8
Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van diverse onderwijswetten
in verband met het pseudonimiseren van het persoonsgebonden nummer van een onderwijsdeelnemer ten behoeve
van het bieden van voorzieningen in het kader van het
onderwijs en de begeleiding van onderwijsdeelnemers (
34741 ).
De voorzitter:
Aan de orde is — nou komt het! — de wijziging van diverse
onderwijswetten in verband met het pseudonimiseren van
het persoonsgebonden nummer van een onderwijsdeelnemer ten behoeve van het bieden van voorzieningen in het
kader van het onderwijs en de begeleiding van onderwijsdeelnemers, Kamerstuk 34741. Ik heet de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van harte welkom.
Ik geef als eerste spreker mevrouw Westerveld namens
GroenLinks het woord.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. GroenLinks onderschrijft het grote
belang van privacy in het onderwijs. Gegevens van leerlingen mogen ook wat ons betreft niet zomaar worden
gedeeld. Dit voorstel over pseudonomisering kan daarbij
een belangrijke rol spelen, maar de snelle ontwikkelingen
op het terrein van digitalisering maken het ook een complex
onderwerp. Want hoe voorkomen we dat de overheid altijd
een stap achterloopt?
Voorzitter. We behandelen deze wet vandaag omdat voor
de voorstellen die worden gedaan een wettelijke grondslag
is vereist. In de basis — ik besef dat ik best wel kort door
de bocht ga — gaat het erover dat het voorstel het mogelijk
maakt om op basis van het persoonsgebonden nummer
van een leerling een pseudoniem aan te maken, zodat
onderwijsinstellingen en andere partijen zonder de gegevens van een leerling uit te wisselen toch met elkaar kunnen
communiceren over die leerling. Dat is bijvoorbeeld
behulpzaam bij de aanschaf van digitale leermiddelen.
Omdat dit plan leerlingen, ouders, onderwijsinstellingen
en uitgeverijen helpt, vindt GroenLinks het in de basis een
prima plan. Wel vragen we ons af of de privacy nu voor
honderd procent is gewaarborgd. We hebben vernomen
dat op dit moment bij uitgeverijen van digitale leermiddelen
een naam wordt opgeslagen. ICT'ers hebben ons laten
weten dat het ook met het nieuwe voorstel technisch lastig
kan worden om te verhelpen dat de naam wordt opgeslagen. Ik zou daar graag een reactie van de staatssecretaris
op willen.
Een ander punt is dat dit wetsvoorstel uitgaat van zelfregulering. Uiteindelijk moeten scholen en andere partijen dit
zelf oppakken. Wat als dit nou niet overal goed gebeurt?
Ook graag een reactie van de staatssecretaris daarop.

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

Daarbij zijn er wellicht andere methoden die uitkomst bieden als het gaat om de privacy van leerlingen. In de internetconsultatie bij dit wetsvoorstel hebben we bijvoorbeeld
een aantal interessante suggesties kunnen lezen. Het
ministerie heeft daar als reactie op gegeven dat het voor
deze systematiek kiest in plaats van voor de andere
methoden omdat dit volgens de staatssecretaris beter in
de praktijk is bewezen. Een andere reden is dat deze systematiek snel ingevoerd moet worden. Ik vraag de staatssecretaris of hij daar iets meer tekst en uitleg over kan geven,
want we zijn benieuwd naar concrete verschillen op het
gebied van kwaliteit. GroenLinks vindt het ook belangrijk
dat er snel stappen worden gezet in het waarborgen van
de privacy, maar dit mag natuurlijk niet ten koste gaan van
de kwaliteit.
Dat brengt ons op de evaluatie. Er is in de wet een evaluatiebepaling opgenomen, die kijkt of de wet en de gekozen
aanpak van zelfregulering ook in de praktijk voldoende
werken. Dat vinden wij natuurlijk ook belangrijk, maar wij
zouden graag nog een aantal andere zaken evalueren, bijvoorbeeld of de alternatieven, die mede vanwege de tijdsdruk niet ingevoerd konden worden, over enkele jaren
misschien toch beter werken. Wellicht zijn er tegen die tijd
wel nieuwe technieken die een rol kunnen spelen. Ook graag
een reactie van de staatssecretaris daarop.
De digitale ontwikkeling gaat snel en is niet altijd te voorspellen. De evaluatiebepaling regelt dat er binnen vijf jaar
na de inwerkingtreding van deze wet wordt geëvalueerd.
GroenLinks vraagt zich af of vijf jaar niet te lang is. Bestaat
niet het risico dat we straks achter de digitale feiten aan
lopen? Dit is een risico dat we bij dit belangrijke onderwerp
wat ons betreft niet kunnen nemen. Is het misschien
mogelijk om al eerder een stand van zaken te krijgen over
de implementatie van deze wet?
Voorzitter. Nog een laatste punt. In de afgelopen weken
was er veel onduidelijkheid bij leerlingen en ouders over
digitaal lesmateriaal dat te laat binnenkwam of waar bij
bestellingen een aantal zaken misgingen. Volgens de
staatssecretaris maakt dit wetsvoorstel het makkelijker om
met digitaal lesmateriaal te werken, maar communicatie is
natuurlijk wel van essentieel belang. Hoe gaat de staatssecretaris de Kamer maar ook scholen, leerlingen, ouders en
uitgeverijen op de hoogte stellen van de laatste ontwikkelingen?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Kwint
namens de SP.

De heer Kwint (SP):
Dank u wel. In algemene zin kan ik het vandaag, zeker voor
mijn doen, vrij kort houden. Ik zie u verbaasd kijken, voorzitter. Ik zal proberen aan mijn belofte te voldoen.
De aanleiding voor deze wet is logisch en de oplossingsrichting eigenlijk ook. De toenemende digitalisering van het
onderwijs, waar je van alles van kunt vinden, maar die je
als feit overal ziet, dwingt ons tot nadenken over het
onderwijs voor morgen — dat doen we regelmatig — maar

4 oktober 2017
TK 8

8-8-1

ook over hoe we omgaan met de privacy van leerlingen en
hoe we voorkomen dat persoonsgegevens terechtkomen
bij commerciële partijen die die gegevens helemaal niet
hoeven te hebben. Mede daar beoogt dit wetsvoorstel een
oplossing voor te bedenken. Nu doet iedereen deels zijn
eigen ding met een eigen systeem en dat leidt uiteraard tot
problemen en tot niet compatibele systemen, met bijvoorbeeld als consequentie dat lesmateriaal te laat bij scholieren
terecht komt. Al is de ironie nu dat we klachten krijgen van
ouders dat hun kind het digitale lesmateriaal nog altijd niet
op de tablet heeft, omdat dat nog niet beschikbaar is. Als
ik terugdenk aan mijn eigen middelbare schoolperiode lijkt
mij de logistieke uitdaging van een groot boekenpakket,
inclusief keuzevakken, die je achter op je fiets en mee naar
huis moest zien te krijgen, een grotere uitdaging dan het
digitaal bezorgen van een boek. Maar goed, ook dat schijnt
nog wel eens ingewikkeld te zijn.
Maar hoe meer gegevens er uiteindelijk gehangen worden
aan een zogenaamd keten-ID, hoe groter de gevolgen zijn
wanneer er iets fout gaat. Daar hebben we enkele vragen
over. Het is namelijk nogal een operatie. Het keten-ID is
weliswaar minder herleidbaar tot één persoon dan nu vaak
het geval is, maar het is niet helemaal onherleidbaar. Kunnen we na deze wet met zekerheid garanderen dat er geen
persoonsgegevens bij commerciële partijen terechtkomen
die daar niks mee te maken hebben? Zo niet, kunnen we er
dan in ieder geval van uitgaan dat het voorstel van de SP
dat in het verleden is gedaan door mijn collega Van Dijk,
namelijk dat commerciële partijen die gegevens vernietigen
op het moment dat zij daar eigenlijk niet bij mogen komen,
nog steeds blijft staan? Nemen we in algemene zin soms
niet te snel genoegen met pseudonimisering, terwijl anonimisering, het helemaal onherleidbaar maken van gegevens
tot een persoon, uiteindelijk vanuit de privacy gezien een
betere optie kan zijn?
Dan afsluitend het voor mijn partij, de SP, eigenlijk
belangrijkste punt. Zelfregulering en autonomie van
schoolbesturen zijn nu de voornaamste redenen om de
overgang naar een nieuw systeem niet te verplichten. Maar
de vrijheid van onderwijs en de autonomie van schoolbesturen mogen er volgens ons nooit toe leiden dat een goede
omgang met de privacy van leerlingen facultatief wordt.
Natuurlijk, er zijn wettelijke beperkingen en natuurlijk, daar
zal elke school zich aan moeten houden. Maar wat als dat
niet gebeurt? Dan is vijf jaar wachten met ingrijpen relatief
lang. Bovendien, dienen wij scholen er niet mee als wij de
manier waarop zij hiermee om moeten gaan, opleggen in
plaats een afwijking van het gekozen systeem bij de
medezeggenschap neerleggen? Ook voor een Kamerlid is
dit nogal taaie materie. Ik kan mij voorstellen dat de
medezeggenschap van een school toch wel redelijk overvraagd wordt op het moment dat zij, als een school niet
meedoet met het gekozen systeem, moet besluiten hoe zijn
privacyreglement eruit moet gaan zien en wat de gekozen
uitzondering voor een school precies moet inhouden. Ik
denk echt dat wij de medezeggenschap daarmee mogelijk
kunnen overvragen. Bovendien denk ik dat de meeste
ouders die in de medezeggenschap op een school actief
zijn, dat niet zijn gaan doen vanwege hun opvattingen over
privacy binnen het onderwijs. Daar ligt voor ons dan ook
een zorgpunt.
Wij twijfelen er echt aan of zowel de school als de leerling
als de medezeggenschap gediend is met de vrijheid om af
te wijken en of we het onderwijs niet beter bedienen door

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

gewoon een standaard voor te schrijven, want autonomie
voor het onderwijsproces voor de leraar is uitstekend, maar
dit gaat over een praktische en wettelijke invulling van een
randvoorwaarde. Volgens mij zouden wij hen dat uit handen
kunnen nemen. Graag een reactie hierop.
Dit was het, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Kwint. Dan ga ik nu naar de heer Van
Meenen namens D66.

