineerd te worden, is het aan de rechter om te
bepalen welke weging moet worden gehanteerd. Het kabinet straalt uit dat de vrijheid van meningsuiting misschien
ver mag gaan maar dat die niet onbegrensd is. Als je die
grens overschrijdt door haat te zaaien, kan dat door de
rechter achteraf bestraft worden. Dat beleid zetten wij heel
duidelijk neer. Dat is een afschrikwekkend beleid, inderdaad,
omdat het mensen duidelijk maakt dat ze, als ze zich eraan
overgeven, daar de consequenties van hebben te dragen
in de vorm van een opgelegde straf. Het beleid is ook
afschrikwekkend omdat we dat heel duidelijk uitdragen.
Denkt u aan de door de heer Van Wijngaarden al gereleveerde kwestie rondom de Amerikaanse antihomo-haatprediker. Die is met vereende krachten tot ongewenst verklaard
binnen het Schengengebied, mede op grond van het feit
dat in de wet staat dat haatzaaien of oproepen tot discriminatie strafbaar is.
Voorzitter, de heer Hiddema wil interrumperen, maar ik
maak eerst nog wat punten af.
Over de zaak van de heer Wilders ga ik natuurlijk niets
zeggen, omdat die zaak in hoger beroep loopt. De heer
Groothuizen heeft geobserveerd dat deze zaak al een groot
aantal jaren loopt, ook voor mijn aantreden. Op dit moment
ben ik de minister van Justitie en het is, volgend uit de
scheiding der machten, niet aan mij om mij te bemoeien
met wat de magistratuur van een bepaalde zaak vindt. Over
de kosten wil ik zeggen dat het Openbaar Ministerie niet
beschikt over een apart budget voor dit soort zaken. Het
Openbaar Ministerie is er om de rechtsstaat te handhaven.
Dat doet het Openbaar Ministerie eigenstandig, zonder
instructies van mij. Ik kan als minister hoogst uitzonderlijk
een zogenaamde aanwijzing geven, maar dan kom ik eerst
bij uw Kamer langs. Zo zijn de regels van het spel. Dat geeft

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

voldoende aan hoe eigenstandig het Openbaar Ministerie
is. De rechterlijke macht is helemaal onafhankelijk.
Voorzitter, dan had ik nog een ...
De voorzitter:
Als u wilt interrumperen, moet u wel eerst bij de interruptiemicrofoon gaan staan, meneer Hiddema. Het woord is
aan u.
De heer Hiddema (FvD):
De rechter en het OM opereren eigenstandig, maar de
minister voert beleid. Hij moet kosten en baten kunnen
afwegen, om te kunnen kijken of beleid in de toekomst nog
zinvol te achten valt. In het kader daarvan heb ik inderdaad
het afschrikwekkende effect van 137d aan de orde gesteld,
maar in heel andere zin. Wat kost dat afschrikwekkende
effect allemaal wel niet? Wat heeft het proces-Wilders tot
nu toe gekost? Dat moet te reconstrueren zijn, aan de hand
van alle magistraten die betrokken zijn bij de zaak, de zittingsduur, de getuigenkosten en de gratis rechtsbijstand
aan de benadeelde partijen. Er moet toch een oordeel kunnen komen over wat dit allemaal kost, als de minister daar
zelf ook nieuwsgierig naar zou worden? Er moet boven
water te krijgen zijn wat ons dit heeft gekost. Mijn simpele
vraag is tot nu toe hoe afschrikwekkend vervolging op basis
van artikel 147d in financieel opzicht kan worden. Wat heeft
het de samenleving tot nu toe gekost? Dat wil ik graag
weten.
Minister Grapperhaus:
Ik had de heer Hiddema dan niet helemaal begrepen. Hij
bedoelt kennelijk een afschrikwekkend kosteneffect. Welnu,
laat ik daar maar heel kort een eerste uitgangspunt over
formuleren. De rechtsstaat is een groot goed in Nederland.
Nederland staat al jarenlang op de vijfde plaats wereldwijd
qua functioneren van de rechtsstaat. We hebben een politie
die, oké, ik geef het toe, top 6, net niet top 5 staat, enzovoort, enzovoort. Ik ga u niet met al die instituties vermoeien. Als minister heb ik mij niet te bemoeien met een
individuele rechtszaak en ik ga mij ook niet bemoeien met
wat een individuele rechtszaak kost. Er loopt op dit moment
een procedure of er heeft een jaar lang een procedure
gelopen waarbij de heer Baudet een strafklacht heeft ingediend tegen mijn collega van Binnenlandse Zaken. Het zou
toch werkelijk bij de wilde spinnen af zijn als u als Kamer
zou vaststellen dat ik had gezegd: nou, wat moet dat wel
niet kosten? Daar moet ik van wegblijven. De zaak van de
heer Wilders is overigens al van een aantal jaren geleden.
Ik ben er verantwoordelijk voor maar ik ben er persoonlijk
niet allemaal bij geweest. Er is toen een aantal klachten
ingediend waarover het Openbaar Ministerie een zaak is
gestart. Ik kan u verzekeren dat deze minister van Justitie
nul bemoeienis heeft met wat er in die zaak gebeurt. En ik
eindig met de eerste zin: de rechtsstaat is een groot goed
en een minister zoals deze moet zich niet gaan bemoeien
met wat het allemaal wel niet kost als een zaak voor de
rechter wordt gebracht.
De heer Hiddema (FvD):
Hulde voor de rechtsstaat die Nederland heet, maar laten
we zorgen dat dit zo blijft en dat we op gepaste wijze in de

16 mei 2019
TK 83

83-9-7

toekomst op gezette tijden hulde kunnen brengen aan het
functioneren van de rechtsstaat. Wat betreft de zaak-Baudet:
daar moet u zich niet aan vergrijpen want dan komt u tot
verkeerde inzichten, aangezien dat de Staat geen dubbeltje
heeft gekost. De heer Baudet draait voor zijn eigen kosten
op. Ik wil graag de baten en de kosten weten om te zien
wat dat haatzaaiartikel ons financieel kost. Dat zal voor u
toch ook tot inzicht moeten kunnen leiden? We hebben in
2007 negen zaken gehad met voor ieder voor zich een
taakstraf. U vindt het de moeite waard om dit artikel op te
tuigen en kracht bij te zetten door het strafmaximum te
verhogen tot twee jaar. Goed, hulde aan de rechtsstaat. Dat
artikel staat nu stevig in de steigers. Juist omdat het zo
bejubeld wordt en wij discriminatie zeer erg afkeuren, vraag
ik u of er met de bestaande regels in het Wetboek van
Strafrecht geen goedkopere weg is, zodat we dat vermaledijde artikel niet nodig hebben. Want de kosten lopen uit
de hand. Dat is wat ik u probeer duidelijk te maken, in de
zin dat u tot een zakelijke afweging komt of het niet zinvol
kan zijn in de toekomst om dit soort megaprocessen te
vermijden op basis van het uiten van twee woorden.

Minister Grapperhaus:
Ik heb al uiteengezet dat de minister zich niet bemoeit met
individuele zaken. Ik bemoei mij dus ook niet met wat een
individuele zaak zoal gekost heeft. Of ik het kan? Ik blijf daar
gewoon absoluut buiten. Ik denk dat ik in herhaling zou
vervallen.

Minister Grapperhaus:
Goed om nog een paar dingen echt helder uit te leggen aan
de heer Hiddema. Overigens, ook een strafklacht die de
heer Baudet indient, kost geld volgens dit hele systeem,
want ook officieren en rechters zijn daarmee bezig. Dus
laten we het daar niet al te veel over hebben. Het kost allemaal geld. Maar laten we het positief bekijken. Je moet ook
kijken naar wat de baten zijn. De bate van het in de wet
opnemen van een strafbaarstelling van haatzaaien, is mij
gegeven, als daardoor een norm is gesteld waarmee wij
duidelijk kunnen maken dat een haatprediker die homo's
vervloekt niet gewenst is in Nederland en in het hele
Schengengebied. Dat vind ik een grote maatschappelijke
bate. Dan mag u als Kamer mij daar zeker voor ter verantwoording roepen, in de zin van waar ik dan eigenlijk mee
bezig ben, want dat snap ik heel goed. Ik vind het ook een
grote maatschappelijke bate als iemand die er in is geslaagd
om in Nederland hel en verdoemenis over Joden af te roepen, om maar eens even wat te noemen, wordt vervolgd
en wordt gestraft en dat het hele publiek, van jong tot oud,
daar getuige van is en ziet dat en waarom we dat niet
accepteren in deze maatschappij. Dat noem ik een maatschappelijke bate en ik zou hopen dat ook Forum voor
Democratie daarin met mij meegaat. Ik denk dat we echt
moeten zeggen: dit willen we niet in onze maatschappij.
Artikel 1 van onze Grondwet zegt: iedereen is gelijk. Dan
moeten we ook allemaal gelijk kunnen leven.

We zien een verharding in de samenleving. Digitalisering,
online fora en sociale media bieden ruime mogelijkheden
om een podium te zoeken, maar helaas ook een podium
voor discriminatie, haat en geweld. Daar moeten wij wat
mee: het kabinet, hopelijk samen met de Kamer. Ik ben me
ervan bewust dat verhoging van het strafmaximum niet
automatisch leidt tot strafverhoging, zoals ik al eerder zei.
Het betekent wel dat de rechter en het Openbaar Ministerie
in het wetboek zien dat dit een feit is dat duidelijk een
hogere strafmaatkwalificatie heeft. Dat duidt het maatschappelijk belang ervan aan.

