Commissie EZK

Aan de minister van Economische Zaken en Klimaat

Plaats en datum:
Betreft:
Ons kenmerk:

Den Haag, 18 april 2019
Verzoek om de feitelijke vragen over de doorrekeningen van het ontwerpKlimaatakkoord aan het PBL door te geleiden
32813-306/2019D16599

Geachte heer Wiebes,
Namens de vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat verzoek ik u de in de bijlage
gevoegde feitelijke vragen over de doorrekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)
over de doorrekeningen van het ontwerp-Klimaatakkoord (bijlage bij Kamerstuk 32813, nr. 306) naar
het PBL door te geleiden.
Hoogachtend,
de griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat,

D.S. Nava

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

Vragen van de commissie EZK aan het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) over de
doorrekeningen van het ontwerp-Klimaatakkoord (bijlage bij Kamerstuk 32813, nr. 306)
Nr
1

2

3

4
5
6

7

8

9

10

11
12
13

14

Vraag
Er zijn nu veel cijfers over mogelijke CO2-reductie en inkomenseffecten
in beeld. Het betreft echter ook een sociaal-maatschappelijke transitie
met vergaande gevolgen voor onze manier van leven, werken,
transport et cetera. Die kennis is wel aanwezig (bij
onderzoeksinstellingen en bijvoorbeeld decentrale overheden op basis
van allerlei pilotprojecten) maar ook erg versnipperd. Hoe worden deze
gegevens en inzichten in kaart gebracht, zodat de gedragskant van de
transitie kan worden betrokken bij de politieke besluitvorming?
Er zijn al veel belemmeringen voor de energie en klimaattransitie
bekend, met name de decentrale overheden hebben die met behulp
van allerlei projecten in beeld. Is er ook een gericht programma om die
belemmeringen snel aan te pakken en te zoeken naar oplossingen?
Het PBL beschouwt de maatregelen uit het provinciale
handelingsperspectief als ‘flankerend’ beleid’ of ‘overige maatregelen
personenvervoer’, dat niet tot nauwelijks is meegenomen in de
doorrekening. Daarmee is er een discrepantie tussen de PBLdoorrekening en het handelingsperspectief van de provincies. Hoe kan
er volgens het PBL met deze discrepantie worden omgegaan?
Waarom is er bij de categorie ‘overige maatregelen personenvervoer’
als enige geen inschatting gegeven van de benodigde
investeringskosten?
Van welke aanpassingen van het Natuurpact gaat het PBL uit en is
aanpassing van het Natuurpact daarbij de logische weg?
Kan het PBL een verdere duiding geven waarom ervoor gekozen is om
voor veenweide alleen de pilotfase mee te rekenen en niet de fase van
grootschaligere uitrol van maatregelen? Welke potentie hebben
maatregelen veenweide, die nu buiten deze doorrekening gehouden
zijn?
In de PBL-doorrekening zijn wind en grootschalig zon-pv gemaximeerd
op de doelstellingen uit het ontwerp-Klimaatakkoord: welke verhouding
is er gekozen tussen zon en wind? Waarop is dit gebaseerd en wat
betekenen andere verhoudingen voor de doorrekening?
Klopt het dat in de doorrekening van de mobiliteitsmaatregelen uit het
OKA de verduurzaming van de OV-sector door middel van zero-emissie
bussen en treinen niet extra optelt omdat deze al in het PBL-basispad
waren opgenomen? Klopt het dat daarmee de inspanningen van de OVsector om zero emissie materieel aan te schaffen geen toegevoegde
waarde hebben voor het OKA?
Klopt het dat om mee te tellen voor 1 megaton CO2-reductie voor het
OKA er 8 miljoen reizigerskilometers per jaar van de benzine/diesel
auto naar schone vormen van mobiliteit als OV en fiets moeten
verplaatsen (de zogeheten modal shift)?
Klopt het dat het PBL-model uitgaat van een zogeheten reboundeffect
waardoor eventueel vermeden autokilometers op de weg ten faveure
van OV of fiets weer direct worden ingenomen door nieuwe
autokilometers, waardoor het CO2-effect van modal shift volgens het
PBL model nihil is? Klopt het dat zonder prijsprikkels die betalen naar
gebruik stimuleren (bijvoorbeeld naar milieu-impact, plaats of tijd) het
vrijwel onmogelijk is om de modal shift volgens het PBL-model hard te
maken vanwege voornoemd reboundeffect?
Kan per tafel toegelicht worden welke instrumenten een zekere
onzekerheid met zich meebrengen waardoor een grotere bandbreedte
is ontstaan op het behalen van CO2-reductie?
Welke invloed heeft het niet doorberekenen van alle maatregelen op de
verwachte CO2-reductie in 2030?
Heeft het PBL in zijn onderzoek, naast de uitvoerbaarheid van de
maatregelen, ook aandacht besteed aan de verwachte
voorbereidingstijd van de verschillende maatregelen? Zo ja, kan deze
onderzoeksresultaten gedeeld worden? Zo nee, waarom niet?
De effecten op de maatschappelijke doelstellingen als bereikbaarheid,
leefbaarheid en gezondheid zijn niet berekend. Hoe kunnen deze
effecten toch in beeld gebracht worden bij de uitwerking?

