Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 965

Voorjaarsnota 2009

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 mei 2009
1. Inleiding
De Voorjaarsnota 2009 is de eerste rapportage van het kabinet over de
uitvoering van de begroting 2009. Hierin geeft het kabinet een overzicht
van wijzigingen voor het begrotingsjaar 2009 ten opzichte van de Miljoenennota 2009. Deze bijstellingen zijn gebaseerd op nieuwe macroeconomische ramingen uit het Centraal Economisch Plan (CEP) van het
CPB en inzichten over de begrotingsuitvoering.
De voorbereiding van de Voorjaarsnota 2009 heeft een ander verloop dan
normaal gekend. Door de bijzonder snelle verslechtering van de overheidsfinanciën, als gevolg van de kredietcrisis en de daaruit volgende
economische recessie, heeft het kabinet een Aanvullend Beleidsakkoord
afgesproken. In dit akkoord zijn nieuwe afspraken gemaakt voor actieve
stimulering van de economie op de korte termijn, herstel van de overheidsfinanciën op middellange termijn en voor houdbaarheid van de
collectieve voorzieningen op lange termijn.
Deze Voorjaarsnota bevat allereerst de reguliere informatie: dit betreft de
uitvoering van de begroting 2009. Daarnaast worden een aantal budgettaire gevolgen van het Aanvullend Beleidsakkoord nader uitgewerkt.
Onderdeel hiervan is het stimuleringspakket (voor 2009 en 2010) en de
invulling van de tekortreductie van 1,8 mld (voor 2011) zoals het kabinet
ook heeft aangekondigd (Kamerstukken II 2008/09, 31 700 IXA, nr. 6). Tot
slot vindt u in de bijlagen een update van de ingrepen in de financiële
sector, een overzicht van de aanvullende afspraken met de medeoverheden en de verticale toelichting.
Besluitvorming over de lastenontwikkeling en koopkracht vindt zoals
gebruikelijk in de zomer plaats. Hierover wordt u bij Miljoenennota 2010
geïnformeerd. In deze Miljoenennota wordt daarbij een toelichting
gegeven op het voorgenomen beleid van het kabinet voor 2010 en de
bijbehorende meerjarenramingen.

KST131478
0809tkkst31965-1
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

1

2. Kabinetsreactie op de kredietcrisis
In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de maatregelen die
het kabinet heeft genomen. In het Aanvullend Beleidsakkoord zijn nieuwe
afspraken gemaakt bovenop de maatregelen die 21 november 2008
(Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 54) en 16 januari 2009 (Kamerstukken
II 2008/09, 31 371, nr. 88) zijn aangekondigd. In deze paragraaf wordt een
overzicht van de maatregelen sinds de Najaarsnota gepresenteerd. De
voortgang van de stimuleringsmaatregelen zal worden gemonitord door
het kabinet.

Tekortreductie
In het Aanvullend Beleidsakkoord 2009–2015 is afgesproken dat het
kabinet, op voorwaarde dat de economie zich in voldoende mate zal
herstellen, in 2011 een begin zal maken met het herstel van gezonde
overheidsfinanciën en het terugdringen van het tekort. In de begroting
2011 wordt dit vertaald met twee componenten. De eerste component is
de doorwerking van een akkoord van sociale partners op lonen en uitkeringen in de collectieve sectoren vanuit een gedachte van solidariteit van
de collectieve sector met de marktsector, met mensen die hun baan
hebben verloren (of dreigen te verliezen) en met gepensioneerden. Een
besparing ad 3,2 mrd (op basis van de veronderstelling: lopende CAO’s
worden ongemoeid gelaten en nieuwe CAO’s worden op nominaal nul
gezet) uit dien hoofde wordt via de ruilvoet ten gunste gebracht van het
EMU-saldo. Indien een dergelijk akkoord niet of niet zo tot stand komt, zal
het kabinet, mede in zijn rol als overheidswerkgever, op enigerlei wijze
vanuit de collectieve sector bijdragen aan voornoemde solidariteit. De
tweede component bestaat uit een taakstellende ombuiging in 2011 met
een omvang van 1,8 mrd. Deze taakstelling wordt in deze Voorjaarsnota
ingevuld (zie paragraaf 8).
Bovenstaande afspraken worden nu gemaakt en genoemde invulling
wordt thans, in Voorjaarsnota 2009 en ontwerpbegrotingen 2010 en 2011,
belegd, onder de veronderstelling dat het jaar 2011 weer economische
groei vertoont. Het kabinet heeft in het voorjaar 2010 een weegmoment. Is
er krimp groter dan – 0,5% dan zal het kabinet het tijdelijke stimuleringspakket van 3 mrd in 2010 naar 2011 doortrekken, onderdeel hiervan is dat
de hierboven bedoelde maatregelen ingaan en worden teruggesluisd voor
1,8 mrd; Is de groei tussen -0,5% en +0,5% dan gaan de bedoelde maatregelen in en worden teruggesluisd in een tijdelijk stimuleringspakket van
dezelfde omvang (1,8 mrd). Is de groei +0,5% of hoger, dan wordt het
tijdelijke stimuleringspakket 2010 niet naar 2011 doorgetrokken en gaan
de bedoelde maatregelen in 2011 in.

Maatregelen sinds Najaarsnota tot het Aanvullend Beleidsakkoord
Als eerste stap in het proces om de doorwerking van de financiële crisis te
beperken heeft het kabinet ingegrepen in de bancaire sector om de stabiliteit van het financiële systeem te waarborgen. Afgelopen najaar en begin
dit jaar heeft het kabinet al eerste maatregelen genomen als reactie op de
doorwerking van de crisis naar de reële economie. Concrete maatregelen
waren o.a. de introductie van willekeurige of vervroegde afschrijving, een
vervroeging van de betalingstermijnen door de overheid, een uitbreiding
van de groeifaciliteit en het incidenteel verhogen, onder strikte voorwaarden, van de borgingsgrens van het WSW. Hiermee heeft het kabinet
de kredietmarkt bij de vervulling van haar belangrijke rol voor de Nederlandse economie en een aantal cruciale sectoren ondersteund. Vervolgens
is een start gemaakt met een inventarisatie van mogelijkheden om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

2

economie te stimuleren, die uiteindelijk in het stimuleringspakket van het
Aanvullend Beleidsakkoord zijn beland.

Stimuleringspakket Aanvullend Beleidsakkoord
In het Aanvullend Beleidsakkoord heeft het kabinet besloten tot een
economische impuls. Er worden op korte termijn extra middelen beschikbaar gesteld ter stimulering van de arbeidsmarkt, onderwijs en kennis,
duurzame economie, infrastructuur en (woning)bouw en liquiditeitsverruiming voor het bedrijfsleven. Inmiddels is ca. 6 mld in 2009 en 2010
belegd (zie tabel 1 voor een overzicht).
Het stimuleringspakket zal worden vormgegeven als een verdeelfonds op
de Aanvullende Post Algemeen (à la het FES). Dit betekent dat tussen
2009 en 2010 met geld mag worden geschoven. Na besluitvorming over
de concrete vormgeving van de stimuleringsplannen (met de criteria
tijdigheid, tijdelijkheid en trefzekerheid) worden de beschikbare middelen
overgeheveld naar de betreffende begroting. Daarnaast is in het Aanvullend Beleidsakkoord bepaald dat medeoverheden meer financiële ruimte
krijgen om bij te dragen aan het economisch herstel.
In het Aanvullend Beleidsakkoord zijn verschillende fiscale voorstellen
opgenomen. Inmiddels zijn deze fiscale voorstellen grotendeels uitgewerkt. De benodigde wetswijzigingen ter uitvoering van het stimuleringspakket zijn op vrijdag 3 april jl. aan de Kamer aangeboden (Kamerstukken
II 2008/09, 31 301, nr. 11). In deze nota wordt een drietal fiscale voorstellen
uitgewerkt, te weten het intensiveren van de faciliteiten voor speur- en
ontwikkelingswerk, het toepassen van de energie-investeringsaftrek voor
energiebesparing in huurwoningen en het verlagen van de tarieven in de
vliegbelasting naar nul. In de toelichting bij deze nota wordt een overzicht
gegeven van de stand van zaken omtrent de administratieve lasten. Meer
specifiek kan hierover worden opgemerkt dat voor wat betreft de administratieve lasten rondom «kleine baantjes» de definitieve uitwerking zal
worden opgenomen in een brief, die de Kamer voor de zomer zal bereiken. Verder is uitvoering gegeven aan een tweetal andere maatregelen.
Het beleidsbesluit waarin de versoepeling van de verliesverrekening
wordt geregeld, is op 8 april 2009 gepubliceerd. Ook de uitstelregeling
voor BTW-afdracht is door middel van een schrijven van de Belastingdienst aan de betrokken belastingplichtigen, in gang gezet. Op Prinsjesdag
2009 zal bekend worden gemaakt hoe invulling wordt gegeven aan de in
het Aanvullend Beleidsakkoord genoemde envelop lastenverlichting voor
het midden- en kleinbedrijf voor 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

3

Tabel 1: Stimuleringsmaatregelen kabinet1
+ = intensivering € mld (op kasbasis)

2009

2010

a. Arbeidsmarkt, onderwijs en kennis
Wv belegd: WTV en deeltijd WW (deels Novemberpakket)
Wv belegd: aanpak jeugdwerkloosheid
Wv belegd: versterking mbo
Wv belegd: versterking kennisinfrastructuur; tijdelijke inzet kenniswerkers
Wv belegd: uitvoering FES-projecten innovatie
Wv nog niet belegd

0,89
0,43
0,10
0,10

1,05
0,35
0,12
0,15

0,11
0,11
0,04

0,17
0,11
0,15

b. Duurzame economie
Wv belegd: snelle uitvoering FES-projecten Milieu en Duurzaamheid
Wv belegd: uitvoering Motie van Geel ruimtelijke economie
Wv belegd: snelle uitvoering FES projecten Ruimtelijk Economisch
Beleid
Wv belegd: duurzame agrarische sector
Wv nog niet belegd

0,62
0,12
0,06

0,61
0,12
0,06

0,19
0,03
0,22

0,19
0,02
0,22

c. Infrastructuur en (woning)bouw
Wv belegd: deltaprogramma (w.o. Zandsuppleties)
Wv belegd: snelle uitvoering FES-projecten Infra
Wv belegd: versnelling bruggen en renovatie wegen
Wv belegd: vaarwegen, sluizen en binnenhavens
Wv nog niet belegd

0,72
0,08
0,13
0,08
0,08
0,35

1,09
0,05
0,13
0,14
0,13
0,64

d. Liquiditeitsverruiming bedrijfsleven
Wv belegd: Novemberpakket (o.a. WAV)
Wv belegd: versoepeling verliesverrekening 2008
Wv belegd: verruimen afdrachtvermindering WBSO
Wv belegd: enveloppe MKB
Wv belegd: Schiphol/luchtvaart/vliegtax
Wv belegd: VAMIL/MIA
Wv belegd: EIA
Wv nog niet belegd

1,24
0,50
0,34
0,14
0,00
0,07
0,03
0,16
0,00

1,39
0,80
– 0,12
0,15
0,08
0,29
0,03
0,16
0,00

e. Eigen stimuleringen door gemeenten en provincies

0,50

1,00

f. Invulling FES-projecten

0,08

0,13

Subtotaal stimuleringspakket

4,05

5,27

g. Werkloosheidsuitgaven (WW en WWB)

1,00

3,90

5,05

9,17

h. Garanties2
Garantie ondernemersfinanciering (plafond 1,5 mld)
Uitbreiding Exportkredietverzekering (EKV)
Verhoging borgingsgrens WSW
Totaal
1

Deze tabel geeft een totaaloverzicht van alle stimuleringsmaatregelen: het Novemberpakket,
Januaripakket en de stimuleringsmaatregelen uit het Aanvullend Beleidsakkoord zijn meegenomen (2,73 mld voor 2009 en 3,21 mld voor 2010).
2
Zie voor een volledig overzicht van deze garantieregelingen Kamerstukken II 2008/09 31 371,
nr. 88.

De concretisering van de tijdelijke MIA/Vamil enveloppe uit het stimuleringspakket vindt plaats in overleg met de minister van LNV, VROM en EZ.
Daarnaast wordt onderzocht of en op welke wijze de aangekondigde tijdelijke verhoging van de MIA/Vamil kan worden ingezet t.b.v. de elektrische
auto. Het kabinet stelt in de periode 2009–2011 maximaal 55 mln beschikbaar voor de versnelde introductie van de elektrische auto (waarvan maximaal 15 mln uit de tijdelijke verhoging van de MIA/Vamil). Hiermee wordt
door het kabinet invulling gegeven aan de motie Halsema/Hamer (Kamerstukken II 2008/09, 31 070, nr. 32). Dekking hiervoor wordt gevonden in de
middelen uit het Aanvullend Beleidsakkoord voor duurzaam ondernemen
(20 mln) en de uit de innovatieagenda energie (20 mln). De ministers van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

4

V&W en EZ stellen voor de uitwerking van de versnelde introductie van de
elektrische auto een plan van aanpak op.

Woningmarktbrief
In de woningmarktbrief wordt het woningbouwpakket gepresenteerd
bestaande uit elkaar versterkende maatregelen en plannen die direct (in
2009 en 2010) effect hebben op de werkgelegenheid in Nederland,
bijdragen aan de (langere termijn) ambities op het gebied van duurzaamheid en bijdragen aan woningbouwof herstructureringsprojecten. Zo
wordt om de woningbouw te stimuleren 395 mln uitgetrokken voor
woningbouwprojecten die door de crisis niet door dreigen te gaan. De
inzet van het Rijk moet dan leiden tot additionele investeringen van
andere betrokken partijen. Verder wordt het voor particulieren makkelijker
gemaakt om duurzame investeringen in de eigen woning te doen door
o.a. de ondergrens in de Regeling groenprojecten 2005 naar nul bij te
stellen en de leentermijn in die regeling voor zonnecellen, zonnecollectoren en warmtepompen van 10 naar 15 jaar te verlengen. Daarnaast
moet een beperkte garantstelling van het Rijk een voordelige kredietgarantieregeling van de bancaire sector mogelijk maken voor duurzame
maatregelen en zal er nog vóór de zomer een subsidieregeling van 12 mln
starten voor «maatwerkadviezen» voor particuliere woningeigenaren.
Voor verhuurders zal de bestaande regeling voor energie-investeringsaftrek voor energiebesparende investeringen in bedrijfsmiddelen (EIA),
voor de jaren 2009 en 2010 worden uitgebreid met energiebesparende
investeringen in bestaande huurwoningen. Hiervoor wordt in totaal 320
mln (160 mln in 2009 en 160 mln in 2010) beschikbaar. Voor eigenaarbewoners die door de crisis en buiten hun schuld in betalingsproblemen
komen wordt de uitvoering van de bestaande woonlastenfaciliteit van de
NHG verbeterd zal de leegstandswet beter benut worden zodat tijdelijk
verhuur van te koop staande woningen mogelijk wordt gemaakt.

Arbeidsmarktbrief
In de arbeidsmarktbrief wordt invulling gegeven aan de maatregelen op
het gebied van de arbeidsmarkt. Met de regeling voor deeltijd-WW wordt
bedrijven de mogelijkheid geboden om vakkrachten te behouden en niet
onnodig te ontslaan. De regeling is budgettair gemaximeerd op 375 mln.
Daarnaast zijn middelen beschikbaar gesteld voor de mobiliteitscentra.
Een landelijk dekkend netwerk is inmiddels gereed om mensen zo snel
mogelijk naar een nieuwe baan te bemiddelen. Daarnaast wordt de enveloppe o.a. ingezet voor mobiliteitscentra, leerwerkloketten, scholingsmaatregelen en re-integratie WW.

Aanpak jeugdwerkloosheid
In de komende periode komt er een groep jongeren van school die voor
het eerst de arbeidsmarkt betreedt. Het risico van een sterk oplopende
jeugdwerkloosheid vraagt om dringende maatregelen van het kabinet. Het
kabinet stelt voor het verbeteren van de arbeidsmarktpositie van jongeren
in 2009 100 mln, voor 2010 120 mln en voor 2011 30 mln extra ter beschikking. De staatssecretaris van SZW zal in samenspraak met de staatssecretaris van OCW en de ministers van WWI en J&G op korte termijn komen
met een actieplan. De heer de Boer is gevraagd om te adviseren over de
aanpak van de jeugdwerkloosheid, hij heeft zijn advies 13 mei 2009 gepresenteerd. Het advies van de heer De Boer zal worden betrokken in de
totstandkoming van het actieplan van het kabinet. De maatregelen zullen
op drie groepen jongeren worden gericht: 1) werkende jongeren; 2) nietwerkende jongeren en 3) schoolverlaters. Voor elk van deze groepen
zullen passende instrumenten worden ingezet. Daarbij wordt intensief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

5

samengewerkt met alle relevante partijen: werkgevers, werknemers, het
UWV, gemeenten, MBO-instellingen en vele anderen. Onderdeel van het
actieplan zal het school ex plan zijn, waarbij MBO-instellingen extra
aandacht zullen besteden aan jongeren die op het punt staan om hun
diploma te halen en die op dat moment geen werk in het vooruitzicht
hebben of van plan zijn door te studeren.
3. Hoofdlijnen besluitvorming 2009
Het kabinet is geconfronteerd met uitvoeringstegenvallers. Deze zijn of
worden binnen de departementale begrotingen opgelost. In de 1e suppletoire wetten zijn de mutaties per begrotingsartikel weergegeven. Hieronder en in navolgende paragrafen wordt ingegaan op de meest in het
oog springende onderwerpen.

Politie
Bij de politie is een cao afgesproken voor de periode 2008–2010 waarbij
gerekend werd met een hoger verwachte contractloonstijging dan nu
blijkt uit de CEP 2009. Het kabinet heeft voorgesteld om de hiervoor benodigde extra middelen en de middelen voor de verbetering van het politiebestel onder andere vrij te maken door een normering van het eigen
vermogen en door een tijdelijke beperking van de instroom van aspiranten in de jaren 2010 t/m 2012. De beperking van de instroom van aspiranten zal niet tot gevolg hebben dat de sterkte daalt in deze kabinetsperiode onder de aan de Kamer toegezegde streefsterkte 2010 van 52 200
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 28 824, nr. 33). Evenmin zal deze
daling van het aantal aspiranten gevolgen hebben voor de beschikbare
operationele sterkte. Bij de normering van de eigen vermogens van de
regionale korpsen zal het eigen vermogen alleen nog een bufferfunctie
vervullen. Voor het omzetten van het eigen vermogen in vreemd
vermogen zal een conversielening worden verstrekt, waarbij de jaarlijkse
aflossingen beschikbaar komen voor de sector. De minister van BZK is
over dit pakket in overleg met het Korpsbeheerdersberaad. Ze heeft richting de korpsbeheerders aangegeven open te staan voor alternatieve
maatregelen, voor zover die voldoen aan door haar geformuleerde randvoorwaarden. Het overleg met het korpsbeheerdersberaad over alternatieve maatregelen zoals gezamenlijke inkoop, verlaging van ict uitgaven
en herziening politie onderwijs is op dit moment nog niet afgerond. De
Tweede Kamer wordt nader geïnformeerd over de uitkomsten van dit
overleg.

Onderwijs
Voor een goede uitvoering van het onderwijsbeleid is het essentieel dat
de onderwijssectoren een bekostiging ontvangen die past bij een
adequate raming van de leerlingen- en studentenaantallen. De opbrengst
van enkele meevallers, met name op het gebied van studiefinanciering,
wordt daarvoor ingezet. Ook de middelen die in 2008 niet meer tot besteding zijn gekomen (eindejaarsmarge) worden hiervoor ingezet. Vanwege
met name uitvoeringsproblemen en de noodzaak tot prioritering worden
ook de middelen die oorspronkelijk bedoeld waren voor de tegemoetkoming in de reiskosten voor 16 en 17-jarige MBO-ers anders aangewend.
Ten aanzien van de CAO’s in de onderwijssector zal de referentiesystematiek geheel worden gevolgd. Dit betekent dat de onderwijssectoren een
vergoeding krijgen die overeenkomt met het gemiddelde uit de marktsector. Ter voorkoming van budgettaire problemen voor specifieke
scholen wordt de commissie-Don gevraagd oplossingsrichtingen te
onderzoeken waarbij het bestaande instrument van schatkistbankieren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

6

wordt uitgebreid onder de voorwaarde van beperkte administratieve
lasten en beheersbare budgettaire risico’s.

Wijkaanpak
Ten behoeve van bewonersbudgetten en de wijkaanpak worden middelen
overgeheveld van de begroting van WWI naar het gemeentefonds. De
bewonersbudgetten worden via een vouchersysteem aan bewoners
beschikbaar gesteld in de periode 2009–2011 ter bevordering van de leefbaarheid en ter versterking van de sociale samenhang in hun wijk. De
middelen voor wijkaanpak zijn bedoeld als medefinanciering van de wijkactieplannen in de 40 aandachtswijken.

Sociale zekerheid
November vorig jaar was al besloten tot een bijzondere regeling voor
werktijdverkorting. Daarnaast er is per saldo een uitvoeringstegenvaller
binnen het SZA-kader, hoofdzakelijk veroorzaakt door dalende uitstroomkansen bij de WAO. Voor 2009 wordt deze opgevangen voor onder meer
het gedeeltelijk laten vrijvallen van de eindejaarsmarge en de risicovoorziening voor ESF3. Om het budgettaire beeld meerjarig sluitend te
maken wordt een pakket maatregelen voorbereid dat bij Miljoenennota
2010 gepresenteerd wordt. De komende maanden zal een aantal van deze
maatregelen al aan de Kamer worden voorgelegd om te kunnen waarborgen dat de maatregelen tijdig (met ingang van 2010) kunnen worden
ingevoerd.

Gezondheidszorg
De uitgaven aan de gezondheidszorg blijken sterker te zijn gegroeid dan
eerder gedacht. Deels lijkt dit het gevolg van een onbedoeld sterke stijging in de uitgaven aan met name de medisch specialisten, hetgeen
samenhangt met een nieuwe tariefstructuur. Ook heeft de onverwacht
sterke stijging deels te maken met een hoger dan geraamd aantal behandelingen in de tweedelijns geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en met
uitbreiding van de verzorgingscapaciteit in de AWBZ. Verschillende maatregelen die op het terrein van de zorg genomen moeten worden zullen de
komende tijd nader uitgewerkt worden, waarbij het streven is de maatregelen zoveel mogelijk op die terreinen te nemen waar de overschrijdingen
zich voordoen. In de Miljoenennota zullen deze maatregelen worden
gepresenteerd, hoewel de komende maanden mogelijk al een aantal
maatregelen aan de Kamer zullen worden voorgelegd om te kunnen waarborgen dat de maatregelen tijdig (dat wil zeggen met ingang van 2010)
kunnen worden ingevoerd.

Kinderregelingen
De jeugdzorgketen heeft op het terrein van de jeugdbescherming, o.a. als
gevolg van lopende initiatieven rondom signalering en melding van
kindermishandeling en het verkorten van doorlooptijden in de keten, te
maken met volumegroei. Ook zijn er meer uitgaven voor het kindgebonden budget. De uitgavenstijging wordt binnen het budget geaccommodeerd door de kinderregelingen aan te passen.
4. Aanvullende afspraken met medeoverheden
Besprekingen tussen de Rijksoverheid en de vertegenwoordigers van
provincies, gemeenten en waterschappen hebben tot een akkoord geleid
over een samenhang van afspraken in het licht van de economische crisis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

7

en de (budgettaire) gevolgen van het Aanvullend Beleidsakkoord. Op
hoofdlijnen komen de afspraken neer op het volgende:
• Medeoverheden krijgen tijdelijk extra EMU-ruimte voor automatische
stabilisatie en het versnellen van hun investeringsuitgaven: de
EMU-grens wordt voor 2009 verhoogd naar 0,6% BBP en voor 2010
naar 0,7% BBP (normale grens is 0,5% BBP). Het kabinet treft geen
maatregelen als het saldo in 2009 boven de grens uitkomt.
• Er is overeenstemming bereikt over de nominale mutaties in het accres
2009, accres 2010 en accres 2011, consistent met de beoogde invulling
van de tekortreductie 2011 en eerder afgesloten bestuursakkoorden.
• Deze afspraken zijn gemaakt «for better and for worse» en bieden
zodoende financiële rust en zekerheid voor alle partijen. Voorafgaand
aan een nieuwe kabinetsperiode wordt de normeringssystematiek en
de tijdelijke afwijking gezamenlijk geëvalueerd.
• Medeoverheden zetten in op een vermijding van een stijging van de
lokale belastingen in 2009 en 2010 en zullen extra stappen ondernemen ter vermindering van de administratieve lastendruk (vergunningen en aanbesteding).
• Er zijn aanvullende afspraken gemaakt over extra vrij beschikbare
middelen voor 2009 en 2010 (in het totaal 200 mln) en de financiële
afwikkeling van een aantal lopende discussies, zoals over de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en over de invoeringskosten van de
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo).
Zie bijlage 3 voor een volledig overzicht van de gemaakte afspraken met
de koepels van gemeenten, provincies en waterschappen.1
5. Kadertoetsing
In deze paragraaf worden de belangrijkste wijzigingen voor 2009 aan de
uitgavenkant van de begroting toegelicht ten opzichte van de Miljoenennota 2009. De wijzigingen worden zowel voor het totale kader (tabel 2) als
voor de verschillende budgetdisciplinesectoren (tabellen 3 t/m 5) weergegeven. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het kabinet heeft besloten
om de automatische stabilisatie ook aan de uitgavenkant te versterken: de
uitgavenkaders zijn gecorrigeerd voor de werkloosheidsuitgaven, de
ruilvoetontwikkeling en het stimuleringspakket.
Tabel 2: Uitgaventoetsing totale uitgavenkader
– = onderschrijding € mld

2009

Kadertoetsing MN 2009
Rijksbegroting in enge zin
SZA
Zorg
Kadertoetsing Voorjaarsnota 2009
Stimuleringspakket1
Ruilvoetontwikkeling
Werkloosheidsuitgaven

0,0
0,2
– 0,4
0,2
0,0
(4,1)
(1,8)
(1,0)

1

Dit betreft het stimuleringspakket uit het Aanvullend Beleidsakkoord en de eerdere maatregelen die het kabinet genomen heeft (zie ook tabel 1 van deze Voorjaarsnota). Het betreft hier
stimuleringsmiddelen die zowel aan de uitgaven- als aan de lastenkant worden ingevuld.

