Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 199

Voorstel van wet houdende regels met
betrekking tot de productie, het transport, de
handel en de levering van elektriciteit en gas
(Elektriciteits- en gaswet)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 30 juni 2015
De vaste commissie voor Economische Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

blz.

I

Algemeen
1.
Inleiding
2.
Doel van de wetgevingsagenda STROOM
3.
Proces en vervolg
4.
Kader en opbouw wetsvoorstel
5.
Inrichting systeembeheer
6.
Taken systeembeheerder
7.
Tariefregulering
8.
Inhoud overige hoofdstukken
9.
Stroomlijnen en optimaliseren Elektriciteits- en gaswet:
vervallen artikelen
10.
Uitvoering en handhaving
11.
Uitvoerings- en handhavingstoets
12.
Bedrijfseffecten

1
2
4
7
9
10
19
31
35

Artikelsgewijs

39

II

38
38
38
38

I. Algemeen
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel. Deze leden hebben hierover een aantal opmerkingen en vragen.

kst-34199-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

1

De leden van de SP-fractie hebben met wisselende gevoelens kennis
genomen van voorliggend wetsvoorstel. De leden zijn blij met ordening
en stroomlijning van de twee wetten. Maar wat hen tegen de borst stuit
zijn de soms zeer ingrijpende, omvangrijke en complexe wijziging van de
huidige wetgeving. Daarnaast bevreemd het de leden dat in dit voorstel
keuzes voor een tweetal ingrijpende uitgangspunten zijn gemaakt. Dit
maakt het naar hun mening nodeloos onduidelijk of ingewikkeld.
Het eerste uitgangspunt is het vasthouden aan de «splitsingswet» en dit
zelfs nog sterker verankeren middels dit voorstel. Het was naar mening
van de leden van de SP-fractie duidelijker geweest om de uitkomst van
het hoger beroep van het Europese Hof af te wachten. Immers, de vraag
omtrent inbreuk op eigendomsrecht ligt nadrukkelijk voor. Daarbij komen
we bijna automatisch uit bij het tweede uitgangspunt. Namelijk de snelle
invoering van deze wet om de afspraken rond 3.450 MW «Wind op Zee»
tijdig mogelijk te maken. TenneT aan te wijzen als systeembeheerder op
zee en een daarbij passend reguleringskader dat zekerheid geeft aan
windparkontwikkelaars kan ook met een kleine wet of bij ministeriële
regeling als overgang, waarna dit onderdeel op kan gaan in de geplande
wet. De leden van de SP-fractie pleiten er dan ook voor om dit onderdeel
vooruitlopend op deze wet apart in te laten gaan. Op deze wijze komt de
geplande datum van 2016 voor dat onderdeel niet in gevaar en kan de
samenvoeging van de twee wetten met nog meer zorgvuldigheid plaats
vinden. Verdere opmerkingen over het onderdeel splitsingswet zullen
verder bij desbetreffende onderdelen worden uitgewerkt.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorstel van wet houdende regels met betrekking tot de
productie, het transport, de handel en de levering van elektriciteit en gas.
Ten algemene steunen de leden van de CDA-fractie het doel van de
wetswijziging, in het bijzonder het vereenvoudigen, moderniseren en
stroomlijnen van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet. Over het
wetsvoorstel hebben deze leden nog vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van voorliggend wetsvoorstel en willen de regering nog enkele
vragen voorleggen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet (Kamerstuk 34 199) en
hebben daarover nog een aantal vragen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennis genomen van
het wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet. Genoemde leden zien dit
wetsvoorstel als een kans om de transitie naar een schone energievoorziening te verbeteren en te versnellen en vinden dat met dit wetsvoorstel
nog veel kansen onbenut blijven. Zo zijn forse aanpassingen nodig om de
ontwikkeling van centrale naar decentrale energievoorziening en van
consument naar prosument te faciliteren. Zij vragen of barrières voor
schone decentrale energieopwekking met dit wetsvoorstel worden
weggenomen en of de barrières niet zelfs groter worden.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennis genomen van het
wetsvoorstel. Zij hebben nog veel vragen over en aanvullingen op het
voorstel.
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie lezen dat inhoudelijke aanpassingen ten
aanzien van consumenten en levering in een volgend wetsvoorstel aan de
orde komen. Waarom is deze knip gemaakt? Kan de regering aangeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

2

wanneer dit voorstel naar de Kamer komt? Graag vragen deze leden de
regering om de Kamer voldoende tijd te geven voor de behandeling van
dat wetsvoorstel.
Veel regulering die voorheen viel onder de verantwoordelijkheid van de
nationale toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM), valt met
deze nieuwe Elektriciteits- en gaswet onder de verantwoordelijkheid van
de Minister. Het wetsvoorstel bevat nu bijna 70 verwijzingen voor nadere
uitwerking per algemene maatregel van bestuur (AMvB). Hierdoor vervalt
de mogelijkheid voor de markt (en andere belanghebbenden) om in
beroep te gaan ten aanzien van deze regulering. Waarom heeft de
regering daar voor gekozen? Vindt de regering dat de rechtspositie van
marktpartijen en andere belanghebbenden zo voldoende gewaarborgd
blijft?
Het valt de leden van de VVD-fractie op dat voor veel belangrijke
uitwerkingen per AMvB geen voorhangprocedure is opgenomen in het
wetsvoorstel. Dit geldt bijvoorbeeld voor uitwerkingen ten aanzien van
nettariefregulering, de taken van de systeembeheerder en het infrabedrijf,
de compensatieregeling wind, de informatie die systeembeheerders
moeten verstrekken en de mogelijke tenderprocedure voor nieuwe
productiecapaciteit. De leden van de VVD-fractie zien daarmee een risico
ontstaat voor wat betreft de parlementaire controle. En ook hierdoor
wordt de rechtszekerheid van de markt (en andere belanghebbenden)
aangetast. Zij vragen de regering toe te lichten voor ieder van de
hierboven benoemde onderwerpen afzonderlijk, waarom er niet is
gekozen voor de wettelijke mogelijkheid van een voorhangprocedure.
Gezien de grote impact van dit wetsvoorstel op ontwikkelingen zoals wind
op zee, de investeringsplannen van systeembeheerders en de tariefregulering achten de leden van de VVD-fractie het van belang dat deze wet op
tijd van kracht wordt. Voor een tijdige uitrol van wind op zee is dat
1 januari 2016, zo begrijpen deze leden. Welke acties gaat de regering
ondernemen indien deze datum niet gehaald wordt?
Onduidelijk is waarom de inhoudelijke aanpassingen op het gebied van
bijvoorbeeld consumenten, leveringen en codes pas in een volgend
wetsvoorstel worden geadresseerd. Waarom is dat? Naar mening van
leden van de fractie van de SP zijn deze zaken van essentieel belang bij
beide wetten. Het uitgangspunt is naar mening van deze leden immers dat
gas- en elektriciteitslevering gebeurd om de consument te bedienen, en
zaken als energiemaatschappijen, netbeheerders en alles daar omheen
ten dienst staat van die levering aan de consument.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om nader in te gaan op
de wijze waarop het voorliggende wetsvoorstel bijdraagt aan de transitie
naar een duurzame energievoorziening. Hoe wordt de ontwikkeling naar
een meer decentrale energievoorziening ondersteund met dit
wetsvoorstel? Daarbij vragen deze leden of het op basis van dit
wetsvoorstel mogelijk zou zijn om een systeem in te richten waarbij het
gebruikstarieven van het net centraal komen te staan, waar nu de kosten
van de productie van energie dit zijn. Ziet de regering mogelijkheden voor
een dergelijk systeem? Wat staat er in de weg om naar een systeem
waarbij in de tariefsystematiek het gebruik van het net centraal staat?
De leden van de CDA-fractie vragen of de in voorbereiding zijnde
ministeriële regeling in voorhang wordt aangeboden aan de Kamer.
Daarnaast vragen deze leden of wijzigingen van een AMvB wordt
voorgelegd aan de Kamer? Is de regering hiertoe bereid?
De leden van de D66-fractie zien dat veel onderwerpen van het voorliggende wetsvoorstel in gedelegeerde regelgeving worden geregeld. In het
wetsvoorstel is ten aanzien van een deel van de AMvB’s wel, en een ander
deel van de AMvB’s geen, voorhangbepaling opgenomen. Kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

3

regering de keuzes voor het wel of niet instellen van een voorhangbepaling per AMvB nader motiveren, en is zij bereid om ten aanzien van alle
AMvB’s een voorhangbepaling op te nemen, zo vragen deze leden.
De leden van de D66 fractie merken op dat het nog onduidelijk is wat de
rol van de Staten-Generaal zal zijn met betrekking tot meeste de ministeriële regelingen. Deze leden willen daarom weten of de regering van plan
is om alle ministeriële regelingen naar de Kamer te zenden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een toelichting op het
doel van voorliggende wetgeving. In de memorie van toelichting (MvT)
wordt benadrukt dat het wetsvoorstel tot meer ordening en stroomlijning
moet leiden van de Elektriciteitswet en de Gaswet. Tegelijkertijd wordt ook
de energietransitie als aanleiding genoemd. Genoemde leden zien echter
noodzaak en urgentie voor fundamentele aanpassingen van de wetgeving
om de omslag naar een schone en volledig fossielvrije energievoorziening
te kunnen maken. In het wetsvoorstel is hoofdzakelijk aansluiting gekozen
bij de huidige wetgeving. Waarom is niet gekozen voor een meer
fundamentele herziening van de energiewetgeving, bijvoorbeeld om
wetgeving aan te passen op de ontwikkeling van centraal naar decentraal
en van consument naar prosument? Werpen diverse maatregelen in het
wetsvoorstel niet juist extra barrières op, zoals de bevoegdheid van
netbeheerders om aansluitingen bij kleinverbruikers te weigeren? Hoe
gaat dit pakket wijzigingen zorgen voor een gelijk speelveld en voor
betere en betaalbare condities voor de prosument en collectieven zoals
coöperaties?
2. Doel van de wetgevingsagenda STROOM
Waarom is het advies van de Raad van State (RvS) niet gevolgd, zo vragen
de leden van de SP-fractie, om twee afzonderlijke afdelingen te maken
voor bepalingen over gas en elektriciteit waarbij zij problemen voorzien?
Naar mening van deze leden kan dit onmogelijk alleen liggen aan het feit
dat een transitie naar een duurzame energiehuishouding integratie
vereist. Is het niet vreemd, zo menen de leden van de SP-fractie, dat bij
een wet gericht op een overgang naar hernieuwbaar, zwaar geleund
wordt op het uitgangspunt fossiele energie?
De leden van de PVV-fractie onderschrijven de centrale doelstelling van
het wetsvoorstel om te komen tot duidelijkere, eenvoudigere regelgeving
met minder regeldruk voor bedrijven en minder lasten voor de overheid.
Tegelijkertijd betwijfelen deze leden of dit wel de daadwerkelijke
doelstelling is. Deze wetgeving lijkt er namelijk vooral op gericht om
Nederland de geforceerde duurzame energietransitie in te rommelen. Kan
de regering aangeven welke wetsartikelen van het wetsvoorstel aansluiten
bij de centrale doelstelling en welke wetsartikelen benodigd zijn voor het
onderliggende doel van de duurzame energietransitie?
2.1 Stroomlijnen
Volgens de Vereniging voor Energie, Milieu en Water (VEMW) gaat het bij
deze wetswijziging om een zeer ingrijpende, omvangrijke en complexe
wijziging van de huidige wetgeving. Integratie van gas- en elektriciteitswetgeving vindt niet plaats op Europees niveau. Integratie op nationaal
niveau zou juist leiden tot verwarring, onwerkbare situaties, rechtsonzekerheid en een «stortvloed aan juridische procedures». De leden van de
PvdA-fractie willen graag een uitgebreide reactie van de regering op de
stellingen van de VEMW.
Alle duidelijkheid over kerndefinities zoals «aansluiting» en «net» zou
volgens de VEMW door dit wetsvoorstel ongedaan worden gemaakt. Door
dit wetsvoorstel zou 10 jaar jurisprudentie over deze definities overboord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

4

worden gegooid. Waarom is gekozen voor een mix van Europese en
nationale definities? In hoeverre komt dit de duidelijkheid ten goede? De
leden van de PvdA-fractie willen graag een reactie hierop.
De leden van de D66-fractie merken op dat het ineen schuiven van
artikelen ten aanzien van gas en van elektriciteit in één wet in plaats van
een versimpeling ook juist voor meer complexiteit en onduidelijkheid bij
de gebruikers kan leiden. Op welke manier heeft de regering onderzocht
of deze gecombineerde wet daadwerkelijk tot een versimpeling gaat
leiden, zo vragen deze leden.
2.2 Optimaliseren
Wat is in dit geval het verschil tussen stroomlijnen en optimaliseren zo
vragen de leden van de PvdA-fractie? Of ligt dit in elkaars verlengde?
2.3 Moderniseren
De regering schrijft dat het van belang is dat ervaring opgedaan kan
worden met nieuwe ontwikkelingen, bijvoorbeeld via dynamische tarieven
ter ondersteuning van vraagsturing. Deze ervaring kan vervolgens ingezet
worden bij toekomstige wet- en regelgeving, zo lezen de leden van de
VVD-fractie vervolgens. Kan de regering toelichten in hoeverre
dynamische tarieven nu al mogelijk zijn volgens deze wet? Waarom zijn er
nog (verdere) wijzigingen van wet- en regelgeving nodig om dynamische
tarieven mogelijk te maken? Kan de wet niet nu reeds volledig daarin
voorzien?
Volgens de VEMW zouden een aantal rechten van de gebruikers worden
afgezwakt of zelfs verdwijnen. De leden van de PvdA-fractie willen graag
een reactie hierop. Hoe verhoudt dit zich tot de onlangs ingediende Wet
luchtvaart exploitatie Schiphol (Kamerstuk 34 197), waar de rechten voor
de gebruikers juist worden versterkt?
Waar is het eerder toegezegde initiatiefrecht voor de representatieve
organisaties gebleven zo vragen deze leden?
De tekst stelt dat: «De Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet zijn geschreven
als sturingsinstrumenten om marktwerking te introduceren en de
overgang van een aanbod- naar een vraag gestuurde energievoorziening
te begeleiden. Onderhavig wetsvoorstel biedt een toekomstbestendig
kader om deze ontwikkeling verder te faciliteren en de energietransitie te
ondersteunen». Is deze hele nu voorliggende wet opgetuigd op basis van
het verder faciliteren van marktwerking zo vragen de leden van de
SP-fractie. Deze leden vragen of de «splitsingswet» zonder aarzeling
uitgangspunt is geweest bij voorliggend voorstel. Naar mening van deze
leden moet er gewacht worden op de uitspraak van het Hof, alvorens
verdere ontwikkelingen in te voeren. De rechter kijkt uiteraard specifiek
naar de vraag of splitsing van de geïntegreerde energiebedrijven kan en
mag. Maar het is naar mening van de leden van de SP-fractie daarnaast
aan de politiek om een besluit te nemen of het ook maatschappelijk
wenselijk is.
De markt is en blijft gedomineerd door (internationaal) ongesplitste
bedrijven. Splitsing van Eneco en Delta doet daar niets aan af. Het raakt
wel de laatste grote Nederlandse energiebedrijven met mogelijk verkoop
aan een buitenlandse partij na splitsing.
Los daarvan moet wellicht overwogen worden of de keuze van splitsen
wel de juiste was. Dit kabinet stelt bij alle wetten «geen kop te willen op
EU-wetgeving». Waarom dan vast wordt gehouden aan een keuze die
door geen enkele lidstaat is gevolgd, is de leden van de SP-fractie dan ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

5

nog steeds een raadsel. Daarnaast vragen deze leden of de uitkomst van
de hele exercitie heeft gebracht wat beoogd is.
De leden van de PVV-fractie zien in de modernisering oftewel verduurzaming van onze energiehuishouding geen vooruitgang, maar juist
achteruitgang. Immers het fluctuerende aanbod van met name wind en
zonne-energie zorgt voor allerlei complicaties en kosten die uiteindelijk
door de eindgebruiker direct of indirect betaald worden. Naast de
gigantische investeringen in versterking en uitbreiding van de netten gaat
het ook om kosten die gemaakt moeten worden voor vraagrespons,
opslag en stuurbare opwekking. Kan de regering een indicatie geven van
de totale kosten die naar verwachting gemaakt worden voor deze
zogenaamde modernisering? En dit uitsplitsen naar de kosten die
gemaakt worden voor investeringen in het netwerk, balanceringskosten,
opslag, ombouw van installaties voor stuurbare opwekking en investeringen met betrekking tot vraagrespons/vraagsturing? Verder merken de
leden van de PVV-fractie op dat het merkwaardig is dat de regering hier
vaststelt dat de elektrificatie toe neemt door onder andere de verwachte
marktpenetratie van elektrische auto’s, maar dat er in de Nationale
Energieverkenning 2014 nog wordt uitgegaan van een substantieel lager
elektriciteitsverbruik per huishouden in 2020. Kan de regering dit
verklaren? Verder maken deze leden zich zorgen dat de regering nu al
voorsorteert op het wettelijk vastleggen van vraagsturing. Kan de regering
aangeven aan welke wetswijzigingen zij dan denkt als het gaat om
vraagsturing? Krijgen bedrijven en huishoudens straks boetes of worden
zij geconfronteerd met torenhoge prijzen indien zij stroom verbruiken op
het moment dat het even niet waait of de zon niet schijnt? Verder vragen
deze leden de regering wat de vooruitgang is van deze «modernisering»
van onze energievoorziening, als consumenten straks eerst even moeten
kijken wat de stroomprijs is voordat ze bijvoorbeeld de wasmachine
aanzetten? Of als energie-intensieve bedrijven alleen nog maar kunnen
produceren in de daluren, willen zij een product zonder negatieve marge
kunnen leveren? De leden van de PVV-fractie zouden dan ook graag een
indicatie zien van de bandbreedte tussen piek en dal-tarieven in de
huidige energievoorziening en de toekomstige energievoorziening die de
regering voor ogen heeft. Of is deze bandbreedte in de ogen van de
regering ongelimiteerd? Verder vragen deze leden of de regering
voornemens is om consumenten te beschermen tegen de grillen van het
toekomstige energiesysteem en zo ja welke maatregelen zij dan gaat
treffen?
Voor wat betreft windenergie willen de leden van de PVV-fractie graag
weten welke onduidelijkheden er dan zijn over nut en noodzaak van
investeringen in het huidige systeem? De systeembeheerder kent nu
immers toch ook al de verplichting om iedere windturbine aan te sluiten?
Daarbij willen de leden ook graag weten of dit wetsvoorstel nog wat
verandert in de kostenverdeling voor wat betreft wind op land?
De leden van de D66-fractie merken op dat er met de energietransitie
steeds meer sprake zal zijn van netcongestie, bijvoorbeeld door zonnepanelen die op zomerse dagen tegelijkertijd stroom terug gaan leveren op
het net. Het is volgens de voorgenoemde leden van belang dat het
voorliggende wetsvoorstel de energiesector voorbereid op deze veranderingen, waarbij voor de meest kosten-efficiënte oplossing kan worden
gekozen. Deze leden willen daarom graag weten welke flexopties als
alternatief voor verzwaring van elektriciteitskabels zullen worden
toestaan.
De leden van de D66-fractie vragen de regering of zij het in de AMvB
mogelijk zal maken dat systeembeheerders aanbodsturing via opslag, in
plaats van kabelverzwaring, uit mogen voeren om congestie van het net
tegen te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

6

De leden van de D66-fractie vragen de regering of zij voornemens is om in
de AMvB dynamisch netbeheer via vraag- en aanbodsturing toe te staan,
en wat daarbij de overwegingen zijn. Ook willen deze leden weten wat
dan de voorwaarden voor dynamisch netbeheer zullen zijn. Daarbij zijn
deze leden benieuwd of systeembeheerders vraag- en aanbodsturing, en
de kosten ter voorkoming van pieken en dalen in de netbelasting, mee
mogen nemen in de gereguleerde kosten. Bovendien vragen deze leden of
systeembeheerders vraag- en aanbodsturing kunnen inkopen bij
marktpartijen die deze diensten ontwikkelen, of dat zij dit zelf zouden
moeten uitvoeren.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat het van groot belang is
dat de energietransitie op gang komt. De voorgenoemde leden vragen of
de regering van plan is om bij de AMvB’s ten aanzien van projecten voor
energiebesparing en duurzame energie, flexibiliteit in te bouwen met
betrekking tot de regelgeving welke taken door systeembeheerders en
infrastructuurbedrijven uitgevoerd mogen worden. Deze leden zijn ook
benieuwd hoe deze flexibiliteit vorm zal worden gegeven, welke
voorwaarden worden gesteld en in welke AMvB’s dat terug zal komen.
Ook willen deze leden weten of de regering overweegt om netbeheerders
meer mogelijkheden te geven om een coördinerende rol te spelen bij de
energietransitie.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen nadere toelichting
over het beter benutten van energieopslag bij het regelen van onbalans
op het net. Welke rol hebben netbeheerders hierbij? Genoemde leden
vragen ook of flexibele tarieven een oplossing kunnen bieden voor het
stimuleren van het afstemmen van vraag en aanbod? Biedt het
wetsvoorstel deze ruimte?
De regering schrijft dat de inpassing van nieuwe ontwikkeling relatief
eenvoudig zal zijn. Hoeveel AMvB’s en ministeriële regelingen zitten er in
en welke voorhangbepalingen gelden zo vragen de leden van de
GroenLinks-fractie? Kan de regering hier een overzicht van geven?
3. Proces en vervolg
De leden van de SP-fractie maken bezwaar tegen het feit dat bijvoorbeeld
zaken als kleine velden en levering vastgelegd worden in een AMvB.
Mocht hier toch aan vastgehouden worden, dan stellen de leden voor om
de AMvB ’s voor te hangen aan de Tweede Kamer.
3.1 Totstandkoming wetsvoorstel
De leden van de PVV-fractie merken op dat de regering vaststelt dat er op
onderdelen kritische reacties zijn gekomen. De leden zouden graag weten
van wie die kritische reacties kwamen en of de wet naar aanleiding
daarvan is aangepast en zo ja op basis van welke reacties en op welke
punten. Verder stelt de regering dat beleidsinhoudelijke nieuwe
voorstellen niet zijn overgenomen. Wat is de reden hiervan en waarom
wordt dan bij de consultatie niet vermeldt dat nieuwe voorstellen niet
zullen worden behandeld?
3.2 Relatie met planningsafspraken in het energieakkoord en het vervolg
van de wetgevingsagenda STROOM
De leden van de CDA-fractie vragen de regering of de doelstellingen van
het Energieakkoord worden bereikt indien deze wet niet of later dan
gepland in werking treedt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

7

Klopt het dat de planning voor wind op zee nu al in gevaar komt door de
krappe planning van deze wet zo vragen de leden van de GroenLinksfractie. Heeft de regering een inschatting van de risico’s gemaakt en kan
hij deze met de Kamer delen? Wat zijn de gevolgen als de wet niet per
1 januari 2016 in werking kan treden? Is het bij vertraging mogelijk om de
wet per 1 maart 2016 in werking te laten treden?
3.3 Lokale energie en experimenten
Zijn er grote verschillen tussen regionale systeembeheerders ten aanzien
van de kosten van de aansluiting van decentrale producenten van energie,
zo vragen de leden van de CDA-fractie. Welke mogelijkheden ziet de
regering om de aansluitingskosten van decentrale energie-initiatieven te
standaardiseren en zo dicht mogelijk bij de daadwerkelijke kosten vast te
laten stellen. Hoe wordt met deze wet gefaciliteerd dat de aansluiting van
decentrale producenten van energie zo efficiënt en goedkoop mogelijk
aangesloten zijn op het net?
De leden van de PVV-fractie vinden het prima als mensen in hun eigen
energie voorzien, bijvoorbeeld door het gebruik van zonne-energie. Echter
de huidige praktijk waarbij de overige gebruikers opdraaien voor de
subsidiering, belastingvoordelen of zelfs vrijstellingen vinden deze leden
ongewenst. De salderingsregeling is daar het meest saillante voorbeeld
van. Deze leden merken op dat deze regeling niet alleen zorgt voor een
buitenproportionele belastingvrijstelling, maar dat deze regeling ook de
door deze regering gewenste uitrol van de slimme meter belemmert.
Immers je kunt meer salderen met een ouderwetse terugdraai meter.
Bovendien neemt de salderingsregeling ook volledig de prikkel weg bij
mensen om te investeren in opslag mogelijkheden of andere slimme
toepassingen, zoals deze regering graag zou zien. In dat kader vragen de
leden van de PVV-fractie dan ook of het niet verstandiger is om de
salderingsregeling alsnog af te schaffen? Verder zouden deze leden graag
een berekening zien van de verwachte kosten om de tot doel gestelde
1 miljoen zonnepanelen en 200.000 (semi-) elektrische auto’s in 2020 op te
kunnen vangen in het net? Daarbij zijn deze leden zich ervan bewust dat er
tegenwoordig buiten versteviging van de netten ook andere methodes zijn
om dit op te vangen. Deze leden zijn benieuwd welke ruimte er is voor
netbeheerders om gebruik te maken van dergelijke toepassingen en wie
daarbij dan opdraait voor de kosten? Ook daar zouden de leden van de
PVV-fractie dan dus graag een berekening van zien. Want tot nu toe
kunnen de leden zich niet aan de indruk onttrekken dat de regering daar
totaal nog niet over heeft nagedacht. Terwijl deze leden vanaf de start van
het energieakkoord al hebben gewaarschuwd voor de gigantische
investeringen die deze ontwikkelingen samen met het fluctuerende
aanbod van windenergie met zich mee brengen. Ook heeft de regering
volgens deze leden nog steeds niet stil gestaan bij de gevolgen van deze
gecreëerde nieuwe marktsituatie voor de Nederlanders die niet de
beschikking hebben over zonnepanelen, elektrische auto’s of energie
neutrale woningen. Deze mensen worden straks geconfronteerd met een
hogere elektriciteitsprijs (volgens de Nationale Energieverkenning 2014),
een hogere energiebelasting, een sterk stijgende opslag duurzame
energie en een ferme stijging van de netwerkkosten. Vooral voor wat
betreft dit laatste aspect is het in de ogen van de leden van de PVV-fractie
nogal oneerlijk dat je steeds meer vaste kosten moet gaan betalen zelfs
als je minder verbruikt. In hoeverre ziet de regering dat ook in en is het
bereid om de systematiek van een vast transporttarief aan te passen?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom voor het
uitvoerbaar maken van projecten met lokale duurzame energie alleen voor
experimenteerruimte wordt gekozen. Waarom worden de al bekende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

