Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

30 234

Toekomstig sportbeleid

Nr. 114

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 oktober 2014
Ieder najaar informeer ik de Tweede Kamer over de voortgang van het
programma Sport en Bewegen in de Buurt. Hierbij streef ik ernaar om alle
relevante informatie en gegevens over de monitoring van dit programma
ruim voorafgaand aan het Wetgevingsoverleg Sport naar de Tweede
Kamer te sturen. Vanwege de vroege planning van het Wetgevingsoverleg
Sport zijn nog niet alle gegevens beschikbaar. Dit geldt onder andere voor
de effectmeting naar de inzet van buurtsportcoaches en gegevens over de
derde ronde van de Sportimpuls. Deze en andere informatie stuur ik de
Tweede Kamer voor het einde van het jaar in de vorm van een uitgebreide
rapportage, de «SBB monitor.»
Op dit moment zijn onder andere wel de jaarlijkse verdiepingsonderzoeken naar de inzet van buurtsportcoaches en de Sportimpuls regeling
gereed. Deze onderzoeken zijn beschikbaar via de vernieuwde website
www.sportindebuurt.nl. Op deze website staat informatie over het
programma Sport en Bewegen in de Buurt, succesvolle lokale
voorbeelden, relevante kennis en informatie en links naar andere
programma’s en initiatieven zoals de aanpak Jongeren op Gezond
Gewicht (JOGG), het Nationaal Preventie Programma (NPP) en de website
www.gezondeschool.nl.
In deze brief ga ik achtereenvolgens in op de voortgang van het
programma Sport en Bewegen in de Buurt, sport en onderwijs en het
thema beweegvriendelijke omgeving. Ten slotte ga ik in deze brief in op
de uitvoering van de motie Bruins Slot1 over het aanpakken van tegenstrijdigheden in wet- en regelgeving.

1

kst-30234-114
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Kamerstuk 33 750 XVI, nr. 54

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 114

1

Programma Sport en Bewegen in de Buurt
Met het programma Sport en Bewegen in de Buurt wil ik bijdragen aan
een gezonde en actieve samenleving door mensen meer kansen te bieden
om te sporten en bewegen. Bij de uitvoering van het programma staat de
lokale vraag centraal. Het programma loopt tot en met 2016.
Halverwege de looptijd van het programma constateer ik dat lokaal veel
nieuw sport en beweegaanbod wordt gerealiseerd. Hierbij is veel
samenwerking ontstaan tussen onder andere sport- en beweegaanbieders, scholen, zorg- en welzijnsinstellingen en bedrijven.
Medio 2014 zijn de bestuurlijke afspraken van het programma Sport en
Bewegen in de Buurt tussen het Ministerie van VWS, sportkoepel
NOC*NSF, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en VNO
NCW aangepast. Hierbij is onder andere meer aandacht voor de verschillende rollen, taken en verantwoordelijkheden van de bestuurlijke partners
en de uitvoerende partijen.2
Begin 2013 zijn de werkzaamheden van de Taskforce «belemmeringen
Sport en Bewegen in de Buurt» onder leiding van dhr. Hoes voltooid. De
voortgang van een aantal urgente punten dat door de Taskforce is
gesignaleerd staat verderop in deze brief. Deze en andere punten hebben
mijn blijvende aandacht. Indien nodig zal ik de bestuurlijke- en uitvoerende partijen van het programma Sport en Bewegen in de Buurt
aanspreken op hun verantwoordelijkheid in deze.
In de volgende alinea’s ga ik in op de belangrijkste onderdelen van het
Programma te weten de inzet van buurtsportcoaches, de Sportimpuls en
de landelijke en lokale ondersteuning.
Buurtsportcoaches
Buurtsportcoaches hebben als doel om het sport- en beweegaanbod in de
buurt te vergroten. Daarnaast zijn ze de schakel en verbinder tussen
organisaties uit verschillende sectoren. Vanuit de rijksoverheid is vanaf
2013 financiering beschikbaar voor in totaal 2.900 fte buurtsportcoaches.3
Gemeenten die meedoen met de regeling kunnen ervoor kiezen om 80,
100, 120 of 140 procent van het normaantal buurtsportcoaches te
realiseren. Dit normaantal wordt bepaald aan de hand van het aantal
inwoners onder de 18 jaar. Op dit moment doen 378 gemeenten mee met
de regeling; zij hebben zich ingetekend voor in totaal ruim 2.850 fte.4
Voorjaar 2014 waren in totaal 2.200 fte buurtsportcoaches daadwerkelijk al
actief. Op www.sportopdekaart.nl staan de aanvragen voor buurtsportcoaches per gemeenten geografisch in kaart gebracht.
Buurtsportcoaches raken steeds beter ingebed in de lokale structuren. Dit
is een direct resultaat van mijn besluit begin 2012 om de buurtsportcoaches niet alleen in te zetten in de combinatie tussen sport, onderwijs
en cultuur maar ook in andere sectoren. Ten opzichte van 2013 worden
2

