Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2952

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 oktober 2020
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 8 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Verordening oprichting Gemeenschappelijke Onderneming
Europese High Performance Computing (Kamerstuk 22 112, nr. 2948)
Fiche: Mededeling EU-Strategie voor het digitale geldwezen (Kamerstuk
22 112, nr. 2949)
Fiche: Verordening Pilot regime voor marktinfrastructuren gebaseerd op
distributed ledger technology (DLT) (Kamerstuk 22 112, nr. 2950)
Fiche: Verordening digitale operationele weerbaarheid (DORA) (Kamerstuk
22 112, nr. 2951)
Fiche: Mededeling strategie voor retailbetalingen
Fiche: Mededeling Nieuw Actieplan Kapitaalmarktunie (Kamerstuk 22 112,
nr. 2953)
Fiche: Mededeling «Een ambitieuzere klimaatdoelstelling voor Europa
voor 2030» (Kamerstuk 22 112, nr. 2954)
Fiche: Gewijzigd voorstel verordening Europese klimaatwet (Kamerstuk
35 448, nr. 1)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2952
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2952

1

Fiche: Mededeling strategie voor retailbetalingen
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad,
het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de
Regio’s over een strategie voor retailbetalingen voor de EU.
b) Datum ontvangst Commissiedocument
24 september 2020
c) Nr. Commissiedocument
COM 2020 (592)
d) EUR-lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM:2020:592:FIN
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
Niet van toepassing
1. Behandelingstraject Raad
Raad Economische en Financiële Zaken
f) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Financiën
2. Essentie voorstel
Deze mededeling is onderdeel van het «Digital Finance Package», een
pakket maatregelen dat ziet op de kansen en risico’s van digitalisering in
de financiële sector.1 Voor het betalingsverkeer heeft de Europese
Commissie specifieke maatregelen aangekondigd naast de algemene
strategie voor Digital Finance, omdat deze sector vooroploopt wat betreft
de schaal en de snelheid van technologische ontwikkelingen. De strategie
bevat geen concrete wetgevingsvoorstellen, maar identificeert de
prioriteiten en doelstellingen van de Europese Commissie voor het retail
betalingsverkeer voor de komende vier jaren. Daarbij wordt bij de
verschillende beleidsacties veelal eerst bezien welke stappen de markt zelf
kan zetten ten aanzien van de verschillende onderwerpen en wordt waar
nodig onderzoek aangekondigd door de Commissie, bijvoorbeeld naar de
effecten van huidig beleid. Pas daarna kunnen wetgevende handelingen in
beeld komen.
De strategie beoogt voorwaarden te scheppen om de ontwikkeling van
instant payments2 en Europese betaaloplossingen mogelijk te maken, een
hoog niveau van consumentenbescherming en veiligheid van betaaloplossingen te bieden en de Europese afhankelijkheid van grote wereldwijde
(niet-Europese) spelers op dit gebied te verminderen.
De strategie bestaat uit vier hoofdpijlers die nauw verweven zijn, namelijk:
1) toenemende digitale betaaloplossingen, waaronder instant payments,
met een pan-Europees bereik; 2) een innovatieve en competitieve markt
voor het retail betalingsverkeer; 3) efficiënte en interoperabele betaalsystemen en andere ondersteunende infrastructuur en 4) efficiënte internationale betalingen. Binnen deze pijlers worden zestien beleidsinitiatieven
aangekondigd.

1

De BNC-fiches over de mededeling over de Digital Finance Strategy en daaronder gepresenteerde voorstellen volgen separaat. Deze voorstellen zijn: verordening digital operational
resilience, verordening markten in crypto-activa en verordening pilot voor digital ledger
technology.
2
Dit betreft het altijd binnen enkele seconden overboeken en bijschrijven van overgemaakt geld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2952