De heer Van Meenen (D66):
Voorzitter. Niet vaak gaat het in onze commissie Onderwijs
over de privacy van leerlingen en studenten. Dit is de uitgelezen kans om er een keer over te spreken. Bij de jongste
generaties zijn vanaf de start van hun leven alle gegevens
digitaal verwerkt en daardoor is de privacy van deze kinderen in de verdrukking gekomen. Bij D66 staan privacy en
digitale veiligheid hoog in het vaandel, want het is van
essentieel belang om misbruik van de persoonsgegevens
van deze kwetsbare groep te voorkomen. Zeker in het
onderwijs is het onduidelijk waar de grens ligt tussen de
betrokkenheid van de ouders en de privacy van het kind.
Ik kan me de tijd nog herinneren dat ik een 4 haalde voor
Frans. Dat zei ik dan thuis niet. De volgende keer haalde ik
een 6 en dan zei ik: ik heb twee zessen gehaald. Zo ging het
vroeger. Nou, dat is tegenwoordig onmogelijk. De ouders
weten al eerder dan de kinderen wat ze gehaald hebben.
Neem mijn eigen kleindochter van 3. Je kunt de hele dag
volgen wat ze aan het doen is. Het is verschrikkelijk leuk,
maar ook verschrikkelijk, zeg ik maar. En wat doet de regering? Niks.
(Hilariteit)
De heer Van Meenen (D66):
Vroeger kon je van een 3 op een rapport gewoon een 8
maken. Dat is allemaal voorbij, officieel voorbij. Zo hoort
u nog eens wat, voorzitter!
Hoewel het pseudonimiseren van leerlingengegevens een
stap in de goede richting is, is er een breder debat nodig
over de kansen en risico's van digitalisering in het onderwijs
en de privacybescherming van de leerlingen. Is de staatssecretaris bereid om voorafgaand aan het algemeen overleg
dat wij binnenkort zullen krijgen, het gebruik van digitale
leermiddelen en de kansen en risico's die daarmee gepaard
gaan in kaart te brengen?
Voorzitter. Digitalisering in het onderwijs levert echter niet
alleen nadelen en dreigingen op. Het biedt ook veel innovatieve kansen. Zo kan een docent gemakkelijk en snel de
voortgang van een leerling inzien, het verlaagt de werkdruk
van de docent en het maakt het mogelijk maatwerk te bieden aan leerlingen. De scholen zijn verantwoordelijk om
zorgvuldig om te gaan met die persoonsgegevens. Kan de
staatssecretaris toelichten of scholen op dit moment voldoende ondersteuning krijgen in het ontwikkelen van digitale veiligheid en het borgen van de privacy? Daarnaast
vraagt D66 zich af of het pseudonimiseren van gegevens

4 oktober 2017
TK 8

8-8-2

gebruiksvriendelijk is. Of dient elke basisschool een ICTexpert in te schakelen?
Voorzitter. De staatssecretaris benadrukt de wenselijkheid
van zelfregulering door scholen, zodat er ruimte is voor
innovatie. Zo mogen scholen zelf bepalen welke aanvullende leerlingengegevens ze uitwisselen met private partijen. Hier ontstaat echter een dilemma. Enerzijds leveren
extra leerlingengegevens naast het pseudoniem, zoals de
voornaam, het klasnummer en het geslacht, gebruiksgemak
op voor de leraar. Anderzijds is hierdoor geen sprake van
dataminimalisatie en is de leerling ondanks het pseudoniem
toch traceerbaar. Hoe gaat de staatssecretaris met dit
dilemma om? Waar ligt de grens rondom het verstrekken
van aanvullende persoonsgegevens aan private partijen bij
een pseudoniem?
Voorzitter. Als er scholen ruimte wordt geboden, is het van
essentieel belang dat er toezicht is, zodat de digitale veiligheid en de privacy van leerlingen niet in het geding komen.
Er worden drie instanties genoemd als toezichthouder: de
Autoriteit Persoonsgegevens, de Inspectie van het Onderwijs en het platform Edu-K. Voor D66 blijven de bevoegdheden van deze instanties echter te vaag. Wordt de omgang
met persoonsgegevens op dit moment al meegenomen in
het onderzoek van de inspectie? Hoe houdt de Autoriteit
Persoonsgegevens toezicht? Heeft die voldoende capaciteit
om alle onderwijsinstellingen en private partijen hierop te
controleren? Kan de staatssecretaris toelichten wie de
eindverantwoordelijkheid draagt voor het toezicht op de
bescherming van de leerlingengegevens?
Voorzitter. Het is al eerder gezegd door mevrouw Westerveld en ook ik zie dat deze wet pas over vijf jaar wordt
geëvalueerd, terwijl technologische ontwikkelingen en
digitalisering in het onderwijs in sneltempo gaan. Waarom
is er gekozen voor een termijn van vijf jaar? Is een evaluatie
na vijf jaar niet veel te laat, ook omdat de staatssecretaris
aangeeft in de evaluatie te onderzoeken of scholen de Wet
bescherming persoonsgegevens voldoende in acht nemen?
D66 vindt het van belang eerder toe te zien op deze wetswijziging. Ik overweeg hierover een amendement in te dienen, maar ik hoor graag eerst de reactie van de staatssecretaris.
Ik dank u zeer.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Meenen, ook voor het delen van
persoonlijke informatie met ons.
De heer Van Meenen (D66):
Ik kan nog een minuutje doorgaan.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de heer Rog namens het CDA.

De heer Rog (CDA):
Voorzitter, dank u wel. De Kamer heeft vaker gesproken
over privacyschendingen in het onderwijs. Het CDA
onderschrijft daarom het belang van het gebruik van een

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

pseudoniem. Wij steunen het gebruik van een keten-ID bij
de uitwisseling van gegevens tussen scholen onderling en
tussen scholen en andere partijen.
De vragen die wij nu nog hebben richten zich voornamelijk
op de uitvoerbaarheid van dit toch wat ambitieuze ICTproject. Omdat we weten dat de combinatie van overheid
en ICT niet altijd vlekkeloos gaat, hebben we een paar vragen aan de staatssecretaris. Zijn alle scholen nu volledig
geëquipeerd om aan de doelen van deze wet te voldoen of
zijn er volgens de staatssecretaris nog inrichtingsproblemen
te verwachten? Kunnen studenten, bijvoorbeeld in het mbo,
die hun leermiddelen niet digitaal bestellen wel toegang
krijgen tot digitale leermiddelen of toetsen? Zijn alle uitgeverijen in staat om op dezelfde wijze het digitale persoonsgebonden nummer te verwerken?
Voorzitter. We spreken vandaag over dit wetsvoorstel omdat
een latere behandeling volgens het ministerie zou leiden
tot een jaar uitstel. Mijn vraag is of de staatssecretaris ons
kan garanderen dat de invoeringstermijn nu ruim genoeg
is om het gebruik van pseudoniemen en keten-ID's zorgvuldig in te voeren.
Ik kom op de evaluatiebepaling. De evaluatie vindt plaats
na vijf jaar. Andere sprekers hadden het daar ook over. Mijn
vraag aan de staatssecretaris is nu vooral of hij kan aangeven hoe de introductie gemonitord wordt. Er rust voor de
realisatie van de nummervoorziening immers een grote
last op de schouders van Kennisnet. Gaat de staatssecretaris
ook de rol van Kennisnet evalueren? Kan de staatssecretaris
nog aan de noodrem trekken of de introductie faseren als
onverhoopt zou blijken dat partijen niet in staat zijn om
deze omslag probleemloos te maken?
Voorzitter, dank u vriendelijk.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Rog. Tot slot geef ik het woord aan
mevrouw Becker namens de VVD.

