4-7-2019

IN DE BEPERKING TOONT ZICH DE
MEESTER….
Bevindingen van een inventariserend onderzoek
naar politici met een structurele functionele
beperking

Inhoudsopgave
1.

Samenvatting onderzoeksrapport ............................................................................................................ 5
1.1

Aanleiding............................................................................................................................................. 5

1.2

Willen (interesse in de politiek) ........................................................................................................... 6

1.3

Mogen (voordragen) ............................................................................................................................ 7

1.4

Kunnen (in staat worden gesteld) ........................................................................................................ 9

1.5

Gaan (volgende stap) ......................................................................................................................... 11

2.

Inleiding .................................................................................................................................................. 13
2.1

Het belang van het perspectief van mensen met een beperking ...................................................... 13

2.2

VN-verdrag handicap ......................................................................................................................... 14

2.3

Vraagstelling voor het onderzoek ...................................................................................................... 14

2.4

Reikwijdte van het onderzoek............................................................................................................ 14

2.5

Aantal mensen met een beperking .................................................................................................... 15

2.6

Ondervertegenwoordiging in politiek en bestuur.............................................................................. 16

2.7

Onderzoeksmethode.......................................................................................................................... 16

2.8

Leeswijzer ........................................................................................................................................... 17

3.

Het loopbaanperspectief........................................................................................................................ 18
3.1

Willen ................................................................................................................................................. 18

3.2

Mogen ................................................................................................................................................ 18

3.3

Kunnen ............................................................................................................................................... 18

3.4.

Gaan ................................................................................................................................................... 19

4.

Willen: politieke interesse ontwikkelen ................................................................................................. 20
4.1

Inleiding .............................................................................................................................................. 20

4.2

Bevindingen........................................................................................................................................ 20

Redenen achterblijvende politieke interesse bij mensen met een beperking……. ...................................... 20
Geen goed beeld over politieke ambten bij mensen met een beperking ................................................... 22
Het belang van rolmodellen en boegbeelden voor mensen met een beperking ........................................ 23
Mensen met een beperking op een andere manier rekruteren .................................................................. 24
Onduidelijkheid over de gevolgen van een politiek ambt voor de inkomenspositie van mensen met een
beperking ..................................................................................................................................................... 24
Politieke interesse van mensen met een verstandelijke beperking ............................................................ 25
1

4.3

Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen ..................................................................... 26

Door individuele ambtsdagers ..................................................................................................................... 26
Door georganiseerde verbanden ................................................................................................................. 27
Door politieke organisaties .......................................................................................................................... 27
Door de overheid ......................................................................................................................................... 27
5.

Mogen: rekrutering, scouting, selectie, benoeming en verkiezing ........................................................ 29
5.1

Inleiding .............................................................................................................................................. 29

5.2

Bevindingen........................................................................................................................................ 29

Vooroordelen over capaciteiten van mensen met een beperking .............................................................. 29
Het belang van vooraf openheid over de consequenties van de beperking ............................................... 30
Sociaal-culturele onzekerheid hoe om te gaan met mensen met een beperking ....................................... 31
Het effect van politieke ambtsdragers op de inclusiviteit van de samenleving .......................................... 32
Toegankelijkheid van politieke partijen beperkt ......................................................................................... 32
Mensen met een beperking geen doelgroep diversiteitsbeleid politieke partijen...................................... 33
Mensen met een beperking geen doelgroep scouting van kandidaten door politieke partijen ................. 33
Verschillende manieren om de geschiktheid voor een politieke functie te laten zien ................................ 34
Overwegingen waarom mensen met een beperking om al dan niet een politieke functie te ambiëren .... 34
Steun nodig van de omgeving, de partij en de werkgever om de stap naar het politieke ambt te zetten . 35
Kandidaten voor politieke functies hebben ondersteuning nodig om in dezelfde uitgangspositie te komen
als kandidaten zonder beperking ................................................................................................................. 36
Liever een streefcijfer dan een quotum voor mensen met een beperking ................................................. 37
Mensen met een licht verstandelijke beperking worden nauwelijks betrokken bij de politiek .................. 38
5.3

Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen ..................................................................... 39

Inleiding........................................................................................................................................................ 39
Door individuele ambtsdragers.................................................................................................................... 39
Door georganiseerde groepsverbanden ...................................................................................................... 39
Door politieke organisaties .......................................................................................................................... 39
Door de overheid ......................................................................................................................................... 41
6.

Kunnen: functioneren in een politieke functie ...................................................................................... 42
6.1

Inleiding .............................................................................................................................................. 42

6.2

Bevindingen........................................................................................................................................ 42

Voordelen van een beperking ...................................................................................................................... 42
2

Vervoer (woon-werkverkeer) kost veel energie en geregel ........................................................................ 43
Vervoer bij dienstreizen: een wereld te winnen .......................................................................................... 44
Toegankelijkheid algemeen: vaak slecht ..................................................................................................... 44
Toegankelijkheid overheidsgebouwen voldoet meestal niet aan de door de overheid zelf gestelde
normen......................................................................................................................................................... 46
Zorg niet ingericht op ambtsdragers met een beperking ............................................................................ 46
Persoonsgebonden budget (PGB) essentieel voor zelfstandigheid, maar systeemwetten zijn verkokerd . 48
Belastbaarheid mensen met een beperking extra onder druk door politieke mores ................................. 49
Voorzieningen algemeen: bewustwording moet omhoog .......................................................................... 50
Voorzieningen bij een gehoorbeperking: moeite met filteren van het geluid ............................................ 51
Voorzieningen bij een visuele beperking: geen onderscheid tussen werk en thuis .................................... 52
Toegankelijkheid informatie voor mensen met een visuele beperking slecht of tijdrovend ...................... 53
Schroom om voorzieningen aan te vragen .................................................................................................. 53
Ondersteuning door griffie/bestuurssecretariaat is over het algemeen goed en bereidwillig ................... 54
Externe ondersteuning zou behulpzaam zijn: coach/mentor/persoonlijke assistent ................................. 55
Algemeen belang of specifiek belang: een lastige balans ............................................................................ 56
6.3

Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen ..................................................................... 57

Inleiding........................................................................................................................................................ 57
Door individuele ambtsdragers.................................................................................................................... 58
Door georganiseerde groepsverbanden ...................................................................................................... 58
Door politieke organisaties .......................................................................................................................... 58
Overheid....................................................................................................................................................... 58
7.

Doorstroom en uitstroom (gaan) ........................................................................................................... 61
7.1

Inleiding .............................................................................................................................................. 61

7.2

Bevindingen........................................................................................................................................ 61

Doorstroom .................................................................................................................................................. 61
Uitstroom ..................................................................................................................................................... 61
7.3
8.

Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen ..................................................................... 62
Bijlage 2: Artikel 29 VN-verdrag handicap.............................................................................................. 64

9.
Bijlage 3: Samenvatting Vergelijkend onderzoek Participatie van mensen met een beperking in de
politiek in omringende Europese landen ............................................................................................................ 65
Inleiding........................................................................................................................................................ 65
3

Resultaten .................................................................................................................................................... 65
Aanbevelingen ............................................................................................................................................. 66
10.

Bijlage 4: Verslag slotbijeenkomst 4 juli 2019 ........................................................................................ 67

4

1. Samenvatting onderzoeksrapport
1.1 Aanleiding
Bij de ratificatie van het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, is in
de Tweede Kamer een motie aanvaard die vraagt de regering te onderzoeken:
1. In welke mate mensen met een beperking een vertegenwoordigende of bestuurlijke
functie hebben,
2. Wat de belemmeringen daarvoor zijn en
3. Welke maatregelen nodig zijn om belemmeringen voor deelname aan de democratie weg
te nemen.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft naar aanleiding
van de motie een inventariserend onderzoek uitgevoerd. Er zijn gesprekken gevoerd met
mensen met een structurele functionele beperking die een politiek ambt ambiëren, die
hebben afgezien van een politiek ambt, actief zijn als politieke ambtsdrager of dit al zijn
geweest. Daarnaast is met verschillende belangengroepen gesproken. Ook zijn politieke
partijen benaderd omdat zij verantwoordelijk zijn voor de toegang tot politieke functies. Om
te voorkomen het onderzoek alleen betrekking heeft op ambtsdragers die er in zijn geslaagd
een politiek ambt te verwerven, heeft het ministerie naast de interviews een paneldiscussie
laten uitvoeren onder potentiële ambtsdragers, om ook hun beelden en verwachtingen van
(de vereisten van) het ambt mee te laten wegen. Verder is er een internationale vergelijking
uitgevoerd om te bezien of in andere landen de deelname van mensen met een beperking
aan politieke en bestuur verschilt van Nederland. Bezien is welke oplossingsrichtingen uit
het buitenland voor Nederland kansrijk zijn.
In antwoord op de eerste vraag van de motie moet worden geconstateerd dat er sprake is
van een forse ondervertegenwoordiging van mensen met een beperking in politiek en
bestuur. Een voorzichtige schatting is dat nog geen 0,5% van de in Nederland wonende
mensen met een beperking actief is in een politieke of bestuurlijke functie. Terwijl tussen de
10 à 15% van de mensen in Nederland in meer of mindere mate beperkingen ondervindt als
gevolg van een (chronische) ziekte, aangeboren aandoening of handicap.
De beantwoording van de tweede en de derde vraag van de motie is samengenomen. De
bevindingen van het onderzoek en de daaraan gekoppelde suggesties voor beleidsmaatregelen uit de interviews zijn namelijk gekoppeld aan de stappen van een politieke
loopbaan. Dit maakt zichtbaar wat iemand tegenkomt op de ‘reis’ naar en door politiek en
bestuur. Of iemand kiest voor een politieke functie is terug te voeren op de volgende
vierdeling: ‘willen’, ‘kunnen’ en ‘mogen’ en ‘gaan’. Iemand moet het om te beginnen willen,
dus geïnteresseerd zijn in de politiek. Vervolgens gaat het om politiek of bestuurlijk actief
mogen zijn omdat partij, kiezers of overheid iemand voordragen, kiezen of benoemen in een
politieke functie. Na verkiezing of benoeming moet de ambtsdrager ook daadwerkelijk de
functie kunnen bekleden door middel van passende omstandigheden, toereikende
voorzieningen en andere randvoorwaarden. Politieke en bestuurlijke functies zijn tijdelijke

5

functies. De laatste stap van een politieke loopbaan heeft daarom betrekking op het doorof uitstromen ('gaan').
Aan deze vier stappen van een politieke carrière zijn de bevindingen uit het onderzoek
puntsgewijs toegedeeld. Vervolgens zijn per stap na de bevindingen de suggesties voor
beleidsmaatregelen uit de interviews opgesomd.
Hierbij wordt opgemerkt dat in deze bevindingen en suggesties uitsluitend de opvattingen
van de respondenten zijn weergegeven. De gepresenteerde beleidsmaatregelen zijn opties
die zijn voorgesteld door de respondenten. Zij vertegenwoordigen niet het standpunt van de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De hier gepresenteerde
opvattingen en suggesties voor beleidsmaatregelen dienen als input voor de reactie van de
minister op de motie. Deze zal naar verwachting in het najaar van 2019 aan de Tweede
Kamer worden gezonden.

1.2 Willen (interesse in de politiek)
Bevindingen

De interesse van mensen met een beperking in politiek en bestuur wordt getemperd
door verschillende oorzaken:
- De beperking kan het onmogelijk maken om een politiek ambt te vervullen.
- De omvang van het benodigde management om in het eigen bestaan te voorzien en
de beperkte belastbaarheid kan interesse in politiek en bestuur verminderen of
belemmeren.
- Doordat arbeidsparticipatie van mensen met een beperking niet wordt gestimuleerd,
ontbreekt het hun aan werkervaring, geloof in zichzelf en zelfstandigheid. Dan is
politiek functioneren helemaal niet in het vizier.

Toch is de maatschappelijke en politieke betrokkenheid van mensen met een beperking
groot. Dat blijkt uit deelname aan belangengroepen die in zeer veel soorten en maten
maatschappelijk actief zijn. Daaruit blijkt dat de rekruteringsbasis voor het werven van
mensen met een beperking voor politieke functies in potentie aanwezig is.

Bij alle betrokken partijen bestaan er beelden over aard van en toegang tot politieke
functies die zelden door hen worden getoetst aan de praktijk. Ook ontbreekt het aan
duidelijkheid over de inkomensgevolgen als een politieke functie wordt overwogen.
Terwijl dat inzicht van eminent belang is gezien het kaartenhuis van regelingen en
voorzieningen waarop mensen met een beperking aanspraak (kunnen) maken.

De politieke interesse van mensen met een licht verstandelijke beperking is groot.
Gebruik maken van hun inbreng in politiek en bestuur vereist wel een toegesneden
aanpak.

Voorbeelden van politieke ambtsdragers met een beperking dienen als rolmodellen die
inspireren. Zij versterken en bevorderen de interesse van mensen met een beperking in
politiek en bestuur. Bovendien hebben politieke ambtsdragers met een beperking door
hun aanwezigheid en zichtbaarheid invloed op de (de aandacht voor) inclusiviteit van de
gehele samenleving.

6

Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen

De informatievoorziening aan (potentiële) ambtsdragers met een beperking verbeteren.
In ieder geval informatie over wat het ambt inhoudt en duidelijkheid vooraf over de
inkomenspositie. Ook hun werkgevers moeten geïnformeerd worden over relevante
werkgeversvoorzieningen. Dit kan bijvoorbeeld via een centraal informatiepunt
waardoor kennis en ervaringen worden gebundeld en waar coaches of
ervaringsdeskundigen kunnen worden geraadpleegd. Een andere optie is een digitaal
platform.

Cursus “Politiek actief”, een cursus om mensen een beeld te geven wat het politieke
ambt nu inhoudt, toegankelijk maken voor mensen met een beperking.

Politieke ambtsdragers met een beperking worden gestimuleerd zich te manifesteren als
rolmodel of boegbeeld.