De heer Hiddema (FvD):
De minister is bij Forum voor Democratie aan het juiste
adres. Forum voor Democratie heeft twee haatzaaiende
imams te berde gebracht bij deze minister en gevraagd:
vervolg die lui. Het was deze minister die zei dat dit niet
kon op basis van 137d. Deze minister heeft een — mag ik
het zo zeggen — wat gereduceerd inzicht in de mogelijkheden die het artikel biedt. De ervaring tot nu toe is dat, als
het van staatswege wel wordt toegepast, het handenvol
geld kost en tot — laten we zeggen — politiek opportunistische vervolgingen kan leiden. Dat schaadt het vertrouwen
en dat creëert tweespalt. Maar nogmaals mijn vraag: is de
minister in staat om een staat op te maken van de kosten
in het proces-Wilders tot heden gemaakt, ja of nee?

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

De voorzitter:
u continueert, stel ik voor.
Minister Grapperhaus:
De heer Van der Staaij had een vraag rondom dit onderwerp, over de strafmaat. Moeten we die gaan verhogen als
het nu toch weer is uitgewerkt? Een van de redenen is dat
er een stevig signaal van uitgaat. De heer Van der Staaij
noemde dit wetsvoorstel nog net niet een vergaarbak, hij
zette die strenge term tussen aanhalingstekens. Maar dit is
zo'n verzameling van onderwerpen, omdat we alles ook
meer met elkaar in balans moeten brengen in het wetboek,
in verhouding tot wat er in de maatschappij gebeurt.

De heer Van Wijngaarden heeft een aantal vragen gesteld
over de aanpak van haatpredikers, maar de meeste daarvan
heb ik al beantwoord. Ik zou er nog over willen zeggen dat
wij extremistische sprekers uit visumplichtige landen het
visum kunnen weigeren of intrekken. Dat hebben wij dus
ook gezien: kijk naar wat er net met de heer A. te San F. uit
de USA is gebeurd. Derdelanders kunnen worden geregistreerd in het Schengen Informatie Systeem, het SIS, als
ze een bedreiging vormen voor de openbare orde of nationale veiligheid. Dat kan ook als ze uit een niet-visumplichtig
land komen. Ze worden dan ook geweerd uit het hele
Schengengebied.
Er is een enorm aantal bilaterale bijeenkomsten geweest
in de afgelopen jaren juist om gegevensuitwisseling te doen
over sprekers die aanzetten tot vijandigheid. Ik zei het al:
het is een fenomeen waarvan we gewoon hebben gezien
dat het meer is gaan voorkomen, misschien wel doordat
de verspreiding door internet zo veel gemakkelijker is
geworden.
Daar wilde ik het wat betreft de beantwoording van de
vragen van de heer Van Wijngaarden in de eerste termijn
even bij laten. Ik zou nog veel meer daarover kunnen vertellen. Ik hoop dat hem duidelijk is dat althans het aanpakken
ervan een onderwerp is dat mij na aan het hart ligt.
Dan was er de vraag over het vroegtijdig optreden tegen
extremistische sprekers. Ik wil, zoals ik dat graag doe, alvast
bij voorbaat de verwachtingen enigszins besturen, oftewel
doen aan "managing of expectations". Nee, ik moet niet

16 mei 2019
TK 83

83-9-8

een geitenpaadje opgaan richting het Openbaar Ministerie.
Wij hebben zojuist, in de op zichzelf inhoudelijk interessante
discussie die ik even eerder had met een van uw collegaleden over het waarom en over wat dat haatzaaien nu kost,
gezien dat het zo is dat ... Zonder suiker.
De voorzitter:
De colarekening gaat flink oplopen, stel ik vast, minister.
De eerste twee zijn gratis, maar het gaat nu in de papieren
lopen.
Minister Grapperhaus:
Ik heb geen consumptiebonnen meer, voorzitter, dus ik
denk dat ik voortaan mijn eigen aanhanger met een kraantje
op het Plein ga zetten.
Maar even terug naar de heer Van Wijngaarden, want ik
vind dit wel een belangrijk punt. In de discussie zag u dat
het verstandig is — ook in het kader van de rechtsstaat is
het goed — dat ik niet zulke geitenpaadjes op ga. Dat is een.
Ik moet het Openbaar Ministerie bij dit maatschappelijk
belangrijke en gevoelige onderwerp de ruimte laten, ook
omdat er nog wel eens discussie kan zijn over waar haatzaaien begint en waar provoceren en dat soort dingen eindigen. Die discussie moet je aan de experts van het Openbaar Ministerie overlaten. Daar moet een politiek figuur als
ik, ook al heb ik dan ooit rechten gestudeerd, zich niet mee
inlaten. Dat geitenpaadje is één ding. Ik vind wel dat ik de
heer Van Wijngaarden moet zeggen dat ik mijn hand er echt
voor in het vuur steek dat het Openbaar Ministerie hier
inderdaad wel degelijk bovenop zit. Vorig jaar, toen ik nog
niet zo lang bezig was, hebben we daar een paar keer stevig
met elkaar over gesproken naar aanleiding van een haatprediker, de heer Fawaz J. zal ik maar zeggen. We hebben toen
gezien dat het soms lastige materie is. Maar de instanties,
de politie, het Openbaar Ministerie en al die meldpunten
die ik net noemde, zitten er echt in een vroeg stadium
bovenop.
De heer Markuszower (PVV):
Bij die Fawaz J. was het probleem en ook vandaag is het
probleem dat de minister weigert imams aan te pakken
voor het aanzetten tot geweld. Dat moet allemaal maar
onder dat kopje "aanzetten tot haat" en dan is het lastig. Ik
zie een minister die de vrijheid van meningsuiting wil
beperken, maar de echte problemen, imams die oproepen
tot geweld, te weinig aanpakt.
Minister Grapperhaus:
We hebben daar vorig jaar stevig over gesproken, met een
goede bijdrage van de heer Markuszower. Ik heb aangegeven dat je mensen hebt die net binnen die grens blijven
van wat wettelijk wel en niet mag. Ik heb gezegd dat ik werk
aan mogelijkheden om de wet aan te passen. Dat is niet dit
wetsvoorstel, maar dat is een wetsvoorstel om bijvoorbeeld
"belediging" meer gekwalificeerd te maken als het kan leiden tot geweld. Dat zou daar hebben kunnen gespeeld. Ik
hoop daar spoedig met de Kamer verder over te spreken.
Dan waren er nog wat vragen van mevrouw Buitenweg en
de heer Van Wijngaarden over de strafmaat bij andere discriminatiebepalingen. Artikel 137d ten opzichte van artikel

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

137c, het algemene artikel voor groepsbelediging, kan
worden gezien als een volgende stap op de escalatieladder.
Je ziet dat 137d dat nu nog niet tot uitdrukking brengt. Dat
willen we doen door die gevangenisstraf voor 137d, het
aanzetten tot haat en discriminatie, te verhogen. Juist als
het om discriminatie gaat moeten we het uitgangspunt
hebben dat de onderscheiden vormen van discriminatie
ten opzichte van elkaar gelijke tred houden qua strafmaat.
Als dat gevoeld wordt, zouden we daar in de toekomst nog
eens fundamenteler over kunnen spreken. Ik heb dit al eens
eerder gezegd. Discriminatie van homo's moet je strafmaattechnisch niet anders gaan insteken dan discriminatie van
bijvoorbeeld een etnische groepering, want dan krijg je
tussen die groepen onderling verschillen en dat is niet goed.
Dan heb je niet langer artikel 1 van de Grondwet: ieder is
gelijk voor de Grondwet. Het is misschien een ander debat,
maar ik denk wel dat we met elkaar moeten bekijken of we
er meer aandacht aan moeten besteden als uit die discriminatiemonitoren blijkt dat bepaalde vormen kennelijk meer
toevloed krijgen. Dat lijkt me de beste weg.
Mevrouw Buitenweg vroeg hoe het zit met de bescherming
op grond van geslacht. Ze verwees daarbij naar de Algemene wet gelijke behandeling. Ik heb inderdaad toegezegd
dat ik ga bekijken of genderidentiteit- en expressie aan
artikel 137c moeten worden toegevoegd. Dat ga ik doen in
overleg met het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie
van het Openbaar Ministerie én met het COC en het TNN.
Met hen zal ik bekijken in welke gevallen de huidige
mogelijkheden tekortschieten. Als ik de woorden van
mevrouw Buitenweg zo mag opvatten dat zij vraagt om
daarbij ook te bekijken of verhelderd moet worden dat de
term "geslacht" in de overige non-discriminatiebepalingen
mede geslachtskenmerken, genderidentiteit en -expressie
omvat, dan zeg ik hierbij toe dat ik dat wil doen. Ik denk
namelijk dat we dat echt heel zorgvuldig moeten doorwerken.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik begrijp dat de minister zegt: oké, dan ga ik ga ook kijken
of het inderdaad geëxpliciteerd moet worden en of het op
de een andere wijze misschien onvoldoende duidelijk is in
andere artikelen dan 137c, omdat daar "geslacht" staat en
daar ook onder moet worden begrepen genderidentiteit en
genderexpressie. Maar mijn vraag was ook of je geslacht
niet ook als grond moet opnemen in 137c. De minister heeft
gezegd dat hij gaat onderzoeken of genderidentiteit en
genderexpressie onder 137c moeten worden geschaard. Ik
vind dat best een gekke figuur als je bij de andere artikelen
genderexpressie en genderidentiteit laat vallen onder de
grond "geslacht" en je bij 137c een andere systematiek kiest,
namelijk om de woorden "genderexpressie" en "genderidentiteit" op zichzelf op te nemen als grond. Wat vindt de
minister daarvan?
Minister Grapperhaus:
Ik wil dat punt overnemen. Ik zeg: we moeten gaan kijken
of verhelderd moet worden dat die term "geslacht" ook in
andere non-discriminatiebepalingen, dus in het gehele veld
van non-discriminatieartikelen, mede omvat: geslachtskenmerken, genderidentiteit en genderexpressie. Ik ben dus
bereid om dat op te pakken en dan gaan we dus in brede
zin daarnaar kijken.