Mevrouw Becker (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Scholen maken steeds meer gebruik
van digitale leermiddelen. Dat is een goede zaak. Ze maken
het onderwijs meer gepersonaliseerd, modern en interactief.
Toen scholieren mij laatst tijdens een werkbezoek uitlegden
hoe zij zelf met een app een 3D-presentatie maakten, realiseerde ik mij als dertiger dat ik nog een paar cursussen kan
gebruiken om over tien jaar niet te worden weggeconcurreerd door deze aanstormende digitale generatie. Maar dat
terzijde, want we staan hier vandaag niet om te spreken
over de voordelen van digitalisering, maar om iets te doen
aan de risico's.
Scholen en leveranciers van leermiddelen blijken in de
praktijk meer leerlinggegevens uit te wisselen dan noodzakelijk. Dat is niet alleen inefficiënt, maar ook privacygevoelig. Met dit wetsvoorstel kunnen scholen een pseudoniem
aanmaken op basis van het persoonsgebonden nummer
van hun leerling, waardoor het aantal leerlinggegevens dat
bij leveranciers beschikbaar is uiteindelijk wordt teruggebracht. Dat is een goede zaak. De VVD is dan ook voorstander van het doel van dit wetsvoorstel. Wel wil de VVD nog
enkele vragen stellen over de werking van dit wetsvoorstel

4 oktober 2017
TK 8

8-8-3

en over de veiligheid van digitale leerlinggegevens in bredere zin.
Mijn eerste vraag gaat over het ogenschijnlijk vrijblijvende
karakter van het wetsvoorstel. Een aantal eerdere sprekers
had het daar ook al over. Het wetsvoorstel biedt scholen
de mogelijkheid om te werken met een pseudoniem, maar
het is geen wettelijke verplichting. De staatssecretaris
motiveert deze vrije keuze vanuit het belang van zelfregulering. Realiseert de staatssecretaris zich voldoende dat dit
wel op gespannen voet kan staan met het soms beperkte
bewustzijn over digitale veiligheid op sommige scholen?
De staatssecretaris schrijft zelfs immers ook dat de taakvolwassenheid, zoals hij dit noemt, van scholen op dit gebied
verschilt. Toch denkt hij dat bijna alle scholen het pseudoniem uiteindelijk zullen gebruiken.
Als extra waarborg is in de wet een evaluatie na vijf jaar
opgenomen. Nu lijkt evalueren mij op zich slim en ben ik
in principe niet tegen zelfregulering, maar er moet in het
belang van alle leerlingen wel tijdig een stok achter de deur
zijn bij scholen die niet of onvoldoende met digitale veiligheid aan de slag gaan. Mijn vraag, die vandaag al eerder
gesteld is, is daarom of de evaluatietermijn niet te lang is.
De digitalisering schrijdt immers voort. In de tussentijd
weten we dan niet of leerlinggegevens mogelijk onvoldoende worden geanonimiseerd. Is de staatssecretaris
bereid eerder te evalueren of in elk geval de voortgang
periodiek te monitoren? Ik overweeg op dit punt een motie.
Mijn tweede vraag gaat over de reikwijdte. Het wetsvoorstel
gaat over pseudonimisering van leerlinggegevens bij uitwisseling door scholen met leveranciers van leermiddelen.
Maar er zijn in dit land nog meer partijen die leerlinggegevens uitwisselen met derden, terwijl die mogelijk ook privacygevoelig zijn. Zo zagen we de afgelopen periode twee
keer zorgwekkend nieuws naar aanleiding van een onderzoek van RTL. Leerlinggegevens van 1.900 kwetsbare leerlingen bleken in september op straat te liggen. Dat kwam
doordat sommige gemeenten bij de aanbesteding van het
leerlingenvervoer de gegevens onvoldoende hadden geanonimiseerd. Gisteren bleken van nog eens 4.100 leerlingen
de gegevens ten onrechte openbaar te zijn geworden. Van
één leerling was bijvoorbeeld op internet te lezen dat er
sprake is van PTSS en woedeaanvallen en van een andere
leerling was het thuisadres te lezen. Dat is volgens de VVD
onacceptabel. Is de staatssecretaris dat met ons eens?
De Autoriteit Persoonsgegevens zegt dat gemeenten deze
gegevens hadden moeten anonimiseren. Maar in de praktijk
slagen sommige gemeenten daar dus niet in. In de antwoorden op mijn Kamervragen over deze gebeurtenis gaf de
staatssecretaris aan dat gemeenten een belangrijke eigen
verantwoordelijkheid hebben om de Wet bescherming
persoonsgegevens na te leven en dat — in mijn eigen
woorden — het kabinet bereid is ze daar nog eens op te
wijzen. Naar aanleiding van het schokkende nieuws van
gisteren verwacht de VVD toch wel wat meer actie van het
kabinet. Waarom komt er niet ook een standaard voor uitwisseling van leerlinggegevens door gemeenten? Net als
gemeenten zijn ook scholen immers zelf verantwoordelijk,
maar toch maken we bij scholen wel de keuze voor een
convenant, standaarden en het wetsvoorstel dat we hier
vandaag behandelen. Zo hoeven scholen niet allemaal zelf
het wiel uit te vinden. Laten we dat voor gemeenten ook
doen. Wat vindt de staatssecretaris daarvan? Is hij bereid
anonimiseren en beveiligen van leerlinggegevens ook voor

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

gemeenten via een standaard beter mogelijk te maken? Is
de staatssecretaris bereid er samen met zijn collega Plasterk
en de VNG voor te zorgen dat hier een gemeentelijk convenant voor komt? Mijn fractie overweegt hierover een motie.
Mijn derde vraag gaat over het flankerend beleid dat bij dit
wetsvoorstel hoort, wat er verder mogelijk is om het
bewustzijn over veiligheid van digitale gegevensuitwisseling
op alle scholen te verbeteren. De VVD heeft er herhaaldelijk
op aangedrongen dat er standaarden komen voor digitale
veiligheid, zoals ook de Onderwijsraad heeft aanbevolen.
Inmiddels is er een standaard voor digitale beveiliging
ontwikkeld; complimenten voor de staatssecretaris. Maar
is zijn verwachting dat de standaard bij scholen voldoende
bekend zal zijn, toegepast zal worden en gehandhaafd zal
worden? Het is immers van groot belang dat de standaard
niet alleen op papier maar ook in de praktijk een succes
wordt. Hoe wordt dit gemonitord? Kan de staatssecretaris
aangegeven wat de rol van de Autoriteit Persoonsgegevens
is op het punt van anonimiseren en beveiligen van leerlinggegevens? Het onderzoek van RTL bij de gemeenten toonde
deze week eigenlijk een probleem aan dat in mijn ogen de
Autoriteit had moeten constateren. Een van de gedupeerden
van wie bij de aanbesteding in 2013 privacygevoelige
informatie op internet is beland, heeft in juli 2017 volgens
RTL ook melding gemaakt bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Daar heeft diegene geen terugkoppeling op gekregen.
Ook de betreffende gemeente bleek niet door de Autoriteit
Persoonsgegevens geïnformeerd te zijn. Mijn vraag aan de
staatssecretaris is vandaag of het kabinet vindt dat er bij
de Autoriteit Persoonsgegevens voldoende slagkracht
bestaat, niet alleen ten aanzien van gemeenten, maar ook
ten aanzien van scholen. Wat is het beeld van de staatssecretaris op dit punt?
Tot slot, voorzitter, heb ik nog een vraag over de implementatie. De VVD wil voorkomen dat leerlingen in het nieuwe
schooljaar gedupeerd worden door een mogelijk gebrekkige
toegang tot digitale leermiddelen doordat systemen als
gevolg van dit wetsvoorstel moeten worden aangepast. Dit
jaar nog bleken bij veel scholen digitale leermiddelen te
laat toegankelijk en bij sommige scholen zijn deze nog
steeds niet toegankelijk. Scholen zaten dan meer dan een
maand zonder voldoende lesmateriaal. Dat mag wat de
VVD betreft niet opnieuw gebeuren. Ik heb naar aanleiding
van de vertraging dit jaar Kamervragen gesteld over de
markt voor digitaal lesmateriaal en hoe deze zich heeft
ontwikkeld. De staatssecretaris gaf in zijn antwoord aan dat
een coöperatie in ontwikkeling is voor gezamenlijke inkoop,
zodat scholen een betere positie krijgen. Ik wil vandaag in
dit debat van de gelegenheid gebruikmaken om hem vandaag alvast te vragen hier nader op in te gaan. Hoe ontwikkelt deze coöperatie zich? Loopt deze tegen wetgeving aan
bij haar inzet? Verder lijkt het mij goed om over het onderwerp "een gezonde markt voor digitaal lesmateriaal" op
een ander moment uitgebreider van gedachten te wisselen,
maar nu stel ik de vraag of de staatssecretaris kan toezeggen dat dit wetsvoorstel daadwerkelijk bijdraagt aan het
oplossen van problemen op het gebied van het tijdig leveren van het materiaal. Draagt dit wetsvoorstel er dus ook
toe bij dat tijdig met de implementatie wordt begonnen en
dat uitvoerig wordt getest, zodat alle leerlingen volgend
jaar tijdig gebruik kunnen maken van digitale leermiddelen?
Dank u wel, voorzitter.