Rijksbegroting in enge zin

1

Een uitgebreide toelichting bij het akkoord is
opgenomen in zowel de Meicirculaire
Gemeentefonds 2009 als de Meicirculaire
Provinciefonds 2009, die allebei aan het parlement worden verstrekt.

De uitgaven aan ODA zijn 0,8% van het BNP, waardoor als gevolg van de
lagere economische groei uitgavenruimte vrijvalt. De dividenden uit
staatsdeelnemingen zijn neerwaarts bijgesteld als gevolg van de doorwerking van de financiële crisis. Bij het gemeente- en provinciefonds treedt er
een meevaller op onder andere als gevolg van de verrekening over 2008.
Daarnaast treedt een aantal kasschuiven op, waaronder bij de OV-kaart en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

8

stimulering duurzame energieproductie (SDE). Bij de SDE-regeling
worden de verplichtingen (met name «wind op land» en «wind op zee»)
later aangegaan dan eerder geraamd. Dit leidt tot lagere uitgaven in de
eerste jaren en hogere uitgaven in latere jaren. Verder wordt een gedeelte
van de onderuitputting van het infrafonds 2008 in 2009 besteed, dit om de
economie verder te stimuleren. Als gevolg van toenemende onrust in de
wereld is de asielinstroom in Nederland toegenomen van 10 500 naar
17 000 personen. Dat vereist een extra inspanning in de gehele asielketen.
De uitgaven aan studiefinanciering laten voor 2009 een meevaller zien.
Aan het Kindgebonden Budget (WKB) wordt meer uitgegeven dan eerder
geraamd (0,1 mld in 2009). Bij de tegemoetkoming buitengewone
uitgaven (TBU), die inmiddels is komen te vervallen, doen zich nog betalingen voor in 2009.
Tabel 3: Kadertoetsing RBG-eng
+ = tegenvaller in € mld

2009

Kadertoetsing MN 2009
HGIS
Staatsdeelnemingen
GF/PF
Kasschuif OV-kaart
Kasschuif SDE
Infrafonds
Asiel
Onderwijs
Jeugd en Gezin (AKW/WKB)
TBU

0,5
– 0,4
0,2
– 0,2
– 0,2
– 0,1
0,2
0,2
– 0,2
0,1
0,1

Kadertoetsing RBG-eng Voorjaarsnota 2009

0,2

* Door afrondingsverschillen kan de som der delen afwijken van het totaal

Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
Tabel 4: Kadertoetsing SZA
+ = tegenvaller in € mld

2009

Kadertoetsing MN 2009
Uitvoeringsmutaties (o.a. WAO)
Inzet reserveringen en EJM

– 0,2
0,2
– 0,4

Kadertoetsing SZA Voorjaarsnota 2009

– 0,4

* Door afrondingsverschillen kan de som der delen afwijken van het totaal

Binnen het SZA-kader is er een uitvoeringstegenvaller, hoofdzakelijk
veroorzaakt door dalende uitstroomkansen bij de WAO. Voor 2009 wordt
deze opgevangen voor onder meer het gedeeltelijk laten vrijvallen van de
eindejaarsmarge en de risicovoorziening voor ESF3. Om het budgettaire
beeld meerjarig sluitend te maken wordt een pakket maatregelen voorbereid dat bij Miljoenennota 2010 gepresenteerd wordt. De komende
maanden zal een aantal van deze maatregelen al aan de Kamer worden
voorgelegd om te kunnen waarborgen dat de maatregelen tijdig (met
ingang van 2010) kunnen worden ingevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

9

Zorg
Tabel 5: Kadertoetsing BKZ
+ = tegenvaller € mld

2009

Kadertoetsing MN 2009
Problematiek Medisch Specialisten
Problematiek GGZ
Problematiek Geneesmiddelen en apothekers
Ramingsbijstelling geneesmiddelen
Problematiek ABWZ en WMO
Maatregelen Cure en Preventie

– 0,3
0,5
0,2
0,2
– 0,4
0,1
– 0,1

Kadertoetsing Zorg Voorjaarsnota 2009

0,2

* Door afrondingsverschillen kan de som der delen afwijken van het totaal

Op basis van de gegevens van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en het
College voor Zorgverzekeringen (CVZ) zijn de zorguitgaven 2009 geactualiseerd, dit betreft echter nog een voorlopig beeld. Uit de huidige actualisatie volgen met name tegenvallers bij de medisch specialisten, de
geneeskundige GGZ en bij de geneesmiddelen en apothekers. Bij de
geneesmiddelen wordt de stijging in de geraamde uitgaven voornamelijk
veroorzaakt door de gewijzigde receptregelvergoeding voor apothekers.
Tegelijkertijd is de raming naar beneden bijgesteld omdat het door verzekeraars gevoerde preferentiebeleid de prijs van geneesmiddelen doet
dalen. Ook bij de AWBZ zijn de geraamde uitgaven bijgesteld naar aanleiding van de eerste afrekencijfers over 2008. Om de uitgavenstijging te
compenseren worden in 2009 enkele maatregelen genomen. In de cure
gaat het daarbij om maatregelen bij de medisch specialisten, het wijzigen
van de voorcalculatie en het actualiseren van de Wet Geneesmiddelenprijzen (WGP).
6. Inkomsten

De totale inkomsten
In 2009 komen de belasting- en premie inkomsten op EMU-basis volgens
de huidige inzichten 18 mld lager uit dan bij de Miljoenennota 2009 is
geschat.
Tabel 6: Belasting- en premieontvangsten 2009 op EMU-basis
€ mld

Stand MN
2009

Stand VJN
2009

Mutatie

Belastingen en premies volksverzekeringen
wv. Belastingen
wv. premies volksverzekeringen
Premies werknemersverzekeringen

188,8
152,9
35,8
45,2

171,9
140,7
31,2
44,1

– 16,8
– 12,2
– 4,6
– 1,1

Totaal

234,0

216,0

– 18,0

Sinds de Miljoenennota 2009 zijn de verwachtingen over de economische
groei in 2009 drastisch verslechterd als gevolg van de kredietcrisis die in
de tweede helft van 2008 is overgeslagen op de rest van de economie. De
nominale BBP-ontwikkeling, relevant voor de ontwikkeling van de inkomsten, is bij CEP 2009 ten opzichte van de MEV 2009 met maar liefst 7,2%punt naar beneden bijgesteld. Door de volledige werking van de automatische stabilisatie heeft deze bijstelling grote gevolgen voor de te
verwachten inkomsten. In de onderstaande tabel wordt de neerwaartse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

10

bijstelling van 18,0 mld uitgesplitst naar de verschillende factoren die
eraan hebben bijgedragen.
Allereerst heeft de doorwerking van de realisatie over 2008 geleid tot een
bijstelling met – 3,9 mld. Een nadere uitleg over deze doorwerking wordt
gegeven in hoofdstuk 1 van het Financieel Jaarverslag 2008. Ten tweede
zorgt beleid dat sinds de Miljoenennota 2009 is gevoerd voor een verlaging van de inkomsten met – 1,3 mld. Dit betreft met name de tijdelijke
maatregelen willekeurige of vervroegde afschrijving en de verlaging van
het MKB-tarief uit het aanvullend pakket maatregelen dat het kabinet in
het najaar 2008 heeft genomen en daarnaast de maatregelen uit het
aanvullend beleidsakkoord op het coalitieakkoord waartoe in het voorjaar
2009 besloten is, zoals de tijdelijke intensivering van faciliteiten voor
speur- en ontwikkelingswerk, de verruiming van de verliesrekening 2009
met betrekking tot het jaar 2008 en het op nul stellen per 1 juli 2009 van de
vliegbelasting.
Tabel 7: Overzicht mutaties van de inkomsten sinds Miljoenennota 2009
Ontvangsten
Stand Miljoenennota 2009

234,0

Mutatie
wv. doorwerking 2008
wv. Beleid
wv. economisch beeld

– 18,0
– 3,9
– 1,3
– 12,7

Stand Voorjaarsnota 2009

216,0

Ten slotte zorgt het sterk gewijzigde economisch beeld over 2009 voor een
bijstelling van de inkomstenraming met – 12,7 mld (– 5,4% van de inkomsten stand Miljoenennota 2009). De neerwaartse inkomstenraming geldt
vrijwel alle belastingsoorten. Zo zorgen een lagere waardeontwikkeling
van de particuliere consumptie en een negatieve ontwikkeling in de investeringen in woningen voor – 2,7 mld lagere BTW-ontvangsten, een met
name negatieve arbeidsvolumeontwikkeling voor – 2,6 mld lagere ontvangsten loonheffing en tevens – 0,6 mld lagere premieontvangsten werknemersverzekeringen en zorgt ten slotte de negatieve winstontwikkeling
van bedrijven voor circa 3 mld lagere Vpb-ontvangsten. Verder zijn ook de
ontvangsten met betrekking tot belastingsoorten als de overdrachtsbelasting en de BPM naar beneden bijgesteld als gevolg van de veel negatievere ontwikkeling van respectievelijk de huizenverkopen en de autoverkopen dan bij Miljoenennota 2009 werd verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

11

7. EMU-saldo en EMU-schuld
Tabel 8 laat de ontwikkeling van het EMU-saldo zien ten opzichte van de
raming in de Miljoenennota 2009.
Tabel 8: EMU-saldo sinds Miljoenennota 2009 (%BBP)
2009
EMU-saldo MN 2009
Inkomsten
Aardgasbaten (transactiebasis)
EMU-saldo lokale overheden
Rente
Opbrengsten ingrepen financiële sector
Stimuleringspakket
Effect versnelde uitvoering FES en a.g.v. moties Slob/Van Geel.

1,2%
– 3,0%
– 1,1%
– 0,6%
– 0,2%
0,2%
– 0,5%
0,2%

EMU-saldo Voorjaarsnota 2009

– 3,8%

Het EMU-saldo verslechtert van een overschot van 1,2% BBP in de Miljoenennota 2009 tot een tekort van 3,8% BBP in de Voorjaarsnota 2009. Deze
verslechtering van 5% BBP wordt voor een groot deel veroorzaakt door
het laten werken van de automatische stablisatoren aan de inkomstenkant. Daarnaast zijn door de lagere olieprijs de aardgasbaten naar beneden bijgesteld. Het EMU-saldo lokale overheden is in 2008 verslechterd.
Het tekort wordt veroorzaakt door hogere uitgaven, onder meer door een
forse toename op het vlak van investeringen. Gezien de huidige economische situatie wordt dit tekort ook voor 2009 verwacht. Daarnaast is er in
de aanvullende afspraken met de medeoverheden afgesproken dat zij
tijdelijk extra EMU-ruimte krijgen voor automatische stabilisatie en het
versnellen van hun eigen investeringsuitgaven: de EMU-grens wordt voor
2009 verhoogd naar – 0,6% BBP. Als gevolg van het oplopende tekort
nemen de rente-uitgaven toe. Hier staan echter ook opbrengsten in de
vorm van dividenden en renteontvangsten tegenover die voortvloeien uit
de ingrepen in de financiële sector (zie voor een totaaloverzicht bijlage 2).
In het Aanvullend Beleidsakkoord heeft het kabinet besloten om de
economie op de korte termijn gericht te stimuleren. Dit stimuleringspakket
heeft een negatief effect op het EMU-saldo, maar wordt gedeeltelijk
gecompenseerd door de versnelde uitvoering FES en a.g.v. moties
Slob/Van Geel.
Voor 2009 wordt een EMU-schuld voorzien van 339,5 mld euro of 59%
BBP. Onderstaande figuur geeft het EMU-saldo en de EMU-schuld 2009
weer voor de landen van de eurozone.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

12

Figuur 1: EMU-schuld en EMU-tekort in 2009 (eurozone, in % BBP)

Bron: Europese Commissie, Economic Forecast, Spring 2009

8. Invulling tekortreductie 2011
Tabel 9: Overzicht maatregelen tekortreductie (in mld)
Maatregel

2011

Organisatie openbaar bestuur
Aanvullende bestuurlijke afspraken overheden d.d. 15 april 2009
Herijking financiële verhouding tussen Rijk en provincies
Organisatie Rijksdienst
Arbeidsproductiviteitkorting (excl. HCvS, krijgsmacht, onderwijs, politie en zorg)*
Versobering bedrijfsvoering
Overig
Doelmatiger en rationeler waterbeheer
Herprioritering diverse begrotingen
Korting prijsbijstelling tranche 2011 (excl. Ju, BZK, OCW en IF)

0,07
0,07

Totaal

1,80

0,65
0,30

0,10
0,51
0,10

* Vanaf 2012. De opbrengst 2011 wordt gerealiseerd door inhouding van een deel van de nog
vrij aanwendbare investeringsgelden Vernieuwing Rijksdienst (de middelen voor sociaal flankerend beleid en de investeringsgelden waarover reeds besluitvorming heeft plaatsgevonden
blijven beschikbaar).

In het Aanvullend Beleidsakkoord is afgesproken dat het kabinet, indien
de economie zich in voldoende mate zal herstellen, in 2011 een begin zal
maken met het herstel naar gezonde overheidsfinanciën en het terugdringen van het tekort. De taakstellende ombuiging bedraagt 1,8 mld.
Hieronder volgt een toelichting op hoofdlijnen.

Aanvullende bestuurlijke afspraken overheden d.d. 15 april 2009
In constructief overleg met de vertegenwoordigers van provincies, waterschappen en gemeenten is een samenhangend pakket aan afspraken
gemaakt in het licht van de economische situatie en het Aanvullend
Beleidsakkoord. De kern van deze afspraken betreft de ontwikkeling van
het accres over periode 2009–2011, waarmee in 2011 een besparing wordt
ingeboekt van 645 mln. Ook zijn afspraken gemaakt over Wabo, Wmo en
NHG en zal er, waar relevant, overleg met medeoverheden plaatsvinden
over stimulerings- en ombuigingsmaatregelen. De afspraken bieden finan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

13

ciële rust en zekerheid voor alle partijen. In bijlage 3 is een integrale lijst
met afspraken te vinden.

Aanvullende afspraken Rijk en provincies
De Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv) heeft in opdracht van de
fondsbeheerders en het IPO onderzoek gedaan naar de financiële verhouding tussen het Rijk en de provincies. In zijn advies constateert de Raad
dat provincies in staat blijken te zijn om van hun takenpakket uit eigen
middelen 597 mln. méér te bekostigen dan tot nu toe bij de bepaling van
de algemene uitkering uit het provinciefonds wordt verondersteld. Het
kabinet acht het verantwoord om mede op basis van dit advies het
provinciefonds met ingang van 2011 structureel met 300 mln te verlagen.
Kabinet en IPO hebben gezamenlijk afgesproken dat op basis van het
advies van de Rfv en de contra-expertise (door IPO laten uitvoeren door
commissie Boorsma) een verdiepingsslag nodig is om tot gezamenlijk
gedeelde opvattingen te komen. De inzet van kabinet en IPO is om tot
duurzame afspraken over de financiële verhoudingen tussen Rijk en
provincies te komen. Als de verdiepingsslag leidt tot een andere uitkomst
dan de voorgenomen verlaging van het provinciefonds dan zal het kabinet
zijn voornemen nader wegen.
Kabinet en IPO zullen gezamenlijk verkennen of een deel van de voorgenomen verlaging van het provinciefonds kan worden ingevuld door
decentralisatiearrangementen en/of investeringsprogramma’s.

Arbeidsproductiviteitskorting
Er wordt een arbeidsproductiviteitskorting opgelegd in de jaren 2012 en
20131. Deze korting is analoog aan de taakstelling op het ambtelijk apparaat zoals technisch voorbereid door de SG’s bij de start van dit kabinet. In
de kern houdt dit in dat de korting van toepassing is op de rijksdienst
alsook niet-tariefsgefinancierde ZBO’s, en niet van toepassing is op de
Hoge Colleges van Staat, krijgsmacht, onderwijs, politie (m.u.v. KLPD en
politieacademie) en de zorg. De taakstelling start in 2012, en sluit aldus
aan op de apparaatstaakstelling uit het Coalitieakkoord die in 2011 gerealiseerd moet zijn. De opbrengst 2011 wordt gerealiseerd door inhouding
van een deel van de nog vrij aanwendbare investeringsgelden Vernieuwing Rijksdienst (de middelen voor sociaal flankerend beleid en de
investeringsgelden waarover reeds besluitvorming heeft plaatsgevonden
blijven beschikbaar).

Versobering bedrijfsvoering
In het kader van de versobering bedrijfsvoering zal een nader inhoudelijk
voorstel worden uitgewerkt. Dat gaat via de lijn van categoriemanagement, waarbij inzicht ontstaat in de componenten voor ICT, facilitaire en
andere materiële kosten uit het P&M budget. Het besparingspotentieel is
gebaseerd op de reeds opgedane ervaringen met categoriemanagement
sec op het gebied van inkoop. Om het besparingspotentieel te realiseren
wordt besloten tot uitbreiding van categoriemanagement. Hiervoor is een
pakket aan maatregelen op het terrein van alle categorieën uit het rijksbrede inkoopmanagement nodig, naast huisvesting, facilitair en ICT.

Doelmatiger en rationeler waterbeheer

1

Deze taakstelling is alleen financieel van
aard.

Om tot een doelmatiger organisatie en bestuur van het waterbeheer in NL
te komen, wordt een voorstel voorbereid door de Secretaris-generaal van
Verkeer en Waterstaat als voorzitter van het SG-Overleg. Het voorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

14

wordt opgesteld in samenwerking met de Secretarissen-generaal van
VROM, EZ, LNV, BZK, de Directeur-generaal Water (VenW) en de Directeurgeneraal Rijksbegroting (Fin). Het voorstel betreft alle onderdelen van de
waterketen en het watersysteem. Bij het voorstel worden eerdere studies
en adviezen hierover, zoals (het kabinetsstandpunt op) de «IBO bekostiging waterbeheer», betrokken. Het voorstel moet kunnen leiden tot
besluitvorming over een efficiencyverbetering van ca. 100 mln structureel
vanaf 2011. Verandering van de bestaande bestuurlijke organisatie is
daarbij niet het oogmerk a priori. Het plan moet voor het einde van 2009
gereed zijn. Het plan wordt uitgebracht aan de ministers van Financiën,
VROM, LNV, EZ en BZK en de staatssecretaris van VenW.

Herprioritering diverse begrotingen
Het resterende bedrag wordt vanuit verschillende begrotingen door
herprioritering geleverd. Alle departementen hebben zich gecommitteerd
aan de taakstelling. De verdere invulling zal worden gepresenteerd bij
Miljoenennota 2010 en 2011.
De minister van Financiën,
W. J. Bos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

15

Bijlage 1

Budgettaire kerngegevens
Tabel 1: Budgettaire kerngegevens in mln
(in lopende prijzen; min betekent uitgaven)

2009

1. Netto-uitgaven onder het kader RBG-eng
2. Netto begrotingsgefinancierde uitgaven SZA
3. Netto begrotingsgefinancierde uitgaven BKZ
4a. Totaal niet relevante netto uitgaven (alle categorieën IBOS)
4b. Af: aflossing en uitgifte vaste schuld
4c. Af: munten
4. Netto uitgaven niet relevant voor enig kader*
5. Netto begrotingsgefinancierde uitgaven (5=1+2+3+4)

– 107 610
– 11 254
– 2 431
– 11 192
24 256
20
– 35 468
– 156 762

6. Belastingen
7. Overig (o.a. kas-transverschillen en financiële transacties)*
7a. Ktv-rente
7b. Derdenrekening (excl. ix-a)
7c. Financiele Transacties
7d. Kastransverschillen
7f. EMU-saldo «rest» centrale overheid
wv. Beleidsreserve/ stimuleringspakket

134 987
11 183
64
0
3 082
9 931
0
– 1 894

8. EMU-saldo Centrale Overheid
9. EMU-saldo Lokale Overheid

– 10 592
– 3 770

10. EMU-saldo Sociale Fondsen

– 7 406

11. EMU-saldo (- = tekort)
EMU-saldo in %BBP

– 21 768
– 3,8%

EMU-schuld
EMU-schuld in %BBP

339 597
59%

BBP (mld)

580

* excl. aflossing en uitgifte vaste schuld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

16

Bijlage 2

Actualisering ingrepen financiële sector
In de Najaarsnota is een totaaloverzicht gegeven van budgettaire
gevolgen van de kredietcrisismaatregelen. Hieronder wordt deze tabel
geactualiseerd.

Budgettaire gevolgen kredietcrisismaatregelen (€ mln)
A. Verwerving Fortis/RFS/AA
1. Deelneming Fortis
2. Verwerving belang RFS/AA
3. Overbruggingskredieten Fortis
4. Renteontvangsten overbruggingskredieten Fortis
5. Aflossingen overbruggingskredieten Fortis
6. Dividend Fortis
7. Dividend RFS/AA
B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (20 mld)
8. Verstrekt kapitaal
9. Couponbetalingen uit hoofde van verstrekt kapitaal (ontvangsten)

2008

2009

16 800
6 540
44 341
– 502

–
–
–
– 428
– 35 166
–
–

IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-A, artikel 1
IX-A, artikel 1
IX-A, artikel 1
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3

– 578

IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3

– 4 106
– 43
110
3 809

IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3
IX-B, artikel 3

0
0

13 750

C. Back-up faciliteit ING
10. Verwachte portefeuilleontvangsten ING
11. Garantiefee
12. Management fee
13. Funding fee

Begrotingsartikel

D. Garantiefaciliteit bancaire leningen (200 mld)
14. Garantieverlening (geëffectueerd en plafond)
15. Premieontvangsten op basis van garanties bancaire leningen
16. Schade-uitkeringen

2 740
0
0

197 260
– 109
0

IX-B, artikel 2
IX-B, artikel 2
IX-B, artikel 2

E. IJsland
17. Uitkeringen depositogarantiestelsel Icesave

1 236

86

IX-B, artikel 2

11
450

5
–

IX-B, artikel 3
IX-A, artikel 1

F. Overige gevolgen
18. Uitvoeringskosten en inhuur externen
19. Rente over staatsschuld
– : ontvangsten/+: uitgaven

Toelichting tabel:

A. Verwerving Fortis/RFS/AA
1. tot en met 3: n.v.t.
4 en 5. Het is de bedoeling dat Fortis Bank Nederland (FBNL) zich zo
spoedig mogelijk zelfstandig financiert. Met FBNL is afgesproken dat de
kredietfaciliteit wordt afgebouwd in 2009. De omvang van de uitstaande
overbruggingskredieten zal in 2009 daardoor naar verwachting afnemen
met ca. 35 mld. Hierdoor zullen de netto renteontvangsten ook dalen.
FBNL leent tegen een tarief gebaseerd op euribor plus een opslag. Door
de lage euribor tarieven in 2009 lopen de renteontvangsten gecorrigeerd
voor vervroegde aflossing verder terug.
6. De verwachting is dat er in 2009 geen dividend uitgekeerd zal worden.
7. De verwachting is dat er in 2009 geen dividend uitgekeerd zal worden.

B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (20 mld)
8. Medio oktober heeft de Nederlandse overheid een bedrag van 20 mld
per direct beschikbaar gesteld voor banken en verzekeraars in Nederland.
Uit hoofde van dit fonds is in 2008 in totaal 13,75 mld aan kapitaal
beschikbaar gesteld. Het resterende deel (6,25 mld) zal in principe t/m
10 oktober 2009 beschikbaar blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

17

9. Omdat ING, SNS REAAL en AEGON in 2008 een interim-dividend
hebben uitgekeerd aan de aandeelhouders en de participaties een korte
eerste coupon hebben, ontvangt de Staat couponbetalingen in 2009.

C. Back-up faciliteit ING
10 t/m 13. In Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 97 is aangegeven dat de
kasstromen verwerkt worden op artikel 3, begroting IXB. Aan de ontvangstenkant zijn twee posten opgenomen: de betalingen van ING aan de
Staat (kaststromen uit de portefeuille) welke verband houden met rentebetalingen, reguliere aflossingen en vervroegde aflossingen en een
garantiefee van ING. Aan de uitgavenkant zijn ook twee posten opgenomen: de funding fee van de Staat aan ING en een management fee.

D. Garantiefaciliteit bancaire leningen (200 mld)
14. Uit hoofde van de garantieregeling is in 2008 in totaal 2,74 mld aan
garanties verstrekte (geëffectueerd). Het plafond van deze regeling is 200
mld. Het resterende deel van het plafond (197,26 mld) zal in 2009 beschikbaar blijven omdat de garantieregeling in beginsel loopt tot en met
31 december 2009. Derhalve wordt opnieuw het resterende deel van het
plafond ter autorisatie aan het parlement voorgelegd. Inmiddels is op dit
moment in totaal (2008 en 2009) ca. 35 mld aan garanties verstrekt.
15. Deze mutatie betreft de premieontvangsten van de verstrekte en geëffectueerde garanties uit hoofde van de garantieregeling bancaire
leningen.
16. n.v.t.

E. IJsland
17. De mutatie (86 mln) betreft de uitgaven die voortkomen uit feit dat de
Nederlandse Staat de uitkeringen die hebben plaatsgevonden uit hoofde
van het IJslandse depositogarantiestelsel voorfinanciert. Depositohouders
konden tot 16 maart 2009 een claim indienen ten laste van het DGS. Ten
aanzien van de bedragen gerelateerd aan de 2e en 3e tranche geldt dat de
uitvoerder van het Nederlandse DGS, DNB, de bedragen zal gaan terugvorderen uit de boedel van het failliete Landsbanki. Pas dan wordt duidelijk wat de exacte omvang is van de uiteindelijke kosten voor de Nederlandse Staat en de Nederlandse banken.

F. Overige gevolgen
18. Vanwege de nationalisatie van Fortis/AA en de oprichting van de
nieuwe projectdirectie Bureau Financiële Instellingen zijn extra middelen
benodigd, met name voor advies van externe specialisten.
19. Door de integrale benadering van schuldmanagement – dat wil
zeggen: de financieringsbehoefte wordt in haar totaliteit gedekt, ongeacht
herkomst van de financiering – is het zeer lastig het totaal aan gerealiseerde rentelasten toe te schrijven aan «reguliere» rentelasten en rentelasten voor financiering van maatregelen genomen naar aanleiding van
de kredietcrisis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

18

Bijlage 3

Aanvullende bestuurlijke afspraken overheden, 15 april 2009
Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten hebben gezamenlijk overlegd over de gevolgen van de economische situatie en het Aanvullend
Beleidsakkoord voor de onderlinge financiële verhoudingen. Deze
afspraken zijn in aanvulling op de bestaande bestuursakkoorden.