16 mei 2019
TK 83

83-9-9

Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Dat zijn twee verschillende dingen. Los van 137c bevatten
die andere artikelen het woord "geslacht", bijvoorbeeld: op
grond van geslacht mag je niet aanzetten tot haat en dergelijke. Ik hoor de minister zeggen dat we gaan kijken of helder
is dat daaronder ook genderidentiteit en genderexpressie
vallen. Dat is hartstikke goed. Ik vind het heel fijn dat daarnaar gekeken wordt. Het andere punt is hoe hij wil omgaan
met 137c, want daarin staat het woord "geslacht" niet. Ik
begrijp dat hij in zijn onderzoek gaat kijken naar genderexpressie en genderidentiteit, maar klopt het dan dat hij
daarmee zegt dat we dan ook gaan kijken of het misschien
beter ingevuld kan worden door het hele woord "geslacht"
op te nemen en daar "genderidentiteit" en "genderexpressie"
expliciet onder te laten vallen?
Minister Grapperhaus:
Het zijn, om het zo maar even te zeggen, lange woorden:
genderidentiteit en genderexpressie. Maar ik wil toezeggen
dat we in den brede, dus ook kijkend naar wat er niet in
artikel 137c staat, gaan kijken of je dat ook daar anders zou
moeten invullen. Maar dat is een open vraag en we moeten
echt even kijken hoe dat uitwerkt, want daar zitten aspecten
aan. Het wordt bijvoorbeeld ook mogelijk dat je groepsbelediging van mannen strafbaar zou maken. Dus dat is … Ik
kom daar bij op u terug, maar ik wil maar zeggen dat het
wat fundamenteler is dan het nu misschien gebracht wordt.
Maar we gaan daarover bij u terugkomen. Het wordt een
uiterst inhoudelijke discussie. Dat zeker!
Voorzitter. Het volgende onderwerp is misbruik van seksueel
beeldmateriaal. Mevrouw Kuiken is er even niet, maar
"wraakporno" is nu eigenlijk in belangrijke mate de term.
Je zou ook "misbruikporno" kunnen zeggen, maar dat is
weer een verwarrende term, want dan denk je dat het alleen
maar gaat over … Heel vaak maar niet altijd is het misbruik.
Zoals mevrouw Van Toorenburg terecht aangaf zijn het
vaak mensen die dat eigenlijk in de intimiteit van hun relatie
of verliefdheid of gewoon doen. Dan laten ze dat maken en
dan is die term niet goed. Als u het goedvindt voor dit debat
wil ik toch de term "wraakporno" maar aanhouden, omdat
in ieder geval de motieven van mensen om dat beeldmateriaal te verspreiden zeer oneigenlijk zijn.
Het is een zelfstandig delict dat strafbaar wordt gesteld. Dit
is nou typisch een voorbeeld van een delict waarvan, als u
mij laat ik zeggen tien, vijftien jaar geleden had aangesproken, ik een beetje verdwaasd had gekeken en had gezegd:
hè, bestaat dat, dat mensen een intieme foto van iemand
met wie ze dierbaar zijn geweest, een ex of zo of niet eens
dierbaar, gaan verspreiden? Ja, dat is nu toch helaas een
heel akelig verschijnsel dat voorkomt.
Dan moet je meteen aandacht hebben voor de rol van
internetproviders, zoals de heer Van Nispen terecht aan de
orde stelt. Het grootste deel van de providers houdt zich
aan de regels uit de notice-and-take-downprocedure. Als
bedrijven zelf tot verwijdering overgaan, is een bevel
natuurlijk niet nodig. Overigens is die notice-and-takedownprocedure in een overeenkomst die ik in december
heb gesloten, verkort naar 24 uur.
Dan is er een kleine groep bedrijven — dat zijn natuurlijk
de echte slechteriken — die zich vaak begeven op het
zogenaamde dark web. Voor alle duidelijkheid, het dark

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

web is niet een soort duister internet dat ergens apart staat.
Met het dark web duiden we de verzamelnaam aan van
allerlei zeer sterk geëncrypteerde kanalen op of binnen het
internetdomein. Op dat dark web zitten vaak die slechteriken. Die zijn lastig te bestrijden, maar daar richten we ons
wel degelijk op. Dat is natuurlijk een van de belangrijkste
groepen die we klein moeten krijgen.
De heer Van Nispen vroeg ook naar het ongepaste beeldmateriaal. Hij vroeg of er niet meer geld moet komen voor
het expertisecentrum, het EOKM. Hij vroeg zich af hoe dat
nu precies zit. Het EOKM heeft voor 2019 een subsidieaanvraag ter hoogte van €335.000 gedaan. Die is op dit moment
in behandeling. Ik zal uw Kamer daarvan op de hoogte
houden. Maar we moeten ons goed realiseren — dat zeg
ik onmiddellijk — dat hier primair een belangrijke taak bij
de politie ligt. Vandaar dat ik vorig jaar geld beschikbaar
heb gesteld voor de politie, overigens uit extra geld dat mij
nog eens incidenteel door het ministerie van Financiën was
toegekend, om een zogenaamde webcrawler te kopen. Dat
is een digitaal apparaat — u moet zich dat niet heel fysiek
voorstellen — dat honderdduizenden identiteiten in de vorm
van codes heeft van foto's. Ze kunnen die herkennen op
het internet en daar met hele grote hoeveelheden tegelijk
van afhalen.
De heer Van Wijngaarden vroeg ook naar misbruik van
seksueel beeldmateriaal. Hij vroeg of we die internetfora
strafrechtelijk kunnen aanpakken. Ja, dat kan, maar er is
een vervolgingsuitsluitingsgrond als ze zich netjes hebben
gehouden aan de afspraken onder de notice-and-takedownregeling. Als ze daar niet op reageren, dan kan het
Openbaar Ministerie inderdaad op grond van artikel 125p
Wetboek van Strafvordering bevelen dat er maatregelen
worden getroffen en uiteindelijk zelfs, als daar weer niet
gevolg aan wordt gegeven, vaststellen dat er sprake is van
een strafbaar feit.
Wat is nou een afbeelding van seksuele aard, vroeg de heer
Van der Staaij. Dat is een afbeelding die een zodanig intiem
seksueel karakter heeft dat die door ieder redelijk denkend
mens als privé zal worden beschouwd. Het kan dus gaan
om beeldmateriaal waarop een ontbloot lichaam van
iemand is te zien of waarop een deels ontbloot lichaam te
zien is en lichaamsdelen als borsten, billen of geslachtsdelen prominent in beeld worden gebracht. Ook beeldmateriaal van iemand die, al dan niet deels ontbloot, seksuele
handelingen verricht aan dan wel eigen lichaam dan wel
een ander lichaam, kan al gauw een afbeelding van seksuele
aard zijn.
Als openbaar gemaakte afbeeldingen wel privé zijn maar
niet of nauwelijks een seksueel karakter hebben, kan
afhankelijk van de omstandigheden van het geval strafrechtelijk worden opgetreden. Laat dat duidelijk zijn. Dat betreft
andere strafbepalingen, waar we het vandaag niet over
hebben. We hebben het dan over bepalingen ten aanzien
van gevallen waarin sprake is geweest van een schending
van de privacy.
De heer Van der Staaij vroeg ook nog naar het preventiebeleid. Daar kan ik heel veel over zeggen. Ik wijs er vooral op
mijn ministerie samenwerkt met de ministeries van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport in een aantal programma's om met name
de jeugd daarin te betrekken en de preventie van jongs af

16 mei 2019
TK 83

83-9-10

aan heel goed aan te pakken. Daar had mevrouw Van
Toorenburg het terecht over. Heel vaak weten jonge mensen
— soms ook mensen die al ouder zijn, maar vooral jonge
mensen — totaal niet waar ze aan beginnen. Ongeveer
anderhalve week geleden was er een bericht dat veel jonge
jongens zich hadden laten verleiden tot het maken van
intieme afbeeldingen van zichzelf en die over internet, over
weet-ik-veel-wat, te versturen naar iemand anders. Dat blijkt
dan vaak een lokcrimineel te zijn, zal ik maar zeggen, die
zich heeft voorgedaan als een leuk meisje of iets dergelijks.
Dat zijn echt praktijken waar we niet alleen met het strafrecht, maar ook met goed preventief beleid, met het waarschuwen van jongeren en kinderen, meters moeten gaan
maken. Want als je 10 of 12 bent overzie je niet wat er voor
enorme gevolgen kunnen zijn als je zomaar zo'n plaatje van
jezelf denkt te versturen.
Voorzitter. Ik heb nog de vraag van mevrouw Van Toorenburg hoe de nieuwe strafbaarstelling zich nou verhoudt tot
grooming en sextortion. Grooming is het online benaderen
van een kind met het doel om seksueel misbruik te plegen.
Dat is strafbaar gesteld in 248e Strafrecht als een zedendelict en bepaalde vormen van grooming kun je ook nog onder
248a Strafrecht brengen. Ik ga hier niet een heel technische
discussie met mevrouw Van Toorenburg voeren, maar er
zijn in ieder geval al een aantal dingen mogelijk in het
strafrecht. Het enkele vervaardigen of bezitten van kinderpornografisch beeldmateriaal — let ook op "het enkele
bezitten" — kan al een zedendelict opleveren: artikel 240b
Strafrecht.
Als beeldmateriaal van kinderen niet openbaar wordt
gemaakt maar wordt gebruikt als chantagemiddel, kom je
alleen al daarop toe aan vervolging, maar ook wegens nog
ernstiger zedendelicten. Sextortion, afpersing of afdreiging
met openbaarmaking van seksueel beeldmateriaal, kan
worden aangepakt op grond van artikel 317 en 318 van het
huidige Wetboek van Strafrecht. Daar hebben we gelukkig
al regels voor in onze wet, waarmee mensen die dat soort
schofterigheden uithalen meteen kunnen worden aangepakt.
Het stiekem vervaardigen, ook een vraag van mevrouw Van
Toorenburg, van afbeeldingen van seksuele aard alsook
daarover beschikken en het openbaar maken valt onder de
reikwijdte van het nieuwe artikel 139h, eerste lid onder a
en b, Strafrecht. Als stiekem gemaakt beeldmateriaal op
internet wordt geplaatst met het oogmerk om de afgebeelde
te benaderen, kan ook sprake zijn van een strafbare gedraging in de zin van datzelfde artikel, artikel 139h, maar dan
onder lid 2. Ik maak het rondje met mevrouw Van Toorenburg nog even af, met de groepsverbanden. Met deze
nieuwe strafbaarstelling zal het ook eenvoudiger zijn voor
het Openbaar Ministerie om daders van misbruik op te
sporen, te vervolgen en te veroordelen, ook als ze in
groepsverband opereren.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik heb daarover een korte vraag. Kunnen dan ook de groepen worden vervolgd die dit soort dingen verzamelen en
elkaars beelden bekijken?