4 oktober 2017
TK 8

8-8-4

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Becker.

Meenen vroeg of die ondersteuning nu voldoende is. Ik zie
dat die steeds meer op vlieghoogte begint te raken.

Dit was de eerste termijn van de zijde van de Kamer. Ik
schors de vergadering vijf minuten.

Naast de PO-Raad en de VO-raad hebben we ook met de
ondersteuning van Kennisnet een toegankelijke aanpak
ontwikkeld die scholen helpt om hun informatiebeveiliging
en hun privacy meer op orde te houden. Er wordt ook heel
veel gedaan op het gebied van bewustwording. Neem bijvoorbeeld deze maand, oktober. Dat is de jaarlijkse maand
van de informatiebeveiliging en de privacy. Het doet me
daarom deugd dat we juist in deze maand dit wetsvoorstel
kunnen bespreken.

De vergadering wordt van 16.00 uur tot 16.05 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef de staatssecretaris het woord.

Staatssecretaris Dekker:
Voorzitter, dank. We hebben het vandaag over een
belangrijk onderwerp, namelijk hoe we omgaan met de
privacy van leerlingen in een wereld die steeds digitaler
wordt, ook op scholen. We zien dat er veel gewerkt wordt
met digitale leermiddelen. Dat heeft voordelen, maar brengt
ook risico's met zich mee.
Ik wil de Kamer bedanken voor het gehoor geven aan het
verzoek om dit snel te behandelen, want dat maakt het in
ieder geval mogelijk dat we, als alles goed gaat, volgend
jaar met de invoering zouden kunnen beginnen. Als dat
later was geweest, was dat niet gelukt. Natuurlijk gaan we
de implementatie zorgvuldig doen. Mochten we onverwacht
hobbels tegenkomen, dan houden we daar altijd rekening
mee, maar dit betekent in ieder geval dat we vooralsnog
op schema kunnen blijven liggen. Dat is, als het om die
verbeteringen gaat, ook hard nodig. Dat hebben we afgelopen week weer gezien. Ook in de krant hebben we kunnen
lezen dat er nog steeds scholen zijn waarvan leerlingen niet
bij hun digitale leermiddelen, digitale boeken of digitale
toetsen kunnen. Dat moet echt beter; daar zal ik straks iets
over zeggen.
De toenemende digitalisering van het onderwijs vraagt
vooral ook dat scholen daar op een bewustere manier en
ook op een meer zorgvuldige manier mee omgaan. Waar
het vroeger klassiek was — je had een kast met een slot en
aan het eind van de dag deed je daar de leerlingmappen in
en draaide je de sleutel om — moet je dat nu ook op een
digitale manier doen. Ik ben het helemaal met mevrouw
Westerveld eens dat de uitdaging daarbij steeds is om het
tempo van ontwikkelingen bij te houden. Het is natuurlijk
heel moeilijk om de markt altijd voor te blijven en de ontwikkelingen altijd voor te zijn. We moeten uitkijken dat
scholen en ook wij als wetgever niet te ver gaan achterlopen.
De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat het beter kan
en moet. Zo heb ik met uw Kamer moeten constateren dat
bij het gebruik van digitale leermiddelen scholen en leveranciers meer gegevens over leerlingen uitwisselden dan
nodig was. Ook bleek dat de afspraken tussen scholen en
leveranciers onvoldoende op orde waren. Maar we hebben
niet stilgezeten. Het onderwijs heeft heel veel acties
ondernomen. Als ik kijk naar de PO-Raad en de VO-raad en
het convenant dat is afgesproken met leveranciers die op
basis daarvan een modelovereenkomst hebben uitgewerkt
waarmee scholen nu goede afspraken kunnen maken met
de leveranciers over de privacy van hun leerlingen, zie ik
dat er vanuit de ondersteunende sectorraden ongelofelijk
veel gebeurt in termen van ondersteuning. De heer Van

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

Voorzitter. Laat ik even kort terugblikken naar de huidige
problemen met de toegang tot digitale leermiddelen. Bij
de start van het schooljaar bleek dat duizenden leerlingen
geen toegang hadden tot hun lesstof. Bij het werkend krijgen van digitale leermiddelen in de klas zijn heel veel verschillende leveranciers betrokken. Denk aan de leveranciers
van het schoolinformatiesysteem, de distributeurs en educatieve uitgeverijen. De systemen van deze partijen moeten
onderling goed kunnen communiceren, omdat zij anders
niet weten welke stof bij welke leerling terecht moet komen.
De leveranciers hebben in de zomer diverse aanpassingen
in hun systemen gedaan, maar zij hebben in mijn ogen
onvoldoende getest of die systemen onderling goed met
elkaar konden praten. Dat heeft ertoe geleid dat duizenden
leerlingen geen toegang hadden tot hun digitale lesmateriaal.
Nu hebben wij er na een update van onze telefoon allemaal
wel eens last van dat niet alle apps goed werken. Dan is
het vervelend als bijvoorbeeld Buienradar even uit de lucht
is, maar als leerlingen door dit soort updates niet bij hun
boeken kunnen, is dat natuurlijk voor leerlingen en scholen
heel vervelend. Ik vond het persoonlijk vervelend dat in de
berichtgeving een beetje de suggestie werd gewekt dat dit
allemaal te maken had met dit wetsvoorstel en de invoering
van pseudonimisering. Ik vond dat een beetje gek want dit
moet nog door de Kamer. Wij zijn daar achteraan gegaan
en wat blijkt, scholen en de leveranciers hebben een aantal
updates doorgevoerd die het straks mogelijk maken om
ook met dit wetsvoorstel aan de slag te gaan, maar die
anders sowieso hadden moeten worden doorgevoerd om
te voorzien in de beveiliging en de privacy van leerlingen,
die ook nu al goed op orde moeten zijn.
Ik ben heel blij dat wij daar met dit wetsvoorstel straks een
nog veel grotere slag overheen kunnen maken. Dan komt
er één betrouwbaar nummer voor elke leerling. Scholen
kunnen dat nummer vervolgens gebruiken in de uitwisseling
met hun leveranciers. Daarmee wordt een belangrijke aanleiding voor de huidige problemen weggenomen, want het
is juist het gebrek aan een betrouwbaar pseudoniem, een
betrouwbaar keten-ID of een betrouwbaar nummer dat de
huidige problemen mede veroorzaakt.
Tegelijkertijd zeg ik er heel nadrukkelijk bij dat deze wet niet
alle problemen in de digitale omgeving van scholen zal
oplossen. Er zullen altijd incidenten zijn, ook in de toekomst.
Ik denk dat dat onvermijdelijk is in de digitale wereld. Het
is zaak om die dan zo snel mogelijk op te lossen. Scholen
zien zich natuurlijk voor veel meer vraagstukken rond digitalisering gesteld. Daarom lijkt de suggestie van de heer
Van Meenen mij ook een heel goede. Hij zegt: kijk nu eens
wat breder naar de kansen en risico's, breng die eens in
kaart. Wij hebben de afgelopen kabinetsperiode het Door-

4 oktober 2017
TK 8

8-8-5

braakproject ICT gehad. Wij laten de resultaten daarvan
voor het einde van het jaar zien. Dan zult u zien dat de
vraagstukken ook breder zijn dan alleen maar het ontwikkelen van een pseudoniem. Ik kan daarbij een goed overzicht
geven van de uitdaging waar het onderwijs voor staat. Dat
kan worden meegenomen in de debatten met het, dan
waarschijnlijk nieuwe, kabinet.
Mevrouw Becker (VVD):
Het is goed te horen dat de staatssecretaris dat in kaart wil
brengen. Uit de beantwoording van mijn Kamervragen over
het niet-tijdig beschikbaar zijn van digitale leermiddelen
blijkt dat de private partijen ook een onafhankelijk onderzoek
willen doen naar de gehele problematiek. Kan de staatssecretaris aangeven wanneer zij verwachten dat te hebben
afgerond? Het zou mooi zijn als wij dat dan ook meteen
kunnen betrekken bij de brief die van het kabinet komt,
zodat wij als Kamer over het totaal een keer een debat
kunnen hebben.

om dat veilig te doen. En dat is in feite wat wij hiermee
mogelijk maken. Dat kan nu wettelijk niet, maar wij maken
het mogelijk dat zo'n nummer wordt aangemaakt. Dat
maken we ook technisch mogelijk. Dat is best een flinke
operatie, zo zeg ik tegen de heer Rog, maar het is geen
groot ICT-project in de klassieke zin van het woord. We zien
het weleens bij de grote uitvoeringsdiensten; daar zijn dan
miljoenen mee gemoeid. U hebt ook gezien dat hier relatief
weinig geld mee gemoeid is, omdat de ICT-kant van het
verhaal relatief simpel is. Het is namelijk een soort converter. Je stopt er het persoonsgebonden nummer in en je
krijgt een keten-ID eruit. Daarmee is de overheidstaak op
het gebied van ICT aan die kant afgerond. Wat ingewikkeld
wordt, is zorgen dat al die verschillende kanten — scholen,
distributeurs en leveranciers — met één en hetzelfde nummer kunnen werken en de systemen daar goed op aanpassen. De uitdaging zit dus heel erg in de afstemming. Daar
zijn platforms voor. Het Edu-K is het platform waarop zowel
de vraagkant als de aanbodkant bijeenkomen om hier goede
afspraken over te maken.