EMU normering
1.

2.

Het EMU-tekort voor de medeoverheden is conform bestuurlijke
afspraak begrensd op 0,5% BBP. Medeoverheden krijgen, mede op
basis van de inventarisatie van het rapport Gezamenlijke aanpak
economische crisis (rapport-Van Kalmthout), tijdelijk extra EMU-ruimte voor automatische stabilisatie en investeringsversnellingen
(beoogd: 0,5 mld. in 2009 en 1 mld. in 2010). Dit vertaalt zich in een
EMU-begrenzing van 0,6% in 2009 en 0,7% in 2010. Het kabinet zegt
toe geen maatregelen te treffen als het saldo van de medeoverheden
in 2009 onverhoopt boven de genoemde EMU-grens uitkomt.
Het kabinet zal een wetsvoorstel indienen voor een wettelijk kader
voor de verbetering van het EMU-saldo, waarin de tekortnormering
voor medeoverheden wordt bepaald en vastgelegd. In deze wet
wordt eveneens een nadere invulling van het sanctiebeleid bij een
overschrijding van de EMU-norm geregeld alsook een verbetering
van de monitoring van het EMU-saldo van de medeoverheden. De
medeoverheden worden bij de totstandkoming van dit onderdeel van
de wet betrokken. Vooruitlopend op het wetsvoorstel worden de
referentiewaarden voor individuele bestuurseenheden geactualiseerd.

Stimuleringspakket
3.

4.

Het stimuleringspakket in het Aanvullend Beleidsakkoord heeft
betrekking op diverse terreinen waar Rijk en medeoverheden samen
optrekken en heeft substantiële positieve consequenties voor de
financiële slagkracht medeoverheden. Dit geldt in het bijzonder voor
(totaal beschikbare middelen):
* de impuls voor ISV/BLS (incl. monumenten € 245 mln. extra)
* renovatie/bouw scholen (in het totaal € 165 mln. extra)
* jeugdwerkloosheid (in het totaal € 150 mln. extra)
* schuldhulpverlening (in het totaal € 130 mln. extra)
* extra uitgaven in het ruimtelijk-economisch domein.
Het stimuleringspakket vormt een goede ondersteuning van de
plannen van medeoverheden om bij te dragen aan economisch
herstel. De verantwoordelijke departementen zullen op korte termijn
met voorstellen komen voor de besteding van deze gelden. Hierbij
worden medeoverheden betrokken. De inzet is om deze middelen
tijdig en effectief in te zetten zonder onnodige extra uitvoeringslasten
voor medeoverheden. Op dit punt zal het reguliere overleg tussen
fondsbeheerders en medeoverheden de vinger aan de pols houden.

Nominale accressen 2008–2011
5.

In vergelijking met de verwachtingen in september 2008 (Miljoenennota/MEV/septembercirculaire) valt de economie fors terug en
verslechteren de overheidsfinanciën sterk (overigens was er ook
conform de septembercirculaire sprake van een forse daling van de
accressen 2010 en 2011). Tegen deze achtergrond is in het Aanvullend
Beleidsakkoord een aantal incidentele afwijkingen van de reguliere
begrotingssystematiek opgenomen: een tijdgebonden stimulerings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

19

6.

7.

8.

9.

pakket, het uitschakelen van de EMU-signaalwaarde en het buiten de
kader plaatsen van WW en ruilvoet.
In het verlengde hiervan is in het Aanvullend Beleidsakkoord ook
opgenomen de accressystematiek niet van toepassing te verklaren
voor de jaren 2009 en 2010. In het huidige economische tij leidt het
hanteren van een «gebruikelijke» systematiek voor medeoverheden
op «ongebruikelijke» begrotingsregels immers tot een te betwisten
evenredigheid. Het niet toepassen van de systematiek is uitdrukkelijk
bedoeld als tijdelijke uitzondering, er is geen sprake van een definitief
loslaten van de trap-op/trap-af systematiek als waardevol en belangrijk onderdeel van de financiële verhoudingen tussen overheden.
Het niet van toepassing verklaren van de systematiek voor beide
jaren cf. het aanvullend beleidsakkoord zou strikt genomen impliceren dat het cumulatief reëel accres over de regeerperiode onder de
inschatting uitkomt die in 2007 in het bestuursakkoord tussen Rijk en
gemeenten is opgenomen (en onder analoge berekeningen met
betrekking tot provincies).
Het kabinet doet het cumulatief reëel accres cf. het gesloten bestuursakkoord gestand. In het bestuursakkoord is destijds op basis van de
reguliere systematiek becijferd dat het cumulatief reëel accres
oploopt tot bijna 1,1 mld. in 2011 (1,091 mld. voor gemeenten, voor
provincies komt een analoge benadering uit op 88 mln., samen 1,189
mld.).
Tegelijkertijd sluit het kabinet aan bij de verwachting van de reële
groei van het accres van 2009 cf. de septembercirculaire en wordt
voor alle partijen zekerheid geboden in termen van positieve nominale accressen tot en met 2011. Dit laatste impliceert dat het accres in
2011 gevrijwaard blijft voor extra ombuigingen in de accres-relevante
rijksuitgaven in 2011 (verdere ombuigingsmaatregelen voor tekortreductie zouden anders tot een «trap-af» en daarmee negatief accres
in 2011 leiden). Eén en ander komt de begrotingsuitvoering van 2009
en de begrotingsvoorbereiding van 2010 en 2011 ten goede.

Bedragen x € miljoen

2008

2009*

2010

2011

Nominaal accres (%)
Reëel accres (%)
Nominaal accres gemeenten (€)
Reëel accres gemeenten (€)
Nominaal accres provincies (€)
Reëel accres provincies (€)
Nominaal accres medeoverheden
Alle bedragen zijn structureel

6,49%
3,66%
882
498
72
41
954

5,88%
4,54%
866
668
72
56
938

0,48%
0%
75
0
6
0
84

0,48%
0%
74
0
6
0
80

100
90
10
22

100
90
10

Incidentele bijdrage
wv. Gemeenten
wv. Provincies
Wabo-dossier
NHG-dossier **
Wmo-afspraken***

29

30
257

Niveau Bestuursakkoord Gemeenten
Cumulatief Reëel Accres Gemeenten
Verschil t.o.v. BA

498

1 166

1 166

1 091
1 166
75

Analoog Niveau Provincies
Cumulatief Reëel Accres Provincies
Verschil t.o.v. analoog niveau BA

41

97

97

88
97
9

* De behoedzaamheidsreserve wordt afgeschaft, de eenmalige tegenvaller à 227 mln. komt in 2009 ten laste van het Rijk.
** Het Rijk ziet af van de additionele claim van 30 mln. in kader NHG (zie onder 21).
*** Dit betekent dat de vastgestelde onderuitputting behouden blijft voor de WMO (zie onder 19).

10. Het bestuursakkoord wordt in reële termen met € 84 mln. overschreden en de uitvoering ervan behoeft hierdoor op zich dus niet in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

20

11.

12.

13.

14.

15.

1

In het Bofv is overeengekomen dat de
stimuleringsmaatregelen uit het Aanvullend
Beleidsakkoord niet meetellen voor het accres.
De werkelijke omvang van deze maatregelen –
en daardoor de correctie op het accres – is op
de volgende wijzen te benaderen:
1. Integrale benadering: alle maatregelen uit
het Aanvullend Beleidsakkoord worden uit het
accres gefilterd (i) het incidentele stimuleringspakket in 2009 en 2010, (ii) de rentebetalingen die samenhangen met de verslechtering van het EMU-saldo. (iii) uitgaven die
samenhangen met het buiten de kaders
plaatsten van WW en ruilvoet en (iv) uitgaven
die samenhangen met het uitschakelen van de
signaalwaarde.
2. Beperkte benadering: het accres wordt
gecorrigeerd voor (i) het incidentele stimuleringspakket in 2009 en 2010 en (ii) de rentebetalingen die samenhangen met de verslechtering van het EMU-saldo.

gevaar te komen. Het betreft een nominale afspraak tot en met 2011,
for better and for worse, die voor zowel het Rijk als de provincies en
gemeenten zekerheid biedt over de omvang van de fondsen in onzekere tijden. De nominale bedragen worden vastgelegd voor de resterende jaren van de kabinetsperiode: € 938 mln. in 2009, € 84 mln. in
2010 en € 80 mln. in 2011 voor de gemeenten en provincies gezamenlijk.
In aanvulling op het directe voordeel dat medeoverheden ondervinden van het stimuleringspakket en de afspraak over accressen
2009–2011, verstrekt het kabinet eenmalig een extra bijdrage aan
provincies en gemeenten gezamenlijk van € 100 mln. in zowel 2009
en 2010, die eveneens kan bijdragen aan een verbetering van hun
liquiditeitspositie in het licht van de intentie om investeringsuitgaven
naar voren te halen. Ook zijn financiële afspraken gemaakt met
betrekking tot Wabo, Wmo en NHG (zie paragrafen 19, 20, 21).
Vanwege de afspraak over de nominale bedragen tot en met 2011 kan
de behoedzaamheidsreserve komen te vervallen. De bijbehorende
eenmalige tegenvaller in 2009 komt op het conto van het rijk.
In het Bofv van voorjaar 2011 zal worden bezien of er voor 2011
sprake is van een sterke afwijking van de netto rijksuitgaven ten
opzichte van het Aanvullend Beleidsakkoord. Als dan wordt bekeken
hoe de stimuleringsmaatregelen uit het Aanvullend Beleidsakkoord
invulling hebben gekregen, via zowel de integrale als de beperkte
benadering1. Uiteraard zal er een bestuurlijke weging plaatsvinden
over de mate waarin met een eventuele (negatieve danwel positieve)
afwijking wordt omgegaan.
Deze gezamenlijke afspraken worden mede gemaakt in de aanname
dat het financiële effect van het aanvullend beleidsakkoord voor de
medeoverheden in 2009 en 2010 beperkt blijven. Uiteraard zullen de
departementen in overleg treden met de medeoverheden, indien er
omgebogen wordt op specifieke uitkeringen of decentralisatie-uitkeringen of op andere departementale uitgaven die effecten hebben voor
de medeoverheden.
Voorafgaand aan een nieuwe kabinetsperiode wordt de normeringssystematiek en de tijdelijke afwijking geëvalueerd in samenwerking
met het IPO en de VNG. Uitgangscriteria in de evaluatie zijn stabiliteit,
evenredigheid, actualiteit, inzichtelijkheid, adequate financiële
compensatie en lage kosten van de systematiek. Tenzij de evaluatie
anders uitwijst zal de normeringssystematiek met ingang van 2012
weer worden toegepast. Hierbij kan weer een behoedzaamheidsreserve (al dan niet gehalveerd) worden ingevoerd, zonder budgettaire consequenties voor medeoverheden.

Lastendruk en regeldruk
16. Medeoverheden zetten in op een vermijding van een stijging van
lokale belastingen in 2009 en 2010. De macronorm OZB blijft van
kracht en zal in 2010 geëvalueerd worden.
17. In het aanvullend beleidsakkoord is ook afgesproken de regeldruk
verder te verminderen, ook op het niveau van provincies en
gemeenten. Kabinet en medeoverheden spreken af om snel stappen
te ondernemen om (i) niet langer om een KvK-uittreksel te vragen bij
bijv. een vergunningaanvraag; (ii) ondernemers aan aanbestedingsprocedures deel te laten nemen o.b.v. eigen verklaringen; (iii)
exploitatievergunningen voor de meeste bedrijven af te schaffen.

Overige afspraken
18. Het ministerie van Financiën overweegt de medeoverheden de mogelijkheid tot «schatkistbankieren» aan te bieden: het uitzetten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

21

gelden (deposito’s) en integraal schatkistbankieren inclusief de leenfaciliteit. Op korte termijn zullen de overheden (mede in hun rol als
aandeelhouder van de sectorbanken) een onderzoek starten naar de
effecten voor de sectorbanken (inclusief rating) en de gevolgen van
het schatkistbankieren op het financieringsarrangement van de
decentrale overheden (en andere instellingen uit de semipublieke
sector zoals woningcorporaties). De sectorbanken en de overheden
hebben dan de gelegenheid hun standpunt te bepalen en zich op hun
strategie te bezinnen. Afhankelijk van de uitkomst van het onderzoek
kan integraal schatkistbankieren worden opgenomen in de wet op de
begrotingstekortreductie (als richtdatum geldt 1 januari 2010).
19. In het bestuurlijk overleg is ook gesproken over de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) met betrekking tot de vaststelling van het
Wmo-budget 2010 en de compensatie voor de Wmo vanwege de
pakketmaatregelen AWBZ (de zogenoemde weglek). Ten aanzien van
het Wmo-budget 2010 heeft het SCP een bindend advies uitgebracht
om de onderuitputting ad € 257 mln. af te romen. Overeengekomen
is dat gemeenten – in afwijking van het bindend SCP-advies – de
volledige € 257 mln. mogen behouden, dat daarmee de weglek is
geregeld, evenals de dekking voor onder meer de prijsontwikkeling
en het wetsvoorstel alfahulpen. Voor het budget 2010 vindt geen
nacalculatie meer plaats. Daarenboven ontvangen de gemeenten in
2009 € 29 mln. incidenteel voor de weglek. Deze paragraaf bevat
overigens niet een volledig overzicht van alle afspraken die gemaakt
zijn tussen VWS en VNG en Jeugd en Gezin en IPO; uitgangspunt is
dat voorliggend stuk niets bijof afdoet aan de bestuurlijke afspraken
zoals deze tussen VWS en Jeugd en Gezin en de koepels zijn
gemaakt.1
20. De medeoverheden gaan voortvarend te werk de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht (Wabo) per 1 januari 2010 in de praktijk
te kunnen brengen. In het BOFV van 21 oktober 2008 zijn afspraken
gemaakt over de invoeringskosten waarbij overeengekomen is om
een bedrag van € 22 mln te financieren uit het verwachte meevallend
accres van het gemeentefonds. Gegeven dat in het licht van het
aanvullend beleidsakkoord nu een afspraak wordt gemaakt over de
omvang van de nominale accressen tot en met 2011, neemt het Rijk
deze kostenpost voor zijn rekening. Dit bevordert dat de Wabo per
1 januari 2010 daadwerkelijk is ingevoerd.

1

Brief Staatssecretaris VWS aan Tweede
Kamer, Afspraken met gemeenten n.a.v. definitief SCP-advies 2009 en voorlopig SCPadvies 2010, 8 april 2009.

21. Sinds 2007 vindt er een discussie plaats tussen VNG en het Rijk over
de premiestelling, risico’s en de achtervangverdeling van de Nationale Hypotheek Garantie. Met dit voorstel wordt rust gecreëerd op
het dossier. Concreet komt het voorstel erop neer dat alle gemeenten
uittreden voor nieuwe garanties per een nader te bepalen datum
(waarbij op dit moment gedacht wordt aan 2011, finale keuze Bofv
april 2010). De VNG werkt mee aan een wijziging van de statuten,
waarbij de statutair vastgelegde rol waaronder goedkeuring van
wijziging voorwaarden en normen NHG, van de VNG bij het WEW
wordt beëindigd. Dan wordt de huidige 50% verdeling bij het
inroepen van de achtervang gewijzigd zodat voor nieuwe gevallen
het Rijk de volledige achtervang draagt. Het bestaande vermogen van
het WEW blijft echter beschikbaar voor alle gevallen, dus zowel voor
NHG-gevallen van voor als van na de datum van uittreden van de
gemeenten uit de achtervangpositie. Het Rijk ontvangt van de
gemeenten een vergoeding voor het overnemen van de integrale
achtervang (dit is namelijk een uitbreiding van rijkstaken). Het Rijk en
gemeenten komen overeen dat 50 mln. wordt overgeheveld naar een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

22

reservering op de WWI-begroting ten behoeve van de toekomstige
100% achtervang. Deze 50 mln. betreft het eigen vermogen van het
Waarborgfonds Eigen Woningen, niet behorende tot het risicovermogen van het fonds. De uiteindelijke overheveling behoeft
instemming van de stichting WEW. In ruil voor het uittreden van
gemeenten uit de NHG verlangde het Rijk naast de middelen uit het
waarborgfonds een extra compensatie van 30 mln. Het Rijk laat deze
laatste claim vallen. Voor (nieuwe) huizenbezitters hebben deze
afspraken geen gevolgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

23

Bijlage 4

Verticale Toelichting Voorjaarsnota 2009
De verticale toelichting bevat een cijfermatig overzicht voor alle begrotingen van budgettaire veranderingen die zich hebben voorgedaan sinds
de Miljoenennota 2009. Er wordt per begroting een cijfermatig overzicht
gepresenteerd, gevolgd door een toelichting op de voornaamste veranderingen tot nu toe. Voor een meer gedetailleerde toelichting op de veranderingen wordt verwezen naar de afzonderlijke eerste suppletoire wetten.
De verticale toelichting onderscheidt drie categorieën mutaties:
1) Mee- en tegenvallers;
2) Beleidsmatige mutaties;
3) Technische mutaties.
Alle overboekingen, desalderingen, statistische correcties en mutaties die
niet tot de ijklijn behoren, zijn in de laatste categorie «technische mutaties» geclusterd. Overigens hebben vrijwel alle overboekingen en desalderingen wél een beleidsmatig karakter. Dit komt tot uitdrukking in de
toelichtingen. Ingeval samenhangende mutaties in meerdere categorieën
voorkomen, worden deze éénmaal toegelicht.
De totalen per begroting worden in eerste instantie gepresenteerd exclusief de bedragen die onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) vallen. Door middel van een aansluitregel wordt het deel
van de begroting dat onder HGIS valt, zichtbaar gemaakt. De laatste regel
geeft per begroting de totaalstand inclusief HGIS aan. De veranderingen
die optreden binnen het HGIS-deel van de begroting worden gepresenteerd en toegelicht in de verticale toelichting van alle HGIS-uitgaven.
De ondergrens voor het toelichten van mutaties is afhankelijk van de
omvang van de begroting en verschilt voor de verschillende categorieën
mutaties. De post diversen bevat de mutaties die onder de ondergrens
vallen en wordt in principe alleen toegelicht, indien zich bijzonderheden
voordoen.
De middelen gerelateerd aan de uitgavenkant van het stimuleringspakket
zijn verwerkt op de begrotingen van het Fonds Economische Structuurversterking, het Infrastructuurfonds en de Aanvullende Post Algemeen.
Tevens worden in deze Verticale Toelichting de extra middelen die zijn
toegevoegd aan de begrotingen van Verkeer en Waterstaat, Economische
Zaken, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer toegelicht.
Huis der Koning

I HUIS DER KONINGIN: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)

7,0

7,0

7,0

7,0

7,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

7,0

7,0

7,0

7,0

7,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

7,0

7,0

7,0

7,0

7,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

24

Staten-Generaal
IIA STATEN-GENERAAL: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

133,6

130,3

128,0

129,5

128,4

3,5

0,0

0,0

0,0

0,0

3,5

0,0

0,0

0,0

0,0

4,5

4,4

4,3

4,4

4,4

4,5

4,4

4,3

4,4

4,4

7,9

4,4

4,3

4,4

4,4

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

141,5

134,7

132,4

133,9

132,8

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

141,5

134,7

132,4

133,9

132,8

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

IIA STATEN-GENERAAL: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

2,5

2,5

2,5

2,5

2,5

Overige Hoge Colleges van Staat
IIB OVERIGE HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINETTEN: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

99,1

99,3

98,7

95,2

94,2

1,9

2,4

1,9

1,4

1,3

1,9

2,4

1,9

1,4

1,3

2,7

1,9

1,6

0,3

0,3

2,7

1,9

1,6

0,3

0,3

3,7

3,6

3,5

3,5

3,4

3,7

3,6

3,5

3,5

3,4

8,3

7,9

7,1

5,2

5,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

107,4
0,3

107,2
0,1

105,7
0,0

100,4
0,0

99,2
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

107,7

107,3

105,7

100,4

99,2

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

25

IIB OVERIGE HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINETTEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

2,8

2,8

2,8

2,8

2,9

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,1

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

0,6

0,5

0,5

0,5

0,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

3,4

3,2

3,2

3,2

3,4

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

3,4

3,2

3,2

3,2

3,4

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Algemene Zaken
III ALGEMENE ZAKEN: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

67,5

66,8

61,6

56,5

56,5

0,0

0,0

– 0,1

– 0,1

– 0,1

0,0

0,0

– 0,1

– 0,1

– 0,1

11,4
0,1

5,8
– 0,3

0,0
– 0,4

0,0
– 0,4

0,0
– 0,4

11,5

5,5

– 0,4

– 0,4

– 0,4

3,2

3,3

3,0

3,0

3,0

3,2

3,3

3,0

3,0

3,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

14,7

8,7

2,6

2,5

2,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

82,2

75,5

64,2

59,0

59,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

82,2

75,5

64,2

59,0

59,0

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bijdrage vernieuwing rijksdienst
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

26

III ALGEMENE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

1,9

1,9

1,9

1,9

1,9

1,0

0,0

0,0

0,0

0,0

1,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,1

0,1

0,0

0,0

0,0

0,1

0,1

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

1,1

0,1

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

3,0

2,0

1,9

1,9

1,9

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

3,0

2,0

1,9

1,9

1,9

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Bijdrage Vernieuwing Rijksdienst
Uit het budget van het programma Vernieuwing Rijksdienst zijn bijdragen
beschikbaar gesteld voor de rijksbrede projecten Overheidscommunicatie
Nieuwe Stijl (ONS) en 1 LOGO.
Koninkrijkrelaties
IV KONINKRIJKSRELATIES: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

348,6

176,2

148,6

152,5

152,6

5,0
133,0
14,1
6,5

0,0
136,0
0,0
– 0,1

0,0
0,0
0,0
– 0,1

0,0
0,0
0,0
– 0,1

0,0
0,0
0,0
– 0,1

158,6

135,9

– 0,1

– 0,1

– 0,1

42,5
10,2
– 11,5

0,0
0,0
– 3,0

0,0
0,0
3,0

0,0
0,0
3,1

0,0
0,0
3,1

41,2

– 3,0

3,0

3,1

3,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

199,8

132,9

2,9

3,0

3,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

548,4

309,1

151,4

155,5

155,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

548,4

309,1

151,4

155,5

155,5

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Middelen sociaal economisch initiatief (SEI)
Schuldsanering Antillen
Schuldsanering Aruba
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Schuldsanering Antillen
Voorschot tbv betalingsachterstand BES
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

27

IV KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

16,3

16,1

15,5

15,5

15,5

42,5
10,2

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

52,7

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

52,7

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

69,0

16,1

15,5

15,5

15,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

69,0

16,1

15,5

15,5

15,5

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Schuldsanering Antillen
Voorschot tbv betalingsachterstand BES

Middelen sociaal economisch initiatief (SEI)
In het kader van de Sociaal-Economische Initiatieven (SEI) worden sociaal
economische problemen op de Antillen aangepakt. Het betreft maatregelen op het gebied van overheidsfinanciën, hervorming economische
structuur, reorganisatie overheidsapparaat, investeringsimpulsen en
sociaal vangnet.
In de Najaarsnota 2008 is gemeld dat niet alle middelen voor het SEI in
2008 tot besteding zouden komen. Deels (5 mln.) is dat budget via de
eindejaarsmarge doorgeschoven naar 2009.
Schuldsanering Antillen
De schuldsanering van de schuldtitels Nederlandse Antillen is dit jaar van
start gegaan. Het nu benodigde gedeelte wordt toegevoegd aan begrotingshoofdstuk IV (Koninkrijksrelaties).
Op de interne begrotingsreserve bij de Bank Nederlandse Antillen is
verder reeds 42,5 mln. (het aandeel van de BES eilanden in de schuld van
het Land Nederlandse Antillen) gereserveerd voor schuldsanering. Dit
wordt toegevoegd aan de begroting van Hoofdstuk IV. Om deze reden
worden zowel de uitgaven als de ontvangsten met dit bedrag verhoogd.
Schuldsanering Aruba
Met Aruba is afgesproken de schuld van Aruba aan Nederland te saneren.
In 2008 zijn beschikbare middelen niet volledig benut. Conform de
gemaakte afspraken blijven deze middelen beschikbaar voor 2009.
Voorschot tbv betalingsachterstand BES
In het kader van het terugdringen van de betalingsachterstanden van de
BES wordt een voorschot aan het APNA (Pensioenfonds) betaald van 80%
van de achterstallige betalingen t/m 2005.
Buitenlandse Zaken
V BUITENLANDSE ZAKEN: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)

4 253,6

6 627,7

6 649,9

6 946,6

7 044,7

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

4 253,6
5 174,2

6 627,7
4 969,3

6 649,9
5 397,6

6 946,6
5 178,9

7 044,7
5 221,9

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

9 427,8

11 597,0

12 047,4

12 125,4

12 266,6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

28

V BUITENLANDSE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)

705,3

719,4

733,8

748,5

763,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

705,3
148,9

719,4
110,1

733,8
110,5

748,5
110,2

763,5
110,2

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

854,2

829,5

844,4

858,7

873,7

Justitie
VI JUSTITIE: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

5 715,6

5 558,2

5 565,2

5 582,8

5 590,8

7,0

7,0

0,0

0,0

0,0

7,0

7,0

0,0

0,0

0,0

5,0
133,7
– 15,0
58,0
40,3
13,0
– 14,6
15,0
10,0
5,0
10,7
– 4,3
16,8

5,0
100,0
0,0
42,0
16,2
– 35,4
– 25,7
18,0
32,0
15,0
11,5
– 42,9
12,9

5,0
0,0
0,0
3,0
– 3,3
– 52,2
– 21,0
18,0
37,0
15,0
13,8
– 59,5
1,9

23,0
0,0
0,0
0,0
– 11,8
– 84,5
– 25,2
18,0
37,0
15,0
16,0
– 0,4
– 6,9

36,0
0,0
0,0
0,0
14,2
– 90,0
– 29,9
18,0
37,0
15,0
16,0
0,0
– 9,2

273,6

148,6

– 42,3

– 19,8

– 21,3

159,3
25,8

155,0
25,6

155,6
24,1

156,1
23,7

156,4
23,4

185,1

180,6

179,7

179,8

179,8

465,7

336,1

137,4

160,0

158,6

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

6 181,3
25,6

5 894,3
29,1

5 702,6
33,7

5 742,8
25,5

5 749,4
24,1

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

6 206,9

5 923,4

5 736,3

5 768,3

5 773,5

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Brandveiligheid gevangeniswezen
Reguliere bezetting COA
Efficiënter kasbeheer
Hogere asielinstroom
Kasschuif rechtsbijstand
Daling behoefte gevangeniswezen
Daling behoefte jeugdcellen
Forensische zorg strafrechtelijk kader
Hogere kosten rechtspraak (civiel en bestuur)
Productiebudget reclassering
Staatkundige hervorming Nederlandse Antillen (SHNA)
Taakstellende korting justitiebreed
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling tranche 2009
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