Politieke partijen verbreden hun rekruteringsbasis om ook mensen met een beperking
te kunnen bereiken (via nieuwe netwerken, maatschappelijke organisaties,
inspraakmogelijkheden of andere werkwijzen (bijvoorbeeld via specifieke sociale fora of
media).

Politiek en bestuur dragen uit dat zij uitsluitend op locatie komen als die toegankelijk is
voor mensen met een beperking.

Het stimuleren van mensen met een beperking in het politieke ambt onderdeel maken
van de gemeentelijke inclusieagenda’s.

Activering van mensen met een beperking stimuleren, zowel door vooroordelen weg te
nemen, regelingen activerender te maken als de politiek laagdrempeliger te maken
(door meer flexibiliteit te introduceren en verhoging van de bewustwording te vergroten
over fysieke omgeving).

Meer basisinformatie verzamelen over mensen met een beperking in de politiek.

1.3 Mogen (voordragen)
Bevindingen

Openheid over de functionele consequenties van een beperking is van belang om de
omgeving in staat te stellen begrip te tonen en benodigde ondersteuning te bieden. Er
is veel sociaal-culturele verlegenheid hoe om te gaan met mensen met een beperking.

De toegankelijkheid van politieke partijen wisselt. Landelijke congressen zijn in de regel
goed toegankelijk. De toegankelijkheid van andere bijeenkomsten wisselt sterk tussen
en binnen partijen. Dit is niet zozeer onwil maar onwetendheid.

Politieke ambtsdragers met een beperking hebben een positieve invloed op het
vergroten van de inclusiviteit van de samenleving.

Voor mensen met een beperking in een uitkeringssituatie en dus met een laag inkomen
zou de hoogte van de contributie een drempel kunnen vormen om lid te worden van
een politieke partij.

Politieke partijen werven niet specifiek mensen met een beperking. Zij zijn als
doelgroep niet in beeld. Kwaliteit in politieke zin is leidend. Levenservaring en

7
















ervaringsdeskundigheid worden hierbij niet betrokken. Er is geen beleid om extra of
specifieke ondersteuning van partijleden met een beperking.
Ambtsdragers met een beperking ondervinden geen terughoudendheid bij een politieke
partij als zij zich willen kandideren. Het initiatief ligt echter bij de mensen met een
beperking.
Expliciete steun van de omgeving, de politieke partij en de werkgever geeft vaak de
doorslag voor mensen met een beperking om een politieke functie te gaan vervullen.
Doordat burgerraadsleden of steunfractieleden ervaring opdoen met het politieke
bedrijf, zijn zij van belang als rekruteringsbasis voor toekomstige raadsleden. Partijen
zouden deze kweekvijver ook (meer) kunnen inzetten voor mensen met een beperking.
Om het politieke ambt te kunnen bekleden, is onder meer de mate van belastbaarheid
van belang. Die belasting wordt voor mensen met een beperking verzwaard door
inflexibele vergaderschema’s en extra tijd en moeite die moet worden gestopt in
hetzelfde werk als mensen zonder beperking. Dat dit politieke werk meer tijd en moeite
vergt, leidt ook eerder tot de financiële afweging of de vergoeding dit voldoende
compenseert.
Politiek is meer dan alleen volksvertegenwoordiging en bestuur. Er zijn meer
mogelijkheden om politiek actief te zijn. Daarbij kunnen partijen meer gebruik maken
van de kracht of specifieke vaardigheden van mensen met een beperking. De ervaring
leert dat deelname aan de politiek meer effectief is dan werken via een belangengroep.
Er zijn nog steeds veel vooroordelen over mensen met een beperking. Voorkomen moet
worden dat mensen met een beperking die gaan verinnerlijken (zelfstigma). Voor
sommige mensen met een beperking zijn die vooroordelen een stimulans om het
tegendeel te bewijzen.
Er is onder de geïnterviewden weinig steun voor het stellen van quota. Een streefcijfer
voor een gehele partijorganisatie wordt wel als een optie gezien.
Er zijn bruikbare en nuttige voorbeelden gevonden van initiatieven om mensen met licht
verstandelijke beperking te betrekken bij politiek en bestuur.
Financiële ondersteuning bij kandidaatstelling blijkt effect te hebben op het aantal
mensen met een beperking in volksvertegenwoordigende functies.

Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen
 Belangengroepen en politieke partijen mobiliseren in hun achterban mensen met een
beperking als potentiële ambtsdragers voor politiek en bestuur door hen expliciet
daartoe uit te nodigen.

Een integratieprotocol ter beschikking stellen als een instrument om voor alle betroken
partijen de benodigde ondersteuning van ambtsdragers met een beperking inzichtelijk
te maken.

De aanmeldformulieren voor partijlidmaatschap en –bijeenkomsten zodanig aanpassen
dat op voorhand rekening kan worden houden met mensen met een beperking.

Politieke partijen ontwikkelen een doelgerichte strategie voor het werven en
ontwikkelen van geschikte kandidaten met een beperking. Dit is een significante
bevolkingsgroep. Daartoe moet ook de bewustheid hiervan binnen de partijen omhoog.
Onderdeel van die strategie is ook dat mensen met een beperking zich welkom voelen.
Dit kan door ze op verschillende manieren in te zetten, door maatwerk en flexibiliteit te

8






bieden en door zoveel mogelijk de fysieke belemmeringen weg te nemen bij
partijactiviteiten.
De participatie versterken door een intern netwerk binnen een politieke partij voor en
door mensen met een beperking op te zetten.
In plaats van een quotum, een streefcijfer hanteren voor de gehele partijorganisatie
wat betreft het aantal mensen met een beperking.
Het introduceren van een “Toegankelijkheidsfonds” voor mensen met een beperking die
steun nodig hebben om zich kandidaat te stellen voor politieke functies.
Ondersteunen van lokale initiatieven om de participatie van mensen met een licht
verstandelijke beperking te versterken aan de hand van een werkend voorbeeld uit
Almere.

1.4 Kunnen (in staat worden gesteld)
Bevindingen

Mensen met een beperking die al in de politiek zitten, zien belangrijke voordelen aan
het hebben van een beperking zoals herkenbaarheid en inlevingsvermogen.

Het grootste struikelblok voor mensen met een beperking in politiek en bestuur is het
vervoer (woon-werkverkeer en dienstreizen). Eigen vervoer biedt de meeste effectiviteit
en flexibiliteit. Toegankelijkheid van locaties is namelijk vaak pover. Dat beperkt de
bewegingsvrijheid van politieke ambtsdragers met een beperking.

Toegankelijkheid van overheidsgebouwen verschilt. Er zijn gebouwen voor de
volksvertegenwoordiging die slecht toegankelijk zijn.

Beveiligingsmaatregelen creëren fysieke drempels. Maar ook bij ICT speelt dit voor
mensen met een visuele beperking.

Zorg in natura is niet ingesteld op mensen in de politiek met een beperking. De
benodigde flexibiliteit kan vaak niet worden geboden. Een aanvullend sociaal netwerk is
dan van belang om in te kunnen springen.

Het persoonsgebonden budget (PGB) kan wel de nodige flexibiliteit bieden. Dit wordt
gezien als wezenlijke basis van zelfstandigheid. De vraag is echter of een
persoonsgebonden budget (PGB) toereikend is om ook voldoende zorgcapaciteit in te
kunnen kopen voor het vervullen van een politieke functie.

De verkokering van de systeemwetten in de zorg (Wmo, Wlz, Zvw, PGB,
Participatiewet) maakt het lastig om de benodigde zorg voor mensen met een beperking
in de politiek op elkaar af te stemmen.

Een ander aspect van de verkokering is dat gepensioneerden met een beperking geen
gebruik kunnen maken van werknemersvoorzieningen en kunnen daardoor lastig
bijdragen aan de maatschappij.

Een andere taakverdeling en organisatie in politiek en bestuur kan een antwoord zijn op
de beperkte belastbaarheid waar mensen met een beperking mee te maken kunnen
hebben (en niet alleen voor hen; ook mensen zonder beperking halen om deze reden
af). Zo is er het voorbeeld van een zogenaamde “vertrouwenspersoon” in België die
taken van een bestuurder of volksvertegenwoordiger deels kan overnemen. Ook een
coach, mentor of persoonlijke assistent is in dit verband genoemd. Of technische zaken

9










zoals via skype vergaderen op afstand. Investeren in een gelijk speelveld voor mensen
met en zonder beperking in politiek en bestuur betaalt zich terug. Doordat bij deelname
aan de (lokale) democratie van burgers met een zorgvraag, kennis en
ervaringsdeskundigheid toeneemt, waarmee inclusief beleid wordt bevorderd en
verbeterd. Ook leveren zij aldus hun bijdrage aan de maatschappij.
Het belang van goede interne ondersteuning (griffie, bestuurssecretariaat) is
onderstreept. Zij wordt over het algemeen ook als zodanig ervaren.
Stelregel zou moeten zijn dat politieke ambtsdragers met een beperking meerkosten
vergoed krijgen die samenhangen met de beperking. Kosten die anderen ook moeten
maken, zijn voor eigen rekening. Het is dan wel de vraag wie een dergelijke
aanvullende voorziening moet financieren. Er is bij mensen met een beperking sprake
van een zekere terughoudendheid om ten laste van het eigen overheidsorgaan
voorzieningen aan te vragen. Hierdoor nemen zij deze kosten in de praktijk toch vaak
voor eigen rekening.
Voor mensen met een visuele beperking zijn voorzieningen een breder onderwerp dan
werkplekaanpassingen. Er is voor hen weinig verschil tussen thuis of werk of politieke
functie. In alle gevallen zijn mobiliteit en beeldschermwerk uitdagingen. Dit mag meer
worden onderkend.
Slechthorenden hebben veel moeite met het filteren van het geluid. Gesprekspartners
zijn wel bereid daarmee rekening te houden maar vergeten dat snel in het vuur van het
debat. Bij de inrichting van gebouwen is hier ook vaak niet of nauwelijks aandacht aan
besteed (akoestiek). Deze problematiek mag ook meer worden onderkend.
Politieke ambtsdragers met een beperking willen zich ook graag inlaten met andere
dossiers dan gehandicapten- of zorgvraagstukken. Ambtsdragers met een beperking
behartigen het algemeen belang en niet het specifieke belang van mensen met een
beperking.

Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen

Als college en volksvertegenwoordiging de stelregel hanteren wat betreft
toegankelijkheid: als we niet met zijn allen kunnen, dan gaan we allemaal niet.

Introduceren van een internetforum en netwerkbijeenkomsten om
ervaringsdeskundigheid te delen.

Opzetten van een gezaghebbend informatiepunt waar ambtsdragers met een beperking,
overheidsorganen en werkgevers advies kunnen inwinnen over benodigde
voorzieningen.

De verantwoordelijkheid voor de toepassing van voorzieningen leggen bij het
desbetreffende overheidsorgaan waarbij uitgangspunt is dat het benodigde maatwerk
onderdeel uitmaakt van het ambt. De mogelijkheid onderzoeken van financiering van
deze voorzieningen voor ambtsdragers met een beperking via een landelijk fonds of via
het UWV.

Introduceren van de mogelijkheid van een benoemde persoonlijke assistent voor
inhoudelijke ondersteuning aan politieke ambtsdragers met een beperking.

Verbeteren van de fysieke toegankelijkheid van overheidsgebouwen en overleglocaties,
onder meer door het betrekken van ervaringsdeskundigen in een vroeg stadium bij
ver(nieuw)bouw. Dit scheelt ook vaak latere, dure aanpassings- of verbouwingskosten.

10














De toegankelijkheid van communicatie-, informatie- en besluitvormingsprocessen
afstemmen op mensen met een beperking. Vanuit de maatwerkgedachte is één op één
contact tussen expert en de betrokkene met een beperking de norm. Bij het
Raadsinformatiesysteem spraakbesturing als harde eis hanteren.
Dezelfde uitgangspositie creëren in de vergaderzaal voor alle politieke ambtsdragers.
De mogelijkheden onderzoeken om op afstand deel te kunnen nemen.
Onderzoeken of de nieuwe, sinds 2019 geldende, bepaling in het rechtspositiebesluit
voor taxiververvoer voor politieke ambtsdragers met een beperking toereikend is.
Het werk als politieke ambtsdrager aanmerken als een noodzakelijke vervoersbehoefte
ten behoeve van de financiering van openbaar vervoer of taxivoorzieningen voor
mensen met een beperking. Dit werk eveneens accepteren bij het vaststellen van de
PGB-indicatie. Een oplossing verzinnen voor voorzieningen voor mensen die geen recht
hebben op PGB, zoals gepensioneerden en mensen met een focuswoning.
Verhogen van de bewustwording over inclusiviteit. Wijzen op het ervaringsfeit dat niet
alleen het maatschappelijk nut wordt gediend en dat dit een groter uitstralingseffect
heeft dan mensen met een beperking, maar ook omdat het economisch gunstig
uitwerkt. Verder bevordert dit dat later alsnog aanpassen of instellen (bijvoorbeeld als
er abrupt een bestuurder met een beperking wordt benoemd) niet nodig is en
betrokken kan starten zonder veel tijdverlies vanwege gebrek aan voorzieningen. De
inclusiviteit heeft niet alleen betrekking op de werkplek maar ook elders: de handicap
doe je niet even uit. Het gaat ook niet alleen om specifieke voorzieningen maar ook om
bijvoorbeeld een rustige omgeving (hetgeen ook voor mensen zonder beperking goed
zal uitwerken). Doel van de bewustwording is dat er een open sfeer komt waarin dit
soort zaken bespreekbaar zijn. De bewustwording voorkomt hopelijk ook dat de
voorzieningen het budget voor de privésituatie opeet.
Door maatwerk en flexibiliteit voorop te stellen in plaats van strakke regels, worden
creatieve oplossingen gevonden die uiteindelijk minder kosten.
Zo mogelijk voorzieningen voor allen passend maken, zodat niet voor mensen met een
beperking de uitzonderingssituatie wordt benadrukt waardoor zij beschroomd raken.
Pleitbezorgers voor aandacht voor mensen met een beperking standaard beleggen
zodat deze minder afhankelijk van de inzet van bepaalde mensen of van toevalligheden.
Ontschotten van de systeemwetten of het zo organiseren dat de vraag ten laste van
welke wet de desbetreffende voorziening komt, voor de verstrekkende instantie is en
niet voor de aanvrager.