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

Bijlage Blz. (van) t/m

15

16
17
18

19

20
21
22

23
24

25

26

27
28
29
30
31
32

33
34

Er zijn geen inschattingen gemaakt over de effecten op de
maatschappelijke doelstellingen als bereikbaarheid, leefbaarheid en
gezondheid. Hoe kunnen deze effecten volgens het PBL betrokken
worden bij de uitwerking?
Welke effecten heeft een onvoldoende kostprijsdaling op hernieuwbare
energie op de SDE+-regeling? Kan dit het halen van het doel
bemoeilijken?
Is bij de gedragseffecten ook een reboundeffect meegenomen? Zo ja,
in welke mate?
Wat betekent, in verband met het feit dat er opdracht gegeven is om
de berekening van het aantal elektrische kilometers te verbeteren, "Dit
is gebeurd binnen een van de opdrachten van IenW aan Revnext"? Wie
gaf die opdracht en welke fout was er oorspronkelijk gemaakt die
verbeterd moest worden?
Bij de hoorzitting over elektrisch rijden beloofde het PBL de brieven
van de vier wetenschappers op te sturen aan de Kamer. kan het PBL
deze brieven met een validatie van de PBL-doorrekening integraal aan
de Kamer doen toekomen zoals beloofd?
Kan het PBL de evaluaties die over het RevNext-carbontax-1-model
gemaakt zijn na het Mitsubishi Outlander drama openbaar maken?
Is het PBL bereid om twee wetenschappers een validatie te laten doen
op het RevNext-model?
Heeft het PBL kennisgenomen van het rapport van Bloomberg dat
voorspelt dat een elektrische auto in het hogere martksegment (D en
E) in 2022 zonder subsidie competitief zal zijn met een normale
benzine-auto? Wat zijn hiervan de gevolgen voor de berekeningen?
Waarom is ervoor gekozen om de doorrekening te verrichten op basis
van cijfers uit de Nationale Energierekening (NEV) uit 2017 en niet op
actuelere gegevens over de energiemarkt?
Met gebruik van welke data is het PBL tot de conclusie gekomen dat
onder andere een verminderd verbruik van fossiele brandstoffen, als
gevolg van het ontwerp-Klimaatakkoord, 3 tot 4,4 miljard euro op zou
leveren?
Zijn bij de beoordeling van de kosteneffectiviteit van CCS ook de
infrastructuurkosten va CCS meegenomen? Zo nee, hoeveel bedragen
deze indicatief per eenheid CO2? Welk percentage is dat van de totale
CCS kosten?
Van welke vollasturen is uitgegaan bij de berekening van de CCSinfrastructuur? Komt de kosteneffectiviteit van de CCS in de industrie
onder druk bij de toepassing van hybride verduurzaming zoals power
to heat op windrijke momenten (en dus lagere vollasturen voor de
CCS-installaties)?
Wat is de energievraag (MWh) voor het toepassen van 7 megaton
CCS? Hoeveel CO2-emissies komen daarbij vrij gezien de handelsmix
van de komende jaren?
Van welke data is gebruik gemaakt om te berekenen hoeveel
investeringskosten er nodig zijn om een gemiddeld huis te
verduurzamen?
Heeft het PBL zelf besloten om het CARbonTAX-model te gebruiken? Zo
ja, hoe is dat gebeurd?
Klopt het dat de individuele maatregelen uit het pakket ‘overig
personenvervoer’ , waaronder alle fiets- en OV maatregelen, niet zijn
doorgerekend?
Wat is de bandbreedte van de totale kosten die gemaakt worden met
het stimuleren van elektrisch rijden als voorgesteld in het ontwerpKlimaatakkoord in elk van de jaren 2021-2030 en cumulatief tot 2030?
Hoe komt het PBL tot de constatering dat de beperkte uitrol ook
verband houdt met discussie over de maatregelen en de weerstand, die
de maatregelen oproepen bij boeren? Waarom heeft het PBL slechts de
pilotfase meegerekend met betrekking tot de veenweides?
Is voor het PBL inmiddels duidelijk of de 150 miljoen euro extra
middelen via een ODE-heffing jaarlijks is?
In hoeverre bestaat de oplossing voor de restgassen van Tata Steel uit
CCU en in hoeverre uit CCS (in megaton)? Verwacht het BPL dat deze
qua kosteneffectiviteit in de reguliere SDE++ aan bod komen? Is een
schot in de SDE++ nodig om deze techniek gerealiseerd te krijgen?

