Onderzoek en
Wetenschapsbeleid

TER ONDERTEKENING

Aan: MOCW

Van
XXXXXXXX
XXXXXXXXXXXX
Datum
22 september 2023
Referentie
41615240

Kamerbrief sectorbeeld kennisveiligheid universiteiten

Bijlagen
2

Aanleiding
Onderzoeksbureaus Oberon en Dialogic hebben in het voorjaar van 2023 de
externe audit kennisveiligheid bij universiteiten uitgevoerd. Zij hebben op 11
september het sectorbeeld opgeleverd. Ook heeft UNL u een brief gestuurd in
reactie op het sectorbeeld. U heeft aangekondigd het sectorbeeld rond de zomer
met de Tweede Kamer te delen. We zetten in op verzending op 10 oktober.
Hierbij ontvangt u ter accordering en ondertekening de Kamerbrief met uw reactie
op het sectorbeeld.

Besluit
•

•

Bij ondertekening gaat u akkoord met verzending van de Kamerbrief,
inclusief het sectorbeeld kennisveiligheid universiteiten en een afschrift
van de brief van UNL.
Bij ondertekening gaat u akkoord met een uitgestelde start van de
consultatiefase van het wetsvoorstel en met het melden van het
gewijzigde tijdpad in de brief aan de Tweede Kamer over het sectorbeeld.

Kernpunten
•

•
•

•

•

1

De audit geeft inzicht in waar de universiteiten nu staan met het
kennisveiligheidsbeleid, specifiek op het gebied van de risicoanalyses
waar u om gevraagd heeft en de implementatie van de Nationale
Leidraad.
Alle universiteiten hebben gehoor gegeven aan uw oproep van vorig jaar
om een risicoanalyse uit te voeren.1
Uit het sectorbeeld komt naar voren dat de universiteiten belangrijke
stappen hebben gezet, maar het kan en moet beter op het gebied van
risicomanagement en personeelsbeleid.
De acties die wij voorstellen passen binnen het reeds ingezette beleid,
gelet op de demissionaire status van het kabinet. De acties geven ook
uitvoering aan de motie Van der Woude en Van der Molen (zie
aandachtspunten in gesprek met de Kamer).
Er volgen in de komende maanden nog sectorbeelden van de
hogescholen, KNAW en NWO.

Kamerstuk 31 288, nr. 950
Pagina 1 van 5

Datum
22 september 2023

•

Naast uw reactie op het sectorbeeld van de universiteiten kondigt u in de
brief aan dat het tijdpad van het wetsvoorstel Screening kennisveiligheid
aangepast wordt.

Afstemming kennisveld en reactie UNL
•

•

•

•

•

Het sectorbeeld is besproken met de bestuurders van UNL, VH, NFU,
NWO, KNAW en TO2. Deze partijen vonden het sectorbeeld herkenbaar en
nuttig.
UNL heeft naar aanleiding van deze gesprekken een schriftelijke reactie
op het sectorbeeld opgesteld. Deze zal meegezonden worden met deze
Kamerbrief en het sectorbeeld.
Op basis van gesprekken met UNL blijkt dat we het eens zijn over de
conclusies in het sectorbeeld. UNL heeft een aantal eigen acties in hun
brief aangekondigd, hier verwijzen we ook naar in de beleidsreactie.
UNL signaleert dat de extra middelen die universiteiten krijgen (via
amendement Vd Woude bij begrotingsbehandeling in 2022) mogelijk niet
voldoende zijn om alle gewenste maatregelen uit te voeren. We zijn dan
ook terughoudend met het introduceren van nieuwe beleidsmaatregelen.
Wel houden we UNL graag aan de afspraak om de Leidraad te
implementeren, zoals afgesproken in het Bestuursakkoord 2022.
D.OWB bespreekt de aangekondigde acties met de directeur van UNL.