1.5 Gaan (volgende stap)
Bevindingen

Een bestuurlijke functie is gezien de werklast lastiger in te passen dan een
volksvertegenwoordigende functie.

Doorstromen naar een (zwaardere) politieke functie leidt vaak tot verhuizen. Het gehele
zorg- en ondersteuningspakket moet dan opnieuw worden ingericht. Dat is een (te)
groot struikelblok.

11





Uitval van mensen met een beperking is vaak te wijten aan de context (‘het gedoe
eromheen’).
Bij mensen met een werkkring is voor het vervullen van een politieke functie flexibiliteit
in werktijden van belang. Dan is het mogelijk beide te combineren.
Het vangnet van een Appa-uitkering voor bestuurlijke functies maakt het gemakkelijker
een vervolgfunctie te aanvaarden.

Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen

Gerichte aandacht voor doorgroeimogelijkheden van politieke ambtsdragers met een
beperking.

Vragen en stimuleren om door te groeien.

Niet een apart “klasje” invoeren, maar als politieke ambtsdragers met een beperking
worden uitgenodigd voor gevorderde opleidingen dan opletten dat cursusinhoud, locatie en wijze van aanbieden toegankelijk zijn voor mensen met een beperking.

Afhaken voorkomen door politieke ambtsdragers met een beperking het gevoel te
geven dat ze welkom zijn doordat op allerlei manieren rekening wordt gehouden met
hun beperking.

Hoewel elke ambtsdrager met een beperking vanwege die beperking of combinatie van
beperkingen uniek is, kan wel worden gezegd dat de ene persoon meer belastbaar is
dan de ander. Politieke partijen stemmen hun doorgroeibeleid af op deze
belastbaarheid.

Politieke partijen bevorderen maatwerk en flexibiliteit in hun procedures zodat politieke
ambtsdragers met een beperking zoveel mogelijk in een gelijke startpositie komen als
politieke ambtsdragers zonder beperking.

Onderzoeken of de loonkostensubsidie voor werkgevers die een uitkeringsgerechtigde
met een beperking in dienst nemen ook kan worden ingevoerd voor Appauitkeringsgerechtigden met een beperking.

Kritische succesfactoren van politieke ambtsdragers met een beperking die succesvol
zijn doorgestroomd worden geïdentificeerd. Deze uitkomsten worden gedeeld met de
politieke partijen zodat zij hun ondersteuning van hun politieke ambtsdragers met een
beperking kunnen verbeteren.

Onderzocht wordt of een rechtspositionele grondslag wordt gecreëerd voor een politiek
assistent voor politieke ambtsdragers met een beperking, en dan vooral bestuurders.
Deze kan dan beperkte zorgtaken uitvoeren, maar bijvoorbeeld ook voor visueel
gehandicapte bestuurders digitale informatie verzamelen of filteren.

12

2. Inleiding
2.1 Het belang van het perspectief van mensen met een
beperking
Voor mensen met een structurele functionele beperking (hierna te noemen: mensen met
een beperking) is deelname aan de democratie geen vanzelfsprekendheid. Dit inzicht is in
Nederland in een stroomversnelling geraakt door de ratificatie van het VN-verdrag inzake de
rechten van personen met een handicap en de bij deze gelegenheid aanvaarde motie in de
Tweede Kamer.1
Bij een evenwichtige afspiegeling zijn er uiteenlopende perspectieven. Die verschillende
perspectieven kunnen alleen worden verkregen als er binnen de volksvertegenwoordiging
sprake is van diversiteit. Andere perspectieven in de volksvertegenwoordiging leiden ertoe
dat problemen meer in gezamenlijkheid kunnen worden opgelost. Bovendien kan de kloof
tussen overheid en samenleving worden verminderd doordat verschillende perspectieven uit
de samenleving een stem wordt gegeven.
Het is dus van belang dat de politiek en het bestuur een afspiegeling is van de samenleving
en de verschillende perspectieven die daar worden aangetroffen. Om een goede afspiegeling
in de politiek en het bestuur te krijgen, is ook een goede positionering van het perspectief
van ervaringsdeskundigen en hun organisaties nodig. Mensen moeten zichtbaar (kunnen)
meedoen in (advies)raden, betrokken worden bij cliënt- en burgerparticipatie en
vertegenwoordigd zijn in democratische organen: zonder breedtesport, geen topsport. Het
is belangrijk dat ook het perspectief van mensen met een beperking en hun ervaringsdeskundigheid bij de overheid doordringt.2 Dan is overigens wel van belang dat bij
vertegenwoordigers van deze doelgroep het vermogen aanwezig is om de eigen ervaring
breder te trekken.
In de integrale visie op de rechtspositie van politieke ambtsdragers ('Bijzondere ambten,
een toegesneden rechtspositie') is dan ook gesteld dat één van de kernwaarden van
democratie is dat het dragen van politieke en bestuurlijke verantwoordelijkheid in beginsel
voor eenieder open staat. Alle geledingen in de maatschappij moeten zich in beginsel
kunnen representeren of de mogelijkheid hebben zich (tijdelijk) beschikbaar te stellen voor
bestuurlijke functies. Iedereen moet het zich kunnen permitteren om een politiek ambt te
vervullen. ‘Daaruit vloeit voort dat de reclochtspositie toetreding tot politieke ambten
mogelijk maakt voor geschikte kandidaten en (….) bijdraagt aan een evenwichtige
afspiegeling van de samenleving in vertegenwoordigende lichamen en bestuurlijke
functies.’3

1

Kamerstukken II 2015/16, 33990, nr. 44

2

As British journalist Frances Ryan, who specialises in disability issues, has written: Watching [Conservative Secretary of State for Work and
Pensions] Stephen Crabb and Labour battle over the cuts to disability benefits in the House of Commons on Monday, one thing was
striking: the lack of disabled people in the room. As both party leaders and Secretaries of Work and Pensions spoke, and as backbench MPs
got up to ask questions, it struck me over and over: none of them had a visible disability.
That’s one of those things that’s so normalised your brain often forgets to notice it, in the same way you can use a wheelchair every day
but it takes a step in a restaurant to remind you that you’re not viewed as an equal … With each mention in the Commons of “disabled
people” – what we need, what we feel, what we want – the scene felt more and more patronising … The reality is, the politicians making
decisions about disabled people’s lives largely have no knowledge of what it is to be disabled. (Ryan, 2016)
Kamerstukken II 2014/15, 28479, bijlage bij nr. 73.

3

13

2.2 VN-verdrag handicap
Het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (verder: VN-verdrag
handicap) beoogt de positie van mensen met een structurele beperking in de samenleving
te versterken. Het verdrag bepaalt dat mensen met een structurele beperking gelijke
rechten hebben op het gebied van wonen, werken, leren, vervoer en toegankelijkheid.
Het deelnemen aan de samenleving (lees: volwaardig burgerschap), met de daarbij
passende zorg en ondersteuning, is een belangrijke voorwaarde voor het ook kunnen
participeren in de democratie. Een uitgangspunt op grond van het VN Verdrag handicap is
dat mensen met een beperking op alle niveaus bij besluitvorming worden betrokken (zie
bijlage 2 voor de integrale tekst van artikel 29 van het VN-verdrag).
Voor het door het verdrag beoogde gelijkwaardig kunnen uitoefenen van het burgerschap
en de gelijkwaardige toegang en bijdrage aan de democratie moet het mogelijk zijn:
om zich verkiesbaar te stellen,
op alle niveaus van de overheid een functie te bekleden en
alle openbare taken uit te oefenen.
Het VN-verdrag roept op voor deze participatie van mensen met een beperking zoveel
mogelijk ondersteunende en nieuwe technologieën te gebruiken.
Bij de ratificatie van het bovengenoemd VN-verdrag in de Tweede Kamer, is de motie
Voortman/Van Dijk4 aanvaard. In de motie is de regering gevraagd te onderzoeken:
In welke mate mensen met een beperking een vertegenwoordigende of bestuurlijke
functie hebben,
Wat de belemmeringen daarvoor zijn en
Welke maatregelen genomen dienen te worden om belemmeringen voor actieve
deelname aan de democratie weg te nemen.
In de motie wordt namelijk gesteld dat een inclusieve samenleving betekent dat mensen
met een beperking in gelijke mate een bijdrage moeten kunnen leveren aan de democratie.
Dit betekent dat de juiste randvoorwaarden moeten worden gecreëerd, zodat mensen hun
mogelijkheden en talenten kunnen ontwikkelen
Omdat op dit moment een duidelijk beeld ontbreekt hoe de inclusieve samenleving voor
politieke ambtsdragers met een beperking er uitziet, is actief beleid maken lastig. Het
ministerie van BZK heeft om deze reden in lijn met de motie een inventariserend onderzoek
uitgevoerd naar deze vragen. Bij het onderzoek is op grond van de motie gebruik gemaakt
van de volgende vraagstelling

2.3 Vraagstelling voor het onderzoek




Wat zijn de bevindingen met betrekking tot de deelname aan politiek en bestuur van
mensen met een beperking?
Welke belemmeringen ondervinden mensen met een beperking in politiek en bestuur?
Welke maatregelen kunnen worden getroffen om het aandeel van mensen met een
beperking in politiek en bestuur te vergroten?

2.4 Reikwijdte van het onderzoek
Het onderzoek is gericht op beperkingen voor zover die effect kunnen hebben op het
functioneren als politieke ambtsdrager. In dat verband is naar mensen met een beperking in
den brede gekeken. Daarbij is gebruik gemaakt van het volgende indelingsschema:

4

Kamerstukken II 2015/16, 33990, nr. 44.

14

Conditioneel

Motorisch
Lichamelijk
Chronisch
Zicht
Beperking

Zintuigelijk
Gehoor
Verstandelijk
Geestelijk
Psychisch

FIGUUR 1: OVERZICHT BEPERKINGEN
Ter toelichting op de onderverdeling in het schema het volgende:

Een conditionele beperking heeft betrekking op belastbaarheid en gebrek aan energie.

Een motorische beperking heeft tot gevolg dat iemand beperkt is in zijn bewegingen of
handelingen.

Een chronische aandoening betreft een beperking zonder kans op (volledig) herstel
zoals diabetes, hart- en vaatziekten, kanker, reuma, astma en artrose.

Zintuigelijke beperkingen hebben te maken met problemen met het zicht of het gehoor.

Een verstandelijke beperking betreft een beperking in intelligentie, bijvoorbeeld mensen
met het syndroom van Down.

Een psychische beperking heeft betrekking op emotionele problemen,
gedragsproblemen of sociale problemen. Bijvoorbeeld een psychotische stoornis,
autisme, depressie of persoonlijkheidsstoornis.

2.5 Aantal mensen met een beperking
Het aantal mensen in Nederland met een beperking wordt niet systematisch bijgehouden,
als dat al mogelijk zou zijn. Wat onder een beperking moet worden verstaan is een lastige
definitiekwestie. Er is sprake van een beperking als dit belemmerend werkt bij de
participatie in de maatschappij. Maar vaak vinden mensen met een gedefinieerde beperking
zich vaak niet beperkt in hun maatschappelijk functioneren. Een beperking is pas een
beperking als het ook zo daadwerkelijk door iemand wordt ervaren. Een beperking is kortom
een relatief begrip.
Ondanks deze lastige definitiekwestie heeft het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in
2012 in een factsheet een globale inventarisatie gepresenteerd van het aantal zelfstandig
wonende mensen met een beperking.5 Volgens het SCP waren er 1,4 miljoen mensen met
5

Sociaal en Cultureel Planbureau, Factsheet Mensen met lichamelijke of verstandelijke beperkingen, Den Haag, 2012.

15

matige of ernstige motorische beperking. Daarvan zijn er 160.000 tot 185.000 mensen
afhankelijk van een rolstoel waarvan 84.000 vrijwel permanent.
Er zijn daarnaast 76.000 blinden en 222.000 slechtzienden in Nederland en circa 575.000
mensen met een matige of ernstige gehoorbeperking. Conclusie van het SCP is dus dat er in
Nederland van 2012 circa 2,3 miljoen zelfstandig wonende mensen zijn met een matige of
ernstige beperking.
Aan de hand van een andere definitie komt het CBS tot een cijfer van 2,1 miljoen mensen
met een beperking of een chronische aandoening.6
In Nederland zijn er bovendien circa 110.000 mensen met een licht verstandelijke
beperking. Het Trimbosinstituut meldt in 2012 dat daarnaast 1.896.700 mensen in het
afgelopen jaar enigerlei psychische aandoening hebben of hebben gehad.
Het is niet mogelijk de uitkomsten uit deze verschillende inventarisaties bij elkaar op te
tellen omdat er ook mensen zijn die meerdere beperkingen of aandoeningen tegelijkertijd
hebben. Maar de conclusie is gerechtvaardigd dat een substantiële groep van ruim 10% tot
15% van de mensen in Nederland in meer of mindere mate beperkingen ondervindt als
gevolg van een (chronische) ziekte, aangeboren aandoening of handicap.