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

3
10

44

44

44
72
79
80
80
99

107
116

90

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

Kan het PBL een lijst geven van de kosten en baten, per
doorgerekende maatregel en de hoogte daarvan, die zijn gehanteerd
voor het berekenen voor de nationale kosten?

2019D10
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Bij de sectorverdeling (april 2018) werd gerekend met kosten per
2019D10
vermeden ton CO2. Is het mogelijk om alsnog deze kosten per ton
271 vermeden CO2 per maatregel te geven (en niet geaggregeerd per
Effecten
sector)?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Op welke wijze kan het PBL een rol spelen in het naar boven bijstellen 2019D10
van de doelen van de betrokken klimaattafels?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
In hoeverre leiden de voorstellen ook tot een echte
2019D10
systeemverandering, richting een klimaatneutrale samenleving in
271 2050? Met andere woorden, in hoeverre is dit een pakket losse
Effecten
maatregelen en in hoeverre wordt een echte solide basis gelegd voor
ontwerpde energietransitie?
Klimaata
kkoord
(PBL)
Waarom is de keuze gemaakt de kosten voor huishoudens niet mee te 2019D10
nemen en dit alleen (deels) door het CBP te laten doen?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Welke verklaring heeft het PBL voor het feit dat de ene tafel meer
2019D10
concrete plannen heeft kunnen laten doorrekenen dan de andere? Is
271 dit gebaseerd op (technische) (on)mogelijkheden of is er een andere
Effecten
verklaring te geven?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Kan het PBL de achtergronden geven per sector over de berekende
2019D10
kosten en baten?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Kan het PBL een overzicht geven van de verwachte kostenbesparingen 2019D10
per sector, bij voorkeur per maatregel, en waarop dat gebaseerd is?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Kan het PBL overzicht verschaffen van alle claims op biomassa en
2019D10
biobrandstoffen, zowel in bestaand beleid als in de plannen in het
271 voorliggende ontwerp-Klimaatakkoord? Kan het PBL dit in de context
Effecten
plaatsen van de mondiale vraag (nu en in de toekomst) en
ontwerpbeschikbaarheid (liefst met een onderscheid naar bron en
Klimaata
duurzaamheidskaders)?
kkoord
(PBL)
Waarom zijn alleen beleidsinstrumenten meegenomen en niet ook
2019D10
technische maatregelen?
271 Effecten

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

8

45

46

47

48

49

50

51

52

53

ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Kan verdere toelichting gegeven worden op de argumentatie waarom 2019D10
niet alle maatregelen uit het ontwerp-Klimaatakkoord doorberekend
271 zijn?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Wat is er nodig om de onzekerheden te beperken? Kan hier verder op 2019D10
worden ingegaan?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Is er terugkoppeling geweest met de klimaattafels, over het
2019D10
waarschijnlijke niet halen van de doelen? Zo ja, kan er een reactie per
271 tafel worden weergegeven? Zo nee, waarom is die terugkoppeling er
Effecten
niet geweest?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
In hoeverre is er in de analyse rekening gehouden met hogere
2019D10
gasprijzen en lagere elektriciteitsprijzen?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Is de bandbreedte in het rapport inclusief echte actualisatie van de
2019D10
NEV-cijfers of is dit nog op basis van een schatting? Wanneer het
271 laatste het geval is, wat kan op dit moment worden gezegd over de
Effecten
daadwerkelijke bandbreedte in kosten en CO2-reductie?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Waarop is de toename van emissie in het buitenland door
2019D10
geïmporteerde biomassa gebaseerd? Is hierbij naar de (verwachte)
271 herkomst en de gehele keten gekeken?
Effecten
ontwerpIs gekeken hoe realistisch het is, om zoveel inzet van biomassa in het Klimaata
gehele Klimaatakkoord op te nemen?
kkoord
(PBL)
Kan verder worden ingegaan op de rol van energiebesparing in het
2019D10
Klimaatakkoord? Welk percentage van de maatregelen is hierop gericht
271 geweest?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Kan het PBL aangeven hoeveel van de voorziene emissiereductie in het 2019D10
buitenland binnen het EU ETS valt? Kan hierbij ook een inschatting
271 worden gemaakt in hoeverre deze reductie teniet wordt gedaan door
Effecten
een mogelijk waterbedeffect?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Zijn maatregelen die huishoudens zelf geacht worden te nemen om de 2019D10
woning te verduurzamen bij de wijkaanpak meegenomen in de
271 nationale kosten?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