29

VI JUSTITIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

1 253,3

1 225,9

1 244,3

1 269,3

1 281,7

15,4
5,0
12,0

0,0
12,0
5,0

0,0
15,0
0,0

0,0
15,0
0,0

0,0
15,0
0,0

32,4

17,0

15,0

15,0

15,0

1,2

1,2

0,0

0,0

0,0

1,2

1,2

0,0

0,0

0,0

33,6

18,2

15,0

15,0

15,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

1 287,0

1 244,1

1 259,3

1 284,3

1 296,7

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

1 287,0

1 244,1

1 259,3

1 284,3

1 296,7

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
ODA toerekening hogere instroom asiel
Ophoging griffieontvangsten
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Brandveiligheid gevangeniswezen
Voor het verder op orde brengen van de brandveiligheid in het gevangeniswezen zijn extra middelen toegevoegd aan de Justitiebegroting.
Reguliere bezetting Centraal Opvangorgaan Asielzoekers (COA)
De asielinstroom is hoger dan geraamd. Daarbij is er sprake van een
lagere uitstroom omdat de terugkeer van asielzoekers nog steeds moeilijk
verloopt. Hierdoor stijgt de gemiddelde bezetting van het COA en de
bijbehorende kosten.
Efficiënter kasbeheer
De liquide middelen van de baten- en lastendiensten vallen eenmalig vrij.
Dit heeft geen invloed op de geplande activiteiten.
Hogere asielinstroom IND
De asielinstroom is in 2008 gestegen. Op basis hiervan wordt de
verwachte asielinstroom voor 2009 en 2010 geraamd op 17 000. Dit leidt
tot hogere kosten bij de IND.
Kasschuif rechtsbijstand
De maatregelen op het gebied van de rechtsbijstand leveren, vanwege
onder meer een aantal noodzakelijke wetswijzigingen, niet direct de volledige taakstelling van 50 mln. per jaar op. De besparingsverliezen uit 2009
en 2010 worden middels deze kasschuif gecompenseerd door de hogere
besparingen in de jaren 2011 t/m 2014.
Daling behoefte gevangeniswezen
Er is minder behoefte aan celcapaciteit. Vanwege o.a. arbeidsvoorwaarden, detachering en herplaatsing zullen de kosten eerst iets stijgen
en zal de daling pas vanaf 2010 zichtbaar worden.
Daling behoefte Justitiële jeugdinrichtingen
Er wordt een afname voorzien van de strafrechtelijke capaciteit jeugd. Er
is sprake van een exogene ontwikkeling waarbij jeugdigen in plaats van
naar een jeugdinrichting gaan, vaker worden doorverwezen naar de
jeugdreclassering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

30

Forensische zorg strafrechtelijk kader
Met ingang van 2008 zijn er middelen overgeheveld uit de AWBZ naar
Justitie. In de loop van 2008 is gebleken dat de personen in de diverse
GGZ-instellingen die op strafrechtelijke titel worden behandeld groter is
dan aanvankelijk verwacht. Dit leidt tot een bijstelling in de kostenramingen (hierin zijn ook de uitvoeringskosten opgenomen).
Hogere kosten rechtspraak (civiel en bestuur)
De instroom civiele zaken bij de rechtbanken stijgt voornamelijk als
gevolg van de economische crisis. Dit wordt veroorzaakt door een hogere
instroom van zaken op het gebied van bijvoorbeeld insolventies, arbeidsen handelsconflicten.
Productiebudget reclassering
De werkzaamheden van de reclassering nemen verder toe. Tendens is dat
er minder gevangenisstraffen opgelegd worden en steeds meer taakstraffen. Daarnaast wordt langer toezicht gehouden op ex-gedetineerden
en ex TBS-gestelden in het kader van het voorkomen van recidive. Ook
wordt toezicht steeds vaker als zelfstandige straf opgelegd. Voorts krijgt
de nazorg een steeds grotere betekenis en worden maatwerktrajecten
uitgezet in het kader van justitiële verslavingszorg. Dit palet aan verschillende sancties doet het productiebudget van de reclassering toenemen.
Staatkundige hervorming Nederlandse Antillen (SHNA)
Vooruitlopend op de staatkundige veranderingen is Justitie reeds
begonnen op de BES-eilanden (Bonaire, Sint Eustatius en Saba) met het
overnemen van bepaalde taken op het gebied van de strafrechtketen en
het vreemdelingenbeleid om per 1 januari 2011 (transitiedatum) de
verantwoordelijkheid te kunnen overnemen.
Taakstellende korting justitiebreed
Justitie verlaagt incidenteel het budget om onvermijdelijkheden op te
kunnen vangen.
Diversen (technisch)
Deze post bestaat voor het grootste gedeelte uit de prijsbijstelling tranche
2009.
ODA toerekening hogere instroom asiel
Het betreft ramingsbijstellingen van de ODA-toerekening voor de
gestegen eerstejaars opvang van asielzoekers.
Ophoging griffieontvangsten
Door een toename van de instroom van zaken in de rechtspraak zullen ook
de ontvangsten uit griffierechten hoger uitvallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

31

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

6 585,6

5 555,8

5 552,3

5 546,2

5 519,9

– 2,5

– 2,5

– 2,5

– 2,5

– 2,5

– 2,5

– 2,5

– 2,5

– 2,5

– 2,5

35,0
66,1

20,0
32,7

10,0
26,0

0,0
9,8

0,0
9,8

101,1

52,7

36,0

9,8

9,8

186,3
80,7

183,9
52,1

183,8
45,5

184,1
39,9

184,1
14,4

267,0

236,0

229,3

224,0

198,5

365,6

286,2

262,8

231,3

205,9

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

6 951,2
0,7

5 842,0
0,5

5 815,2
0,5

5 777,4
0,5

5 725,7
0,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

6 951,9

5 842,5

5 815,7

5 777,9

5 726,2

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Vernieuwing Rijksdienst (VRD) digitale werkomgeving rijk
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

238,1

270,6

270,2

96,2

95,5

– 5,3

– 2,7

– 2,7

0,0

0,0

– 5,3

– 2,7

– 2,7

0,0

0,0

18,3

1,8

0,0

0,0

0,0

18,3

1,8

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

13,0

– 0,9

– 2,7

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

251,1

269,7

267,5

96,2

95,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

251,1

269,7

267,5

96,2

95,5

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Vernieuwing Rijksdienst (VRD) Digitale Werkomgeving Rijk
Uit het budget van het programma Vernieuwing Rijksdienst (VRD) worden
middelen ter beschikking gesteld voor het project Digitale Werkomgeving
Rijk. Dit project heeft als doel rijksambtenaren op elk moment en op elke
plaats op een veilige wijze de beschikking te geven over digitale informatie en applicaties die zij voor het werk nodig hebben.
Diversen beleidsmatige mutaties
De post diversen wordt onder meer verklaard door bijdragen uit het
budget van het programma Vernieuwing Rijksdienst aan een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

32

projecten waaronder administratieve lastenverlichting voor burgers en
e-inspecties.

Diversen technische mutaties
De post diversen wordt onder meer verklaard door de reguliere prijsbijstelling van ruim 28 mln. Daarnaast ontvangt BZK ruim 17 mln. van
VWS, Defensie en gemeenten als bijdrage in de kosten van het communicatiesysteem C2000 en worden de kosten van 11 mln. van de Werkmaatschappij en P-direkt doorberekend aan de afnemers. (Zie ook «Diversen
technische mutaties» aan de ontvangstenkant)
Diversen (technisch niet-belastingontvangst)
De post diversen wordt voor 11 mln. verklaard door de ontvangsten van
afnemers van de Werkmaatschappij en P-direkt.
Onderwijs
VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

35 062,0

34 922,5

35 085,0

35 260,4

35 437,9

– 74,8
14,0
12,4

– 39,6
30,2
44,7

– 45,3
30,2
159,3

25,9
29,2
185,6

– 0,4
30,2
193,6

– 48,4

35,3

144,2

240,7

223,4

234,8
– 83,5
– 185,2
44,9
– 35,1

0,0
0,0
0,0
17,5
32,3

0,0
0,0
0,0
17,7
44,6

0,0
0,0
0,0
17,8
32,9

0,0
0,0
0,0
17,9
32,3

– 24,1

49,8

62,3

50,7

50,2

955,0
138,7
109,2

954,3
137,3
114,5

955,6
137,5
61,0

957,2
138,9
63,3

959,0
139,6
61,2

– 203,4
67,3
1,8

– 178,1
67,0
1,8

– 93,9
65,4
1,8

– 57,8
65,4
1,8

– 23,2
66,8
1,8

1 068,6

1 096,8

1 127,4

1 168,8

1 205,2

996,0

1 181,8

1 333,9

1 460,1

1 478,9

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

36 058,0
71,4

36 104,3
69,2

36 418,9
69,2

36 720,5
69,2

36 916,7
69,2

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

36 129,5

36 173,5

36 488,1

36 789,7

36 986,0

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Bijstelling autonome raming studiefinanciering
Raming kinderopvang
Raming leerlingen- en studentenaantallen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Eindejaarsmarge
Eindejaarsmarge: inzet begrotingsproblematiek
Ov-jaarkaart
Prijsbijstelling tranche 2009
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling tranche 2009
Prijsbijstelling tranche 2009
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Bijstelling autonome raming studiefinanciering
Prijsbijstelling indexering WSF
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

33

VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

1 971,0

1 969,5

1 920,3

1 981,4

2 066,6

– 2,9
32,0

4,5
7,1

24,3
2,9

33,8
– 1,0

33,6
– 1,9

29,1

11,6

27,2

32,8

31,7

3,5

0,0

0,0

0,0

0,0

3,5

0,0

0,0

0,0

0,0

67,9

56,1

6,4

6,4

6,5

10,6

9,9

9,0

9,4

9,7

78,5

66,0

15,4

15,8

16,2

111,1

77,6

42,6

48,6

47,9

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 082,1

2 047,1

1 963,0

2 030,0

2 114,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

2 082,1

2 047,1

1 963,0

2 030,0

2 114,5

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Raming leerlingen- en studentenaantallen
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Bijstelling autonome raming studiefinanciering
De meevaller in 2009 is vooral het gevolg van de doorwerking van de
meevaller 2008 en een meevaller op de omzettingen van prestatiebeurs
naar gift in 2009. Vanaf 2010 is de meevaller beperkter van omvang,
grotendeels veroorzaakt door een verwachte toename van het gebruik van
de aanvullende beurs als gevolg van de economische recessie.
Raming kinderopvang
In vorige kinderopvangramingen is de sociaal-medische indicatie (SMI)
abusievelijk niet meegenomen. SMI betreft de afdrachten aan het gemeentefonds, waarmee gemeenten kinderopvangtoeslag kunnen uitkeren aan
gezinnen waarvan één van de partners werkt en de thuiszittende partner
als gevolg van sociaal-medische indicatie niet in staat is kinderen op te
vangen. Opname van de SMI in de ramingen vormt grotendeels de
oorzaak achter de opwaartse bijstelling van de kinderopvangramingen.
Raming leerlingen- en studentenaantallen
Het betreft hier onder meer het verwerken van de referentieraming 2009.
Deze raming wijst uit dat de leerlingenen studentenaantallen de komende
jaren hoger uitvallen dan aanvankelijk geraamd.
Eindejaarsmarge
In 2008 zijn diverse budgetten niet volledig tot besteding gekomen. Deze
middelen gaan via de eindejaarsmarge over naar 2009. Voor zover het
daarbij niet om overlopende betalingsverplichtingen gaat, worden deze
middelen ingezet voor de uitvoeringsproblematiek.
OV-jaarkaart
Bij najaarsnota is besloten om een deel van de OV-kaart verplichting voor
2009 reeds in 2008 te betalen. Het betreft hier dus de vermindering van
deze betalingsverplichting voor het begrotingsjaar 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

34

Prijsbijstelling tranche 2009
Voor sommige sectoren is OCW (juridisch) verplicht om dit jaar een
hogere compensatie voor prijsontwikkelingen te geven dan dat volgens
de gebruikelijke prijsbijstellingsmethodiek ontvangen wordt.
Diversen
Onder de post «diversen» valt onder meer de overdracht van middelen
van SZW naar OCW. Dit vloeit voort uit de overdracht van verantwoordelijkheden van de Minister van SZW naar de Minister van OCW voor
onderwijsvoorzieningen die noodzakelijk zijn in verband met een
handicap. Ook de prijsbijstelling voor studiefinanciering en WTOS valt
onder deze post «diversen».
Bijstelling autonome raming studiefinanciering
Deze meevaller binnen de uitgaven studiefinanciering die niet relevant zijn
voor het kader, is onder meer het gevolg van hogere omzettingen van
prestatiebeurs naar rentedragende lening dan waarmee eerder rekening is
gehouden. Daarnaast wordt op grond van de realisatiegegevens over
2008 en de eerste resultaten over januari 2009 een beperktere groei van
het leenvolume verwacht dan bij de voorgaande raming. Dit heeft een
(aflopende) meevaller op de betalingen aan leningen tot gevolg.
Raming leerlingen- en studentenaantallen
De hogere leerlingen- en studentenaantallen hebben ook gevolgen voor
de te ontvangen lesgelden. De raming van de lesgelden is dientengevolge
opwaarts bijgesteld
Nationale Schuld
IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

14 854,3

13 752,6

14 037,0

14 473,6

13 694,9

0,2

0,0

– 0,3

– 0,3

– 0,6

– 11,7
100,0
5 441,2
– 372,2
83,0
719,8

– 72,8
100,0
0,0
– 372,2
1 957,8
425,9

– 114,2
200,0
0,0
– 372,2
1 866,8
439,2

– 159,7
100,0
0,0
– 372,2
1 854,8
421,4

– 148,3
100,0
0,0
– 372,2
1 827,8
571,4

5 960,3

2 038,7

2 019,3

1 844,0

1 978,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

5 960,2

2 038,7

2 019,3

1 843,9

1 978,0

Stand Voorjaarsnota 2009(excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

20 814,5
0,0

15 791,3
0,0

16 056,3
0,0

16 317,6
0,0

15 672,9
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

20 814,5

15 791,3

16 056,3

16 317,6

15 672,9

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
AOW spaarfonds
Leningen kasbeheer
Mutaties rekening courant
Rente sociale fondsen
Wijziging geldmarktberoep en rente
Wijziging kapitaalmarktberoep en rente

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

35

IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

1 560,0

1 781,2

3 940,7

2 708,8

1 670,9

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

32,5
395,1
– 154,5

42,6
251,8
– 96,7

45,1
216,8
– 65,3

67,4
216,8
– 107,1

41,3
216,8
– 104,3

273,1

197,7

196,6

177,1

153,8

273,2

197,7

196,6

177,0

153,7

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

1 833,2
0,0

1 979,0
0,0

4 137,3
0,0

2 885,8
0,0

1 824,7
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

1 833,2

1 979,0

4 137,3

2 885,8

1 824,7

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Leningen kasbeheer
Wijziging geldmarktberoep en rente
Wijziging kapitaalmarktberoep en rente

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

AOW-spaarfonds
De overheveling naar het AOW-spaarfonds wordt aangepast wegens de
gewijzigde inzichten in de renteontwikkeling.
Leningen kasbeheer
Gewijzigde inzichten in het leengedrag van RWT’s (Rechtspersonen met
een wettelijke taak) leiden tot een aanpassing van de voorziene uitgaven
en ontvangsten leningen kasbeheer.
Mutaties rekening courant/Rente sociale fondsen
De inleg van de sociale fondsen is gewijzigd als gevolg van (onder meer)
mutaties in de premieontvangsten en de premiegefinancierde uitgaven.
Hierdoor verandert ook de rentevergoeding over de inleg.
Wijziging geldmarktberoep en rente
Een deel van de financieringsbehoefte als gevolg van de nieuwe inzichten
in het begrotingssaldo wordt opgevangen op de geldmarkt. Dit leidt tot
hogere rentelasten. Daarnaast wordt in 2009 rekening gehouden met een
lagere rekenrente. Dit leidt tot een tegengesteld effect op de rentelasten in
2009. De rentebaten voor de vlottende schuld worden opwaarts bijgesteld,
vanwege leningen aan Fortis Bank Nederland.
Wijziging kapitaalmarktberoep en rente
Gewijzigde inzichten in de ontwikkeling van het begrotingssaldo alsmede
aanpassing van de rekenrente voor 2009 leiden tot aanpassingen in de
rentebaten en rentelasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

36

Financiën
IXB FINANCIËN: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

4 095,4

4 019,6

3 661,3

3 576,8

3 575,5

15,0
60,0
20,7

0,0
0,0
6,8

0,0
0,0
6,5

0,0
0,0
6,2

0,0
0,0
6,2

95,7

6,8

6,5

6,2

6,2

– 40,0
52,1

13,3
30,2

13,3
25,3

13,3
21,3

0,0
15,4

12,1

43,5

38,6

34,6

15,4

88,0
15,6

85,6
17,4

84,5
17,2

84,3
15,9

84,1
16,2

3 920,0
85,5
412,7
0,0

3 181,9
0,0
0,0
0,0

2 676,0
0,0
0,0
0,0

2 185,9
0,0
0,0
0,0

1 856,1
0,0
0,0
0,0

4 521,8

3 284,9

2 777,7

2 286,1

1 956,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

4 629,7

3 335,2

2 822,8

2 326,9

1 978,1

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

8 725,1
97,1

7 354,8
101,8

6 484,2
300,6

5 903,7
216,1

5 553,6
232,7

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

8 822,2

7 456,6

6 784,8

6 119,8

5 786,3

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Regeling Bijzondere Financieringen
Schadeuitkering EKV
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Kasschuif complexiteitsreductie
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Back-up faciliteit ING
Depositogarantiestelsel
Verwerving 2e tranche HBR
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

37

IXB FINANCIËN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

3 502,2

3 696,3

3 420,8

3 293,4

3 283,0

– 182,0
60,0
18,0
– 45,0
2,0

– 63,3
0,0
10,0
0,0
2,0

45,3
0,0
10,0
0,0
2,0

– 5,3
0,0
10,0
0,0
2,0

– 5,3
0,0
10,0
0,0
0,0

– 147,0

– 51,3

– 33,3

6,7

4,7

15,0
25,0
10,6

15,0
– 25,0
60,0

15,0
0,0
17,7

15,0
0,0
0,7

15,0
0,0
0,8

50,6

50,0

32,7

15,7

15,8

– 2,2

– 2,2

– 2,2

– 2,2

– 2,2

4 149,2
578,0
109,1

3 396,7
0,0
0,0

2 874,6
0,0
0,0

2 356,9
0,0
0,0

2 000,7
0,0
0,0

4 834,1

3 394,5

2 872,4

2 354,7

1 998,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

4 737,6

3 393,1

2 871,8

2 377,1

2 019,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

8 239,9
11,0

7 089,4
10,1

6 292,6
8,9

5 670,5
8,3

5 302,0
7,8

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

8 250,9

7 099,5

6 301,5

5 678,8

5 309,8

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Dividend staatsdeelnemingen
Exportkredietverzekering
Overige programma ontvangsten
Winstafdracht DNB
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Kosten vervolging
Ramingsbijstelling agrarische gronden
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Back-up faciliteit ING
Fonds financiële structuurversterking
Premieontvangsten garantieregeling bancaire leningen

Regeling Bijzondere Financiering (BF)
Door de huidige economische omstandigheden worden meer schades
geraamd bij de kredieten die vallen onder de Regeling Bijzondere Financiering. Deze regeling is in 2006 afgeschaft en bestaande verplichtingen
worden afgewikkeld. De schades hebben betrekking op de eerder aangegane verplichtingen.
Schade-uitkering Exportkredietverzekering (EKV)
Vanwege de huidige economische omstandigheden doen zich dit jaar
meer schades voor dan oorspronkelijk geraamd. Hierdoor is de schaderaming naar boven bijgesteld.
Kasschuif complexiteitsreductie
Binnen het programma complexiteitsreductie van de Belastingdienst
treedt vertraging op in 2009. Het gereserveerde bedrag is in de jaren
hierna nodig om de doelstellingen op het gebied van de complexiteitsreductie te realiseren.
Diversen
Onder deze post vallen onder andere de uitvoeringskosten van fiscale
wetsvoorstellen (o.a. Belastingplan 2009) en de extra middelen die nodig
zijn vanwege de nationalisatie van Fortis/ABN Amro. Deze middelen zijn
met name bestemd voor de inhuur van advies van specialisten.
Back-up faciliteit ING
De Staat heeft aan ING een illiquid assets back-up faciliteit verleend,
waarmee de Staat gedeeltelijk de risico’s afdekt van de Alt-A hypotheken-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

38

portefeuille van ING. De Staat betaalt aan ING een management fee en
een funding fee.

Depositogarantiestelsel
Deze mutatie betreft de uitgaven die voortkomen uit het feit dat de Nederlandse Staat de uitkeringen die hebben plaatsgevonden uit hoofde van het
IJslandse depositogarantiestelsel voorfinanciert. Dit betreft de uitkering in
2009.
Verwerving 2e tranche Havenbedrijf Rotterdam (HBR)
Met het oog op de voor de financiering van de Tweede Maasvlakte benodigde vermogenspositie, is de Staat medeaandeelhouder van het Havenbedrijf Rotterdam geworden. Deze uitgave vormt de tweede tranche. De
Staat verwerft hiermee in totaal 29,2% van het aandelenkapitaal in het
Havenbedrijf Rotterdam.
Dividend Staatsdeelnemingen
Als gevolg van de huidige economische situatie is de raming voor
dividendopbrengsten uit staatsdeelnemingen (o.a. Stichting Exploitatie
Nederlandse Staatsloterij (SENS), Holland Casino) naar beneden bijgesteld. Het voor 2009 verwachte superdividend van Bank Nederlandse
Gemeenten (BNG) zal niet worden uitgekeerd.
Exportkredietverzekering (EKV)
De verwachting is dat een groot gedeelte van de door de huidige economische omstandigheden veroorzaakte schade dit jaar gerecupereerd zal
worden. Daarom is de raming naar boven bijgesteld.
Overige programma ontvangsten
Deze meevaller wordt veroorzaakt door OZB-ontvangsten uit 2008 die dit
jaar binnenkomen en meevallende opbrengsten bij de benzineveilingen.
Winstafdracht DNB
Rente-effecten op de kapitaalmarkt en op de geldmarkt hebben ervoor
gezorgd dat de winstafdracht DNB lager is dan geraamd.
Kosten vervolging
De ontvangsten vanwege invordering nemen naar verwachting toe door
onder andere een toename van het aantal belastingplichtigen.
Ramingsbijstelling agrarische gronden
De raming m.b.t. de verkoopopbrengsten van agrarische gronden wordt
bijgesteld, omdat de opbrengsten die taakstellend voor 2010 zijn ingeboekt, dit jaar al worden gerealiseerd.
Back-up faciliteit ING
De Staat heeft aan ING een illiquid assets back-up faciliteit verleend,
waarmee de Staat gedeeltelijk de risico’s afdekt van de Alt-A hypothekenportefeuille van ING. De Staat ontvangt van ING voor 80% de stromen
afkomstig uit de Alt-A portefeuille en een garantiefee.
Fonds Financiële Structuurversterking
Deze mutatie betreft de couponbetalingen als gevolg van de kapitaalinjecties in ING, Aegon en SNS Reaal.
Premieontvangsten garantieregeling bancaire leningen
Deze mutatie betreft de premieontvangsten van de verstrekte en geëffectueerde garanties uit hoofde van de garantieregeling bancaire leningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

39

Defensie
X DEFENSIE: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

8 125,6

8 004,8

7 994,4

7 830,5

7 826,9

46,0
19,4
– 46,0
– 33,0
– 54,8
40,1

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 5,7

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 7,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 7,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 7,0

– 28,3

– 5,7

– 7,0

– 7,0

– 7,0

175,4
71,9
– 6,7

173,3
70,9
0,6

173,1
70,1
0,5

170,6
67,1
0,5

169,8
66,7
0,4

2,3

2,5

4,0

4,4

4,4

242,9

247,3

247,7

242,6

241,3

214,7

241,5

240,6

235,5

234,2

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

8 340,3
397,8

8 246,2
344,2

8 235,1
299,7

8 066,0
219,7

8 061,1
219,7

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

8 738,0

8 590,4

8 534,7

8 285,7

8 280,8

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bommelerwaard
Budget staf DMO en CDC
Dekking Bommelerwaard
Eindejaarsmarge 2008
Inzet prijsbijstelling
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling 2009
Prijsbijstelling 2009
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

X DEFENSIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

530,1

513,7

506,0

318,9

270,7

8,0

0,0

0,0

0,0

0,0

8,0

0,0

0,0

0,0

0,0

8,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

538,1
1,4

513,7
1,4

506,0
1,4

318,9
1,4

270,7
1,4

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

539,5

515,1

507,4

320,3

272,1

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Bommelerwaard
Het betreft de afhandeling van de schadeclaims in het kader van het vliegongeval met een Apache helikopter in de Bommelerwaard in 2007.
Budget staf DMO en CDC
De Defensie Materieel Organisatie (DMO) en het Commando Diensten
Centra (CDC) zijn op een groeiend aantal Defensie locaties hoofdgebruiker. Hierdoor worden budgetten voor bijvoorbeeld gestegen onderhoudskosten bij de DMO en CDC belegd.
Dekking Bommelerwaard
Het benodigde budget ter dekking van de uitgaven samenhangend met
het vliegongeval in de Bommelerwaard wordt gevonden in de budgetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

40

voor personele exploitatie bij o.a. de krijgsmachtonderdelen, Defensie
Materieel Organisatie en het Commando Diensten Centra.