2.6 Ondervertegenwoordiging in politiek en bestuur
Nederland kent circa 12.000 gekozen en benoemde ambtsdragers. Er zijn in het kader van
dit onderzoek interviews gehouden met ruim 30 (gewezen) bestuurders en
volksvertegenwoordigers inclusief steunraadsleden, fractie-assistenten en commissieleden
met een beperking. Zonder te willen stellen dat dit onderzoek volledig is geweest, is met
een groot deel van de Nederlandse mensen met een beperking gesproken die
volksvertegenwoordiger of bestuurder zijn. Afgezet tegen het totaal aantal
volksvertegenwoordigers, of zelfs tegenover 10% daarvan, is het gerechtvaardigd te stellen
dat er sprake is van een forse ondervertegenwoordiging van mensen met een beperking in
politiek en bestuur. Het is redelijk te veronderstellen dat het aantal politieke en bestuurlijke
functies dat wordt vervuld door mensen met een beperking niet boven de 0,5% uitkomt.
Onder raadsleden zijn de meeste politieke ambtsdragers met een beperking te vinden, maar
ook dat zijn er relatief gezien betrekkelijk weinig. Er zijn enkele wethouders en
burgemeesters met een beperking. Dat geldt ook voor de leden van de Eerste en Tweede
Kamer. Bij provincies en waterschappen zijn vrijwel geen actieve bestuurders of
volksvertegenwoordigers met een beperking gevonden.

2.7 Onderzoeksmethode
In dit onderzoek is de vooronderstelling dat de doelgroep zelf het beste weet wat er goed
gaat, wat er minder goed gaat en wat er kan worden verbeterd. Een belangrijke pijler in het
onderzoek bestond daarom uit gesprekken - bij voorkeur op de eigen werkplek - met
mensen met een structurele functionele beperking die een politiek ambt ambiëren maar ook
die hebben afgezien van een politiek ambt, actief zijn als politieke ambtsdrager of dit al zijn
geweest. Daarnaast is met verschillende belangengroepen gesproken. Ook zijn de politieke
partijorganisaties benaderd omdat zij als ‘poortwachter’ verantwoordelijkheid dragen voor
de toegang tot politieke functies. In de interviews is telkens gevraagd welke personen of
organisaties in het persoonlijk netwerk van de geïnterviewde ook in het kader van het
onderzoek zouden moeten worden benaderd (‘sneeuwbalmethode’). Dit heeft tot vooraf
onvermoede en openhartige gesprekken geleid die de reikwijdte en diepgang van het
onderzoek aanmerkelijk hebben geholpen.
Naast de interviews heeft het ministerie een paneldiscussie laten uitvoeren onder mensen
met een beperking die belangstelling hebben voor politiek (potentiële ambtsdragers), om

6

Centraal Bureau voor de Statistiek, Personen met een beperking of chronische aandoening, 2012, Den Haag, 2016.

16

ook hun beelden en verwachtingen van (de vereisten van) het ambt mee te laten wegen.
Aan dit panel is de vraag gesteld wat ze stimuleert of weerhoudt om actief te worden in
politiek en/of bestuur.
Ook is er een internationale vergelijking uitgevoerd om te bezien of de politieke en
bestuurlijke deelname van mensen met een beperking in andere landen verschilt van
Nederland. Aan de hand van de beschrijvingen en voorbeelden is geconcludeerd welke
concrete oplossingsrichtingen voor de Nederlandse situatie kansrijk zijn. De resultaten zijn
verwerkt in dit rapport.7 De samenvatting van dit onderzoek is opgenomen in bijlage 3.
De opbrengsten van deze interviews, paneldiscussie en de internationale inventarisatie zijn
geanonimiseerd in deze bevindingen verwerkt. Deze zijn vervolgens getoetst in een
landelijke bijeenkomst op 4 juli 2019 waarvoor alle respondenten en andere
belangstellenden zijn uitgenodigd. Het integrale verslag van deze bijeenkomst, waaraan xx
mensen hebben deelgenomen, is opgenomen in bijlage 4.

2.8 Leeswijzer
Om de verschillende vragen van het onderzoek te kunnen beantwoorden, is dit onderzoek
aangesloten bij het dynamisch loopbaan perspectief dat door BZK voor het doorlopen van
een politieke carrière wordt gehanteerd. Voor alle politieke ambtsdragers geldt namelijk dat
zij de volgende stappen doorlopen in de politiek: willen, mogen, kunnen en gaan. In het
eerste hoofdstuk zal dit model kort worden toegelicht.
In de vier daaropvolgende hoofdstukken zal steeds een loopbaanstap worden ingevuld met
de bevindingen uit het onderzoek. Op grond van deze bevindingen zullen per hoofdstuk in
de afsluitende paragraaf Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen worden
gepresenteerd. Deze bevindingen en de gepresenteerde Suggesties uit de interviews voor
beleidsmaatregelen zijn uitsluitend de opvattingen van de respondenten. Zij
vertegenwoordigen niet het standpunt van de minister van BZK. Zij dienen als input voor
het antwoord van de minister op de motie dat naar verwachting in het najaar van 2019 aan
de Tweede Kamer zal worden gezonden.
De voorgestelde maatregelen worden telkens gekoppeld aan de rollen van de volgende
actoren om de deelname van mensen met een beperking te ondersteunen en te versterken:
- Individuele ambtsdragers om op te treden als voortrekker, rolmodel, ambassadeur voor
mensen met een beperking;
- Georganiseerde verbanden van mensen met een beperking door agendering of
mobilisatie van hun achterban;
- Politieke organisaties door hun achterban te verbreden, hun werkwijzen te heroverwegen
en hun processen door te lichten;
- De overheid door bewustwording te stimuleren, initiatieven te ondersteunen en waar
mogelijk randvoorwaarden voor een inclusieve samenleving te beïnvloeden.

7

Waltz, M en Schippers, A, Participation of people with disabilities in politics in neighbouring European
countries, Almere, 2018.

17

3. Het loopbaanperspectief
Het dynamisch loopbaanperspectief maakt zichtbaar wat iemand in zijn algemeenheid
tegenkomt op zijn of haar ‘reis’ naar en door de politiek en bestuur. Of iemand uiteindelijk
zitting neemt in een politieke functie is terug te voeren op de volgende vierdeling: ‘willen’,
‘kunnen’ en ‘mogen’ en ‘gaan’.

3.1 Willen
Iemand moet het om te beginnen willen; dus geïnteresseerd raken in de politiek. Iemand
'wil' bijvoorbeeld politiek actief worden omdat hij of zij denkt daarmee een bepaald doel te
bereiken. Of iemand denkt niet over de competenties voor een politieke functie te
beschikken, bijvoorbeeld door een bepaald beeld van wat politiek en bestuur vereisen. Of
iemand denkt dat de politiek een zo gesloten bolwerk is dat hij of zij toch wel niet
toegelaten zal worden.

3.2 Mogen
Bij het verwerven van een politieke functie gaat het om politiek of bestuurlijk actief mogen
zijn omdat derden (partij, kiezers, overheid) iemand voordragen, kiezen of benoemen in
een politieke functie. Het betreft hier: rekrutering, selectie, benoeming of verkiezing.
Hier speelt een belangrijke rol dat de huidige politieke organisaties vaak een onevenwichtig
ledenbestand hebben, zodat zij hun kader rekruteren uit een beperkte kring. Daarnaast
geldt dat zittende politici en bestuurders vaak een voorsprong hebben op nieuwkomers.
Tevens is er veelal sprake van een gebrekkige doorstroming en van onvoldoende
transparante en toetsbare selectiecriteria voor de politieke of bestuurlijke functies. Juist
hierom is de rol van de politieke partijen als poortwachters cruciaal omdat die in het proces
van deze selectie de toegang tot de verschillende onderdelen van politiek en bestuur
bewaken.
Naast deze factoren binnen het politieke bedrijf zelf, is er ook nog de bijzondere rol van de
kiezer. Die rol is direct, omdat die een preferentie kan laten blijken met een voorkeurstem
en indirect omdat selecteurs proberen in te spelen op de (veronderstelde) voorkeuren van
de kiezer. Dit is ook een sociologisch vraagstuk. Wat zijn in de maatschappij de voorkeuren,
beelden en (voor)oordelen over specifieke groepen, over macht en leiderschap en over de
gewenste maatschappelijke ordening tussen groepen en hoe werken die door in de politieke
keuzen van burgers? Die normen en percepties zijn tijd- en plaatsgebonden zijn en
beïnvloedbaar.

3.3 Kunnen
Na verkiezing of benoeming moet de ambtsdrager vervolgens in de gelegenheid zijn om het
ambt ook daadwerkelijk te kunnen vervullen. Als iemand het vertrouwen heeft gekregen
van de kiezer of bij een benoeming, moet betrokkene laten zien dat hij of zij beschikt over
de competenties en vaardigheden om het ambt te kunnen uitoefenen. Hierbij hoort ook dat
betrokkene in staat wordt gesteld om de functie te bekleden door middel van passende
omstandigheden en toereikende voorzieningen en voorwaarden. In dit verband is de cultuur
binnen politiek en bestuur ook belangrijk: in hoeverre werpen werkwijze, stijl,
omgangsvormen en ongeschreven regels belemmeringen op? Dit soort zaken bepaalt niet
alleen of mensen met een ander perspectief binnen komen, maar ook hoe het gaat als ze
binnen zijn.

18

3.4. Gaan
De laatste stap van een politieke loopbaan heeft betrekking op het doorstromen of
uitstromen ('gaan'). Politieke en bestuurlijke functies zijn per definitie tijdelijke functies.
Ambtsdragers stromen (voortijdig) uit, vervullen een aantal ambtsperioden of stromen door
naar een andere politieke functie, bijvoorbeeld van fractielid naar fractievoorzitter of van
volksvertegenwoordiger naar bestuurder. Er dienen ook voorzieningen te zijn om het ambt
te kunnen verlaten zoals een uitkering als overbrugging naar een nieuwe functie, en
begeleiding om de loopbaan elders te kunnen voortzetten.
Schematisch weergegeven:

Geinteresseerd/

gemobiliseerd
raken voor de
politiek

Rekrutering,
selectie,
benoeming of
verkiezing

(willen)

(mogen)

Het functioneren in
een politieke of
bestuurlijke functie
(kunnen)

Doorstromen of
uitstromen
(gaan)

19

4. Willen: politieke interesse ontwikkelen
‘Wanneer beperkt ons denken ons en waar beperkt de aandoening ons?’
‘Ik wil me niet laten beperken door mijn beperking’.

4.1 Inleiding
Een politieke carrière start met interesse in politiek. Bij mensen met een beperking is dat
niet anders. Ook zij moeten al dan niet op een gegeven moment een keuze maken voor een
politieke loopbaan. Het hebben van een beperking kan een extra overweging bij de keuze
om al dan niet politiek actief te worden. Centrale vraag in dit hoofdstuk is hoe mensen met
een beperking tegen deze achtergrond te enthousiasmeren voor een politieke functie.

4.2 Bevindingen
Redenen achterblijvende politieke interesse bij mensen met een beperking…….
Eerder is geconstateerd dat er sprake is van een ondervertegenwoordiging van mensen met
een beperking in politiek en bestuur. De vraag is wat de achtergronden en redenen zijn van
deze ondervertegenwoordiging.
In de eerste plaats moet worden geconstateerd dat het hebben van een bepaalde beperking
kan betekenen dat een politiek ambt helaas in het geheel niet tot de mogelijkheden
behoort. “We kunnen ook niet allemaal piloot worden”, zo is in dit verband gesteld.
 Veel mensen uit de doelgroep zijn simpelweg bezig met overleven. Zich met een
beperking staande houden in de maatschappij vergt voor hun veel, zo niet alle, energie.
Mensen met een beperking lopen vaak al op hun tenen qua belastbaarheid om
huishouden, algemene dagelijkse verzorging en werk te combineren. ‘Het omvat het
organiseren van de noodzakelijke hulp, hulpmiddelen en voorzieningen, het omgaan met
talloze vooroordelen, en het hoofd bieden aan een ontoegankelijke fysieke omgeving.
Dagelijks verrichten deze mensen hoog gekwalificeerd werk om als gehandicapte of
chronisch ziek persoon overeind te houden, het eigen bestaan in te richten en een eigen
plek in te nemen in de samenleving. 8 Als het dagelijks functioneren veel energie vergt,
dan is het een te grote stap om ook nog politieke interesse te ontwikkelen en te
onderhouden. “De handicap doe je niet even uit; die heb je de hele dag” zo werd in dit
verband gesteld.
 De prioriteit bij mensen met een beperking ligt in veel gevallen bij het verkrijgen en
behouden van een betaalde functie. Als mensen met een beperking de keus hebben
tussen betaald werk of een politieke functie zal in de regel worden gekozen voor betaald
werk. Politiek wordt dan gezien als “restcategorie”, als “eigen tijd”. Een politiek ambt
naast het vervullen van een andere functie is kortom voor mensen met een beperking
vaak te veel van het goede.
 Het verdelen van en omgaan met de energiebalans is een beweegreden is om geen
functie in de politiek te bekleden. Vaak is er sprake van een beperkte belastbaarheid bij
mensen met een beperking. Die beperkte energie wordt dan niet ingezet voor een
politieke functie. Vermoeidheid die mensen met een beperking kunnen ervaren, kan een
8

Dit citaat komt uit een essay van Conny Bellemakers waarin ze dit ‘disability management’ noemt: ‘De inrichting van het dagelijks bestaan
brengt veel werk met zich mee voor mensen met een handicap of chronische ziekte. Ik duid dit survival- en regisseurswerk aan met
disability management en de mensen die dit werk verrichten als disabillity managers’ in: bijlage bij Versie, Tijdschrift voor gezondheid,
burgerschap en politiek, jaargang 17, nummer 4, december 1999.