8

barrières niet aangepakt, bijvoorbeeld de verplichting bij een leveranciersvergunning om aan elke afnemer in Nederland te leveren?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom salderen (tot
maximaal het eigen gebruik) via opwek uit een eigen duurzame energieinstallatie buiten het eigen perceel niet mogelijk is. Het uitbreiden van
salderen voor panelen of andere opwek in eigendom van de aangeslotene
kleinverbruiker elders biedt enorme kansen voor uitbreiding van schone
energie. Erkent de regering dat de huidige regeling willekeur en bevoorrechting van hen met een goed gelegen en groot eigen dak kent? Is de
regering bereid om de mogelijkheid van salderen verder uit te breiden,
bijvoorbeeld buiten het eigen perceel?
4. Kader en opbouw wetsvoorstel
4.1 Europese kader
De leden van deed SP-fractie vernemen graag op welke wijze het
zogenaamde derde energiepakket de samenwerking heeft versterkt en de
coördinatie tussen de transmissiesysteembeheerders van de lidstaten
heef verbeterd. En op welke wijze dit wetsvoorstel structureel rekening
houdt met de toenemende Europeanisering van de energiemarkt. Op
welke wijze krijgt Europees recht structureel een plaats in dit
wetsvoorstel? Wat zijn daarbij de voor- en nadelen?
Welke zaken vanuit Europese regelgeving worden niet of niet helemaal
overgenomen en waarom niet? De leden van de SP-fractie doelen daarbij
onder meer op de door hen gedane inbreng op het voorstel ter implementatie van de richtlijn energie-efficiëntie, waarin Nederland een eigen
invulling geeft aan deze richtlijn.
Waarom worden «voorschriften die door feitelijk handelen worden
ingevuld» niet geïmplementeerd? Op welke wijze wordt dan het nakomen
van deze verplichtingen gemonitord en/of afgedwongen?
Waarom wordt bijvoorbeeld van de EU regelingen Richtlijn 2012/27/EU,
artikel 10 derde lid onder d niet geïmplementeerd? Dit geeft de
mogelijkheid om informatie over het energieverbruik en het betalingsverzoek als gevolg van verbruikte energie van elkaar gescheiden. Is er een
wijze waarop heel artikel 10 kan worden aangewend om fouten uit de
warmtewet te verbeteren zo vragen de leden van de SP-fractie.
Waarom wordt artikel 15, derde lid niet gebruikt? Dat geeft immers de
mogelijkheid om bijzondere voorwaarden en tarieven te hanteren voor
bepaalde bevolkingsgroepen. Dit zou naar mening van deze leden
gebruikt kunnen worden om bijvoorbeeld gezinnen met een zeer klein
inkomen of ouderen wat te ontzien.
Waarom wordt er geen gebruik gemaakt om en nationaal fonds voor
energie-efficiëntie op te richten? Is het werkelijk zo strikt (richtlijn
2009/72/EG) dat Nederland geen gebruik mag maken van de in artikel 9 lid
8 en 9 genoemde opties omdat TenneT op 3 september 2009 geen deel uit
maakt van een verticaal geïntegreerd bedrijf? Wat zijn daarvan de voor- en
de nadelen? Is nieuwe wetgeving niet bij uitstek het moment om regels
opnieuw te overwegen, vragen de leden van de SP-fractie.
Afsluitend op dit punt menen deze leden dat voorliggend voorstel
zorgvuldig nagelopen dient te worden op het hanteren van Europese
definities en nationale definities. Voorbeeld daarvan zijn de verschillende
definities van «systeemgebruiker», «GDS», «directe lijn», «systeem»,
«transmissie- en distributiesysteembeheerder», «congestie» en «interconnector».
De leden van de PVV-fractie hekelen de groeiende Europese bemoeienis
met de Nederlandse energiemarkt en het feit dat dit nu verder wettelijk
wordt verankerd. De regering stelt dat dit wetsvoorstel structureel
rekening houdt met de toenemende Europeanisering. Kan de regering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

9

aangeven wat hiermee bedoeld wordt en in welke elementen dit tot uiting
komt? Verder willen deze leden erop wijzen dat Nederland in het verleden
door het braafste jongetje van de klas te willen zijn juist met compleet
andere regelgeving zit dan de rest van Europa. Zo zijn wij bijvoorbeeld het
enige land geworden waarbij netbeheer en levering van energie zijn
gesplitst. De leden van de PVV-fractie willen dan ook graag weten hoe dit
wetsvoorstel qua Europeanisering zich verhoudt tot andere lidstaten?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen in hoeverre het
eventueel niet doorgaan van de splitsing van netwerkbedrijven en
leveringsbedrijven invloed heeft op dit wetsvoorstel. Moeten artikelen hier
op aangepast worden?
5. Inrichting systeembeheer
5.1 Algemeen
De leden van de SP-fractie begrijpen dat aan lidstaten een ruime
discretionaire bevoegdheid toekomt om te beslissen wat een en dienst
van algemeen economisch belang is. Deze leden zijn benieuwd wat op het
gebied van energie voor Nederland diensten van algemeen economisch
belang zijn.
Deze leden betwisten dat Europese regelgeving vereist dat een transmissiesysteembeheerder onafhankelijk is van bedrijven die energie produceren, leveren of verhandelen. Nederland heeft er destijds onverstandig
aan gedaan de keuze voor ontvlechting te maken, menen de leden. Zij
vernemen graag hoe hard de richtlijnen kunnen stellen dat daarna een
andere optie niet meer mogelijk is. Wordt hier nu werkelijk beweerd dat
een voor een land verkeerd uitwerkende keuze tegen beter weten in
gevolgd moet worden tot in de eeuwigheid? Wat zijn de mogelijkheden
voor Nederland om de gesprekken hierover te heropenen?
Naar mening van de leden van de SP-fractie gaat het uitbestedingsverbod
veel verder dan het huidige bemoeienis verbod. Het uitbestedingsverbod
verbiedt productie en leveringsbedrijven om enige taak uit te voeren voor
netbeheerders. Dus een Enexis of een Stedin mogen geen kabelbedrijf dat
onderdeel is van een energiebedrijf inhuren. Dat heeft enorme impact
voor bedrijven als Joulz en Cofely, en voor hun honderden medewerkers.
Dit verbod kost miljoenen voor de netbeheerders die niet de goedkoopste
aanbieder mogen selecteren. Wat beoogt de regering met dit aangescherpte artikel?
Waarom heeft de regering gekozen voor artikel 4.1 dat anders dan eerder
wetsbepalingen bepaalde bedrijven uitsluit van werkzaamheden voor
netbeheerders?
Waarom is dit artikel nodig boven het bestaande artikel 5.2 lid 1 waarbij
bevoordeling door netbeheerder (systeembeheerders) wordt voorkomen?
Laat het EU-recht wel toe dat aannemers, die zijn verbonden met
energiebedrijven, mogen worden uitgesloten van de markt van netbeheeraanbestedingen? Hoe verhoudt zich het mogelijke verlies van honderden
banen tot de belofte van dit kabinet werkgelegenheid te scheppen zo
vragen de leden van de SP-fractie.
Heeft de aanpassing van de oude begrippen aan de begrippen in
Europese regelgeving ook inhoudelijke wijzigingen tot gevolg zo vragen
de leden van de GroenLinks-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

10

5.2 Europese aspecten systeembeheer
De leden van de CDA-fractie vragen de regering in hoeverre het
wetsvoorstel aansluit bij de in ontwikkeling zijnde Europese plannen voor
een Energie Unie. Ondersteunt dit wetsvoorstel daarnaast verdere
regionale integratie, zo vragen deze leden?
Zou de regering kunnen toelichten wat de voor- en nadelen zijn van een
onderscheid in beïnvloedbare en niet-beïnvloedbare kosten van de
systeembeheerder. Waarom wordt dit onderscheid gemaakt, terwijl de
RvS aangeeft dat dit op gespannen voet staat met de Europese regelgeving? De leden van CDA-fractie vragen de regering of de toezichthouder
verplicht is om te werken met niet beïnvloedbare kosten, zoals historische
kapitaalkosten.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre het nodig is om het
voorliggende wetsvoorstel op andere punten te wijzigen als de uitspraak
van de rechter over splitsing daar aanleiding toe geeft. Wat zijn de vooren nadelen om de ontvlechting verder door te zetten zo vragen deze
leden? In hoeverre gaat het voorliggende wetsvoorstel uit van een
volledige splitsing?
De leden van de PVV-fractie vinden het een gotspe dat er gesteld wordt
dat het net op zee van algemeen economisch belang is, omdat dit bij zou
dragen aan een betaalbare energievoorziening. Terwijl het tegendeel het
geval is, het is immers niet voor niets dat er een aparte categorie binnen
de SDE+ gecreëerd moest worden om ervoor te zorgen dat de dure
windmolens op zee voldoende subsidie krijgen. Waarom weigert de
regering te erkennen dat het net op zee evenals wind op zee een politiek
belang is in plaats van een algemeen belang? Verder zijn deze leden
benieuwd in hoeverre de uitspraak in de splitsingsrechtzaak consequenties heeft voor dit wetsvoorstel. Zijn er voorbehouden gemaakt in dit
wetsvoorstel waarbij rekening wordt gehouden met het niet doorgaan van
splitsing? De regering stelt dat als er eenmaal voor een variant (in dit
geval ontvlechting) is gekozen Europese regelgeving het niet toestaat dat
overgestapt wordt op een andere optie. Wat betekent dit dan voor de
marktordening indien de rechter de splitsingswet terugdraait? Kunnen de
leden van de PVV-fractie daar ook uit opmaken dat de regering dus niet
naar andere mogelijkheden gaat zoeken om splitsing van Eneco en Delta
af te dwingen, indien de rechter deze bedrijven in het gelijk stelt?
Kan de regering beamen dat aansluiting van windmolens op zee ook door
een andere partij had kunnen worden uitgevoerd dan de transmissiesysteembeheerder zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie? In welke zin
is het aanleggen en beheren van een transmissiesysteem op zee dan een
noodzakelijke maatregel?
Klopt het dat het model ontvlechting nog altijd niet volledig is geïmplementeerd in Nederland omdat er in twee gevallen systeembeheerders en
leveranciers deel uit maken van dezelfde onderneming? In hoeverre geeft
dit een lidstaat de juridische mogelijkheid om nog een keuze te maken
voor één van de andere twee modellen zo vragen deze leden?
5.3 De beheerders van systemen
Een gebied kan worden uitgezonderd van de plicht tot het aanleggen van
een gasnet als in dat gebied een warmtenet wordt aangelegd of indien na
goede isolatie en wijk full electric kan worden. Dat is naar de mening van
de leden van de SP-fractie goed om af te komen van de gasverslaving en
over te kunnen gaan naar uitfasering van bestaande gasnetten en
gasaansluitingen. Moet er in de wet niet worden opgenomen dat dit
uitfaseren van gas en infaseren van collectieve warmtelevering onder
voorwaarde kan geschieden? Dan denken deze leden aan compensatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

11

voor bewoners en bedrijven voor hun gasketel, gasfornuis etcetera en een
voorziening voor de netbeheerder voor on-afgeschreven gasnetten, naar
aanleiding van een besluit van betreffende gemeente. Een dergelijk beluit
kan worden vastgelegd in het Omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan). Deelt de regering de analyse dat het weghalen van een
bestaand gasnet (op initiatief van een gemeente) nu niet kan, gezien
artikel 5.9 en 5.3? Is de regering bereid de mogelijkheid van het weghalen
van een gasnet op initiatief van een gemeente onder genoemde
voorwaarden wel te creëren zo vragen de leden van de SP-fractie.
In hoeverre verandert de rol van systeembeheerders in het infrastructuurbedrijf met deze wet ten opzichte van het huidig wettelijk kader, zo vragen
de leden van de CDA-fractie.
De leden van de PVV-fractie zijn benieuwd welke afzonderlijke interconnectorbeheerders er in Nederland dan zijn die niet onder TenneT of GTS
vallen. Deze leden willen ook graag weten waarom dat het geval is? Maakt
dit het systeem niet nodeloos complex? Deze leden vinden het opmerkelijk dat TenneT als transmissiesysteembeheerder blijkbaar niet de
volledige beschikking heeft over het transmissiesysteem in Nederland.
Terwijl TenneT nota bene wel delen van het transmissiesysteem bezit in
het buitenland. Kan de regering toelichten hoe deze situatie ontstaan is?
5.4 Wettelijke taken en nevenactiviteiten
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de regering heeft gekozen
voor artikel 4.11 dat anders dan de eerdere wetsbepalingen bepaalde
bedrijven uitsluit van werkzaamheden voor netbeheerders. Geldt dit
artikel 4.11 lid 3 ook voor dochterondernemingen van Plh (productie,
levering, handel)-ondernemingen? Of vallen deze dochterondernemingen
niet onder het uitbestedingsverbod?
Waarom is dit artikel nodig boven het bestaande artikel 5.2 lid 1 waarbij
bevoordeling door netbeheerders (systeembeheerders) wordt
voorkomen? Waarom is niet gekozen voor het huidige bemoeienisverbod
van art. 66 van de Gaswet?
Laat het EU-recht wel toe dat aannemers, die zijn verbonden met
energiebedrijven, mogen worden uitgesloten van de markt van netbeheeraanbestedingen zo vragen de leden van de PvdA-fractie?
Hoe beziet de regering de mogelijk honderden banen die op de tocht
staan bij bedrijven die nu diensten leveren aan systeembeheerders maar
daar op grond van artikel 4.11 van uitgesloten worden? Hoeveel banen
gaat dit artikel kosten volgens de regering?
Hoe beziet de regering de kosten van deze restricties aan de markt voor
diensten voor systeembeheerders? Klopt het dat bepaalde bedrijven
miljoenen euro’s gaat kosten? Klopt het de netbeheerders, die publieke
aandeelhouders hebben, door een verminderde keuze bij aanbesteding,
op hogere kosten gejaagd worden? En daarmee de belastingbetaler,
omdat de publieke netbeheerders minder dividend zullen afdragen?
Wat beoogt de regering precies te voorkomen met het verbod in
artikel 4.11, derde lid?
Klopt het dat dit uitbestedingsverbod alleen ziet op de onderneming zelf
die niet mag produceren, leveren of handelen en niet op de gehele groep
waar deze onderneming deel van uitmaakt. Is het dus mogelijk om
werkzaamheden uit te besteden aan een aannemer die onderdeel
uitmaakt van een groep waarin ook productie, handel of levering
plaatsvindt?
De leden van de CDA-fractie vragen welke mogelijkheden en prikkels het
wetsvoorstel biedt om piekbelasting van het regionale net te voorkomen.
Welke rol ziet de regering voor regionale systeembeheerders voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

12

afregelen of opslag van energie om een efficiënt gebruik van het net te
bevorderen, zo vragen deze leden. Is de regering voornemens om vraagen aanbod sturing over te laten aan systeembeheerders of marktpartijen
hier een rol in te geven? Is het mogelijk dat een systeembeheerder kosten
voor vraag- en aanbodsturing meeneemt in de gereguleerde kosten voor
het net, zo vragen de leden van de CDA-fractie? Wanneer wordt de AMvB
van artikel 5.10 naar de Kamer gezonden? Kan de regering toelichten hoe
vraag en aanbodsturing is neergelegd in deze AMvB?
De leden van de PVV-fractie worstelen met de verruiming van wettelijke
taken en nevenactiviteiten. Zoals bekend zijn deze leden tegen het
energieakkoord en diens geforceerde energietransitie. Echter tegelijkertijd
zijn de netbeheerders net als heel Nederland ook het slachtoffer van de
naïeve politieke keuzes van de meeste partijen in dit land. Van deze
bedrijven wordt immers verwacht dat zij deze ondoordachte energietransitie opvangen waarbij zij de schade voor de maatschappij zoveel mogelijk
moeten beperken. Een schier onmogelijke opgave aangezien eerste
ramingen aangeven dat dit maar liefst 70 miljard gaat kosten. Deze leden
staan dan ook open voor suggesties om deze rekening te verlagen, maar
zij willen daar dan eerst een goed uitgewerkte berekening van zien. Kan
de regering een berekening geven waarbij gekeken wordt naar de
netwerkkosten op basis van de huidige wetgeving, waarbij de wettelijke
taken dus strikt beperkt blijven tot het netwerk en uitbreiding daarvan en
de nieuwe situatie waarbij netbeheerders ook andere mogelijkheden
kunnen benutten om deze extra belasting van het netwerk op te vangen?
Daarbij willen de leden van de PVV-fractie uiteraard ook onderbouwd zien
tegen welke belasting de netwerken dan bestand zijn, zodat er gecontroleerd kan worden of hier sprake is van een faire vergelijking, is de
regering daartoe bereid? Het is immers zo dat als enkele bewoners in een
straat zonnepanelen of elektrische auto’s aanschaffen de impact op het
netwerk nog beperkt is, maar indien de voltallige straat van zonnepanelen
of elektrische auto’s is voorzien dan wordt het problematisch. In dat kader
willen deze leden dan graag ook een doorrekening zien van dit doemscenario, want een volledig duurzame energievoorziening in 2050 is immers
het lange termijn doel waar deze regering op aanstuurt.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de systeembeheerder ook mag investeren in opslag van energie, aangezien (tijdelijke)
opslag van energie efficiënter kan zijn dan extra investeringen in
netverzwaringen om piekbelasting op te vangen. Is de regering van
mening dat desinvesteringen in het netwerk moeten worden voorkomen
en dat opslag van energie als efficiënte optie voor het opvangen van de
piekvraag mogelijk moet zijn? Vallen opslag en andere flexdiensten onder
de bevoegdheid en ook de wettelijke verantwoordelijkheid van de
regionale systeembeheerder? Genoemde leden vragen ook waar de grens
ligt bij het inzetten en aanbieden van flexibele oplossingen op het net. Is
het ook mogelijk voor netbeheerders om flexibele diensten aan te bieden
op de markt voor het inspelen op verschillen in vraag en aanbod en
prijsschommelingen? Worden zowel aanbodsturing als vraagsturing
toegestaan als flexibele optie voor systeembeheerders?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke consequenties de
vervanging van het concurrentieverbod voor systeembeheerders heeft
voor het gebod dat systeembeheerders slechts wettelijke taken mogen
uitvoeren in de praktijk. Waarom is hier voor gekozen?
Wie beoordeelt of nevenactiviteiten van infrastructuurbedrijven in strijd
kunnen zijn met het belang van het beheer van het systeem? Bestaat de
mogelijkheid om hier tegen in beroep te gaan?
Betekent de begrenzing van de beperking van activiteiten van netwerkberkbedrijven tot Nederland dat infrastructuurbedrijven in andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

13

Europese lidstaten bijvoorbeeld wel laadpalen mogen exploiteren, maar
in Nederland niet? Is het mogelijk dat infrastructuurbedrijven uit het
buitenland uitgesloten nevenactiviteiten in Nederland ondernemen? Zo ja,
is het dan vervolgens onmogelijk voor Nederlandse systeembeheerders
om een kruisparticipatie met de systeembeheerder aan te gaan die deel
uitmaakt van de bij de nevenactiviteiten betrokken buitenlandse infrastructuurgroep? Is de regering het met de leden van de GroenLinks-fractie
eens dat gastransmissiesysteembeheerders met het beheer van opslag en
omzettingsinstallaties ruimere wettelijke mogelijkheden hebben dan
stroomtransmissiesysteembeheerders? Hoe verhoudt deze ongelijke
situatie zich tot de beleidsdoelstelling ten aanzien van de energietransitie?
5.5 Verhouding tussen infrastructuurbedrijf en marktpartijen
De leden van de PvdA-fractie vragen of het klopt dat infrastructuurbedrijven geen taken meer mogen verrichten op het gebied van woningisolatie. Kan woningisolatie worden toegevoegd aan art. 4.14 of in de AMvB
worden opgenomen?
Op welke punten wordt het infrastructuurbedrijf ingeperkt in zijn
mogelijkheden om werkzaamheden te verrichten, in vergelijking met de
huidige situatie? Hoe verhoudt dit zich tot het uitgangspunt van de «vette
netbeheerder» van de Wet onafhankelijk netbeheer, die een netbeheerder
voorstond die veel taken en activiteiten zelf kan aanpakken zo vragen deze
leden?
Klopt het dat het infrastructuurbedrijf wel installaties mag onderhouden
en ter beschikking stellen, maar niet mag exploiteren en beheren? Wat is
het verschil tussen beheer en onderhoud in dit geval?
Deelt de regering de mening dat een al te strikte scheiding en beperking
van de infrastructuurbedrijf in art. 4.14 nadelig kan uitpakken voor
projecten op het gebied van nieuwe duurzame technieken? Op welke
manier kan de regering deze projecten mogelijk blijven maken zo vragen
de leden van de PvdA-fractie?
Hoe ziet de regering de rol van (centrale en decentrale) overheden bij de
ontwikkeling van energie-infrastructuur?
Is de regering van mening dat de netbeheerder naast het aanleggen en
verzwaren van netten ook andere opties (flex, opslag, besparing) tot zijn
beschikking moet hebben om optimale keuzes te maken voor de energie
infrastructuur van de toekomst?
Is de regering ervan op de hoogte dat ten tijde van de splitsing Economische Zaken het geen bezwaar vond dat het warmteproductiebedrijf
door Cogas werd behouden? Is de regering ook van mening dat het
antwoord op de vraag of het warmteproductiebedrijf afgesplitst dient te
worden pas beantwoord kan woorden na afronding van de evaluatie van
de warmtewet en dat dan goed gekeken dient te worden of en onder
welke voorwaarden?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om verder toe te lichten
hoe de handhaving van de afbakening van taken tussen systeembeheerder en infrastructuurbedrijf wordt vorm gegeven. Is de handhaving
proactief of enkel op verzoek zo vragen deze leden? Zou de regering
kunnen toelichten welke activiteiten het infrastructuurbedrijf mag
verrichten op basis van artikel 4.14? Mogen infrastructuurbedrijven
energiebesparingsdiensten aanbieden, zelf energie opslaan en laadpalen
exploiteren, zo vragen deze leden?
De leden van de PVV-fractie zouden graag geïllustreerd zien op welke
wijze kosten van het infrastructuurbedrijf aan de systeembeheerder
zouden kunnen worden toegerekend en hoe dit wetsvoorstel dit tracht te
voorkomen. Verder zijn deze leden benieuwd welke andere methodes dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

14

de boekhoudkundige eisen er zijn om dit te voorkomen en in hoeverre
deze zijn meegenomen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom de regering er voor
kiest bepaalde bedrijven uit te sluiten van het verrichten van taken voor
systeembeheerders. Welke gevolgen hebben deze restricties voor de
huidige infrastructuurbedrijven die diensten aanbieden aan systeembeheerders en voor de markt van diensten aan systeembeheerders?
5.6 Publiek eigendom en de mogelijkheid van kruisparticipaties
De leden van de PvdA-fractie waren verheugd dat de regering op
18 oktober 2013 de knoop had doorgehakt met betrekking tot TenneT en
Gasunie, die permanent in overheidshanden zouden blijven (blz. 29 Nota
Deelnemingen). Rond de eeuwwisseling is hier ook bewust voor gekozen
en is er zelfs in de Elektriciteitswet en Gaswet een privatiseringsverbod
vastgelegd. Bij essentiële, monopolistische energie-infrastructuur, waarbij
niet-functioneren leidt tot ontwrichting van de samenleving, ligt maximale
borging van de publieke belangen het meest voor de hand. Hierbij is geen
ruimte voor verstorende private deelbelangen, waar ook rekening mee
gehouden zou moeten worden. De leden van de PvdA-fractie hopen dat
deze beslissing de nodige rust en continuïteit voor de komende jaren
geeft.
Op blz. 20 van de MvT geeft de regering aan dat bij kruisparticipatie
slechts een uitwisseling van bescheiden belangen in de rede zou liggen.
Waarom wordt dan door middel van dit wetsvoorstel een maximale
minderheidsprivatisering van 49.9% mogelijk gemaakt? Deelt de regering
dat beleidsvoornemens en wetgeving op elkaar aan moeten sluiten?
Waarom is dit hier niet het geval?
Waarom wordt er met de 49.9% privatisering ineens fors afgeweken van
de 5 tot 15% aandelenruil die in februari 2013 nog in de brief van de
regering stond? Welke argumentatie ligt hieraan ten grondslag?
Deelt de regering de mening dat van kruisparticipatie slechts sprake kan
zijn met een netbeheerder die een zelfde mate van onafhankelijkheid heeft
als de Nederlandse transmissiesysteembeheerders, oftewel het ownership
unbundling (OU) regime moeten hebben? Deelt de regering de mening
dat het slechts kan gaan netbeheerders uit aangrenzende landen,
aangezien anders samenwerking weinig toegevoegde waarde heeft?
Klopt het dat de wens om te komen tot een aandelenruil mede is
ingegeven door de wens om energie-inhoudelijk een goede sparring
partner te verkrijgen? Waarbij het idee is dat het Ministerie van Financiën
– als aandeelhouder – daarin te weinig voorziet? Maar er zijn toch talloze
andere manieren om aan een sparring partner te komen, dan door
aandelenruil? Waarom wordt daar niet voor gekozen zo vragen de leden
van de PvdA-fractie?
Wat is het nut van kruiselingse deelnemingen, zoals voor TenneT en
Gasunie wordt overwogen? Er zijn toch nu ook al (geïnstitutionaliseerde)
samenwerkingsverbanden van toezichthouders, zoals ENTSO? Voor
concrete projecten kunnen toch aparte joint ventures worden opgericht?
Kruiselings aandeelhouderschap kan uiteindelijk toch neerkomen op
deelprivatisering (als de buitenlandse netbeheerder in private handen is)?
Dit betekent toch ook dat dan het verlichte structuurregime (Algemene
Vergadering van Aandeelhouders (AVA) benoemt Raad van Bestuur (RvB))
niet meer kan worden toegepast? Klopt het dat dit leidt tot verlies aan
zeggenschap, omdat sturen via commissarisbenoemingen een stuk
lastiger (want indirecter) is dan sturen via het benoemen en ontslaan van
RvB-leden? Klopt het dat het kan leiden tot een hellend vlak en uiteindelijk
meerderheids- of volledige privatisering?
De leden van de PvdA-fractie waren mede om die redenen niet enthousiast over de kruisparticipatie tussen Schiphol en Aéroports de Paris (AdP)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