Staatssecretaris Dekker:
Ik wil dat nagaan. Het lijkt mij sowieso goed dat dit zo snel
mogelijk wordt gedaan en afgerond, ook omdat wij daar
wellicht weer lessen uit kunnen trekken voor de invoering
en implementatie van het pseudoniem die gaat lopen vanaf
het voorjaar. Wat mij betreft hoop ik rond de jaarwisseling
over de gegevens te beschikken. Ik ga dat na.

Dit klinkt allemaal heel erg ingewikkeld, maar in essentie
gaat het gewoon om een heel zorgvuldige constructie
waarbij wij ervoor zorgen dat zo'n betrouwbaar nummer
beschikbaar komt. Dat is niet alleen maar veiliger. Daarmee
wordt een en ander ook gebruiksvriendelijker, zo zeg ik in
de richting van D66. Je zou het een soort digitale sleutelhanger kunnen noemen.

Mevrouw Becker vroeg ook naar de inkoopcoöperatie. Ik
denk dat dit ook iets is wat breder is dan pseudonimisering,
maar wij zien nu dat de vraag van de scholen enorm versnipperd is. Je hebt een paar grote spelers. Ik ben er een
groot voorstander van dat zowel in het p.o. als in het vo en
wellicht ook in het mbo, de vraagkant meer wordt georganiseerd zodat je ook een sterker tegenwicht kunt bieden
aan de grote leveranciers, distributeurs en uitgeverijen bij
de ontwikkeling van nieuw materiaal of de eisen aan de
kwaliteit die moet worden geleverd. Dus ja, daar ben ik een
groot voorstander van.

Uiteraard heeft uw Kamer een aantal vragen over dit wetsvoorstel. Om te beginnen heeft onder anderen de heer
Kwint van de SP gevraagd of de keuze om het pseudoniem
niet verplicht te stellen, een verstandige keuze is. Ik begrijp
dat ook. Wij hebben daar goed over nagedacht. Ik denk dat
wij er zorgvuldig voor hebben gekozen om het gebruik van
het pseudoniem en de aanvullende gegevens niet helemaal
dicht te timmeren en in die zin te verplichten. Dat heeft
ermee te maken dat het uiteindelijk de wettelijke, maar ook
de principiële verantwoordelijkheid van scholen is om
ervoor te zorgen dat ze op een verstandige manier met de
leerlingengegevens omgaan. Het is niet een soort dingetje
dat je afvinkt; daarover moet je het gesprek aangaan, met
ouders en met medezeggenschapsraden. Het tweede
argument is dat, als je het wel zou verplichten, je de gekke
situatie krijgt dat het daarmee feitelijk een deugdelijkheidseis wordt. Uw Kamer heeft mij recentelijk opgeroepen uit
te kijken met nieuwe deugdelijkheidseisen omdat er in het
onderwijs al zo veel verplichtingen zijn. Waar scholen nu
een relatie hebben met de Autoriteit Persoonsgegevens,
die toeziet op het veilig omspringen met persoonsgegevens
en die daarop handhaaft, krijg je, als je het verplicht stelt,
een dubbele toezichtrol, want daarmee wordt het een
deugdelijkheidseis en zou de inspectie daar dubbel op
moeten letten. Dus ik vind het voor de zuiverheid in ons
bestel belangrijk dat we dat laten bij de autoriteit die erover
gaat. Dat is goed geregeld in de wetgeving voor de
bescherming van persoonsgegevens.

De heer Rog vroeg of leerlingen in het mbo die de leermiddelen hebben besteld, daar nu wel bij kunnen. Dat is nog
niet overal het geval. Hier en daar zijn er echt nog wel een
aantal problemen. Dat heeft te maken met het feit dat
licenties moeten worden verschaft: je moet een licentie
hebben om uiteindelijk bij dat materiaal te komen.
Voorzitter. Dan dit wetsvoorstel. Waarom is dit wetsvoorstel
nou een stap vooruit? Om zeker te weten dat scholen en
leveranciers het straks over dezelfde leerling hebben, is het
belangrijk dat de systemen voor iedere leerling een uniek
nummer hebben. Dat noemen we een pseudoniem, zo zeg
ik tegen de heer Kwint. Hij vroeg waarom we het niet anonimiseren; dat is misschien nog veiliger en beter. Als je het
echt anonimiseert, weet men aan de andere kant niet welke
leerling inlogt. Dat is wel relevant als je bij wijze van spreken
je boek weer wilt inzien op de bladzijde waar je de vorige
keer bent gestopt, of als je een toets wilt maken die een
niveautje hoger is dan het niveau dat je de vorige keer
aankon.
Een voorbeeld van zo'n uniek nummer is het burgerservicenummer. In het onderwijs is dat bekend als het persoonsgebonden nummer. Omdat dat nummer al gekoppeld is
aan heel veel andere dingen, heb je een alternatief nodig

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

Dan even mijn verwachting van hoe het zal gaan in de
praktijk. Ik denk dat de facto heel veel scholen hiermee gaan
werken, om een aantal redenen. Om te beginnen is er
gewoon in een convenant afgesproken dat ze hiermee aan
de slag gaan. Ten tweede zal de Autoriteit Persoonsgegevens gaan wijzen richting scholen: er is nu zo'n pseudoniem
en dat is een hele veilige manier om het te doen; u heeft
eigenlijk geen goed verhaal als u het nog op een andere
manier doet, tenzij u daar heel goed over nagedacht heeft,

4 oktober 2017
TK 8

8-8-6

dat heel goed kunt beredeneren en dat ook met ouders
heeft afgesproken; dan kunnen we daar misschien een
aanpassing op doen. De terugvaloptie is dus dat pseudoniem. Ik denk dat straks in de praktijk het pseudoniem de
facto de standaard zal zijn.
Voorzitter. Hoe zit het dan met de Autoriteit Persoonsgegevens? Wanneer grijpt die in? Hoe zit het met de capaciteit?
Bij iedere toezichthouder is de toezichtcapaciteit altijd
beperkt, zo zeg ik tegen de heer Kwint, maar over zijn
schouder ook een beetje tegen mevrouw Becker. Er moeten
keuzes in worden gemaakt. Dat gaat bij de Autoriteit Persoonsgegevens signaal- en risicogericht, dus als er wat aan
de hand is, als een ouder of iemand anders aan de bel trekt
of als er een signaal in de krant komt, is dat het moment
waarop de Autoriteit Persoonsgegevens erop afstapt. Zij is
geen tandeloze tijger, want bij datalekken en onzorgvuldig
omgaan met persoonsgegevens kan zij forse boetes
opleggen. Dat hangt scholen dan dus boven het hoofd.
Ik zie dat er mensen willen interrumperen, maar misschien
mag ik tot slot nog wat zeggen, dan heb ik het rondje
afgemaakt. We zien dat er uitbreiding nodig is. Mijn collega
van V en J heeft onlangs toegezegd de bijdrage aan de
Autoriteit Persoonsgegevens structureel te verhogen met
zo'n 7 miljoen extra per jaar om in de capaciteit iets meer
lucht te geven.
De heer Kwint (SP):
Even een stukje terug, naar de vraag of het verplicht moet
worden. Ik snap de argumenten van de staatssecretaris
waarom het, ook in het kader van het toezicht, niet zou
passen om het op die manier vorm te geven. Ik zou wel
graag willen dat hij nog even stilstaat bij het punt van de
medezeggenschap, want ik denk echt dat je bij de scholen
die hier niet voor kiezen, de medezeggenschap welhaast
overvraagt door ze ook met dit soort ingewikkelde afwegingen, kwesties en alternatieven voor het voorkomen van
privacyschending te belasten.
Staatssecretaris Dekker:
Dat is ingewikkelde materie. Daarom is het, denk ik, goed
dat er straks een pseudoniem is. Als scholen zeggen dat ze
het lekker simpel willen houden, hebben ze daar straks een
handig middel voor. Tegelijkertijd vind ik ook het bewustzijn
hierover van belang. Hoe ga je om met persoonsgegevens,
niet alleen in het dataverkeer met digitale leveranciers van
toetsen en boeken, maar ook op de school zelf? Wat sla je
op op de school zelf? Wat houd je bij? Welke gegevens
vraag je als school aan de ouders? Wat heb je bij wijze van
spreken nog op de oude, conventionele manier op papier
staan op school? Ik vind het wel belangrijk dat dat gesprek
op school wordt gevoerd, ook met de medezeggenschapsraad. Scholen zullen dus ook zelf wat moeten doen aan het
bewustzijn bij ouders van de risico's die er zijn, de manier
waarop daarmee wordt omgegaan en de wijze waarop die
kunnen worden beperkt.
De heer Kwint (SP):
Op hoofdlijnen ben ik het daarmee natuurlijk helemaal eens,
maar het gaat hier niet over de manier waarop een school
of de ouders omgaan met de privacy van leerlingen. Het
gaat hier specifiek om de vraag hoe je vanuit een leerling-