Dit zijn de Vereniging voor Sport en Gemeenten (VSG), sportkoepel NOC*NSF, het
Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) en de Nederlandse organisatie voor
gezondheidsonderzoek en zorginnovatie (ZonMw).
3
Er is sprake van een cofinancieringsconstructie, waarbij de rijksoverheid 40% financiert. Vanaf
2013 is extra financiering beschikbaar voor de buurtsportcoaches bovenop het
bestaande budget voor combinatiefunctionarissen. Het totale jaarlijkse budget vanuit de
rijksoverheid bedraagt daarmee 57 mln. euro (47 mln. vanuit de VWS begroting; ongeveer 10
mln. Euro vanuit de begroting van het Ministerie van OCW).
4
Zie: http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/circulaires/2014/05/30/meicirculairegemeentefonds-2014.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 114

2

buurtsportcoaches naast de sectoren sport (86%) en onderwijs (85%)
steeds vaker ingezet in de sectoren welzijn (19%), jeugd(zorg) (13%) en
zorg (12%). Ze worden tevens ingezet voor meer verschillende
doelgroepen. De buurtsportcoach richt zich het meest op de doelgroep
jeugd en dan met name de 4–12 jarigen (82%), daarna de groep 12–18
jarigen (48%), en de derde en vierde doelgroep zijn meisjes/vrouwen
(31%) en mensen uit een aandachtswijk (30%).5 Dat vind ik een positieve
ontwikkeling.
Met het oog op de aankomende decentralisaties binnen het sociaal
domein is het van belang dat lokaal meer verbindingen worden gemaakt
en buurtsportcoaches bijvoorbeeld aansluiting vinden bij de sociale
wijkteams die op dit moment worden ingericht.
Om buurtsportcoaches hier voldoende op toe te rusten en om – meer in
algemene zin – een kwaliteitsimpuls te bewerkstelligen bij de lokale inzet
van buurtsportcoaches heb ik de Vereniging voor Sport en Gemeenten
(VSG) gevraagd hiervoor samen met onder andere NISB een plan uit te
werken. Onderdeel van dit plan is om relevante opleidingen en cursussen
in kaart te brengen en om deze beter te laten aansluiten bij de behoefte
van het werkveld. Daarnaast faciliteert de kwaliteitsimpuls kennisuitwisseling tussen buurtsportcoaches.
De Tweede Kamer heeft mij gevraagd om een effectmeting te laten
uitvoeren naar de inzet van buurtsportcoaches. De eerste resultaten van
deze meting verwacht ik voor het einde van dit jaar en zal ik daarna zo
spoedig mogelijk aan de Tweede Kamer versturen als onderdeel van de
jaarlijkse SBB monitor.
Uit het jaarlijkse verdiepingsonderzoek van Mulier Instituut en Kennispraktijk blijkt op dit moment al wel dat sportorganisaties waarbij een
buurtsportcoach betrokken is een sterke toename in het aanbod van sporten beweegactiviteiten laten zien. Ook bij andere organisaties zoals zorgen welzijnsinstellingen wordt een toename in het aanbod van sport- en
beweegactiviteiten die zij voor de doelgroep organiseren waargenomen.6
De Taskforce «belemmeringen Sport en Bewegen in de Buurt» heeft begin
2013 aandacht gevraagd voor gesignaleerde onduidelijkheden ten aanzien
van de BTW afdracht van buurtsportcoaches. Over deze kwestie hebben
diverse gesprekken plaatsgevonden. De Vereniging Sport en Gemeenten
(VSG) voorziet het veld van betrouwbare informatie over dit onderwerp.
VSG actualiseert daarvoor een bestaande factsheet en breidt deze uit met
goede voorbeelden. Op deze factsheet staan de meest voorkomende
modellen en de gevolgen voor de btw.
De geactualiseerde factsheet is eind dit jaar gereed. Het doel is de herijkte
factsheet bij de landelijke Kennisdag Sport en Bewegen in de Buurt in
december te kunnen verspreiden.
Sportimpuls
De Sportimpuls is een regeling gericht op de ondersteuning van lokale
sport- en beweegaanbieders bij het opstarten en uitvoeren van nieuwe
activiteiten in de buurt. Deze activiteiten hebben een maximale looptijd
van twee jaar en richten zich op mensen die nog niet of nauwelijks
sporten en bewegen. Het is de bedoeling dat mensen daadwerkelijk fysiek
in beweging komen. De inzet van de Sportimpuls is dat de activiteiten na
de projectperiode zelfstandig kunnen worden voortgezet. Lokale sport- en
beweegaanbieders moeten bij het uitvoeren van de activiteiten samenwerken met andere partijen, zoals scholen, zorginstellingen en/of
5
6