15

in 2008. Het verlichte structuurregime kan bij Schiphol nu niet meer
worden toegepast. Klopt het dat bij kruisparticipatie bij TenneT en
Gasunie het verlichte structuurregime ook niet meer zal kunnen worden
toegepast? Klopt het dus dat er op deze manier veel zeggenschap verloren
gaat voor de overheidsaandeelhouder?
Aan de kruisparticipatie werden allerlei voordelen toegedicht, waar later
nooit meer iets van is gehoord. Wel werd door de private deelname van
8% van de aandelen de creditrating van Schiphol verlaagd. Een gevolg
daarvan was weer dat het 2e superdividend van 500 miljoen euro in 2009
niet doorging. Het Rijk liep toen dus ca. 400 miljoen euro mis, de
gemeente Amsterdam ca. 100 miljoen euro en de gemeente Rotterdam ca.
12.5 miljoen euro. Alleen al om die reden was de kruisparticipatie geen
gelukkige zet. Wanneer wordt deze kruisparticipatie geëvalueerd? Destijds
is afgesproken dat de kruisparticipatie later weer zou kunnen worden
teruggedraaid. Kan dit ook bij TenneT en Gasunie zo vragen de leden van
de PvdA-fractie?
Kan de regering zeker stellen dat de kapitaalkosten niet omhoog gaan bij
een private deelname in TenneT of Gasunie? Hoe kan dit zeker gesteld
worden, nu de credit rating bedrijven uiteraard autonoom zijn in de
vaststelling van hun creditrating? Hoe kan voorkomen worden dat de
hogere kapitaalkosten ten koste zullen gaan van de belastingbetaler en/of
investeringen in de energienetwerken?
Klopt het dat een minderheidsaandeelhouder agenderingsrecht heeft, en
bij 10% van de aandelen een AVA bij elkaar kan roepen, en dus voortdurend de RvB en de raad van commissarissen (RvC) ter verantwoording
kan roepen? Klopt het dat een minderheidsaandeelhouder een enquête
procedure kan starten bij de Ondernemingskamer, en zich op die manier
indringend kan bemoeien met het beleid van de vennootschap? Klopt het
dat een aandeel niet alleen een stemrecht is in de AVA, maar ook een
vermogensrecht? Klopt het dus dat een minderheidsaandeelhouder bij in
zijn ogen te hoge investeringen of beloningen of te lage dividenduitkering
naar de rechter kan stappen om een dreigende waardevermindering voor
hem/haar tegen te houden? Is daarbij de enquête procedure (2:344 BW
e.v.) van toepassing, of ook schadevergoeding uit onrechtmatige daad
(6:162 BW) mogelijk?
Klopt het dat de ondergang van het toenmalige ABN Amro in 2007 begon
met een kritische brief van een minderheidsaandeelhouder (The Children’s Investment Fund), die slechts 1% van de stemmen had in de AVA?
Klopt het dat de splitsing van PostNL en TNT Express ook is afgedwongen
door twee kleine minderheidsaandeelhouders? Kan de regering hier op
ingaan zo vragen de leden van de PvdA-fractie?
De leden van de SP-fractie hebben met bezorgdheid kennis genomen van
de mogelijkheid die geboden wordt voor aandelenruil. Zij zouden graag
een uitgebreide toelichting ontvangen over de criteria waaronder dit kan
en mag gebeuren. Wat zijn de criteria die bepalen wat een meerwaarde is
voor het publieke belang. Wat is een op basis van Europese regels
gecertificeerd en volledig onafhankelijk infrastructuurbedrijf? Wat is in dit
geval een goede business case en voor wie? Wie weegt dat en wat zijn
hiervoor de criteria?
Op welke wijze kan een aandelenruil economische prikkels versterken? In
de tekst staat dat het niet de bedoeling is dat het doel wordt te voorzien in
een (eventuele) kapitaalbehoefte van de Nederlandse infrastructuurbedrijven. De verder gegeven uitleg over aandelenruil en vervolgens geld
inbrengen vanwege verschil in omvang en waarde van transmissiesysteembeheerders, stelt niet gerust. Waar ligt de scheidslijn tussen
«cashen» en samenwerking vragen de leden zich af. Is de overheid nu nog
niet uitgekeken op verregaande marktwerking, na de fiasco’s rond de
verkoop van Essent aan RWE en Nuon aan Vattenfall zo vragen de leden
van de SP-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

16

Wat zijn de voorwaarden die worden gesteld aan iedere vorm van
grensoverschrijdende samenwerking die invloed heeft op het aandeelhouderschap van de staat? Wat zijn die andere voorwaarden naast het feit dat
een aandelenruil meerwaarde moet hebben voor het publieke belang?
Deze leden vernemen graag of de concrete voorstellen voor een aandelenruil te allen tijde aan de Kamer worden voorgelegd. Zo nee, waarom
niet? Wie van beide Ministers (Financiën en Economische Zaken) is
hoofdverantwoordelijk? Wie is aanspreekbaar voor wat?
De andere voorwaarde is het zogenaamde behoud van een «meerderheidsbelang». Met andere woorden 51% van de aandelen blijven in
overheidshanden. Waarom, zo vragen de SP-fractieleden, gaat de
(mogelijke) verkoop van aandelen van 10 procent naar 49 procent?
Waarom zijn volgens de regering dit soort constructies nodig om tot een
samenwerking te komen?
Op welke wijze blijft er zicht gehouden op aandelenverkoop in de verdere
toekomst, met verdere verregaande kruisparticipaties? Wat als een van de
(samenwerkende) bedrijven de aandelen verder verkoopt? Bestaat er dan
niet het risico op verwatering en versnippering?
Hoe wordt voorkomen dat hedgefund- achtige constructies hun klauwen
uit kunnen slaan zo vragen de leden van de SP-fractie.
Kunnen de verschillende modellen uitgelegd worden? Wat zijn de voor- en
nadelen van ownership unbundling- OU (volledige eigendomsontvlechting) ten opzicht van de nader regimes (Independent System
Operator- ISO) en de Independent Transmission Operator (ITO).
Op welke wijze is een ITO, waarbij de transitiesysteembeheerder
onderdeel is van een verticaal geïntegreerd bedrijf wezenlijk anders dan
de huidige situatie bij een ongesplitst Eneco of Delta?
Waarom wordt zonder voorafgaande consultatie van de Tweede Kamer
reeds het OU – volledige eigendomsontvlechting geïmplementeerd? Is het
naar mening van de regering nu werkelijk de enige manier waarop de
betrouwbaarheid wordt vergroot en eerlijke concurrentie mogelijk is? Was
dit niet precies dezelfde reden waarop de keuze voor de splitsingswet was
gebaseerd? Wat voor goeds heeft de keuze nu eigenlijk gebracht, vragen
de leden van de SP-fractie. En de vraag wat dit soort constructies nu
werkelijk voor de energietransitie zal bijdragen dient naar mening van
deze leden indringend gesteld en beantwoord dienen te worden.
Zijn er momenteel gespreken over kruisparticipaties of plannen daarvoor,
zo vragen de leden van de CDA-fractie? Verwacht de regering dat er in de
komende jaren gesprekken gevoerd gaan worden over kruisparticipaties?
Met systeembeheerders in welke landen acht de regering kruisparticipaties wenselijk? Zijn kruisparticipaties met systeembeheerders in niet
Europese lidstaten mogelijk volgens de wet? Kan een overzicht worden
gegeven in hoeverre systeembeheerders in omliggende landen publieke
handen zijn en of dit verplicht is?
Is een meerderheidsaandeel voldoende om de Nederlandse publieke
belangen te waarborgen zo vragen de leden van de CDA-fractie? Wat
gebeurt er als een systeembeheer waar een Nederlandse systeembeheerder een aandeel in heeft wordt leeg getrokken door de overheid in de
desbetreffende lidstaat? Welke risico’s zijn er dan voor investeringen van
de Nederlandse systeembeheerder?
De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat cruciale infrastructuur
volledig in Nederlandse handen moet blijven. Deze leden begrijpen dan
ook niet waarom de regering middels dit wetsvoorstel TenneT en GTS in
de uitverkoop zet om ten dele overgenomen te worden door buitenlandse
marktpartijen. Welke motieven zou een buitenlandse partij daar anders
voor hebben dan zijn eigen belang? Is de regering nou werkelijk zo naïef
om te denken dat dit puur een samenwerking uit strategisch belang is?
Weliswaar houdt de regering nog een stok achter de deur door zelf een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

17

meerderheidsbelang te behouden, maar dit is een hellend vlak waarop de
regering zich bevindt, is de regering zich daarvan bewust? Overigens
hekelen deze leden de tendens van (semi-)overheidsbedrijven als TenneT
om zich te wagen aan avontuurtjes in het buitenland. Het is dan ook niet
voor niets dat de Algemene Rekenkamer bepleit om veel strenger toezicht
te houden vanuit de ACM of EZ op deze losgeslagen (semi-) ambtenaren
met grootheidswaanzin, is de regering daartoe bereid? Kan de regering
overzichtelijk in een tabel aangeven hoeveel Nederlandse systeembeheerders reeds in het buitenland gespendeerd hebben en hoeveel hen dat
heeft opgeleverd? Is de regering zich ervan bewust dat een ogenschijnlijk
goede business case plots kan veranderen bij wijziging van beleid in deze
buitenlandse lidstaat, zonder dat de regering of de systeembeheerder
daar iets aan kan doen? En dat indien dat gebeurt de Nederlandse
belastingbetaler opdraait voor dat risico? Kunnen TenneT en GTS
overigens zelfstandig besluiten om te investeren in buitenlandse
infrastructuur? Verder valt het de leden van de PVV-fractie op dat de
regering spreekt over volledig onafhankelijke transmissiesysteembeheerders, terwijl het daarvoor een voorbehoud maakt dat transmissiesysteembeheerders vooral voordeel zouden zien in aanverwante activiteiten.
Kan de regering uitleggen wat hiermee bedoeld wordt en of dit niet
tegenstrijdig is? Immers indien een transmissiesysteembeheerder zich
bezig houdt met aanverwante activiteiten hoe kan deze transmissiesysteembeheerder dan nog voldoen aan de vereiste van volledige onafhankelijkheid?
De leden van de D66-fractie lezen in artikel 4.9 dat de regering van plan is
om kruisparticipatie tussen Nederlandse transmissiesysteembeheerders
en buitenlandse transmissiesysteembeheerders, of de aandeelhouders
daarvan, toe te staan. Deze leden vragen de regering om nader uiteen te
zetten wat de meerwaarde precies is van samenwerking via kruisparticipatie, in plaats van andere vormen, zoals via contracten. Ook willen deze
leden weten welke invloed (gedeeltelijke) buitenlandse aandeelhouders
krijgen bij de Nederlandse transmissiesysteembeheerders. Indien het
maximum van 49% van alle aandelen bij een buitenlandse transmissiesysteembeheerder ligt, welke rechten hebben zij dan als minderheidsaandeelhouder, zo vragen deze leden. Indien buitenlandse transmissiesysteembeheerders als minderheidsaandeelhouder inderdaad rechten krijgen binnen
de Nederlandse transmissiesysteembeheerders, hoe verhoudt dit zich dan
tot de gestelde voorwaarde in de MvT dat kruisparticipatie niet mag leiden
tot «aantasting van het huidige niveau van onafhankelijkheid van de
Nederlandse transmissiesysteembeheerders»?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom het toestaan
van kruissubsidiëring nodig is om strategische samenwerking tussen
beheerders van Europese transmissiesystemen te faciliteren. Zijn er niet al
voldoende mogelijkheden voor deze strategische samenwerking? Waarom
zou aandelenruil in het publieke belang van Nederland kunnen zijn?
Genoemde leden wijzen hierbij ook op de risico’s van aandelenruil. Is het
wenselijk dat een deel van de zeggenschap over essentiële publieke
infrastructuur in buitenlandse handen komt? Is het wenselijk dat met het
geld, dat Nederlandse burgers via de nettarieven ingebracht hebben,
buitenlandse investeringen worden gedaan, terwijl in Nederland ook forse
investeringen nodig zijn in het netwerk?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom de wet overheidseigendom van systeembeheerders met meerdere tussenliggende rechtspersonen toestaat.
Heeft de regering de mogelijkheid onderzocht om internationale samenwerking te versterken zonder kruisparticipaties? Is er een belemmering in
de intensivering van internationale samenwerking tussen systeembe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

18

heerders zonder de mogelijkheid van kruisparticipaties? Hoe blijven de
eigendomsverhoudingen transparant als systeembeheerders participeren
in systeembeheerders die weer in andere systeembeheerders participeren? Hoe kan de regering de risico’s, verplichtingen en bezittingen van
dergelijke constructies helder in kaart brengen? Welke mogelijke andere
gewenste en ongewenste motieven dan intensivering van de samenwerking tussen transmissiesysteembeheerders zijn er in de ogen van de
regering?
6. Taken systeembeheerder
6.2 Kerntaak systeembeheer en investeringsplannen
In hoeverre verschilt de investeringstoets van art. 5.5 voor de ACM van de
huidige situatie zo vragen de leden van de PvdA-fractie? Waarom lijkt
gekozen te worden voor een marginale toetsing («in redelijkheid...heeft
kunnen komen)? Waarom wordt niet een volwaardige toets op de
investeringen in de wet opgenomen? Dit zou toch de kern van het toezicht
van de ACM op het systeembeheer van de energienetwerken moeten zijn?
Hoeveel Fte zet de ACM op dit moment voor dit doel in? Kan de regering
aangeven hoe op dit punt omgegaan wordt met de recente kritiek van de
Algemene Rekenkamer (ARK), die vindt dat de investeringsplannen
onvoldoende inhoudelijk worden getoetst?
De leden van de PVV-fractie constateren dat de energietransitie gigantische kosten veroorzaakt voor de netbeheerder en daarmee voor
bedrijven en consumenten. Iets waar de regering onvoldoende rekening
mee houdt. Het rapport «Net voor de toekomst» waar de regering naar
verwijst is alweer enkele jaren oud. Zodoende is daarin geen rekening
gehouden met recente ontwikkelingen, zoals het Energieakkoord, de
aardbevingsproblematiek in Groningen en de warmtevisie. Deze leden
zouden dan ook graag een update zien van het rapport waarbij deze
ontwikkelingen in ieder geval zijn meegenomen, is de regering daartoe
bereid? Uiteraard zien de leden daarin ook graag een scenario uitgewerkt
waarbij de overheidsbemoeienis marginaal is. Kortom een scenario
zonder doelstellingen en marktverstorende subsidies, maar waarbij de
energiemarkt gewoon zijn werk kan doen. Alleen dan wordt namelijk
inzichtelijk gemaakt wat deze geforceerde energietransitie Nederland
daadwerkelijk kost. Is de regering daarom bereid dit mee te nemen in de
gevraagde update van het rapport «Net voor de toekomst»? Verder
hebben dergelijke doelstellingen en marktverstorende subsidies vooral
betrekking op de elektriciteitsmarkt. Op de gasmarkt zijn er compleet
andere uitdagingen. Bijvoorbeeld de vraag of ons verouderde gasnet nog
vervangen moet worden of dat er andere oplossingen nodig zijn. De
regering heeft recentelijk een warmtevisie gelanceerd, waarin gesteld
wordt dat onze gasnetten zoveel mogelijk vervangen moeten worden door
warmtenetten. Zoals de leden van de PVV-fractie inmiddels van dit kabinet
gewend zijn ontbreekt ook hier enige financiële onderbouwing. Aangezien
dit wetsvoorstel ook betrekking heeft op het gasnet, verzoeken deze leden
om separaat van de elektriciteitsnetten ook een berekening te maken voor
het gasnetwerk? Uiteraard ook hier graag een berekening op basis van
verschillende scenario’s waarbij in ieder geval wordt uitgegaan van een
scenario op basis van de warmtevisie van deze regering en een scenario
zonder aanleg van de peperdure warmtenetten. Is de regering daartoe
bereid?
Voor wat betreft de investeringsplannen vinden deze leden het vooral
opmerkelijk dat dit kennelijk nog niet of in beperkte mate gebeurt. Kan de
regering aangeven waarom dat zo is? Verder willen de leden van de
PVV-fractie ook hier wijzen op de problematiek die veroorzaakt wordt door
decentrale opwekking en elektrische auto’s. Het is immers moeilijk te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

19

voorspellen in welke wijken en straten de komende 10 jaar er een dermate
grote groei is van deze producten dat verstevigings- of andere maatregelen door de systeembeheerder noodzakelijk zijn. Kan de regering
aangeven hoe hier in de investeringsplannen mee wordt omgegaan? In
hoeverre bieden deze investeringsplannen rechtszekerheid? Hoeveel mag
er afgeweken worden van deze plannen? Stel dat er net nadat een 10 jarig
investeringsplan een nieuw kabinet komt dat besluit volledig van de
energietransitie af te zien, waardoor dus ook het gros van de netwerkinvesteringen overbodig worden. In hoeverre kan dan zonder juridische of
financiële consequenties afgeweken worden van het investeringsplan? En
wat als er onverhoopt een extreem links kabinet komt dat een nog
drastischere verduurzaming wenst, in hoeverre hebben zij de ruimte om
af te wijken van het investeringsplan en de maatschappij nog meer
schade te berokkenen? Verder willen de leden van de PVV-fractie ook
graag weten in hoeverre belangenorganisaties, burgers en bedrijven
beroep aan kunnen tekenen tegen deze investeringsplannen en hoe dat
zich verhoudt tot de huidige praktijk. Verder constateren deze leden dat de
regering stelt dat het een expliciete taak is van systeembeheerders om
wind op land aan te sluiten en derhalve ook de voorbereidingskosten in
de tarieven te verrekenen. Ook indien de voorbereidingen uiteindelijk niet
tot investeringen leiden. Deze leden willen graag weten in hoeverre dit
afwijkt van de huidige praktijk? Begrijpen deze leden het dus goed dat
indien de geplande plaatsing van windturbines op land niet doorgaat,
bijvoorbeeld vanwege succesvolle protesten van omwonenden, de kosten
ter voorbereiding van de systeembeheerder als nog worden afgewenteld
op de burger? Zo ja, waarom is dat het geval en wordt dit niet geschaard
onder het bedrijfsrisico?
Betrekt de ACM in het oordeel over het op een verstandige manier
rekening houden met verschillende scenario’s de noodzaak om de
energietransitie maximaal te faciliteren zo vragen de leden van de
GroenLinks-fractie.
6.3 Kerntaak: aansluiten
Systeembeheerders hebben tot taak aansluitingen aan te leggen en te
beheren, zo lezen de leden van de VVD-fractie. Deze leden vragen wat er
gebeurt als een windpark waarvoor (aansluit)investeringen zijn gedaan
alsnog niet wordt gerealiseerd? Wie draait dan op voor de overbodige
(aansluit)investeringen? Hoe denkt de regering dergelijke kapitaalvernietiging te kunnen voorkomen?
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de aansluitingsverplichting verschilt van art. 5.9 van de huidige situatie?
In welke AMvB wordt een keuze gemaakt, of een afwegingskader
neergelegd, voor gas-, elektriciteits- en warmtewet? Wanneer komt deze
AMvB bij de Kamer?
Deelt de regering de analyse dat het voor de klimaat en duurzame energie
wenselijk is om ook in de bestaande bouw de warmtevoorziening te
verduurzamen, bijvoorbeeld van fossiel gas naar full electric of duurzame
warmte?
Is de regering van mening dat het binnen randvoorwaarden mogelijk
moet zijn om gas uit te faseren uit een bestaande wijk; bijvoorbeeld na
een grote renovatie van een appartementen blok?
Deelt de regering de analyse dat het weghalen van een bestaand gasnet
en dus het afsluiten van aansluitingen (op initiatief van een gemeente) nu
niet kan, gezien artikel 5.9 en 5.3 zo vragen deze leden?
Is de regering bereid de mogelijkheid van het weghalen van een gasnet
op initiatief van een gemeente (onder strikte voorwaarden) wel te
creëren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

20

Is de regering bereid de kosten van verwijderen van het gasnet (inclusief
de kosten van verkorte afschrijvingstermijn) mee te nemen in de
gereguleerde kosten?
Is de regering van mening dat het vanuit duurzaamheidsoogpunt
wenselijk is om gasnetten uit te faseren en te vervangen voor in eerste
instantie full electric, in tweede instantie (duurzame) warmtenetten?
Kan de regering ingaan op de mogelijke verplichting in de Wet Stroom dat
bij vervanging van een bestaand gasnet er geen nieuw gasnet kan worden
aangelegd, maar altijd een full electric, dan wel duurzame warmtenet
oplossing wordt gekozen?
Kan de regering ingaan op de mogelijkheid om in de Wet Stroom op te
nemen dat bij nieuwbouwwijken en nieuwe aansluitingen enkel nog full
electric netten en oplossingen worden ingezet? Is het niet wenselijk om de
Wet Stroom en de nieuw voorziene Warmtewet uiteindelijk te integreren,
ten einde de netbeheerder de rol van gebiedsregisseur te geven wat
betreft energie infrastructuur?
Voor elektriciteit geldt nu een aansluitplicht; voor gas gelden belangrijke
uitzonderingen op de aansluitplicht (in het geval er een warmtenet ligt en
in de zogenaamde onrendabele gebieden). Hoe ziet de regering de
investeringen in gasnetten in het licht van zijn Warmtevisie en de
energietransitie, waarbij investeringen in andere infrastructuren noodzakelijk worden?
Gezien deze ontwikkelingen, hoe borgt de regering de betaalbaarheid van
de energie infrastructuur: niet alleen in nieuw aan te leggen woonwijken
maar vooral ook de bestaande bouw?
Leidt de definitie van aansluiting die stelt dat er maar één aansluiting per
Waardering onroerende zaken (WOZ) object is, ertoe dat vooral grootverbruikers en industrie lagere aansluitkosten krijgen?
Leidt de definitie van aansluiting ertoe dat er maar één leverancier per
WOZ object mogelijk is?
Is met de definitie van aansluiting een aparte aansluiting bij een WOZ
object voor bijvoorbeeld elektrisch vervoer onmogelijk?
Wordt met de definitie van aansluiting een aparte extra aansluiting voor
bijvoorbeeld een zonneproject op een sporthal onmogelijk?
Is het de bedoeling dat er per WOZ-aanslag sprake is van één installatie
en dus één aansluiting?
Is de regering zich ervan bewust dat veel bedrijven gebruik kunnen maken
van de zogenaamde complex-bepaling van de Wet WOZ en voor hun
netwerk maar één WOZ-aanslag ontvangen (alle netwerken zoals
warmtenetten, waterleidingstelsel, rioolstelsel, NS voor heel het spoorwegennet, trolley-, tram- en metrobedrijven, kabel- en telecomnetwerken,
Rijkswaterstaat voor wegennet, openbare verlichting etc.)?
Op dit moment betalen de bedoelde bedrijven per fysieke aansluiting
aansluit- en transporttarieven. Met het wetsvoorstel betalen de bedrijven
slechts één keer aansluitkosten én voor zover het om kleinverbruikaansluitingen gaat maar één keer transporttarief (captar) voor een groot aantal
fysieke aansluitingen. De regulering leidt er automatisch toe dat de
tarieven voor de betreffende bedrijven dalen én voor consumenten
stijgen. Beoogt de regering met deze definitie van het begrip installatie
ook het socialiseren van deze kosten?
Is de regering van mening dat daarmee de kosten voor de consument fors
kunnen stijgen? Zo nee, waarom niet?
Welke systeembeheerder zou op grond van het wetsvoorstel dan een
aansluit- en transportovereenkomst met de betreffende aangeslotene
moeten/kunnen aangaan? En moet die systeembeheerder dan ook de
tarieven en vergoedingen voor de overige systeembeheerders in rekening
brengen?
Hoe gaan de verschillende contacten over de verschillende fysieke
aansluitingen met de andere systeembeheerders (over de wijze waarop
nieuwe fysieke aansluitingen gerealiseerd worden, over uit bedrijf neming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

21

en wijzigingen van fysieke aansluitingen, voorziene transportbeperkingen,
tariefswijzigingen etc.) dan verlopen?
Wat betekent dit verder voor de tarievensystematiek van de systeembeheerders? Welke aansluit- en transporttarieven gelden?
Is de regering van mening dat het kunnen faciliteren van meerdere
leveranciers op één aansluiting van toegevoegde waarde is voor de
energietransitie? Is de regering bereid om dit mogelijk te maken, zo
vragen de leden van de PvdA-fractie?
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre hoe de verplichting tot
aansluiting zich verhoudt bij het uitfaseren van het gasnetwerk, bijvoorbeeld bij een grootschalige renovatie in de bestaande bouw? Staan
artikel 5.3 en 5.9 gemeenten in de weg om het gasnet te beperken, zo
vragen deze leden?
De leden van de PVV-fractie constateren een tegenstrijdigheid waarbij de
keuzevrijheid voor wat betreft aansluitingen op elektra wordt verruimd en
bij gas juist wordt ingeperkt. Bij nieuwbouw valt daar wat deze leden
betreft nog wat voor te zeggen, gezien de aardbevingsproblematiek in
Groningen en verminderde gaswinning. Bovendien is het dan altijd vooraf
voor de toekomstige bewoners duidelijk waar zij op worden aangesloten
en hoeven zij dus geen kosten te maken voor nieuwe apparatuur. Al
vragen deze leden, in hoeverre potentiele kopers afhaken indien een
woning is aangesloten op een warmtenet. Gezien de huidige problematiek
met warmtenetten kunnen deze leden zich dat namelijk goed voorstellen.
In hoeverre zijn hier gegevens van bekend en zo niet is de regering dan
bereid om dit te laten onderzoeken voordat de warmtevisie en de
grootschalige uitrol van warmtenetten verder wordt doorgezet? Verder
zijn de leden van de PVV-fractie benieuwd hoe het zit met wijzigingen in
aanwijzingen van gebieden bij bestaande woningen? In hoeverre kunnen
deze gebieden middels een aanwijzing verworden tot een warmte of «all
electric» gebied? En indien dit mogelijk is, welke mogelijkheden hebben
gedupeerde bewoners en bedrijven dan om zich hiertegen te verzetten?
En voor wie is de rekening voor het vervangen of ombouwen van
apparatuur binnen woningen of bedrijven?
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat we minder afhankelijk
moeten worden van gas en dat alternatieve warmtebronnen een
volwaardige plek moeten krijgen in ons energiesysteem. Deze leden lezen
in artikel 5.3 dat een gebied kan worden uitgezonderd van de plicht tot het
aanleggen van een gasnet indien in dat gebied een warmtenet wordt
aangelegd. De voorgenoemde leden merken op dat het erop lijkt dat dit
artikel alleen betrekking heeft op nieuwe situaties. Waarom maakt de
regering het niet mogelijk dat, indien er sprake is van een positieve lokale
maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) voor warme in plaats van
gas, ook in bestaande wijken, bijvoorbeeld bij grondige renovatie een
warmetenet in plaats van een gasnet kan worden aangelegd, zo vragen
deze leden.
De leden van de D66-fractie vragen of de uitwerking van artikel 5.3 in de
AMvB zal leiden tot techniekneutraliteit. Indien andere duurzamere opties
dan gasnetten, in plaats van warmtenetten, voor het verwarmen van
huizen voorhanden komen, wordt het dan ook mogelijk gemaakt dat
daarvoor aansluiting worden gemaakt, zo vragen deze leden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie zijn van mening dat de
aansluitplicht voor gas in de wet onwenselijk is geworden, vanwege de
noodzaak om de gaswinning in de provincie Groningen en de kleine
velden af te bouwen. Deze noodzaak is zeer urgent, omdat de veiligheid
van burgers in het gedrang is gekomen, de overlast door schade
omvangrijk is en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