2

Zo worden bijvoorbeeld beleidsacties aangekondigd om instant payments
te bevorderen en daarbij aandacht te hebben voor consumentenbescherming, waarbij wetgevingwordt overwogen als onvoldoende
voortgang wordt geboekt. De Commissie zal eind 2021 starten met een
evaluatie van de reikwijdte en de effecten van de herziene richtlijn
betaaldiensten (PSD2) en daarbij onder meer aandacht hebben voor de
reikwijdte ten aanzien van bepaalde technische serviceproviders en het
incorporeren van het regelgevend kader voor elektronisch geld in PSD2.
De resultaten worden tevens gebruikt voor een nieuw regelgevend kader
voor open finance3. Ook bevat de strategie maatregelen ten aanzien van
de acceptatie van digitale betalingen, het behoud van de beschikbaarheid
en acceptatie van contant geld, het ondersteunen van de ontwikkeling van
Europees Centrale Bank geld, het benutten van het potentieel van digitale
identiteiten (eID) ten behoeve van cliëntenauthenticatie, het in lijn
brengen van regulering op het gebied van het betalingsverkeer (PSD2 en
de herziene Richtlijn elektronisch geld (EMD2), het borgen van efficiënte,
toegankelijke en interoperabele betaalinfrastructuren en het aannemen
van wereldwijde berichtenstandaarden, die in het betalingsverkeer
gebruikt worden. Tevens wordt een beoordeling aangekondigd van
EU-wetgeving om eerlijke en gelijke toegang tot technologische infrastructuren benodigd voor het aanbieden van betaaldiensten(bijvoorbeeld
de toegang tot near field communication (NFC)-chips in een mobiele
telefoon) te realiseren.
Ook zal in de aankomende review van de finaliteitsrichtlijn (SFD)
onderzocht wordt of betaalinstellingen en elektronisch geldinstellingen
hier ook onder kunnen vallen, zodat zij toegang kunnen verkrijgen tot
betalingssystemen zoals TARGET2 (het betalingssysteem van het
Eurosysteem).
3. Nederlandse positie ten aanzien van de mededeling/aanbeveling
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het kabinetsbeleid beoogt een veilig, betrouwbaar, efficiënt en toegankelijk betalingsverkeer te waarborgen. Daarbij beoogt het beleid bij te
dragen aan innovatie in de sector, waarbij consumentenbescherming en
het waarborgen van privacy prioriteit heeft. Daarbij speelt het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer (MOB) een belangrijke rol in de governance van het Nederlandse betalingsverkeer.4
Het kabinet hecht er grote waarde aan om voor iedereen een goede
toegang tot het betalingsverkeer te waarborgen. Dit omvat toegankelijke
digitale betaalmethoden, zoals mobiele betalingen en instant payments,
maar bijvoorbeeld ook de distributie en acceptatie van contant geld, dat
nog steeds een belangrijke rol speelt in de samenleving, onder andere
omdat kwetsbare groepen vaak afhankelijk zijn van het gebruik van
contant geld en omdat contant geld een achtervang is in het geval het
girale betalingsverkeer verstoord is. Hiertoe is bijvoorbeeld in het MOB
afgesproken dat Nederlandse huishoudens binnen een straal van vijf
kilometer toegang hebben tot een geldautomaat. Daarnaast moet het
betalingsverkeer robuust en betaalbaar zijn. Om de robuustheid te
waarborgen is er bijvoorbeeld de Regeling oversight goede werking
3

4

In dat verband wordt verwezen naar de strategie voor digital finance, waarover een separaat
fiche is opgesteld (Kamerstuk 22 112, nr. 2949).
Het MOB is een samenwerkingsverband dat zich richt op een goede werking van het betalingsverkeer en wordt voorgezeten door De Nederlandsche Bank (DNB). In het MOB zijn zowel
aanbieders als gebruikers van betaaldiensten vertegenwoordigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2952

3

betalingsverkeer, met daarin eisen voor de beschikbaarheid van het
pinverkeer en internetbetalingen.
Het kabinet ziet een toenemende rol voor grote internationaal opererende
technologiebedrijven (BigTech’s) in de betaalmarkt ontstaan. De
uitkomsten van een lopend onderzoek naar de rol van BigTech’s in het
Nederlandse betalingsverkeer verwacht het kabinet eind 2020.
Het kabinet zet daarnaast in op het vergemakkelijken van overstappen
naar een andere bank, eventueel met behoud van het bankrekeningnummer (nummerportabiliteit) op Europees niveau of via aliasportabiliteit
op Europees niveau. Het kabinet heeft hiervoor gepleit in een non-paper
over EU-brede nummerportabiliteit in het kader van de lopende evaluatie
van de richtlijn betaalrekeningen (PAD).5 De Commissie heeft er voor
gekozen nummerportabiliteit niet op te nemen in deze strategie, maar
doet hiernaar nader onderzoek in het kader van de evaluatie van de PAD.
Tenslotte heeft het kabinet uitgesproken een positieve grondhouding te
hebben ten aanzien van de ontwikkeling van digitaal centralebankgeld,
wat zou kunnen leiden tot de introductie van een digitale euro.6
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet verwelkomt de strategie ten aanzien van het retail betalingsverkeer in Europa en is voorstander van initiatieven die bedrijven en
andere instellingen helpen om innovatiever en grensoverschrijdender te
handelen, met als voorwaarde dat deze ook voldoende waarborgen
bieden voor consumenten. Het kabinet steunt de aangekondigde
beleidsacties op hoofdlijnen.
Een belangrijk speerpunt van de strategie betreft de promotie van instant
payments. Nederland is een voorloper in Europa op het gebied van
instant payments en steunt de maatregelen van de Commissie om instant
payments als standaard te zetten voor heel Europa tegen eind 2021.
Hierbij merkt het kabinet evenwel op dat de beweging naar instant
payments in Nederland als de standaard een beweging is die vanuit de
markt geïnitieerd is, en niet via wet- en regelgeving is opgelegd.
Eventuele wetgevende voorstellen van de Commissie op dit gebied
moeten dan ook rekening houden met de afspraken die bestaan in landen
waarin instant payments al de norm voor girale overschrijvingen zijn.
Het kabinet is daarnaast voorstander van het benutten van het potentieel
van eID ten behoeve van cliëntenauthenticatie. Digitale identiteiten (eID’s)
kunnen financiële dienstverlening voor zowel consumenten als financiële
instellingen veiliger en makkelijker maken en kunnen bijdragen aan een
efficiëntere uitvoering van anti-witwas en
-terrorismefinancieringsvereisten. Gelet hierop verwelkomt het kabinet
het initiatief van de Commissie om, in samenwerking met de Europese
Banken Autoriteit (EBA), te onderzoeken op welke manieren het gebruik
van eID kan worden bevorderd om grensoverschrijdende en binnenlandse
interoperabiliteit te vergemakkelijken. Het verbeteren van de interoperabiliteit van identiteiten sluit ook aan bij invoering van nummerportabiliteit
op Europees niveau. Voor het kabinet is het van belang om rekening te
houden met databescherming en de reeds in gebruik zijnde identificatieen authenticatiemiddelen bij financiële instellingen en in betaalketens.