17

22

26

27

28

28

34

35

35

36

29

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

(PBL)
2019D10
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Waarom is niet gekeken naar de verdeling van nationale kosten? Kan 2019D10
alsnog een inschatting van deze verdeling worden gemaakt?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Kan worden toegelicht waarom het nemen van vrijwillige maatregelen 2019D10
om een woning te verduurzamen niet als nationale kosten worden
271 meegenomen maar hier juist van af worden getrokken?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Waarom is er bij de categorie 'overige maatregelen personenvervoer' 2019D10
als enige categorie geen inschatting gegeven van de benodigde
271 investeringen van 2019 t/m 2030?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Welke andere definities van kosteneffectiviteit zijn te geven?
2019D10
Waarom is voor het nu gehanteerde uitgangspunt van
271 kostenoptimalisatie gekozen?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Klopt het dat het begrip kosteneffectiviteit alleen is gebaseerd op
2019D10
eerder beschreven kostenoptimale pakketten? Heeft dit niet een
271 onnodige rem gezet op de te nemen maatregelen en de doorrekening
Effecten
daarvan? Kan dit verder worden toegelicht?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Is met het uitgangspunt van kostenoptimalisatie, winstbehoud als
2019D10
randvoorwaarde niet leidend geworden voor bedrijven aan de
271 industrietafel in plaats van de noodzakelijk reductie? Hoe kan dit
Effecten
worden voorkomen?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Welke cijfers liggen ten grondslag aan de randvoorwaarde
2019D10
kosteneffectiviteit? Hoe hard en op welke wijze is deze voorwaarde
271 meegenomen en doorgerekend?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Het bonus/malus systeem is niet meegenomen in de doorrekening. Kan 2019D10
het PBL aangeven in hoeverre dit gevolgen heeft voor de raming van
271 de elektrificatie van de industrie? Welke gevolgen heeft dit voor de
Effecten
raming van de elektriciteitstafel? Kan de werkelijke vraag door
ontwerpelektrificatie van de industrie hierdoor niet veel hoger uitvallen?
Klimaata
kkoord
(PBL)
Waarom heeft de wetenschap zo’n kleine rol gespeeld aan de tafels?
2019D10
Wat zou de meerwaarde volgens het PBL zijn geweest de wetenschap
271 Wat kan worden gezegd over het doorberekenen van verschillende
kosten aan huishoudens?

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

36

36

38

38

38

40

40

41

40

41

40

41

41

43

44

een prominentere plek te geven?

64

65

66

67

68

69

70

71

72

Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Kan worden toegelicht waarom de verschuiving van belasting van
2019D10
elektriciteit naar gas en de verhoging van de ODE maar een beperkt
271 effect zullen hebben?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Klopt het dat de vrijwillige afspraken van de industrietafel wel
2019D10
doorgerekend zijn en de vrijwillige afspraken in overige sectoren niet?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Op welke wijze kan de overgang naar een geheel nieuwe technologie of 2019D10
activiteit het beste worden gestimuleerd?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Op welke wijze kan bij huishoudens zowel het draagvlak vergroot als
2019D10
de lasten verlaagd? Kan een andere subsidieverdeling hierbij een rol
271 spelen? Zijn er andere mogelijkheden te verkennen?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Waarom is er relatief weinig zicht op de doorwerking na 2030?
2019D10
271 Was het gezien het uiteindelijke doel, klimaatneutraal in 2050, niet
Effecten
wenselijk geweest meer aandacht te richten op de doorwerking richting ontwerp2050? Met andere woorden, hoe kunnen voorliggende maatregelen
Klimaata
goed op waarde worden geschat zonder een totaalbeeld van het effect
kkoord
richting 2050?
(PBL)
Kan het verwachte waterbedeffect via het EU-ETS na 2030 verder
2019D10
worden toegelicht? De afname van niet-gebruikte rechten zou toch het
271 waterbedeffect moeten voorkomen?
Effecten
ontwerpHoe kan dit effect worden opgevangen? Welke maatregelen kan de
Klimaata
industrie nu al nemen om toch de gewenste reductie te behalen zonder
kkoord
risico op waterbedeffect na 2030?
(PBL)
Welke borgingscyclus acht het PBL wenselijk en het meest effectief?
2019D10
Kan dit punt verder worden toegelicht en geduid?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Waarom is aan juist de tafel Arbeidsmarkt en scholing geen goed zicht 2019D10
op de structurele langere termijnbelemmeringen geweest? Bieden naar
271 inzicht van het PBL losse maatregelen die worden genoemd door deze
Effecten
tafel een structurele oplossing of is landelijke regie noodzakelijk?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
In hoeverre zijn door de tafel Arbeidsmarkt en scholing doorrekenbare 2019D10
of afrekenbare maatregelen aangeleverd als gevolg van de sluiting van
271 de kolencentrales? Heeft het PBL ook een rol in beoordeling van de
Effecten
plannen gespeeld?
ontwerpKlimaata