22

ecologische en economische redenen moet worden afgebouwd. Deze
leden vragen waarom alleen gekozen wordt voor het schrappen van de
aansluitplicht bij nieuwbouwwijken. Is het niet ook nodig om in de
bestaande bouw de warmtevoorziening te verduurzamen? Zou het niet
ook mogelijk moeten zijn om onder randvoorwaarden gasaansluitingen
uit te faseren bij bestaande wijken, wanneer een duurzaam en betaalbaar
alternatief voorhanden is? Acht de regering het wenselijk om gemeenten
meer mogelijkheden te geven om gasaansluitingen onder voorwaarden
uit te faseren?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het noodzakelijk is om de
verplichting tot het aansluiten op het gasnet standaard te behouden,
gezien de noodzaak de gasproductie drastisch te beperken. Bestaan er
wettelijke mogelijkheden om huizen zonder gasaansluiting te bouwen? Zo
nee, waarom niet? Heeft de regering overwogen een techniekneutrale
aansluitplicht voor warmtelevering in te voeren? Wordt het wettelijk
mogelijk om de gasaansluitingen in een bepaald gebied af te sluiten als
dit gebied kan worden voorzien van restwarmte of andere alternatieven?
Is de regering bereid de mogelijkheid te creëren voor een gemeente om
onder bepaalde voorwaarden een wijk niet langer op het gasnet aan te
laten sluiten?
6.4 Kerntaak transporteren: balanceren en programmaverantwoordelijkheid
Ziet de regering vraag- en aanbodsturing zoals opslag als mogelijk
goedkope optie om bijvoorbeeld piekbelasting van het net te voorkomen,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Hoe functioneert het systeem van congestiemanagement dat enkele jaren
gelden is ingesteld?
Art. 5.9 van de AMvB (consultatie-versie) lijkt enkel aanbodsturing en niet
vraagsturing als flexoptie voor netbeheer toe te laten, klopt dat zo vragen
deze leden?
In welk artikel wordt lokale of regionale onbalans geregeld?
Vindt de regering ook dat regionale netbeheerders wel aan lokaal
congestiemanagement (voorkomen overbelasting net) mogen doen via
het organiseren van een biedladder voor opslag en op/afregelen van
elektriciteitsproductie of afname, indien dit goedkoper is dan extra
leidingcapaciteit aanleggen?
Kan vraag- en aanbod sturing het beste door net/systeembeheerders
ingekocht worden bij marktpartijen, die deze diensten ontwikkelen in
plaats dat netbeheerders dit zelf ontwikkelen? Of zouden netbeheerders
zelf onbalanssystemen op moeten (kunnen) zetten?
Mag een netbeheerder vraag- en aanbodsturing en de kosten ter
voorkoming van pieken en dalen in de netbelasting meenemen in zijn
gereguleerde kosten voor de aanleg en het onderhoud van het net, en laat
artikel 5.4 lid 1 dit toe?
Zal het in artikel 5.10 genoemde AMvB opties als opslag en (geaggregeerde) vraagsturing bij kleine aansluitingen opnemen voor congestiemanagement?
De leden van de PVV-fractie wijzen de regering er op dat ook het balanceren bemoeilijkt wordt door de energietransitie. Een positieve noot is dat
deze kosten worden verhaald op de veroorzaker van de onbalans, zodat
niet direct de eindgebruiker hiervoor opdraait. Echter deze leden vragen in
hoeverre dit indirect niet alsnog gebeurt. Bijvoorbeeld indien een
systeemgebruiker die wind op zee produceert plots veel meer of minder
levert dan aangeven. In hoeverre wordt deze onbalans en bijbehorende
boete meegenomen in de subsidie aanvraag waar de eindgebruiker
uiteindelijk voor betaalt? Bovendien vragen deze leden in hoeverre een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

23

eventuele overproductie en de extra subsidie die dat oplevert opwegen
tegen de boete voor onbalans die daarop staat. Met andere woorden, in
hoeverre bieden de boetes afdoende financiële prikkels om geen onbalans
te veroorzaken in het systeem? Ook zien deze leden graag in een
overzichtelijke tabel de jaarlijkse kosten en boetes voor onbalans
tegemoet en daarbij ook indien mogelijk de geprognotiseerde kosten en
boetes voor onbalans. Verder vinden deze leden het verstandig dat de
transmissiesysteembeheerder voor elektriciteit voorbereidingen treft voor
een eventuele blackout. Deze leden willen graag wat meer weten van deze
voorbereidingen en de mogelijkheden die de transmissiesysteembeheerder heeft. Welke voorzieningen kunnen er getroffen worden om in de
eerste plaats blackouts te voorkomen en het systeem sneller te herstellen
van een blackout en welke kosten zijn daarmee gemoeid? De leden van de
PVV-fractie vertrouwen er overigens op dat onze transmissiesysteembeheerder daar goed op voorbereid is. Echter een blackout in een ander
land, bijvoorbeeld Duitsland kan ook een kettingreactie veroorzaken. Deze
leden willen weten hoe groot het risico is dat als er een blackout in
Duitsland optreedt en dus de massale import van Duitse stroom wegvalt
dit resulteert in een blackout in eigen land. Oftewel hoeveel vermogen kan
de transmissiesysteembeheerder snel af of bijschakelen om een black out
in Nederland te voorkomen? Verder zijn deze leden benieuwd in hoeverre
een black out in Nederland die veroorzaakt wordt door externe problemen
zoals een black out in Duitsland, financieel wordt afgehandeld? In
hoeverre kan onze transmissiesysteembeheerder dan de kosten verhalen
op een door een buitenlandse transmissiesysteembeheerder veroorzaakte
black out? En hoe zit het met de getroffen burgers en bedrijven in
Nederland, bij wie kunnen zij hun schade verhalen?
Welke mogelijkheden hebben systeembeheerders om lokaal congestiemanagement te organiseren zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie.
Ziet de regering mogelijkheden voor systeembeheerders om de noodzaak
van verzwaring van het net te verminderen door lokale opslag te
faciliteren, te stimuleren of aan te leggen?
Hoe moeten de hoog- en laag-calorische gasnetten zo goed mogelijk
gekoppeld worden?
6.5 Meten van het energieverbruik
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe hoog de in art. 5.13 genoemde
vergoeding zal zijn voor de op afstand uitleesbare meter?
Maakt het wetsvoorstel het mogelijk dat energieleveranciers in de
toekomst contracten met kwartiertarieven gaan aanbieden in lijn met
motie van de leden Smaling (SP) en Agnes Mulder (CDA) (Kamerstuk
29 023, nr. 169), zo vragen de leden van de CDA-fractie? Wanneer
verwacht de regering dat contracten met kwartiertarieven aangeboden
gaan worden? Hoeveel huishoudens met slimme meters zijn daarvoor
naar schatting nodig?
De leden van de D66-fractie lezen in artikel 5.22 dat de systeembeheerder
alle informatie openbaar maakt, die bijdraagt aan een doeltreffende
mededinging en een efficiënte werking van de markt. Daarbij verwijst de
regering onder meer naar verbruiksdata op postcodeniveau en slimme
meters. De voorgenoemde leden begrijpen de doelstelling om transparantie in de markt te genereren, maar vragen wat de consequenties zullen
zijn voor de privacy van gebruikers en of deze data niet makkelijk
misbruikt kunnen worden. Is het bijvoorbeeld mogelijk om ongewenste
energieaanbiedingen op wijkniveau te doen op basis van deze gegevens,
of om te zien of veel mensen in de buurt op vakantie zijn, waardoor
inbrekers hun slag kunnen slaan, zo vragen deze leden. Ook willen deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

24

leden weten of de regering van plan is om advies te vragen aan het
College Bescherming Persoonsgegevens over de vraag welke gegevens,
wanneer en hoe openbaar gemaakt mogen worden.
6.6 Informatieverstrekking door systeembeheerders
Ziet de regering het risico dat de eis tot openbaarmaking van
verbruiksdata van klanten het vertrouwen van klanten in de slimme meter
kan schaden en op privacy- en veiligheidsissues kan stuiten zo vragen de
leden van de PvdA-fractie. Is de regering bereid er op toe te zien dat er
een gedragscode komt van alle netbeheerders afgestemd met het College
Bescherming Persoonsgegevens over welke informatie op welke wijze
openbaar gemaakt wordt?
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de verstrekking van
informatie verplicht is, hoe wordt toegezien op de informatieverstrekking
en in hoeverre deze informatie tijdig beschikbaar moet zijn. Is de regering
voornemens om nog nadere criteria te stellen ten aanzien van informatieverstrekking, zo vragen deze leden?
Is de regering zich er van bewust dat verbruiksdata op postcodeniveau
kan leiden tot een inbreuk op de privacy van consumenten zo vragen de
leden van de GroenLinks-fractie. Is de regering bereid om in overleg te
treden met het College Bescherming Persoonsgegevens over de
openbaarmaking van verbruiksdata?
6.7 Transmissiesysteem op zee
De regering schrijft dat, wanneer ondanks goede afstemming van
planningen toch schade ontstaat bij windparkexploitanten door vertraging
van de bouw van het net op zee, het redelijk en maatschappelijk efficiënt
is dat de windparkexploitant dan wordt gecompenseerd. In artikel 6.19 is
daarom bepaald dat TenneT de kosten uit de door hem veroorzaakte
schade mag vergoeden uit de tariefinkomsten. Dit verlaagt de prikkel voor
TenneT om te voorkomen dat er schade wordt veroorzaakt volgens de
leden van de VVD-fractie. TenneT draagt de kosten van de schade dan
immers niet zelf. Welke mogelijkheden ziet de regering om een duidelijker
prikkel voor TenneT op te nemen om de windparken op zee tijdig aan te
sluiten? Waarom is daarvoor niet gekozen? Waarom geldt er op land niet
ook een dergelijke compensatieregeling zo vragen deze leden.
Zal de regelgeving onder STROOM (AMvB) voorzien in een regeling voor
schadevergoeding, zoals eerder toegezegd aan de Kamer (dertigledendebat 4 februari jl. over wind op zee) zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
Zal de schadevergoeding «volledig en direct» zijn voor het geval het door
TenneT aangelegde en beheerde net niet tijdig gereed is dan wel om
andere redenen niet operationeel? Wie zal de schadevergoeding betalen
bij een eventuele vertraging van het regulatorisch kader?
Deelt de regering de mening dat onduidelijkheid over deze schadevergoeding prijsopdrijvend zal werken bij een tender?
Wat is de situatie voor wind op zee indien de Eerste Kamer de Wet Stroom
niet tijdig aanvaardt en de Wet na 1 januari 2016 in werking treedt?
In hoeverre kan en zal TenneT anticiperen op de uiteindelijke aanvaarding
van de Wet, voor de aanleg van het net op zee?
Is het mogelijk de Wet dan bijvoorbeeld per 1 maart 2016 in werking te
laten treden?
Is het correct dat als de Wet Stroom niet voor 1 januari 2016 is aangenomen door de Kamer de eerste tender en daarmee het uitrolplan voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

25

wind op zee minimaal een half jaar vertraging oplevert, vanwege de
cruciale rol van TenneT als netbeheerder in dit plan?
Wat zijn de gevolgen voor de wind op zee plannen als de Wet Stroom niet
voor 1 juli 2016 (de volgende inwerkingstredingsdatum) is aangenomen,
is het dan haalbaar om het eerste park van 700 MW operationeel te
hebben in 2019?
Voorziet de regering in alternatieve scenario’s om te zorgen dat TenneT
tijdig wordt aangewezen als netbeheerder op zee om de planning te
halen?
Heeft de regering voldoende waarborg ingebouwd voor de doorgang van
de eerste tender indien TenneT niet op tijd aangewezen kan worden en
marktpartijen dit risico gaan inprijzen in hun bod?
Welke acties denkt de regering te ondernemen mocht onverhoopt
1 januari 2016 niet gehaald worden?
In de realisatie van wind op land gaat de regering ervan uit dat na
aantonen van nut en noodzaak systeembeheerders reeds gedane
investeringen kunnen terug verdienen. Wat als een windpark waarvoor
(aansluit)investeringen zijn gedaan nu niet wordt gerealiseerd? Hoe denkt
de regering kapitaalvernietiging te kunnen voorkomen zo vragen de leden
van de PvdA-fractie.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de gevolgen zijn als de wet pas in
werking treedt op 1 juli 2016, in plaats van 1 januari? Is er een risico dat de
uitrol van wind op zee vertraging op loopt als TenneT zoals deze wet
bepaald niet wordt aangewezen als transmissysteembeheerder op zee per
1 januari 2016, zo vragen deze leden? Wat voor oplossingen voor dit
probleem heeft de regering? Verwacht de regering dat de eerste tender
voor wind op zee uitgesteld moet worden, zo vragen deze leden?
De leden van de CDA-fractie hebben bij de wetsbehandeling wind op zee
vragen gesteld over de kosten van het net op zee. In hoeverre vindt de
regering het wenselijk om de kosten die TenneT maakt voor de aanleg en
exploitatie van het net op zee inzichtelijk te houden van dat op land, is de
regering dit eens met deze leden? Is de regering bereid om het transmissysteembeheer desgewenst gescheiden te houden van dat op land, en de
Kamer periodiek over de voortgang van het net op zee te infomeren?
Zou nader ingegaan kunnen worden op de definitie van het transmissiesysteem op zee, zo vragen de leden van de CDA-fractie? Waar begint en
eindigt het transmissiesysteem op zee en waar zit de scheiding tussen het
transmissiesysteem voor elektriciteit en op zee?
De leden van de CDA-fractie hebben ook nog vragen over de schadevergoeding bij te laat aanleggen van het net op zee. Verwacht de regering dat
onduidelijkheid over de schadevergoeding prijsopdrijvend zal werken, zo
vragen deze leden? Zal de schadevergoeding volledig en direct de kosten
dekken, zo vragen deze leden? Wanneer zal de AMvB die invulling geeft
aan de schadevergoeding af zijn en wordt deze in voorhang voorgelegd
aan de Kamer?
De leden van de PVV-fractie zijn zoals bekend fel tegenstander van de
grootschalige uitrol van wind op zee. Deze leden irriteren zich ook aan de
wijze waarop deze regering de gigantische kosten bagatelliseert en
verzwijgt. Nog steeds is namelijk onduidelijk hoeveel de aanleg van het
net op zee in totaal gaat kosten als TenneT het doet of als de windparkexploitanten dat zelf doen. Deze leden hebben namelijk nog steeds geen
inzage in wat wel en niet is meegenomen in deze berekening. Het feit dat
de transmissiesysteembeheerder straks moet opdraaien voor eventuele
vertraging pleit er ook niet voor om TenneT als netbeheerder op zee aan
te wijzen. Is dit ook meegenomen in de kostenvergelijking? En is die
kostenvergelijking tussen TenneT als beheerder van het net op zee en de
windparkexploitant als beheerder van het net op zee gebaseerd op
dezelfde levensduur? Verder begrijpen deze leden dat TenneT in Duitsland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

26

bij de aanleg van verbindingen op zee ook vertraging heeft opgelopen,
kan de regering aangeven hoeveel TenneT dat heeft gekost? Kan de
regering verder aangeven wat de hoogte van de eventuele vertragingsboete is en of hier een maximum aan gebonden is? Verder beredeneren
de leden dat door TenneT verantwoordelijk te maken voor de kosten van
vertraging de eindgebruiker altijd de rekening gepresenteerd krijgt. Terwijl
als de vertragingskosten onderdeel uit zouden maken van het biedingsproces windparkexploitanten elkaar hierop zouden kunnen beconcurreren.
Deze concurrentie zou volgens de regering dan moeten resulteren in
lagere subsidieverplichtingen. De aanname van de regering dat windparkexploitanten allemaal een zeer conservatieve inschatting zouden doen,
indien het vertragingsrisico voor hun rekening zou zijn lijkt daarin
tegenstrijdig. Kan de regering dit weerleggen?
De leden van de D66-fractie merken op dat het van groot belang is dat de
uitrol van het net op zee en de aanleg van de windparken op zee in
samenhang gebeurt, aangezien het kosten met zich mee brengt indien de
projecten niet gelijktijdig tot stand komen. De voorgenoemde leden
vragen wat de gevolgen zullen zijn voor het tijdspad van de tender en het
uitrolplan van wind op zee indien het voorliggende wetsvoorstel later dan
1 januari 2016, of zelfs later dan 1 juli 2016, in werking treedt. Heeft de
regering alternatieve scenario’s bedacht voor de uitrol van het net door
TenneT, indien dit wetsvoorstel vertraging oploopt, aangezien het al vrij
laat naar de Tweede Kamer was gestuurd, zo vragen deze leden. En wat
zijn de waarborgen die de regering inbouwt met betrekking tot de tender
indien TenneT niet op tijd aangewezen kan worden, opdat marktpartijen
dit risico niet gaan inprijzen in hun bod?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wanneer de regering voorziet
dat het eerste offshore investeringsplan gemaakt wordt. Waarom beperkt
dit wetsvoorstel zich tot het geven van handvatten voor de verdeling van
risico’s en aansprakelijkheden? Waarom is deze verdeling niet vastgelegd
in de wet? Ziet de regering in dat vastlegging van deze verdeling meer
zekerheid zou geven aan windparkenexploitanten? Hoe zou het recht op
compensatie en het recht op subsidie kunnen samenvallen? Is subsidie
niet afhankelijk van productie?
6.8 Verkabeling
De leden van de PvdA-fractie willen graag weten van de regering of er
alternatieven zijn voor de eigen bijdrage van 25% voor het ondergronds
verkabelen in art. 5.7. Wat zijn de voor- en nadelen als gekozen zou
worden voor 10% of 0% eigen bijdrage?
Waarom moet bij ondergrondse verkabeling een vast percentage betaald
worden door de verzoeker, zo vragen de leden van de CDA-fractie? Wat is
de onderbouwing van het percentage van 25 procent, zo vragen deze
leden? Ondervinden relatief kleine gemeenten of gemeenten met een
relatief klein inwonertal nadeel bij een vast percentage, zo vragen deze
leden. Zo nee, waarom niet?
De leden van de PVV-fractie constateren dat de regering zijn verantwoordelijkheid afschuift als het gaat om de hoogspanningsmastenproblematiek en mensen die onder de magneetvelden van hoogspanningsmasten wonen al jaren aan hun lot overlaat. Er is in de ogen van de leden
helemaal geen sprake van een gezamenlijke verantwoordelijkheid. TenneT
en dus de regering is verantwoordelijk voor het te dicht bij huizen bouwen
van hoogspanningsmasten. Indien dat het geval is en de norm voor
magneetvelden wordt overschreden dan dient de regering ook volledige
verantwoordelijkheid te dragen voor verkabeling of uitkoop. Waarom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

27

schuift de regering deze verantwoordelijkheid gedeeltelijk af naar
gemeentes en bewoners? Waarom moeten gemeentes in dergelijke
gevallen toch 25% meebetalen, terwijl zij niets aan de komst van de
hoogspanningsmasten konden doen? Overigens constateren deze leden
dat het omgekeerde ook voorkomt, namelijk dat gemeentes in hun
expansiedrift zelfs na 2005 woningen gebouwd hebben onder bestaande
hoogspanningsmasten. Een veel eerlijker systeem zou dan ook zijn om in
dergelijke gevallen de kosten voor verkabeling of uitkoop voor 100% bij de
gemeentes neer te leggen en in alle andere gevallen de kosten voor 100%
bij het Rijk. Is de regering bereid om de kostenverdeelsystematiek op deze
wijze aan te passen en zo niet, waarom niet? Kan de regering ook
aangeven in hoeveel gevallen de kosten dan voor rekening zouden zijn
van de gemeentes? Verder merken de leden van de PVV-fractie ook op dat
iedere bewoner die geconfronteerd wordt met de plaatsing van
hoogspanningsmasten boven zijn woning aanspraak zou moeten kunnen
maken op een uitkoopregeling, is de regering daartoe bereid?
Dan blijft er nog een groep mensen over die zelf na 2005 onder hoogspanningsmasten zijn gaan wonen en niet in aanmerking komen voor
verkabeling of uitkoop. In hoeverre acht de regering dit anno 2015 nog
verantwoord? Erkent de regering inmiddels de gezondheidsrisico’s van
het wonen onder hoogspanningsmasten en zo niet waar baseert men dan
het besluit tot uitkoop en verkabeling op? Is de regering bereid om de
regelgeving met betrekking tot hoogspanningsmasten conform de zojuist
beschreven wijze vorm te geven en zo niet, waarom niet?
De leden van de D66-fractie lezen in artikel 5.7 dat bij verkabeling van
hoogspanningskabels de lokale gemeente 25% van de kosten moeten
dragen. De voorgenoemde leden vragen de regering nader te motiveren
waarom zij hiertoe heeft besloten en hoe zij tot deze kostendeling is
gekomen. Daarbij willen deze leden weten of ook andere opties om een
goede afweging te maken met betrekking tot de verhouding van baten tot
lasten, zijn overwegogen, in plaats van een financiële drempel voor de
verzoeker. Bovendien vragen deze leden waarom er voor een vast
percentage en het specifieke getal van 25% is gekozen.
De leden van de D66-fractie vragen de regering om een lijst te maken van
alle gemeenten waar hoogspanningskabels doorheen lopen, en per
gemeente aan te geven: hoeveel het zou kosten om die hoogspanningskabels te verkabelen, hoeveel de betreffende gemeenten zelf moeten
bijdragen, en wat de eigen bijdragen voor het verkabelen dan uiteindelijk
per inwoner van die gemeenten zou kosten.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vinden het vanuit het
oogpunt van volksgezondheid en leefbaarheid belangrijk dat bewoners
worden ontlast die in de buurt van hoogspanningslijnen wonen. Zij
vinden het belangrijk dat de mogelijkheid van verkabeling wordt benut in
woongebieden. Deze leden vragen zich echter af waarom gekozen is voor
de drempelbijdrage van 25%. Is de regering van mening dat ons
hoogspanningsnet een publieke voorziening is die van nationaal belang
is? Zo ja, waarom wordt afgeweken van staand beleid om vernieuwingen
van landelijke infrastructuur collectief te dekken? Het is in Nederland
immers gebruikelijk dat bij het vernieuwen van een landelijk netwerk de
kosten door alle Nederlanders of de netwerkbeheerders worden
gedragen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wanneer de Kamer
een reactie krijgt op de motie Dik-Faber (Kamerstuk 29 023, nr. 189) over
het inzichtelijk maken van kosten voor verkabeling. Zij wijzen bijvoorbeeld
op een kleinere gemeente als Geertruidenberg, waar de kosten mogelijk
op bijna 700 euro per huishouden uit zouden komen. Acht de regering dit
een redelijk bedrag? Wordt het uitgangspunt gehanteerd dat kleine
gemeenten net zoveel per te verkabelen kilometer moeten betalen als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

28

grotere gemeenten? Bestaat het risico dat door deze drempelbijdrage een
regeling wordt opgetuigd waar gemeenten vanwege hun financiële
situatie geen gebruik van kunnen maken? Zo ja, hoe is dit te rijmen met de
uitspraken van de Minister van Economische Zaken tijdens het debat over
de Brabantse 380 kV lijn op 22 april jl. waarbij hij heeft gewezen op de
statische relatie tussen hoogspanning en gezondheid voor kinderen tot 15
jaar?
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen in de MvT dat
gemeenten een drempelbijdrage van 25% moeten betalen, omdat anders
lijnen worden verkabeld op plaatsen waar de gemaakte maatschappelijke
kosten «niet worden gewaardeerd». Waarom speelt dit geen rol bij
uitkoop, waar alle bewoners die direct onder de lijnen wonen een aanbod
tot uitkoop krijgen, ongeacht de lokale «waardering»?
De leden van de fractie van de ChristenUnie wijzen op de MvT, die spreekt
over een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten, netbeheerders en het Rijk. Geldt dit ook ten aanzien van huizen die er al
stonden toen de lijnen werden aangelegd? En voor huizen die voor de
introductie van het voorzorgsbeginsel in 2005 zijn gebouwd? Zo ja, hoe
hadden gemeenten voor 2005 op de hoogte moeten zijn van mogelijke
risico’s die verbonden zijn aan het wonen in de buurt van hoogspanningslijnen? Hadden zij destijds uit eigen beweging maatregelen moeten
nemen, ondanks het ontbreken van beleid van het Rijk en netbeheerders?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom 220 en 380
kV tracés niet in aanmerking komen voor verkabeling. Als gevolg daarvan
zullen de huizen direct onder die tracés moeten worden uitgekocht, met
een grote impact op de leefbaarheid tot gevolg. Volgens de toelichting zou
het niet mogelijk zijn om 220 en 380 kV lijnen te verkabelen, maar hoe is
dat te rijmen met de verruimde mogelijkheden voor verkabeling van
dergelijke lijnen, waarover de Kamer recent is geïnformeerd (kabinetsbrief
van 2 april 2015, Kamerstuk 31 574, nr. 37 en de brief van TenneT van
30 maart 2015, «Actualisatie van visie ondergrondse aanleg 380 kV»)?
Waarom worden alleen lijnen van 1 km of langer verkabeld? Hoe wordt de
problematiek van het wonen in de buurt van hoogspanningslijnen
opgelost op trajecten korter dan 1km?
Heeft de regering zich rekenschap gegeven van wetenschappelijk
onderzoek waaruit blijkt, dat kinderen die langdurig in de buurt van
bovengrondse elektriciteitslijnen wonen, mogelijk meer kans hebben op
leukemie dan kinderen die daar verder vanaf wonen zo vragen de leden
van de GroenLinks-fractie? Zijn er gemeenten die bovengemiddeld veel
hoogspanningskabels op het grondgebied hebben? Zijn er gemeenten
voor welke de eigen bijdrage een belemmering zou kunnen vormen?
Heeft de regering hierover contact gehad met betreffende gemeenten,
zoals Veenendaal? Op welke wijze gaat de ACM rekening houden met de
specifieke aspecten van verkabeling? Stelt de regering hier richtlijnen voor
op? Heeft de regering hierover contact met de ACM gehad?
6.9 Tijdelijke taken systeembeheerders
De leden van de VVD-fractie zijn vaker kritisch geweest over de
mogelijkheid om tijdelijk taken toe te bedelen aan de systeembeheerder.
Zij zien dat in de markt bijvoorbeeld producten worden ontwikkeld op het
vlak van vraagrespons of decentrale opslag. Indien systeembeheerders op
deze terreinen tijdelijke taken kunnen krijgen, vrezen deze leden dat dit
innovatie in de markt zal hinderen. Anderzijds kunnen zij zich ook
voorstellen dat het tijdelijk toebedelen van taken aan een systeembeheerder nodig kan zijn om een ontwikkeling in gang te zetten die nog niet
commercieel levensvatbaar is. In het betreffende wetsartikel hierover
(5.34) staat onder lid c dat het toekennen van taken aan de systeembeheerder alleen kan als «marktpartijen niet of in beperkte mate in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