5
6

Zie bijlage Kamerstuk 27 863, nr. 88.
In dit verband wordt verwezen naar het fiche ten aanzien van de mededeling EU-strategie voor
het digitale geldwezen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2952

4

Daarnaast onderschrijft het kabinet het belang van het borgen van de
beschikbaarheid en de acceptatie van contant geld, waar NL in
verhouding tot andere Europese landen een laag gebruik van contant geld
kent. Het is goed dat ook de Commissie hier ook aandacht voor heeft.
Gelet op het dalende gebruik van contant geld zal DNB op advies van het
(MOB) verder onderzoek doen naar een maatschappelijke efficiënte en
veilige chartale infrastructuur op middellange termijn bij een structureel
lager gebruik van contant geld.
Anderzijds kan het kabinet zich vinden in het voornemen van de
Commissie om een onderzoek uit te voeren naar de acceptatie van digitale
betalingen binnen de EU. Hoewel binnen Nederland digitale betalingen
zeer gebruikelijk en geaccepteerd zijn, is dat niet in elk lidstaat het geval.
Het is goed dat er duidelijkheid komt over de verschillen in acceptatie van
digitale betalingen binnen de EU en dat, indien noodzakelijk, hier actie op
wordt ondernomen. Dit kan volgens de Commissie bijvoorbeeld door
bedrijven aan te moedigen om digitale betalingen te stimuleren en door
de digitalisering van overheidsbetalingen verder te verruimen.
Het kabinet verwelkomt de evaluatie van PSD2 door de Commissie. In
2021 zal tevens een nationale evaluatie van de implementatiewet PSD2
worden uitgevoerd, daarbij zullen privacy-risico’s rondom datadeling en
de marktverhoudingen belangrijke aandachtspunten zijn. Het kabinet vindt
het belangrijk dat de resultaten van de evaluaties worden meegenomen in
een regelgevend kader voor open finance.
Het kabinet heeft daarnaast in het kader van de consultatie van de
Europese Digital Finance strategie en de strategie voor het retail
betalingsverkeer in de Europese Unie7 gegevensbeschermingsrisico’s bij
datadeling benadrukt en zal hiervoor aandacht blijven vragen bij de
nadere stappen die gezet worden naar aanleiding van deze strategieën. Zo
wordt het steeds complexer voor consumenten om inzicht te hebben in de
keten van partijen die toegang hebben tot hun betaaldata. Het is dan ook
van belang om nader te onderzoeken hoe consumenten in dit verband
ondersteund en beschermd kunnen worden.
Het kabinet is voorstander van het onderzoek naar de toegang tot
technische infrastructuur voor het verlenen van betaaldiensten en acht dit
van belang in het kader van de verdere ontwikkeling van mobiele
betalingen en marktverhoudingen binnen de sector. Hierbij steunt het
kabinet het voornemen van de Commissie dat eventuele regelgeving
hieromtrent geharmoniseerd dient te zijn op Unieniveau. Het kabinet heeft
bij de vorige betalingsstrategie reeds aangegeven de mogelijke toegang
van betaalinstellingen en elektronische betalingssystemen tot TARGET2
een interessante optie te vinden8 en kijkt uit naar de uitkomsten van het
onderzoek in het kader van de finaliteitsrichtlijn (SFD).
Tenslotte benadrukt het kabinet het belang van nader onderzoek en
experimenten met Europees Centrale Bank geld, dat tevens kan bijdragen
aan de efficiëntie van grensoverschrijdende betalingen in de toekomst.
Het kabinet zal zich in EU-verband inzetten om dit onderwerp op de
politieke agenda te zetten en Nederland aan te dragen als voorloper in
eventuele komende experimenten.