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

45

45

48

49

48

50

50

51

51

52

52

52

53

52

53

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

kkoord
(PBL)
Welke doorlooptijd voor de RES, waarmee vergroten van draagvlak kan 2019D10
worden gerealiseerd, acht het PBL nodig?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Voorziet het PBL problemen met de onduidelijkheid rondom de RES en 2019D10
Omgevingswet? Zo ja, welke en welke oplossingen zijn denkbaar?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Wat kunnen de gevolgen zijn voor de benodigde groei van
2019D10
hernieuwbare elektriciteit wanneer deze na 2025 zonder subsidie
271 opgewekt dienen te worden? Wat acht het PBL een realistische termijn? Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Klopt het dat technieken gericht op het produceren van hernieuwbare 2019D10
elektriciteit volgens de nieuwe SDE++-systematiek relatief gunstiger
271 zijn ten opzichte van technieken gericht op warmte en groen gas op
Effecten
basis van de bestaande SDE+-systematiek? Zo ja, is het wenselijk dat ontwerpduurzame elektriciteit terrein wint ten opzichte van duurzame warmte Klimaata
en groen gas?
kkoord
(PBL)
Waarom rekent het PBL met 5 PJ groen gas terwijl er in het ontwerp- 2019D10
Klimaatakkoord de ambitie is opgenomen van 70 PJ aan groen gas in
271 2030?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Zal de gerealiseerde reductie dichter bij begin of eind van de
2019D10
bandbreedte zitten?
271 Wat is binnen de nu gestelde bandbreedte het meest realistische
Effecten
scenario? Kan dit worden toegelicht?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Is huurbevriezing voor label F- en G-woningen (met ingang van 2021) 2019D10
tot het moment waarop energiebesparingsmaatregelen genomen zijn
271 waardoor het label verhoogd is tot minimaal E meegenomen in de
Effecten
berekeningen? Zo nee, kunt u een inschatting maken van de CO2ontwerpreductie en kosten?
Klimaata
kkoord
(PBL)
Heeft het PBL in zijn berekening van de kosten gerekend met een
2019D10
standaardisolatie voor alle woningen op label B-niveau?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Kan het PBL een reactie geven op de uitspraak van de woordvoerder
2019D10
van Aedes tijdens het rondetafelgesprek 'Klimaattafel gebouwde
271 omgeving' dat de kosten een factor twee hoger kunnen liggen voor de Effecten
wijkaanpak? Kan het PBL de bandbreedte geven van de kosten en
ontwerpwelke gemiddelde kosten zijn gehanteerd?
Klimaata
kkoord
(PBL)
Welke financiële middelen voor gemeenten zijn nodig? Kunnen deze
2019D10

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

53

54

53

54

56

56

59

66

66

67

67

68

57

worden opgesomd?

83

84

85

86

87

88

89

90

91

271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Op welke wijze zou de voortgang het beste geborgd kunnen worden? 2019D10
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoeveel woningen in Nederland, zoals in het buitengebied of
2019D10
historische stads- en dorpskernen, komen niet in aanmerking voor van
271 het gas afhalen? Zijn er voor oudere, vrijstaande woningen
Effecten
mogelijkheden om voldoende te isoleren zodat all-electric mogelijk is? ontwerpZo ja, tegen welke kosten?
Klimaata
kkoord
(PBL)
Is het uitgangspunt bij de wijkverduurzaming dat ieder huishouden
2019D10
woonlastenneutraal wordt verduurzaamd, of wordt uitgegaan van
271 gemiddeld woonlastenneutraal?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoe groot is het risico van lock-in, wanneer gemeenten wijken
2019D10
aanleggen aan restwarmte van industrie of afvalverwerkingscentrales?
271 Zijn er voldoende alternatieven om deze lock-in te voorkomen?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Van welke factoren is het beschikbaar komen van voldoende groengas 2019D10
voor woningen afhankelijk?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoe realistisch is de inzet op hybridewarmtepompen? Binnen welke
2019D10
bandbreedte CO2-reductie vallen deze plannen?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Is gekeken naar de stapeling van financieringsmogelijkheden dan wel 2019D10
leningen voor particuliere woningeigenaren, waarbij verder wordt
271 gekeken dan alleen de wijkaanpak? Hoe groot is het risico dat grote
Effecten
groepen mensen zodanig in de schulden komen dat dit ontwrichtend
ontwerpzal werken?
Klimaata
kkoord
(PBL)
Het PBL stelt dat het aantal woningen en andere gebouwen dat in de
2019D10
wijkaanpak aardgasvrij gemaakt kan worden niet alleen afhankelijk is
271 van de financieringsvorm en omvang van subsidiebudgetten, maar ook Effecten
van het type maatregelen. Heeft het PBL hierbij vooral ingezet op
ontwerpbijvoorbeeld isolatie, of meer op warmtepompen?
Klimaata
kkoord
(PBL)
Het PBL geeft aan dat een andere verdeling van budgetten meer of
2019D10
minder emissiereductie zou kunnen opleveren, maar dit is niet
271 geanalyseerd. Kan het PBL hierbij aangeven waarom dit niet
Effecten
geanalyseerd is?
ontwerp-

