Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 045

Situatie in de Oekraïne

26 448

Structuur van de uitvoering werk en inkomen
(SUWI)

Nr. 95

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN EN VAN DE
MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN
VOOR VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2022
In deze brief informeren de Staatssecretaris van Financiën, Toeslagen en
Douane, de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de
Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, mede namens de
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, uw Kamer over de aanspraak
van Oekraïense ontheemden op toeslagen.
Huidige regelgeving
Nederland vangt ontheemden uit Oekraïne ruimhartig op, waarbij de inzet
voor nu is om iedereen zo goed als mogelijk van onderdak en de eerste
levensbehoeften te voorzien. In eerdere brieven heeft het kabinet uw
Kamer geïnformeerd over de inspanningen die daartoe worden geleverd
op het gebied van onder andere het bieden van onderdak, zorg, onderwijs
en leefgeld1.
Oekraïense ontheemden hebben momenteel in beginsel geen aanspraak
op toeslagen. Zij komen daarvoor pas in aanmerking op het moment dat
een (tijdelijke) verblijfsvergunning is verstrekt na het doorlopen van de
volledige asielprocedure2. Dit geldt ook voor reguliere asielzoekers.
Uitzondering voor de tussenliggende periode is wanneer de ontheemde
aan het werk gaat. Oekraïense ontheemden die naar Nederland zijn
gevlucht, kunnen sinds 1 april 2022 deelnemen aan de Nederlandse
arbeidsmarkt op basis van de vrijstelling op de plicht voor werkgevers om

1
2

kst-36045-95
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Onder meer Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 2890 en Kamerstuk 19 637 en 36 045, nr. 2834.
De IND hoeft pas op de asielaanvraag te beslissen wanneer de tijdelijke bescherming (na
maximaal drie jaar) eindigt. Zie Kamerbrief «Aanpak opvang ontheemden uit Oekraïne»
dd. 30 maart 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 95

1

een tewerkstellingsvergunning te regelen voor zover het gaat om arbeid
in loondienst.
Door het aanvaarden van werk komen ontheemden in de kring van
verzekerden voor de volksverzekeringen, waaronder de kinderbijslag.
Hierdoor ontstaat ook aanspraak op kindgebonden budget, waarvoor één
van de voorwaarden het ontvangen van kinderbijslag is. Voor het
aanvragen van kindgebonden budget voor deze groep gelden daarnaast
de andere reguliere voorwaarden. Door het aanvaarden van werk komen
ontheemden tevens in de kring van verzekerden voor de Zorgverzekeringswet. Indien zij een zorgverzekering afsluiten, ontstaat daarmee ook
aanspraak op zorgtoeslag. Ook hier gelden bij het aanvragen de reguliere
voorwaarden. Het ligt volgens het kabinet niet in de rede om de kring van
verzekerden uit te breiden naar niet-werkenden. Niet-werkende
Oekraïense ontheemden ontvangen leefgeld en zorg in natura.
Voor kinderopvangtoeslag en huurtoeslag is er op dit moment geen
expliciete regeling die maakt dat Oekraïense ontheemden hier aanspraak
op kunnen maken, ook niet als zij werken.
Aanspraak op huurtoeslag en kinderopvangtoeslag
Gezien de onzekerheid over het voortduren van de situatie is het
belangrijk dat de Oekraïense ontheemden zich desgewenst ook buiten de
(nood)opvang kunnen vestigen in een eigen woning, dichterbij werk of
andere voorzieningen.
De Oekraïense ontheemden zijn aangewezen als groep die op grond van
de Richtlijn 2001/55/EG tijdelijke bescherming geniet3. Hierdoor zijn
Oekraïense ontheemden binnen de EU en dus ook binnen Nederland
verblijfsgerechtigd (zolang de tijdelijke bescherming geldt). Op grond van
de richtlijn moeten Oekraïners onder meer in staat worden gesteld om te
werken tijdens de duur van de tijdelijke bescherming en moeten de
lidstaten ervoor zorgen dat zij een fatsoenlijk onderkomen krijgen of
middelen om huisvesting te vinden. Als er woonruimte beschikbaar is en
de huurlasten van een huurwoning te hoog zijn in relatie tot de
inkomsten, is ondersteuning wenselijk. Uiteraard zijn hierbij de reguliere
voorwaarden voor de huurtoeslag, zoals een lagere financiële draagkracht, van kracht. Het maakt daarbij, net als normaal gesproken voor de
huurtoeslag, niet uit of zij werken of niet.
Ook de toegang tot de kinderopvang is een aandachtspunt, zoals
aangegeven in de Verzamelbrief opvang ontheemden uit Oekraïne van
17 maart4. Momenteel heeft deze groep volgens de geldende wet- en
regelgeving geen aanspraak op kinderopvangtoeslag, terwijl dit wel een
belangrijke voorwaarde is om werk en zorg voor de kinderen te kunnen
combineren.
Het kabinet is daarom voornemens wettelijk te regelen dat Oekraïense
ontheemden aanspraak kunnen maken op kinderopvangtoeslag en
huurtoeslag. Dit zal niet gaan gelden voor reguliere asielzoekers. Er zijn
belangrijke verschillen tussen Oekraïense ontheemden en reguliere

3

op grond van richtlijn 2001/55/EG bij Uitvoeringsbesluit (EU) 2022/382 van de Raad van 4 maart
2022 tot vaststelling van het bestaan van een massale toestroom van ontheemden uit Oekraïne
in de zin van artikel 5 van Richtlijn 2001/55/EG, en tot invoering van tijdelijke bescherming naar
aanleiding daarvan (PbEU 2022, L 71). Richtlijn 2001/55/EG bepaalt dat tijdelijke bescherming
zoals de Oekraïners genieten niet vooruitloopt op eventuele erkenning als vluchteling maar de
lidstaten wel verplicht om de beschermden van een verblijfstitel te voorzien.
4
Kamerstukken 19 637 en 36 045, nr. 2834.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 95