20

negatieve rol spelen bij het politiek kunnen functioneren. Er is sprake van lastige
paradox: het politiek actief zijn vergt vanwege een beperking vaak meer energie, terwijl
juist de beperking tot minder energie leidt. De hoeveelheid uren die aan een politieke
functie moeten worden besteed en aan het lezen van stukken wordt als zware belasting
gezien. Er is ook aangegeven dat de manier waarop de politiek werkt, ‘veel praten en
weinig actie’, het nodige vraagt van de energiebelasting. ‘Er valt weinig te bereiken als
eenling met beperkte energie.’ De veronderstelling is geuit dat hoe hoger opgeleid
mensen met een beperking zijn, hoe lager vaak de belastbaarheid is. Hoger opgeleiden
met een beperking zijn met name mensen die vaak ook interesse in de politiek hebben.
Een politieke functie is vaak een aanslag op de geringe belastbaarheid van die groep
mensen. Dan wordt toch de keuze voor andere activiteiten gemaakt.
 De veronderstelling is geuit dat zo weinig mensen met een beperking in de politiek actief
zijn te maken heeft met de geringere arbeidsparticipatie en het ontbreken van
werkervaring. Zij hebben daardoor geen idee welke investeringen nodig zijn voor een
politiek ambt en geen realistisch beeld wat van een politiek ambtsdrager wordt gevraagd.
Er is hierbij ook verschil tussen het krijgen van een beperking op jonge leeftijd of op
latere leeftijd tijdens het arbeidzaam leven. Laatstgenoemden moeten zich weliswaar
aanpassen aan hun nieuwe situatie maar kunnen voor hun werk vaak wel putten uit de
periode dat ze nog geen beperking hadden. Jonggehandicapten zijn vaak beschermd
opgevoed. Ook is de regelgeving zodanig ingericht dat een keuze voor Wajong wordt
gestimuleerd en niet voor arbeidsparticipatie. Dit komt mede omdat werken betekent dat
betrokkene dan in principe zijn Wajong-vangnet opgeeft. Ze geloven niet meer in zichzelf
en in hun eigen zelfstandigheid. “En dan ga je ook niet de politiek in”.
…maar wel veel mensen met een beperking actief in belangenbehartiging.
Aan de andere kant is er ook veel potentieel. Er zijn veel mensen met een beperking actief
in veelkleurige belangengroepen die in veel gevallen ook op de politiek georiënteerd zijn.
Waarom is dan de politieke interesse beperkt terwijl er tegelijkertijd zoveel belangenbehartigingsorganisaties met mensen met een beperking maatschappelijk actief zijn? Er is
kennelijk in deze doelgroepen een sterke voorkeur om aan de buitenkant van het politieke
systeem te blijven (bijvoorbeeld door het indienen van een petitie) en is er weinig behoefte
in de doelgroepen om van binnenuit het politieke systeem te veranderen door zelf aan de
knoppen te zitten. Deze vraag is in vrijwel elk interview aan de orde geweest. De
respondenten geven daarvoor de volgende oorzaken:

Verklaring is dat veel belangengroepen vaak laagdrempelig zijn. Daar ontmoet men ook
lotgenoten in een veilige omgeving. In een belangengroep is ook het gemakkelijker om
flexibel de tijd in te delen en naar beschikbaar vermogen inzet te leveren.

Een andere reden dat mensen met een beperking vaak niet politiek actief zijn, zo is
gesteld, is dat de inhoud vaak wordt onderschat. "Veel mensen zijn eenzijdig
geïnteresseerd, terwijl je je als politicus breed moet oriënteren op maatschappelijke
vraagstukken".

Een politieke partij is een nieuwe vreemde omgeving waar opnieuw een positie moet
worden verkregen. De druk en verwachtingen binnen een politieke partij zijn hoger dan
binnen een belangengroepering. Bovendien is een politieke functie gericht op het
algemeen belang. Een belangengroepering richt zich op het specifieke belang van de
achterban. Dat is concreter.

De toegang tot het politieke systeem of de daarvoor benodigde informatie is voor
mensen met een beperking die betrokken en geïnteresseerd zijn in politiek is niet altijd
goed geregeld. Voorbeelden zijn de toegang tot stemlokalen, partijbijeenkomsten,
websites en stukken. Het is dan ook niet waarschijnlijk dat dit de politieke interesse van

21








mensen met een beperking versterkt.9 Mensen met een beperking haken dan namelijk
voortijdig af als er geen rekening wordt gehouden met hun beperking. Als bijvoorbeeld
iemand niet kan stemmen door ontoegankelijkheid van het stemlokaal of een niet te
gebruiken stembiljet, is de kans gering dat hij/zij zich vervolgens wel verkiesbaar zal
stellen.
Het is ook mogelijk politiek te bedrijven zonder in de politiek te zitten. Zo laten de
deelnemers van ‘Wij staan op’ zien dat ze de politiek minder nodig hebben om
maatschappelijk effect te krijgen. Maar in dit verband is wel essentieel dat Wij staan op!
er tot op heden alleen in is geslaagd om iets niet door te laten gaan. In de politiek gaat
het daarentegen vooral ook om zaken voor elkaar te krijgen: Van ‘dit willen we niet’
naar ‘dit willen we juist wèl.’ In plaats van beïnvloeden komt het in de politiek aan op
‘zaken fixen’. Dus in plaats van aan de zijlijn te roepen naar dingen zelf bewerkstelligen.
Reden kan zijn het abstractieniveau dat gekoppeld is aan politieke functies. Voor
mensen met een verstandelijk of psychische beperking zijn veel handelingen niet of
minder geautomatiseerd: zij moeten alles telkens opnieuw beredeneren.
Voor een politieke functie moet je stevig in je schoenen staan. Het vergt assertiviteit.10
Dat is bij veel mensen met een beperking niet zonder meer het geval. Vaak moet ook
de eigen weerstand worden overwonnen. Het vergt immers persoonlijke moed om als
enige of als één van de weinigen met een beperking actief te worden in de politiek. Er is
vaak geen voorbeeld of lotgenoot.
Vooroordelen over mensen met een beperking spelen ook een rol. Er bestaat daarbij
een onderscheid tussen mensen met een zichtbare en een niet zichtbare beperking. Het
hebben van een zichtbare beperking en de vooroordelen die dat met zich meebrengt,
kan mensen weerhouden om zich te oriënteren op een politiek ambt.

Geen goed beeld over politieke ambten bij mensen met een beperking

In gesprekken met potentiële ambtsdragers met een beperking waren zij vaak
onbekend met de inhoud, werkwijze, de impact, de rechtspositie en de
randvoorwaarden van een politiek ambt en de wijze waarop een dergelijke functie kan
worden verkregen.

Het kan van belang zijn dat mensen met een beperking vooraf precies weten waar ze
aan toe zijn als ze een politieke functie ambiëren. De beschikbaar informatie is echter
beperkt over wat er mogelijk is aan politieke werkzaamheden voor mensen met een
aandoening, beperking of ziekte. Is het financieel aantrekkelijk? Hoeveel uur kost het?
Stel, je wordt lid van een partij, wat zou de partij dan mogelijk voor mensen met een
beperking, aandoening of ziekte kunnen betekenen met betrekking tot de energiebelasting en de praktische problemen?

Vooraf een goed en reëel beeld van het werk als politieke ambtsdrager schetsen, is ook
essentieel om te voorkomen dat mensen na een korte tijd al weer afhaken. ‘Dan ben je
eigenlijk nog verder van huis’, zo is benadrukt. Dat kan mogelijke vooroordelen over de
participatie van mensen met een beperking in politiek en bestuur juist weer bevestigen.
Ook een punt kan zijn onzekerheid over de beeldvorming in de sociale interactie: hoe
kijkt men in de politiek naar mensen met een beperking? Verschillende geïnterviewden

9

10

Evidence indicates that not only does voting increase political participation amongst people from disadvantaged groups, the political
success of persons from these groups can positively impact the level of voting amongst its members (Logan, Darrah and Oh in Waltz en
Schppers 2018, blz. 29)
Het volgende voorbeeld verduidelijkt dit. In politiek stressvolle omstandigheden is het regel dat kort voor de bespreking stukken op
papier worden aangeleverd. Iemand met een visuele beperking moet dan durven zeggen dat dergelijke zeer kort voor de behandeling
aangeleverde stukken niet gelijk kunnen worden besproken en dat daarom de vergadering hierover moet worden verdaagd. Dat vergt
moed.

22

geven overigens aan dat hun ervaring is dat mensen in de politieke interactie al snel de
beperking vergeten.
Het belang van rolmodellen en boegbeelden voor mensen met een beperking

Rolmodellen en boegbeelden zijn van belang om interesse in politiek te ontwikkelen en
om mensen over de streep te trekken. ‘Zien is geloven’ is dit verband opgemerkt. Veel
mensen hebben hun aarzelingen vanwege die beperking en daarom zijn mensen die als
voorbeeld kunnen dienen erg belangrijk.

Een rolmodel laat zien dat het hebben van een beperking in de praktijk van het
openbaar bestuur juist geen beperking hoeft te zijn. Dat rolmodellen werken blijkt uit
het feit dat veel respondenten verschillende aansprekende mensen met een beperking
in politiek en bestuur aanwezen die voor henzelf als inspirerend voorbeeld hebben
gediend om zelf actief te worden in de politiek.

Ambassadeurs, mensen actief in de politiek met een beperking die een voorbeeldfunctie
vervullen, kunnen een boost geven. Politieke denominatie hoeft daarbij geen rol te
spelen. Vraag breed aandacht door dergelijke ambassadeurs aan te laten schuiven bij
praatprogramma’s (‘bij Pauw’) op televisie met hun oproep om ook politiek actief te
worden.

De meeste geïnterviewden zien zichzelf echter niet direct als een rolmodel. Dit voelt
voor hen ongemakkelijk. Wel is het antwoord op de vraag of ze zelf als ambassadeur
zouden willen fungeren voor mensen met een beperking vaak bevestigend. ‘Een
beperking is niet iets waarvoor je je hoeft te schamen.’ Als rol zien zij dan het
inspireren, bemoedigen en bevestigen van mensen in een zelfde situatie.11 Zij zien het
als een klein bouwsteen in het geheel. ‘Door de eigen zichtbaarheid in een politieke
functie kun je juist benadrukken dat het wel degelijk kan’.

Zo stelt het raadslid Ludo Bolders: "Ik wil een voorbeeld zijn voor mensen die denken
dat ze er met een handicap niet bij horen. Dat is namelijk flauwekul. Iedereen heeft het
recht om ergens bij te horen, iets te kunnen en iedereen heeft het recht op een baan.
Als je er voor gaat, dan kun je het."12 De bereidheid onder de respondenten is groot om
mensen over de streep te trekken in de richting van een politiek ambt.

Ook wordt het van belang geacht om de eigen inzichten die verkregen zijn op basis van
de eigen beperking, in te zetten ten behoeve van het algemeen belang. Vanuit de eigen
ervaring kan men in een politiek ambt aangeven wat het betekent om een beperking te
hebben. Zo stelt een ambtsdrager dat ze een wijkschouw in het kader van de WMO het
liefst zelf doet in een rolstoel om zichtbaar te maken waar het schuurt.

Ook als ambtsdrager met een beperking is het mogelijk te laten zien dat net zoveel kan
worden bereikt als mensen zonder een beperking. Erkend wordt dat je daar soms wel
extra hard voor moet werken. Maar een beperking hoeft een loopbaan in de politiek niet
in de weg te staan. Je kunt laten zien dat je desondanks goed kan functioneren, al dan
niet met een aantal speciale voorzieningen. Het is ook goed dat mensen zonder
beperking beseffen dat ze soms dingen anders moeten doen omdat ze rekening moeten
houden met anderen.

Een voorbeeldfunctie kan ook een bredere maatschappelijke impact hebben. De
veronderstelling is dat het hebben van een beperking ook vanzelfsprekender en minder
spannend wordt in de gehele samenleving als er meer mensen met een beperking
zichtbaar zijn in politiek en bestuur. Op deze wijze druppelt op een positieve wijze
inclusiviteit het gewone leven binnen. Participatie kan dus bijdragen tot een bredere
11
12

In een landelijke politieke partij is een ambassadeur actief met een mentale beperking. Doel van dat ambassadeurschap is om binnen de
eigen partij de bewustwording te vergroten voor mensen met een dergelijke beperking.
https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/239366/Lijsttrekker-Ludo-Bolders-uit-Woensdrecht-heeft-een-heldere-visie-maar-is-zo-goedals-blind

23

maatschappelijke verandering. Een bedrijf of instelling wordt met de neus op de feiten
gedrukt als een wethouder of burgemeester tijdens een officieel bezoek niet naar
binnen kan. Zo is er het voorbeeld van een college van B&W dat heeft besloten alleen
gezamenlijke bezoeken als college af te leggen als de te bezoeken locatie ook voor het
collegelid in een rolstoel toegankelijk is. Rolmodellen kunnen dus ook een impuls geven
aan participatie van mensen met een beperking in bredere zin en dus niet alleen in de
politiek. Dit wordt ook bevestigd in het internationale onderzoek. 13
Mensen met een beperking op een andere manier rekruteren

Het is van belang breder te kijken naar de kweekvijver voor politieke ambtsdragers met
een beperking. Lokaal beginnen is daarbij belangrijk, zo is gesteld. Zo wordt
gesuggereerd om juist ook andere, minder voor de hand liggende netwerken aan te
boren. Gevraagd hoe mensen met een beperking te vinden die mogelijk overwegen om
een politiek ambt te bekleden, wordt gewezen op kerkgroepen, sociale wijkdiensten,
vrijwilligersorganisaties, gehandicaptenplatforms, sportverenigingen en andere nietpolitieke verenigingen. Aandachtspunt daarbij is dat in de sportwereld verenigingen van
gehandicapten steeds meer worden geïntegreerd in reguliere sportverenigingen. Ook
zouden de Cliëntenraden Sociaal Domein kunnen worden benaderd. Diegenen die actief
zijn in dergelijke verbanden zijn meestal al maatschappelijke geïnteresseerd zodat het
een kleine stap is naar politieke interesse en uiteindelijk naar een politieke functie.

In dit verband worden ook inspraakmogelijkheden genoemd. Dergelijke structuren zijn
vaak de eerste trede voor mensen met een beperking in de politiek om
geënthousiasmeerd te raken voor het algemeen belang. Dit enthousiasme zou kunnen
worden aangewakkerd door aan te sluiten bij initiatieven die er al zijn. Welke sociale
media gebruiken zij, waar komen zij fysiek? Gesuggereerd wordt aan te sluiten bij hun
maatschappelijke betrokkenheid.