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

68

69

69

70

71

72

72

72

74

74

74

92

93

94

95

96

97

98

99

100

Klimaata
kkoord
(PBL)
Zal de gerealiseerde reductie dichter bij begin of eind van de
2019D10
bandbreedte zitten?
271 Wat is binnen de nu gestelde bandbreedte het meest realistische
Effecten
scenario? Kan dit worden toegelicht?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Is bekend wat de sectortafel mobiliteit in kan zetten om het doel te
2019D10
halen wanneer de subsidie op elektrische auto’s komt te vervallen?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Wat is de bandbreedte van het aantal elektrische auto’s dat in
2019D10
Nederland in 2030 rondrijdt zonder de voorgestelde
271 stimuleringsmaatregelen?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Waarom ontbreekt een analyse op de inzet van openbaar vervoer?
2019D10
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Wat is de impact van 'radiative forcing' op de uitstoot van de
2019D10
luchtvaartsector?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Is het correct dat het PBL een ‘rebound effect’ hanteert in de eigen
2019D10
berekeningen, waardoor OV- en fietskilometers die in de plaats van
271 autokilometers kunnen komen, direct teniet worden gedaan omdat
Effecten
uitgegaan wordt van ‘nieuwe autokilometers’ die daardoor ontstaan?
ontwerpKlopt de stelling dat door deze rekenmethode van het PBL het CO2Klimaata
effect van een modal shift wordt beïnvloed en altijd laag uitkomt?
kkoord
(PBL)
Zijn de maatregelen uit het pakket ‘overig personenvervoer’,
2019D10
waaronder alle fiets- en OV- maatregelen, doorgerekend? Zo nee, wat
271 is daar de reden voor? Zo ja, is de impact van iedere maatregel
Effecten
beschikbaar in zijn totaliteit en per deelnemer aan de mobiliteitstafel? ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Klopt het dat ander flankerend beleid noodzakelijk voor modal shift,
2019D10
zoals parkeerbeleid, milieuzonering en normering voor werkgevers om
271 mobiliteit te verduurzamen, geen direct CO2 reductie effect heeft
Effecten
volgens het PBL model?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Wat zijn de geschatte kosten per ton bespaarde CO2 van de
2019D10
maatregelen ter bevordering van elektrisch rijden?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

79

79

79

79

90

79

90

79

90

79

90

79

90

79

90

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

Heeft het PBL er weet van dat in het IBO 2016 over CO2-besparing de 2019D10
stimulering van elektrisch rijden veruit de duurste maatregel was? Is
271 dat nog steeds het geval?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Heeft de overheid de eigendomsrechten op het model van RevNext
2019D10
omdat dat volgt uit het standaardcontract (ARVODI-2018
271 voorwaarden) dat ook voor het model CARbonTAX gebruikt is?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Wanneer heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat het
2019D10
CARbonTAX model in gebruik genomen? Was het toen al goedgekeurd
271 door het PBL?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Welke rol heeft het PBL gehad bij de aanbesteding aan RevNext (van
2019D10
meer dan 400.000 euro en dus ver boven de aanbestedingslimiet)?
271 Van welke wettelijke uitzondering is hier gebruik gemaakt en op welke Effecten
gronden?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Was het RevNext-model op 26 september 2018 het enige model dat
2019D10
het PBL had goedgekeurd? Zo ja, waaruit bestond die goedkeuring?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Wat is de bandbreedte van het aantal elektrische auto’s dat in
2019D10
Nederland in 2030 rondrijdt met de voorgestelde
271 stimuleringsmaatregelen?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoeveel ton CO2-besparing leveren de maatregelen voor het
2019D10
stimuleren van elektrisch rijden op? Wat is de bandbreedte van deze
271 schatting, cumulatief en per jaar?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoe realistisch is de inzet op geavanceerde biobrandstoffen?
2019D10
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Waarom is niet gerekend met de emissie die gepaard gaat met de
2019D10
gehele keten van biobrandstoffen? Welke reductie wordt behaald
271 wanneer wel de gehele keten wordt meegerekend?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Op welke wijze kunnen de enorme onzekerheden en forse bandbreedte 2019D10
worden verminderd? Zijn er mogelijkheden besproken met een
271 realistischer schatting? Welke mogelijkheden ziet het PBL om deze
Effecten

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

79

90

79

90

79

90

79

90

79

90

80

80

80

81

82

81

onzekerheden te verkleinen?