Eindejaarsmarge 2008
In 2008 heeft Defensie zijn budget overschreden. Deze overschrijding
wordt in 2009 gecompenseerd, en is taakstellend in de Defensie begroting
opgenomen.
Inzet prijsbijstelling
Het betreft hier een herschikking van het saldo van de ramingsbijstellingen bij de defensieonderdelen ten laste van de beschikbare
middelen voor prijsbijstelling.
Diversen
Het betreft hier een verzameling van verschillende mutaties in de
budgetten. Het bestaat onder meer uit hogere uitgaven voor energie,
exploitatie NAVO en defensiebrede informatie voorzieningssystemen.
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
XI VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

1 161,8

1 033,5

1 011,6

948,4

920,0

53,7
– 5,1
0,0
– 14,4
7,0
– 10,5
16,5
– 11,0
5,0
5,0
11,8

0,0
0,0
– 5,0
0,0
0,0
4,5
30,0
0,0
6,0
0,0
– 0,3

0,0
0,0
– 4,0
0,0
0,0
6,0
10,0
0,0
5,0
0,0
– 1,6

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 2,7

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 4,5

58,0

35,2

15,4

– 2,7

– 4,5

15,9
19,8
41,5
46,4
99,2
10,9
14,5
– 13,1
16,2
22,0

25,9
19,8
61,5
39,1
99,2
10,4
0,8
– 11,8
14,1
18,7

0,0
0,0
40,0
7,0
0,0
9,5
0,0
– 6,6
14,2
1,6

0,0
0,0
0,0
3,6
0,0
9,2
0,0
0,0
13,0
0,4

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
9,3
0,0
0,0
12,5
4,4

273,3

277,7

65,7

26,2

26,2

331,3

313,0

81,2

23,6

21,6

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

1 493,1
43,5

1 346,5
70,6

1 092,8
93,1

972,0
84,8

941,7
60,1

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

1 536,6

1 417,1

1 185,9

1 056,8

1 001,8

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afvalfonds
Apparaat WWI
Communicatie en kennisontwikkeling
Eindejaarsmarge
Grootschalige basis kaart Nederland
Kasschuif basisregistraties
Motie Van Geel (gebiedsontwikkeling)
Roetfilters
Stimulering Lokale Klimaatinitiatieven
Uitvoering afvalstoffenbeleid
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Fes BIRK + saneringsregeling
Fes enveloppe luchtkwaliteit
Fes luchtkwaliteit
Fes nota ruimte
Fes sleutelprojecten
Loonbijstelling 2009
Overboeking apparaatskosten senternovem
Overboeking SLOK budgetten
Prijsbijstelling 2009
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

41

XI VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
euro’s

bedragen in miljoenen

2009

2010

2011

2012

2013

255,7

123,8

117,0

65,7

38,8

15,9
19,8
41,5
46,4
99,2
15,0

25,9
19,8
61,5
39,1
99,2
13,6

0,0
0,0
40,0
7,0
0,0
– 0,6

0,0
0,0
0,0
3,6
0,0
– 1,9

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

237,8

259,1

46,4

1,7

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

237,8

259,1

46,4

1,7

0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

493,5
0,0

383,0
0,0

163,4
0,0

67,4
0,0

38,8
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

493,5

383,0

163,4

67,4

38,8

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Fes BIRK + saneringsregeling
Fes enveloppe luchtkwaliteit
Fes luchtkwaliteit
Fes nota ruimte
Fes sleutelprojecten
Diversen

Afvalfonds
Het Afvalfonds zou in 2008 opgericht worden, maar is vertraagd. Als
gevolg van aanvullende wensen van de Tweede Kamer over de scheiding
van kunststofafval diende er opnieuw onderhandeld te worden met
betrokken partijen. Vooruitlopend op de oprichting van het fonds zijn er al
wel kosten gemaakt, die na goedkeuring door betrokken bedrijfsleven en
gemeenten door VROM zijn vergoed, vooruitlopend op het Afvalfonds.
Afgesproken is dat het resterende begrote bedrag beschikbaar blijft voor
het Afvalfonds gezien de beoogde fondsstructuur waarin bedragen over
de jaargrenzen meegenomen kunnen worden. Het resterende bedrag 2008
zal na oprichting in 2009 alsnog aan het Afvalfonds worden toegekend.
Daarmee worden de afspraken uit het convenant met gemeenten en
betrokken bedrijfsleven nagekomen, waarmee de voortgang op het afvaldossier is geborgd.
WWI-apparaat
Het Apparaatsbudget van WWI staat op de VROM begroting. Een deel van
de overschrijding van de VROM begroting in 2008 betreft apparaat WWI.
Deze overschrijding wordt door WWI gecompenseerd.
Communicatie en kennisontwikkeling
De ombuiging betreft nog niet juridisch verplicht budget voor communicatie en kennisontwikkeling. De ombuiging heeft tot gevolg dat voor deze
kabinetsperiode minder budget beschikbaar is voor diverse communicatiedoeleinden op het gebied van milieu.
Eindejaarsmarge
In 2008 heeft VROM de begroting overschreden. In 2009 wordt deze overschrijding gecompenseerd op de verschillende begrotingsartikelen.
Grootschalige Basiskaart Nederland
Uit de investeringsimpuls E-overheid is een bijdrage van 7,0 mln. aan de
VROM-begroting toegekend ten behoeve van de totstandkoming Basisregistratie Grootschalige Topografie. In deze registratie is heel Nederland
in kaart gebracht. Deze basisregistratie bevat de geometrische gegevens
van objecten met beschrijvende kenmerken.
Kasschuif basisregistraties
Deze mutatie is het gevolg van een vertraging van de uitvoering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

42

Grootschalige kaart Nederland en Basisregistratie Adressen en
Gebouwen. Uitvoering vindt plaats in 2010 en 2011.

Motie van Geel (gebiedsontwikkeling)
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen rondom behandeling van
de ontwerpbegroting 2009 hebben de coalitiepartijen de motie Van Geel
(Kamerstukken II, 2008–2009, 31 700 XI, nr. 10) ingediend. In de kabinetsreactie hierop is aangegeven dat 165 mln. voor ruimtelijk-economische
projecten gereserveerd is. Via de VROM-begroting zal 56,5 mln. van de
beschikbare middelen worden uitgekeerd aan de individuele gebiedsontwikkelingsprojecten. Voorbeelden zijn de integrale gebiedsontwikkeling oude Rijnzone en het corridor project Noordoostpolder.
Roetfilters
Verwacht wordt dat in 2009 minder beroep wordt gedaan op subsidies
voor roetfilters door inzakkende autoverkopen. Daar komt bij dat de regeling voor halfopen roetfilters tijdelijk is gesloten vanwege tegenvallende
testresultaten van deze categorie roetfilters.
Stimulering Lokale Klimaatinitiatieven
Vanwege de grote belangstelling en het belang van klimaatinitiatieven op
lokaal niveau, die nationale doelen ondersteunen, is besloten om
eenmalig extra budget beschikbaar te stellen voor de stimulering van
lokale klimaatinitiatieven. Uit dit budget worden tevens de uitvoeringskosten gedekt.
Uitvoering afvalstoffenbeleid
Dit betreft een verhoging van het budget voor uitvoering van afvalbeleid.
FES BIRK + saneringsregeling
De in 2008 berekende kasverwachtingen voor verschillende projecten op
grond van het Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK) zijn bijgesteld. In 2008 en 2009 zijn diverse projecten vertraagd, deels door latere
realisatie van projecten en deels doordat de planvorming bij diverse
projecten meer tijd kost dan verwacht. Deze budgetten worden op grond
van nieuwe kasprognoses geboekt in 2009 en deels in 2010. Omdat de
middelen na realisatie van de uitgaven van het FES worden ontvangen,
wordt ook de ontvangstenraming aangepast.
FES enveloppe luchtkwaliteit
Medio 2008 is een nieuwe regeling Nationale Samenwerking Luchtkwaliteit (NSL) van kracht geworden. Als gevolg hiervan moest een
gedegen toets aan criteria plaatsvinden wat heeft geleid tot vertraging in
de uitvoering in 2008. De middelen worden nu opgevoerd voor 2009 en
2010. Omdat de middelen na realisatie van de uitgaven van het FES
worden ontvangen, wordt ook de ontvangstenraming aangepast.
FES luchtkwaliteit
Het betreft vooral de laatste tranche van FES middelen die bestemd zijn
voor mede-overheden, ter uitvoering van het NSL. Daarnaast sluit de
verdeling van de middelen voor luchtwassers en duurzame mobiliteit niet
aan bij het tempo waarin de aanvragen binnenkomen. De onderuitputting
uit 2008 wordt opgeboekt in 2009 en 2010. Omdat de middelen na realisatie van de uitgaven van het FES worden ontvangen, wordt ook de
ontvangstenraming aangepast.
FES nota ruimte
Het Kabinet heeft in 2007 subsidies toegekend aan de projecten Noordelijke IJ-oevers en Spoorzone Den Bosch. Verder heeft het besloten de
projecten Nijmegen Waalfront en Maastricht Belverdere te subsidiëren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

43

Alle subsidies zijn toegekend in het kader van het Nota Ruimte budget.
Omdat de middelen na realisatie van de uitgaven van het FES worden
ontvangen, wordt ook de ontvangstenraming aangepast.

FES sleutelprojecten
De in 2008 berekende kasverwachtingen voor verschillende sleutelprojecten zijn bijgesteld. Dit geldt voor o.a. de Zuidas. Deze vertraagde
budgetten worden opgeboekt in 2009 en 2010. Omdat de middelen na
realisatie van de uitgaven van het FES worden ontvangen, wordt ook de
ontvangstenraming aangepast.
Overboeking middelen voor Stimulering Lokale Klimaatinitiatieven (SLOK)
De middelen voor Stimulering Lokale Klimaatinitiatieven worden via een
decentralisatie-uitkering vanuit het Gemeentefonds verstrekt aan individuele gemeenten. Via deze mutatie worden SLOK middelen toegevoegd
aan het Gemeentefonds.
Apparaatskosten Senternovem
Deze overboeking betreft de bijdrage van WWI in de jaarlijkse apparaatskosten van de uitvoeringsorganisatie SenterNovem, die voor VROM en
WWI totaal in één keer worden toegekend.
Wonen, Wijken en Integratie
XVIII WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

4 881,8

3 578,8

3 370,8

3 191,2

3 170,8

8,2

0,0

0,0

0,0

0,0

8,2

0,0

0,0

0,0

0,0

– 31,0
38,6
29,1
57,2
– 38,6
21,5

15,0
0,0
0,0
45,2
0,0
16,6

15,0
0,0
0,0
94,7
0,0
10,7

1,0
0,0
0,0
109,9
0,0
8,3

0,0
0,0
0,0
120,4
0,0
0,3

76,8

76,8

120,4

119,2

120,7

– 82,8
– 13,9

– 82,8
31,3

– 15,0
37,7

0,0
30,9

0,0
30,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

– 96,6

– 51,4

22,8

31,0

30,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 11,7

25,5

143,2

150,2

150,9

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

4 870,1

3 604,2

3 513,9

3 341,5

3 321,7

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

4 870,1

3 604,2

3 513,9

3 341,5

3 321,7

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Actualisering kasraming investeringen rijkshuisvesting
Eindejaarsmarge
Eindejaarsmarge: besluit locatiegebonden subsidies
Huurtoeslag
Inzet eindejaarsmarge t.b.v. overlopende verplichtingen
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Overboeking aan Gemeentefonds
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

44

XVIII WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

847,3

299,4

281,0

268,6

267,0

41,4

77,3

79,7

93,9

104,4

41,4

77,3

79,7

93,9

104,4

– 4,2

– 4,1

– 1,0

0,0

0,0

– 4,2

– 4,1

– 1,0

0,0

0,0

7,9

10,9

9,0

1,0

1,0

7,9

10,9

9,0

1,0

1,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

45,1

84,1

87,7

94,9

105,4

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

892,4

383,5

368,7

363,5

372,4

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

892,4

383,5

368,7

363,5

372,4

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Huurtoeslag: ontvangsten

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Actualisering kasraming investeringen rijkshuisvesting
De RGD past voor investeringsprojecten voor Paleizen, investeringen in
gebouwen van de Hoge Colleges van Staat en Algemene Zaken en energiebesparing in rijkshuisvesting kasritmen aan omdat er vertraging is
opgelopen bij de uitvoering van projecten.
Eindejaarsmarge
Gecorrigeerd voor tegenvallers bij de huurtoeslag is er in 2008 sprake van
onderuitputting op de begroting voor WWI doordat verplichtingen niet tot
uitgaven hebben geleid. Deze komen naar verwachting in 2009 wel tot
betaling.
Eindejaarsmarge: Besluit Locatiegebonden Subsidies
Een groot deel van de uitgekeerde eindejaarsmarge wordt toegevoegd
aan het budget Besluit Locatiegebonden Subsidies (BLS). Bij dit budget
was in 2008 sprake van een vertraging bij de uitgaven als gevolg van een
achterblijvende woningbouwproductie en realisatie op het gebied van
particulier opdrachtgeverschap.
Huurtoeslag
De belangrijkste oorzaak van de stijging van de uitgaven voor de huurtoeslag is het verslechterde economische vooruitzicht.
Overboeking aan Gemeentefonds
Deze mutatie is een het saldo van twee overboekingen, namelijk ten
behoeve van bewonersbudgetten en de wijkaanpak. Ter bevordering van
de leefbaarheid in hun wijk en ter versterking van de sociale samenhang
wordt voor de jaren 2008–2011 aan bewoners via een vouchersysteem
een budget beschikbaar gesteld. De middelen voor wijkaanpak zijn
bedoeld als medefinanciering van de wijkactieplannen in de 40 aandachtswijken.
Huurtoeslag: ontvangsten
Op basis van gegevens van de belastingdienst kan worden uitgegaan van
een stijging van de terugvorderingen als gevolg van definitieve toekenningen van huurtoeslagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

45

Inzet eindejaarmarge t.b.v. overlopende verplichting
De eindejaarsmarge van WWI is ingezet ten behoeve van aangegane
verplichtingen die naar verwachting in 2009 tot betaling zullen komen. Het
grootste deel gaat naar Locatiegebonden Subsidies.
Verkeer en Waterstaat
XII VERKEER EN WATERSTAAT: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

8 774,7

9 163,4

8 592,3

8 816,8

8 645,1

– 200,0
25,5
– 19,6
20,6
6,5
230,0
– 4,0

0,0
0,0
8,6
– 8,6
15,0
313,0
– 4,3

0,0
0,0
5,1
– 5,1
33,0

0,0
0,0
21,6
– 6,6
0,0

– 5,2

– 5,2

0,0
0,0
0,0
– 0,3
0,0
– 105,0
– 4,9

59,0

323,7

– 28,2

9,8

– 110,2

48,1
33,9
137,6
54,2

49,4
33,7
149,0
33,7

46,4
34,5
135,4
22,7

45,9
36,2
135,6
22,4

46,0
37,7
133,9
15,4

273,8

265,8

239,0

240,1

233,0

332,8

589,5

266,9

249,8

122,8

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

9 107,5
19,3

9 752,9
17,5

8 859,2
14,3

9 066,5
14,3

8 767,9
14,3

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

9 126,8

9 770,4

8 873,5

9 080,9

8 782,2

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
f12 miljard programma
Beroep op de eindejaarsmarge
Geluidsisolatie Schiphol (GIS)
Inpassen GIS
Motie Van Geel
Stimuleringspakket: Infrastructuur en (woning)bouw
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling hoofdstuk XII
Loonbijstelling Infrafonds
Prijsbijstelling Infrafonds
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

XII VERKEER EN WATERSTAAT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

90,4

54,8

55,8

58,4

59,2

1,1

0,0

0,0

0,0

0,0

1,1

0,0

0,0

0,0

0,0

25,9

6,5

0,0

0,0

0,0

25,9

6,5

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

27,0

6,5

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

117,4
0,0

61,3
0,0

55,8
0,0

58,4
0,0

59,2
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

117,4

61,3

55,8

58,4

59,2

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

f12 miljard programma
Een uitgave van € 200 mln. ten behoeve van het basispakket Beheer en
Onderhoud Hoofdwegennet die voorzien was voor 2009, is al in 2008
voldaan bij Najaarsnota.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

46

Beroep op de eindejaarsmarge
Via de eindejaarsmarge kan een gedeelte van de onderuitputting 2008
doorgeschoven worden naar het jaar 2009.
(Inpassen) Geluidsisolatie Schiphol (GIS)
Om geluidshinder te beperken worden woningen rond Schiphol geïsoleerd via het Geluidsisolatie Schiphol-programma (GIS). Er is vertraging
opgetreden bij het ontwerp van geluidwerende voorzieningen door
mislukte aanbestedingen. Daarnaast hebben ingenieursbureaus moeite
om de werkzaamheden kwalitatief goed uit te voeren binnen de contractueel overeengekomen tijd. Een deel van de middelen voor GIS zullen
daardoor niet tot betaling komen in 2009 en worden doorgeschoven naar
de jaren 2010–2012. Deze kasschuif wordt binnen de begroting van VenW
ingepast (zie mutatie ’inpassing GIS’). Hier bovenop wordt een bedrag van
circa 15 mln. toegevoegd aan de begroting van VenW in het jaar 2012. Dit
zijn overgebleven middelen voor het programma GIS uit 2008.
Motie Van Geel
De motie Van Geel (31 700, nr. 10) maakt onderdeel uit van het
stimuleringspakket uit het Aanvullend Beleidsakkoord. In de periode 2009–
2011 worden deze middelen toegevoegd aan de begroting van VenW.
Voor het project Buitenring Parkstad wordt in 2009 en 2010 in totaal 15
mln toegevoegd aan de voeding van de Brede Doeluitkering (BDU). Voor
de projecten N18 bij Varseveld (18 mln), N57 Middelburg Oosterscheldekering (15 mln) en Nieuw Sleutelprojecten Utrecht (3,5 mln) worden in de
jaren 2009–2011 middelen toegevoegd aan de voeding van het Infrastructuurfonds. Ten slotte worden er middelen ingezet voor Kwartiermaken
Commissie Veerman (3 mln)
Stimuleringspakket: Infrastructuur en (woning)bouw
Zoals blijkt uit het Aanvullend Beleidsakkoord heeft het kabinet voor de
korte termijn (2009 en 2010) besloten tot gerichte stimulering van onder
andere infrastructuur en (woning)bouw. De stimuleringsmaatregelen voor
Verkeer en Waterstaat betreffen uitgaven voor het Deltaprogramma (w.o.
zandsuppleties), versnelde renovatie van bruggen en wegen, en uitgaven
voor vaarwegen, sluizen en binnenhavens.
Diversen (technische mutaties)
Het grootste gedeelte van deze diversenpost is de prijsbijstelling voor de
begroting van Verkeer en Waterstaat van jaarlijks 25 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

47

Economische Zaken
XIII ECONOMISCHE ZAKEN: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

2 599,0

2 605,7

2 533,8

2 524,5

2 493,2

19,8

– 11,6

– 4,9

0,3

0,0

19,8

– 11,6

– 4,9

0,3

0,0

– 27,1
– 131,0
27,0
49,5

– 7,6
– 85,0

0,0
– 69,0

0,0
– 43,0

0,0
– 35,0

5,0

5,3

– 1,1

0,2

– 81,6

– 87,6

– 63,7

– 44,1

– 34,8

26,0
91,2

56,0
87,7

41,0
42,6

41,0
42,4

37,0
37,5

0,0

0,0

0,1

0,2

0,3

117,2

143,7

83,7

83,6

74,8

55,4

44,5

15,0

39,8

40,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 654,4
195,7

2 650,2
181,8

2 548,8
171,6

2 564,3
161,3

2 533,1
144,7

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

2 850,1

2 832,0

2 720,3

2 725,5

2 677,8

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Gebiedsgerichte regionale ondersteuning
Temporisatie SDE
Motie van Geel
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Tijdelijke Groeifaciliteit voor grote projecten
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

XIII ECONOMISCHE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

12 213,0

10 499,6

7 695,6

6 362,2

6 417,9

– 29,3
16,0
23,0
2,0

– 9,2
0,0
0,0
– 3,4

0,0
0,0
0,0
– 3,4

0,0
0,0
0,0
– 3,4

0,0
0,0
0,0
– 3,4

11,7

– 12,6

– 3,4

– 3,4

– 3,4

26,0
58,4

56,0
49,0

41,0
3,5

41,0
0,0

37,0
0,0

– 112,1
– 3 600,0
7,7

– 694,9
– 6 050,0
8,3

– 551,3
– 3 600,0
8,3

177,9
– 2 550,0
8,3

74,0
– 2 500,0
8,3

– 3 620,0

– 6 631,6

– 4 098,5

– 2 322,8

– 2 380,7

– 3 608,4

– 6 644,1

– 4 101,8

– 2 326,2

– 2 384,1

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

8 604,7
11,8

3 855,5
11,8

3 593,7
11,8

4 036,0
11,8

4 033,9
1,8

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

8 616,5

3 867,3

3 605,6

4 047,8

4 035,7

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
NMa boeteraming
Terugontvangsten IPR-decentraal Noorden
Terugontvangsten Novem BV
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Tijdelijke Groeifaciliteit voor grote projecten
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Aanpassing afdracht fes
Aardgasbaten
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Diversen
Deze post bestaat uit aanpassingen van kasramingen. Jaarlijks wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

48

beoordeeld of de kasramingen op aangegane, nog openstaande verplichtingen juist zijn. Dit kan leiden tot gewijzigde kasramingen voor diverse
instrumenten en regelingen.

Gebiedsgerichte regionale ondersteuning
Voor «Kompas van het Noorden» geldt dat dit programma t/m 2006 heeft
gelopen en dat de uitfinanciering van de aangegane verplichtingen t/m ca.
2011 zouden lopen. Omdat het hier nog slechts om het uitfinancieren van
oude verplichtingen ging, zijn de resterende verplichtingen in 2008 in één
keer uitbetaald, om op die manier versneld het aantal specifieke uitkeringen terug te brengen en de bestuurlijke lasten terug te dringen. Door
deze versnelling in de uitfinanciering in 2008, vallen de geraamde kasmiddelen in 2009 en 2010 vrij.
Temporisatie SDE
Bij de subsidieregeling Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE)
worden de verplichtingen (met name voor «wind op land» en «wind op
zee») later aangegaan dan eerder geraamd. Dit leidt tot lagere uitgaven in
de eerste jaren en hogere uitgaven in latere jaren.
Motie van Geel
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen rondom behandeling van
de ontwerpbegroting 2009 is de motie Van Geel (Kamerstuk II, 31 700 XI,
nr. 10) ingediend. In de kabinetsreactie hierop is aangegeven dat 165 mln.
voor ruimtelijk-economische projecten gereserveerd wordt. Vervolgens is
de motie Van Heugten (Kamerstuk II, 31 200 XVIII, nr. 19). ingediend als
nadere invulling van de motie Van Geel. Via de EZ-begroting zal 27 mln.
worden uitgekeerd aan projecten in het kader van herstructurering van
bedrijventerreinen.
Diversen
Deze diversenpost bestaat uit voornamelijk uit de correctie van het amendement Ten Hoopen c.s. (31 200 XIII, nr. 36), de middelen t.b.v. de vernieuwing Rijksdienst, het verhogen van de COVA-heffing en de toevoeging van
de Eindejaarsmarge 2008.
Met het amendement Ten Hoopen is 12 mln. vrijgemaakt voor criminaliteitspreventie in het kleinbedrijf. Daarnaast heeft de minister van EZ 12
mln. extra vrijgemaakt. Omdat het kasritme van de uitgaven echter niet in
overeenstemming was met het amendement, wordt bij 1ste suppletoire
begroting de spreiding van de uitgaven van 2009 tot en met 2012 teruggedraaid en geconcentreerd in 2009.
De begroting van het ministerie van Economische Zaken wordt verhoogd
in het kader van de eerste fase investeringsenvelop «Vernieuwing Rijksdienst». Deze middelen worden ingezet ten behoeve van het programma
«Slim Geregeld, Goed Verbonden», waarmee een bijdrage wordt geleverd
aan de verlaging van de regeldruk voor bedrijven en de hiermee samenhangende verbetering van de uitvoering door de overheid.
Voor het (verplicht) aanhouden van noodvoorraden van aardolieproducten worden de exploitatiekosten van de Stichting Centraal Orgaan
Voorraadvorming Aardolieproducten (COVA) gefinancierd uit voorraadheffing op de aardolieproducten. Het tarief voor deze voorraadheffing
wordt per 1 juli 2009 verhoogd. Dit betekent zowel een stijging aan de
ontvangsten als aan de uitgavenkant van de EZ-begroting.
De onderuitputting 2008 op de EZ-begroting bedroeg 8,1 mln. Bij 1ste
suppletoire wordt dit bedrag conform de eindejaarssystematiek weer aan
de EZ-begroting van 2009 toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

49

Tijdelijke Groeifaciliteit voor grote projecten
Voor het op gang houden van de kredietverlening aan bedrijven is de
groeifinancieringsfaciliteit verruimd met in totaal 1,5 mld. waarvan 1 mld.
in 2009, voor borgstelling op kredieten met een maximale omvang van 50
mln. De mutatie betreft het inboeken van de raming voor verwachte
schades. Ter dekking van de schades worden kostendekkende premies in
rekening gebracht.
Diversen
Als onderdeel van het «Aanvullend Beleidsakkoord» worden de FES
middelen die in 2008 niet tot besteding zijn gekomen aan de EZ-begroting
toegevoegd. Daarnaast worden de loon- en prijsbijstelling 2009 bij 1ste
suppletoire aan de EZ-begroting toegevoegd.
NMa boeteraming
Voor het ramen van boeteontvangsten wordt een nieuwe manier van
ramen geïntroduceerd. Voorheen werd de stand eind vorig jaar van opgelegde boetes opgenomen in de raming voor de komende jaren. Nu
worden de te verwachten in plaats van opgelegde boetes meegenomen in
de raming. Op basis van deze nieuwe manier van ramen wordt de raming
neerwaarts bijgesteld.
Terugontvangsten IPR-decentraal Noorden
In 2009 zal 16 mln. aan middelen worden terugontvangen van het Noorden in verband met de eindafrekening van het programma IPR-decentraal
(InvesteringsPremieRegeling Noord-Nederland).
Terugontvangsten Novem BV
Dit betreft vorderingen op Novem BV ten behoeve van energiebesparingprojecten die EZ dit jaar verwacht terug te ontvangen.
Tijdelijke Groeifaciliteit voor grote projecten
Voor het op gang houden van de kredietverlening aan bedrijven is de
groeifinancieringsfaciliteit verruimd met in totaal 1,5 mld. waarvan 1 mld.
in 2009, voor borgstelling op kredieten met een maximale omvang van 50
mln. Ter dekking van de schades worden kostendekkende premies in
rekening gebracht.
Diversen
De diversenpost bestaat met name uit het doorschuiven van FES-middelen uit 2008 naar 2009 en 2010.
Aanpassing afdracht FES
Het kasritme en de omvang van de uitgavenraming binnen het FES zijn
leidend voor de voeding van het fonds. Deze mutatie betreft de aanpassing van de voeding van het FES die nodig is om het bij Voorjaarsnota
aangepaste kasritme van de FES-uitgaven te dekken.
Aardgasbaten
Deze neerwaartse bijstelling wordt voornamelijk veroorzaakt door een
sterk gedaalde olieprijs ten opzichte van de ramingen. Behalve een lagere
olieprijs is ook de euro/dollar koers gewijzigd vergeleken met vorige
ramingen en is het productievolume neerwaarts bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

