1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

34 951

Oprichting Intravacc B.V.

A/ Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG

Ter griffie van de Eerste en van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal ontvangen op
1 mei 2018.
De wens over de voorgenomen rechtshandeling nadere inlichtingen te ontvangen kan
door of namens een van beide Kamers of door
ten minste vijftien leden van de Eerste Kamer
dan wel dertig leden van de Tweede Kamer te
kennen worden gegeven uiterlijk 13 juni 2018.

Aan de Voorzitters van de Eerste en van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal

De voorgenomen rechtshandeling kan niet
eerder worden verricht dan op 14 juni 2018
dan wel binnen veertien dagen na het
verstrekken van de in de vorige volzin
bedoelde inlichtingen.
Bij deze termijnen is rekening gehouden met
de recesperiode van de Tweede Kamer.

Den Haag, 1 mei 2018
Eind 2016 heeft mijn voorganger u geïnformeerd over het voornemen om
Intravacc buiten het Rijk te positioneren (Kamerstuk 33 567, nr. 8). Het
kabinet volgt hierbij het «Besliskader; Verbinding verbroken?» (Kamerstuk
C, B). Het besliskader onderscheidt vijf stappen: het voornemen tot
privatisering of verzelfstandiging, het ontwerp van het besluit, het nemen
van het besluit, het uitvoeren van het besluit en de opvolging daarvan na
afloop. Met deze brief licht ik mijn besluit tot privatisering van Intravacc
toe en volg ik tevens de voorhangprocedure voor het voornemen om een
rechtspersoon op te richten (ex artikel 4.7 Comptabiliteitswet 2016).
Ik ben voornemens Intravacc te privatiseren door middel van het
oprichten van een BV, genaamd Intravacc BV. De BV zal operationeel
worden, dat wil zeggen formeel worden opgericht, nadat er met zowel
Intravacc BV als de koper overeenstemming bestaat over de afspraken in
de overgangsperiode van vijf jaar, en enkele afspraken die zich uitstrekken
over de periode daarna. Op deze afspraken kom ik later in deze brief terug.
Aansluitend aan het maken van afspraken volgt de verkoop van alle
aandelen en zal Intravacc volledig privaat worden. In bijlage 1 vindt u de
ontwerpstatuten voor de op te richten Intravacc BV1.
De Algemene Rekenkamer heeft op grond van artikel 4.7 van de Comptabiliteitswet 2016 over dit voornemen geadviseerd. Het advies is positief en
is met een aantal aandachtspunten en de wijze waarop ik deze wil borgen
in dit proces opgenomen in bijlage 22.
Historie infectieziektebestrijding
In de vorige eeuw kwam het inzicht dat vaccineren één van de belangrijkste en meest effectieve instrumenten is in het beleid rond infectieziek1
2