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

Minister Grapperhaus:
Dan hebben we het eigenlijk over die gluurwebsites. Ja. De
kijkers zullen denken: het is wel een saaie bende met al die
nummers en getallen. Er zijn dus al heel veel wettelijke
regelingen, en we voegen er nog een aantal aan toe.
Afhankelijk van de omstandigheden vallen gluurwebsites
soms onder het ene en soms onder het andere artikel. Het
nieuwe artikel 139h biedt daartoe heel veel mogelijkheden.
Als het om minderjarigen gaat, biedt ook artikel 240b,
Wetboek van Strafrecht mogelijkheden. Ik herhaal het nog
maar eens hardop: zelfs gewoon het bezitten van kinderporno is strafbaar! Punt.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik begrijp dus dat ook degene die dit host, wordt aangesproken op de manier waarop de minister dat probeert te doen,
de manier die hij herhaaldelijk heeft aangegeven.
Minister Grapperhaus:
Ja.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Maar als iemand daar nou naar op zoek is, ernaar gaat kijken
en erop reageert, dus feitelijk een consument is van die
gluurwebsites? Wat doen we dan?
Minister Grapperhaus:
Dat is natuurlijk toch gewoon strafbaar. Ik zal de naam niet
noemen van een Engelse popster over wie een beroemd
verhaal is. Hij werd op die manier aangetroffen en zei: ja,
ik was bezig met een wetenschappelijke studie, of zoiets.
Hij was gewoon strafbaar. Dit is alweer ongeveer tien jaar
geleden en speelde in het Verenigd Koninkrijk, maar dit
geldt in onze regelgeving net zo.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Heeft de minister dit blokje afgerond? Ik wilde namelijk nog
één punt maken dat helemaal over het vorige blokje gaat.
Daar was ik eerder te laat voor.
Minister Grapperhaus:
Dit blokje is klaar.
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Kijk. Ik vroeg net al aan collega Van Nispen: begrijp ik het
nou goed? De minister gaf een antwoord op vragen die wij
hadden gesteld over de strafbaarstelling en het verdubbelen
van de strafmaat van een aantal discriminatiebepalingen.
Toen leek de minister in zijn antwoord te suggereren dat
wij hadden voorgesteld om een hiërarchie aan te brengen
tussen de discriminatiegronden. Wij zouden bijvoorbeeld
willen zeggen: homodiscriminatie moet harder worden
aangepakt dan andere vormen van discriminatie. Volgens
mij is dat niet iets wat door iemand hier is bepleit. Het ging
erom dat er, ik meen in artikel 137d, een verdubbeling van
de strafmaat is voorgesteld vanuit een motivatie dat discriminatie heel problematisch is. Daarbij was de vraag:
waarom is er dan niet een verdubbeling van die strafmaat
op ál die discriminatieartikelen?

16 mei 2019
TK 83

83-9-11

Minister Grapperhaus:
Deze vraag heb ik volgens mij ook beantwoord door te
zeggen dat je in dat escalatiemodel … Misschien ging ik
iets te snel, maar de bedoeling van artikel 137d is om dat
even apart te stellen en duidelijk apart te bestraffen ten
opzichte van, ik zal maar zeggen, gewoon, discriminatie.
Dit gaat over het aanzetten tot. Ik zoek even dat antwoord
op, maar ik heb het, dacht ik, wel eerder met u besproken.
Ik kan er anders in de tweede termijn nog wel even naar
kijken, want …
Mevrouw Buitenweg (GroenLinks):
Ik denk niet dat iemand u beschuldigt dat u te snel bent
gegaan. In wat ik net hoorde, leek het er meer om te gaan
een hiërarchie aan te brengen in discriminatiegronden. Laat
ik dan in ieder geval zeggen tegen de minister dat dat van
mijn kant zeker niet de bedoeling was. Het gaat om het
volgende. De argumentatie is dat we bij 137d de strafmaat
willen verdubbelen omdat het zo schadelijk is voor de
samenleving dat er mensen geïntimideerd worden, gediscrimineerd worden en zich niet vrij voelen in de samenleving. Mijn vraag daarbij was: waarom doen we dat dan niet
ook bij die andere artikelen? Misschien kan op die vraag
dan inderdaad nog een antwoord komen.
Minister Grapperhaus:
Op het gevaar af dat ik het inderdaad te snel doe, zeg ik dat
je artikel 137d moet zien als een volgende stap op de escalatieladder richting haatcriminaliteit en het gebruiken van
geweld. Dit heb ik toch echt al eerder gezegd. Beide delicten
worden nu met één jaar bestraft. Met de verhoging van
137d wordt in de wet tot uiting gebracht dat het aanzetten
tot haat, discriminatie of geweld de volgende stap op de
discriminatieladder is. Maar ik herhaal letterlijk wat ik hierover eerder al gezegd heb. Dat is de bedoeling. Daarnaast
heb ik gezegd — daar heeft mevrouw Buitenweg gelijk in,
maar er waren enkele brieven waren over dat onderwerp
— dat we niet een onderscheid in de strafmaat moeten gaan
maken tussen verschillende groepen, maar dat was meer
een algemene observatie.
Voorzitter. Ik zal snel doorgaan met het punt van deelname
aan criminele organisaties. Ik denk dat het door de meeste
Kamerleden duidelijk is verstaan. Het gaat juist om de
mensen die zich in criminele organisaties bevinden, ongeacht wat ze daar uithalen. Dat wil zeggen: niet alleen
ongeacht of ze alleen maar een onderknuppel zijn in die
criminele organisatie, maar ook ongeacht of ze zich zo slim
hebben gedragen dat ze ten aanzien van verdere strafbare
feiten van die criminele organisatie niet in beeld komen.
Dat lidmaatschap alleen al heeft een hele grote, hoge
strafmaat. Dit in antwoord op de vraag van de heer Hiddema. Omdat je daarmee al heel duidelijk zegt: we achten
het in onze maatschappij uiterst strafwaardig als je in zo'n
criminele club zit, ongeacht of je je zo slim hebt opgesteld
dat er geen bewijs is tegen concrete criminaliteit.

dema gingen daarover, zij het vanuit een wat ander perspectief — 192 zogenaamde csv's, criminele samenwerkingsverbanden, opgerold. Dus de gedachte dat er helemaal geen
criminele groeperingen zouden worden opgerold of aangepakt, bestrijd ik. Dat is gewoon feitelijk onjuist.
Ik heb net al — ik zie de heer Hiddema binnenkomen — de
vraag over de onderknuppels en dat soort dingen meer
beantwoord. Ik kom op de wapenhandel. Het woord "razzia"
is gevallen. Er is nooit een razzia geweest in een wijk
waarvan de politie weet dat er veel wapens liggen. Ik wil
maar bij voorbaat zeggen dat het woord "razzia" niet
behoort tot mijn werkvocabulaire. Dat roept bij mij totaal
verkeerde associaties op. Ik heb dat ook in een eerder debat
tegen uw Kamer gezegd naar aanleiding van een interventie
van de heer Hiddema. Ik woon in Amsterdam, laat ik die
bekentenis maar doen. Een stad waar inderdaad een aantal
keren wapens zijn aangetroffen in woningen, maar het kan
echt niet zo zijn dat justitie zo te werk gaat dat daar van huis
tot huis wordt gegaan met een arrestatie- of doorzoekingsteam dat overal maar huizen doorzoekt. Zo werkt ons
rechtssysteem niet. Sinds 2015 — ook dit is een antwoord
dat ik vorig jaar aan de heer Hiddema heb gegeven — is er
een landelijke vuurwapenofficier van justitie bij het landelijk
parket en heeft elk arrondissementsparket een officier met
vuurwapens als aandachtsgebied. Er is ook sprake van een
verbeterde informatiepositie rond vuurwapens, waarbij
onder andere het tegengaan van de handel op internet
aandacht krijgt. Daar zetten we dus op in. In 2017 waren er
60 onderzoeken naar georganiseerde criminaliteit inzake
wapens en explosieven. De meesten van u — het is immers
uitgebreid in de pers geweest — zullen zich kunnen herinneren dat er in Rotterdam vorig jaar een paar geruchtmakende arrestaties zijn geweest bij een wapenhandel die had
geleverd aan terroristen in het buitenland. Daar zien we
toch heel duidelijk dat er met veel inzet en expertise door
de politie en het Openbaar Ministerie op wordt ingezet. Dat
betekent overigens niet dat de huidige resultaten mooi zijn
en we zo klaar zijn. Er wordt op dit moment een verkenning
uitgevoerd naar de mogelijkheden om de aanpak van illegale wapens verder te versterken. Want ik ben het met de
heer Hiddema eens dat wij daar wel degelijk fors op moeten
blijven inzetten. Daar komt een actieprogramma voor waar
ik nog met uw Kamer over in contact zal komen.
Ik heb de meeste vragen beantwoord. De heer Hiddema
had nog de zorg dat de opsporing faalt. Mijn beeld is niet
dat de opsporing faalt. Integendeel. Mijn beeld is wel dat
de georganiseerde criminaliteit in Nederland heftig is en
dat het van het grootste belang is dat we daartegen ingaan.