50

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
XIV LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

2 447,7

2 374,1

2 191,7

2 158,5

2 135,3

2,5
9,0
– 2,5
30,0
16,8
0,6

6,3
11,0
– 15,7
20,0
9,0
– 1,8

9,7
7,0
– 23,5
0,0
0,0
– 2,3

6,2
4,5
– 20,0
0,0
0,0
– 2,3

0,0
0,0
– 18,3
0,0
0,0
– 2,3

56,4

28,8

– 9,1

– 16,1

– 16,1

15,5
– 100,0
12,9
55,8
18,4
14,9

15,3
– 100,0
17,2
54,2
18,0
10,6

13,3
200,0
17,9
53,0
15,3
4,8

13,6
0,0
16,1
52,8
14,8
3,6

27,7
0,0
12,6
52,6
14,4
8,6

17,5

15,3

304,3

100,9

115,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

73,9

44,1

295,1

84,8

99,8

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 521,6
29,3

2 418,2
29,2

2 486,8
29,1

2 243,3
28,1

2 235,1
28,1

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

2 550,9

2 447,4

2 515,9

2 271,4

2 263,2

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
3e en 4e nitraat actie programma mest
Motie Van Geel (Greenports)
Specifieke invulling
Stimuleringspakket: Duurzame agrarische sector
Vernieuwing rijksdienst
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Correctie ILG en btw-compensatiefonds
ILG kasschuif
ILG synergiegelden
Loonbijstelling tranche 2009
Prijsbijstelling tranche 2009
Diversen

XIV LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

608,0

623,9

610,6

584,3

580,3

12,9
12,8

17,2
7,0

17,9
0,5

16,1
0,4

12,6
0,4

– 118,7

– 127,1

– 135,7

– 144,5

– 144,5

– 93,0

– 102,9

– 117,3

– 128,0

– 131,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 93,1

– 103,0

– 117,3

– 128,0

– 131,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

515,0
0,0

520,9
0,0

493,2
0,0

456,3
0,0

448,8
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

515,0

520,9

493,2

456,3

448,8

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
ILG synergiegelden
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Lagere landbouwheffingen

3e en 4e Nitraat actie programma mest
Het actieprogramma Nitraatrichtlijn bevat de hoofdlijnen van het mestbeleid bedoeld om de doelen van de Europese nitraatrichtlijn te realiseren. In 2009 voert LNV diverse onderzoeks- en monitoringsactiviteiten
uit om te voldoen aan de voorwaarden die de Europese Commissie aan
de derogatieverlening heeft gesteld. De kosten hebben betrekking op vier
urgente onderwerpen, namelijk luchtkwaliteit/fijn stof, toetsdiepte nitraat,
mestverwerking en monitoring stroomgebieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

51

Motie Van Geel (Greenports)
Dit betreft de middelen voor de uitvoering van de motie Van Geel c.s.
(APB) (TK 2008/2009, 31 700, nr. 10) voor de versterking van de ruimtelijke
economie. Hiermee wordt ook recht gedaan aan de nadere toedeling zoals
verzocht in de motie Koopmans en Koppejan (Begrotingsbehandeling
VenW) (TK 2008/2009, 31 700 XII, nr. 22). Aan de LNV-begroting worden
middelen overgeheveld ten behoeve van de Greenports. Dit zijn integrale
ruimtelijke glastuinbouwprojecten met name in de zuidvleugel van de
Randstad, waarmee een impuls wordt gegeven aan een duurzame, vitale
en gevarieerde inrichting.
Specifieke invulling
Voor de uitgaven 3e en 4e Nitraat actie programma mest, arbeidsvoorwaardenruimte en de LNV bijdrage aan de rijksbrede problematiek zal LNV
budgettaire dekking bieden. In afwachting van specifieke invulling bij
Ontwerpbegroting 2010 is de dekking van deze problematiek vooralsnog
verwerkt op het artikel «Nominaal en onvoorzien».
Stimuleringspakket: Duurzame agrarische sector
In het aanvullend beleidsakkoord zijn ter stimulering van de economie
middelen voor verduurzaming van de agrarische sector opgenomen.
Hiermee wordt de ontwikkeling van en investering in duurzame stallen
versneld en de investeringsregeling luchtwassers voor de veehouderij
opgehoogd. Daarnaast wordt geïnvesteerd in Biobased economy en Agrologistiek. Tot slot zal er geïnvesteerd worden in het opruimen van
verspreid liggend glas.
Vernieuwing Rijksdienst
Vanuit de 1e tranche ICT-middelen in het kader van het programma
Vernieuwing Rijksdienst is circa 22 mln. voor 2009 en 2010 beschikbaar
gesteld voor het LNV-programma «digitale dienstverlening», waarmee
wordt geïnvesteerd in de infrastructuur en services voor communicatie
met bedrijven (agrosector) en burgers via het internet. Met dit programma
wordt een bijdrage geleverd aan de krimpdoelstelling van LNV en krijgt
het terugdringen van de «beleefde last» bij bedrijven en burgers een forse
impuls. Tevens wordt de tranche 2009 van de middelen voor Sociaal Flankerend Beleid ad circa 4 mln. aan de LNV-begroting toegevoegd.
BTW-Compensatiefonds
Bij de voorjaarsnota 2007 is 113 mln. van de LNV-begroting overgeheveld
naar het BTW-compensatiefonds. Dit betrof 3,7% van het totale Investeringsbudget Landelijk Gebied voor de periode 2007 t/m 2013. Hierop vindt
thans een meerjarige correctie plaats voor het deel dat door de provincies
niet declarabel is bij het BTW-compensatiefonds.
ILG kasschuif
Het Kabinet heeft in het Aanvullend Beleidsakkoord besloten een
kasschuif uit te voeren voor het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG)
op de onderdelen Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en Recreatie om de
Stad (RodS). Het ILG wordt zowel in 2009 als 2010 met 100 mln. per jaar
verlaagd en in 2011 verhoogd met 200 mln. Deze is vooralsnog verwerkt
op Inrichting EHS. Bij begroting 2010 zal toedeling van deze kasschuif
over de relevante begrotingsartikelen volgen.
ILG synergiegelden
In 2008 zijn conform de Investeringsbudget Landelijk Gebied-systematiek
en bestuursovereenkomsten verplichtingen aangegaan richting provincies
om opdrachten uit de Kaderrichtlijn Water en andere opgaven voor het
verbeteren van de waterkwaliteit te realiseren (o.a. inrichting van natuurvriendelijke oevers, aanleg van ecologische verbindingszones en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

52

projecten op het gebied van beekherstel). Met deze mutatie wordt de
meerjarige doorwerking verwerkt.

Lagere landbouwheffingen
Als gevolg van de inzakkende wereldhandel en de realisatie over 2008 is
worden de ontvangsten invoerrechten op landbouwproducten naar
beneden bijgesteld.
Sociale Zekerheid
XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

25 182,0

25 806,6

26 270,8

27 320,5

28 180,6

21,5
– 18,8
6,9

22,9
– 18,8
8,8

24,4
– 18,8
18,6

25,8
– 18,8
19,3

27,1
– 18,8
18,1

9,6

12,9

24,2

26,3

26,4

5,6

– 0,6

– 1,3

– 1,1

– 1,1

– 48,3
111,0
– 78,6
– 16,7
– 47,5
– 11,6

– 45,1
0,0
0,0
0,0
– 95,0
35,9

41,9
0,0
0,0
0,0
0,0
7,4

– 42,7
0,0
0,0
0,0
0,0
– 13,5

– 42,7
0,0
0,0
0,0
0,0
– 3,4

– 86,1

– 104,8

– 35,8

– 57,3

– 47,2

16,0

10,9

9,9

10,1

10,1

35,6
17,3
0,0
32,4
0,0
127,9
– 4,0

38,0
594,2
35,1
143,3
0,0
131,4
16,0

40,3
1 044,5
35,2
144,1
0,0
127,6
23,7

42,6
1 264,1
34,3
390,2
– 35,6
126,5
20,1

44,8
1 263,3
34,5
390,2
– 35,6
126,1
8,5

118,3
81,9
1 218,7
8,8

114,5
83,9
155,6
8,8

110,9
86,8
– 74,9
8,8

107,3
90,4
– 189,3
8,8

104,4
93,6
220,4
8,8

1 652,9

1 331,7

1 556,9

1 869,5

1 828,3

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

1 576,3

1 239,8

1 545,2

1 838,7

1 807,4

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

26 758,3
0,7

27 046,4
0,7

27 816,0
0,7

29 159,1
0,7

29 988,0
0,7

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

26 759,0

27 047,2

27 816,7

29 159,9

29 988,8

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Wajong prijs
Wajong volume
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Inzet loon-en prijscompensatie
Eindejaarsmarge
Eindejaarsmarge (ingezet ter dekking)
Overboeking naar WW uitvoeringskosten
Vrijval risicovoorziening europees sociaal fonds 3
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Bu-dossier tegemoetkoming (>35% en +125 netto)
Conjunctuureffecten bijstand
Conjunctuureffecten toeslagenwet
Correctie overloop WW-doorstroom
Doorwerking uitvoeringcijfers 2008 op WWB
Loonbijstelling 2009
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
BU-dossier tegemoetkoming (>35% en +125 netto)
Ophoging AOW-tegemoetkoming tbv koopkracht
Raming CEP
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

53

XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

776,9

1 130,8

1 081,9

1 046,4

1 022,3

– 38,1
45,0

30,1
0,0

– 19,3
0,0

– 3,7
0,0

4,2
0,0

6,9

– 30,1

– 19,3

– 3,7

4,2

0,6

0,2

0,0

0,0

0,0

0,6

0,2

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

7,5

– 30,0

– 19,3

– 3,7

4,2

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

784,4
0,0

1 100,8
0,0

1 062,6
0,0

1 042,7
0,0

1 026,5
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

784,4

1 100,8

1 062,6

1 042,7

1 026,5

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Regulier ramingsmoment Wsw incl volume
Restituties werk-deel

Technische mutaties
Sociale zekerheid
Diversen

Wajong prijs
De gemiddelde uitkeringshoogte is toegenomen. Dit betreft geen feitelijke
uitkeringsverhoging, maar is het gevolg van een administratieve correctie
wegens de bijdrage voor de Zorgverzekeringswet (Zvw) bij Wajongers in
de Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw).
Wajong volume
In 2008 kwam de stijging van de Wajonginstroom bij realisatie beperkt
lager uit dan de sterke stijging die was geraamd. Voor 2009 zal dit naar
verwachting leiden tot een licht neerwaartse bijstelling van de groei van
het aantal Wajong uitkeringen.
Inzet loon- en prijscompensatie
Een deel van de loon- en prijscompensatie wordt ingezet om het budgettaire beeld sluitend te maken.
Eindejaarsmarge
SZW heeft 114 mln. ontvangen aan overgehevelde middelen van 2008
naar 2009 (eindejaarsmarge). Een deel daarvan (35 mln.) wordt ingezet
voor overlopende verplichtingen.

Eindejaarsmarge (ingezet ter dekking)
Dit deel van de eindejaarsmarge is ingezet ter dekking van de uitvoeringstegenvallers op de SZW-begroting. De rest van de eindejaarsmarge is
ingezet voor verschillende overlopende verplichtingen.
Overboeking naar WW uitvoeringskosten
Er vindt een overboeking plaats vanaf hoofdstuk 15 (onderdeel CWI) naar
de WW uitvoeringskosten (UWV) in het kader van transformatiekosten
samenhangend met de fusie van het CWI en UWV.
Vrijval risicovoorziening Europees Sociaal Fonds 3
De risicovoorziening is getroffen als gevolg van de loketsluiting in 2005 en
de daaruit voortvloeiende uitspraak in hoger beroep over het moment van
loketsluiting. Afwikkeling van het programma ESF-3 loopt op z’n eind. De
verwachting is dat er minder beroep meer zal worden gedaan op het
restant van de risicovoorziening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

54

BU-dossier tegemoetkoming (< 35% en + 125 netto)
Bij de omzetting van de buitengewone uitgavenregeling (BU-regeling) in
de wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten was er extra
aandacht voor de koopkracht van de kwetsbare groepen. In oktober 2008
zijn er daarom extra maatregelen voorgesteld. Het arbeidsongeschiktheidsforfait wordt verhoogd met € 125 en de doelgroep die gebruik mag maken
van het arbeidsongeschiktheidsforfait wordt verruimd.
Conjunctuureffecten bijstand
Als gevolg van de hogere werkloosheidscijfers neemt het beroep op
bijstand toe. In het bestuursakkoord met de gemeente is afgesproken dat
t/m 2011 gemeenten binnen een bandbreedte van 12 500 extra bijstandsgerechtigden zelf verantwoordelijk zijn voor de dekking van de extra
uitgaven. Voor zover het aantal bijstandsgerechtigden boven deze bandbreedte komt compenseert het Rijk t/m 2011 het deel wat er boven zit.
Vanaf 2012 compenseert het Rijk de extra uitgaven volledig. Het niet dalen
van de cijfers voor de bijstand wordt veroorzaakt doordat in de meerjarenraming geen rekening wordt gehouden met een afloop van de werkloze
beroepsbevolking.
Conjunctuureffecten toeslagenwet
Als gevolg van de hogere werkloosheidscijfers neemt het beroep op de
toeslagenwet toe.
Correctie overloop WW-doorstroom
Jaarlijks wordt de doorstroom van de WW naar de WWB bijgesteld, als
gevolg van nieuwe werkloosheidscijfers. Toen de WW-duur werd gekort,
is ook een raming gemaakt van het effect daarvan op de bijstand. Dat is
destijds gedaan op basis van lagere werkloosheidscijfers. Daar dient nu
voor gecorrigeerd te worden. De verhoging vanaf 2012 wordt veroorzaakt
door een bestuursafspraak met gemeenten waarmee is vastgelegd dat t/m
2011 gemeenten deels bijdragen in de extra uitgaven.
Doorwerking uitvoeringscijfers 2008 op WWB
Op basis van uitvoeringscijfers over 2008 wordt het WWB-budget aangepast. Op grond van de afspraak over meerjarige budgetten tot en met
2011, leidt dit tot aanpassingen in 2012 en verder.
Ophoging AOW-tegemoetkoming t.b.v. koopkracht
De rijksbijdrage aan het AOW-fonds wordt opgehoogd in verband met de
verhoging tegemoetkoming AOW. De extra verhoging van de AOW-tegemoetkoming is mede bedoeld als compensatie voor de beperking van de
belastingaftrek voor hoge ziektekosten.
Raming CEP
De rijksbijdrage voor het AOW-fonds wordt bepaald door het geraamde
exploitatietekort (exclusief rijksbijdrage) en het vermogensoverschot op
1 januari van het jaar. Het CPB heeft de premie-inkomsten AOW in het CEP
ten opzicht van de MEV fors verlaagd. Dit leidt tot een hogere exploitaitietekort en een hogere benodigde rijksbijdrage.
Regulier ramingsmoment incl. volume
Bij de wet sociale werkvoorziening (Wsw) is sprake van anticumulatiebaten (acb). Dit houdt in dat op het moment dat een Wajonger of
WAO/WIA-er in de Wsw gaat werken de uitkering die de uitkeringsgerechtigde ontvangt kan worden teruggevorderd, aangezien vanaf dat moment
de inkomsten via de Wsw worden ontvangen. De reguliere ramingsmomenten van de acb zijn uitgebreid met een meerjarig volume-effect. In
het oude model zat dit (onterecht) niet opgenomen en werden standen
rechtlijnig doorgetrokken naar latere jaren. Nu wordt de (meerjarige)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

55

volume ontwikkeling van de betreffende uitkering meegenomen in de
raming.

Restituties Werk-deel
In 2008 hebben gemeenten niet alle middelen voor het Werk-deel van de
WWB aangewend. In principe mogen gemeenten de overschotten tot een
bepaalde grens meenemen naar het volgende jaar. De totale onderuitputting was echter groter dan het bedrag dat gemeenten mochten
meenemen. Dat deel (ad € 45 mln.) wordt teruggevorderd in 2009.
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

14 569,5

15 538,9

15 946,3

16 326,0

16 852,2

4,2
– 35,0
– 30,0
21,4
– 5,8

21,4
0,0
0,0
0,0
– 9,5

25,5
0,0
0,0
0,0
– 13,4

25,5
0,0
0,0
0,0
– 16,0

25,5
0,0
0,0
0,0
– 19,1

80,0
62,4

50,0
23,2

0,0
12,4

0,0
20,7

0,0
10,3

6,8

– 10,0

– 10,0

– 10,0

– 10,0

104,0

75,1

14,5

20,2

6,7

71,4
91,4

70,8
50,9

69,2
37,8

66,3
30,8

65,4
31,7

0,0
14,0

129,5
32,2

132,4
32,7

134,3
32,9

136,4
33,2

– 21,5
149,4
100,0
13,1

– 38,4
337,6
102,0
0,6

– 113,2
234,2
104,0
0,6

– 248,6
117,6
106,1
0,6

– 298,0
– 13,3
108,2
0,6

417,8

685,2

497,7

240,0

64,2

521,9

760,2

512,2

260,2

70,9

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

15 091,4
15,6

16 299,0
10,9

16 458,5
8,4

16 586,2
6,9

16 923,1
6,9

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

15 107,0

16 310,0

16 466,9

16 593,2

16 930,1

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Dekken subsidietaakstellingen
Inhouden bevoorschotting RIVM
Inhouden bevoorschotting ZonMW
Meerkosten indicatiestelling pakketmaatregelen
Ramingsbijstelling volume oorlogsgetroffenen
Uitvoeringstegenvaller tegemoetkoming buitengewone
uitgaven (TBU)
Diversen
Zorg
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling
Diversen
Zorg
Wtcg: bijstelling forfaits chronisch zieken/gehandicapten
n.a.v. NvW
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Bijstelling BIKK nav CEP
Bijstelling zorgtoeslag nav CEP
Wtcg: bijstelling zorgtoeslag n.a.v. NvW
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

56

XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

59,1

66,0

47,4

27,4

27,4

35,4

37,8

31,7

16,6

13,9

35,4

37,8

31,7

16,6

13,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

35,4

37,8

31,7

16,6

13,9

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

94,6
0,0

103,8
0,0

79,1
0,0

44,0
0,0

41,3
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

94,6

103,8

79,1

44,0

41,3

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Dekking subsidietaakstellingen
Op de begroting van VWS stond nog een subsidietaakstelling. Deze was
afkomstig uit de begroting 2008, en is in 2009 opgehoogd als gevolg van
de motie-Van Geel en als dekking voor het besparingsverlies als gevolg
van het schrappen van de vermogensinkomensbijtelling in de AWBZ. Dit
betreft de invulling van deze taakstelling.
Inhouden bevoorschotting RIVM
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) beschikt op dit
moment over meer liquide middelen dan voor de werkzaamheden noodzakelijk is. VWS zal daarom in 2009 een bedrag van 35 mln. minder
bevoorschotten.
Inhouden bevoorschotting ZonMW
ZonMW, de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en
zorginnovatie, beschikt op dit moment over meer liquide middelen
beschikt dan voor hun werkzaamheden noodzakelijk is. VWS zal daarom
in 2009 een bedrag van 30 mln. minder bevoorschotten.
Meerkosten indicatiestelling pakketmaatregelen
Als gevolg van de vorig jaar genomen maatregelen in de AWBZ zijn meer
herindicaties nodig.
Ramingsbijstelling volume oorlogsgetroffenen
Als gevolg van een dalend aantal uitkeringsontvangers worden de
geraamde uitgaven aan de uitkeringen voor oorlogsgetroffenen naar
beneden bijgesteld.
Uitvoeringstegevaller Tegemoetkoming Buitengewone Uitgaven (TBU)
Doordat het gebruik van de Buitengewone Uitgavenregeling (BU) de
laatste jaren een sterke stijging liet zien, zijn ook de uitgaven aan de Tegemoetkoming Buitengewone Uitgaven (TBU) hoger uitgevallen dan
geraamd. Dit zal een doorwerking hebben in 2009 en 2010 omdat de tegemoetkoming pas kan worden vastgesteld nadat de belastingaangifte is
afgerond.
Diversen
De post diversen bevat een groot aantal kleinere mutaties, waaronder de
eindejaarsmargeproblematiek.
Diversen (Zorg)
Deze post bevat enkele mutaties bij het opleidingsfonds, waaronder een
ramingsbijstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

57

Diversen (technisch)
Deze post bevat een groot aantal kleine technische mutaties. Zoals
bijvoorbeeld het opboeken van de uitvoeringskosten van het opsporen
van wanbetalers, de uitvoeringskosten van de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) en een overheveling van premiemiddelen naar het stagefonds.
Wtcg: bijstelling forfaits chronisch zieken/gehandicapten nav NvW
Dit betreft het verhogen van de forfaits uit de WTCG als gevolg van de
begrotingsbehandeling en het aanvullend koopkrachtpakket, zoals toegelicht in de eerste Nota van Wijziging op de VWS begroting.
Bijstelling BIKK nav CEP
Dit betreft de bijstelling van de bijdrage in de kosten van kortingen (BIKK)
voor de AWBZ. De BIKK AWBZ is bijgesteld naar aanleiding van het
Centraal Economisch Plan (CEP) van het CPB.
Bijstelling Zorgtoeslag nav CEP
De raming van de uitgaven aan de zorgtoeslag wordt bijgewerkt naar
aanleiding van nieuwe CPB ramingen. Dit betreft de bijstelling naar aanleiding van het Centraal Economisch Plan (CEP).
Wtcg: bijstelling Zorgtoeslag n.a.v. NvW
Dit betreft het verhogen van de Zorgtoeslag als gevolg van de begrotingsbehandeling en het aanvullend koopkrachtpakket, zoals toegelicht in de
eerste Nota van Wijziging op de VWS begroting.
Diversen (ontvangsten)
De post diversen bestaat voornamelijk uit de geraamde ontvangsten uit
de bronheffing wanbetalers. Deze worden op de begroting van VWS
geraamd. Deze inkomsten vloeien voort uit de boeteregeling die is ingevoerd om het aantal wanbetalers terug te dringen.
Jeugd en Gezin
XVII JEUGD EN GEZIN: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

6 212,5

6 298,7

6 437,8

6 425,7

6 412,7

134,0
33,5

0,0
26,0

0,0
28,6

0,0
12,6

0,0
12,6

167,5

26,0

28,6

12,6

12,6

52,9
22,0

55,6
10,8

56,9
9,2

57,4
10,8

57,7
11,0

74,9

66,4

66,1

68,2

68,7

242,5

92,4

94,7

80,9

81,3

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

6 455,0
0,0

6 391,1
0,0

6 532,5
0,0

6 506,6
0,0

6 494,1
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

6 455,0

6 391,1

6 532,5

6 506,6

6 494,1

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Tegenvaller WKB
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

58

XVII JEUGD EN GEZIN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

13,5

13,5

13,5

13,5

13,5

0,7

1,0

1,2

1,5

1,5

0,7

1,0

1,2

1,5

1,5

5,1

0,4

0,0

0,0

0,0

5,1

0,4

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

5,8

1,4

1,2

1,5

1,5

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

19,4

14,9

14,7

15,0

15,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

19,4

14,9

14,7

15,0

15,0

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Tegenvaller WKB
Het voorschotbedrag dat de Belastingdienst voor januari 2009 heeft uitgekeerd voor het kindgebonden budget (WKB) is hoger dan geraamd. Op
basis van deze hogere bevoorschotting wordt voor 2009 een tegenvaller
verwacht van 134 miljoen.
Diversen
De post diversen bestaat onder meer uit een stijging van de uitgaven bij
de Jeugdbescherming, die veroorzaakt wordt door een volumegroei. Ook
bij de Raad voor de Kinderbescherming is er vanwege een volumestijging
een opwaartse bijstelling van het budget. Verder vindt er een wijziging in
het budget plaats door de jaarlijkse indexering van de pleegvergoeding.
De eindejaarsmarge wordt grotendeels ingezet voor een bijdrage aan de
grootstedelijke regio’s voor Jeugdzorg. Tot slot worden op basis van
motie Slob (TK 2008/2009, 31 700, nr. 17), middelen toegevoegd ter bevordering van gezinsvoogdij en vrijwilligerswerk.
Diversen (technisch)
Deze post bestaat ondermeer uit een desaldering bij het Elektronisch Kind
Dossier (EKD). In 2009 zorgt de liquidatie van de stichting EKD.NL voor
een ontvangst van 4,1 miljoen. Deze middelen worden ingezet voor het
EKD. Verder wordt de prijsbijstelling voor 2009 uitgekeerd. Daarnaast
worden er middelen toegevoegd die ter compensatie dienen voor de
weglek naar de provinciale jeugdzorg als gevolg van pakketmaatregelen
in de AWBZ. Ten slotte worden er middelen uitgetrokken voor de taken op
het terrein van Jeugd en Gezin op de BES-eilanden.
Diversen (ontvangsten, technisch)
Deze post bestaat onder meer uit een ontvangst van 4,1 miljoen die wordt
veroorzaakt door de liquidatie van de stichting EKD.NL. Dit bedrag wordt
gedesaldeerd en ingezet voor het EKD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

59

Gemeentefonds
B GEMEENTEFONDS: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

17 421,2

17 342,3

17 313,2

17 310,4

17 310,5

– 77,3
0,6

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

– 76,7

0,0

0,0

0,0

0,0

29,0
– 8,7

8,2
– 9,7

0,0
– 9,7

0,0
– 9,7

0,0
– 9,7

20,3

– 1,5

– 9,7

– 9,7

– 9,7

– 354,5
90,0
208,7
– 129,7
79,1
58,5
114,6

– 354,5
0,0
208,7
– 129,7
0,0
58,5
28,3

– 354,5
0,0
208,7
– 129,7
0,0
0,0
14,2

– 354,5
0,0
208,7
– 129,7
0,0
0,0
– 5,3

– 354,5
0,0
208,7
– 129,7
0,0
0,0
20,3

27,7
12,0

35,1
12,0

35,1
12,0

35,1
12,0

35,1
12,0

106,4

– 141,6

– 214,2

– 233,7

– 208,1

49,9

– 143,1

– 223,8

– 243,4

– 217,8

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

17 471,1

17 199,3

17 089,3

17 067,1

17 092,8

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

17 471,1

17 199,3

17 089,3

17 067,1

17 092,8

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2008
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Besparingsverlies bestuurskosten
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Corrigeren accres 2009
Incidentele bijdrage 2009
Afschaffen behoedzaamheidsreserve
Structurele doorwerking nacalculatie accres 2008
Uitkering behoedzaamheidsreserve 2008
Wijkactieplannen
Diversen
Zorg
Wmo Volledig Pakket Thuis
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2008
Bij Voorlopige Rekening is vastgesteld hoe de in 2008 gerealiseerde uitbetalingen aan de gemeenten zich verhouden tot het bedrag dat bij de 2e
suppletoire begroting 2008 voor de uitbetalingen is geraamd. Daarbij is
gebleken dat er hogere uitbetalingen zijn gedaan dan bij Najaarsnota 2008
werden verwacht. Het gemeentefonds wordt daarom neerwaarts bijgesteld.
Besparingsverlies bestuurskosten
In het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen (Bofv) tussen Rijk en
VNG/IPO van 11 september 2008 is afgesproken dat het kabinet het restant
van de taakstelling voor bestuurskosten als besparingsverlies voor zijn
rekening neemt. Dit besluit is reeds gecommuniceerd via Nota van Wijziging, maar wordt nu budgettair verwerkt (zie ook Kamerstuk 31 700 B,
nr. 5). Voor 2009 en 2010 houdt bovenstaande een mutatie in welke ten
goede zal komen aan het gemeentefonds (zie hiervoor ook het Kamerstuk
31 700 B, nr. 5).
Correctie Accres 2009
Met gemeenten en provincies is overeenstemming bereikt over de nominale mutaties in de accressen 2009–2011. Deze afspraak is onderdeel van
het akkoord dat onlangs is gesloten met de medeoverheden.
Voor gemeenten houdt de afspraak in dat (i) de accressen voor de jaren
2009, 2010 en 2011 worden vastgelegd op respectievelijk 866 mln., 75 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

60

en 74 mln., (ii) de gemeenten ontvangen een incidentele bijdrage van 90
mln. in zowel 2009 als 2010 en (iii) er wordt in 2009 22 mln. aan het
Gemeentefonds toegevoegd ter dekking van de invoeringskosten van de
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo).
Bij MN2009 bedroeg het Accres 2009 naar de toen geldende inzichten 1,2
mld. en deze middelen zijn destijds overgeboekt naar het Gemeentefonds.
De mutatie (354 mln.) betreft de correctie van het reeds naar het
Gemeentefonds overgeboekte Accres 2009. Het accres 2010 en 2011
worden bij MN2010 gecorrigeerd en overgeboekt naar het Gemeentefonds.