kst-34951-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 34 951, nr. 1

1

tebestrijding. Een vaccin is een middel dat bij toediening bij een persoon
(of dier) een immuunrespons opwekt zonder dat deze daar ziek van wordt.
Een persoon die is gevaccineerd is door deze respons beter bestand tegen
de ziekteverwekker op het moment dat hij daaraan wordt blootgesteld. Als
een significant deel van een bevolking is gevaccineerd tegen een
bepaalde ziekte, wordt groepsimmuniteit bereikt: ondanks dat niet
iedereen is gevaccineerd zal bij een eventuele besmetting de ziekte zich
niet eenvoudig verspreiden van mens tot mens.
Vanaf de jaren ’30 van de vorige eeuw investeerden westerse overheden
in de ontwikkeling van vaccins en in het opzetten van vaccinatieprogramma’s. Door het zeer beperkt aantal partijen dat actief was op de
vaccinmarkt, investeerden meerdere landen in eigen onderzoeksinstituten
en productiefaciliteiten. Deze partijen bepaalden voor lange tijd de
vaccinmarkt. Ook in Nederland was dit het geval met het Nederlands
Vaccin Instituut (NVI) van het Ministerie van VWS. Het NVI was zowel
actief in het ontwikkelen als produceren van vaccins.
Sinds de jaren ’90 is door de steeds strengere kwaliteitseisen schaalvergroting in de vaccinproductie onontkomelijk geworden. Daarnaast nam de
economische waarde van vaccins sterk toe, waardoor steeds meer
(private) partijen toetraden tot de vaccinmarkt. Private partijen mengden
zich in eerste instantie in de productie van vaccins, maar later ook in de
ontwikkeling ervan. Sindsdien worden vaccins wereldwijd vooral door de
farmaceutische industrie geproduceerd, en zijn bijna alle overheidsproducenten in de wereld opgeheven. Op het gebied van vaccinonderzoek zijn
vandaag de dag verschillende typen partijen actief: (semi-)publieke
onderzoeksinstituten, universiteiten, gespecialiseerde bedrijven in één of
een aantal vaccins, en grote farmaceutische bedrijven. Nederland is één
van de laatste landen ter wereld dat nog een instituut voor vaccinonderzoek en -ontwikkeling in eigen beheer heeft.
De ontwikkelingen vanaf de jaren ’90 in de wereldwijde privatisering en
expansie van vaccinproductie en vaccinontwikkeling laten zien dat steeds
meer private partijen de vaccinbehoeftes in de wereld vervullen. Waar dit
niet, of in onvoldoende mate gebeurt, springen overheden en non-profit
organisaties (NGO’s) in om het publieke belang te borgen. Dit gebeurt nu
nog voornamelijk bij de uitvoering van en inkoop voor (nationale)
vaccinatieprogramma’s, bij crisisbeheersing tijdens calamiteiten en bij de
kwaliteitscontroles van vaccins. Daarnaast springen sinds de jaren ’90
verschillende overheden en NGO’s in op vaccinontwikkeling in de eerste
fases van onderzoek, de fases waar de onzekerheden voor marktpartijen
nog te groot zijn om te investeren. Deze financiële ondersteuning verloopt
voor een groot deel via subsidies en opdrachtverstrekking aan (private)
onderzoeksorganisaties. Overheden en NGO’s doen dit zowel rechtstreeks
als via internationale organisaties zoals de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO), de Bill & Melinda Gates Foundation (BMGF), en initiatieven
als Gavi3 en CEPI4.
Huidig beleid Nederlandse overheid
Het Ministerie van VWS heeft een verantwoordelijkheid in het bestrijden
en voorkomen van infectieziekten en vult deze verantwoordelijkheid in

3

Gavi: een internationale organisatie opgericht in 2000 met als doel het bij elkaar brengen van
publieke en private kennis en (financiële) middelen voor de ontwikkeling, toepassing en
verspreiding van bestaande vaccins.
4
CEPI is een relatief nieuw initiatief van de overheden van Duitsland, Japan en Noorwegen, de
BMGF en de Wellcome Trust. De coalitie coördineert en financiert de ontwikkeling van vaccins
tegen ziekten die de gezondheidszorg wereldwijd bedreigen. Ook innovatieve, farmaceutische
bedrijven steunen CEPI.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 34 951, nr. 1

2

door middel van de werkzaamheden van het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM. Het CIb voert regie over de infectieziektebestrijding vanuit een nationale en internationale optiek. Dat betekent dat bij
grote (landelijke) uitbraken de coördinatie van en communicatie over de
bestrijding in handen is van het CIb. Dit in aansluiting op lokale en
regionale infectieziektebestrijding. Daarnaast formuleert het CIb het
gewenste preventie- en bestrijdingsbeleid en geeft advies aan de overheid
en de professionals in de praktijk. Het verricht hiertoe zelf wetenschappelijk onderzoek. Ook draagt het CIb bij aan de expertiseontwikkeling,
kwaliteit en uniformiteit van de infectieziektebestrijding. Het zorgt voor
heldere en betrouwbare communicatie naar publiek en professionals en
voor een effectieve internationale samenwerking. Het CIb wisselt in
Europees verband kennis en ervaring uit op het gebied van surveillance,
onderzoek en beleid. Daartoe wordt nauw samengewerkt met het
European Center for Disease Prevention and Control (ECDC) in Stockholm.
Er wordt deelgenomen aan vele Europese en andere internationale
samenwerkingsverbanden. Indien er sprake is van een calamiteit
participeert het CIb in een internationaal netwerk, en het beschikt over
voldoende kennis over de ontwikkelingen op de markt. Hierdoor is het CIb
in staat om – indien dat nodig is – expertise in te kopen op de markt. In dat
kader kunnen in de toekomst ook opdrachten bij Intravacc worden
uitgezet. Met deze bij het CIb belegde taken heeft VWS de publieke
belangen voor Nederland geborgd.
In Nederland wordt de ontwikkeling van vaccins, net als de ontwikkeling
van medicijnen, in principe overgelaten aan de vrije markt. Het Nederlandse vaccinbeleid richt zich – naast de taken bij het CIb – op dit moment
alleen nog op de onderdelen die de markt niet of in onvoldoende mate
oppakt. De Nederlandse overheid hanteert hierbij op dit moment vier
speerpunten:
– het leveren van een bijdrage aan vaccinontwikkeling en vaccinverbetering;
– een bijdrage aan vaccinontwikkeling in geval van calamiteiten;
– wereldwijde toegang tot goede en betaalbare vaccins;
– vermindering c.q. vervanging van dierproeven.
In het kader van bovenstaande speerpunten zet het Ministerie van VWS
opdrachten uit bij Intravacc. Strikt genomen zijn deze opdrachten niet
noodzakelijk om het publieke belang te borgen, die taak is belegd bij het
CIb.
Overwegingen om te privatiseren
Het beleid van Nederland heeft er in 2009 toe geleid dat het toenmalige
kabinet besloot de productietaken van het NVI af te stoten. Reden voor de
verkoop was dat het voor een kleine producent als het NVI onmogelijk
was om tegen acceptabele kosten te kunnen produceren en te voldoen
aan de steeds strenger wordende kwaliteitseisen. Daarnaast was het voor
de inkoop van vaccins ten behoeve van het nationaal vaccinprogramma
niet langer nodig om als Staat een eigen productiefaciliteit te hebben. De
productiefaciliteiten van het NVI zijn in 2012 verkocht aan Bilthoven
Biologicals. De publieke taken met betrekking tot inkoop, opslag en
distributie van vaccins voor het Rijksvaccinatie-programma en het
Nationaal Griepprogramma, evenals de Research & Development functie
van het NVI zijn toen bij het RIVM ondergebracht.
Per 1 januari 2013 zijn de vaccintaken verder opgesplitst en zijn de
publieke adviserende taken ondergebracht bij het RIVM. De activiteiten op
het gebied van nieuwe en verbeterde vaccins en alternatieve toedieningsvormen (de Research & Development functie) zijn ondergebracht bij