Voorzitter. Hogere straffen gaan de norm worden, zeg ik
tegen de heer Van der Staaij. Dat wil zeggen, een hoger
strafmaximum. Daar zal de magistratuur zich zeker aan
gaan houden.

Ten slotte was er de suggestie om zieke of bijna genezen
rechercheurs oude dossiers te laten bekijken. Er lopen in
het kader van het helpen van politiemensen met PTSS
(posttraumatische stressstoornis) allerlei projecten waar
politiemensen die met die akelige aandoening zitten, worden geholpen om met andersoortig politiewerk weer aan
de slag te komen. Daar hoort het werken met oude dossiers
ook bij. In antwoord op de heer Hiddema: ja, ik heb die
mensen bezocht. Ik heb mensen daarover gesproken en
gezien wat voor werk ze doen. Het is indrukwekkend hoe
het project is opgezet. Dat geldt ook voor het werk dat die
mensen doen.

Wat de pakkans betreft het volgende. Er zijn vorig jaar —
vragen van zowel de heer Van der Staaij als de heer Hid-

De woninginbraken nog heel snel. Daar was een vraag over
van de heer Groothuizen. Het komt regelmatig voor dat er

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

16 mei 2019
TK 83

83-9-12

een handgranaat wordt neergelegd. Daar hadden ook
anderen vragen over. Ik ben daar natuurlijk mee bekend.
De driehoek in Amsterdam heeft aangekondigd dat men
graag in G4-verband met een taskforce daarvoor zou willen
gaan werken. Het lijkt mij in ieder geval verstandig als er
in dat opzicht ook lokale initiatieven komen.
Sluiting van horecagelegenheden is ondertussen een lokale
bevoegdheid, maar u merkt ook aan het initiatief dat vanuit
Amsterdam is gekomen, dat men ook inziet dat we moeten
kijken of we ook andere wegen hebben dan het enkele
middel om een horecagelegenheid te sluiten.
De heer Groothuizen (D66):
Ik heb een korte vraag daarover. Dat klinkt goed, maar
betekent dat ook dat de minister zijn gewicht achter die
taskforce wil zetten en mee wil denken hoe wij dit op een
genuanceerdere manier kunnen aanpakken?
Minister Grapperhaus:
Ja, maar ik probeer juist wat gewicht te verliezen, dus dat
zouden wij dan niet moeten doen. Maar ik heb met
belangstelling vernomen van dit initiatief. Ik heb daar nog
niet met de G4 van gedachten over kunnen wisselen, maar
ik denk dat het heel goed is dat er wordt gekeken hoe wij
deze handgranatenproblematiek zelf gaan aanvliegen. Maar
dat is misschien meer iets voor een AO Politie. Daarnaast
moeten wij inderdaad kijken naar meer oplossingen dan
alleen de betreffende horecagelegenheid of andere soorten
gelegenheden sluiten.
De heer Groothuizen (D66):
Dat is goed nieuws, en ik wens de minister voor de rest
succes bij de pogingen om wat gewicht kwijt te raken.
Minister Grapperhaus:
Voorzitter. Dan was er nog de vraag van de heer Markuszower over de straf van zes jaar voor iemand die beroofd werd
in eigen huis. Dat zijn strafmaxima zoals die in het wettelijk
systeem zijn geregeld. Een strafmaximum is altijd vatbaar
voor discussie. Wij spreken hier over een verhoging van
de maximumstraf met de helft. Dat vind ik een forse verhoging, die ook uitdrukking geeft aan het oordeel van de
wetgever dat het gaat om zeer, zeer laakbaar gedrag.
Dan heb ik toch nog een aantal onderwerpjes voordat ik
aan een reactie op de amendementen toekom.
De heer Markuszower (PVV):
De minister gaf een heel algemeen antwoord, overigens
op maar één gedeelte van mijn vraag, want ik vroeg hem
ook naar die hulpverleners. Die hadden wij al eerder
besproken, maar ik had het bijvoorbeeld ook over het verhaal dat vandaag in De Telegraaf stond dat een verkrachter
van een klein meisje binnen één jaar al op straat staat. Het
algemene verhaal dat het past in deze wet begrijp ik. Dat
is namelijk de wet die de minister voorstelt. Ik constateer
alleen dat de minister geen flinke strafverhogingen invoert
met deze wet.

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

Minister Grapperhaus:
Ik verwijs naar wat ik in eerste instantie heb gezegd, want
anders zou ik mezelf geheel gaan herhalen op dit punt.
Voorzitter. Dan de vraag over het dierenextremisme. Ik heb
daar al het een en ander over gezegd in het vragenuurtje,
dus dat ga ik nu niet herhalen, zo zeg ik tegen de heer Van
Wijngaarden. Het moge heel duidelijk zijn, en ik heb dat
toen ook in één zin gezegd: vrij demonstreren, prima, maar
binnen de grenzen van onze rechtsstaat, en eigenrichting
komt er in onze rechtsstaat niet in; daar wordt strafrechtelijk
tegen opgetreden. In antwoord op de vraag van de heer
Van Wijngaarden kan ik zeggen dat er bij de politie inderdaad uitstekende expertise bestaat, ook op het gebied van
de opsporing van dierenextremisme. Daar wordt in het
Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland ook op ingegaan. Ik
heb dinsdag ook in de Kamer gezegd dat ik zelf in de afgelopen maanden al aanleiding zag om een paar keer te
spreken met individuele boeren, respectievelijk groepen
boeren om hun ervaringen aan te horen. Dit onderwerp
heeft zeker ook na maandag uitvoerige aandacht. De politie
heeft dus al de benodigde kennis en zij kan ook nog een
beroep doen op de zogenaamde trainingen van het Rijksopleidingsinstituut tegengaan Radicalisering, want als het
gaat om extremisme, zou je dit daar wel onder moeten laten
vallen.
Voorzitter. De vog is niet de eerste stap in een mogelijke
sollicitatie; die is een verleng- of sluitstuk om risico's te
reduceren. Je ziet dan ook de screeningsprofielen die dat
precies aangeven. Iedere vog-aanvraag is uniek. Het is aan
de belanghebbende partij om te bepalen op welke gebieden
de aanvrager moet worden gescreend. De Dienst Justis
bekijkt dan of er voor die specifieke taken functierelevante
delicten staan geregistreerd in het Justitieel Documentatie
Systeem. De positie van de belanghebbende partij is cruciaal. Dat is dan toch de werkgever, want die kan het beste
inschatten op welke risicogebieden een toekomstig werknemer moet worden gescreend. Maar goed, Justis is voortdurend bezig om dat proces te optimaliseren. Op dit moment
ontwikkelt men applicaties, zodat ook de lasten voor de
vog-aanvragers en de belanghebbende partijen minder
worden. Er is ook een vog-wijzer, waarmee vog-aanvragers
zelf de kans op een vog kunnen inschatten. De heer Van
Wijngaarden roerde dat punt ook aan. Je kunt dat dan ook
zelf tussendoor te weten komen. Via die vog-wijzer kun je
dat dan in ieder geval al vaststellen.
Het pooierverbod wordt betrokken bij het nieuwe wetsvoorstel Regulering prostitutie en bestrijding misstanden seksbranche. Ondanks het feit dat dit wetsvoorstel dan misschien een soort verzamelelpee van onderwerpen is, hebben
collega Harbers en ik, omdat dat hele andere stuk op zijn
terrein ligt, wel gevonden dat we die onderwerpen in
samenhang met elkaar moesten behandelen.
Mevrouw Kuiken vroeg nog naar het digitale straatverbod.
De digitale wereld is anders dan de fysieke. Een digitaal
straatverbod is niet goed uitvoerbaar en handhaafbaar. Je
kunt iemands computer of smartphone in beslag nemen,
maar diegene kan dan snel weer andere mogelijkheden
vinden om online te komen. Dat heb ik al eens eerder uitgelegd aan uw Kamer, maar het is inderdaad goed om daar
af en toe nog eens met elkaar bij stil te staan.