Incidentele Bijdrage 2009
Onderdeel van het akkoord was een incidentele bijdrage in zowel 2009 als
2010, In voorliggende Voorjaarsnota wordt de incidentele bijdrage voor
2009 uitgedeeld. De incidentele bijdrage voor 2010 zal bij MN2010 worden
overgeboekt.
Afschaffen behoedzaamheidsreserve (BRES)
Onderdeel van de normeringssystematiek is de behoedzaamheidsreserve
(BRES), d.w.z. het deel van het accres (208 mln.) dat ingehouden wordt en
geldt als zgn. «buffer» voor de nacalculatie van het accres in T+1. Dit
kasbedrag is voor de jaren 2010 e.v. gereserveerd op de aanvullende post,
de verplichtingen staan reeds op het Gemeentefonds.
Onderdeel van het akkoord is dat de BRES wordt afgeschaft. De (technische) mutatie betreft de kasoverboeking van de BRES naar het Gemeentefonds.
Structurele doorwerking nacalculatie accres 2008
Onderdeel van de normeringssystematiek is de nacalculatie gebaseerd op
de realisatie van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven. Deze nacalculatie
over 2008 leidt tot een structurele neerwaarts aanpassing.
Uitkering behoedzaamheidsreserve 2008
Als gevolg van de afgeronde nacalculatie 2008 wordt het restant van de
behoedzaamheidsreserve over 2008 in 2009 toegevoegd.
Wijkactieplannen
Voor de medefinanciering van de wijkactieplannen in de 40 aandachtswijken, zoals benoemd in het kader van het Actieplan Krachtwijken, komt
in 2009 € 58,5 miljoen via de decentralisatie-uitkering van het gemeentefonds ter beschikking van de 18 betrokken gemeenten.
Diversen
De diversenpost à 144 mln. bevat onder meer overhevelingen in het kader
van inburgering, bewonersinitiatieven en de dekking van de invoeringskosten van de Wabo.
Wmo Volledig Pakket Thuis
De uitname ten behoeve van het Volledig pakket thuis vanaf 2009 wordt
teruggedraaid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

61

Provinciefonds
C PROVINCIEFONDS: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

1 298,2

1 298,2

1 297,8

1 297,8

1 297,8

1,0

0,3

0,0

0,0

0,0

1,0

0,3

0,0

0,0

0,0

– 29,5
10,0
18,2
– 10,7
8,3

– 29,5
0,0
18,2
– 10,7
0,8

– 29,5
0,0
18,2
– 10,7
0,8

29,5
0,0
18,2
– 10,7
0,8

– 29,5
0,0
18,2
– 10,7
0,8

– 3,7

– 21,2

– 21,2

– 21,2

– 21,2

– 2,8

– 20,9

– 21,2

– 21,2

– 21,2

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

1 295,4

1 277,3

1 276,6

1 276,6

1 276,6

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

1 295,4

1 277,3

1 276,6

1 276,6

1 276,6

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Corrigeren accres 2009
Incidentele bijdrage 2009
Afschaffen behoedzaamheidsreserve
Structurele doorwerking nacalculatie 2008
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Corrigeren Accres 2009
Met gemeenten en provincies is overeenstemming bereikt over de nominale mutaties in de accressen 2009–2011. Deze afspraak is onderdeel van
het akkoord dat onlangs is gesloten met de medeoverheden.
Voor provincies houdt de afspraak in dat (i) de accressen voor de jaren
2009, 2010 en 2011 worden vastgelegd op respectievelijk 72 mln., 6 mln.
en 6 mln. en (ii) de provincies ontvangen een incidentele bijdrage van 10
mln. in zowel 2009 als 2010.
Bij MN2009 bedroeg het Accres 2009 naar de toen geldende inzichten 101
mln. en deze middelen zijn destijds overgeboekt naar het Provinciefonds.
De mutatie (– 29,5 mln.) betreft de correctie van het reeds naar het
Provinciefonds overgeboekte Accres 2009.

Incidentele Bijdrage 2009
Onderdeel van het akkoord was een incidentele bijdrage in zowel 2009 als
2010. In voorliggende Voorjaarsnota wordt de incidentele bijdrage voor
2009 uitgedeeld. De incidentele bijdrage voor 2010 zal bij MN2010 worden
overgeboekt.
Afschaffen behoedzaamheidsreserve (BRES)
Onderdeel van de normeringssystematiek is de behoedzaamheidsreserve
(BRES), d.w.z. het deel van het accres (18,2 mln.) dat ingehouden wordt en
geldt als zgn. ’buffer’ voor de nacalculatie van het accres in T+1. Dit
kasbedrag is voor de jaren 2010 e.v. gereserveerd op de aanvullende post,
de verplichtingen staan reeds op het Provinciefonds. De (technische)
mutatie betreft de kasoverboeking van de BRES naar het fonds.
Structurele doorwerking nacalculatie 2008
Onderdeel van de normeringssystematiek is de nacalculatie gebaseerd op
de realisatie van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven. Deze nacalculatie
over 2008 leidt tot een structurele neerwaarts aanpassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

62

Infrastructuurfonds
A INFRASTRUCTUURFONDS: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

7 738,6

8 280,7

8 124,7

7 894,8

7 620,5

392,7

0,0

0,0

0,0

0,0

392,7

0,0

0,0

0,0

0,0

– 30,6
– 200,0
– 402,0
– 91,9
230,0
36,7

38,6
0,0
0,0
– 102,5
313,0
30,6

0,0
0,0
402,0
– 128,7

0,0
0,0
0,0
– 86,7

43,3

11,2

0,0
0,0
0,0
– 26,1
– 105,0
3,9

– 457,8

279,7

326,6

– 75,5

– 127,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 65,1

279,7

326,6

– 75,5

– 127,2

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

7 673,5
0,0

8 560,4
0,0

8 451,3
0,0

7 819,3
0,0

7 493,3
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

7 673,5

8 560,4

8 451,3

7 819,3

7 493,3

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Toedeling voordelig saldo 2008

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Anders betalen voor mobiliteit: ABvM
f12 miljard programma
Kasschuif IF (FES)
Railwegen: HSA
Stimuleringspakket: Infrastructuur en (woning)bouw
Diversen

A INFRASTRUCTUURFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

7 738,6

8 280,7

8 124,7

7 894,8

7 620,5

392,7

0,0

0,0

0,0

0,0

392,7

0,0

0,0

0,0

0,0

– 200,0
– 30,6
– 91,9
– 402,0
230,0
36,7

0,0
38,6
– 102,5
0,0
313,0
30,6

0,0
0,0
– 128,7
402,0

0,0
0,0
– 86,7
0,0

43,3

11,2

0,0
0,0
– 26,1
0,0
– 105,0
3,9

– 457,8

279,7

326,6

– 75,5

– 127,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 65,1

279,7

326,6

– 75,5

– 127,2

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

7 673,5
0,0

8 560,4
0,0

8 451,3
0,0

7 819,3
0,0

7 493,3
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

7 673,5

8 560,4

8 451,3

7 819,3

7 493,3

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Toedeling voordelig saldo 2008

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
f12 miljard programma
ABvM
HSA
Kasschuif IF (FES)
Stimuleringspakket: Infrastructuur en (woning)bouw
Diversen

Toedeling voordelig saldo 2008
De resterende middelen van 2008 uit het Infrastructuurfonds worden
toegedeeld aan verschillende begrotingsartikelen in 2009.
Anders Betalen voor Mobiliteit: ABvM
In 2009 wordt een bedrag teruggestort aan het FES voor Anders Betalen
voor Mobiliteit. In 2010 wordt het bedrag weer opgevraagd bij het FES. De
middelen zijn bestemd voor de financiering van investeringen in het
kilometerprijssysteem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

63

f12 miljard pakket
Een uitgave van 200 mln. ten behoeve van het basispakket Beheer en
Onderhoud Hoofdwegennet die voorzien was voor 2009, is al in 2008
voldaan bij Najaarsnota.
Kasschuif IF (FES)
Deze FES-middelen zijn reeds overgeboekt naar het Infrastructuurfonds en
worden met een kasschuif van 2009 naar 2011 geschoven. Het betreft de
FES-bijdrage voor het «Bereikbaarheid/voorfinanciering f12 mld.» pakket.
Railwegen: HSA
De aanvangsdatum voor vervoer via de High Speed Alliance (HSA) is
vastgesteld op 1 juli 2009. Deze datum vormt de basis voor de financiële
afspraken die zijn gemaakt met de HSA, waaronder een tijdelijke verlaging
van de gebruikersvergoeding inclusief een rentevergoeding voor de Staat
en uitstel van betaling van drie jaar. Uitstel van de aanvangsdatum leidt
tot een tijdelijk inpassingsprobleem in de periode 2009–2013 en in de
jaren 2014–2020 tot een tijdelijke overschrijding. De ontvangsten en
daarmee de uitgaven van het Infrastructuurfonds nemen hierdoor af in de
periode 2009–2013.
Stimuleringspakket: Infrastructuur en (woning)bouw
Zoals blijkt uit het Aanvullend Beleidsakkoord heeft het kabinet voor de
korte termijn (2009 en 2010) besloten tot gerichte stimulering van onder
andere infrastructuur en (woning)bouw. De stimuleringsmaatregelen voor
Verkeer en Waterstaat betreffen uitgaven voor het Deltaprogramma (w.o.
zandsuppleties), versnelde renovatie van bruggen en wegen, en uitgaven
voor vaarwegen, sluizen en binnenhavens.
Fonds Economische Structuurversterking
D FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

2 477,9

2 511,6

2 184,6

2 345,5

1 990,1

– 402,0
– 30,0
– 39,0
– 44,0
– 12,3
20,0
118,5
306,0
133,7
61,3

0,0
0,0
0,0
– 11,2
– 37,9
40,0
208,5
306,0
133,7
55,9

402,0
0,0
0,0
0,0
– 42,0
40,0
100,0
0,0
0,0
51,3

0,0
0,0
0,0
0,0
– 80,5
0,0
– 123,0
0,0
0,0
25,6

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 80,0
0,0
0,0
6,0

112,1

694,9

551,3

– 177,9

– 74,0

112,1

694,9

551,3

– 177,9

– 74,0

Stand Voorjaarsnota 2009(excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 590,0
0,0

3 206,5
0,0

2 735,8
0,0

2 167,7
0,0

1 916,1
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009(incl. IS)

2 590,0

3 206,5

2 735,8

2 167,7

1 916,1

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Bereikbaarheid/voorfinanciering f 12 mld. pakket
Coalitie Akkoord Enveloppe Energie
Coalitie Akkoord Enveloppe Water en Kust
Duurzaamheid reservering
Enveloppe Nota Ruimte
Luchtkwaliteit
Stimuleringspakket: Arbeidsmarkt, Onderwijs en Kennis
Stimuleringspakket: Duurzame Economie
Stimuleringspakket: Infrastructuur en (woning)bouw
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

64

D FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

2 477,9

2 511,6

2 184,6

2 345,5

1 990,1

112,1

694,9

551,3

– 177,9

– 74,0

112,1

694,9

551,3

– 177,9

– 74,0

112,1

694,9

551,3

– 177,9

– 74,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 590,0
0,0

3 206,5
0,0

2 735,8
0,0

2 167,7
0,0

1 916,1
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

2 590,0

3 206,5

2 735,8

2 167,7

1 916,1

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Ontvangsten uit aardgasbaten

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Bereikbaarheid/voorfinanciering f 12 mrd pakket
Deze FES-middelen zijn reeds overgeboekt naar het Infrastructuurfonds en
worden met een kasschuif van 2009 naar 2011 geschoven. Het betreft de
FES-bijdrage voor het «Bereikbaarheid/voorfinanciering f12 mld» pakket.
Coalitie Akkoord Enveloppe Energie
Dit betreft de overboeking van budget vanuit de CA-enveloppe Energie
naar de begroting van WWI voor de Innovatie Agenda Energie Gebouwde
Omgeving. Minder energiegebruik, in huizen of andere gebouwen, betekent minder uitstoot van CO2. De Innovatie Agenda Energie Gebouwde
Omgeving probeert dit te bereiken door het inzetten van activiteiten en
instrumenten waarmee innovaties voor bestaande bouw en nieuwbouw
kunnen worden gestimuleerd en gerealiseerd. De gereserveerde ruimte in
de enveloppe neemt hierdoor met 30 mln. af in 2009.
Coalitie Akkoord Enveloppe Water en Kust
De middelen uit de CA-enveloppe Water en Kust worden overgeboekt
naar het Infrastructuurfonds voor de innovatieregeling Kaderrichtlijn
Water in de periode 2010–2015. De Kaderrichtlijn Water (KRW) heeft tot
doel om de ecologische en chemische waterkwaliteit te verbeteren.
Ontvangsten uit aardgasbaten
De mutatie betreft een aanpassing van de voeding van het FES die nodig
is vanwege het nieuwe kasritme van de FES-uitgaven. De omvang en het
kasritme van de uitgavenraming binnen het FES zijn leidend voor de
voeding van het fonds. De voeding is niet afhankelijk van de totale
aardgasopbrengsten van het Rijk.
Duurzaamheid reservering
Er wordt in de jaren 2009 en 2010 in totaal circa 55 mln. vanuit de enveloppe Duurzaamheid ingezet voor projecten op de begroting van VenW
voor Biobrandstoffen (7 mln.) en het Innovatieprogramma Duurzaam
Openbaar Busvervoer (10 mln.) en de begroting van EZ voor de projecten
Energietender Technopartners Seed Faciliteit (7 mln.), Energy Efficiency
Bedrijfsleven (16 mln.) en de projecten Innovatieve Energiebesparing en
Duurzame Warmte Gebouwen en Omgeving (WGO) (14 mln).
Enveloppe Nota Ruimte
Het gereserveerde budget voor de Nota Ruimte, in de periode 2009–2012,
wordt overgeboekt naar de VROM-begroting voor onder andere het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (100 mln.). Verder heeft
het Kabinet in 2007 besloten tot een subsidie aan de projecten Noordelijke
IJ-oevers van circa 30,0 mln, Spoorzone Den Bosch van circa 13 mln. en
het project Nijmegen Waalfront van 25 mln. Tenslotte is besloten tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

65

subsidies aan het project Maastricht Belverdere van 10 mln. Alle subsidies
zijn toegekend in het kader van het Nota Ruimte budget.

Luchtkwaliteit
Dit betreft een overboeking van 100 mln. van gereserveerde middelen (20
mln. in 2009, en 40 mln. zowel in 2010 als in 2011) naar de begroting van
VROM. Het uitgavenniveau binnen het FES voor projecten die in uitvoering zijn op de VROM-begroting wordt hierdoor 100 mln. hoger. De
middelen zijn bestemd voor de uitvoering van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit door de andere overheden.
Stimuleringspakket: Arbeidsmarkt, Onderwijs en Kennis
Zoals blijkt uit het Aanvullend Beleidsakkoord heeft het kabinet voor de
korte termijn (2009 en 2010) besloten tot gerichte stimulering in onder
andere het domein kennis. De stimuleringsmaatregelen vanuit de
FES-begroting betreffen onder meer het project Besluit Subsidies Investeringen Kennisinfrastructuur (BSIK), waar kennisinstellingen en bedrijven
cofinanciering van het Rijk kunnen aanvragen voor wetenschappelijk
onderzoek Dit project valt binnen het stimuleringspakket onder de post
Snelle uitvoering FES-projecten innovatie.
Verder betreft deze post een kasschuif van budget uit 2012–2014 naar de
jaren 2009–2011 voor de verlenging van aflopende innovatieprogramma’s.
Stimuleringspakket: Duurzame Economie
Onder deze stimuleringsmaatregelen vallen onder andere de versnelde
marktintroductie van technieken die bijdragen aan een energietransitie
naar een duurzame energiehuishouding (Unieke Kansen Regeling, EZ) en
de vernieuwing van een aantal stationsgebieden (Sleutelprojecten). Deze
projecten vallen binnen het stimuleringspakket onder de posten Snelle
uitvoering FES-projecten Milieu en Duurzaamheid en Snelle uitvoering
FES-projecten Ruimtelijke economische ordening.
Stimuleringspakket: Infrastructuur en (woning)bouw
Dit betreft onder andere de uitgaven voor het vergroten van de benutting
van het hoofdwegennet (Programma Filevermindering, VenW) en Anders
Betalen voor Mobiliteit (VenW). Deze projecten vallen binnen het stimuleringspakket onder de post Snelle uitvoering FES-projecten Infra.
AOW-spaarfonds
E AOW-SPAARFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

4 805,3

5 180,7

5 505,0

5 854,3

6 220,0

– 11,7

– 145,4

– 208,0

– 277,4

– 353,7

– 11,7

– 145,4

– 208,0

– 277,4

– 353,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 11,7

145,4

– 208,0

– 277,4

– 353,7

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

4 793,6

5 035,3

5 296,9

5 577,0

5 866,3

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

4 793,6

5 035,3

5 296,9

5 577,0

5 866,3

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Rente

Rente
Op basis van het Centraal Economisch Plan 2009 is de rente aangepast
voor 2009 en 2010, wat ook doorwerkt in de jaren erna.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

66

Waddenfonds
H WADDENFONDS: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

40,5

40,5

40,5

40,5

33,9

– 40,0
36,8

0,0
0,0

40,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

– 3,2

0,0

40,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 3,2

0,0

40,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

37,2
0,0

40,5
0,0

80,5
0,0

40,5
0,0

33,9
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

37,2

40,5

80,5

40,5

33,9

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Kasschuif Waddenfonds
Overheveling eindsaldo 2008

H WADDENFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)

33,9

33,9

33,9

33,9

33,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

33,9
0,0

33,9
0,0

33,9
0,0

33,9
0,0

33,9
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

33,9

33,9

33,9

33,9

33,9

Overheveling eindsaldo 2008
In mei 2008 zijn subsidies voor de eerste tender ad 40,5 mln. toegekend.
Gesubsidieerde projecten kunnen na toekenning voorschotten aanvragen
op grond van hun projectvoortgang in enig kalenderjaar. In 2008 zijn
slechts enkele voorschotten aangevraagd. Het resulterende overschot uit
2008 wordt doorgeschoven naar 2009.
Kasschuif Waddenfonds
Het Kabinet heeft in het Aanvullend Beleidsakkoord besloten een
kasschuif uit te voeren op het Waddenfonds. Het Waddenfonds wordt
zowel in 2009 met 40 mln. verlaagd en in 2011 verhoogd met eenzelfde
bedrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

67

Accres Gemeente en Provinciefonds
ACCRES GEMEENTEFONDS/PROVINCIEFONDS: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

0

218,6

422,6

925,7

1 314,6

86,5
– 140,4
22
100
226,9
– 384

0
140,4
0
0
0
– 384

0
– 140,4
0
0
0
– 384

0
– 140,4
0
0
0
– 384

0
– 140,4
0
0
0
– 384

– 89

– 524,4

– 524,4

– 524,4

– 524,4

– 86,5
140,4
– 226,9
384
– 22
– 100

0
140,4
– 226,9
384
0
0

0
140,4
– 226,9
384
0
0

0
140,4
– 226,9
384
0
0

0
140,4
– 226,9
384
0
0

89

297,5

297,5

297,5

297,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

0

226,9

– 226,9

– 226,9

– 226,9

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

0
0

– 8,3
0

195,7
0

698,8
0

1 087,7
0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

0

– 8,3

195,7

698,8

1 087,7

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Incidentele doorwerking nacalculatie 2008
Structurele doorwerking nacalculatie 2008
Dekking bijdrage wabo
Dekking incidentele bijdrage 2009
Eenmalige schade afschaffen bres
Correctie accres 2009

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Incidentele doorwerking nacalculatie 2008
Structurele doorwerking nacalculatie 2008
Afschaffen bres
Corrigeren accres 2009
Uitdelen bijdrage wabo
Uitdelen incidentele bijdrage 2009

Incidentele en Structurele doorwerking Nacalculatie 2008
Voor 2008 komt het accrespercentage uit op 6,49 % (positief), hetgeen
overeenkomt met een accres van 955 mln. voor gemeenten en provincies
tezamen. Het negatieve verschil ten opzichte van de stand Najaarsnota
2008 van 140,4 mln. is de omvang van de nacalculatie over het uitkeringsjaar 2008 en is tevens de structurele doorwerking van de nacalculatie. Het
resultaat van de nacalculatie wordt verrekend met de behoedzaamheidreserve die in 2008 is gereserveerd. Op grond hiervan is het «uit te keren»
bedrag van de behoedzaamheidreserve 2008 86,5 mln. De feitelijke uitkering vindt plaats in het uitkeringsjaar 2009.
Correctie Accres 2009
Met gemeenten en provincies is overeenstemming bereikt over de nominale mutaties in de accressen 2009–2011. Deze afspraak is onderdeel van
het akkoord dat onlangs is gesloten met de medeoverheden.
Voor gemeenten houdt de afspraak in dat (i) de accressen voor de jaren
2009, 2010 en 2011 worden vastgelegd op respectievelijk 866 mln., 75 mln.
en 74 mln., (ii) de gemeenten ontvangen een incidentele bijdrage van 90
mln. in zowel 2009 als 2010 en (iii) er wordt in 2009 22 mln. aan het
Gemeentefonds toegevoegd ter dekking van de invoeringskosten van de
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo).
Voor provincies houdt de afspraak in dat (i) de accressen voor de jaren
2009, 2010 en 2011 worden vastgelegd op respectievelijk 72 mln., 6 mln.
en 6 mln. en (ii) de provincies ontvangen een incidentele bijdrage van 10
mln. in zowel 2009 als 2010.
Bij MN2009 bedroeg het Accres 2009 naar de toen geldende inzichten 1,2
mld. en deze middelen zijn destijds overgeboekt naar het Gemeentefonds.
De mutatie (384 mln.) betreft de correctie van het reeds naar het Gemeentefonds overgeboekte Accres 2009. De correctie komt vervolgens ten goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

68

aan de algemene middelen. Het accres 2010 en 2011 worden bij MN2010
gecorrigeerd en overgeboekt naar het Gemeentefonds.