29

uitvoering van de taken voorzien». Wat betreft deze leden zit hier de crux.
Hoe beoordeelt de regering of marktpartijen deze taken al dan niet
voldoende uitvoeren? Welk afwegingskader wordt daarvoor gebruikt? Kan
de regering dat afwegingskader aan de Kamer doen toekomen? Hanteert
de regering verdere voorwaarden ten aanzien van het tijdelijk toekennen
van taken aan systeembeheerders? Hoe wordt voorkomen dat er
kruissubsidiëring plaatsvindt tussen taken van het infrastructuurbedrijf en
de systeembeheerder? Zijn daarvoor voldoende waarborgen, of zijn er
nog mogelijkheden om extra waarborgen in te bouwen? En zo ja, welke
zijn dat? En waarom is er gekozen voor een termijn van 5 jaar? Tot slot
vragen de leden van de VVD-fractie of het tijdelijk toekennen van taken
aan systeembeheerders niet in strijd is met Europese regels?
De artikelen 4.14 en 5.34 bieden ruimte voor tijdelijke taken voor de
systeembeheerder en voor extra activiteiten van het infrastructuurbedrijf.
Hoe gaat de regering deze AMvB’s invullen zo vragen de leden van de
PvdA-fractie, welke AMvB’s zullen worden voorgehangen en wanneer kan
de Kamer deze tegemoet zien?
In artikel 5.37 wordt de ruimte voor experimenten beschreven. In de
huidige experimenteer AMvB ligt het initiatief van het experiment alleen
bij een coöperatie. Artikel 5.37 lijkt ook ruimte te bieden voor andere
partijen om een initiatief ontplooien zoals. een groep tuinders, een
leverancier of een systeembeheerder. Klopt deze interpretatie?
Welke artikelen in het wetsvoorstel zijn geschreven vanuit de gedachte dat
de splitsing volledig is/wordt doorgevoerd? Welke artikelen moeten
aangepast worden indien dat niet het geval is? Mocht de volledige
splitsing van de Nederlandse energiesector niet doorgaan wat zijn
daarvan de gevolgen voor de inhoud van het wetsvoorstel zo vragen de
leden van de PvdA-fractie.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering de tijdelijke taken
voor de systeembeheerder gaat invullen. Is de regering voornemens om
te komen met een AMvB op basis van de artikelen 4.14 of 5.34, zo vragen
deze leden? Worden deze AMvB’s in voorhang voorgelegd aan de Kamer?
Zijn deze eventuele taken altijd tijdelijk van aard? Kunnen ze bijvoorbeeld
alleen voor een periode van 5 of 10 jaar worden ingesteld of kunnen
tijdelijke taken weer worden ingetrokken? Hoe zou dit gaan in de praktijk?
Is een regeling voorzien voor het intrekken van tijdelijke taken?
De leden van de PVV-fractie vinden dit een grijs gebied in de regelgeving,
omdat hier de strikte afbakening van taken die dit wetsvoorstel poogt aan
te brengen wordt doorbroken. Deze leden vrezen dat politieke doelen die
niet of in beperkte mate door de markt worden opgepikt op deze wijze
kunnen worden doorgedrukt door systeembeheerders dit te laten doen.
Deze leden willen daarom dan ook weten wie bepaalt of marktpartijen
bepaalde activiteiten onvoldoende oppakken. Hoe wordt dit gemeten?
Welke rol speelt de ACM hierin en welke mogelijkheden heeft de ACM om
deze tijdelijke taakverruiming te blokkeren? Klopt het dat deze tijdelijke
uitbreiding van taken dan ook kan worden doorberekend in de tarieven
van de systeembeheerders richting de eindgebruikers? Als dit taken
betreft die niet door de markt worden opgepikt dan zijn dat bijna per
definitie onrendabele taken. Is dat niet voldoende aanleiding om deze
taken überhaupt niet uit te voeren? Immers indien deze taken dermate
belangrijk zijn, dan zal er toch altijd een slimme ondernemer zijn die
hierop inspringt? Waarom heeft de regering in deze zo weinig vertrouwen
in de markt om de vele problemen die de energietransitie met zich
meebrengt op te lossen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

30

De leden van de D66 fractie lezen in artikelen 4.14 en 5.34 dat via AMvB’s
mogelijkheden kunnen worden geboden voor tijdelijke taken voor de
systeembeheerder en voor extra activiteiten van het infrastructuurbedrijf.
Deze leden willen graag weten aan welke taken de regering denkt, op
welke manier de regering deze AmvB’s wil gaan invullen en wanneer de
Kamer deze AMvB’s tegemoet kan zien. Kan de regering daarbij in ieder
geval aangeven of de tijdelijke taken op grond van artikel 4.14 kunnen
bestaan uit de aanleg en beheer van drinkwater- en warmteleidingen,
exploitatie van infrastructuur en bouw van productie-installaties, zoals
zonnepanelen, warmtepompen en dergelijken? Ook vragen deze leden of
in de AMvB ten aanzien van tijdelijke taken zal worden voorzien in een
«exit-strategie» waarmee de tijdelijke taken te zijner tijd de markt op
kunnen, zonder dat maatschappelijk kapitaal verloren gaat.
7. Tariefregulering
7.1 Algemeen
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom in art. 6.12 staat dat de ACM
de «tarieven» vaststelt in plaats van de «maximumtarieven», waar een
systeembeheerder ook onder kan gaan zitten? Leidt het gebruik van het
begrip «maximumtarieven» niet tot meer duidelijkheid?
Is de regering het eens dat het kostenveroorzakingsprincipe leidend moet
zijn bij de vaststelling van tarieven voor het net (transporttarieven)?
Deelt de regering de analyse dat levering van het net door prosumenten,
of door opslagfaciliteiten wel het transporttarief betalen, maar levering
door (grootschalige) productie niet? Ziet de regering dit als een
ongewenste blokkade van duurzame en decentrale energie productie en
opslag versus de vaak fossiele opwek?
Wat is de logica om producenten bij wet (art 6.6 lid 3) uit te sluiten van
een transporttarief? Kan de regering ingaan op de logica van art. 6.1 lid 3?
Waarom zou de transmissiesysteembeheerder voor gas niet onder het
maximumtarief mogen gaan zitten, terwijl andere systeembeheerders dat
wel mogen doen zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Waarom wordt in artikel 6.6 lid 3 bepaald dat alleen afnemers van energie
en niet de producenten meebetalen aan de transportkosten van energie?
Grote producenten van elektriciteit betalen niet mee. Dat staat naar
mening van de leden van de SP-fractie haaks op het kostenveroorzakingsprincipe. Vaststelling van deze beperking in de wet zet de ACM buiten spel
om het kostenveroorzakingsprincipe nader in te vullen in het tariefbesluit
van artikel 6.12. Wil de regering hier op reageren? Prosumenten met
zon-PV of bijvoorbeeld industrie met opslagdiensten betalen wel mee aan
de transportkosten. Dit lijkt een vorm van ongelijke behandeling. Het
effect van de voorgestelde wetsbepaling is dat lokale, duurzame energieproductie en lokale opslag benadeelt worden ten opzichte van grotere,
vaak fossiele opwek. Naar mening van de leden van de SP-fractie zal in
het licht van het kostenveroorzakingsprincipe transportkosten in beginsel
moeten worden verdeeld over zowel afnemers als producenten. Dit dient
te worden aangepast in de wet.
De leden van de CDA-fractie vragen ten algemene welke veranderingen
het voorstel met zich meebrengt ten aanzien van het socialiseren van
kosten? Welke gevolgen heeft het wetsvoorstel voor de rekening van
huishoudens en bedrijven, zo vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie lezen in artikel 6.6 dat de transsporttarieven
niet langer zijn opgesplitst in variabele en vaste tarieven. Deze leden
vragen de regering of zij van plan is om in de gedelegeerde regelgeving
ruimte te bieden voor flexibele en tijdsafhankelijke tarieven, waarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

31

aangeslotenen gestimuleerd kunnen worden ten aanzien van hun
energiegebruik en wat hierbij de afwegingen zijn.
7.2 Tariefreguleringsproces
Volgens de MvT (blz. 84) kunnen ook tussentijdse investeringen in het
tarief worden meegenomen. In de wettekst (art. 5.5, 6.11, 6.12) lijkt dit
echter niet terug te komen, afgezien van RCR-projecten? Kan de huidige
wettekst uit de Gaswet opgenomen worden in dit wetsvoorstel, teneinde
rechtszekerheid te creëren zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Deze leden van de PVV-fractie vinden het belangrijk dat de ACM streng
toeziet op de tarieven van systeembeheerders. Dankzij de energietransitie
zullen deze immers drastisch gaan stijgen en derhalve is een strikte
controle noodzakelijk. Deze leden vinden het opmerkelijk dat er expliciete
ruimte wordt geboden om de vergoeding van bepaalde kosten uit te
zonderen van de doelmatigheidskorting. Het zou toch zo moeten zijn dat
iedere besteding doelmatig is, kan de regering dit nader toelichten? Welke
kosten zouden hier bijvoorbeeld onder kunnen vallen? Verder kunnen
deze leden de redenering om de reguleringsperiode vast te stellen op 6
jaar niet helemaal volgen. Er wordt gesteld dat een langere periode
onwenselijk is omdat dit grote tariefschommelingen met zich mee kan
brengen. Vervolgens wordt gesteld dat halverwege deze periode het
inkomstenbesluit wordt aangepast op basis van de actuele kosten.
Daarmee zijn de zorgen omtrent te grote tariefschommelingen toch
weggenomen? Overigens vinden deze leden het goed dat tariefschommelingen zoveel mogelijk worden weggenomen. Deze leden vonden het dan
ook des te opmerkelijker dat de ACM de tarieven voor de systeembeheerders het afgelopen jaar naar beneden heeft bijgesteld, terwijl de
regering zoals bekend middels het energieakkoord aanstuurt op gigantische investeringen. Kunnen de leden van de PVV-fractie hieruit opmaken
dat in de voorgaande jaren het toezicht op de kosten ondermaats is
geweest of heeft de regering hier een andere verklaring voor?
7.3 Tariefstructuur
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering de mening deelt dat
door middel van flexibele tarieven aangeslotenen op de juiste wijze
gestimuleerd worden op basis van hun gebruik? Zo ja kan de regering
bevestigen dat de ruimte uit het wetsvoorstel behouden blijft?
Kan de regering aangeven welke wijzigingen in STROOM op het gebied
van het socialiseren van kosten zijn doorgevoerd/aangepast ten opzichte
van de nu geldende Elektriciteits- en Gaswet?
Kan de regering een indruk geven wat daarvan de gevolgen zullen zijn
voor de tarieven voor eindgebruikers?
We zien bij de transmissiesysteembeheerder een uitzondering voor
niet-beïnvloedbare kosten in de vaststelling van de efficiency. Niet
beïnvloedbare kosten komen ook voor bij distributiesysteembeheerders,
denk aan objectiveerbare regionale verschillen zoals precario? Waarom is
gekozen voor een uitzondering uitsluitend voor transmissiesysteembeheerders zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering van mening is dat
flexibele transporttarieven wenselijk zijn. Zo ja, blijven flexibele, tijdsafhankelijke transporttarieven mogelijk in de onderliggende AMvB, zo
vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie vragen of de wet beoogd om degene die de
kosten veroorzaakt deze ook te laten betalen? Komt dit tot uiting bij het
vaststellen van de transporttarieven? Zo nee, waarom niet? Is het zo dat
levering op het net door kleinschalige installaties wel het transporttarief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

32

betaald moet worden, maar door grootschalige productie niet? Waarom
worden producenten bij Wet (art 6.6 lid 3) uitgesloten van een transporttarief?
De leden van de PVV-fractie maken zich zoals gezegd zorgen over de forse
stijging van de netwerkkosten als gevolg van de energietransitie. Deze
leden willen deze kosten zo eerlijk mogelijk verdelen en dat houdt dus in
dat de netvervuiler betaalt. Deze leden vinden het dan ook onbegrijpelijk
dat mensen die veel decentrale energie terug leveren een uitzondering
krijgen op de rekensystematiek waardoor de eindgebruikers opdraaien
voor de kosten van hun grotere aansluiting. Bovendien erkent de regering
juist dat teruglevering zorgt voor piekbelasting op de hogere netten, maar
ook daarvoor worden decentrale netvervuilers grotendeels vrijgesteld
dankzij de salderingsregeling. Waarmee eveneens een averechtse prikkel
wordt gegeven voor mensen met decentrale energie om te investeren in
energie opslag of andere toepassingen om het net te ontlasten. Kan de
regering aangeven waarom diegene die geen decentrale energie hebben
straks honderden euro’s per jaar extra moeten betalen aan transporttarieven, terwijl de kostenveroorzakers hier grotendeels van worden
vrijgesteld? Deze leden hebben al eerder gewaarschuwd dat door
dergelijke regelingen een welvaartsoverdracht plaats vindt van arm naar
rijk. Over het algemeen zijn het namelijk degene die meer verdienen die
zonnepanelen kunnen permitteren. Kan de regering cijfers aanleveren
over de huidige stand van zaken met decentrale opwekking, waarbij
onderscheid wordt gemaakt op basis van inkomen of gemiddelde
huizenprijzen? Hoeveel mensen hebben er in 2014 geprofiteerd van de
salderingsregeling, de verlaagde energiebelasting of andere subsidie of
stimuleringsmaatregelen voor wat betreft decentrale opwekking? En
hoeveel mensen zullen er profiteren van de door middel van dit
wetsvoorstel gecreëerde kwijtschelding van de kosten voor een grotere
aansluiting voor decentrale invoeders? De leden van de PVV-fractie vinden
het verantwoord dat vermogenskosten al tijdens de aanleg in de tarieven
verwerkt mogen worden, waardoor zij worden terugverdiend in hetzelfde
jaar dat zij worden gemaakt. Deze leden vinden het wel opmerkelijk dat
een dergelijke systematiek niet wordt gebruikt bij de subsidies voor
duurzame energie. Immers er is tot aan 2015 al voor 10 miljard aan SDE+
subsidieverplichtingen aangegaan, terwijl er pas 273 miljoen aan opslag
duurzame energie is opgehaald. Kan de regering verklaren waarom bij de
transporttarieven wel eerder geanticipeerd wordt op de voorziene
uitgaven en bij de SDE+ subsidies niet? Weliswaar zijn dit veelal
langjarige verplichtingen, echter de uitgaven zijn ook reeds hoger dan de
opgehaalde 273 miljoen, dus hoe wil de regering dat verklaren?
De leden van de GroenLinksfractie vragen of de regering de mogelijkheid
open laat om de cascadesystematiek aan te passen als de piekbelasting
van hogere netwerken wel vermindert door decentrale invoeding. Is de
regering van plan om na verloop van tijd dit onderzoek te herhalen? Ziet
de regering mogelijkheden om door middel van opslag en slim verbruik
de piekbelasting wel te verlagen? Heeft de regering beleid dat hier op
aansluit? Klopt het dat kleine decentrale invoeding van elektriciteit niet
mogelijk is zonder betaalde verbruiksaansluiting? Hoe verhoudt de
transportvergoeding die voor decentrale invoeding wordt betaald zich tot
de vrijstelling van transportkosten voor invoeding door grote centrales?
7.4 Tariefregulering net op zee
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering voornemens is de
kosten van het net op zee bij huishoudens neer te leggen. Wat is het
verschil bij de bekostiging van het net op zee uit een verhoging van de
tarieven en een systeem via een opslag duurzame energie, zo vragen deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

33

leden? Wordt deze geldstroom gescheiden van de opslag duurzame
energie ter financiering van de SDE+-regeling?
De leden van de CDA-fractie vragen om nader toe te lichten of de
schadevergoeding voor eventueel te laat aanleggen van het net op zee
altijd gesocialiseerd wordt. Wanneer zou TenneT de schadevergoeding
van de eigen balans moeten financieren, zo vragen deze leden? Als de
schade aantoonbaar te verwijten valt aan TenneT zou deze dan niet de
schade zelf moeten vergoeden, waarbij het ten koste gaat van het
rendement, maar niet direct van afnemers? En wordt de schadevergoeding altijd integraal doorberekend in de tarieven, zo vragen de leden
van de CDA-fractie?
In de MvT wordt gesteld dat een kostenbesparing van 3 miljard gerealiseerd kan worden. In hoeverre kan de regering deze kostenbesparing
garanderen zo vragen de leden van de CDA-fractie?
De leden van de PVV-fractie vinden het opmerkelijk dat de regering er nu
voor kiest om het net op zee middels SDE+ subsidies te financieren.
Temeer de regering oordeelt dat anders het effect van de extra transportkosten significant is. Hoewel de regering nog altijd het totale bedrag voor
het net op zee geheim wil houden, beredeneren deze leden dat het om
een gigantisch bedrag moet gaan. Immers de verdeling tussen burgers en
bedrijven is bij de opslag duurzame energie 50/50. De transportkosten zo
stelt de regering wegen zwaarder bij bedrijven dan bij personen. De
afwijking hiervan is blijkbaar dusdanig groot dat het op het totaal van
70 miljard aan netwerkkosten voor de duurzame energietransitie blijkbaar
significant uitmaakt. Kan de regering aangeven hoe de verdeling is tussen
burgers en bedrijven voor wat betreft de transportkosten? En kan de
regering aangeven wat men onder een significant effect verstaat? Gaat
het dan om duizenden, tienduizenden of honderdduizenden euro’s voor
de grootverbruikers? En hoeveel gaan huishoudens hierdoor op jaarbasis
meer betalen? Verder vragen deze leden zich af of de SDE+ systematiek
voor het net op zee overeenkomt met de SDE+ systematiek in zijn geheel?
Zo ja, klopt het dan dat de subsidie dit jaar nog moet worden aangevraagd door TenneT? En dekt de SDE+ subsidie de volledige kosten voor
het net op zee? Kunnen deze leden er dan ook van uitgaan dat het bedrag
waarvoor de subsidieverplichting wordt aangegaan dan eindelijk
openbaar gemaakt wordt? Verder stelt de regering dat eventueel te
betalen schadevergoedingen verrekend worden in de tarieven. Deze leden
vragen of dit dan ook bij de subsidieaanvraag ingecalculeerd wordt.
Verder stelt de regering dat er een eigen risico van 10 miljoen per jaar is
bij grove nalatigheid. Begrijpen de leden van de PVV-fractie het goed dat
dit dus op geen enkele wijze wordt doorberekend aan de eindgebruiker/
belastingbetaler? Zo ja, hoe moet TenneT dit eigen risico dan bekostigen?
Kan dit verhaald worden op de directie en raad van commissarissen die
immers eindverantwoordelijken zijn voor een grove nalatigheid?
De leden van de D66-fractie lezen in artikelen 5.27 en 6.19 dat producenten
van windparken recht hebben op een schadevergoeding indien het
netwerk op zee te laat wordt opgeleverd, waarbij maximaal 10 miljoen
niet mag worden doorberekend in tarieven in het geval van grote
nalatigheid. Deze leden willen graag weten op welke manier de schadevergoeding zal worden geregeld indien TenneT niet op tijd kan beginnen
met de aanleg van het netwerk omdat de voorliggende wet niet op tijd in
werking treedt.
De leden van de D66-fractie vragen wanneer er sprake is van «grote
nalatigheid» waarmee 10 miljoen schadevergoeding niet in de tarieven
mag worden doorbrekend. Ook vragen deze leden hoe de 10 miljoen zich
verhoudt tot de totale kosten van het netwerk, en waarom de regering niet
voor een procentueel bedrag heeft gekozen. Daarbij willen deze leden
weten waarom de regering van mening is dat 10 miljoen een afdoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

34

eigen risico vormt om grote overschrijdingen in te betalen schadevergoedingen te voorkomen. Tot slot vragen deze leden met hoeveel de tarieven
omhoog kunnen gaan, wanneer er sprake is van schadevergoedingen, en
of daar een maximum aan zit.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen nadere toelichting op
de keuze om de kosten van het net op zee niet te socialiseren via de
nettarieven, maar door subsidie te verstrekken vanuit de SDE+. Houdt de
opslag duurzame energie niet juist de realisatie in van hernieuwbare
energie? Waarom wordt fossiele energie wel via de nettarieven bekostigd,
waarbij bovendien een aansluitplicht geldt voor de netbeheerder en de
kosten ook hoog zijn? Kan de regering nader inzicht geven in de verdeling
van de lasten onder consumenten, het midden- en kleinbedrijf (MKB) en
grootverbruikers? Waarom moeten kleinverbruikers relatief zwaar
meebetalen aan de kosten van het net op zee, terwijl ook grootverbruikers
baat hebben bij verduurzaming van de energievoorziening?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de aanwijzing van
de netbeheerder op zee per 1 januari 2016 haalbaar is en wat de gevolgen
zijn van eventuele vertraging. Kan TenneT voldoende anticiperen op de
aanwijzing als netbeheerder en de start van de aanleg van het net op zee
per 1 januari 2016?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen op welke manier
wordt voorzien in een regeling voor schadevergoeding als gevolg van late
netopleveringen en storingen.
De leden van de GroenLinks-fractie menen dat de energie-intensieve
industrie een grote bijdrage levert aan de landelijke CO2-uitstoot en
daarom ook een evenredig grote bijdrage zou moeten leveren aan het
faciliteren van windenergie. De leden vinden het onterecht dat kleinere
verbruikers onevenredig mee zouden moeten betalen aan een net op zee.
Waarom heeft de regering voor een afwijkende redenering gekozen? De
regering betrekt de concurrentiepositie van de energie-intensieve energie
in de overweging, maar heeft de regering ook de invloed van deze
industrie op de Nederlandse CO2-uitstoot en het Nederlandse energieverbruik meegewogen? Gaat de subsidie aan TenneT voor het net op zee ten
koste van de hoogte van de SDE+? Heeft de regering overwogen om de
SDE+ die hiermee naar het net gaat, in te zetten voor een extra inspanning
om de kabinetsdoelstellingen op het gebied van schone energie te halen?
Deze leden zijn van mening dat in ieder geval niet meer uit de SDE+ mag
worden vergoed dan dat de windmolenexploitanten zelf voor hun
aansluiting op het net zouden hebben ingeboekt. Is de regering het hier
mee eens? Heeft de regering contact gehad met windmolenexploitanten
over dit bedrag?
Betaalt de transmissiesysteembeheerder altijd de volledige schade van de
exploitant van het windpark als er sprake is van vertraagde oplevering van
het net?
8. Inhoud overige hoofdstukken
8.2 Elektriciteits- en gasproductie
In hoeverre speelt veiligheid een rol bij de productie van gas in de
voorliggende wet, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Waarom is het
kleine velden beleid neergelegd in dit wetsvoorstel?
De leden van de PVV-fractie willen graag weten in hoeverre de rijkscoördinatieregeling nu wordt uitgebreid ten opzichte van de huidige situatie?
Deze leden zijn ook benieuwd in hoeverre de rijkscoördinatieregeling
reeds is toegepast om duurzame energie projecten door te drukken?
Verder willen deze leden graag weten waarom er verschillende grenzen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

35

per energievorm gehanteerd worden? Acht de regering de ene
energievorm belangrijker dan de andere? Verder meenden deze leden dat
de transmissiesysteembeheerder alleen verplicht is gas in te nemen dat
aan de invoedspecificaties voldoet, maar blijkbaar is de transmissiesysteembeheerder verplicht om elk gas toe te laten. Tenzij de regering zich
beroept op de uitzonderingsmogelijkheid. Waarom wordt er geen systeem
gehanteerd met strikte invoedspecificaties, zodat ieder gas wat men wil
invoeden niet resulteert in extra investeringen?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat ook de oorsprong
van fossiele energie nader geclassificeerd moet worden. Hoe staat de
regering hier tegenover? Is de regering met de leden van de GroenLinksfractie van mening dat het systeem van Garanties van Oorsprong
verbetering behoeft? Waarom heeft de regering er niet voor gekozen dit in
deze wet op te nemen? Is de regering zich er van bewust dat het systeem
nu geen stimulans vormt voor het produceren van groene stroom, ook als
consumenten wel voor groene stroom kiezen? Deelt de regering de visie
dat het niet-certificeren van fossiele stroom de informatie voor de
milieubewuste consument vertroebelt? Hoe kijkt de regering aan tegen de
certificering voor elektriciteit die Oostenrijk hanteert, waarin ook fossiele
stroom van een Garantie van Oorsprong (GvO) wordt voorzien?
Wordt het kleineveldenbeleid vastgelegd in deze wet? Met welk doel
wordt het tienjarig productieplafond vastgelegd? Op welk moment
gebeurt dit?
8.3 Gasopslag en LNG
Op basis van welke criteria wordt besloten dat de Liquid Natural Gas
(LNG) of gasopslag capaciteit wordt vergroot, zo vragen de leden van de
CDA-fractie? Hoe wordt voorkomen dat er een overaanbod wordt
gecreëerd uit publieke middelen, zo vragen deze leden? Wat zijn de
checks-and-balances van dit systeem?
In hoeverre is er een gelijk speelveld tussen marktpartijen en de systeembeheerder ten aanzien van gasopslag, zo vragen de leden van de
CDA-fractie? Is er sprake van een tarifering die uitgaat van Groningen als
centrale inlaat op het gasnet, zo vragen deze leden? In hoeverre heeft dit
een negatieve werking voor gasopslag?
Gasopslagen worden gebouwd met een lange tijdshorizon. De leden van
de GroenLinks-fractie vragen hoe wordt gewaarborgd dat gasopslagen en
LNG-installaties pas gebouwd worden als deze passen bij de beleidsdoelstellingen op het gebied van energie en klimaat? Committeert de Staat
zich in het bouwproces op enigerlei wijze aan de winstgevendheid van
dergelijke installaties, bijvoorbeeld bij het in werking stellen van de
rijkscoördinatieregeling?
8.4 Markten en handel
De leden van de PVV-fractie zijn benieuwd waarom er bij het kleine velden
beleid altijd sprake moet zijn van alles of niets contracten? Wat wordt er
door middel van deze regeling beschermd, de leveringszekerheid of de
producten van de kleine velden? Wordt door dergelijke restricties er niet
voor gezorgd dat GasTerra eerst dit soms duurdere gas moet kopen,
waardoor het goedkoper gas op de markt laat schieten?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het volgens de Europese
richtlijn mogelijk is om in de nationale wetgeving regels op te nemen om
producenten en handelaren in gas te verplichten de oorsprong van het
gas te registreren en kenbaar te maken aan de afnemer. Heeft de regering
dit overwogen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