Zie: verdiepingsonderzoek buurtsportcoaches 2014, via www.sportindebuurt.nl
Zie: verdiepingsonderzoek buurtsportcoaches 2014, via www.sportindebuurt.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 114

3

bedrijven. Betrokkenheid van de gemeente is een andere voorwaarde als
sport- en beweegaanbieders een aanvraag willen indienen.
Er zijn drie verschillende Sportimpuls regelingen:
– De reguliere Sportimpuls (start: 2012) richt zich op iedereen die niet of
nauwelijks sport en beweegt;
– de Sportimpuls «Kinderen Sportief op Gewicht» (start: 2013) richt zich
op kinderen tussen 0–4jr. en tussen 12–18jr. met overgewicht; en de
– Sportimpuls «Jeugd in Lage Inkomensbuurten» (start: 2014) richt zich
op jongeren uit laagste inkomensgezinnen.
De Sportimpuls wordt uitgevoerd door ZonMw. ZonMw wordt hierbij
geadviseerd door NOC*NSF en NISB. Het Ministerie van VWS is de
opdrachtgever voor de uitvoering van de regeling en stelt jaarlijks de
kaders van de regeling vast.
Een belangrijk uitgangspunt van de regeling is dat lokale sport- en
beweeg-aanbieders gebruik maken van projecten (ook wel «interventies»
genaamd) die elders al succesvol zijn gebleken. Deze interventies staan op
de «menukaart Sportimpuls.» Binnen het programma Effectief Actief
wordt gewerkt met een valideringssystematiek van interventies zoals
reeds wordt gehanteerd in de jeugdsector en de publieke gezondheidszorg. Enkel sport- en beweeginterventies die voldoen aan het eerste
erkenningenniveau («goed beschreven») kwamen in 2014 in aanmerking
voor de menukaart Sportimpuls.
Op www.sportopdekaart.nl staat een geografisch overzicht van het aantal
gestarte sportimpulsprojecten in 2013. Eind 2014 starten ruim 200 nieuwe
Sportimpuls projecten, waarmee het totale aantal Sportimpuls-projecten
op ongeveer 550 komt. Eind 2014 worden 175 projecten uit de eerste
ronde van de Sportimpuls (start: 2012) afgerond.
Begin 2015 worden de eerste (eind)resultaten van de Sportimpuls
projecten uit de eerste ronde verwacht. Hierover zal ik de Tweede Kamer
uiterlijk in het najaar van 2015 informeren. Het is van belang om te weten
in hoeverre projecten na afloop van de projectperiode en in de jaren
daarna worden voortgezet en welke structurele effecten hiermee worden
bereikt. Ik zal deze effecten in kaart laten brengen en de Tweede Kamer
hier vanaf het najaar van 2015 over informeren. Uit het jaarlijkse verdiepingsonderzoek dat wordt uitgevoerd door het Mulier Instituut en
Kennispraktijk blijkt nu al wel dat de voortgang van de onderzochte
projecten grotendeels naar tevredenheid verloopt; de samenwerking
tussen lokale partijen wordt met de Sportimpuls verbeterd en er worden
veel mensen bereikt die nog niet of nauwelijks sporten en bewegen. Een
belangrijk aandachtspunt is de (financiële) borging van projecten.7
Landelijke en lokale ondersteuning
De Vereniging voor Sport en Gemeenten (VSG), sportkoepel NOC*NSF en
het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) hebben een
gezamenlijk ondersteuningsplan opgesteld voor de periode van 2013 tot
en met 2016.
Deze partijen zijn elk verantwoordelijk voor een deel van de uitvoering van
het programma en houden zich tevens bezig met landelijke en lokale
ondersteuning. De VSG richt zich hierbij hoofdzakelijk op gemeenten.
NOC*NSF is verantwoordelijk voor ondersteuning van sport- en beweegaanbieders, waarbij de focus ligt op de Sportimpuls. NISB heeft een
belangrijke rol bij het verzamelen en verspreiden van goede voorbeelden