Uitdelen Incidentele Bijdrage 2009
Onderdeel van het akkoord was een incidentele bijdrage in zowel 2009 als
2010, In voorliggende Voorjaarsnota wordt de incidentele bijdrage voor
2009 uitgedeeld. De incidentele bijdrage voor 2010 zal bij MN2010 worden
overgeboekt.
Uitdelen bijdrage WABO
Onderdeel van het bereikte akkoord is een bijdrage aan gemeenten voor
de invoeringskosten WABO (22 mln.). De mutatie betreft de overboeking
naar het Gemeentefonds en de belasting van de generale middelen.
Afschaffen behoedzaamheidsreserve (BRES)
Onderdeel van de normeringssystematiek is de behoedzaamheidsreserve
(BRES), d.w.z. het deel van het accres (227 mln.) dat ingehouden wordt en
geldt als zgn. ’buffer’ voor de nacalculatie van het accres in T+1. Dit
kasbedrag is voor de jaren 2010 e.v. gereserveerd op de aanvullende post,
de verplichtingen staan reeds op het Gemeentefonds.
Onderdeel van het akkoord is dat de BRES wordt afgeschaft en dit leidt
eenmalig tot een (beleidsmatige) tegenvaller in 2009. De (technische)
mutatie betreft de kasoverboeking van de BRES naar het Gemeentefonds.
Homogene Groep Internationale Samenwerking
HOMOGENE GROEP INTERNATIONALE SAMENWERKING: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

6 569,9

6 444,7

6 683,7

6 748,3

6 886,9

– 421,6

– 528,3

– 612,5

– 740,3

– 862,0

– 421,6

– 528,3

– 612,5

– 740,3

– 862,0

79,5
19,0
131,9
14,1
20,0
50,8
– 40,4
– 64,3
38,6
– 69,8
– 79,6
3,2
26,1
15,6
7,2

234,0
4,1
10,0
1,7
38,3
0,8
– 121,5
64,3
56,1
– 138,7
– 21,0
– 30,0
25,5
4,0
9,6

– 236,8
0,2
20,5
– 16,0
29,1
50,8
88,5
64,3
58,7
– 30,9
– 51,6
10,1
16,8
4,0
10,8

23,4
0,2
0,0
– 25,6
15,4
50,8
3,1
– 17,0
– 11,5
– 0,5
– 49,8
0,0
11,2
2,3
– 3,9

– 2,1
0,2
0,0
– 25,6
15,4
50,8
3,1
3,6
– 11,5
– 0,5
– 49,8
– 0,1
11,2
1,7
1,7

151,9

8,6

18,5

– 1,9

– 1,9

– 78,9
– 150,0

0,0
– 100,0

78,9
250,0

0,0
0,0

0,0
0,0

– 228,9

– 100,0

328,9

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 498,8

619,7

– 265,1

– 742,3

– 864,0

Stand Voorjaarsnota 2009

6 071,2

5 825,0

6 418,6

6 006,0

6 022,9

Stand Miljoenennota 2009
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Bnp aanpassing

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Armoedevermindering
Consulaire dienstverlening
Eindejaarsmarge HGIS
Goed bestuur
HIV/Aids
Humanitaire dienstverlening
Milieu en water
Multilaterale ontwikelingsbanken en fondsen
Ondernemingsklimaat
Onderwijs
Participate civil society
Regionale stabiliteit
Reproductieve gezondheid
Vreemdelingenbeleid
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Kasschuif buitenlands klimaatbeleid
Kasschuif ODA

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

69

HOMOGENE GROEP INTERNATIONALE SAMENWERKING: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s

2009

2010

2011

2012

2013

155,3

133,5

132,9

132,0

121,4

17,0
0,8

– 1,3
1,2

– 1,3
1,1

– 1,3
1,1

– 1,3
1,1

17,8

– 0,1

– 0,2

– 0,2

– 0,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

17,9

– 0,1

– 0,3

– 0,3

– 0,3

Stand Voorjaarsnota 2009

173,1

133,3

132,7

131,7

121,2

Stand Miljoenennota 2009
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diverse ontvangsten
Diversen

De Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is een aparte
budgettaire constructie waarin de uitgaven aan Internationale Samenwerking van de verschillende departementen worden gebundeld. Het uitgavenniveau van de HGIS wordt aangepast voor macro-economische ontwikkelingen. Het ODA-deel van het HGIS budget is gekoppeld aan het bruto
nationaal product (BNP) en wordt gecorrigeerd voor veranderingen van
het BNP. Het non-ODA deel van de HGIS kent een vaste omvang die wordt
gecorrigeerd voor prijsveranderingen. Het merendeel van de HGISuitgaven wordt via de begroting van Buitenlandse Zaken verantwoord.

BNP Aanpassing
Als gevolg van macro-economische ontwikkelingen wordt de omvang van
de HGIS bijgesteld.
Armoedevermindering
De korting op het ODA-budget en de kasschuif uit het Aanvullend Beleidsakkoord worden hier «geparkeerd» alvorens beleidsmatige invulling
plaatsvindt. Deze beleidsmatige invulling heeft deels plaatsgevonden. De
stand van deze mutatie wordt zeer sterk beïnvloed door dit parkeerkarakter. Daarnaast vinden neerwaartse bijstellingen plaats met gevolgen
voor macrosteun, schuldverlichting, middelenaanvulling voor multilaterale fondsen en het Asian Development Fund. De bijdrage aan Suriname
is verhoogd na het beleidsoverleg van afgelopen najaar.
Consulaire dienstverlening
De verhoging in 2009 betreft voor het merendeel geplande investeringen
in consulaire informatiesystemen onder meer ten behoeve van visumverlening en consulaire bijstand (18 mln.). Daarnaast zijn de kosten van de
aanschaf van reisdocumenten en visumstickers hoger dan aanvankelijk
geraamd.
Eindejaarsmarge HGIS
De onderuitputting op de HGIS in 2008 is via de eindejaarsmarge verdeeld
over de jaren 2009–2011.
Goed bestuur
De mutatie betreft een verhoging van de bijdrage aan het Fonds voor
Ontwikkeling Particuliere Pluriformiteit, de Government Partnership Facility en de International Development Law Organisation. Bijdragen aan
programma’s in Afghanistan, D.R.Congo, Ethiopië, Soedan (Darfur) en
Zimbabwe worden verhoogd; en in Uganda en Suriname verlaagd. Voor
latere jaren is sprake van verlagingen met name vanwege bijgestelde
ramingen over de omvang van de decentrale goed bestuurprogramma’s.
HIV/Aids
De hogere uitgaven betreffen een meerjarige opwaartse bijstelling voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

70

HIV-landenprogramma’s (amendement Voordewind) en een meerjarige
verhoging (23 mln.) van de bijdrage aan UNFPA ten behoeve van het
Commodity Fund. Verder is er een neerwaartse bijstelling van het Global
Fund to Fight Aids vanwege reeds uitgevoerde betalingen in 2008.

Humanitaire dienstverlening
In 2009 worden de bijdragen aan het Internationaal Comité van het Rode
Kruis en het Wereldvoedselprogramma verhoogd. Naar aanleiding van de
trend van de afgelopen jaren is het noodhulpbudget meerjarig opgehoogd.
Milieu en Water
De bijdrage aan de Global Environment Facility is reeds uitgevoerd in
2008 en daarom in 2009 met 40 mln. naar beneden bijgesteld. Verder
hangen de verlagingen in 2009 en 2010 samen met de ODA-schuif uit het
Aanvullend Beleidsakkoord. Dit leidt tot een fasering aan uitgaven onder
dit subartikel, onder meer voor hernieuwbare energie, naar latere jaren
(met name 2011).
Multilaterale Ontwikkelingsbanken en -fondsen
Uit hoofde van kasmanagement binnen het ODA-budget is het betalingsschema aan ontwikkelingsbanken aangepast. Een bedrag van 64,3 mln. is
van 2009 naar 2008 en van 2010 naar 2011 geschoven. Een geplande
kapitaalverhoging bij de Wereldbank is van 2012 naar 2014 geschoven.
Ondernemingsklimaat
In verband met de Nederlandse beleidsintensivering op het gebied van
groei en verdeling wordt meerjarig en oplopend meer geld uitgetrokken
voor het stimuleren van het ondernemingsklimaat in ontwikkelingslanden.
Landenprogramma’s voor private sector ontwikkeling zijn verhoogd. Ook
wordt meer geld uitgetrokken voor marktontwikkeling onder meer door
bijdragen aan de Wereldbank Trade Facility, het International Center for
Trade and Sustainable Development en de Trade Law Center Southern
Africa. Door vertraging in de afwikkeling is het budget voor het ORETprogramma (ontwikkelingsrelevante exporttransacties) voor 2009 naar
beneden bijgesteld.
Onderwijs
De lagere uitgaven zijn het gevolg van een neerwaartse bijstelling van 60
mln. voor het Catalyc Fund naar aanleiding van lagere liquiditeitsprognoses. Er komen meer middelen voor onderwijsprogramma’s in Ethiopië,
Benin en Mozambique. De verlagingen in 2010 en 2011 hangen samen
met het feit dat de korting op het ODA-budget als gevolg van de lagere
BNP-ramingen gedeeltelijk technisch op dit artikel is ingeboekt.
Participatie civil society
Lagere uitgaven door een neerwaartse bijstelling van de bijdrage van het
medefinancieringsstelsel (reeds uitgevoerd in 2008) en versnelde besteding Twinningsfaciliteit Suriname. De verlagingen vanaf 2011 hangen
samen met het aangepaste richtbedrag wat betreft de omvang van het
budget voor het medefinancieringsstelsel (zie ook de Beleidsnotitie Maatschappelijke Organisaties).
Regionale stabiliteit
Deze verhoging wordt voornamelijk verklaard door een incidentele
ophoging van het stabiliteitsfonds. De situatie in Soedan (o.m. Darfur)
heeft als gevolg dat de ramingen voor wederopbouwactiviteiten naar
beneden moeten worden bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

71

Reproductieve gezondheid
De verhoging wordt grotendeels veroorzaakt door intensiveringen ten
aanzien van de prioriteit Seksuele Reproductieve Gezondheid en Rechten
(SRGR) en MDG 5 (terugdringen van moedersterfte). De bijdrage aan
SALIN (Strategische Allianties met Internationale NGO’s) en de ramingen
voor landenprogramma’s via de ambassades worden structureel
verhoogd. De verhoging betreft eveneens de invulling van het amendement Gill’ard voor de ontwikkeling van hittebestendige oxytocine.
Vreemdelingenbeleid
De kosten van eerstejaarsopvang van asielzoekers uit ontwikkelingslanden
worden volgens internationale afspraken toegerekend aan ODA. Door een
hogere verwachte asielinstroom in 2009 valt de raming van de kosten van
eerstejaars asielopvang die in 2009 aan ODA worden toegerekend, hoger
uit.
Kasschuif buitenlands klimaatbeleid
Binnen de HGIS is invulling gegeven aan de kasschuif buitenlandse
klimaatverplichtingen uit het Aanvullend Beleidsakkoord. De mutaties
vinden plaats op de begrotingen van VROM en EZ door budget voor het
Clean Development Mechanism en Joint Implementation van 2009 naar
2011 te schuiven.
Kasschuif ODA
In het aanvullend beleidsakkoord is een deel van het ODA-budget
verschoven naar een later jaar.
Diverse Ontvangsten
De ontvangsten in 2009 zijn hoger door terugstorting van uitgaven uit
voorgaande jaren (9 mln.) en de verkoop van onroerend goed in het
buitenland.
Diergezondheidsfonds
F DIERGEZONDHEIDSFONDS: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

11,0

10,4

10,4

11,0

10,4

18,8

0,0

0,0

0,0

0,0

18,8

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

18,8

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

29,8

10,4

10,4

11,0

10,4

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

29,8

10,4

10,4

11,0

10,4

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Overheveling eindsaldo 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

72

F DIERGEZONDHEIDSFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)

11,0

10,4

10,4

11,0

10,4

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

11,0

10,4

10,4

11,0

10,4

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

11,0

10,4

10,4

11,0

10,4

Overheveling eindsaldo 2008
In 2008 zijn nog niet alle uitgaven uit hoofde van de Blauwtong vaccinaties gedaan. Daarnaast moeten er nog uitgaven worden verricht voor de
crisisfaciliteit destructie. De vertraging in de uitgaven hangt samen met
het feit dat nog niet alle facturen hiervoor waren ingediend en/of afgerekend. Het positief eindsaldo 2008 van het Diergezondheidsfonds (DGF)
wordt daartoe in 2009 aan de DGF-begroting toegevoegd.
BTW-compensatiefonds
G BTW-COMPENSATIEFONDS: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

2 468,0

2 536,6

2 592,8

2 643,6

2 659,5

– 30,0
– 15,5

– 8,5
– 15,3

0,0
– 13,3

0,0
– 13,6

0,0
– 27,7

– 45,5

– 23,8

– 13,3

– 13,6

– 27,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 45,5

– 23,8

– 13,3

– 13,6

– 27,7

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

2 422,4

2 512,8

2 579,6

2 630,0

2 631,7

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

2 422,4

2 512,8

2 579,6

2 630,0

2 631,7

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Correctie bestuurskosten Gemeentefonds en Provinciefonds
Diversen

Correctie bestuurskosten Gemeentefonds en Provinciefonds
Het kabinet heeft in 2007 bij de augustusbesluitvorming afspraken
gemaakt over een verlaging van de lokale bestuurskosten met 90 miljoen
vanaf 2011. Deze bleek niet in volle omvang haalbaar, waarna het kabinet
een besparingsverlies heeft geaccepteerd. Daar tegen over staat dat het
Gemeentefonds en het Provinciefonds niet worden verhoogd met de
financiële gevolgen die zijn ontstaan op het gebied van het BTW-compensatiefonds. Per 2011 vallen het besparingsverlies van de lokale bestuurslasten en de financiële gevolgen tegen elkaar weg. Voor 2009 houdt dit
een mutatie in van 29 mln. ten goede van het Gemeentefonds en 1 mln.
naar het Provinciefonds (voor nadere toelichting zie Kamerstukken II,
2008–2009, 31 700 B, nr. 5 en 31 700 C, nr. 6, evenals de 1e suppletoire
begrotingen 2009 van het Gemeente- en Provinciefonds).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

73

Prijsbijstelling
PRIJSBIJSTELLING: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

1 419,0

1 493,8

1 420,8

1 885,6

2 327,7

– 809,6

– 386,3

142,4

166,9

224,3

– 5,1
0,2

– 15,6
1,0

– 16,0
1,5

– 20,6
2,0

– 25,2
2,5

– 814,5

– 400,9

127,9

148,3

201,6

– 532,6

– 543,0

– 531,6

– 524,5

– 521,4

– 32,4
– 21,8

– 5,5
– 23,9

17,2
– 23,1

23,9
– 23,0

30,5
– 23,0

– 2,8

1,9

1,9

4,8

5,8

– 14,5
– 0,2

– 20,6
– 0,2

– 28,1
– 0,2

– 36,0
– 0,3

– 35,4
– 0,3

– 604,3

– 591,3

– 563,9

– 555,1

– 543,8

– 1 418,8

– 992,3

– 436,1

– 406,7

– 342,2

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

0,2

501,6

984,7

1 479,0

1 985,4

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

0,2

501,6

984,7

1 479,0

1 985,4

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Nominale ontwikkeling
Zorg
Nominale ontwikkeling
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Uitdeling tranche 2009
Sociale zekerheid
Nominale ontwikkeling
Diversen
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Nominale ontwikkeling
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Op de aanvullende post prijsbijstelling worden de middelen gereserveerd
die worden gebruikt om de prijsgevoelige uitgaven op de diverse begrotingen te indexeren. Dit gebeurt door middel van prijsbijstelling die jaarlijks uit deze aanvullende post wordt overgeboekt naar de departementale
begrotingen. Tevens worden de ramingen van de indexatie van lesgelden
op deze aanvullende post bijgehouden. De prijsbijstelling is in 2009
geheel uitgekeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

74

Indexering WSF
INDEXERING WSF: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

91,3

201,7

233,6

267,3

325,0

– 9,4

– 29,5

– 36,5

– 45,1

– 53,2

– 9,4

– 29,5

– 36,5

– 45,1

– 53,2

– 18,4

– 18,1

– 20,9

– 22,3

– 22,2

3,8
– 67,3

– 54,8
– 67,0

– 41,3
– 65,4

– 26,4
– 65,4

– 34,8
– 66,8

– 81,9

– 139,9

– 127,6

– 114,1

– 123,8

– 91,3

169,5

– 164,1

– 159,1

– 177,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

0,0

32,3

69,5

108,3

148,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

0,0

32,3

69,5

108,3

148,0

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Nominale ontwikkeling

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Nominale ontwikkeling
Uitdeling prijsbijstelling

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Indexering WSF
Op de aanvullende post Indexering WSF wordt de prijsbijstelling over de
uitgaven voor de studiefinanciering geraamd. Het betreft uitgaven die
voor een deel relevant en voor een deel niet relevant zijn voor het
uitgavenkader.
Nominale ontwikkeling
Gedurende het begrotingsjaar wordt de indexering van de uitgaven voor
de studiefinanciering aangepast aan de macro-economische ontwikkelingen en aan de nieuwste inzichten ten aanzien van de studentenaantallen. Onder de «mee- en tegenvallers» is de indexering vermeld van
de uitgaven die relevant zijn voor het uitgavenkader; onder «technische
mutaties» staat de indexering van de uitgaven die niet relevant zijn voor
het uitgavenkader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

75

Arbeidsvoorwaarden
ARBEIDSVOORWAARDEN: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

2 312,9

4 188,3

5 992,3

7 920,1

9 914,4

– 275,1

– 1 208,6

– 2 012,6

– 2 881,9

– 3 792,1

– 0,1

3,9

1,1

– 2,2

– 5,8

– 275,2

– 1 204,7

– 2 011,5

– 2 884,1

– 3 797,9

– 1 885,0

– 1 884,9

1 887,3

– 1 888,7

– 1 890,9

– 128,6
0,6

– 133,5
– 54,0

130,2
– 98,2

– 129,3
– 148,0

– 128,9
– 201,2

– 20,8

– 31,8

– 32,1

– 32,3

– 32,6

– 4,0

– 7,4

– 13,4

– 18,2

– 22,0

– 2 037,8

– 2 111,6

– 2 161,2

– 2 216,5

– 2 275,6

– 2 312,9

– 3 316,3

– 4 172,8

– 5 100,8

– 6 073,4

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

0,0

872,0

1 819,5

2 819,3

3 841,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

0,0

872,0

1 819,5

2 819,3

3 841,0

Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Nominale ontwikkeling
Zorg
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling tranche 2009
Sociale zekerheid
Loonbijstelling tranche 2009
Nominale ontwikkeling
Zorg
Loonbijstelling tranche 2009
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Nominale ontwikkeling
Als gevolg van nieuwe inzichten in de ontwikkeling van de lonen en de
sociale werkgeverslasten gebaseerd op het Centraal Economisch Plan
2009 is de uitgavenraming voor de loonbijstelling bijgesteld.
Loonbijstelling tranche 2009
Op basis van de stand Centraal Economisch Plan 2009 is de loonbijstelling
tranche 2009 overgeboekt naar de departementale begrotingen. Alle loongerelateerde uitgaven zijn hiermee op het loonniveau 2009 gebracht.
Nominale bijstelling AKW
NOMINALE BIJSTELLING AKW: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

64,9

148,5

184,0

225,1

285,6

– 28,1
0,0
– 5,0

– 78,0
1,1
– 18,0

– 73,3
6,0
– 18,0

– 79,2
11,2
– 18,0

– 104,4
16,6
– 18,0

– 33,1

– 94,9

– 85,3

– 86,0

– 105,8

– 33,1

– 95,0

– 85,3

– 86,0

– 105,8

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

31,8

53,5

98,6

139,0

179,8

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

31,8

53,5

98,6

139,0

179,8

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bijstelling AKW nav CEP
Bijstelling WKB nav CEP
Niet indexeren AKW tweede helft 2009

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

76

Bijstelling AKW nav CEP
Het voor de indexatie van de AKW (kinderbijslag) geraamde budget wordt
aangepast naar aanleiding van nieuwe ramingen van het CPB. Dit betreft
de aanpassing naar aanleiding van de CEP.
Bijstelling WKB nav CEP
Het voor de indexatie van de WKB (kindgebonden budget) geraamde
budget wordt aangepast naar aanleiding van nieuwe ramingen van het
CPB. Dit betreft de aanpassing naar aanleiding van de CEP.
Niet indexeren AKW tweede helft 2009
De AKW zal niet worden geïndexeerd voor de tweede helft van 2009. De
AKW wordt aan het einde van het kwartaal uitbetaald. Hierdoor is de
besparing in 2009 slechts een kwart van de structurele besparing.
Aanvullende Post Algemeen
ALGEMEEN: UITGAVEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

972,7

2 110,90

1 820,50

1 776,00

1 815,80

– 226,9
22,1
– 565,8
– 84

0
– 10,1
10
– 281

0
44,5
– 20,5
79

0
1,9
0
42

0
0
0
0

– 138,1
9,7

– 79,8
4

36,2
–8

– 1,9
2

0
2

– 193
– 111

0
0

0
0

0
0

0
0

– 15
–1

0
– 10

0
– 10

0
– 10

0
– 10

– 1 303,0

– 386,9

121,2

34

–8

0,2

16,2

31,9

24,7

25,4

– 37,2
20,9

– 115,2
2,9

0
3,6

0
3,9

0
3,9

– 3,8

– 6,4

– 6,4

– 6,4

– 6,4

– 548,1
1 105
– 249,7

– 548,1
1 620
– 268

0
0
– 50

0
0
0

0
0
0

287,3

701,4

– 20,9

22,2

22,9

– 1 015,7

314,5

100,3

56,2

14,9

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

– 43,0
0,0

2 425,4
0,0

1 920,8
0,0

1 832,2
0,0

1 830,7
0,0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

– 43,0

2 425,4

1 920,8

1 832,2

1 830,7

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Behoedszaamheidsreserve GF/PF
Doorschuif flankerend beleid vernieuwing rijksdienst
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Schuldsanering Antillen
Uitdeling middelen sociaal flankerend beleid naar departementen
Diversen
Sociale zekerheid
Commissie Bakker
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Zorg
MEE-organisaties
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Inzet IDM-tranches Aanvullend Beleidsakkoord
Diversen
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Stimuleringspakket Aanvullend Beleidsakkoord
Uitkering stimuleringspakket

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

77

ALGEMEEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

bedragen in miljoenen euro’s
2009

2010

2011

2012

2013

Stand Miljoenennota 2009(excl. IS)

4

4

4

0

0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

0

0

0

0

0

Stand Voorjaarsnota 2009 (excl. IS)
Totaal Internationale samenwerking

4
0

4
0

4
0

0
0

0
0

Stand Voorjaarsnota 2009 (incl. IS)

4

4

4

0

0

Behoedzaamheidsreserve gemeente-/provinciefonds
Jaarlijks wordt ten behoeve van de behoedzaamheidsreserve een bedrag
ingehouden op het gemeentefonds en op het provinciefonds. Deze
reserve wordt tijdelijk geparkeerd op de aanvullende post Algemeen. Op
grond van de nacalculatie wordt de behoedzaamheidsreserve over het
jaar 2008 deels uitgekeerd aan gemeenten en provincies.
Doorschuif Flankerend Beleid Vernieuwing Rijksdienst
Voor de vernieuwing van de Rijksdienst zijn in het Coalitieakkoord voor de
periode 2007–2011 middelen gereserveerd. Deze middelen zijn bedoeld
voor de benodigde investeringen (bijvoorbeeld in ICT) en de gevolgen
voor sociaal flankerend beleid. Het budget voor flankerend beleid is in
2008 niet volledig aangewend, aangezien er nog geen concrete onderbouwing van projecten aanwezig was. Het bedrag is daarom doorgeschoven
naar latere jaren. Daarnaast worden middelen voor Sociaal Flankerend
Beleid doorgeschoven uit eerdere jaren naar 2011 ten einde het gewenste
kasritme te bereiken.
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Bij Voorjaarsnota wordt de eindejaarsmarge uitgekeerd naar de departementale begrotingen. Als tegenhanger hiervan wordt de ramingstechnische veronderstelling «in=uit» op de aanvullende post verwerkt.
Hierbij wordt er vanuit gegaan dat de onderuitputting die zich in 2008
heeft voorgedaan ook in 2009 zal optreden.
Schuldsanering Antillen
De schuldsanering van de schuldtitels Nederlandse Antillen is dit jaar van
start gegaan. Voor de dekking hiervan is bij CA reeds een reservering
gemaakt op de Aanvullende Post. Het nu benodigde gedeelte wordt
hiermee deels overgeheveld naar het begrotingshoofdstuk IV (Koninkrijksrelaties). Daarnaast is op basis van nieuw beschikbare gegevens een
nadere duiding gemaakt van de kosten van de schuldsanering van de
Nederlandse Antillen. De raming van de resterende reservering op de
aanvullende post is dienovereenkomstig aangepast.
Uitdeling middelen sociaal flankerend beleid naar departementen
De gereserveerde middelen voor het Sociaal Flankerend Beleid en voor
innovatieve investeringsprojecten worden bij Voorjaarsnota overgeboekt
naar de departementale begrotingen.
Commissie Bakker
Voor 2009 waren er middelen gereserveerd op een aanvullende post anticiperend op de aanbevelingen van de Commissie Bakker. Deze reservering
is vervallen en wordt via de SZW-begroting ingezet voor dekking van
uitvoeringstegenvallers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

78

MEE-organisaties
Met de MEE-organisaties is overeengekomen dat zij in 2009 eenmalig een
bedrag van 15 mln. zullen ontvangen voor de ondersteuning van
diegenen die als gevolg van de in de AWBZ genomen maatregelen hun
aanspraak op begeleiding verliezen. De hiervoor gereserveerde bedragen
op de aanvullende post zijn bij Voorjaarsnota overgeboekt naar de begroting van VWS.
Inzet «Iedereen Doet Mee-tranches» aanvullend Beleidsakkoord
De op de aanvullende post gereserveerde middelen voor «Iedereen Doet
Mee» (IDM) worden ingezet ter dekking van de in het aanvullend beleidsakkoord gepresenteerde maatregelen.
Stimuleringspakket Aanvullend Beleidsakkoord en uitkering
stimuleringspakket
De middelen voor het stimuleringspakket uit het Aanvullend Beleidsakkoord, uitgezonderd lastenmaatregelen en degene die onderdeel
uitmaken van het Fonds Economische Structuurversterking of het
Infrastructuurfonds, zijn in eerste instantie geplaatst op de Aanvullende
Post Algemeen. Concreet ingevulde projecten zijn bij Voorjaarsnota aan
de departementale begrotingen toegevoegd. Deze komen dan ook terug
op de desbetreffende departementale begrotingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 965, nr. 1

79