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

nummer of een burgerservicenummer de anonimiteit kunt
garanderen voor toegang tot lesmateriaal en toetsen.
Natuurlijk hopen wij allebei dat zo veel mogelijk scholen
gebruik zullen maken van het pseudoniem, maar het is wel
heel erg toegepast. Door de geluiden die ik af en toe vanuit
de medezeggenschap hoor, maak ik mij wel zorgen om die
arme ouders in de medezeggenschap bij scholen die wat
anders besluiten. Snapt de staatssecretaris dat?
Staatssecretaris Dekker:
Ik begrijp dat volledig, maar tegelijkertijd moeten we de
medezeggenschapsraden niet onderschatten. Die hebben
vaak te maken met heel veel ingewikkelde vraagstukken.
Een begroting goed kunnen doorzien en verstandig meerjarig financieel beleid is ook niet eenvoudig. Als je werkgever bent en je hebt mensen op je loonlijst staan, is dat door
alle juridische aspecten ingewikkelde materie. Dus ik ben
het met u eens dat het ingewikkeld kan zijn en dat je wellicht
wilt afwijken van de standaard, maar dan zou ik haast zeggen: we moeten meer doen aan de professionalisering en
het goede ondersteuningsniveau van bijvoorbeeld lerarenen oudergeledingen in de medezeggenschapsraden in
plaats van het daar weghalen.
Mevrouw Becker (VVD):
Ik wou nog even ingaan op het punt van de Autoriteit Persoonsgegevens. We hebben in Nederland gekozen voor
een systeem van zelfregulering waarin gemeenten en
scholen zelf verantwoordelijk zijn voor de naleving van de
Wet bescherming persoonsgegevens. Het is dan van belang
dat er inderdaad een autoriteit is die toeziet op de naleving.
Ik ben blij dat de staatssecretaris zegt: die autoriteit gaat
ook versterking krijgen. Maar tegelijkertijd hoor ik hem
zeggen: de autoriteit werkt natuurlijk wel op basis van signalen, bijvoorbeeld een bericht in de krant of een bericht
van ouders. Het lijkt me nu net bij digitale veiligheid erg
moeilijk voor ouders om tijdig te zien dat er iets niet deugt.
We zijn gegaan van 1.900 leerlingen naar 4.100 kwetsbare
leerlingen waarvan de gegevens jarenlang op internet
hebben gestaan, zonder dat de autoriteit dat gezien heeft.
Dat doet bij mij toch de vraag rijzen of ze niet actief moeten
gaan handhaven.
Staatssecretaris Dekker:
Ik wil best nagaan hoe de AP met dit specifieke geval
omgaat. Mijn indruk is dat zij bij dit soort signalen toch wel
scherp zijn en actie ondernemen. Wat ze ook heel erg doen,
en ik ben daar eigenlijk wel voor, is heel actief voorlichten.
Hier geldt immers ook dat preventie beter is dan reparatie
of handhaven. Ze gaan in ieder geval gemeenten maar
straks ook scholen aangeven hoe ze hun verantwoordelijkheid op een goede manier kunnen invullen. Dus ja, ze
moeten voldoende capaciteit hebben om door te bijten als
dat echt nodig is. Maar ik wil ook graag dat ze aan die
voorkant het een en ander doen en ik heb daar eigenlijk wel
een goede indruk van.
Mevrouw Becker (VVD):
Goed om te horen dat de staatssecretaris wil nagaan wat
er in dit geval is misgegaan. Het zou fijn zijn als de Kamer
daar ook over geïnformeerd kan worden. Verder wacht ik
even het antwoord af dat hij zo meteen geeft op de vraag

4 oktober 2017
TK 8

8-8-7

of we bij gemeenten ook iets met standaarden kunnen gaan
doen.
Staatssecretaris Dekker:
Daar kom ik straks nog op terug.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Staatssecretaris Dekker:
Een aantal leden vroegen: leuk dit, maar de ontwikkelingen
gaan natuurlijk heel snel en wanneer gaan we daar nou op
terugkijken? Die evaluatiebepaling staat op vijf jaar, maar
we moeten toch al eerder weten of dit werkt en of we misschien tussentijds lessen kunnen leren. Wat is de rol daarbij
van Kennisnet?, zo vroeg de heer Rog. De heer Kwint vroeg
of je niet ook naar nieuwe technologische ontwikkelingen
moet kijken. Je gebruikt nu iets, maar wellicht is er over
een paar jaar wel een beter alternatief. Misschien mag ik,
voorzitter, de toezegging aan de Kamer doen dat we niet
gaan wachten op de formele wetsevaluatie, die je natuurlijk
moet doen als de boel een tijdje draait. Ik zal de Kamer
jaarlijks informeren over de stand van zaken en over hoe
de uitrol verloopt, zodat we daar ook jaarlijks over kunnen
spreken.
Voorzitter. De heer Kwint had een vraag over betere technologieën. Daar is in de schriftelijke beantwoording wel het
een en ander over gezegd. We hebben heel bewust gekozen
voor een systeem dat voldoet aan alle nationale en internationale vereisten, maar waarvan we ook weten dat het een
betrouwbaar systeem is. Het is met andere woorden
bewezen technologie, die ook goed ingevoerd kan worden
in de systemen van de leveranciers. Aangezien daarmee
een goede en veilige variant van het nummer kan worden
gegenereerd, hebben wij daar ons oog op laten vallen. Het
had ook op een andere manier gekund, maar dan ga je meer
met innovatieve technologieën werken, wat alleen maar
weer nieuwe risico's met zich meebrengt. Sluiten die dan
wel voldoende aan bij al die andere leveranciers? Omdat
wij willen dat dit goed gaat, hebben wij daar niet voor
gekozen. Maar dit is degelijk en het heeft zich ook elders al
bewezen.
Voorzitter. Mevrouw Becker stelde de vraag over het leerlingenvervoer. Ik heb dat natuurlijk ook meegekregen. Het
is niet de eerste keer dat dit gebeurt. Ik vind het ook onacceptabel als gemeenten bij het aanbesteden van leerlingenvervoer onzorgvuldig met dit soort dingen omspringen. Ik
vermoed dat een pseudoniem, waarmee we nu werken in
het communicatieverkeer tussen scholen en leveranciers,
geen soelaas gaat bieden bij het leerlingenvervoer. Als je
dat aanbesteedt, zal een taxi- of busmaatschappij immers
ook bijvoorbeeld willen weten waar kinderen wonen. Je
hebt dan dus iets meer gegevens nodig. Maar ik wil wel
samen met de VNG en scholen kijken of wij aan tafel kunnen
gaan zitten om een soort standaard af te spreken en ook
voor dit vervoer te kijken naar wat mogelijk is rond dataminimalisatie. Dit houdt in dat wij zo veel als nodig meegeven,
zodat je een goede aanbesteding kan doen, maar niet meer
dan strikt noodzakelijk. Ik denk dat daar betere afspraken
over gemaakt kunnen worden en ik neem dat op.

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

Voorzitter. Er zijn een aantal vragen gesteld over de invoering. Vaak is het vaststellen van de wet het makkelijkste
onderdeel van de operatie. Die invoering moet zorgvuldig
verlopen. Allereerst nogmaals dank dat de wet op tijd in
werking treedt, want daardoor kunnen scholen en leveranciers de nieuwe werkwijze zorgvuldig testen. Er zijn heel
veel leveranciers en scholen bij betrokken; dat maakt het
dus extra belangrijk. Problemen zoals we die in het afgelopen jaar in de klas hebben gezien, waarbij wij overigens
niet betrokken waren, laten wel zien dat het een kwetsbaar
iets is. De PO-Raad, de VO-raad en de leveranciers zijn
speciaal hiervoor een programma gestart dat zorgt voor
een zorgvuldige invoering van het pseudoniem bij de
leveranciers. Zij hebben ook een gezamenlijk implementatieplan opgesteld. Er liggen ook testplannen. Er wordt dus
eerst veelvuldig en zorgvuldig getest door alle partijen
voordat er weer een volgende stap wordt gezet.
Naar aanleiding van de problemen die zich in de afgelopen
zomer hebben voorgedaan, hebben de leveranciers al
gezegd dat zij dit gaan onderzoeken en evalueren. De lessen
die daaruit worden getrokken, worden betrokken bij de
implementatieplannen rond de pseudonimisering. Mocht
nu uit een van de testfases blijken dat er toch grotere risico's
zijn dan verwacht of dat er incidenten optreden, kunnen we
altijd het tempo van de uitrol aanpassen. Het is niet zo dat
met ingang van volgende zomer het hele onderwijs in één
keer de klap maakt; er wordt gewerkt in tranches. Je kunt
natuurlijk variëren, zowel in tempo als in de grootte van
partijen die de overstap gaan maken. Mijn motto bij dit
soort operaties is altijd: beter goed dan snel.
Scholen en leveranciers hebben hun ambitie en commitment uitgesproken en dat is ook vastgelegd; dat gelooft u
allemaal wel. Ik ben blij dat ook aanpalende organisaties
— denk bijvoorbeeld aan de leerlingenorganisaties, Ouders
& Onderwijs, het LAKS, de JOB — zeggen dat zij denken
dat dit een stap vooruit is.
Dan denk ik dat ik ook de heer Kwint nog tevreden kan
stellen. Hij kan aan zijn voorganger meegeven dat diens
motie, de motie-Jasper van Dijk, uitvoering krijgt zodra dit
allemaal is ingevoerd. Die motie vroeg of de leveranciers
alle gegevens kunnen vernietigen die zij in het verleden
over leerlingen hebben gekregen. Er is een afspraak
gemaakt dat dat gebeurt zodra dat pseudoniem is ingevoerd.
Voorzitter. Ik kijk in de rondte. Ik heb de indruk dat ik de
meeste vragen heb beantwoord.
De voorzitter:
Zij het dat mevrouw Westerveld nog een vraag heeft.
Mevrouw Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
We hadden nog een aantal vragen aan de staatssecretaris
die we nog niet beantwoord hebben gezien. Aan het begin
van mijn eerste termijn heb ik gevraagd of de privacy 100%
is gewaarborgd. Dat heeft ermee te maken dat we hebben
vernomen dat er altijd een naam wordt meegegeven bij het
bestellen van digitale leermiddelen. We hebben van ICT'ers
gehoord dat dat in de nieuwe wet ook nog het geval gaat