111

112

113

114

115

116

117

118

119

ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Zal de gerealiseerde reductie dichter bij begin of eind van de
2019D10
bandbreedte zitten?
271 Wat is binnen de nu gestelde bandbreedte het meest realistische
Effecten
scenario? Kan dit worden toegelicht?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoeveel reductie kan worden behaald wanneer meer ingezet zou
2019D10
worden op het verkleinen van de veestapel?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoe kunnen boeren binnen het bestaande kader bewogen worden
2019D10
klimaatneutraal te werken?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
In hoeverre is het realistisch naar individuele boerenbedrijven te kijken 2019D10
die winst en productie nastreven? Acht het PBL meer regelgeving en
271 regie vanuit de overheid wenselijk dan wel noodzakelijk om de doelen
Effecten
te kunnen halen?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Zijn de doelen om binnen het voedselsysteem een verschuiving te
2019D10
maken van dierlijke eiwitten naar plantaardige eiwitten en om de
271 functie van veenweidegebieden om te vormen naar natuur te verenigen Effecten
met het voornemen om de veestapel niet te laten krimpen als
ontwerpdoelstelling binnen het ontwerp-Klimaatakkoord? Kan het PBL dit
Klimaata
toelichten?
kkoord
(PBL)
Kan het PBL een overzicht geven van de besparing in CO22019D10
equivalenten (CO2-eq) als alle Nederlanders een, twee, drie, vier, vijf,
271 zes of zeven dagen geen vlees zouden eten? Kan het PBL hierbij
Effecten
onderscheid maken tussen de megatonnen die aan Nederland kunnen ontwerpworden toegeschreven en de megatonnen die tot buitenlandse CO2-eq- Klimaata
statistieken behoren?
kkoord
(PBL)
Kan het PBL een overzicht geven van de CO2-eq-besparing als alle
2019D10
Nederlanders een, twee, drie, vier, vijf, zes of zeven dagen geen
271 dierlijke producten zouden consumeren? Kan het PBL hierbij
Effecten
onderscheid maken tussen de megatonnen die aan Nederland kunnen ontwerpworden toegeschreven en de megatonnen die tot buitenlandse CO2-eq- Klimaata
statistieken behoren?
kkoord
(PBL)
Waarom leidt een aanpassing van het voerspoor in de varkenshouderij 2019D10
amper tot een emissiereductie?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Waarom is uitgegaan van een realisatie van 50% bij maatregelen die 2019D10
van individuele boerenbedrijven forse investeringen vragen? Waarop is
271 die aanname gebaseerd, gezien de financiële moeilijkheden waarin veel Effecten
bedrijven verkeren?
ontwerpKlimaata
kkoord

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

91

91

91

91

91

102

91

102

91

102

96

96

97

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

(PBL)
Hoe is de bandbreedte tot stand gekomen van regionale
2019D10
mestvergisting, die slechts 0 tot 0,16 megaton op zou kunnen leveren?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Kan het PBL een overzicht geven van alle voorbeelden die ten
2019D10
grondslag liggen aan de stelling dat er grote maatschappelijke
271 weerstand bestaat tegen regionale mestvergisting? Kan het PBL deze
Effecten
voorbeelden toelichten?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoeveel subsidie gaat er als gevolg van de voorliggende plannen in het 2019D10
ontwerp-Klimaatakkoord naar regionale mestvergisting?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoeveel mestvergisters zijn er op dit moment in Nederland?
2019D10
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoeveel vergunningaanvragen lopen er op dit moment voor
2019D10
mestvergisters in Nederland?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Bij hoeveel mestvergisters was er sprake van maatschappelijke
2019D10
weerstand (onder omwonenden, gemeenten, provincies of
271 maatschappelijke organisaties) tegen de komst hiervan?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoe schat het PBL het maatschappelijk draagvlak in voor de uitbreiding 2019D10
van regionale mestvergisting (onder omwonenden, gemeenten,
271 provincies of maatschappelijke organisaties)? Waar is dat op
Effecten
gebaseerd?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Kan het PBL een toelichting geven op de onder- en bovengrens (0 tot 2019D10
maximaal 0,16 megaton) in de doorrekening van de emissiereductie
271 door mestvergisting? Wat zijn hierbij de randvoorwaarden?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Is de emissie afkomstig van transporten van mest naar de
2019D10
mestvergister meegenomen in de berekening van de emissiereductie
271 door mestvergisting?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Wordt overleg gevoerd met Staatsbosbeheer over de mate van
2019D10
ontbossing en hoe dit teruggedrongen zou kunnen worden?
271 -