Aandachtspunten met betrekking tot de Tweede Kamer
•

•

•

•

In het spoeddebat kennisveiligheid op 23 juni 2022 heeft u de externe
audit kennisveiligheid aangekondigd. De audit is uitgevoerd als een
procesaudit zonder normenkader. U heeft gekozen voor deze specifieke
invulling van de audit omdat deze wijze het best aansloot bij de fase waar
het landelijke beleid zich in bevond.
Zoals uit het sectorbeeld blijkt begint het kennisveiligheidsbeleid vaste
vorm te krijgen binnen de universiteiten. Mede daarom starten we, op
advies van de AWTI, een verkenning naar de ontwikkeling en het gebruik
van een capability maturity model voor kennisveiligheid. Dit zou
bijvoorbeeld bij een volgende auditronde die is aangekondigd meer
houvast kunnen bieden.
Tijdens het spoeddebat heeft u de instellingen ook opgeroepen om ‘de
zolder op te ruimen’ en de bestaande samenwerkingsverbanden langs te
gaan om risico’s in kaart te brengen. De universiteiten hebben het
uitvoeren van de risicoanalyse op systematische wijze – aan de hand van
een model van UNL - gedaan. We hebben dit nog specifiek bij UNL
uitgevraagd en UNL heeft ons dit bevestigd. Het model helpt
universiteiten hun risico’s te identificeren door gericht de relevante
internationale samenwerkingsverbanden en financieringsbronnen in kaart
te brengen.
Er is bij veel universiteiten gewerkt met decentrale overzichten. Het feit
dat veel universiteiten momenteel geen centraal overzicht hebben van
Pagina 2 van 5

Datum
22 september 2023

•

•

deze partnerschappen en financiering, zegt niets over de kwaliteit van de
risicoanalyses.
In een motie d.d. 14 september 20222 verzochten de leden Van der
Woude en Van der Molen u:
o om de instellingen de risicoanalyse kennisveiligheid op
systematische wijze te laten uitvoeren en een risicoclassificatie
van internationale relaties en samenwerkingsverbanden daar
onderdeel van uit te laten maken; en
o om zowel de uitkomsten als de aanpak van de risicoanalyse die
instellingen uitvoerden, onderdeel te maken van de externe audit
en op basis daarvan samen met kennisinstellingen en externe
experts te kijken welke aanvullende maatregelen nodig zijn om de
risicoanalyse aan te scherpen.
U heeft reeds gehoor gegeven aan het eerste verzoek en u kunt door
middel van in de beleidsreactie aangekondigde acties en de acties van
UNL uitvoering geven aan het tweede verzoek.

Proces afstemming brief
•

•

Deze brief is afgestemd via het Directeurenoverleg Statelijke Dreigingen.
Hierin zijn de volgende departementen vertegenwoordigd:
- JenV (incl NCTV en Justis)
- EZK
- BZK (incl diensten)
- AZ
- BZ
- DEF
- IenW
- SZW
- VWS
De afstemming met deze partijen heeft niet tot wezenlijke aanpassingen
van de brief geleid.

Tijdpad wetstraject
•

•

Op 5 april jl.3 is aan de Tweede Kamer gemeld dat het streven is om het
wetsvoorstel nog dit najaar in (internet)consultatie te brengen. Dit
ambitieuze tijdpad is door een aantal omstandigheden niet haalbaar
gebleken.
Wij adviseren u akkoord te gaan met een uitgestelde start van de
consultatiefase van het wetsvoorstel en dit te melden in de brief aan de
Tweede Kamer over het sectorbeeld. U kunt tevens aankondigen dat in de
voortgangsbrief die gepland staat voor eind van dit jaar, een aangepast
tijdpad gepresenteerd wordt.