2

asielzoekers. Anders dan bij reguliere asielzoekers kan de verblijfsstatus
van Oekraïense ontheemden niet plotseling veranderen en mogen zij
zonder tewerkstellingsvergunning arbeid in loondienst verrichten. De
zekerheid wat betreft de verblijfsstatus van ontheemden is gekoppeld aan
de toepasselijkheid van de tijdelijke bescherming die een ontheemde
geniet. Dit is in beginsel voor 1 jaar met mogelijk verlenging tot in totaal
3 jaren. Gelet hierop wil het kabinet voor deze groep ook het gebruik van
kinderopvang mogelijk maken, zodat zij arbeid en zorg voor jonge
kinderen ook daadwerkelijk kunnen combineren.
Aanspraak op kinderopvangtoeslag voor ouders met een partner buiten
de EU5
Voor veel Oekraïense gezinnen die naar Nederland komen, geldt dat het
vooral vrouwen met kinderen betreft: vanwege de dienstplicht in Oekraïne
is hun partner achtergebleven. In de Wet kinderopvang is echter
vastgelegd dat ouders met een partner buiten de EU geen aanspraak
kunnen maken op kinderopvangtoeslag6. Hierdoor zullen in de praktijk
weinig ontheemde Oekraïners gebruik kunnen maken van hun aanspraak
op kinderopvangtoeslag. Het bredere knelpunt dat ouders met een partner
buiten de EU geen gebruik kunnen maken van KOT is eerder gesignaleerd
in de inventarisatie van knelpunten in het kader van de motie van de leden
Lodders enVan Weyenberg7 (Kamerstuk35 572, nr. 49).
Het kabinet wil tevens de regel uit de Wet kinderopvang dat een werkende
ouder met een partner buiten de EU niet in aanmerking komt voor
kinderopvangtoeslag laten vervallen. Daarmee krijgt iedereen met een
partner buiten de EU aanspraak op kinderopvangtoeslag, mits voldaan
wordt aan de overige voorwaarden8. Met de twee bovengenoemde
wetswijzigingen komen Oekraïense ontheemden die aan het werk gaan in
aanmerking voor kinderopvangtoeslag. Als de voorgenomen wettelijke
regelingen zijn gerealiseerd, houdt het kabinet een vinger aan de pols bij
de uitwerking in de praktijk. Mocht de wet onverwacht onbedoelde
effecten hebben, zal deze worden heroverwogen.
Uitvoering en betrekken parlement
In de praktijk is het reeds mogelijk voor de Oekraïense ontheemden om
een aanvraag voor toeslagen te doen. De aanvragen voor kinderopvangtoeslag en huurtoeslag worden nu nog handmatig tegengehouden door
Toeslagen, omdat er op dit moment nog geen aanspraak op bestaat. Het
kabinet realiseert zich dat deze voorgestelde wetswijzigingen in de Wet
kinderopvang en de Wet op de huurtoeslag nog tot stand moeten worden
gebracht, met onder andere behandeling door de Tweede en Eerste
Kamer. Tegelijk wil het kabinet, gezien het belang van kinderopvangtoeslag en huurtoeslag, het mogelijk maken dat Oekraïense ontheemden
hier nu gebruik van kunnen maken. Het kabinet zal daarom zo spoedig
mogelijk, maar op een gedegen manier met een wetsvoorstel komen.
5

Nauwkeuriger gesteld betreft het hier ouders met een partner buiten de Europese Unie,
Liechtenstein, Noorwegen, IJsland (Europese Economische Ruimte) of Zwitserland.
6
Artikel 1.6, derde lid, Wet kinderopvang.
7
Kamerstuk 31 066, nrs. 898 en 927.
8
Tevens geldt dat kinderopvangtoeslag inkomensafhankelijk is. Zoals opgenomen in het
coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) is het kabinet echter voornemens deze
inkomensafhankelijkheid vanaf 2025 weg te nemen. Daarbij wordt opgemerkt dat de registratie
van partnergegevens in de BRP (en het Register Niet-Ingezetenen -RNI) niet altijd volledig en
actueel genoeg om partner- en inkomensgegevens in internationale situaties te kunnen
vaststellen. Ten aanzien van de wetswijzigingen wordt nog een uitvoeringstoets opgesteld,
waarbij onder meer zal worden ingegaan op de complexiteit in internationale situaties en de
handhaafbaarheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 95

3

Vooruitlopend hierop zal Toeslagen worden gevraagd om al conform de
voorgenomen wetswijzigingen te handelen. Dit betekent dat Toeslagen
voorschotten zal verstrekken. Op 20 juni 2022 vindt de uitbetaling van de
voorschotten van zorgtoeslag en kindgebonden budget voor werkende
ontheemden uit Oekraïne plaats. Hier is al een wettelijke grondslag voor.
Op 2 juli 2022 zullen de eerste beschikkingen voor de kinderopvangtoeslag en huurtoeslag worden afgegeven. Uitbetaling van de
voorschotten vindt plaats vanaf 20 juli 2022. De definitieve toekenning
vindt volgend jaar plaats. Daarmee wordt een beroep gedaan op lid 2 van
artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet (CW) 2016. Tevens geldt het
voorbehoud voor (budgettaire) besluitvorming door de Kamer. Op korte
termijn zullen de budgettaire gevolgen van deze voorgestelde maatregelen aan uw Kamer worden voorgelegd. In de communicatie zal worden
benadrukt dat de hier voorgestelde wetswijzigingen nog moeten worden
behandeld door uw parlement.
De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip
De Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 95

4