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 34 951, nr. 1

3

Intravacc. Intravacc overbrugt met translationeel onderzoek het gat tussen
vaccinconcepten en -ideeën, en de uiteindelijke commercialisatie en
grootschalige productie van vaccins. Intravacc is een apart, tijdelijk,
organisatieonderdeel van VWS, waarvan VWS vanaf de start voornemens
was het op termijn te privatiseren.
De privatisering van Intravacc kan gezien worden als de laatste fase van
de verkoop van het NVI. De historische ontwikkelingen laten zien dat
vaccinproductie en veel van de vaccinontwikkeling niet meer op nationaal
niveau door overheden wordt uitgevoerd. Omdat VWS geen specifiek
beleid (meer) voert op het gebied van vaccinontwikkeling ligt het in de
rede dat ook Nederland hiervoor geen ambtelijk onderzoeksinstituut meer
aanhoudt. Nederland heeft op andere vlakken van geneesmiddelenonderzoek, zoals antibiotica en nieuwe kankermedicijnen ook geen eigen
ambtelijke onderzoeksinstituten (meer).
Privatiseren biedt ook voordelen voor Intravacc. Het belangrijkste
voordeel voor Intravacc is dat een private positionering meer ruimte biedt
om samenwerking aan te gaan met private partners dan wat nu onder de
vleugels van de overheid mogelijk is. Samenwerking met publieke én
private partijen is nodig vanwege de continue ontwikkeling van de
techniek, steeds veranderende en nieuwe infectieziekten en een in
toenemende mate internationale aanpak.
Positionering en transitie Intravacc
Intravacc (en zijn voorgangers) heeft een geschiedenis van 100 jaar
vaccinontwikkeling. Bilthoven is een begrip in de wereld en zeker een
derde van de kindervaccins zijn gebaseerd op vindingen in Bilthoven.
Intravacc is één van de weinige translationele vaccininstituten in de
wereld, en is uniek voor haar partners vanwege het «one stop shop»
concept. Alle relevante expertise en infrastructuur zijn in de organisatie
aanwezig om een vaccinconcept naar het klinisch onderzoek te brengen.
Andere vergelijkbare organisaties bieden alleen onderdelen van het
translationeel onderzoek aan. Intravacc produceert overigens zelf geen
vaccins.
Translationeel onderzoek is kostbaar en kent grote onzekerheden. Veel
vaccinconcepten stranden gedurende de ontwikkeling en bereiken nooit
de markt. De grote (financiële) onzekerheden leiden ertoe dat commerciële partijen alleen vaccins ontwikkelen met eigen financiële middelen als
er meer zekerheid is over het op de markt kunnen krijgen van het vaccin.
Dit heeft er toe geleid dat veel vaccinontwikkeling in opdracht – en met
financiële middelen – van publieke (overheden, WHO) en charitatieve
(BMGF) partijen wordt uitgevoerd. Intravacc werkt veel samen met deze
partijen.
Het toekomstperspectief van Intravacc als onderzoeksinstituut is dat het
zich blijft richten op translationeel onderzoek in vaccins, in opdracht en in
samenwerking met (semi-)publieke organisaties (zoals universiteiten),
internationale organisaties (zoals de WHO), charitatieve organisaties
(zoals de BMGF) en commerciële partijen. De afgelopen jaren was
Intravacc voor een aanzienlijk deel van de omzet afhankelijk van de
opdrachten vanuit de Nederlandse overheid. Sinds 2018 is er voorzichtig
aan een omslag te zien en stijgt het aandeel commerciële opdrachten. De
komende jaren zal Intravacc haar focus nog meer moeten gaan leggen op
opdrachten van andere partijen.
Om Intravacc BV voldoende tijd te geven zich aan te passen aan deze
nieuwe positionering, geeft VWS Intravacc op het moment van privati-