16 mei 2019
TK 83

83-9-13

Voorzitter. Dan kom ik toe aan mijn reactie op de amendementen. Het amendement op stuk nr. 6, van de leden
Groothuizen en Van Nispen strekt ertoe bij diefstal met
binnentreding van de woning, het gebruik van oplichtingsmiddelen als strafverzwaringsgrond aan te merken. Dan
wordt er dus een bijdrage geleverd aan de aanpak van
zogenaamde babbeltrucs. Ik heb een positief gevoel bij dat
amendement. Het gaat dan overigens om artikel 311 van
het Wetboek van Strafrecht. Ik laat het oordeel over dit
amendement van de heer Groothuizen van D66 en de heer
Van Nispen van de SP dan ook graag aan uw Kamer.
Het amendement op stuk nr. 9 is door de heer Van Wijngaarden en mevrouw Buitenweg naar een ander wetsvoorstel
getrokken. Dat waardeer ik zeer. Dat is het wetsvoorstel
over de huwelijkse gevangenschap waarmee mijn collega
Dekker zal komen.
Het amendement op stuk nr. 11 van de heer Van Nispen en
de heer Jasper van Dijk strekt ertoe de term "hetero- of
homoseksuele gerichtheid" in verschillende uitingsdelicten
te vervangen door "seksuele gerichtheid". Ik vind de
gedachte sympathiek, dat wil ik vooropstellen en helder
hebben, maar ik moet het amendement op dit moment
ontraden of ik moet vragen het aan te houden. Waarom?
Binnenlandse Zaken is ter uitvoering van de motie-Jasper
van Dijk c.s. een onderzoek aan het doen naar de wenselijkheid van het wijzigen van de term "hetero- of homoseksuele
gerichtheid" in de Algemene wet gelijke behandeling in de
term "seksuele gerichtheid". Een van de redenen om eerst
een onderzoek te doen, is dat de term "seksuele gerichtheid"
mogelijk te ruim is, omdat daaronder ook andere vormen
van seksualiteit, zoals pedoseksualiteit, kunnen worden
verstaan. De uitkomsten van het onderzoek zijn ook relevant
voor de beantwoording van de vraag of de terminologie
gewijzigd moet worden in het Wetboek van Strafrecht. Ik
wil dus eerst de uitkomsten van dat onderzoek afwachten.
Dat amendement komt nu dus te vroeg. Maar ik heb uitgesproken dat ik er positief tegenover sta. Ik wil dus ook zeggen dat als het onderzoek er is en uitwijst dat deze term of
een soortgelijke term of formulering goed haalbaar is, ik
alle medewerking zal verlenen om dit zo snel mogelijk op
de strafrechtelijke wetgevingsagenda te zetten.
De heer Van Nispen (SP):
Als ik ga zeggen dat ik het amendement aanhoud, gaat u
uitleggen dat dit niet kan, voorzitter. Dat is namelijk zo.
Dinsdag gaan we stemmen over de wet, dus een amendement is niet aan te houden. Maar daar gaat het verder niet
om, want ik begrijp wat de minister bedoelt. Ik vraag me
wel af wat erop tegen zou kunnen zijn. De minister noemt
één aspect, namelijk pedoseksualiteit. In een interruptiedebat met de heer Van Wijngaarden heb ik al toegelicht dat
dat natuurlijk nooit de intentie kan zijn van de bescherming
die wij nou juist pogen te bieden door de discriminatiegronden te moderniseren, want dat is het. Het is eigenlijk een
term die geen recht meer doet aan de huidige tijd. Het sluit
aan bij de internationale norm zoals die is vastgelegd in
verdragen. Natuurlijk, strafbare delicten zoals seks met
kinderen, kunnen nooit onder die beschermingsgronden
vallen. In andere landen is dat ook geen enkel probleem,
zo heb ik mij laten vertellen. Ik stel dus toch de vraag aan
de minister wat erop tegen zou zijn om nu die verstandige
stap te zetten om inderdaad deze term te moderniseren.

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

Minister Grapperhaus:
Ik wil dit op een positieve manier zeggen. Ik heb al gezegd
dat dit mijn sympathie heeft. Maar we moeten dit grondig
doen. Ik zou absoluut willen voorkomen dat we in een probleem verstrikt raken dat we niet willen hebben door het
in de wet opnemen van een term, zonder de uitzonderingsmogelijkheden daarop scherp te clausuleren. Zoals het
amendement nu is geformuleerd, vrees ik die problemen.
Daarom vroeg ik u om het amendement aan te houden. Dat
kan niet; daar hebt u gelijk in en dat lesje moet ik nog leren.
Maar ik wil echt nog eens hardop herhalen dat ik, indien
en zodra dat onderzoek van collega Ollongren er is en
daaruit blijkt wat de algemene term zou kunnen zijn en hoe
die zou kunnen worden ingebed zodat je pedoseksualiteit
er niet ineens onder laat vallen, alles in het werk zal stellen
om dat samen met uw Kamer echt met voorrang op de
strafrechtelijke agenda te krijgen. Maar we moeten dat dus
niet overhaast doen.
Dat geldt ook voor een heel ander onderwerp, namelijk het
punt dat mevrouw Van Toorenburg naar voren heeft
gebracht. Dat is mij ook sympathiek, maar daarvan zeg ik
hetzelfde. Zal ik dat maar meteen behandelen, voorzitter?
Dan schieten we weer op. Mevrouw Van Toorenburg vroeg
om met elkaar na te denken over de vraag hoe we strafbaar
kunnen maken dat mensen beeldmateriaal dat ze al dan
niet zelf hebben gemaakt van ernstige ongelukken, slachtoffers en doden, verspreiden via internet of een WhatsAppgroep. Wat ik wil zeggen is dat het een maatschappelijk
belangrijk onderwerp is. Ik heb me vorige zomer ook echt
daarover uitgesproken. Het is niet alleen walgelijk, vind ik,
maar ook fnuikend voor het werk van hulpverleners en een
forse schending van de privacy om dat soort foto's te
maken, dus daar moeten we wat mee. Ik denk dat we
moeten beginnen met dat "in their face" te zetten voor
mensen. In plaats van bordjes over MONO langs de snelweg, moeten we een bordje hebben met een leuk woord
dat aanduidt: berg je toestel op, of iets dergelijks.
Dit is een hele ingewikkelde problematiek, zeg ik tot
mevrouw Van Toorenburg, want in sommige gevallen zegt
justitie juist: als jullie camerabeelden hebben, kunnen die
ons helpen bij iets reconstrueren, om maar even een voorbeeld te noemen. Dat is heel ingewikkeld.
Ik heb nu net tegen maaltijdbezorgers die een bodycam
krijgen, gezegd dat zij die voor twee dingen kunnen
gebruiken: als zij zelf in een onveilige situatie komen — dan
drukken ze op het knopje — of als zij een onveilige situatie
zien. Die kunnen daardoor beeldmateriaal krijgen dat zij
niet moeten misbruiken, maar dat heel nuttig kan zijn voor
justitie. Zo ingewikkeld zit dat. Ik vind het een goed idee
om daar separaat met uw Kamer over verder te praten. Dat
kunnen we wat mij betreft doen wanneer uw Kamer dat
wil; zo snel mogelijk, maar we moeten dat echt doordacht
hebben.
Ik zou ook aan de heer Van Nispen de oproep willen doen:
laten we over die alomvattende term "seksuele geaardheid"
of "gerichtheid", met een bepaalde formule zodat pedoseksualiteit daar niet onder gaat vallen, alsjeblieft goed met
elkaar doordenken. Dat kan zo snel mogelijk als dat onderzoek er is.

16 mei 2019
TK 83

83-9-14

De heer Van Nispen (SP):
Ik sta zo goed naar de minister te luisteren dat ik bijna zou
vergeten waarom ik hier stond. Dat was inderdaad dat
vorige punt, over de seksuele gerichtheid. Dat is een vertaling van het Engelse begrip "sexual orientation", zoals dat
voorkomt in alle internationale stukken en zoals dat ook is
vertaald in veel andere landen. Volgens mij zoekt de
minister nu een probleem. Het belangrijke punt van
mevrouw Van Toorenburg zit juridisch wel een stuk ingewikkelder in elkaar dan het voorstel dat ik gepresenteerd
heb in dit amendement. Volgens mij is dat zeer overzichtelijk.
Ik vraag nog wel aan de minister wanneer wij de resultaten
van dat onderzoek van Binnenlandse Zaken kunnen verwachten. Zegt de minister hierbij toe, als er geen juridische
belemmeringen zijn, dat hij dan per omgaande een wetsvoorstel in consultatie zal brengen, zowel wat betreft de
Algemene wet gelijke behandeling, waar exact hetzelfde
vraagstuk speelt, als voor het Wetboek van Strafrecht?
Voorzitter: Arib
Minister Grapperhaus:
Nou moet ik het even goed zeggen, want de Algemene wet
gelijke behandeling valt onder collega Dekker. Ik heb net
gezegd dat ik het in ieder geval zo snel mogelijk samen met
uw Kamer op de strafrechtelijke agenda zal zetten, mits uit
dat onderzoek komt dat je zo'n alomvattende term op deze
manier goed kunt regelen. Ik kan navragen wanneer dat
onderzoek komt. Daar wil ik best volgende week een briefje
over sturen als ik er meer van weet. Dat weet ik niet uit mijn
hoofd, want dat zit bij Binnenlandse Zaken.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Wij hebben een voorstel gepresenteerd — ik zeg
expres niet: amendement of initiatiefwet — omdat wij wel
zien dat er echt urgentie is om dit snel op te lossen. De
ambtenaren van de minister hebben ons er echt goed bij
geholpen wat de beste terminologie is, ik dank hen daarvoor. Mag ik aan de minister vragen om met ons alle zeilen
bij te zetten, om zo snel mogelijk adviezen te krijgen — hij
gaat niet over de Raad van State maar wel over de andere
— zodra wij dat ter internetconsultatie rondsturen? Wij
willen als Kamerleden echt vaart maken met het strafbaar
stellen van het op internet plaatsen of openbaar maken van
menselijk leed, wat echt van de ratten besnuffeld is.
Minister Grapperhaus:
Ja.
Voorzitter. Voor de kijkers die later inschakelden, ik was
gebleven bij het amendement op stuk nr. 12 van mevrouw
Van Toorenburg, de heer Van Wijngaarden en de heer Van
der Staaij inzake artikel 140, over deelneming aan de
werkzaamheid van een verboden organisatie, om het vereiste van een onherroepelijke rechterlijke beslissing over
de verbodenverklaring te schrappen. Ik vind dat een interessant amendement, maar bij dit wetsvoorstel moeten we
dat niet doen. Dat moeten we echt doen bij het wetsvoorstel
van Dekker inzake 2:20 BW of bij het initiatief van het
Kamerlid Kuiken. Ik blijf er even buiten welke van die twee.