36

8.5 Levering en consumenten
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering het belang ziet van
een verbetering van de stroomcertificering met het oog op informatie
naar de consument.
Deelt de regering de visie dat het niet-certificeren van grijze stroom deze
informatie vertroebelt (door de toepassing van «handelsmix» en door het
gemak om certificaten over gecertificeerde stroom te «plakken»?
Deelt de regering de analyse dat de belangen tussen de verschillende
stroomleveranciers ver uit elkaar liggen, waardoor een sector brede
verbetering nooit aan de orde zal zijn?
Kent de regering het voorbeeld van Zwitserland en Oostenrijk waar full
disclosure is ingevoerd? Is de regering bereid de eis tot full disclosure
(certificering van alle stroom als plicht bij levering) te overwegen?
Waarom wordt toegestaan dat stroom die niet in Nederland duurzaam is
opgewekt, kan worden verkocht als duurzame stroom met behulp van een
GvO? Deze leden vragen of de regering kan overwegen om te differentiëren in lichtgroene en donkergroene stroom, waarbij die laatste
daadwerkelijk in Nederland opgewekt moet zijn.
Het stroometiket bestaat uit grijze en groene stroom. Alleen het groene
stroom deel is gecertificeerd via Garanties van Oorsprong (GvO). Kan de
regering toelichten waarom het grijze stroom deel geen certificatieplicht
kent?
De Council for European Energy Regulators (CEER),(ACM is lid) beveelt
aan om de marktwerking en transparantie op de elektriciteitsmarkt te
bevorderen middels 100% transparantie (full disclosure). Oostenrijk en
Zwitserland hebben dit reeds ingevoerd. Kan de regering toelichten
waarom Nederland nog niet voor deze stap heeft gekozen in de Wet
Stroom zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Consumenten kunnen
kiezen voor verschillende groene stroom producten middels het
betrouwbare GvO systeem. Is de regering het ermee eens dat het
wenselijk voor de consument zou zijn als er gekozen kan worden tussen
verschillende grijze stroom producten? Wil de regering onderzoeken of
het stroometiket momenteel inzichtelijk is voor consumenten en
afnemers, zowel de herkomst van het groene als van het grijze deel?
De eindgebruiker van energie heeft onvoldoende inzicht in de herkomst
van de (niet-groene) elektriciteit die hij afneemt. Bij groene stroom geldt
het verwijt dat dit doorgaans grijs is met enkel goedkope GvO’s er
overheen geplakt. Grijze stroom wordt als «handelsmix» aangeboden
hoewel er groet verschillen in opwek zijn (gas, kolen, kern).
De leden van de SP-fractie menen dat een voorwaarde om dit te verbeteren, net als bij «groen» ook de herkomst van grijze stroom wordt
geïdentificeerd. Zo’n systeem bestaat nu alleen voor hernieuwbare
energie en elektriciteit uit hoogrenderende Warmte krachtkoppelingen
(WKK’s) (garantie van oorsprong).
Door «full disclosure» wordt het mogelijk dat leveranciers beter inzichtelijk maken op het stroometiket wat de herkomst van elektriciteit is en
welk CO2 cijfer van toepassing is. Dit werkt alleen als alle leveranciers
hiertoe verplicht worden. Kent de regering het voorbeeld van Zwitserland
en Oostenrijk waar full disclosure is ingevoerd? Is de regering bereid de
eis tot certificering van alle stroom als plicht bij levering te overwegen? Zo
nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

37

9. Stroomlijnen en optimaliseren Elektriciteits- en gaswet:
vervallen artikelen
Heeft de regering overwogen om de bepaling dat leveranciers van
elektriciteit zuinig en milieuhygiënisch moeten omgaan met energie nader
in te vullen in het wetsvoorstel in plaats van het te schrappen zo vragen
de leden van de GroenLinks-fractie. Betalen leveranciers en producenten
belasting en opslag duurzame energie over het eigen verbruik?
10. Uitvoering en handhaving
De leden van de PvdA-fractie vragen of de ACM heeft aangegeven gebruik
te willen maken van een verlenging van de reguleringsperiode naar 6
jaar? Is dit niet een lange periode in de steeds veranderende energiewereld?
10.4 De Minister
De leden van de D66-fractie lezen in artikel 2.10 dat de Minister verantwoordelijk zal zijn voor de garanties van oorsprong bij hernieuwbare
energie. De voorgenoemde leden merken op dat «grijze stroom» hiermee
echter volledig gevrijwaard blijft van identificatie van herkomst. Is de
regering van mening dat ook bij «grijze stroom» stroomcertifcering
gewenst is opdat consumenten inzicht krijgen over de herkomst van deze
stroom en kunnen kiezen tussen verschillende producten, en kan zij
aangeven waarom «full disclosure» nog geen onderdeel uitmaakt van de
voorliggende wet, zo vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering bereid is om inzichtelijk
te maken wat de administratieve lasten zouden zijn indien grijze stroomleveranciers verplicht worden om garanties van oorsprong te overleggen,
en of zij daarbij ook kan aangeven hoe deze lasten zich zouden verhouden
tot de lasten die groene stroomleveranciers nu al dragen voor de
garanties van oorsprong voor «groene stroom».
11. Uitvoerings- en handhavingstoets
11.1 Uitvoerings- en handhavingstoets ACM
De leden van de PVV-fractie zijn verbijsterd dat de efficiëntie van het
transmissiesysteem op zee pas achteraf wordt getoetst. Het gaat hier nota
bene om één van de grootste investeringen op energiegebied, dus het lijkt
deze leden dat de ACM hier juist prioriteit aan moet geven. Het excuus dat
er te weinig vergelijkingsmateriaal zou zijn gaat niet op, want in landen als
Denemarken en Duitsland zijn al grootschalige windparken op zee, dus
waar wacht de ACM op? Verder zijn deze leden benieuwd welke discussiepunten van de ACM de regering niet opvolgt en waarom.
12. Bedrijfseffecten
De leden van de VVD-fractie vragen welke wijzigingen in dit wetsvoorstel
zijn opgenomen op het gebied van het socialiseren van kosten ten
opzichte van de nu geldende Elektriciteits- en Gaswet. Kan de regering
daarvan een overzicht geven? Kan de regering daarvan aangeven wat de
gevolgen daarvan zullen zijn voor de tarieven van eindgebruikers?
De leden van de VVD-fractie waarderen het dat er met dit wetsvoorstel per
saldo een reductie van regeldrukeffecten wordt gerealiseerd. Kan de
regering toezeggen er alles aan te doen deze reductie te bewaken? In
hoeverre kan er door de diverse mogelijkheden zaken per AMvB te
regelen alsnog extra regeldruk optreden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

38

De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering inzicht kan geven in
de additionele administratieve lasten en kosten vanwege het certificatensysteem voor energieleveranciers van groene ten opzicht van de
leveranciers van grijze stroom? Kan de regering de kosten en administratieve lasten inzichtelijk maken indien ook grijze stroomleveranciers
verplicht worden Garanties van Oorsprong te overleggen voor hun grijze
stroomdeel op het stroometiket?
II Artikelsgewijs
Artikel 1.1.
In artikel 1.1 wordt het begrip «aansluiting» gekoppeld aan het begrip
«installatie». Het begrip «installatie» wordt vervolgens gekoppeld aan een
WOZ-object door te bepalen dat alle installaties binnen één onroerende
zaak geacht worden één installatie te zijn. Bijvoorbeeld grote (overheids)bedrijven vallen onder de zogenaamde complex-bepaling van de WOZ,
waardoor er voor hun netwerk slechts sprake is van één WOZ-object/één
onroerende zaak. Is het de bedoeling dat er per WOZ-aanslag sprake is
van één installatie en dus één aansluiting, zo vragen de leden van de
VVD-fractie? Is de regering zich ervan bewust dat veel bedrijven gebruik
kunnen maken van de zogenaamde complex-bepaling van de Wet WOZ en
voor hun netwerk maar één WOZ-aanslag ontvangen (alle netwerken
zoals warmtenetten, waterleidingstelsel, rioolstelsel, NS voor heel het
spoorwegennet, trolley-, tram- en metrobedrijven, kabel- en telecomnetwerken, Rijkswaterstaat voor wegennet, openbare verlichting etc.)? Op dit
moment betalen de bedoelde bedrijven per fysieke aansluiting aansluiten transporttarieven. Met het wetsvoorstel betalen de bedrijven slechts
één keer aansluitkosten én voor zover het om kleinverbruik aansluitingen
gaat maar één keer transporttarief voor een groot aantal fysieke aansluitingen. De regulering zou er automatisch toe leiden dat de tarieven voor
de betreffende bedrijven dalen én voor consumenten stijgen. Beoogt de
regering met deze definitie van het begrip installatie ook het socialiseren
van deze kosten? Graag een toelichting. Is de regering van mening dat
daarmee de kosten voor de consument fors kunnen stijgen? Zo niet,
waarom niet? Zo ja, waarom acht zij dat wenselijk? Welke systeembeheerder zou op grond van het wetsvoorstel dan een aansluit- en transportovereenkomst met de betreffende aangeslotene moeten/kunnen
aangaan? En moet die systeembeheerder dan ook de tarieven en
vergoedingen voor de overige systeembeheerders in rekening brengen zo
vragen de leden van de VVD-fractie? Hoe gaan de verschillende contacten
over de verschillende fysieke aansluitingen met de andere systeembeheerders (over de wijze waarop nieuwe fysieke aansluitingen gerealiseerd
worden, over uit bedrijf neming en wijzigingen van fysieke aansluitingen,
voorziene transportbeperkingen, tariefswijzigingen etc.) dan verlopen?
Wat betekent dit verder voor de tarievensystematiek van de systeembeheerders? Welke aansluit- en transporttarieven gelden? Is de regering van
mening dat het kunnen faciliteren van meerdere leveranciers op één
aansluiting van toegevoegde waarde zou kunnen zijn? Is de regering
bereid om dit mogelijk te maken?
De definitie «aansluiting» wijzigt ingrijpend. Deze definitie is de kerndefinitie van de huidige Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet. De leden van de
PvdA-fractie vragen wat de aanleiding is voor de voorgenomen wijziging?
Heeft de regering onderzocht wat de effecten zijn van het wijzigen van
deze definitie? Zo ja, wil de regering inzage geven in deze – mogelijke –
effecten?
Waarom is een verbinding tussen twee netten (of straks tussen twee
systemen) niet langer gedefinieerd als aansluiting? Hoe moet deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

39

verbinding nu worden aangeduid en waar in het wetsvoorstel wordt deze
verbinding gedefinieerd?
Hoe noemt de regering de verbinding tussen een systeem en een
transmissiesysteem en een verbinding tussen een transmissiesysteem
voor elektriciteit en een transmissiesysteem op zee?
De verwijzing naar «onroerende zaak» is niet langer onderdeel van de
definitie van aansluiting. Een aansluiting lijkt daarmee niet langer een
verbinding tussen een systeem en een onroerende zaak.
Wat is het effect van deze wijziging zo vragen de leden van de
PvdA-fractie. Kan een aansluiting daarmee een verbinding zijn tussen een
systeem en meerdere onroerende zaken?
De «aansluiting» behoort volgens de MvT niet langer bij het net (straks
het systeem). Dit is een behoorlijke wijziging ten opzichte van de huidige
definitie en de uitleg daarvan door de rechter; zijnde dat de aansluiting
onderdeel is van het net. Waarom wordt er afgeweken van de huidige
praktijk? Waarom maakt de aansluiting niet langer onderdeel uit van het
net? Wat is het gevolg van deze wijziging?
Waarom is het element «en daarmee verbonden hulpmiddelen»
opgenomen in de definitie? Op welke hulpmiddelen doelt de regering?
Welke hulpmiddelen kunnen zijn verbonden met een aansluiting? Is dit
verschillend voor een gasaansluiting en een elektriciteitsaansluiting?
Aangeslotene:
Wanneer beschikt iemand over een aansluiting zo vragen de leden van de
PvdA-fractie. Moet dit feitelijk worden vastgesteld of juist juridisch? Is de
feitelijk aangeslotene; degene die eigenaar is van achterliggende
installatie, degene die over de aansluiting beschikt of is het juridisch
gezien diegene op wiens naam de aansluit- en transportovereenkomst
staat?
Afnemer:
De definitie van «afnemer» wijzigt fors. Niet langer wordt hiermee
bedoeld de in de Europese richtlijnen bedoelde system-user; degene met
een aansluiting op een systeem en de afnemer van diensten, maar is
gekozen voor een verzamelbegrip: een grootafnemer of een eindafnemer.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de definitie van afnemer
wordt veranderd. Wat is het beoogde effect van deze wijziging? Wat is het
onderscheidende element tussen een grootafnemer en een eindafnemer?
Kan iemand eindafnemer en grootafnemer tegelijk zijn? In de huidige
Elektriciteitswet 1998 en in de Gaswet is bepaald dat iedere afnemer recht
heeft op keuzevrijheid. Wat betekent de wijziging van de definitie van
afnemer voor de keuzevrijheid van leverancier?
Beheerder van een Gesloten distributiesysteem (GDS):
Een GDS is een distributiesysteem blijkt uit de definitie. Klopt het dat de
beheerder van een GDS geen systeembeheerder is? Klopt het dat onder
Europees recht een beheerder van een GDS wel een systeembeheerder
is? Wat is het verschil tussen een systeembeheerder en een beheerder van
een gesloten distributiesysteem zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Congestie:
Hoe bepaalt de systeembeheerder de maximale transportcapaciteit? Waar
is dat vastgelegd? Kan zich ook congestie voordoen op een distributiesysteem? Waarom is de notie «een deel van het systeem» opgenomen?
Hoe berekent de systeembeheerder de behoefte aan transport? Congestiemanagement:
Waarom heeft de regering gekozen voor een afwijkende definitie van de
Europese term congestiemanagement? Waartoe strekt een eigen
nationale definitie? Hoe moeten straks de Europese codes over congestiemanagement – met hun eigen definitie – geïmplementeerd worden als in
de Nederlandse Wet iets anders wordt bedoeld met de term congestiemanagement zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Directe lijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

40

De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de regering er voor gekozen
heeft om een andere definitie van «directe lijn» te introduceren dan wel
om de definitie aan voorwaarden in een ander artikel te relateren.
Waarom is er niet langer van rechtswege sprake van een «directe lijn»?
Wat is daarvoor de aanleiding? Hoe verhoudt zich dat tot Europese
regelgeving? Waarom is ervoor gekozen om af te wijken van de
Europese definitie terwijl het doel van dit wetsvoorstel stroomlijnen is?
Distributiesysteem voor elektriciteit:
Wat is het onderscheidende element tussen een «transmissiesysteem» en
een «distributiesysteem»? Beide omvatten leidingen en hulpmiddelen
voor het transport ten behoeve van elektriciteit. Is het enige verschil dat er
sprake van een hoger spanningsniveau? Bij gas wordt verwezen naar de
distributiefunctie. Is daar geen sprake van bij elektriciteit?
Eindafnemer:
Het begrip «eindafnemer» is een nieuw begrip voor de Nederlandse
energiewetgeving: «een ieder die elektriciteit of gas koopt voor eigen
verbruik». Wanneer koopt iemand elektriciteit of gas? Koopt iemand ook
elektriciteit of gas wanneer de energiekosten meegerekend zijn via een
omslagstelsel
in bijvoorbeeld een vierkante meterprijs zo vragen de leden van de
PvdA-fractie. Moet een «eindafnemer» ook beschikken over een
«aansluiting»?
Beschikt een «eindafnemer» altijd over een «meetinrichting»? zo nee, hoe
kan een «eindafnemer» kosten in rekening gebracht krijgen als hij niet
beschikt over een «meetinrichting»? Wanneer is een persoon een
«eindafnemer»? Kan iemand die een (niet zelfstandig te gebruiken)
gedeelte van een kantoorgebouw huurt een eindafnemer zijn? Hoeveel
«eindafnemers» kunnen zich bevinden achter één «aansluiting»?
Gas:
Waarom wordt gepoogd een alomvattende definitie voor «gas» op te
nemen? Waarom wordt alleen voor «gas» een definitie gegeven en niet
voor «elektriciteit» zo vragen deze leden.
Gasopslaginstallatie:
In de definitie van «gasopslaginstallatie» wordt driemaal verwezen naar
de nieuwe definitie van «installatie». Dat maakt het een zeer complexe
definitie, zeker gezien de verschillende elementen van de definitie van
«installatie». Wat is het gevolg van de verwijzing naar de term «installatie»?
Gesloten distributiesysteem (GDS):
Waarom heeft de regering ervoor gekozen om de Europese definitie van
een GDS niet één-op-éénover te nemen? De regering stelt voor om de
definitie van een GDS verder uit te werken in artikel 4.4. Wat is de
achterliggende reden hiervoor? Een GDS is een distributiesysteem en kan
in het geval van elektriciteit dus geen leidingen op een hoger spanningsniveau omvatten. Toch zijn er wel degelijk verschillende GDS’en in
Nederland die leidingen met een spanningsniveau omvatten hoger dan
110 kV. Waarom is dat niet duidelijk
opgenomen in de definitie? Wat is de reden van de afwijking ten opzichte
van de Europese definitie zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Grootafnemer:
Hoe kan worden vastgesteld of een «grootafnemer» elektriciteit of gas
koopt?
Waarom is deze nieuwe definitie opgenomen? Kan de regering aangeven
wat deze definitie betekent voor een zogenaamde co-locatie (datacenters),
een camping, studentenflat en een Gesloten distributiesysteem? Wat is
het onderscheidende verschil tussen een «grootafnemer» en een
«handelaar»?
Zijn de klanten van een «grootafnemer» «eindafnemers», en wat betekent
dat voor de keuzevrijheid van leverancier? Als voorbeeld van een
«grootafnemer» wordt een hoteleigenaar genoemd. Wie is in een hotel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

41

dan de «eindafnemer»? Als een hoteleigenaar volgens de definitie zijn
elektriciteit buiten het «systeem»
verkoopt, beschikt deze hoteleigenaar dan over een «installatie» of over
een «systeem»? Wat betekent het doorverkopen van elektriciteit buiten het
systeem waarop je bent aangesloten? Beschikt een hoteleigenaar of een
studentenhuis over een systeem?
Handelaar:
Kan een handelaar alleen elektriciteit of gas verkopen aan een andere
handelaar of aan een leverancier zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Kan een handelaar geen elektriciteit of gas verkopen aan een eind- of
grootafnemer? Zo nee, wat is de reden voor deze beperking?
Huishoudelijke afnemer:
Welk gebruik kwalificeert als «huishoudelijk gebruik»? Kan een «huishoudelijke afnemer» geen «grootafnemer» zijn?
Installatie:
De introductie van het begrip «installatie» is uiterst belangrijk voor de
uitleg van de nieuwe Wet. Het begrip lijkt de huidige sleuteldefinitie;
«aansluiting» te vervangen. Het moet onomstotelijk vaststaan wat
aangeduid wordt met deze term omdat het allesbepalend is voor wat een
«systeem» is, wat een «directe lijn» is en wat zich classificeert als
«gesloten distributiesysteem». Heeft de regering duidelijk in beeld wat
moet worden verstaan onder het begrip «installatie» en wat hiervan de
consequenties zijn ten opzichte van de huidige wetsinterpretatie zo vragen
de leden van de PvdA-fractie. Zo ja, hoe ziet dat beeld er uit? Kan de
regering voorbeelden geven van wanneer iets duurzaam is verbonden?
Kan een systeem bijvoorbeeld duurzaam zijn verbonden via de grond?
«Hulpmiddelen» – zoals transformatoren – zijn een belangrijk element van
de «installatie». Waarom zijn die hulpmiddelen niet opgenomen in de
definitie? Waarom is opgenomen dat er een verschil kan zijn tussen het
beheren of gebruiken van een «installatie»? Wat is precies het verschil
tussen het beheren en gebruiken van één installatie? Wat is het gevolg
van het opnemen van dit onderscheid?
In de MvT staat op bladzijde 65 dat het begrip «onroerende zaak» in de
Elektriciteits- en Gaswetgeving wordt losgelaten. In de definitie zien we
toch een verwijzing naar het begrip «onroerende zaak». In eerder
geconsulteerde versies was niet opgenomen dat meerdere installaties die
zijn gelegen in dezelfde onroerende zaak worden beschouwd als een
installatie.
Waarom is dit element alsnog opgenomen en waarom staat dit niet nader
uitgelegd in de MvT, zo vragen de leden van de PvdA-fractie?
Wat wil de regering bereiken met het feit dat meerdere installaties op één
onroerende zaak worden beschouwd als één installatie?
Wat betekent het feit dat meerdere installaties op één onroerende zaak
worden beschouwd als één installatie voor zogenaamde artikel 1.2
bedrijven (huidige artikel 1 lid 2 en 3 van de Elektriciteitswet 1998)?
Wat betekent dit voor de toepassing van de zogenaamde complexbepaling onder de huidige Belastingwetgeving? Worden partijen die nu
onder de Wet Belastingen op Milieugrondslag vallen nog steeds als één
aansluiting (een complex) gezien?
Wat betekent het feit dat meerdere installaties op een onroerende zaak
worden gezien als één installatie voor de keuzevrijheid van een gebruiker?
Wat betekent de definitie van installatie voor partijen die beschikken over
één onroerende zaak (bijvoorbeeld spoor-, water- of wegennet of
telecomnetwerk) voor de berekening van het transporttarief? Wat betekent
het feit dat meerdere installaties op één onroerende zaak gezien worden
als een installatie voor de bepaling of iets een «systeem» is? Hoe moet
worden vastgesteld of iets primair ten dienste staat voor verbruik of
opslag van elektriciteit of gas?
Is het onder de nieuwe wet mogelijk dat er meerdere leveranciers op één
aansluiting energie leveren? Kan dat ook op één installatie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

42

Wat voegt onderdeel «d» toe aan de definitie van «installatie». Wat
demarqueert dit punt en wat is de verhouding met wat in de codes en
jurisprudentie beter bekend is als het «overdrachtspunt» zo vragen de
leden van de PvdA-fractie.
Kleine aansluiting:
Een definitie van een gasaansluiting zou gebaseerd moeten zijn op de
capaciteit van de aansluiting. Waarom stelt de regering voor om in de
definitie voor gas een volume-element op te nemen?
Leverancier:
Wat kwalificeert als «verkoop van elektriciteit of gas»? In de huidige
wetgeving is een «leverancier» iemand die zich bezig houdt met de
levering van elektriciteit en gas. Wat is het verschil tussen het leveren en
het verkopen van elektriciteit en gas? Waarom is voor deze wijziging
gekozen? Niet langer wordt gerefereerd aan de term «organisatorische
eenheid». Wat betekent het loslaten
van dat element in de definitie? Kan een ieder die dat wil leverancier zijn?
Ondersteunende diensten:
Kan de regering toelichten welke diensten nodig kunnen zijn voor de
toegang of werking van een LNG- of gasopslaginstallatie? Kan de regering
aangeven wat het gevolg is van deze ruime definitie?
Producent:
Niet langer wordt gerefereerd aan de term «organisatorische eenheid».
Wat betekent het loslaten van dat element in de definitie? Is een natuurlijk
persoon die zelf elektriciteit opwekt een «producent»? Kan een huishoudelijke afnemer zich ook kwalificeren als «producent» zo vragen de leden
van de PvdA-fractie.
Productiesysteem:
Op een «productiesysteem» voor gas kunnen in uitzonderingsgevallen
bedrijven een «aansluiting» hebben. Waarom is dit in de definitie niet
langer mogelijk en wat is het gevolg van deze wijziging?
Systeem:
Een andere erg belangrijke definitie uit de huidige elektriciteits- en
gaswetgeving is de definitie van «net». Die definitie wordt nu losgelaten
en er wordt geen eenduidige definitie opgenomen om aan te geven wat
een «net» of straks een «systeem» is. Wat zijn de gevolgen van het niet
langer opnemen van een definitie van «net» (systeem) zo vragen de leden
van de PvdA-fractie. De voorgestelde definitie van «systeem» (iets is
namelijk of een installatie, of een systeem, of een directe lijn) is erg simpel
en kort en kent geen duidelijk onderscheidende elementen. Welke
onderdelen behoren bij het «systeem» en waar begint en eindigt een
systeem? Wat onderscheidt een «systeem» van een «installatie»?
Een elektriciteits- of gasnet («systeem») is op basis van het Burgerlijk
Wetboek ook een onroerende zaak. Hoe verhoudt zich dit tot de definitie
van systeem en «installatie», zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Systeemgebruiker:
Een sleuteldefinitie in de Europese energiewetgeving is de term
«systeemgebruiker». De regering stelt voor om in Nederland aan andere
definitie te hanteren. Een «systeemgebruiker» is volgens de Europese
definitie een natuurlijke persoon of rechtspersoon die levert aan of
afneemt van een transmissie- of distributiesysteem. In de Nederlandse
definitie van «systeemgebruiker» worden partijen benoemd die hier niets
mee te maken hebben, zoals een «programmaverantwoordelijke» en een
«handelaar». Waarom is ervoor gekozen om af te wijken van deze
definitie?
Kan de regering aangeven wat gevolg is van het hanteren van deze
afwijkende definitie bij de implementatie van Europese netcodes of een
juridisch geschil over de uitleg van het begrip systeemgebruiker?
Een «handelaar» of «programmaverantwoordelijke» neemt geen
elektriciteit of gas af van het «systeem» en levert ook niet aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