7
8

Kamerstuk 27 863, nr. 88.
Kamerstuk 22 112, nr. 1375.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2952

5

c) Eerste inschatting van krachtenveld
Het kabinet verwacht dat andere lidstaten net als Nederland overwegend
positief zullen zijn over de doelstellingen die de Commissie wil bereiken
met de aangekondigde beleidsacties. Het Europees Parlement heeft zich
tot dusverre niet uitgesproken over de mededeling.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
bevoegdheid van de EU voor deze mededeling. Het betreft hier de
beleidsterreinen, interne markt, economische samenhang en consumentenbescherming. Dit is een gedeelde bevoegdheid van de Unie en de
lidstaten (art. 4, lid 2, sub a, c en f VWEU).
b) Subsidiariteit
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
subsidiariteit van de mededeling. De strategie ziet op het bereiken van een
robuuste pan-Europees betalingsinfrastructuur, met een hoog niveau van
veiligheid en consumentenbescherming. Dit is een streven op EU-niveau,
en kan dus niet op lidstaatniveau bereikt worden. EU-coördinatie is van
essentieel belang, ook met het oog op het gelijke speelveld tussen
lidstaten. Daadwerkelijke concrete voorstellen voor aanpassing van
wetgeving maken geen deel uit van de strategie, maar kunnen daar op
enig moment wel uit voortvloeien.
c) Proportionaliteit
Het kabinet heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de
proportionaliteit van de mededeling. Bij de verschillende beleidsacties
wordt veelal eerst bezien welke stappen de markt zelf kan zetten ten
aanzien van de verschillende onderwerpen en wordt waar nodig
onderzoek aangekondigd door de Commissie, bijvoorbeeld naar de
effecten van huidig beleid. Pas indien de sector zelf onvoldoende
voortgang boekt of indien onderzoeksresultaten hiertoe nopen, zal de
Commissie overgaan tot het voorstellen voor de aanpassing van het
regelgevend Europees kader.Daarbij sluiten de maatregelen aan bij de
doelstellingen van de strategie om de ontwikkeling van instant payments
en andere Europese betaaloplossingen mogelijk te maken, een hoog
niveau van consumentenbescherming en veiligheid van betaaloplossingen te bieden en de Europese afhankelijkheid van grote wereldwijde
(niet-Europese) spelers op dit gebied te verminderen. Daadwerkelijke
voorstellen voor aanpassing van wetgeving maken geen deel uit van de
strategie, maar kunnen daar op enig moment wel uit voortvloeien.
d. Financiële gevolgen
De strategie bevat geen concrete wetgevingsvoorstellen en er zijn op dit
moment dan ook geen financiële gevolgen voorzien.
Het kabinet is van mening dat de financiële middelen gevonden dienen te
worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van het MFK
2014–2020 en het MFK 2021–2027 en dat deze moeten passen bij een
prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2952

6

Eventuele budgettaire gevolgen worden ingepast op de begroting van het
beleidsverantwoordelijke departement, conform de regels budgetdiscipline.
e. Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
Aangezien de strategie geen concrete wetgevingsvoorstellen bevat zijn er
geen gevolgen voor de regeldruk of administratieve lasten.
Indien op een later moment alsnog concrete voorstellen voor aanpassing
van Europese wetgeving volgen op basis van de beleidsacties uit de
strategie, zal Nederland de Commissie precies vragen aan te geven wat
het financieel beslag van de toekomstige voorstellen zal zijn. Bij de
uitwerking hiervan zal het kabinet zich uiteraard inzetten voor het verlagen
van de huidige regeldruk waar mogelijk.
De strategie beoogt de Europese markt voor betalingsverkeer verder te
ontwikkelingen, zodat geprofiteerd kan worden van innovatie en digitalisering. De strategie focust op de bevordering van Europese betaaloplossingen (waaronder instant payments), consumentenbescherming en de
veiligheid van betaaloplossingen en het verminderen van de Europese
afhankelijkheid van wereldwijde spelers op dit vlak (Bigtech). Daarmee
kan de strategie een positief effect hebben op het Europese concurrentievermogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2952

7