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

Waarom niet hier? Nu is het systeem zo dat, als die organisatie verboden wordt verklaard, dit pas kracht van gewijsde
heeft — dat is een definitieve beslissing van de rechter die
ten uitvoer kan worden gelegd — na hoger beroep of misschien zelfs cassatie. Je kunt dus niet in de wet opnemen
dat je strafbaar bent als je lid bent van een organisatie die
door de rechter verboden is verklaard als daartegen nog
een hoger beroep loopt. Want ja, dan zegt zo'n lid: het is
nog helemaal niet onherroepelijk, dus hoe kan dat nou
strafbaar zijn? Ik ga nu even doorredeneren. Nou, dan
komen we bij het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens, en dat zegt dan: Nederland, u heeft wetgeving die
niet overeenkomt met de basale principes van het strafrecht,
want hier wordt iemand strafbaar gesteld voor iets wat nog
helemaal niet door de civiele rechter definitief verboden is.
Dan gaan we het paard achter de wagen spannen, want
dan kan zo'n OMG-lid ineens door zo'n uitspraak naar huis.
Dat moeten we niet willen. Maar ik weet dat het voorstel
van Dekker zeer snel gaat komen. Ik heb al uitgesproken
dat ik zeker sympathiek sta tegenover de gedachte dat je
voortaan niet meer hoeft te wachten tot het onherroepelijke,
maar dat in de wet wordt opgenomen dat al ten uitvoer
worden gelegd na de eerste instantie en dat overtreding
hiervan strafbaar is.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Na deze uitleg trekken wij het amendement in. We zullen
wel heel kritisch kijken op welke plek wij dat straks in de
nieuwe wet terugzien. Voorzitter, wij trekken het amendement op stuk nr. 12 (35080) in.
De voorzitter:
Het amendement-Van Toorenburg c.s. (stuk nr. 12) is ingetrokken.
De heer Groothuizen (D66):
Dank aan mevrouw Van Toorenburg voor het intrekken en
dank aan de minister voor de toelichting. Ik heb wel een
vraag, want volgens mij zijn er recent een aantal gevallen
geweest waarin motorclubs door de rechter verboden zijn
verklaard. Die beslissing was uitvoerbaar bij voorraad. Dan
zou je denken dat het dan toch iets anders in de steel zit.
Het hoeft wat mij betreft niet nu, maar als dat wetsvoorstel
naar de Kamer komt, kan de minister dan uitleggen hoe
zich dat verhoudt tot het idee van mevrouw Van Toorenburg? Ik zie de minister een beetje verward kijken. Volgens
mij heeft de rechter in een aantal gevallen gezegd: ik ga u
verbieden. Die beslissing gaat meteen in, ook al is er nog
beroep mogelijk. Dan zou je zeggen dat het systematisch
wat anders in elkaar zit dan zoals de minister het nu zegt.
Dan komt het wat dichter bij mevrouw Van Toorenburg.
Minister Grapperhaus:
Daarom haalde ik even zo'n procedure aan het Europese
Hof erbij. Je krijgt dan in het strafrecht een probleem: er
was nog een beroepsmogelijkheid, dat beroep liep nog en
allemaal dat soort dingen meer. Dat wil ik uitsluiten en dat
moet echt wetstechnisch worden gedaan bij het voorstel
van Dekker.

16 mei 2019
TK 83

83-9-15

De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Grapperhaus:
Voorzitter. Vrij snel nog de twee laatste amendementen.
Het voorstel van de heer Van Wijngaarden in het amendement op stuk nr. 14, voorheen op stuk nr. 10 betreft een
bewijsverlichting inzake het openbaar maken van afbeeldingen van seksuele aard ter benadeling van een ander. Aanvankelijk was er sprake van een opzet- en een schuldvariant,
maar ik begrijp dat dit nu is beperkt tot de variant van de
opzet en voorwaardelijke opzet. Dat betekent dat ik het
oordeel over dit amendement aan uw Kamer kan laten.
Het amendement op stuk nr. 15 betreft de Wet wapens en
munitie. Over dit amendement zal ik heel kort zijn: dat
begrijp ik. Het is een wijziging die in ieder geval betrekking
heeft op feiten met handgranaten. Het is ingegeven door
het toenemend aantal incidenten met handgranaten. Ik heb
al eerder aangegeven dat ik daar heel veel begrip voor heb.
Ik laat het oordeel over dit amendement dus over aan uw
Kamer.
Dan ben ik aan het einde van mijn eerste termijn.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan gaan we nu naar de tweede termijn van
de kant van de Kamer. Meneer Markuszower, heeft u
behoefte aan een tweede termijn? O, u was te laat in de
eerste termijn hoor ik nu. Dat komt niet in de Handelingen.
Dan geef ik nu het woord aan de heer Van Nispen namens
de SP.

De heer Van Nispen (SP):
Dank u wel. Deze aanscherpingen zijn volgens de minister
nodig vanwege de veranderende opvattingen en de ontwikkelingen, maar als dat zo is en we met een soort modernisering bezig zijn, dan moeten we denk ik ook een andere
term bedenken dan "verzamelelpee". Dat was namelijk de
term die de minister gebruikte voor deze wet. Maar ik denk
wel dat er inderdaad een veelheid aan onderwerpen is. Het
is daarom ook een beetje een rommelig debat. De SP
onderschrijft wel het doel van dit wetsvoorstel, zoals ik ook
in eerste termijn zei, maar ik moet wel zeggen: ik vind het
daardoor wel een beetje de minister van de makkelijke weg.
Daarmee bedoel ik dat ik het makkelijk vind om cijfertjes in
de wet te vervangen door een net wat hoger cijfertje waarmee je de straffen verhoogt. Ik heb uitgebreid toegelicht
dat ik vind dat er onvoldoende gebeurt aan het verhogen
van de pakkans. Dat is volgens mij meer van belang om de
veiligheid in Nederland echt te vergroten.
Over de pakkans zei de minister wel: we investeren heel
veel in de politie. Dat kan op papier zo zijn, maar tegelijkertijd hebben we gisteren door de Algemene Rekenkamer
vastgesteld dat het aantal agenten niet meer werd, maar
juist minder. De operationele sterkte is gedaald. De minister
zei ook: we gaan investeren in het Openbaar Ministerie, dat
we gaan versterken.

Toch even de feiten, waarom de SP met andere oppositiepartijen al jaren vraagt. Naar aanleiding van een ongedekte
motie, vlak voor het reces, is de minister opgeroepen om
extra geld te investeren in het Openbaar Ministerie. Tijdens
het meireces zien we opeens een bericht op het RTL Nieuws
dat Openbaar Ministerie en rechtspraak er de komende zes
jaar 360 miljoen euro bij gaan krijgen. De minister wil niet
bevestigen of dit klopt en of dit een lek is uit de Voorjaarsnota. Als dat zo is, vind ik dat nogal wat. Maar daar wil de
minister niks over zeggen.
Hij zegt vandaag wel: kijk eens, goed hè, we gaan investeren. Vervolgens wil hij niet zeggen met hoeveel en waar
dat extra geld vandaan gaat komen. De minister vertelt hier
dus wel het goede nieuws, maar hij wil het hele verhaal
niet vertellen. Ik zie de minister weer nee schudden, maar
dan ga ik hier toch nogmaals de vraag stellen die al door
GroenLinks en door ons in de eerste termijn is gesteld. Kan
de minister uitsluiten dat de extra investeringen voor het
Openbaar Ministerie en de rechtspraak ten koste gaan van
het budget van de politie, in welke vorm dan ook? Kan de
minister dat uitsluiten?
Ik wil hier graag het hele verhaal, niet alleen het lekken van
het goede nieuws en dat wat een beetje pijn doet wegmoffelen in de grote Voorjaarsnota. Ik kom er liever niet achteraf
achter dat de minister de Kamer selectief heeft geïnformeerd, zeg ik hier maar alvast. Vandaag hebben we hier
het debat en stel ik dus deze vraag.
Voorzitter. We hebben het in de eerste termijn al uitgebreid
gehad over de aanscherpingen van de wet. Het amendement houd ik staande. Ik zie de juridische bezwaren die de
minister zoekt niet. We zullen zien hoe dat gaat aflopen bij
de stemmingen, maar ik zal op hetzelfde punt een motie
indienen. Stel dat het amendement over de term "seksuele
gerichtheid" het onverhoopt niet haalt, dan hebben we in
ieder geval de motie nog en kunnen we de minister de
opdracht geven om na ommekomst van het onderzoek van
Binnenlandse Zaken alsnog met een wetswijziging aan de
slag te gaan. De motie luidt als volgt.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in het Wetboek van Strafrecht de term
"homo- of heteroseksuele gerichtheid" een aantal keer
voorkomt;
overwegende dat het strafrecht niet alleen bescherming
biedt aan homoseksuelen maar ook aan biseksuelen, panseksuelen en aseksuelen;
van mening dat in het Wetboek van Strafrecht beter de
internationaal gebruikelijke term "seksuele gerichtheid"
gebruikt zou kunnen worden, ook om de kenbaarheid en
voorzienbaarheid van het wetboek te vergroten;
verzoekt de regering de term "hetero- of homoseksuele
gerichtheid" in het Wetboek van Strafrecht te vervangen
door "seksuele gerichtheid",
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

16 mei 2019
TK 83

83-9-16

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Nispen en
Jasper van Dijk. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 16 (35080).

ziektes heeft overgebracht en dat deze groep dierenextremisten nieuwe acties heeft aangekondigd;
overwegende dat boeren mede hierdoor meer en meer in
angst leven;

De heer Van Nispen (SP):
Dank u wel.

overwegende dat versterking van kennis en expertise bij
de nationale politie over de werkwijzen van nationaal en
internationaal opererende dierenextremisten van belang is
om boerengezinnen tegen deze extremisten te beschermen;

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Nispen. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Van Wijngaarden namens de VVD-fractie.

verzoekt de regering de huidige landelijke aanpak van dierenextremisme in kaart te brengen en te bezien of de huidige aanpak versterking behoeft, en de Kamer hierover
uiterlijk september 2019 terug te koppelen,
en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Voorzitter. Ik heb nog een paar moties, waarmee ik meteen
begin.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Wijngaarden
en Van Toorenburg. Naar mij blijkt, wordt de indiening
ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 18 (35080).

Motie
De Kamer,

Motie

gehoord de beraadslaging,

De Kamer,

constaterende dat het kabinet het hinderen van hulpverleners strafbaar wil maken;

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat niet het hinderen maar het helpen van
hulpverleners de norm moet zijn;
overwegende dat mensen uit het publiek die zich spontaan
bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt richting hulpverleners hiervoor erkenning en waardering verdienen;
verzoekt de regering in kaart te brengen hoe mensen uit
het publiek die zich spontaan bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt richting hulpverleners hiervoor thans erkenning en waardering krijgen en hoe dit verder versterkt zou
kunnen worden, en de Kamer hierover uiterlijk september
2019 te berichten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Wijngaarden
en Groothuizen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.

constaterende dat een verklaring omtrent het gedrag
gevoelige persoonsgegevens bevat;
overwegende dat degene op wie deze verklaring betrekking
heeft belanghebbende is in de zin van de Awb en ook zonder verzoek van een werkgever een dergelijke verklaring
zou moeten kunnen opvragen;
verzoekt de regering hiertoe een voorstel te doen aan de
Kamer,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Wijngaarden
en Groothuizen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 19 (35080).