4 oktober 2017
TK 8

8-8-8

zijn, tijdelijk of misschien wel voor langere termijn. Ik vroeg
mij af of de staatssecretaris daarop kan reageren.
Ik heb ook gevraagd of de staatssecretaris nog iets meer
kan vertellen over de reden dat er precies voor deze
methode is gekozen en niet voor een andere, als het gaat
om de kwaliteit van de voorstellen. Want in de internetconsultatie is een aantal andere interessante suggesties gedaan.
Staatssecretaris Dekker:
"Is de privacy van leerlingen 100% gewaarborgd?", vind ik
een tricky en ingewikkelde vraag. Want wat betekent dat
precies, even los van het feit dat we nooit alle dingen 100%
kunnen waarborgen? Wat we wel kunnen doen, is zo veel
mogelijk faciliteren dat er niet meer gegevens over leerlingen gedeeld worden met derde partijen dan strikt noodzakelijk. Ik denk dat dat delen veel minder kan dan nu. Nu zie
je dat heel veel informatie wordt gedeeld, voornaam, achternaam, geboortedatum, school waar het kind op zit, die
eigenlijk niet nodig is om de systemen goed te laten werken.
Dat kan je beperken tot één nummer, dat bij wijze van
spreken niet direct herleidbaar is. Ik denk dat dat een grote
stap vooruit is.
Soms wordt het nog wel aan iets gekoppeld. Ook daar is
de lakmoesproef de vraag of het nodig is om het te laten
werken. Soms moet je iets extra's meegeven om het bijvoorbeeld behapbaar te maken in de klas. Scholen geven aan:
die pseudoniemen zijn goed, maar als wij niet weten welk
pseudoniem bij de voornaam hoort van iemand in de klas,
kunnen we eigenlijk niet goed in de groep werken. Dan
moet je steeds een afweging maken tussen wat nodig is
om het te laten werken in de praktijk en wat dat precies
betekent voor leerlingen. Ik denk dat we inmiddels op een
heel goed spoor zitten, waarbij we die afweging op een
zorgvuldige manier kunnen maken.
Dan uw vraag over kwaliteit. Die betreft de kwaliteit van
niet alleen het principe maar ook het werkende systeem. Ik
heb zojuist de heer Kwint al aangegeven dat er heel veel
goede manieren zijn om die nummers te genereren. Van
onze kant is de keuze echt gevallen op een systeem dat zich
al heeft bewezen in de praktijk en daar aan de veilige kant
bleef. Wij vinden die kwaliteit overigens heel erg goed. Die
is degelijk. Ik denk dat dat straks in het hele implementatieproces enorm gaat helpen. Want als je daar uitgaat van
allerlei nieuwe technologieën waarvan een aantal kenners
zegt dat ze misschien nog net een klein beetje beter zijn,
loop je er misschien wel tegen aan dat dat minder werkbaar
is. Je hebt met 150 leveranciers te maken, waar het ook
weer compatible mee moet zijn.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ons punt was vooral: laten we voorkomen dat de snelheid
die we nu willen maken omdat het voorstel snel ingevoerd
moet worden, ten koste gaat van de kwaliteit. Ik begrijp uit
de beantwoording van de staatssecretaris dat met beide
elementen en ook met de werkbaarheid goed rekening is
gehouden in de afweging.
De heer Van Meenen (D66):
Dank aan de staatssecretaris. Ik ga geen tweede termijn
meer doen, dus ik dank hem nu. Maar ik heb nog één vraag.

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

Ik heb iets gezegd over de privacy van kinderen, leerlingen,
ten opzichte van hun ouders. Dat is natuurlijk een heel ander
onderwerp dan deze wet, maar ik ben toch benieuwd hoe
de staatssecretaris ernaar kijkt dat je tegenwoordig zo
ongeveer je kind van uur tot uur kunt volgen. Ik vind het
niks. Ik zou het ook niet eens willen. Maar misschien heeft
de staatssecretaris er ook nog gedachten over en zouden
we er iets mee moeten. Ik ben benieuwd.
Staatssecretaris Dekker:
Een soort filosofische afronding van dit praktische wetsvoorstel! Ik denk bij dit soort dingen altijd maar: als ouders er
geen behoefte aan hebben, hoeven ze er geen gebruik van
te maken. Tegelijkertijd hebben ouders altijd een bepaalde
verantwoordelijkheid, zeker voor minderjarige kinderen.
Gelukkig zijn ook vandaag de dag leerlingen nog slim
genoeg om ook daar weer dingen op te vinden. Laten we
onze hoop daarop stoelen, dat er ook in het digitale tijdperk,
net als toen wij nog in onze korte broek liepen, leerlingen
zijn die daar wel weer een mooie U-bocht op verzinnen.
De heer Van Meenen (D66):
Dat is inderdaad wel een geruststellende gedachte. Als de
staatssecretaris nog een brief gaat schrijven — we zullen
dat zien, in het licht van het AO — is het wellicht aardig om
ook aan dit punt nog eens aandacht te besteden. Ik denk
dat we ook op dit gebied op een bepaald moment tegen
grenzen aanlopen, want alles is mogelijk. Je kunt bij wijze
van spreken camera's in de klassen gaan ophangen om te
kijken of je kind wel rechtzit en oplet. Ik neem aan dat we
dat niet willen. Nou ja, zomaar een vrije gedachte. Het lijkt
me een leuke afsluiter. U hoeft er niet meer op te reageren,
maar het mag natuurlijk wel.
De voorzitter:
Er is eventueel ook nog een tweede termijn, als jullie daar
behoefte aan hebben.
Ik geef in tweede termijn allereerst het woord aan mevrouw
Westerveld namens GroenLinks.

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de duidelijke beantwoording. Ook dank voor de
toezegging om de Kamer jaarlijks te informeren over de
implementatie van de wet. Wij zien wel graag dat die
informatie nog wat uitgebreider is, juist om te voorkomen
dat de overheid altijd een stap achterloopt doordat de ontwikkelingen toch wel heel snel gaan. Daarom wil ik toch
graag een motie indienen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er pas vijf jaar na inwerkingtreding van
de wet over het pseudonimiseren van het persoonsgebon-

4 oktober 2017
TK 8

8-8-9

den nummer van een onderwijsdeelnemer een evaluatie
van deze wet wordt uitgevoerd;
overwegende dat er ook alternatieve methoden zijn die de
privacy van leerlingen kunnen waarborgen;
overwegende dat er nog onvoldoende zicht is of de gekozen
aanpak van zelfregulering in de praktijk voldoende effect
sorteert;
overwegende dat in deze toenemende digitale tijd
bescherming van persoonsgegevens van groot belang is
en er telkens nieuwe ontwikkelingen op dit vlak zijn;
verzoekt de regering om jaarlijks een stand van zaken te
geven over de implementatie van de wet over het pseudonimiseren van het persoonsgebonden nummer van een
onderwijsdeelnemer;
verzoekt de regering tevens om hierbij de bescherming van
persoonsgegevens van alle onderwijsdeelnemers, de ontwikkelingen die op dit vlak hebben plaatsgevonden en hoe
de regering hierop inspeelt te betrekken,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Westerveld. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 7 (34741).
Ik kijk even wie er verder nog behoefte heeft aan een tweede
termijn. Mevrouw Becker namens de VVD.