7

Zie: verdiepingsonderzoek Sportimpuls 2014, via www.sportindebuurt.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 114

4

en praktisch toepasbare instrumenten. Het afgelopen jaar zijn onder
andere de volgende activiteiten uitgevoerd:
– via de website www.sportindebuurt.nl wordt relevante informatie,
goede voorbeelden, presentaties e.d. verspreid. De website is onlangs
vernieuwd;
– De gezamenlijke ondersteuningspartners organiseren twee keer per
jaar op zes à zeven verschillende locaties in het land interactieve
«lerende netwerken.» Het doel van deze bijeenkomsten is het
samenbrengen van mensen en organisaties die zich bezighouden met
Sport en Bewegen in de Buurt. Daarnaast organiseren zij op 11 december 2014 de landelijke kennisdag Sport en Bewegen in de Buurt.
– De ondersteuningsorganisatie Sportimpuls (OOSI) 8 adviseert lokale
sport- en beweegaanbieders bij het indienen van een Sportimpuls
aanvraag.
Sport en onderwijs
Onderwijsagenda Sport, Bewegen en Gezonde Leefstijl
Sporten, bewegen en een gezonde leefstijl zijn belangrijk voor het
presteren en voor het welbevinden van kinderen en jongeren, zowel op
korte als op langere termijn. Het onderwijs is een van de sectoren die hier,
als belangrijke ketenpartner in activiteiten voor kinderen en jongeren, een
bijdrage kan leveren. In opdracht van de ministeries van VWS en OCW
geven de gezamenlijke sectorraden9 in de periode 2012–2016 uitvoering
aan de Onderwijsagenda Sport, Bewegen en Gezonde Leefstijl. De
Onderwijsagenda is een vervolg op de succesvolle aanpak van het
Platform Sport, Bewegen en Onderwijs (2009–2012).
Het doel is om scholen te stimuleren om tot schoolbeleid voor sport,
bewegen en een gezonde leefstijl te komen, leidend tot een kwantitatieve
en kwalitatieve toename van sport, bewegen en gezond leefstijlaanbod in
en rondom de school. Dit moet resulteren in 850 vignetten Gezonde
School, de verwezenlijking van 70 Gezonde Schoolpleinen met een
regionale voorbeeldfunctie en een Leerplankader Sport, Bewegen en
Gezonde Leefstijl met bijpassend erkend aanbod in 2016. De uitvoering
hiervan gebeurt in nauwe samenwerking met de partners uit de gezondheidsbevordering, zoals het RIVM, instituten, fondsen en de GGD’en. De
onderwijsspecifieke kennis en het ondersteuningsaanbod van deze
partijen wordt gezamenlijk gecommuniceerd via één portaal: www.gezondeschool.nl. Hiermee wordt aangesloten bij de wens en de behoefte van
scholen om de versnippering in communicatie met scholen terug te
dringen. Vorig jaar hebben 1.500 scholen in het primair onderwijs, 470
scholen in het voortgezet onderwijs en 80 locaties in het Middelbaar
beroepsonderwijs een aanvraag ingediend voor extra ondersteuning. Dit
onderstreept het animo van scholen om daadwerkelijk aan de slag te gaan
met sport, bewegen en een gezonde leefstijl in het onderwijs.
Beweegvriendelijke omgeving
Steeds meer mensen sporten en bewegen in de openbare ruimte. Daarom
is het belangrijk dat de openbare ruimte aantrekkelijk en beweegvriendelijk is ingericht. Het gaat hierbij onder andere om brede stoepen,
voldoende en veilige fietspaden en de aanwezigheid van groen, speelplekken en trapveldjes. De Taskforce «belemmeringen sport en bewegen

8

NOC*NSF heeft samen met partners lokale ondersteuners opgeleid. Zij werken in zes regio’s en
vormen samen de ondersteuningsorganisatie OOSI.
9
Dit zijn de PO-Raad, de VO-Raad en de MBO Raad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 114