De Kamer,

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ten aanzien van die laatste motie kan ik begrijpen dat dit
ook valt onder de portefeuille van minister Dekker. De
minister heeft aangegeven dat een bedrijf belanghebbende
is maar ik zou er op willen wijzen dat de persoon natuurlijk
zelf ook direct belanghebbende is. Ik zou de minister dan
ook willen vragen of het mogelijk is om voor dinsdag hierover een briefje te sturen.

gehoord de beraadslaging,

Mag ik tot slot nog iets zeggen, voorzitter?

constaterende dat een gewelddadige groep van dierenextremisten een boerengezin in Boxtel grote angst heeft
aangejaagd, vernieling heeft aangericht, dieren mogelijk

De voorzitter:
Natuurlijk.

Zij krijgt nr. 17 (35080).

Motie

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

16 mei 2019
TK 83

83-9-17

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Het was een debat dat veel kanten op is gegaan maar
waarin we op een aantal punten heel mooi tot de kern zijn
gekomen, zeker ook ten aanzien van de rol van internetserviceproviders en fora. Oprechte waardering voor de grote
inzet van de minister op dat terrein.
De minister heeft ons ook overtuigd ten aanzien van de
inzet van het Openbaar Ministerie richting haatzaaiers. Dus
geen moties op dat punt.
We hebben goed gehoord wat de minister heeft gezegd
over de seksuele gerichtheid. Het is echt iets waar we ons
op moeten gaan beraden. Ik denk dat we er allemaal positief
in zitten maar we willen het ook zorgvuldig doen.
Ten slotte het voorstel van mevrouw Van Toorenburg en
haar collega's. Wij denken dat een initiatiefwet de meest
logische weg is, omdat dit ook raakt aan het grondwettelijk
censuurverbod. Je zou de Raad van State, de journalistiek,
de wetenschap, de advocatuur en de rechtspraak daarover
ook willen horen omdat het uiteindelijk toch groter is dan
misschien op het eerste gezicht lijkt.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Wijngaarden. Dan kijk ik naar de
heer Van der Staaij. Nee? Dan ga ik naar de heer Groothuizen. Ook niet? Dan mevrouw Van Toorenburg namens het
CDA.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dank, voorzitter. Ik houd het kort. Ik dank de minister voor
de beantwoording. Een vraag staat nog open en die gaat
over mensen die bewust op zoek gaan naar die gluurwebsites waarop allemaal beelden worden gedeeld van kleedhokjes waarin personen worden gefilmd. Als je daar echt
naar op zoek bent en daarnaar gaat kijken, ben je dan
strafbaar of niet?

De voorzitter:
Ik geef de minister het woord.

Minister Grapperhaus:
Voorzitter. Het is spijtig dat zowel de heer Van Nispen als
mevrouw Buitenweg er niet meer is. Over die vraag rondom
de Voorjaarsnota blijf ik herhalen dat ik daar niet op ga
vooruitlopen. Dat kan ik niet en dat zal ik dus ook niet doen.
Ik blijf herhalen dat in de motie van ik meen de heer
Groothuizen en de heer Van Dam, ingediend bij het VAO
OM-afdoening, alleen maar is gevraagd dat ik mij sterk
moest maken. Niet meer dan dat.
Dan kom ik op de motie-Van Nispen/Jasper van Dijk op stuk
nr. 16 om de term "seksuele gerichtheid" in het Wetboek
van Strafrecht op te nemen. Dat is een variant op het
amendement met dezelfde tekst. Ik ontraad de motie om
de reden die ik heb gegeven. Ik sta heel er heel sympathiek
tegenover, maar we moeten dit goed hebben uitgezocht.
Het gaat hier om het opnemen van de term "seksuele
gerichtheid", niet zozeer in het kader van gelijke behandeling, maar puur in het kader van het strafrecht. Daarvan heb
ik u gezegd dat ik eerst het onderzoek van Binnenlandse
Zaken wil afwachten. Ik heb ook tegen de heer van Nispen
gezegd: ik sta er sympathiek tegenover, en als Binnenlandse
Zaken op grond van dat wetenschappelijk onderzoek met
een advies komt, dan werk ik eraan mee dat we het hier
weer zo snel mogelijk op de agenda hebben.
De heer Van Nispen (SP):
Dat sluit de motie toch helemaal niet uit? Dus als de
minister zegt "ik sta er sympathiek tegenover", dan kan hij
toch ook een positief oordeel geven over de motie?
Minister Grapperhaus:
Nee, want de motie zegt: verzoekt de regering dat te vervangen door "seksuele gerichtheid". Dat gaat te ver. Dan hebben we het niet uitgezocht. De heer Van Nispen zou de
motie kunnen aanhouden, maar als hij dat niet wil, ontraad
ik haar.

Wat ons initiatief betreft het volgende. Ik denk dat het heel
erg belangrijk is dat we vaart maken met het strafbaar
stellen van het delen van heel privacygevoelige beelden
van mensen die aan het lijden zijn, vaak in de openbaarheid.
Er worden foto's van gemaakt die vervolgens zomaar op
internet worden verspreid. Mevrouw Kuiken, mevrouw
Buitenweg en ik gaan dat in een initiatiefwet gieten en dan
hopen we dat, zoals de minister ook heeft toegezegd, we
er zo snel mogelijk advisering over krijgen, ook van alle
betrokkenen, want ik denk dat er een grote urgentie is dat
we dit strafbaar stellen.

Als ik de motie-Van Wijngaarden/Groothuizen op stuk nr.
17 zo mag begrijpen dat de regering in kaart gaat brengen
hoe mensen uit het publiek op dit moment erkenning en
waardering krijgen als ze hulpverleners een keer hebben
bijgestaan, en of het nodig is om daarin versterking aan te
brengen, dan kan ik de motie oordeel Kamer geven.

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Toorenburg. Dan kijk ik of de
minister kan reageren. Ik constateer dat hij behoefte heeft
aan twee minuten schorsing.

De heer Van Wijngaarden (VVD):
Dat is zonder meer het geval.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

De voorzitter:
Meneer Van Wijngaarden, is dat ook uw interpretatie?

Minister Grapperhaus:
De motie-Van Wijngaarden/Van Toorenburg op stuk nr. 18,
over het dierenextremisme, laat ik oordeel Kamer.

16 mei 2019
TK 83

83-9-18

De motie-Van Wijngaarden/Groothuizen op stuk nr. 19 gaat
over de vog. Dat betreft inderdaad het terrein van collega
Dekker. Ik vraag de indiener om deze motie aan te houden
en de heer Dekker de gelegenheid te geven om op een
redelijke termijn naar uw Kamer met een antwoordbrief te
komen. Ik kan niet garanderen dat dit in drie dagen kan.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik ga de motie nog niet aanhouden en laat haar dus nog
even in stand. Dan kijken we even of het kan.
Minister Grapperhaus:
Dan moet ik de motie ontraden en dat zou ik zonde vinden,
want ik begrijp de vraag van de motie heel goed. Maar op
zo'n korte termijn dit namens een collega toezeggen, vind
ik niet helemaal de manier waarop we dat moeten doen.

De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
de behandeling van dit wetsvoorstel.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Over het wetsvoorstel, de amendementen en de moties
zullen we volgende week dinsdag stemmen. Ik schors de
vergadering voor enkele ogenblikken.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De voorzitter:
U hebt de tijd tot dinsdag.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Daarom, dus dan probeer ik dat nog.
Minister Grapperhaus:
Mevrouw Van Toorenburg vroeg nog naar die gluurwebsites. Daar ben ik even heel duidelijk over. We moeten even
goed opletten. Het sec zoeken naar zo'n website, via Google
of weet ik veel wat, is juridisch-technisch niet strafbaar, wel
het deelnemen daaraan. Onder omstandigheden — dat heb
ik net uiteengezet met het voorbeeld van die popster — kan
het kennisnemen van de inhoud van die website dus ook
strafbaar zijn. Dat zal ook van de website afhankelijk zijn.
Als het gluren alleen maar betreft het gluren naar dieren in
de natuur, dan ligt het misschien weer anders.
De heer Van Wijngaarden (VVD):
Ik vind dat prachtig klinken hoor, dat zo'n gluurwebsite
strafbaar is, maar het moet dan toch voor mensen ook wel
duidelijk zijn? Op het moment dat zij zo'n website gaan
bezoeken, moeten ze dan niet een soort melding krijgen
van: dit is strafbaar? Hoe werkt dat dan, ook technischjuridisch? Dit gaat voor mij wel heel snel.
Minister Grapperhaus:
Daar ga ik maar even heel rechtstreeks op antwoorden.
Ieder wordt geacht de wet te kennen. Uiteraard, als er
nieuwe wetgeving komt, zeker strafwetgeving, doet de
overheid er wel aan om mensen daarvan bewust te maken.
Zoals gezegd, hebben we natuurlijk ook beleid gericht op
de internetproviders, met een notice-and-take-downsysteem
en dat soort dingen meer. Als iemand zich op enig moment
begeeft in iets wat strafbaar is, dan is dat de verantwoordelijkheid van die burger zelf. De overheid kan moeilijk achter
iedereen aanlopen en zeggen: denk erom, dit is een rood
stoplicht. Zo werkt het niet.

Tweede Kamer

Wet herwaardering strafbaarstelling
actuele delictsvormen

16 mei 2019
TK 83

83-9-19