Mevrouw Becker (VVD):
Voorzitter. Dank aan de staatssecretaris voor zijn uitgebreide
antwoorden. Hij heeft toegezegd dat hij een aantal zaken
zal oppakken. Zo zou hij willen bevorderen dat er voor de
jaarwisseling een onderzoek naar de Kamer wordt gestuurd
over de oorzaken dat scholen niet bij digitale leermiddelen
kunnen komen. Kan hij dat bevestigen?
Hij heeft ook toegezegd dat hij de Kamer gaat informeren
over wat er is misgegaan met de Autoriteit Persoonsgegevens bij het op straat belanden van gegevens van leerlingen
bij gemeenten. Wanneer kan de Kamer daarover een brief
tegemoetzien?
Tot slot vraag ik de staatssecretaris om nog eens in te gaan
op zijn toezegging om de Kamer jaarlijks over de uitrol te
informeren. Wil hij dat doen in het licht van de vraag of we
uiteindelijk toch moeten besluiten om een wettelijke verplichting in te voeren? Als hij ingaat op de mate waarin
scholen voldoen aan het beschermen van leerlinggegevens
en als hij daarbij de vraag stelt of we toch geen wettelijke
verplichting moeten invoeren, is wat mij betreft de motie
van mevrouw Westerveld overbodig. Maar dan wil ik hier
wel een heel duidelijk antwoord op van de staatssecretaris.
Tot slot heb ik een motie over de leerlinggegevens bij
gemeenten.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat in de afgelopen maanden is gebleken
dat een groot aantal gemeenten de persoonlijke gegevens
van vele kwetsbare leerlingen onvoldoende hebben beveiligd en geanonimiseerd waardoor deze openbaar zijn
geworden;
overwegende dat sectororganisaties en uitgeverijen in het
onderwijs het Convenant Digitale Onderwijsmiddelen en
Privacy 2.0 hebben gesloten inclusief modelovereenkomsten
met als doel landelijke normen te hebben om de privacy
van leerlingen te beschermen;
verzoekt de regering een dergelijk convenant ook af te
sluiten tussen de VNG en sectororganisaties in het onderwijs, zodat gemeenten via een standaard zo snel mogelijk
het anonimiseren en beveiligen van leerlinggegevens op
orde hebben, en de Kamer hierover binnen een halfjaar te
informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Becker. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 8 (34741).
We wachten op de laatste motie van mevrouw Becker.
Volgens mij kan de staatssecretaris dan direct reageren op
de twee ingediende moties.
Het woord is aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris Dekker:
Voorzitter. Mevrouw Becker vroeg mij nog twee dingen te
bevestigen. Zij had het over het onderzoek dat door de
leveranciers wordt gedaan over de afgelopen zomer en
vroeg of ik kan bevestigen dat dat voor het eind van het
jaar gereed is. Ik moet dat echt even nagaan. Wij zijn niet
degenen die dat onderzoek doen, dus we zijn afhankelijk
van derden. Ik hoop dat het rond de jaarwisseling gereed
is. Dan kunnen we het meenemen voor de uitrol waarin we
wel een actieve rol hebben, namelijk datgene waarover we
het vandaag hebben gehad. Ik zal erop drukken. Mocht het
later worden, dan zal ik u in ieder geval laten weten wanneer
dat er precies is.
Ook zal ik nagaan hoe het precies zit met de rol van de
Autoriteit Persoonsgegevens. Er is gevraagd of ik wil
nagaan wat er is misgegaan bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Voor mij is er wat misgegaan bij de gemeenten. Ik
wil de autoriteit enigszins in bescherming nemen en niet
automatisch de conclusie trekken dat daar wat is misgegaan. Ik zal aan hen vragen hoe zij met dit soort casus
omgaan, als het gevoel bestaat dat daar onvoldoende respons op is.
Dan zijn er twee moties.

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

4 oktober 2017
TK 8

8-8-10

De heer Kwint (SP):
Misschien had ik dit beter aan mevrouw Becker kunnen
vragen. Gaat u de motie van mevrouw Becker nog behandelen of niet?

De voorzitter:
Ja. Dan kijk ik rond om te zien of er bezwaar is tegen het
overnemen van beide moties. Als dat het geval is, worden
ze in stemming gebracht. Mevrouw Becker.

Staatssecretaris Dekker:
Ja, beide moties.

Mevrouw Becker (VVD):
Ik heb een verduidelijkende vraag over de uitleg van de
staatssecretaris bij de motie van mevrouw Westerveld. Dat
had ik in mijn tweede termijn al een beetje aan de staatssecretaris gevraagd. Uiteindelijk zou in die tussenevaluatie
of die jaarlijkse monitoring wat de VVD betreft de vraag wel
centraal moeten staan of het nu terecht is dat we die vrijheid
bij de scholen hebben gelegd of dat we misschien toch
moeten overwegen om te verplichten om met een pseudoniem te gaan werken. Alleen feitelijk geïnformeerd worden
over de uitrol vind ik dan iets te weinig. Mijn vraag aan de
staatssecretaris is of hij dat ook zo opvat.

De heer Kwint (SP):
O, dan was ik alsnog te snel. Ik kan nu wel alvast de vraag
stellen die u misschien kunt meenemen bij het bespreken
van die motie. Zou het niet handig zijn dat als er een convenant met gemeenten wordt gesloten over het anonimiseren
van gegevens, we dat breder toepassen dan alleen het
onderwijs, voordat we straks in een hele wildgroei terechtkomen van convenanten, afspraken, anonimiseringen,
personaliseringen en dat soort zaken …
De voorzitter:
Dus u geeft alvast uw oordeel?
De heer Kwint (SP):
… waardoor aan het eind van de dag iedereen in de war
is? Dat zou ik willen voorkomen.
De voorzitter:
Mijnheer Kwint, u geeft alvast een advies over de motie.
Staatssecretaris Dekker:
Ja, maar daar ga ik toch even op in, ook in het kader van
de rolvastheid. Gemeenten zitten op zo'n bak informatie.
Ik vind het als staatssecretaris van Onderwijs niet mijn rol
om met gemeenten te gaan praten over wat zij moeten
doen aan hun beveiliging van persoonsgegevens. Sterker
nog, dat hoort bij BZK. Tegelijkertijd is er wel een heel
specifieke taak rond de aanbesteding van het leerlingenvervoer, waar in feite alleen maar leerlingen mee gemoeid zijn
aan de gegevenskant. Daar wil ik samen met BZK wel even
specifiek in duiken. Daarmee heb ik volgens mij direct al
aangegeven hoe ik in de motie van mevrouw Becker op
stuk nr. 8 zit. Ik zou daar goed mee uit de voeten kunnen.
Als de Kamer het daarmee eens is, zou ik die willen overnemen, met dien verstande dat ik even wil kijken of dat via
een convenant moet of op een andere manier. Waar het
om gaat, is dat er een standaard wordt ontwikkeld en dat
lijkt mij een goed idee.
De motie van mevrouw Westerveld op stuk nr. 7 vraagt
eigenlijk om, los van de evaluatie na vijf jaar, ieder jaar
even terug te komen. Ook die kan ik overnemen, omdat ik
er goed mee uit de voeten kan.

Staatssecretaris Dekker:
Ja. Ik zie dit ook niet als een beperkende motie. De heer
Van Meenen en ik meen ook de heer Rog hebben ook al
een aantal aandachtspunten genoemd met de vraag of ik
die wil meenemen, bijvoorbeeld over Kennisnet. Ik zie dat
als een mooie manier om jaarlijks de Kamer te informeren
over hoe het gaat en dan hebben we ook steeds dit soort
afwegingsmomenten. Kort antwoord: ja.
De voorzitter:
Volgens mij bent u aan het eind gekomen van uw beantwoording.
Staatssecretaris Dekker:
Ja, voorzitter. Het voelt een beetje als een voetbalwedstrijd
in blessuretijd, en dan toch scoren. Meestal hebben we daar
in Nederland dan heel veel chagrijn over, omdat de tegenpartij dan scoort.
De voorzitter:
Zelfs de heer Kwint is voor dit wetsvoorstel.
Staatssecretaris Dekker:
Ja, ja. Dan is dit een doelpunt in, zou je misschien kunnen
zeggen, reserve- of blessuretijd waar volgens mij het hele
onderwijs wel gelukkig van wordt.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik heb geen bezwaar gehoord tegen het overnemen van de moties.
De motie-Westerveld (34741, nr. 7) is overgenomen.

De voorzitter:
Beide moties van mevrouw Westerveld?

De motie-Becker (34741, nr. 8) is overgenomen.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.

Staatssecretaris Dekker:
Beide moties, een van mevrouw Westerveld en een van
mevrouw Becker.

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

4 oktober 2017
TK 8

8-8-11

De voorzitter:
Over het wetsvoorstel zullen we volgende week dinsdag
stemmen. Ik dank de staatssecretaris en zijn ambtelijke
ondersteuning.
De vergadering wordt van 16.52 uur tot 18.38 uur geschorst.
Voorzitter: Martin Bosma

Tweede Kamer

Pseudonimiseren persoonsgebonden
nummer onderwijsdeelnemer

4 oktober 2017
TK 8

8-8-12