Jongeren met een beperking zijn daar echter niet te vinden; die willen dingen
zelfstandig doen buiten dergelijke structuren om. Die zijn te benaderen via sociale
media. “Wij staan op” is bijvoorbeeld een voedingsbodem voor jongeren met een
beperking die knelpunten ervaren en die dat niet vanuit de zorg maar juist vanuit het
algemene belang willen aanpakken.
Onduidelijkheid over de gevolgen van een politiek ambt voor de inkomenspositie
van mensen met een beperking

Vooral mensen met een beperking in een uitkeringssituatie geven aan al bij voorbaat af
te haken.

Er bestaat veel onduidelijkheid bij mensen met een beperking over de gevolgen van een
politieke functie voor de eigen inkomenspositie. Het is lastig hierover tijdig en vooraf
informatie en dus zekerheid te verkrijgen. Uitkeringsregelingen zoals de Wia zijn
ingewikkeld en dat wordt verergerd bij samenloop van verschillende uitkeringen,
toeslagen en toeslagen. De complexiteit van sociale zekerheid is in dit verband in een
interview als ‘bespottelijk’ bestempeld.

Het UWV kan niet in alle gevallen de gevraagde duidelijkheid geven over de samenloop
van de uitkering, toeslag of toelage met de (raads)vergoeding. Wat het niet
eenvoudiger maakt, is dat politieke ambtsdragers een zeer klein aandeel van de UWVpopulatie betreffen. De gemiddelde UWV-medewerker kan niet altijd inschatten wat de
gevolgen zijn van het aanvaarden van een politiek ambt.
13

Several respondents said that greater visibility of people with disabilities in politics could help to bring about societal change. This
includes serving as role models for other people with disabilities and providing an example to the general population of what people with
disabilities can accomplish as well as direct political or policy interventions (Waltz en Schippers, 2018, blz. 25).

24











Bij ontvangen van een vergoeding voor een politiek ambt veronderstellen mensen met
een beperking die al recht hebben op een arbeidsongeschiktheidsuitkering dat zij het
risico lopen dat zij hun uitkering op basis van 100% arbeidsongeschiktheid kwijtraken
met de daaraan gekoppelde voorzieningen. Terwijl het verminderen van de benodigde
voorzieningen ook van de weersomstuit weer effect heeft op de mate van inzetbaarheid
voor de raad.14 De zorg is niet dat er door de nieuwe inkomsten als politieke
ambtsdrager de uitkering wordt gestopt, maar dat die uitkering niet kan herleven. De
arbeidsongeschikte uitkeringsgerechtigde wil de zekerheid dat hij altijd kan terugvallen
op de oude uitkering, onder de oude voorwaarden. Het niet herleven van de
oorspronkelijke uitkering is niet denkbeeldig15.
Uit de interviews blijkt dat er angst bestaat voor een mogelijke inkomensval als tijdens
en na het politieke ambt (neven)inkomsten van een politieke functie moeten worden
verrekend met een al bestaande uitkering. Nieuwe inkomsten ontregelen nu vaak het
gehele uitkeringssysteem en het recht op toeslagen. Dit fragiele bouwwerk willen
mensen vaak niet op het spel zetten. Kortom, de verrekeningsystematiek van een al
lopende uitkering werkt niet enthousiasmerend voor het eventueel vervullen van een
politieke functie.
Het huidige handhavingsmodel in de sociale zekerheid leidt er gezien bovenstaande
vaak toe dat mensen met een beperking juist lang in de regeling blijven vanwege de
angst aanspraken kwijt te raken. De regelgeving is zeker geen stimulans om te gaan
participeren in de maatschappij in het algemeen, en de politiek in het bijzonder.
Eigenlijk zou de sociale zekerheid als vangnet mensen met een beperking in positie
moeten brengen om te kunnen participeren, zo wordt gesuggereerd. De
veronderstelling is dus dat mensen met een beperking daardoor minder actief zijn dan
nodig, omdat zij bang zijn voor de gevolgen voor hun uitkering en toeslagen. De vraag
is of mensen met een beperking die een politieke functie willen vervullen in een
uitkeringssituatie erop vooruitgaan. In elk geval moeten ze er niet op achteruit gaan.
Dat is in de huidige situatie maar de vraag. Dat werkt niet stimulerend.
Als werkgever die een (aanstaande) politieke ambtsdrager met een beperking in dienst
heeft, is het ook lastig tijdig helderheid te krijgen over de gevolgen voor verschillende
werkgeversvoorzieningen. Zelfs bij onderlinge bereidheid van werkgever en werknemer
blijkt het al vaak zeer complexe en taaie materie.
De inschatting is dat bijstandsgerechtigden niet de politiek in gaan omdat zij (het risico
op) verrekeningen met hun uitkering te groot vinden. Door de Participatiewet komen
jonggehandicapten niet meer in de Wajong maar in de Algemene bijstandswet.

Politieke interesse van mensen met een verstandelijke beperking

De veronderstelling dat mensen met een (licht) verstandelijke beperking geen of weinig
interesse hebben in politiek, blijkt niet uit de volgende twee voorbeelden.

14

15

Gedurende het raadslidmaatschap bij een al lopende arbeidsongeschiktheidsuitkering (met uitzondering van de Wajong 2010, zie noot
14) is er effect op het verdienvermogen. Maar dat leidt er niet altijd toe dat de arbeidsongeschiktheidsuitkering permanent wordt
ingetrokken of dat de uitkering permanent wordt gekort. De raadsvergoeding leidt tot het tijdelijk afschatten van het invaliditeitspercentage. Maar pas na vijf jaar inkomsten naast de arbeidsongeschiktheidsuitkering heeft dit in de regel effect op het
arbeidsongeschikt-heidspercentage. Bovendien is in de regeling: ‘Uitzondering toepassingstermijn anticumulatie’ bepaald dat het
afschatten van het invaliditeitspercentage niet geldt voor degene met een arbeidsongeschiktheidsuitkering en inkomen geniet van een
vertegenwoordigend orgaan van een publiekrechtelijk lichaam dat bij rechtstreekse verkiezingen wordt samengesteld. De conclusie is dat
een vergoeding als volksvertegenwoordiger uiteindelijk geen effect heeft op het arbeidsongeschiktheidspercentage na het aftreden als
volksvertegenwoordiger.
Het is voor een uitkeringsgerechtigde Wajong 2010 niet aan te raden om raadslid te worden voor twee termijnen. Eén termijn zou nog
kunnen. Groot aandachtspunt is de herleving van de uitkering, zeker bij een (middel)grote gemeente, aangezien een vergoeding voor de
werkzaamheden ad €1500 per maand gelijk is aan het wettelijk minimumloon. De periode van het raadslidmaatschap telt namelijk niet
mee als sv-tijd en dan is de periode van 5 jaar na einde uitkering zo verstreken. Iemand met Wajong-oud heeft dit probleem niet want
zijn oude recht blijft in stand.

25











In de gemeente Weststellingwerf is in aanloop naar de raadsverkiezingen 2018 door de
gemeente en de belangenvereniging door en voor mensen met een verstandelijke
beperking een politiek debat georganiseerd. Het debat ging over wonen, werken,
veiligheid en meedenken in de gemeente.
In de gemeente Almere heeft in de aanloop naar de raadsverkiezingen een dergelijk
debat over het thema zorg ook plaatsgevonden.16 Zo is er in 2014 en in 2018 een debat
geweest vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen met vertegenwoordigers van alle
politieke partijen in de raad. Er was veel belangstelling: er namen in 2018 160 mensen
deel aan het debat in de aanloop naar de laatste raadsverkiezingen.
Er is dus ook in deze doelgroep wel degelijk belangstelling voor politieke issues. Het
moet dan echter wel op een bepaalde, meer beschermde, manier worden aangeboden.
Ook moet worden erkend dat niet álles wat politiek is, besproken kan worden. Maar
mensen met een verstandelijke beperking kunnen wel degelijk worden gehoord en
betrokken bij voor de eigen doelgroep relevante onderwerpen. Meer dan tot nu toe in
het algemeen wordt aangenomen.
Het blijkt nog best lastig voor de politieke partijen om hun taalgebruik en snelheid aan
te passen. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen wel hun punten naar voren
brengen, maar hebben vaak geen weerwoord. Daarom moeten zij wel worden
ondersteund door coaches. Daarbij is het belangrijk dat de ondersteuner niet de
discussie overneemt.
De aanpassingen zijn niet alleen mondeling maar ook schriftelijk noodzakelijk. Zo
hebben in Almere het CDA (folder in stripvorm) en de CU bijvoorbeeld leesbare folders
met pictogrammen gemaakt in de aanloop naar de raadsverkiezingen.

4.3 Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen
In deze paragraaf wordt een aantal beleidsmaatregelen voorgesteld om de interesse in de
politiek van mensen met een beperking te stimuleren, rekening houdend met in de in de
vorige paragraaf beschreven bevindingen. Vele van die beleidsmaatregelen zijn geopperd in
de interviews.
Eerder zijn als actoren de volgende groepen onderscheiden:
Individuele ambtsdragers
Georganiseerde groepsverbanden
Politieke organisaties
Overheid
In deze paragraaf zullen de verschillende beleidsmaatregelen worden gekoppeld aan deze
actoren.
Door individuele ambtsdagers

Initiëren van Nederland-breed bewustwordingsbeleid is noodzakelijk. Dat kan
vormkrijgen door het verspreiden van goede voorbeelden en rolmodellen.

De zichtbaarheid van politieke ambtsdragers met een beperking vergroten. Mensen met
een beperking die actief zijn of waren in de politiek worden benaderd als ambassadeur
opdat zij zich als rolmodel kunnen richten op het bevorderen van de interesse van
mensen met een beperking voor politieke functies.

In gezamenlijkheid kunnen ambassadeurs worden gevraagd als ‘denktank’ met als
opdracht na te gaan hoe politieke ambtsdragers met een beperking in de toekomst te
werven, te bemoedigen en te ontwikkelen.
16

De Volkskrant, 19 februari 2018, ‘In de Almeerse politiek wordt écht geluisterd naar mensen met een beperking’.

26





Verschillende websites worden ingezet.
In verschillende publicaties aandacht besteden aan politieke ambtsdragers met een
beperking. Dat is vooral in de periode aan de kandidaatstelling voor verkiezingen van
belang.
Persoonlijke verhalen die kunnen worden veralgemeniseerd, kunnen behulpzaam zijn
om andere mensen met een beperking over te halen. Om een weloverwogen keuze te
kunnen maken, zou bijvoorbeeld op een website een werkdag van een politieke
ambtsdrager met een beperking kunnen worden geschetst. Wat zijn dan de zaken waar
je zoal tegen aanloopt en wat zijn de mogelijke oplossingen?

Door georganiseerde verbanden

Belangengroepen van mensen met een beperking gaan in hun achterban mensen met
interesse in de politiek identificeren, enthousiasmeren, mobiliseren en ondersteunen om
politiek actief te worden. Nagedacht moet worden hoe belangengroeperingen daarbij
kunnen worden ondersteund.

Conform de suggestie in het internationale onderzoek voor jongeren, inzetten op
talentontwikkeling in jongerengehandicaptenorganisaties met als einddoel dat meer
jongeren met een beperking kiezen voor het politieke ambt.

Er zijn sporadische lokale initiatieven. Stimuleren dat lokale initiatieven die succesvol
tegemoetkomen aan de politieke interesse van mensen met een licht verstandelijke
beperking, worden uitgebreid naar andere gemeenten, handig en verstandig gebruik
makend van de ervaringen van eerdere initiatieven.
Door politieke organisaties

Om mensen met een beperking te vinden die politieke interesse hebben, kunnen
politieke partijen zich meer richten op bijvoorbeeld kerkgroepen, sociale wijkdiensten,
vrijwilligersorganisaties, cliëntenraden, sportverenigingen en andere niet-politieke
verenigingen. De deelnemers zijn meestal al maatschappelijk geïnteresseerd.

Jongeren met een beperking vragen een eigen aanpak. Die zijn te benaderen via de
voor hun relevante sociale fora en media.

Vanuit de constatering dat coaching door werkende mensen met een beperking aan niet
werkende mensen met een beperking goed werkt, zou dit een goed instrument zijn om
mensen met een beperking te interesseren voor een politiek ambt.
Door de overheid

Omdat er is weinig bekend over aantallen en beleving van politieke ambtsdragers met
een beperking, in de basismonitor politieke ambtsdragers nader onderzoek doen naar
politieke ambtsdragers met een beperking bij provincies, gemeenten en waterschappen.

De inkomensafhankelijke uitkeringen werken op elkaar in. In een interdepartementaal
project (SZW, VWS, OCW en BZK) worden de huidige onderlinge afhankelijkheden
bezien. Het resultaat moet uiteindelijk zijn dat het actief zijn als politieke ambtsdrager
loont en niet per saldo leidt tot een lager inkomen of tot verval van benodigde
voorzieningen.

Veel gemeenten zijn bezig met lokale inclusieagenda’s. Het deelnemen aan de politiek
zou daarbinnen ook als aandachtspunt een rol moeten spelen vanwege de impact van
de aanwezigheid van mensen met een beperking in politiek en bestuur op de
inclusiviteit van de samenleving.