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 34 951, nr. 1

4

sering voor 5 jaar lang opdrachten mee die bijdragen aan de huidige
beleidsspeerpunten van VWS. Deze opdrachten, vastgelegd in contractuele afspraken, zullen zodanig worden vormgegeven dat zij binnen de
geldende regels voor aanbesteding en het verlenen van staatssteun
toegelaten zijn. Indien er na 5 jaar vanuit beleidsmatig oogpunt nog
steeds behoefte is aan het uitzetten van opdrachten door de overheid
zullen deze op reguliere wijze worden aanbesteed.
Samenwerking met de WHO
In opdracht van de WHO levert Intravacc een bijdrage aan de ontwikkeling
van een nieuw poliovaccin (Sabin). Sabin is een poliovaccin dat ook in
niet-westerse landen geproduceerd kan worden. Intravacc draagt hiermee
bij aan de doelstellingen van de WHO en de BMGF om wereldwijd polio
de wereld uit te helpen. In het kader van het Memorandum of Understanding (MoU) tussen VWS en de WHO is het van belang dat Intravacc
ook na privatisering de ontwikkeling van Sabin voortzet. Ik zal met de
koper van Intravacc contractuele afspraken maken over de wijze waarop
de activiteiten die Intravacc voor de WHO uitvoert dienen te worden
voortgezet.
Steun voor privatisering
Het management van Intravacc staat achter het besluit om Intravacc te
privatisering, en de organisatie bereidt zich al geruime tijd voor op een
andere, private, positionering. Met de vakbonden en de ondernemingsraad van Intravacc is overeenstemming over de CAO die zal gelden voor
Intravacc BV en over het Sociaal Plan voor de werknemers. De koper van
Intravacc BV zal hieraan gebonden zijn.
Verkoop
In 2017 heeft er een marktverkenning plaatsgevonden om de interesse
van potentiële kopers te toetsen. Uit deze marktverkenning is gebleken dat
er voldoende partijen interesse hebben in een overname van Intravacc.
Uitgangspunten bij de verkoop van Intravacc BV zijn een transparant
proces, met gelijke behandeling van alle geïnteresseerde bieders, tegen
marktconforme prijs en het voorkomen van ongeoorloofde staatssteun.
Tijdens de verkoop zal ik de partijen en biedingen toetsen aan de hand
van in elk geval de volgende criteria:
– hoogte van het bod;
– reputatie en betrouwbaarheid van de overnamepartij;
– financiële capaciteit en continuïteit van de overnamepartij;
– mate waarin de strategie van de overnamepartij past bij de strategie
en continuïteit van Intravacc BV en haar partners;
– mate van personeelsbehoud bij Intravacc BV.
Vervolgstappen
Na verzending van deze brief start ik met het verkoopproces van Intravacc
BV, waarbij ik een open en transparant proces volg conform de daarvoor
geldende regels en gebruiken. Elke aankondiging of handeling in het
verkoopproces zal plaatsvinden onder voorbehoud van politieke goedkeuring. De finale fase van het verkoopproces en definitieve keuze van de
overnemende partij zal niet geschieden voordat deze goedkeuring is
verkregen. Tot dat moment zullen uiteraard geen onomkeerbare stappen
worden genomen. De privatisering zal na een periode van vier jaar

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 34 951, nr. 1

5

worden geëvalueerd, zoals in het beleidskader verzelfstandigingen en
privatiseringen wordt voorgeschreven. De resultaten daarvan zullen met u
gedeeld worden.
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 34 951, nr. 1

6