5

in de buurt» heeft in 2013 geconcludeerd dat er nog veel kansen zijn om
de openbare ruimte beweegvriendelijker in te richten.
Dit is primair een lokale verantwoordelijkheid. Ik ondersteun gemeenten
en lokale professionals om met het thema aan de slag te gaan onder
andere door via NISB goede voorbeelden en kennis te verzamelen en
verspreiden. Tevens heb ik een impuls beschikbaar gesteld voor de
inrichting van gezonde en beweegvriendelijke schoolpleinen.
Diverse buitensportbonden zetten zich met sportkoepel NOC*NSF en
NISB in voor het belang van buitensport. Georganiseerde buitensporten
zijn bijvoorbeeld wandelen, fietsen, paardrijden, skaten en mountainbiken.
Ik vind het van belang dat er voldoende en toegankelijke natuur en
buitengebied is voor beoefenaars van buitensporten. Aangezien het
beheer en onderhoud van buitenruimte kosten met zich mee kan brengen
vind ik het begrijpelijk dat terreinbeheerders in sommige gevallen
vergoedingen vragen voor het gebruik van natuurgebieden. Uiteraard
binnen redelijke grenzen. Het is aan de verschillende groepen buitensporters om hier afspraken met terreinbeheerders over te maken.
Een groot deel van het gemeentelijke sportbudget wordt besteed aan de
realisatie, het beheer en onderhoud van sportaccommodaties. Een
belangrijke ontwikkeling hierbij is de lokale realisatie van maatschappelijk
vastgoed en multifunctionele accommodaties. Ik laat momenteel een
onderzoek uitvoeren naar de vraag op welke wijze en in welke fase de
sportsector succesvol kan aanhaken bij de lokale realisatie van
maatschappelijk vastgoed. Dit onderzoek is eind 2014 voltooid en zal
onder andere via www.sportindebuurt.nl worden verspreid.
Samenwerking sport en BSO/ kinderopvang
Ten slotte informeer ik u over de ervaren belemmeringen in de samenwerking tussen sport en BSO. Deze belemmeringen zijn door de Taskforce
«belemmeringen Sport en Bewegen in de Buurt» gesignaleerd. Ik ga in
deze paragraaf tevens in op de stand van zaken van de uitwerking van de
motie Bruins Slot waarin gevraagd werd de tegenstrijdigheden in
regelgeving in sport en BSO/kinderopvang aan te pakken.10
Er is een aantal acties in gang gezet om de samenwerking tussen sport en
BSO te bevorderen, zoals het verzamelen van kennis en goede
voorbeelden en een onderzoek naar de succes- en faalfactoren in de
samenwerking tussen sport en BSO in multifunctionele accommodaties.
Daarnaast is binnen de pilot gemeentebrede dagarrangementen (initiatief
van SZW en OCW) aandacht voor de samenwerking tussen sport en BSO.
Uit de monitor van de pilot gemeentebrede dagarrangementen blijkt dat
57% van de BSO’s al samenwerkt met sport- en spelorganisaties.
Mensen met een diploma van de Academie voor Lichamelijke Opvoeding
die wel op school en de BSO les mogen geven, mogen ook in de
kinderopvang bewegingsonderwijs geven mits wordt voldaan aan de
kwaliteitseisen van de Wet Kinderopvang. Dit betekent dat voldaan moet
worden aan de leidster-kindratio waarbij degene met een diploma van de
Academie voor Lichamelijke Opvoeding niet meetelt. Die is dan boventallig op de groep en kan zich daardoor volledig focussen op het geven
van bewegingsonderwijs.
De regelgeving omtrent sport en BSO/kinderopvang bevat derhalve
mogelijkheden om met een diploma van de Academie voor Lichamelijke
Opvoeding bewegingsonderwijs aan te bieden in de kinderopvang. Het
10

Kamerstuk 33 750 XVI, nr. 54

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 114

6

bevorderen van de samenwerking tussen sport en BSO heeft mijn
blijvende aandacht.
Conclusie
Het programma Sport en Bewegen in de Buurt is halverwege de looptijd.
Uit de eerste resultaten blijkt dat door het programma lokaal veel energie
ontstaat om meer vraaggericht sport- en beweegaanbod te realiseren. In
de SBB monitor, die ik eind dit jaar naar de Tweede Kamer stuur, vindt u
meer informatie over de eerste resultaten en effecten. De komende
periode zal ik me samen met de bestuurlijke- en ondersteuningspartners
van het programma Sport en Bewegen in de Buurt blijven inzetten om het
programma verder te optimaliseren zodat nog meer mensen worden
gestimuleerd om te sporten en bewegen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 234, nr. 114

7