Starten van een brede bewustwordingscampagne om ook de samenleving te laten zien
dat er veel potentiële kandidaten door belemmeringen nu onnodig langs de kant blijven
staan. Het is belangrijk dat de bewustwording op gang komt over hoe het is voor

27










17

iemand met een beperking om politiek actief te kunnen zijn. Het is van belang om te
kijken of er belemmeringen zijn die moeten worden weggenomen.
In het kader van de integrale aanpak is het van belang dat ook stemlokalen
toegankelijk zijn vanuit de gedachte dat politieke interesse niet toeneemt als
verkiezingen al een ontoegankelijke barrière vormen voor mensen met een beperking.
In de Kieswet is geregeld dat stemlokalen per 1 januari 2019 toegankelijk moeten zijn
voor kiezers met een lichamelijke beperking.17 Als een stemlokaal niet aan alle eisen
voldoet, legt het college aan de gemeenteraad uit waarom dit niet is gelukt. Deze ‘pas
toe of leg uit’-bepaling brengt het streven naar 100% toegankelijkheid tot uitdrukking.
De toegankelijkheid van stemlokalen wordt na de Provinciale Statenverkiezingen in
2019 geëvalueerd. In dit verband is ook online stemmen genoemd. Daar zitten haken
en ogen aan (bijvoorbeeld geheimhouding), maar voor veel mensen met een beperking
zou online stemmen een mogelijke oplossing zijn.
In 2019 wordt door ProDemos bezien hoe de cursus ‘Politiek actief’, bedoeld voor
mensen met interesse in de politiek, toegankelijk kan worden gemaakt voor mensen
met een beperking. Met de opgedane ervaringen kunnen dan de reguliere Politiek actief
cursussen inclusiever worden. Actief werven van mensen met een beperking is daarbij
van belang. Daarbij kan naast de toegankelijkheid van inhoudelijke informatie ook
aandacht worden besteed aan te verwachten belemmeringen en hoe daar mee om te
gaan. Deelname van mensen met een beperking heeft ook impact op de andere
deelnemers en de organiserende overheidsorganisatie (provincie, gemeente of
waterschap) en kan ook hen bewust maken van de gevolgen van het hebben van een
beperking.
Op verschillende terreinen de informatievoorziening verbeteren aan mensen met een
beperking die politieke interesse hebben, aan overheidsorganen en aan werkgevers. Er
zou één aanspreekpunt moeten komen voor zaken als techniek, vacatures,
voorzieningen, vergoeding hulpmiddelen, zorg en financiële aangelegenheden. Een
dergelijk centraal informatiepunt zou vooraf duidelijkheid moeten geven over de
inkomensgevolgen van het aanvaarden van een politieke functie (in het bijzonder bij
een uitkering).
Een ervaringsdeskundige coach moet mensen met interesse in de politiek wegwijs
kunnen maken en een duwtje in de rug kunnen geven.
Een digitaal platform zou ook een (aanvullende) optie kunnen zijn met een forum waar
ervaringen kunnen worden gedeeld.

Dat is geregeld in artikel J4, tweede en derde lid, van de Kieswet: Burgemeester en wethouders dragen er zorg voor dat alle in de
gemeente aangewezen stemlokalen zodanig zijn gelegen en zo zijn ingericht en uitgerust dat kiezers met lichamelijke beperkingen zoveel
mogelijk hun stem zelfstandig kunnen uitbrengen. Indien burgemeester en wethouders niet voldoen aan het tweede lid informeren zij de
gemeenteraad over de reden hiervoor.

28

5. Mogen: rekrutering, scouting, selectie,
benoeming en verkiezing
“Eigenschappen als een positieve instelling, drive en een zekere mate van eigenwijsheid,
maken je goed bruikbaar in de politiek”.

5.1 Inleiding
Politieke organen zijn in Nederland veelal eenzijdig samengesteld. Cijfers laten zien dat
vertegenwoordigers en bestuurders in provincies, waterschappen en gemeenten gemiddeld
vaker man zijn, hoogopgeleid, autochtoon en van gevorderde leeftijd.18 Over het aantal
politieke ambtsdragers met een beperking zijn weliswaar geen cijfers beschikbaar maar op
basis van de bevindingen van dit onderzoek is de veronderstelling gerechtvaardigd dat er
disproportioneel weinig mensen met een beperking actief zijn in politiek en bestuur.
Het gaat uiteindelijk om de herkenbaarheid van politiek en bestuur voor alle burgers en
daarmee ook om de legitimiteit van het stelsel. Iedereen moet zich vertegenwoordigd
voelen, dus ook mensen met een beperking. Als de afstand tussen (groepen) burgers en
politiek en bestuur groeit doordat zij zich er te weinig in herkennen, tast dit namelijk op den
duur de rechtvaardiging voor het democratisch stelsel aan.
In dit hoofdstuk is de vraag aan de orde waarom mensen met een structurele functionele
beperking die in politiek zijn geïnteresseerd, zich vervolgens zo schoorvoetend kandidaat
stellen voor politieke functies. En als potentiële ambtsdragers met een beperking een
politiek ambt willen, worden zij daartoe dan ook in de gelegenheid gesteld?
In dit verband is met name de rol van de politieke partijen van belang omdat zij kandidaten
voor verkiezingen voordragen. Toegankelijkheid van een politieke functie heeft daarom ook
te maken met de toegankelijkheid van een politieke partij zelf. Dan staan de volgende
vragen centraal:
Zijn politieke partijen en partijbijeenkomsten voldoende toegankelijk?
Zijn mensen met een beperking actief binnen politieke partijen?
Zoeken partijen voor politieke functies ook gericht naar kandidaten met een beperking?
Komen dergelijke kandidaten vervolgens ook daadwerkelijk in aanmerking voor
volksvertegenwoordigende en bestuurlijke functies?
In het kader van dit onderzoek zijn ten behoeve van dit hoofdstuk, naast ambtsdragers met
een beperking, dan ook de partijorganisaties bevraagd.

5.2 Bevindingen
Vooroordelen over capaciteiten van mensen met een beperking

De ervaring is dat er in het dagelijks verkeer soms extra stappen moeten worden gezet
om serieus te worden genomen. Op bijeenkomsten bijvoorbeeld hebben mensen in
eerste instantie vaak een afwachtende houding en niet in de gaten welke functie degene
in de rolstoel heeft en of hij een rol speelt bij een bijeenkomst. Als duidelijk is dat
diegene volksvertegenwoordiger of bestuurder is, kantelt dit vaak en wordt de expertise
meer gewaardeerd. Van belang is om snel het ijs te breken met een kwinkslag. Na
verloop van tijd zeggen mensen vaak dat ze al snel vergeten zijn dat ze met iemand in
een rolstoel communiceren.
18

Kamerstukken II 2014/15, 28479, bijlage bij nr. 73, p. 31-32.

29









Mensen die gebruik maken van een rolstoel ervaren vooroordelen. De daaruit volgende
bejegening is niet alleen denigrerend, maar ook vaak vermoeiend. Er wordt de
rolstoelgebruiker niet zelf iets gevraagd, maar al bij voorbaat aangenomen dat die
weinig energie heeft, een verstandelijke beperking heeft en het voorgenomen werk vast
niet aan kan. Als je in een rolstoel zit, praten mensen vaak over je heen met de
begeleider.
Het komt voor dat mensen niet verwachten dat degene in de rolstoel een politieke
ambtsdrager is. Dat geeft van tijd tot tijd ongemakkelijke situaties. Een beperking is
kennelijk nog voor veel mensen confronterend, het leidt tot ‘handelingsverlegenheid’.
De beeldvorming is nog steeds vertekenend en stereotiep: ‘mensen met een beperking
hebben geen werk, geen seks, een laag IQ en doen alleen aan dagbesteding.’
Ook is er nauwelijks acceptatie dat de eigen inschatting juist is als de gehandicapte zegt
dat hij of zij de voorgenomen activiteiten aankan. De hiërarchie in beperkingen
(“disability hierarchy”) verwijst naar de notie dat de beoordeling van mensen met een
beperking afhankelijk is van de aard van de beperking en van hoe de beperking is
gekregen. Deze perceptie kan invloed hebben op de kans om een politiek ambt te
verwerven. Gesteld is dat het van culturele factoren afhangt of een individuele
beperking positief, negatief of neutraal wordt beoordeeld.19 In de regel geldt het
volgende ‘rangorde’: Zintuigelijke, motorische, psychische en verstandelijke
beperkingen.
Het komt vaak voor dat gehandicapten het verinnerlijkt hebben dat zij niet op waarde
worden geschat en dat is ook een drempel. “Zelfstigma - een negatieve kijk op jezelf
hebben vanwege een handicap - kan ook een krachtige barrière vormen voor
prestaties.”
De vooroordelen over capaciteiten kunnen ook een stimulans of motivatiegrond zijn:
mensen die twijfelden aan capaciteiten van mensen met een beperking vanwege de
beperking juist laten zien dat je wel degelijk geschikt bent voor die functie.

Het belang van vooraf openheid over de consequenties van de beperking
•
De eigen houding en opstelling van degene met een beperking is van groot belang, zo is
in meerdere interviews gesteld. Neem je eigen verantwoordelijkheid en communiceer
open over je beperking en de consequenties daarvan, vooral bij een niet zichtbare
beperking. "Verdoezel het nooit", is de boodschap, “maar hou het functioneel”.
•
Dit heeft een praktisch doel: “Geef vooral aan wat jij nodig hebt om een bepaalde stap
te kunnen zetten. Dan komen mensen, ook die mensen met een functionele beperking
moeten ondersteunen, makkelijker in beweging”. En: “Hou het functioneel: niet de
ander vermoeien met je medische geschiedenis maar aangeven hoe de samenwerking
het meest praktisch kan worden vormgegeven. Communiceer over wat je wel en niet
kan. Je hebt behoefte aan ondersteuning. Haal het uit de emotie”.
•
Een ander praktisch doel is dat voor de omgeving duidelijk is welke gevolgen de
beperking heeft voor het functioneren. Door deze openheid over de beperking wordt de
omgeving deelgenoot gemaakt van het probleem. Dat helpt om te kunnen zoeken naar
een gezamenlijke oplossing.
•
Al tijdens de kandidaatstelling is openheid al van belang. In de eerste plaats omdat het
relevant kan zijn voor het betoog hoe je verschil kunt maken als je een beperking hebt.
Ten tweede is het van belang voor hoe je wordt bejegend en ten derde is het belangrijk
19

For example, impairment through military service can be a driver rather than a barrier – someone who has the same level of impairment
from birth or due to an accident or illness is far less likely to achieve in politics than a war veteran, such as the late Sen. John McCain in
the US, or someone who has otherwise acquired their impairment in the line of duty, such as Wolfgang Schäuble, former Minister of the
Interior for Germany and current President of the Bundestag, who became paralysed below the waist after an assassination attempt in
1990 (Waltz en Schippers, 2018, blz. 11).

30



•

•




voor het verwachtingenmanagement. Confronteer de omgeving vooraf met de gevolgen
maar vooral ook met mogelijke oplossingen voor de handicap, zo is aangegeven.
Anders bestaat het gevaar dat mensen over en weer uitgaan van verkeerde veronderstellingen. Vaak blijkt dat problemen makkelijk kunnen worden opgelost door er vooraf
open over te communiceren. Dat kan in een nader gesprek met de fractieleider,
fractiegenoten, het presidium en de griffier. Dan kan vervolgens ook maatwerk worden
geleverd.
Van belang is zodanig over je handicap te communiceren dat je zelf eigenaar blijft van
het probleem en zelf de regie houdt door zelf kenbaar te maken wat je van de ander
nodig hebt. “Ben je uitnodigend genoeg om de ander open te laten zijn om te vragen
wat jij nodig hebt?”. Daarom moet de gehandicapte expliciet maken hoe hij of zij
geholpen wil worden. “Regie is belangrijk want dat geeft je invloed op hoe de mensen je
zien”.
Een nadeel is dat een beperking in het energieniveau niet zichtbaar is. Het komt
daardoor niet vanzelfsprekend ter sprake. Voordeel is het 'niet anders zijn'. Maar het
voelt toch alsof je jezelf telkens moet verantwoorden. Maar ook hier geldt dat het zinvol
is een dergelijke beperking al in een vroeg stadium te melden zoals in een
voorstelgesprek.
Open kaart spelen bij psychische aandoeningen kan ook in sociaal opzicht raadzaam
zijn: "Dit heb ik en dit zijn mijn valkuilen". Daarmee kunnen allerlei aannames van
mensen vooraf worden tegengegaan en wordt begrip gekweekt.
Zichtbaar gebruik van hulpmiddelen kan ook worden benut om duidelijk te maken dat
er sprake is van een beperking. Zo gebruiken sommige visueel beperkten bij een eerste
vergadering met onbekenden nadrukkelijk hun blindenstok. Zo is bij de deelnemers
meteen duidelijk dat er sprake is van slechtziendheid. Of doen slechthorenden pas
tijdens de vergadering hun gehoortoestellen in om duidelijk te maken aan de
deelnemers dat er sprake is een gehoorbeperking.
Om een duurzame plaatsing van ambtenaren met een beperking te bevorderen, maakt
de ambtelijke organisatie van de gemeente Amsterdam gebruik van een zogeheten
integratieprotocol. Dit is een overzicht van afspraken die de arbeidsbeperking van een
medewerker en zijn of haar functie en werkomgeving op elkaar afstemmen.
Bijvoorbeeld over werk(plek)aanpassingen, ondersteuning, werkafspraken en
bejegening. Niet om te duiden wat iemand niet kan, maar wel om aan te geven wat
nodig is of nagelaten moet worden om iemand optimaal te laten functioneren. Het
opstellen van een protocol gebeurt op basis van informatie van en een gesprek tussen
de (beoogde) medewerker, de rechtstreeks leidinggevende, een P&O-medewerker en
iemand met expertise over de arbeidsbeperking en het werk. In het Integratieprotocol
worden geen medische gegevens vermeld, zodat delen van het Integratieprotocol geen
probleem is.

Sociaal-culturele onzekerheid hoe om te gaan met mensen met een beperking

De eerste hobbel is dat mensen zonder beperking niet weten op welke wijze degene
met een beperking mee kan doen zoals de rest (‘handelingsverlegenheid’). De grootste
zorg van mensen zonder beperking is hun sociaal-culturele onzekerheid over mensen
met een beperking: wat kan ik hen wel of niet vragen?