2 Kamerstuk 31 288, nr. 979.

3

Kamerstukken II 2022/23, 36 200 VIII, nr. 213.
Pagina 3 van 5

Datum
22 september 2023

•

Het tijdpad dat aan de Tweede Kamer is gecommuniceerd was vanaf de
start ambitieus, vanwege het belang dat u samen met de Kamer hecht
aan dit wetsvoorstel. Na de start van de ontwerpfase bleek al snel van de
noodzaak tot bijsturing op het tijdpad, om drie redenen: 1) uitvoering, 2)
de feedback van het kennisveld en 3) advisering door derden.

1) Uitvoering
•
De uitvoering van de screening is een zeer belangrijk aspect van dit
wetsvoorstel, mede gezien de gevolgen voor de persoonlijke levenssfeer
in geval van screening. Duidelijkheid over de uitvoerder van de screening
en de noodzakelijke betrokkenheid van de uitvoering bij het eerste
concept zijn van belang voor de consultatieversie van het wetsvoorstel.
•
Justis is momenteel de uitvoeringsorganisatie waarmee OCW in gesprek is
voor de uitvoering van de screening.
•
Het betreft een grote opdracht, waarbij een geheel nieuw
screeningsproduct moet worden ontwikkeld. Justis bekijkt via een
vooronderzoek waarbij kosten, uitvoerbaarheid en haalbaarheid van de
screeningsopdracht centraal staan, of en onder welke voorwaarden zij de
screening kunnen uitvoeren.
•
De eerdere inschatting met betrekking tot het op korte termijn kunnen
opleveren van een vooronderzoek door Justis, is daardoor niet realistisch
gebleken.
•
Uitvoering is een belangrijk aandachtspunt bij het
wetgevingskwaliteitsbeleid van het kabinet.4 Alleen al om die reden is het
advies te wachten met de start van de consultatie tot het moment dat
besluitvorming over de uitvoerende partij heeft plaatsgevonden.
•
Er is ook geen tijdswinst te behalen door toch al dit najaar te starten met
de internetconsultatie op het moment dat de uitvoerende partij nog niet
bekend is.
•
Een uitvoeringstoets is ook een verplichte stap in het wetgevingsproces.
Het wetsvoorstel kan zonder afgeronde uitvoeringstoets niet door naar de
volgende stap in het wetstraject, te weten de advisering door de Raad van
State. De uitvoeringstoets kan wel tijdens de internetconsultatie worden
gestart, dit is gebruikelijk.
2) De feedback van het kennisveld
•
Daarnaast is de afbakening van de risicovakgebieden (sensitieve
technologieën) een hoofdelement van het wetsvoorstel. De feedback van
de kennisinstellingen die in dat verband is ontvangen op zowel de lijst als
de screening en de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel vereist
zorgvuldige verwerking.
3) Advisering door derden
•
Tot slot is bijsturing op het tijdpad nodig gebleken vanwege eerdere
discussie over de reeds gekozen afbakening van de doelgroep.
•
De doelgroep afbakening is een hoofdelement van de wet.

4 Kamerstukken II 2021/21 35570-VI nr. 115.
Pagina 4 van 5

Datum
22 september 2023

•
•
•
•
•

In dit verband is afgesproken de keuze voor de doelgroep in het
wetstraject op houdbaarheid te testen door middel van onafhankelijke
advisering door derden.
Ook de kennisinstellingen hebben gevraagd naar onafhankelijk advies op
dit punt.
Het is wenselijk om advies in te winnen voorafgaand aan het in
consultatie brengen van het wetsvoorstel. Dit laat zien dat we de zorgen
rondom de doelgroepkeuze serieus nemen en in het ontwerp betrekken.
Indien pas tijdens de consultatie deze adviestrajecten worden gestart en
de keuze voor de doelgroep blijkt alsnog niet (juridisch) houdbaar te zijn,
dan heeft dit consequenties voor het wetsvoorstel.
De advisering wordt momenteel in gang gezet, en zal vermoedelijk ook
nog 2-3 maanden in beslag nemen.

Pagina 5 van 5