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

96

97

96

97

96

97

96

97

96

97

96

97

96

97

96

97

96

97

97

98

130

131

132

133

134

135

136

137

138

Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Is met landelijke regie en regelgeving meer reductiewinst te behalen
2019D10
ten aanzien van vernatting van veenweidegebieden?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Waarom hanteert het PBL hele grote onzekerheden over maatregelen 2019D10
ten aanzien van veenweide?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Zal de gerealiseerde reductie dichter bij begin of eind van de
2019D10
bandbreedte zitten?
271 Wat is binnen de nu gestelde bandbreedte het meest realistische
Effecten
scenario? Kan dit worden toegelicht?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Welke plannen van de industrie liggen er, maar worden omwille van
2019D10
kosteneffectiviteit niet meegenomen? Om welke reductie tegen welke
271 kosten gaat het?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
In hoeverre heeft de industrie de eigen businesscase vooropgesteld en 2019D10
niet de noodzaak tot CO2-reductie? Zijn de doelen te halen wanneer
271 puur wordt uitgegaan van de wenselijke businesscase van de
Effecten
betrokken bedrijven?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Maakt de extra één miljard euro onderdeel uit van de SDE++ of moet 2019D10
dit meer worden gezien als extra subsidiemaatregel?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Bij welke (bandbreedte in) CO2-prijs wordt én het doel gehaald én
2019D10
stijgen de totale energieprijzen (prijzen inclusief belasting en de
271 heffing) niet verder dan de huidige totale kosten die de industrie in
Effecten
omringende landen maakt?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Klopt het dat het ontbreekt aan een analyse over de daadwerkelijke
2019D10
inzet van hernieuwbare energie? Hoeveel hernieuwbare energie is
271 nodig en hoeveel is beschikbaar of komt beschikbaar?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Heeft de industrietafel alternatieven aangedragen voor de
2019D10
bonus/malusregeling die waarschijnlijk geen doorgang zal vinden?
271 Effecten
ontwerpKlimaata

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

98

99

98

99

103

103

103

103

103

103

115

105

107

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

kkoord
(PBL)
Wat kan worden gezegd over de haalbaarheid van CCS op deze schaal? 2019D10
Wat is er nodig aan investeringen en te ontwikkelen technologie
271 uitgegaan van de onderkant van de bandbreedte en binnen hoeveel
Effecten
jaar kan dit gerealiseerd worden? Hetzelfde wordt gevraagd voor de
ontwerpbovenkant van de bandbreedte.
Klimaata
kkoord
(PBL)
Kan het PBL aangeven of een vorm van een CO2-heffing
2019D10
emissiereductie kan opleveren?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Hoe is te verklaren dat waterstof juist als oplossing voor de industrie
2019D10
wordt gezien, maar dit in de doorrekening geen plaats heeft? Kan
271 verder op de mogelijkheden van waterstof worden ingegaan?
Effecten
ontwerpIs de aanname dat waterstof teveel kost afkomstig van de
Klimaata
industrietafel of is dat de aanname van het PBL? Waar is deze
kkoord
aanname op gebaseerd?
(PBL)
Klopt het dat de inzet van biomassa in de industrie helemaal niet is
2019D10
meegenomen in deze doorrekening? Hoe groot was het aandeel dat de
271 industrie wilde inzetten op biomassa en waarom is dit niet terug te
Effecten
vinden in de rij maatregelen in de bijlage (p.131)?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Zal de gerealiseerde reductie dichter bij begin of eind van de
2019D10
bandbreedte zitten?
271 Wat is binnen de nu gestelde bandbreedte het meest realistische
Effecten
scenario? Kan dit worden toegelicht?
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
In hoeverre zijn de gevolgen voor werknemers van de kolencentrales, 2019D10
de overslagbedrijven en toeleveranciers meegenomen in de nationale
271 kosten?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Is het niet meenemen van de optie biomassa als alternatief voor kolen 2019D10
in de kolencentrales een keuze van het PBL geweest of is dit ook niet
271 aangeleverd door één van de tafels (Elektriciteit dan wel Industrie)?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Welke CO2-minimumprijs acht het PBL effectief? Kunnen voor- en
2019D10
nadelen van deze prijs onder elkaar worden gezet?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Wat wordt verstaan onder een 'gemiddelde prijsontwikkeling'?
2019D10
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Welke kostprijsreductie wordt nodig geacht voor de realisatie van de
2019D10

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

114

114

115

115

116

117

118

117

118

118

118

118

ambities voor wind en zon onder het basispad?

149

150

151

271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
De import en export van elektriciteit werkt sterk door in de nationale
2019D10
opgave, wat geen recht doet aan de nationale inzet. Welke oplossingen
271 zijn er mogelijk in het berekenen van de nationale opgave zodat het
Effecten
effect van import en export van elektriciteit geen of minder effect heeft ontwerpop de nationale opgave?
Klimaata
kkoord
(PBL)
Kan het PBL per maatregel in Bijlage 1 weergeven wat de CO22019D10
reductie, kosten per maatregel en het bedrag per vermeden ton CO2
271 (inclusief bandbreedte) zijn?
Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)
Zijn dit alle maatregelen die de Klimaattafel Industrie heeft
2019D10
aangeleverd?
271 Effecten
ontwerpKlimaata
kkoord
(PBL)

Tweede Kamer der Staten-Generaal
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T. 070-3182211
E. cie.ezk@tweedekamer.nl

120

128

131

121