43

«systeem». Waarom moeten deze partijen aangemerkt worden als
«systeemgebruiker»? Is dat wellicht verschillend voor elektriciteit en gas?
Rekening:
Als een «rekening» een specificatie van tegoed van garanties van
oorsprong is, wat is dan een opgave van kosten die een energieleverancier stuurt aan zijn klanten?
Transmissiesysteem voor elektriciteit:
Tot een «gesloten distributiesysteem» kunnen ook leidingen behoren met
een spanningsniveau van 110 of 150 kV. Hoe verhoudt zich dat tot de
definitie van «transmissiesysteem» voor elektriciteit? Wat demarqueert
het begin of het einde van een «transmissiesysteem»? Waar begint het
«transmissiesysteem» en waar begint het «distributiesysteem»? Wat
demarqueert de overgang van een «transmissiesysteem» voor elektriciteit
en een «transmissiesysteem op zee» zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
Transmissiesysteem op zee:
De gekozen definitie maakt niet duidelijk waar een windpark begint en
waar het «transmissiesysteem op zee» eindigt of begint. Het is daarnaast
onduidelijk waar de scheiding zit tussen het «transmissiesysteem op zee»
en het transmissiesysteem» voor elektriciteit. Kan de regering hier op
ingaan?
Windpark:
Een windpark is een installatie voor de productie van elektriciteit. De leden
van de PvdA-fractie vragen wat de regering bedoeld in deze definitie met
installatie? Is dat het begrip «installatie», zoals ook in deze wet wordt
gedefinieerd?
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de ACM en het kenniscentrum en de belangenbehartiger voor zakelijke energie- en watergebruikers zich zorgen maken over de nieuwe definities die zijn opgenomen
in het wetsvoorstel. Deze leden vragen de regering om nader in te gaan
op de door hen geuite zorgen.
De leden van de CDA-fractie vragen of met de definitie van aansluiting
beoogd wordt dat er per WOZ-aanslag sprake is van één installatie en dus
één aansluiting? Hoe verhoudt deze bepaling zich met de praktijk dat
bedrijven gebruik kunnen maken van de complex-bepaling van de Wet
WOZ en voor hun netwerk maar één WOZ-aanslag ontvangen? Welke
gevolgen heeft deze definitiewijziging zo vragen deze leden? Is het
wenselijk ten behoeve van de energietransitie dat het mogelijk is dat
meerdere leveranciers via één aansluiting verbonden zijn met het net? Is
de regering bereid om dit mogelijk te maken?
Zou de regering kunnen toelichten waarom een verbinding tussen twee
systemen niet is gedefinieerd als aansluiting? Hoe wordt deze verbinding
dan gedefinieerd, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de aansluiting niet langer
hoort bij het systeem. Deze leden vragen de regering om toe te lichten
waarom afgeweken is van de huidige praktijk waarbij de aansluiting
onderdeel uit maakt van het net? Wat beoogt de regering met deze
wijziging, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat «producent» is gedefinieerd
als natuurlijke persoon of rechtspersoon die elektriciteit of gas produceert.
Leidt dit ertoe dat iedere producent, ook als deze niet is aangesloten op
een systeem, onder de wettelijke bepalingen komt te vallen, zo vragen
deze leden. Zouden de definities van producent, (eind)afnemer en
aangeslotene niet beter gerelateerd kunnen worden aan dat een
producent een aangeslotene is die elektriciteit of gas produceert en dat de
afnemer een aangeslotene is die elektriciteit of gas koopt?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om toe te lichten waarom
er onderscheid gemaakt wordt in een eindafnemer en grootafnemer en de
definitie van afnemer dus wordt veranderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

44

De leden van de D66-fractie lezen dat het begrip installatie gekoppeld
wordt aan het WOZ-object. De voorgenoemde leden vragen de regering
om nader te motiveren waarom hiervoor gekozen is en wat de gevolgen
zijn. Kan de regering ook aangeven of het klopt dat grote bedrijven door
de zogenaamde complex-bepaling in de wet-WOZ dan maar één keer de
aansluitingskosten voor een groot aantal fysieke aansluitingen hoeven te
betalen, en dat, vanwege de regulering van de tarieven, dit ertoe kan
leiden dat de tarieven voor bedrijven dalen en voor consumenten stijgen?
En is het mogelijk dat hiermee een beperking kan komen op de vrije
leverancierskeuze, zo vragen deze leden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom is gekozen
voor de vergaande beperking van één aansluiting per WOZ-object. Levert
dit geen belemmeringen op voor kleinere bedrijven en voor lokale
energieopwekking? Hoe wordt omgegaan met de aansluiting bij een
bedrijf en een daarbij behorend woonhuis, zoals bij een tuinbouwbedrijf?
Levert dit artikel niet vergaande beperkingen op voor de postcoderoosregeling, bijvoorbeeld wanneer zonnepanelen op een schoolgebouw of
sporthal zijn geïnstalleerd? Wordt een aparte extra aansluiting bij deze
projecten onmogelijk? Geldt dit artikel ook voor grootverbruikers? Zo ja,
worden de kostenbesparingen bij grootverbruikers door dit artikel
afgewenteld op huishoudens? Welke omvang hebben de kostenstijgingen
voor huishoudens?
Artikel 1.2
De regering stelt voor om de huidige definitie van artikel 1 lid 2 van de
Elektriciteitswet 1998 te wijzigen. Voor de partijen die het betreft is deze
wetswijziging nog niet geheel duidelijk. Wat beoogt de regering te regelen
met de wijzigingen in dit artikel zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Wat is de relatie tussen artikel 1.2 en de definitie van installatie waar
gesproken wordt over meerdere installaties op een onroerende zaak en
wat betekent dit voor de in dit artikel bedoelde partijen?
Wat bedoelt de regering met het pas na de consultatie van dit
wetsvoorstel toegevoegde element «voor iedere aansluiting»? Deze
bedrijven willen graag gezien worden als één klant en deze bedrijven
zitten niet te wachten op duizenden facturen van een leverancier of een
netbeheerder.
Welk voordeel hebben deze bedrijven wanneer al hun kleine aansluitingen
nog steeds gezien worden als een heleboel aparte aansluitingen?
In lid 3 bepaalt de regering dat windparken die behoren tot eenzelfde
onderneming of instelling en die onderling technische organisatorische of
functionele bindingen hebben en in elkaars nabijheid liggen worden
geacht te beschikken over één aansluiting. Wat betekent deze bepaling
voor het aansluittarief? En wat is de relatie met de definitie van windpark
en de definitie van installatie?
In lid 2 wordt bepaald dat een onderneming die zich bezig houdt met het
vervoer van personen of goederen per trein gezien wordt als een
aangeslotene met een grote installatie. Waar ligt voor deze partijen de
interface/ het overdrachtspunt tussen de installatie en het systeem zo
vragen de leden van de PvdA-fractie.
De leden van de PVV-fractie constateren dat bij de aansluiting van een
groot windpark het niet mogelijk is om de kosten voor de aansluiting af te
wentelen op de systeembeheerder en daarmee de tariefbetalers. Betekent
dit dat de kosten voor kleine windparken of losstaande windmolens wel
worden doorberekend in de transporttarieven? En hoe wordt voorkomen
dat de aansluiting ook daadwerkelijk door de windmolenexploitant wordt
betaald en niet door de subsidie die zoals bekend door de eindgebruiker
wordt betaald? Controleert de ACM hierop? Als dat niet het geval is wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

45

maakt het dan nog uit onder welk aansluitregime een windpark valt,
uiteindelijk draait de eindgebruiker via de opslag duurzame energie of de
transporttarieven toch op voor de aansluiting?
Artikel 2.1
Moet elke natuurlijke of rechtspersoon die elektriciteit produceert zich
houden aan de bepalingen in dit artikel zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of de vereisten voor het voeren
van een afzonderlijke boekhouding en jaarrekening voor productie en
melding van opwekkingsgegevens en geproduceerde elektriciteit niet te
zwaar zijn voor alle producenten. In hoeverre gelden de administratieve
lasten van artikel 2.1 ook voor kleine producenten, zo vragen deze leden?
Zou het mogelijk voor de elektriciteitsproductie onder een bepaald niveau
de vereisten van artikel 2.1 lid 1 tot en met 3 buiten toepassing te laten?
Zo nee, waarom niet?
Artikel 2.5
Geldt deze bepaling voor iedere persoon die elektriciteit of gas produceert? Moet een huishouden of een bedrijf dat een paar extra zonnepanelen plaatst dit melden bij de regering zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
Artikel 2.10–2.14
Welke voor- en nadelen heeft het als naast groene stroom ook grijze
stroom verplicht gecertificeerd zou moeten zijn zoals groene stroom
verplicht gecertificeerd moet zijn als neergelegd in artikel 2.10 tot en met
2.14, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Zou de certificering van grijze
stroom de transparantie bevorderen? Zo nee, waarom niet? Hoe kunnen
de kosten van certificering worden gedeeld? Wat is het verschil in kosten
voor groene stroom onder artikels 2.10–2.14 en grijze stroom onder
8.18–8.19?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom groene
elektriciteit wel een Garantie van Oorsprong moet hebben, maar grijze
elektriciteit niet. Zou de stroomcertificering niet veel verder verbeterd
moeten worden, om consumenten beter te informeren en dus te laten
kiezen? Is de regering bereid om in lijn met Oostenrijk en Zwitserland te
kiezen voor «full disclosure», waar alle geïmporteerde stroom van
Garanties van Oorsprong is voorzien?
Artikel 2.20
Kan de regering aangeven hoe het stellen van regels met betrekking tot de
gaskwaliteit en gassamenstelling in een ministeriële regeling zich
verhoudt met de bevoegdheden die de Europese regulering expliciet
toewijst aan de Nationaal regulerende instantie (ACM) zo vragen de leden
van de PvdA-fractie.
Art 4.2
In lid 3 wordt geregeld dat de regering een rechtspersoon die eigenaar is
van een gesloten distributienet (GDS) aanwijst als beheerder. Kan de
regering toelichten of de eigenaar een aanvraag voor de aanwijzing moet
indienen zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Betreft het hier de
juridische of economische eigenaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

46

Uit lid 5 blijkt dat de regering of de ACM voorschriften en beperkingen kan
verbinden aan een aanwijzing. Kan de regering aangeven wat voor
voorschriften en beperkingen dit kunnen zijn?
Uit lid 7 blijkt dat een aanwijzing kan worden ingetrokken als men niet
langer voldoet aan de eisen. Op welke eisen doelt de regering?
Is de regering voornemens om gebruik te maken van zijn bevoegdheid in
lid 8? Zo ja, gaan deze regels afwijken van de huidige systematiek, zoals
door de ACM bij een GDS wordt gehanteerd?
De regering geeft aan dat de regels uit het achtste lid kunnen verschillen
voor verschillende systeembeheerders. Is de beheerder van een gesloten
distributiesysteem ook een systeembeheerder?
Hoe moet worden vastgesteld of leidingen en daarmee verbonden
hulpmiddelen die worden bedreven op of boven een spanningsniveau van
110 kV onderdeel uitmaken van een GDS? Wat is de onderscheidende
eigenschap om te bepalen of deze leidingen behoren tot het transmissiesysteem voor elektriciteit of een specifiek GDS?
Art 4.4
Wat heeft de regering beoogd met de wijziging in lid 1 onder c zo vragen
de leden van de PvdA-fractie. Waarom moet, anders dan in de huidige
Elektriciteits- en Gaswet, het productie- of bedrijfsproces geïntegreerd zijn
met het distributiesysteem? Onder de huidige wetgeving moeten de
processen geïntegreerd zijn, niet persé met het systeem. Wat betekent de
wijziging en wat wordt daarmee beoogd?
Wat wordt bedoeld met primair distribueren aan de eigenaar van het
distributiesysteem? Is dat ook wat in de Europese richtlijn wordt bedoeld
met «primair»? Is dit in eerste instantie een kwalitatieve beoordeling en
pas in tweede instantie een kwantitatieve beoordeling, zoals nader
uitgewerkt in de interpretative note over het derde pakket? Verschillende
systemen hebben een utility-provider die een andere rechtspersoon is dan
de aangeslotenen op het GDS. In hoeverre kan zo’n provider nog in
aanmerking komen voor deze ontheffingsgrond?
Wat bedoelt de regering met de toevoeging in lid 1 onder d; dat een
systeem «technische, organisatorische of functionele bindingen heeft»?
Kan de regering een voorbeeld noemen van technische, organisatorische
en functionele bindingen? Wat is de reden dat deze toevoeging als extra
criterium voor de erkenning als GDS is toegevoegd? Hoe moet worden
omgegaan met huurders op een Gesloten distributiesysteem? Heeft een
huurder volgens de regering ook recht op keuzevrijheid van leverancier?
Ook wanneer de huurder niet beschikt over een aansluiting? Is een
huurder een persoon die gebruik kan maken van een installatie?
Kan een eindafnemer zijn aangesloten op een GDS? En een grootafnemer?
Is de regering voornemens om gebruik te maken van zijn bevoegdheid in
lid 5? De huidige ontheffingsprocedure is een administratieve last die
eigenaren van systemen graag verminderd zouden willen zien. Zo ja, gaan
de eventueel opgelegde regels afwijken van de huidige systematiek, zoals
door de ACM bij een GDS wordt gehanteerd zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
Art 4.5
Waarom is niet langer een definitie van Directe lijn opgenomen in lid 1
van de Wet zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Waarom is niet langer
van rechtswege sprake van een Directe lijn? Wat is de aanleiding voor
deze wijziging? Waarom wordt in dit artikel niet langer opgenomen dat
een Directe lijn geen systeem is? De regering stelt voor om de eigenaar
van een Directe lijn de melding te laten doen. Nu is die plicht neergelegd
bij de producent. Waarom voert de regering een verandering door inzake

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

47

de meldingsplicht? Hoe moet worden vastgesteld wie de eigenaar is van
een Directe lijn?
Artikel 4.9
Wie beoordeelt of er wordt voldaan aan de voorwaarden om over te gaan
tot aandelenruil zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Hoe wordt vastgesteld of een aandelenruil betrouwbaarheid of
duurzaamheid ten goede komt en wie voert deze beoordeling uit?
Kan bij een aandelenruil worden vastgelegd dat deze na enige tijd weer
ontbonden en teruggedraaid kan worden, zoals bij Schiphol en AdP in
2008? Kan worden vastgelegd dat de overheid deze aandelenruil kan
ontbinden? Wanneer kan de aandelenruil tussen Schiphol en AdP weer
ontbonden worden?
Artikel 4.11
Volgens artikel 4.11 lid 3 mag een systeembeheerder geen werkzaamheden uitbesteden aan een onderneming die elektriciteit of gas produceert, levert of daarin handelt. Nu is het gebruikelijk en wenselijk dat
werkzaamheden worden uitbesteed aan de goedkoopste aanbieder. Dit
zijn vaak aannemers die deel uitmaken van een groep waarin activiteiten
zijn ondergebracht met betrekking tot productie, handel en levering van
energie. De leden van de VVD-fractie vragen hoe ver deze beperking
strekt? Is het zo dat dit uitbestedingsverbod alleen ziet op de onderneming
zelf die niet mag produceren, leveren of handelen, en niet op de gehele
groep waar deze onderneming deel van uitmaakt? Is het wel mogelijk om
werkzaamheden uit te besteden aan een aannemer die onderdeel
uitmaakt van een groep waarin ook productie, handel of levering
plaatsvindt?
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering het wenselijk acht dat
de systeembeheerder geen werkzaamheden kan uitbesteden, zoals
bepaald in het verbod van artikel 4.11? Wat is het doel van de bepaling
van artikel 4.11, welke activiteiten worden hiermee voorkomen die niet
zijn toegestaan onder artikel 4.15? Is het uitbesteden van alle taken
toegestaan onder artikel 4.15? Gezien de bestaande praktijk achten de
leden van de CDA-fractie het noodzakelijk dat aangetoond wordt welke
problemen er zijn met dit systeem? En geldt dit verbod ook voor het
infrastructuurbedrijf waar de systeembeheerder onderdeel van is, zo
vragen deze leden?
De leden van de PVV-fractie zijn benieuwd waarom deze regering
bepaalde marktpartijen uitsluit van door de systeembeheerder uit te
besteden werkzaamheden. Terwijl deze werkzaamheden momenteel veelal
door deze productie en handelsbedrijven gedaan worden, omdat zij dit
doorgaans kunnen tegen de laagste kosten. Of ziet de regering dat soms
anders? Is de regering zich ervan bewust dat deze inperking consequenties kan hebben voor honderden banen? Een reden voor deze
inperking zou potentiele belangenverstrengeling kunnen zijn. Indien de
regering van mening is dat deze inperking noodzakelijk is vanwege
belangenverstrengeling, kan de regering dan toelichten waar hem dat in
zit en waarom daar tot op heden dan niet tegen is opgetreden?
De leden van de D66-fractie vragen de regering om aan te geven wat de
gevolgen zullen zijn van het uitbestedingsverbod van systeembeheerders
ten aanzien van alle ondernemingen die elektriciteit of gas produceren of
daarin handelen, zoals geregeld in artikel 4.11, voor de huidige energiemarkt. Deze leden zijn daarbij benieuwd of het uitbestedingsverbod alleen
betrekking heeft op het bedrijf zelf, dat geen energie mag produceren of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

48

erin handelen, of dat het betrekking heeft op de hele groep waar zo’n
bedrijf deel van uit maakt. Tot slot vragen deze leden of het uitbestedingsverbod op gespannen voet kan staan met het EU-recht op het gebied van
aanbestedingen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom wordt
gekozen voor een vergaand uitbestedingsverbod, anders dan in eerdere
wetgeving. Wat is de noodzaak van dit artikel ten opzichte van artikel 5.2,
lid 1, waarbij bevoordeling door netbeheerders wordt voorkomen? Mogen
aannemers die verbonden zijn aan energiebedrijven volgens
EU-regelgeving worden uitgesloten van netbeheeraanbestedingen? Wat
zijn de kosten van deze beperkingen aan de markt voor systeembeheerders?
Art 4.12
Kan de regering aangeven welke verplichtingen deze beheerder heeft zo
vragen de leden van de PvdA-fractie. Wat houdt precies handelen als
systeembeheerder in?
Artikel 4.13
De leden van de VVD-fractie lezen in Artikel 4.13 dat een systeembeheerder niet het infrastructuurbedrijf waarmee hij een infrastructuurgroep
vormt, mag bevoordelen boven andere ondernemingen waarmee hij in
concurrentie treedt. Volgens deze leden is hierop actief toezicht van de
ACM gewenst. Deelt de regering die mening? Hoe wordt dit toezicht
vormgegeven?
Artikel 4.14
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat de regering ruimte creëert in
artikel 4.14 lid 3 om bij AMvB gerelateerde handelingen of activiteiten aan
te wijzen die een infrastructuurbedrijf kan verrichten. Waarom kiest de
regering er voor om de in lid 2 genoemde taken alle in de wet op te
nemen? Zou de regering voor ieder daarvan kunnen toelichten waarom
die zo belangrijk is dat die expliciet in de wet moeten worden
opgenomen? Of zouden sommigen daarvan ook per AMvB kunnen
worden geregeld? Kan de regering toelichten hoe de in dit artikel
genoemde handelingen, activiteiten en taken die een infrastructuurbedrijf
kan verrichten, worden bekostigd?
Wat wordt bedoeld met «de hoofdzaak van de handelingen» zo vragen de
leden van de PvdA-fractie. Blijkbaar mogen er toch andere activiteiten
worden ontplooid terwijl dat niet de bedoeling van de wetgever lijkt te
zijn. Kan de regering dit nader toelichten? Mag een infrastructuurgroep
ook pensioenen beheren? Wat wordt bedoeld in lid 2 onderdeel d met
«het ter beschikking stellen van installaties» zo vragen deze leden.
Artikel 4.15
Wat verstaat de regering precies onder «aansluiten» zo vragen de leden
van de PvdA-fractie. Wat kan de beoogd aangeslotene zelf aanleggen?
Waar komt het overdrachtspunt als een persoon zelf een aansluiting
realiseert? Wat bedoelt de regering met de toevoeging onder «e»? Kan
een ieder die dat wenst leidingen en daarmee verbonden hulpmiddelen
aanleggen? Bedoelt de regering hiermee het aanleggen van een
aansluiting of het aanleggen van een systeem? Een beheerder van een
Gesloten Distributiesysteem voert eveneens wettelijke taken uit, zoals
aansluiten en transporteren van elektriciteit en gas, hoe verhouden deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

49

activiteiten zich tot het monopolie voor een systeembeheerder op deze
taken? Is een beheerder van een GDS geen systeembeheerder zo vragen
de leden van de PvdA-fractie.
Artikel 5.3.
Hoe verhoudt zich het bij of krachtens AMvB aanwijzen van gebieden
waar geen distributiesysteem voor gas wordt aangelegd met het
Europese recht van toegang tot de gasmarkt, waarvoor een aansluiting op
een distributiesysteem een randvoorwaarde is om die toegang te kunnen
materialiseren zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Artikel 5.4
In hoeverre heeft een persoon recht op een aansluiting met een bepaalde
capaciteit en een bijbehorend recht op transport van elektriciteit zo vragen
de leden van de PvdA-fractie.
Wat is een redelijke vraag naar transport? Hoe moet een redelijke vraag
naar transport vastgesteld worden? Waar in de Wet is geborgd dat
onderhoud aan het systeem of een aansluiting niet langer dan een
bepaalde tijd mag duren?
Waarom wordt niet langer in de Wet opgenomen dat een systeembeheerder reservecapaciteit moet aanhouden? Wat betekent dit voor de
leveringszekerheid? Waarom wordt in lid 3 opgenomen dat het transmissiesysteem voor elektriciteit niet meer volledig hoeft te voldoen aan de
enkelvoudige storingsreserve (n-1)? Waarom wordt in lid 3 en 5
vastgelegd dat de toezichthouder geen rol te vervullen heeft bij dit
belangrijke principe over de betrouwbaarheid van de elektriciteitsvoorziening? Zou het niet verstandig zijn om juist de toezichthouder een rol te
geven bij het bepalen welke onderdelen van het systeem niet hoeven te
voldoen aan de enkelvoudige storingsreserve zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
De leden van de PVV-fractie vinden het opmerkelijk dat de systeembeheerder wel rekening dient te houden met milieubelangen en de transmissie naar een duurzaam energiesysteem, maar niet met de belangen
van omwonenden. Kan de regering uitleggen waarom daar geen rekening
mee gehouden hoeft te worden? Verder zijn deze leden benieuwd wat
zwaarder weegt de milieubelangen of de duurzame transitie. Deze
belangen zijn immers veelal tegenstrijdig aan elkaar, aangezien de
duurzame transitie zorgt voor vele nieuwe doorsnijdingen van hoogspanningsmasten door onze natuur. Ook de integratie met de Europese
energiemarkt zorgt voor uitbreiding van het hoogspanningsnetwerk.
Daarom is het van belang dat er een helder afwegingskader komt waar
TenneT zijn investeringen aan moet afwegen en waar de ACM aan kan
toetsen. Kan de regering nader uiteenzetten hoe dit afwegingskader er
concreet uitziet?
Artikel 5.5
In de huidige Gaswet is geregeld dat de kosten van noodzakelijke
investeringen door de ACM in de tarieven moeten worden verrekend.
Volgens de MvT zou dit bij STROOM niet gewijzigd zijn. In de MvT staat
namelijk onder artikel 5.5: «Ook voor investeringen die systeembeheerders in dit verband moeten doen in het kader van de voorbereiding
van het investeringsplan en bij het uitvoeren van de investeringen geldt
dat de verrekening in de tarieven de tariefreguleringssystematiek, zoals
omschreven in hoofdstuk 6 van dit wetsvoorstel, wordt toegepast.». De
leden van de VVD-fractie kunnen een bijbehorende bepaling niet
terugvinden in het wetsvoorstel. Kan de regering toelichten hoe dit zit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

50

Wat betekent het «verwerken van gegeven reacties op ingediende
zienswijzen» zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Als een systeembeheerder niet op een zienswijze reageert hoeft de reactie niet te worden
opgenomen? Zou het niet verstandiger zijn om ook die zienswijzen
(geaggregeerd) op te nemen?
In hoeverre moet de netbeheerder capaciteitsknelpunten en netonderdelen van slechte kwaliteit meenemen in het NOP?
Waarom noemt de regering in lid 8 alleen windparken? Zou het niet
verstandiger om «duurzame elektriciteitsopwekking op te nemen in plaats
van windparken? Zou het niet verstandig zijn om ook de investeringen
mee te nemen die nodig zijn voor het ontsluiten van gebieden die zijn
aangeduid als industriële, commerciële of locatie met gedeelde diensten
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
De leden van de D66-fractie lezen in de MvT dat investeringen van
systeembeheerders gedaan vanuit het investeringsplan mogen worden
verrekend in de tarieven, maar zien dat niet terug in het wetsartikel 5.5.
Deze leden willen graag weten hoe de toelichting en het wetsartikel zich
tot elkaar verhouden.
Artikel 5.6
De leden van de PVV-fractie constateren dat TenneT moet investeren in de
aanleg van het netwerk op zee op basis van een door de Minister
vastgesteld scenario, al voordat er concreet zicht is op realisatie. Deze
leden vinden dit onverantwoord. Er zijn in het verleden immers al vaker
plannen geweest om windparken op zee te bouwen, waarvan het
merendeel voortijdig is gesneuveld. Zodoende bestaat het risico dat er
nog meer belastinggeld als water naar de zee gedragen wordt. Kan de
regering aangeven waarom er niet gewacht wordt tot dat de aanleg van
het aan te sluiten windpark op zee onherroepelijk is geworden? Kan de
regering aangeven hoeveel jaren deze scenario’s voorlopen op de
realisatie van de windparken op zee?
Artikel 5.9 en 5.10
Systeembeheerders zijn op grond van artikel 5.9, eerste en tweede lid,
gehouden een ieder die verzoekt om een aansluiting binnen een redelijke
termijn te voorzien van die aansluiting op zijn systeem. De leden van de
VVD-fractie lezen dat deze «redelijke termijn» bij AMvB wordt geconcretiseerd, met als voornemen een termijn van ten hoogste 18 weken voor het
aansluiten van kleinere aansluitingen. Deze leden vragen de regering hoe
de «redelijke termijn» wordt vastgesteld? Met wie wordt daarover
overlegd? Hoe vindt het toezicht plaats en hoe zit het met de handhaafbaarheid? Wat zijn de sancties in het geval van overschrijding van de
redelijke termijn?
Wat bedoelt de regering met een redelijke termijn zo vragen de leden van
de PvdA-fractie. De rechtszekerheid voor personen die recht hebben op
een aansluiting wordt hiermee uitgehold, immers, onder de bestaande
wetten is er wel een termijn opgenomen. Waarom is deze termijn niet
langer opgenomen in de Wet? Wat is de verhouding (en de relatie) tussen
de aansluitplicht, de toegang tot het systeem en het recht op transport?
Op basis van lid 4 kan geconcludeerd worden dat iemand die een grotere
aansluiting wenst dan 1 MVA al geweigerd kan worden door de systeembeheerder. In de huidige Elektriciteitswetgeving heeft een ieder tot 10
MVA recht op een aansluiting. Waarom is het recht op een aansluiting
verlaagd naar 1 MVA?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

51

Zou lid 2 onder b niet ook moeten gelden voor een organisatorische
eenheid als bedoeld in artikel 1.2 lid 1 en 3? Juist die partijen hebben
behoefte aan invloed op de locatie van aansluiting in het net/systeem.
Hoe verhoudt lid 6 – een systeembeheerder beheert en onderhoudt de
aansluitingen op zijn systeem – zich met lid 3? Als een eindafnemer zelf
een aansluiting aanlegt moet de netbeheerder deze beheren en onderhouden? Hoe worden de kosten daarvoor vastgesteld?
De aansluitplicht is zowel opgelegd aan de systeembeheerder als aan de
beheerder van een GDS. Zou het niet zo moeten zijn dat binnen de
geografische begrenzing van het GDS deze aansluitplicht geldt voor de
beheerder van het GDS en dat de systeembeheerder in het gebied hiervan
is vrijgesteld?
In de huidige wet is de beheerder van een GDS vrijgesteld van de
aansluitplicht indien de aansluiting niet past bij het karakter van het GDS
(Artikel 15 lid 6 onder a). Waarom is deze restrictie niet meer van
toepassing. Oftewel is de aansluitplicht voor een GDS onvoorwaardelijk?
Is de regering bereid om in de Wet op te nemen dat bepaalde entiteiten
sneller aangesloten moeten worden? Bijvoorbeeld nutsvoorzieningen?
Kan de regering toelichten waar in deze nieuwe Wet wordt bepaald welke
kosten in rekening moeten komen voor een aangeslotene en waar en
wanneer er sprake is van een diepte-investering zo vragen de leden van
de PvdA-fractie. Kan de regering toelichten wat dit artikel (5.10) toevoegt
ten opzichte van de aansluit en transportplicht zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
De leden van de PVV-fractie vinden het merkwaardig dat de veroorzaker
van congestie op het net tijdens piekmomenten te weten duurzame
energie wordt uitgezonderd van congestiemanagement. Kan de regering
aangeven waar deze uitzondering op gebaseerd is? Verder zijn deze leden
benieuwd wat de verwachte additionele kosten van een reguliere centrale
zijn voor het congestiemanagement. In hoeverre kunnen bedrijven deze
kosten verhalen op de overheid, aangezien zij voortkomen uit een door de
overheid gecreëerd en gefinancierd overschot op de markt?
Artikel 5.11
Een systeembeheerder moet een kwaliteitsborgingsysteem hanteren.
Echter, nergens is vastgelegd aan welke kwaliteit het systeem moet
voldoen. Kan de regering aangeven aan welke kwaliteit de Nederlandse
systemen moeten voldoen en waar dat is vastgelegd zo vragen de leden
van de PvdA-fractie. Is de regering bereid om in het artikel over de
technische codes op te nemen dat ook de veiligheidsvoorschriften en
kwaliteitseisen in de technische codes moeten vastliggen?
Art 5.12
Wat betekent «het op verzoek een meetinrichting ter beschikking stellen
en deze beheren» zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Is de systeembeheerder in dit geval de partij die de meet-taak op zich neemt?
Hoeft een grote aansluiting geen meetinrichting te hebben? Zo ja, waarom
is dat nergens opgenomen in deze Wet? Waarom is niet in de Wet
opgenomen dat «een ieder» die beschikt over een aansluiting meetverantwoordelijkheid draagt?
Wie bepaalt wanneer er sprake is van een «onbemeten aansluiting»? Waar
is dat vastgelegd zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Art 5.19
Waar meet de systeembeheerder hoeveel elektriciteit wordt opgewekt uit
hernieuwbare energiebronnen zo vragen de leden van de PvdA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

52

Moet in het geval van een grote aansluiting waarachter de elektriciteit
wordt opgewekt uit hernieuwbare bronnen of door middel van hoogrenderende warmtekrachtkoppeling door de systeembeheerder gemeten
worden? Hoe verhoudt deze verplichting zich tot de rol van het meetbedrijf?
Artikel 5.20
In hoeverre heeft een persoon nog recht op een aansluiting met een
bepaalde capaciteit en een bijbehorend recht op transport van elektriciteit
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Artikel 5.22
In lid 1c van dit artikel staat dat een systeembeheerder alle informatie
openbaar moet maken die bijdraagt aan een doeltreffende mededinging
en een efficiënte werking van de markt, voor zover deze redelijkerwijs te
genereren is uit de informatie waarover de systeembeheerder beschikt op
basis van de uitvoering van zijn wettelijke taken. De leden van de
VVD-fractie vragen de regering om in overleg met het Centraal
Planbureau (CBP) criteria te ontwikkelen over welke informatie gedeeld
kan worden, waarbij zowel aan het belang van zoveel mogelijk
openbaarheid als aan de belangen van privacy van consumenten
tegemoet wordt gekomen? Is de regering daartoe bereid en zo ja,
wanneer kan de Kamer die criteria tegemoet zien?
Artikel 5.23
In artikel 5.23 worden terecht eisen gesteld aan de systeembeheerder
inzake het voeren van een afzonderlijke boekhouding. De leden van de
VVD-fractie vragen waarom er niet is gekozen om de hele infrastructuurgroep dergelijke eisen op te leggen? Denkt de regering dat op deze manier
kruissubsidiëring voldoende kan worden voorkomen?
Wat wordt verstaan onder segmentinformatie zo vragen de leden van de
PvdA-fractie. Waarom is deze verplichting volledig uitgekleed ten opzichte
van de huidige bepalingen in de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998?
Waarom hoeft niet langer per afzonderlijke taak (aansluiten, transporteren,
etc.) een boekhouding bijgehouden te worden? Waarom hoeft niet langer
bijgehouden te worden wat per netvlak of spannings/drukniveau de
kosten baten en getransporteerde volumes zijn?
Artikel 5.24
De leden van de VVD-fractie lezen dat bij of krachtens AMvB regels
worden gesteld over het financieel beheer van een systeembeheerder en
het nemen van risico’s bij het financieel beheer, de kredietwaardigheid
van een systeembeheerder en de waardering van vermogensonderdelen.
Zij lezen ook (lid 2a) dat systeembeheerders hun eigen overtredingen bij
de ACM moeten melden. Hoe reëel is het van systeembeheerders te
verlangen dat zij hun eigen overtredingen bij de ACM zullen melden? In
hoeverre houdt de ACM ook actief zelf toezicht hierop?
Artikel 5.27
Waarom hebben alleen windparken op zee, en niet alle aangeslotenen,
recht op schadevergoeding wanneer een systeembeheerder niet in de
mogelijkheid is om elektriciteit te transporteren zo vragen de leden van de
PvdA-fractie. Is dat niet in strijd met het discriminatieverbod?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

53

Artikel 5.34
In artikel 5.34 staat dat bij AMvB één of meer andere taken dan de op
grond van deze wet toegekende taken voor de duur van ten hoogste vijf
jaren per taak kunnen worden toegestaan aan een systeembeheerder. De
leden van de VVD-fractie vragen of energieopslag een van die taken is. In
de Kamerbrief ten aanzien van de Wetgevingsagenda STROOM van juni
2014 werd energieopslag namelijk expliciet als voorbeeld genoemd. Door
netbeheerders de ruimte te geven om te investeren in één bepaalde
flexibiliteitsbron (zoals energieopslag), kunnen zij concurreren met de
markt. Hoe ziet de regering dit? Denkt de regering ook dat een dergelijke
ontwikkeling ten koste zou kunnen gaan van het verder ontwikkelen van
innovatieve flexibiliteitsdiensten in de markt en het verder activeren van
lokale initiatieven/consumenten/prosumenten in de energiemarkt? Kan de
regering toelichten waarom in artikel 5.34 ten aanzien van de mogelijkheid
van deze AMvB geen voorhang- of nahangprocedure wordt bepaald?
Artikel 5.36
Kan de regering toelichten waarom alle genoemde artikelen ongeclausuleerd zijn overgenomen zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Dit is
namelijk anders in de huidige artikelen in de Elektriciteitswet 1998 en de
Gaswet.
In hoeverre heeft een beheerder van een gesloten distributiesysteem een
plicht om personen aan te sluiten binnen het geografische afgebakende
gebied waarop zijn systeem zich bevindt? Vervalt dan de verplichting van
de systeembeheerder?
Met dit artikel verklaart de regering een aantal artikelen van overeenkomstige toepassing op de beheerder van een gesloten distributiesysteem.
Dat betekent dat aangeslotenen op een GDS straks programmaverantwoordelijkheid krijgen. Hierdoor wordt het mogelijk maken van derdentoegang middels sub-allocatie niet langer mogelijk. Is dat de bedoeling
van de regering? Kan de regering deze wijziging toelichten?
De bepalingen in 5.9 (aansluitplicht) en 5.10 (transportplicht) met
betrekking tot de mogelijkheid tot het stellen van nadere regels zijn niet
genoemd. Betekent dit dat deze dan ook niet van toepassing zullen zijn
voor een GDS zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Artikel 5.37
In artikel 5.37 wordt de ruimte en wijze van invulling beschreven voor
experimenten. In de huidige experimenten-AMvB ligt het initiatief van het
experiment alleen bij een coöperatie. Artikel 5.37 lijkt ook ruimte te bieden
voor andere partijen om een initiatief te ontplooien. Kan de regering
toelichten of dit het geval is zo vragen de leden van de VVD-fractie.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welke partijen ruimte
hebben om een experiment te starten. Kunnen ook ondernemers,
leveranciers of systeembeheerders deze experimenteerruimte benutten?
Artikel 6.1
In afwijking tot hetgeen tot op heden in de Elektriciteits- en Gaswet is
geregeld mogen systeembeheerders straks naast «tarieven» ook
«vergoedingen» en «bedragen» in rekening brengen. Kan de regering
toelichten wat hij precies verstaat onder «vergoedingen», aangezien lid 1
lijkt te bepalen dat het niet gaat om tijdelijke taken of taken die voortvloeien uit een experiment.
In lid 2 wordt geregeld dat een systeembeheerder «tarieven», «vergoedingen» of «bedragen» betaalt aan een systeembeheerder die een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

54

systeembeheerder in rekening brengt. Kan de Minister deze bepaling
toelichten?
Op basis waarvan kan een systeembeheerder bij een andere systeembeheerder «tarieven», «vergoedingen» of «bedragen» in rekening brengen?
Waarom wordt hier een uitzonderingssituatie gecreëerd voor de transmissiesysteembeheerder
voor gas? Waarom zou een transmissiesysteembeheerder voor gas geen
lagere tarieven in rekening mogen brengen?
Artikel 6.3
Kan de regering toelichten welke verschillende categorieën aangeslotenen
er zijn zo vragen de leden van de PvdA-fractie. En kan de regering een
paar voorbeelden van categorieën aangeslotenen noemen?
Artikel 6.4
Een systeembeheerder mag op basis van Europees recht enkel efficiënte
kosten in rekening brengen. Waarom wordt in dit artikel nergens
gesproken over de werkelijke efficiënte kosten zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
In de huidige Elektriciteitswet en Gaswet is bepaald dat een tarief geldt
voor het beheer, onderhoud en instandhouding. Waarom wordt voorgesteld om niet langer een periodiek aansluittarief te rekenen voor de
instandhouding van een aansluiting?
Wat is het effect van het niet langer opnemen van «instandhouding» voor
aangeslotenen? Hebben zij nog recht op instandhouding van hun
aansluiting ook als zij daar al vele jaren voor hebben betaald?
Artikel 6.5
Op welke manier kunnen de genoemde vergoedingen die een systeembeheerder in rekening brengt voor een maatwerkaansluiting worden
getoetst zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Artikel 6.6
Voor een optimaal systeembeheer is het belangrijk om een gebrek aan
transportcapaciteit zoveel mogelijk te voorkomen zonder dat er fysiek
ingrijpen (bijvoorbeeld netverzwaring) nodig is. Dit kan onder meer door
klanten de juiste prikkels te geven om hun moment van het gebruik van
het net aan te passen. Hiervoor is het dan nodig om flexibele of tijdsafhankelijke tarieven te kunnen hanteren. De leden van de VVD-fractie zien
dat de transporttarieven niet langer zijn opgesplitst in variabel en vast. De
wettekst geeft in principe de ruimte om flexibele of tijdsafhankelijke
tarieven te hanteren. Deelt de regering de mening dat door middel van
flexibele tarieven aangeslotenen op de juiste wijze gestimuleerd kunnen
worden op basis van hun gebruik? Zo ja kan de regering bevestigen dat zij
dit met de AMvB STROOM regelt?
Kan de regering aangeven wat zij bedoelt met een blindvermogentarief
voor systeembeheerders voor elektriciteit zo vragen de leden van de
PvdA-fractie. Wie moeten dit tarief gaan betalen? Wie stelt dit tarief vast?
Op basis waarvan kan een transporttarief in rekening gebracht worden bij
een andere systeembeheerder zoals bedoeld in lid 3? Maakt het daarbij
nog uit in welke richting de elektriciteit of gas stroomt?
De bepaling over de zogenaamde meervoudige aansluiting (lid 5) is fors
gewijzigd ten opzichte van de huidige bepaling in de Elektriciteitswet
1998. Kan de regering deze beleidswijziging nader toelichten en daarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

55

specifiek ingaan op de relatie met de aangepaste definities voor
aansluiting en installatie?
Lid 5 ziet enkel op een aangeslotene die beschikt over een installatie. Ook
een gesloten distributiesysteem kan beschikken over een aansluiting die
bestaat uit meerdere verbindingen op hetzelfde spanningsniveau. Kan de
regering duidelijk aangeven of een aangesloten gesloten distributiesysteem ook nog steeds in aanmerking komt voor deze bepaling zo
vragen de leden van de PvdA-fractie.
Wat betekent lid 5 (meervoudige aansluiting) voor partijen die vanwege
de nieuwe definitie straks beschikken over één installatie?
Waarom wordt in lid 6 een uitzondering voor de transmissiesysteembeheerder voor gas gerealiseerd? Kan de regering toelichten waarom zij niet
kiest voor stroomlijning?
In hoeverre is het voor een afnemer transparant welke kosten hij in
rekening gebracht krijgt voor de kosten van het transmissiesysteem voor
gas? Waarom kiest de regring voor de indirecte manier van het doorberekenen van kosten zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Is uitsplitsing in netbeheer- en leveringskosten ten aanzien van de
transportkosten van de landelijke systeembeheerder van gas mogelijk, zo
vragen de leden van de CDA-fractie?
De leden van de D66-fractie lezen in artikel 6.6 dat de transportkosten
zullen worden betaald door de afnemers van energie, en niet door de
producenten. Deze leden vragen of de regering ook heeft overwogen om
wel (een deel) van deze transsportkosten bij de producenten in rekening te
brengen, en wat de redenen zijn geweest voor de voorliggende keuze.
Ook willen deze leden weten hoe de huidige indeling zich verhoudt tot het
kostenveroorzakingsprincipe en of hierdoor kleine producenten, die ook
een deel van de energie zelf consumeren, worden benadeeld ten opzichte
van grote producenten.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom alleen
afnemers van energie meebetalen aan de transportkosten van energie.
Hoe staat dit in verhouding tot het kostenveroorzakersprincipe en de
voordelen die energieproducenten ook genieten van de export van
energie? Waarom moeten prosumenten met zonnepanelen wel meebetalen aan de transportkosten, maar grote producenten niet? Waarom
hebben prosumenten concurrentienadeel ten opzichte van grote producenten? Zet het uitsluiten van het meebetalen door producenten van het
transport van energie niet ook de ACM buitenspel om het kostenveroorzakersprincipe nader in te vullen in het tariefbesluit van artikel 6.12?
Artikel 6.9
Kan de regering uitleggen waarom een uitzondering is opgenomen voor
de
transmissiesysteembeheerder voor gas zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
Kan de regering aangeven wanneer er sprake is van «voor de tariefregulering doorslaggevende elementen»? Zijn tariefdragers of de manier
waarop transporttarieven in rekening worden gebracht geen doorslaggevende elementen van de tariefregulering?
Kan de regering aangeven op grond van welke Europeesrechtelijke
bepaling zij bevoegd is om voor te schrijven op welke wijze tarieven in
rekening worden gebracht?
Kan de regering aangeven welke vergoedingen hier worden bedoeld? Kan
de regering bepalen op grond waarvan hij zich bevoegd acht om te
bepalen welke kosten door vergoedingen worden gedekt zo vragen de
leden van de PvdA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

56

Artikel 6.10
Kan de regering aangeven waarom er in lid 1 onder a en b sprake is van
meervoud: «transmissiesysteembeheerders» zo vragen de leden van de
PvdA-fractie. Immers, in Nederland is er één transmissiesysteembeheerder
elektriciteit (TenneT; lid 1 onder a) en één voor gas (lid 1 onder b)?
Kan de regering aangeven wat hij verstaat onder «voldoende ruim voor
de aanvang van deperiode»? Kan de regering aangegeven waarom in lid 3
onder a is opgenomen «indien van toepassing»? Zijn er situaties waar het
efficiëntieniveau van een systeembeheerder niet hoeft te worden
vastgesteld? Zo ja, welke zijn dan de criteria?
In welke gevallen zou het niet van toepassing zijn om de wijze van
vaststelling van de rekenvolumina op te nemen zoals opgenomen in lid 3
onder d?
Kan de regering voorbeelden geven van «niet-beïnvloedbare kosten»
zoals bedoeld in lid 4 onder a? En wat bedoelt de regering met «het zo
veel mogelijk buiten beschouwing laten»? Kan de regering aangeven wat
land-specifieke kenmerken zijn als bedoeld in lid 4 onder b?
Waarom is de kwaliteit van een systeem een land-specifiek kenmerk?
Kan de regering aangeven waarom en in welke mate en op grond van
welke criteria de ACM volgens lid 5 onder b rekening moet houden met de
financierbaarheid van de transmissiesysteembeheerder? Waarom geldt dit
enkel voor de transmissiesysteembeheerder zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
Artikel 6.11
Kan de regering aangeven waarom afgeweken wordt van de huidige
Tariefreguleringssystematiek zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Wat is het verwachte effect van de overgang naar een «inkomstenbesluit»
op de doelmatigheid van systeembeheerders? Kan de regering aangegeven of het vastleggen van de inkomsten van een systeembeheerder
voor een periode van drie jaar een systeembeheerder voldoende prikkelt
om doelmatig te werken?
Kan de regering aangegeven waarom in lid 1 onder a is opgenomen «voor
zover van toepassing»?
Artikel 6.12
Kan de regering aangegeven hoe en door wie de vermogenskosten die
een systeembeheerder zal gaan maken voor «nog niet in gebruik
genomen investeringen» en «investeringen die in het jaar waarop het
tariefvoorstel betrekking heeft in gebruik worden of zijn genomen»,
worden vastgesteld zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Kan de
netbeheerder deze kosten zelf opgeven? Waarom is er in lid 5 gekozen
voor een «kan-bepaling»? Zou de ACM een aantal van deze correcties niet
moeten betrekken?
Artikel 6.13
Kan de regering aangeven welke vergoedingen hij bedoelt met de
vergoedingen die in artikel 6.2 worden onderscheiden zo vragen de leden
van de PvdA-fractie. Welke tarieven worden volgens de regering in
artikel 6.2 van het wetsvoorstel onderscheiden?
Artikel 6.15
Geldt dit bepaalde alleen als de regering een systeembeheerder voor een
systeem aanwijst zo vragen de leden van de PvdA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

57

Wat als er sprake is van een distributiesysteem dat niet langer in
aanmerking komt voor een erkenning als gesloten distributiesysteem?
Is dit een vervanging van de boekhoudplicht en is dit niet in strijd met het
uitgangspunt om de administratieve lasten voor een GDS juist te
beperken?
Artikel 6.16
Tot op heden hoeft een beheerder van een gesloten distributiesysteem
geen methode op te stellen voor de berekening van tarieven. De regering
stelt voor dit verplicht te stellen. Waarom voert de regering deze beleidsmatige wijziging door zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Welke nadere regels zou de regering willen stellen over de berekening van
tarieven en de goedkeuring van de rekenmethode bij een gesloten
distributiesysteem?
Waarom kiest de regering hier voor een afwijkende bepaling dan hetgeen
in het algemeen geldt over tarieven voor systeembeheerders? Heeft een
beheerder van een GDS geen recht op een redelijk rendement?
Artikel 6.19
Op grond waarvan acht de regering zich bevoegd om te bepalen dat de
kosten voor schadevergoeding voor exploitanten van windparken op zee
moeten worden betrokken bij de tarieven zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
Wat betekent het betrekken van schadevergoeding bij de vaststelling van
tarieven? Bedoelt de regering daar iets anders mee dan het een-op-een
opnemen van de uitgekeerde bedragen? Hoe is het toezicht op het
uitkeren van deze schadevergoedingen georganiseerd?
Artikel7.1
Waarom kiest de regering ervoor om niet bij wet te bepalen dat deze
informatie openbaar wordt gemaakt zo vragen de leden van de
PvdA-fractie. Deze informatie is voor alle betrokkenen van groot belang en
dient openbaar te worden gemaakt.
Artikel 7.6
Volgens dit artikel heeft een systeemgebruiker «programmaverantwoordelijkheid». Onder een «systeemgebruiker» wordt volgens dit
wetsvoorstel ook verstaan een «programmaverantwoordelijke»; iemand
met programmaverantwoordelijkheid. Kan de regering aangeven waarom
zij ervoor kiest om voor dit belangrijke begrip de term «systeemgebruiker» te kiezen zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Waarom is in lid 4 een leverancier specifiek benoemd? Valt een
leverancier niet onder de definitie van systeemgebruiker? Bedoelt de
regering niet dat de leverancier het programma opstelt voor een
aangeslotene met een kleine aansluiting?
Aan wie kan een systeemgebruiker zijn programmaverantwoordelijkheid
overdragen zoals bedoeld in lid 5? En onder welke voorwaarden zoals
bedoeld in lid 8?
Is een aangeslotene op een GDS een systeemgebruiker, die programmaverantwoordelijkheid heeft?
Artikel 8.2
Kan de regering aangeven wat het verschil is tussen lid 1 en lid 3 zo
vragen de leden van de PvdA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

58

Artikel 8.17
Kan de regering bevestigen dat een aangeslotene met een kleine
aansluiting op een GDS geen verschuldigde bedragen aan een systeembeheerder betaalt en dat derhalve het leveranciersmodel niet van
toepassing is op een GDS zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
Artikel 8.20
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering bereid
is artikel 8.20 van zodanig aan te passen dat salderen (tot maximaal het
eigen gebruik) via opwek uit een eigen duurzame energie-installatie
buiten het eigen perceel mogelijk wordt. Zo nee, waarom niet?
Artikel 9.1
Kan de regering aangeven waarom hier is gekozen voor een «kan»
bepaling zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Kan de regering
aangeven waarom zij ervoor kiest om systeembeheerders niet te
verplichten over deze onderwerpen in de technische codes te regelen?
Kan de regering aangeven waarom niet is vastgelegd dat in de technische
codes veiligheidseisen voor elektriciteitseisen moeten worden
opgenomen?
Kan de regering aangeven waarom niet als verplichting is opgenomen dat
er een termijn moet worden vastgelegd waarbinnen een systeem
gerepareerd wordt?
Kan de regering aangeven waarom er nadere technische eisen gesteld
moeten worden aan een aansluiting van een GDS? Heeft de regering
hiervan voorbeelden? Betekent dit ook dat een aansluiting van een GDS
een bijzondere aansluitcategorie vormt zo vragen de leden van de
PvdA-fractie.
Artikel 9.4
Waarom heeft de regering het eerder toegezegde initiatiefrecht voor
representatieve organisaties niet opgenomen in dit artikel zo vragen de
leden van de PvdA-fractie. Waarom kunnen alleen de genoemde partijen
een voorstel doen ter wijziging van de codes?
Artikel 9.6
Is de regering ook van mening dat het verstandig is om een termijn te
verbinden aan de opdracht tot het opstellen van een voorstel tot een
wijziging van de codes zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Is de
regering voornemens dit alsnog te regelen?
Artikel 9.7
Kan de regering aangeven wat wordt bedoeld met lid 5 zo vragen de
leden van de PvdA-fractie. Zijn er ook codes die geen algemeen verbindende voorschriften zijn?
Waarom worden niet alle besluiten van de ACM openbaar gemaakt? Zou
dat de transparantie op de energiemarkt niet ten goede komen? Is de
regering bereid om op voorhand te regelen dat de ACM actieve openbaarmakingsplicht heeft voor alle besluiten (zoals geschilbesluiten, een
erkenning van een GDS, een ontheffing van codes) onder deze wet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

59

Artikel 10.11
Kan de regering aangeven over welke gegevens dit gaat zo vragen de
leden van de PvdA-fractie. Moet een beheerder van een GDS straks
periodiek gegevens en inlichtingen verstrekken? Wat is de aanleiding om
dit specifiek te regelen en wat betekent dit voor de beheerder van een
GDS?
Artikel 11.5
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom provinciale
staten en de gemeenteraad geen bevoegdheid mogen hebben bij het
opwekken, transporteren en leveren van elektriciteit of gas. Levert dit
artikel geen belemmeringen op bij de vergunning verlening voor
windenergie op land of het aanwijzen van warmtegebieden? Worden met
dit artikel niet onnodig belemmeringen opgeworpen voor het faciliteren
van lokale initiatieven voor duurzame energieopwekking en duurzame
warmtelevering? Waarom worden alleen gemeenteraden en provinciale
staten genoemd in het artikel?
Artikel 12.15
Wie is eigenaar van deze leidingen en daarmee verbonden hulpmiddelen
zo vragen de leden van de PvdA-fractie. Hoe moet dat worden vastgesteld? Is het Burgerlijk Wetboek van toepassing op deze leidingen?
Overig
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De adjunct-griffier van de commissie,
Peen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 199, nr. 5

60