Als iemand met een beperking zich kandidaat stelt voor een vertegenwoordigende of
bestuurlijke functie, vergt dit ook het nodige van de omgeving. Bij de start als nieuwe
bestuurder of volksvertegenwoordiger moeten mensen ook aan jou wennen. Van belang
is vooraf te realiseren dat een beperking ook voor een ander een drempel kan
inhouden. Zo is in dit verband gesteld: “Geef ruimte om de handicap eng te vinden”.

31

Het effect van politieke ambtsdragers op de inclusiviteit van de samenleving

Politieke ambtsdragers met een beperking hebben een positieve invloed op het
vergroten van de inclusiviteit van de samenleving. Zo is het voor bedrijven en
horecagelegenheden geen goede beeldvorming als een in de lokale gemeenschap
bekende ambtsdrager met een beperking niet op bezoek kan komen door slechte
toegankelijkheid en het ontbreken van voorzieningen. Door dit soort mechanismen
ontstaat dus impact op een lokale gemeenschap.

Als meer mensen in de politiek een beperking hebben, leidt dit tot het maatschappelijk
gevolg dat toegankelijkheid een toenemende vanzelfsprekendheid wordt. “Verder rijd ik
rond in mijn rolstoel en dat vergroot het bewustzijn ook”.
Toegankelijkheid van politieke partijen beperkt
•
Het zijn soms fysieke belemmeringen die mensen met een beperking afschrikken van
politieke partijen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan gebrekkige akoestiek voor
slechthorenden bij congressen, de afwezigheid van een doventolk, de onleesbaarheid
van congresstukken, presentaties die niet zijn aangepast voor slechtzienden en de
gebrekkige toegankelijkheid van het partijbureau of partijbijeenkomsten voor mensen
die slecht ter been zijn of die gebruik maken van een rolstoel. Doordat dergelijke
voorzieningen nu vaker worden aangeboden, is de ervaring van partijen dat het aantal
aan landelijke evenementen deelnemende mensen met een beperking steeds groter
wordt.
•
Een partij stelde dat mensen ook een eigen verantwoordelijkheid hebben. Er is veel
mogelijk maar mensen moeten ook wel zelf initiatief nemen om zich binnen de partij te
manifesteren.
•
De fysieke toegankelijkheid van landelijke partijbureaus is sterk wisselend. Van
optimaal toegankelijk tot in het geheel niet toegankelijk.
•
Tijdens landelijke partijbijeenkomsten en congressen wordt in de regel rekening
gehouden met de aanwezigheid van mensen met een beperking. Voorbeelden die door
verschillende partijen zijn aangehaald, zijn een gesproken ledenblad (of in braille), een
verkiezingsprogramma in begrijpelijker taal, toegankelijke locatie, specifiek vervoer,
aanwezigheid van doventolken. Zo meldt een partij dat er altijd een ‘buddypoint’
aanwezig is waar allerhande persoonlijke hulp en ondersteuning kan worden ingeroepen
door een buddy.
•
Het rekening houden met de aanwezigheid van mensen met een beperking bij lokale
partijbijeenkomsten is sterk afhankelijk van al actieve mensen met een beperking in de
lokale partij. Zo zijn er ook voorbeelden genoemd van partijbijeenkomsten in
bovenzaaltjes die niet toegankelijk zijn voor mensen met een motorische beperking of
sollicitatiegesprekken voor een politieke functie in een voor een rolstoel ongeschikte
kleine ruimte. Soms zijn de kosten van de vergaderlocatie bepalend en niet zozeer de
toegankelijkheid, zo is gesteld.
•
De deelname aan landelijke verkiezingscampagnes door mensen met een beperking is
vaak afhankelijk van de eigen inzet enerzijds en de welwillendheid van de partijgenoten
anderzijds.
•
Voor de deelname aan interne partijtrainingen is het van belang de trainer tijdig op de
hoogte te stellen van de beperking zodat deze er bij voorbaat rekening mee kan
houden. ‘Je moet deelname voor jezelf organiseren.’
•
Gesteld is dat het niet op voorhand rekening houden met mensen met een beperking in
een partijorganisatie geen onwil is maar in de regel veelal onbekendheid is met de
gevolgen van een beperking.
•
Voor mensen met een beperking in een uitkeringssituatie en dus een laag inkomen
(bijvoorbeeld Wajong) zou de hoogte van de contributie van politieke partijen een
drempel kunnen vormen om lid te worden van een politieke partij.

32

Mensen met een beperking geen doelgroep diversiteitsbeleid politieke partijen

Bij politieke partijen ligt de opgave om te komen tot een kandidatenlijst met voldoende
diversiteit. Als politieke partijen een diversiteitsbeleid hebben, strekt zich dat niet uit tot
mensen met een beperking. Primair wordt er gekeken naar geschiktheid. Kwaliteit is
leidend en prevaleert boven diversiteit. Zo is gesteld dat eenieder op zijn merites wordt
beoordeeld, maar niet bevoordeeld. Dat betekent dat mensen met een beperking alleen
worden gekandideerd als zij voldoen aan het kwaliteitscriterium van de desbetreffende
partij. Een beperking is dus geen extra selectiecriterium.

Daar wordt in gesprekken met politieke ambtsdragers met een beperking tegenin
gebracht dat dit eigenlijk een dooddoener is. In de interviews met politieke
ambtsdragers met een beperking wordt gesteld dat kwaliteit een relatief begrip is. Het
gaat erom welke kwaliteiten je als politieke partij wilt benadrukken. Mensen met een
beperking brengen andere kwaliteiten: levenservaring en ervaringsdeskundigheid. Deze
ervaringsdeskundigheid is een element dat in het kwaliteitsbegrip een sterkere nadruk
zou kunnen krijgen, zo is gesteld. Mensen met een beperking kunnen uit eigen ervaring
spreken en juist daarmee ook voor anderen inzichtelijk maken waar mensen met een
beperking tegenaan lopen. Als je zelf weet wat het is, kun je beter belangen voor het
voetlicht brengen. Dat komt de kwaliteit van de besluitvorming ten goede.

Gesteld is dat er wisselwerking is tussen de intentie van een partij om op te komen voor
mensen met een beperking en het aantal actieve mensen met een beperking in de
partij. Als een partij sterk opkomt voor mensen met een beperking dan zie je dat ook
terug in het aantal actieve leden met een beperking.

Sommige partijen kennen een intern diversiteitsnetwerk dat kan worden benut om
andere mensen met een diverse achtergrond te benaderen. Maar de financiële polsstok
van partijen is beperkt en dit heeft geen hoge prioriteit.
Mensen met een beperking geen doelgroep scouting van kandidaten door politieke
partijen

Vaak is het scouten van geschikte kandidaten binnen een partij een opdracht aan alle
partijgenoten. Het daarbij hanteren van een diversiteitsagenda is ook een gedeelde
verantwoordelijkheid. Daar kan nog wel een verbeterslag plaatsvinden, zo is
geconstateerd. Zeker op lokaal niveau waar de scouting vaak afhankelijk is van
vrijwilligers. Aan welke mensen kun je denken? Wat voor gesprek voer je dan met
iemand uit de diversiteitsdoelgroep?

Ondanks dat mensen met een beperking in het politieke profiel passen, is er nog sprake
van een ondervertegenwoordiging. Wel is de inschatting dat een geschikte kandidaat
met een beperking gemiddeld meer kans heeft op een kandidatenlijst te komen. Het
vaststellen van de lijst is uiteindelijk een politieke afweging.
 In de gesprekken met politieke partijen is gesteld dat er geen specifieke werving is voor
mensen met een beperking. Het heeft geen plaats in het selectiebeleid. Dat beeld wordt
ook bevestigd in het internationale onderzoek. Ook daar zijn geen voorbeelden
gevonden om mensen met een beperking met voorrang te kandideren. Partijen hebben
zichzelf geen doelstelling opgelegd voor wat betreft het aantal mensen met een
beperking dat een bestuurlijke functie zou moeten bekleden. Partijen zien mensen met
een beperking niet als een bron waaruit leden kunnen worden geworven of als
kweekvijver van talent. Bij politieke partijen wordt nu geen actief voorkeursbeleid
gevoerd om mensen met een beperking te werven of te ondersteunen binnen de partij.
 Aan de andere kant wordt door ambtsdragers met een beperking gesteld dat er geen
sprake was van terughoudendheid van de partij op het moment dat zij politiek actief
wilden worden. Als men bovendien in staat werd gesteld zich tijdens de ambtsvervulling
in de kijker te spelen, leidde dit er juist vaak toe dat men bij de volgende verkiezingen

33






hoog op de kandidatenlijst is komen te staan. Het initiatief ligt echter bij de persoon
met de beperking.
Scoutingscommissies van de politieke partijen zijn verantwoordelijk voor het rekruteren
van kandidaten voor politieke functies. Als zij kandidaten uit de doelgroep van mensen
met een structurele functionele beperking niet nadrukkelijk op het netvlies hebben,
zullen die ook minder snel voor een politieke functie worden voorgedragen.
Uit de interviews met politieke partijen blijkt dat mensen met een beperking niet actief
worden geworven. Ook is er geen aandacht voor het actief bevorderen van de doorgroei
van mensen met een beperking naar een andere politieke of bestuurlijke functie.
Ander element is dat mensen met een beperking zich vaak niet zelf melden voor een
politiek ambt. Ze moeten veelal worden gevraagd. Vragen werkt. Geïnterviewden die al
actief waren tijdens inspraakbijeenkomsten of gemeentelijke adviesraden, melden
namelijk dat zij de politiek zijn ingegaan doordat zij daarvoor zijn benaderd met het
concrete aanbod om op de kandidatenlijst voor de raadsverkiezingen te worden
geplaatst. Soms door meerdere politieke partijen tegelijkertijd.

Verschillende manieren om de geschiktheid voor een politieke functie te laten zien

Politiek is meer dan alleen volksvertegenwoordiging en bestuur. Er zijn meer
mogelijkheden om politiek actief te zijn.

Een mogelijke politieke carrière kan beginnen op een onverkiesbare plaats of als lid van
een steunfractie. Als een raadslid uit de fractie vertrekt, ontstaat soms de mogelijkheid
om door te schuiven naar het raadslidmaatschap. Als lid van de steunfractie kan
gaandeweg een reële inschatting worden gemaakt of de belasting van een
raadslidmaatschap in de toekomst al dan niet houdbaar is.

Omdat er steeds minder animo is voor de politiek, zeker onder jongeren, is het belang
van burgerraadsleden voor de rekrutering van politieke ambtsdragers benadrukt. Op
deze manier kunnen zij ervaring opdoen. Burgerraadsleden vormen een kweekvijver
voor toekomstige raadsleden.

Gesteld is dat het bij rekrutering voor een politieke functie niet zozeer van belang is of
iemand al dan niet een structurele beperking heeft, maar of die persoon voor een
politieke functie iets speciaals meebrengt, een bepaalde kwaliteit heeft die een partij
kan gebruiken. Je wordt niet alleen vanwege de beperking gevraagd om politiek actief
te worden. De vraag is in dit verband ook hoe ver je moet willen gaan om iedereen
binnen te krijgen. Je moet als ambtsdrager in elk geval een bepaalde zelfstandigheid
hebben. Een beperking doet er in dit perspectief niet toe.

In de samenwerking binnen een fractie kan gebruik worden gemaakt van de specifieke
kwaliteiten en sterke punten van een persoon met een beperking. De kracht van
mensen met autisme is bijvoorbeeld vaak hun focus. Daarvan kan binnen (een afdeling
van) een politieke partij gebruik worden gemaakt door betrokkene in te zetten als
specialist op een bepaald politiek gebied.

Bij de procedure om een bestuurder voor te dragen, speelt de belastbaarheid een
belangrijke rol. Ook moet een kandidaat voldoende robuust zijn. Een beperking kan een
belangrijke factor zijn die de belastbaarheid beïnvloedt.
Overwegingen waarom mensen met een beperking om al dan niet een politieke
functie te ambiëren

Je moet je bewust zijn van je eigen beperkingen en realistisch blijven. Een politiek ambt
is nu eenmaal een loodzware baan ook zonder handicap. De vraag is dan wat je nog
extra moet regelen voordat het tegen me gaat werken. Wat heb ik nodig om het te
kunnen doen?

34












Actief worden in een politieke partij hoeft niet altijd als politieke ambtsdrager. Er zijn
verschillende taken en rollen binnen een partij die mogelijk ook geschikt zijn voor
mensen met een beperking.
Veel geïnterviewden die aangeven uiteindelijk niet te hebben gekozen voor een politieke
functie geven aan dat dit vooral te maken heeft met het beperkte energieniveau. Het
bekleden van een politieke functie vergt op zich al veel energie. In dit verband is een
politieke functie aangemerkt als ‘topsport’. Zo dienen er veel stukken te worden gelezen
en vergaderingen te worden voorbereid. Bovendien moet je ervoor zorgen dat je
voldoende op de hoogte blijft van wat er allemaal speelt, door bijvoorbeeld het
bijhouden van de nodige media en door “de wijk in te gaan”. Dit alles kost niet alleen
veel tijd, maar ook veel energie. Mensen die wel gekozen hebben voor een politiek
ambt constateren bovendien dat het door hun beperking meer moeite en tijd kost om
politiek actief te zijn en dit te combineren met werk en gezin dan mensen zonder
beperking.
Veel problemen ondervinden mensen met een beperking in het vergaderschema van
politieke organen. Veel van de vergaderingen vinden ’s avonds plaats en duren
daarenboven vaak lang. Het aanpassen van het vergaderschema door bijvoorbeeld
overdag te vergaderen, ligt vaak niet in de rede.
Het tijdsbeslag van een raadslidmaatschap is zodanig dat dit veelal leidt tot minder
werken in de hoofdfunctie. Dan is het al dan niet bekleden van een politiek ambt een
financiële afweging: compenseert de vergoeding voor politieke activiteiten voldoende
het op te nemen in de betaalde baan? In deze afweging moet ook worden meegenomen
dat een politiek ambt voor een ambtsdrager met een beperking vaak meer tijd vergt
zodat meer verlof moet worden opgenomen in de hoofdfunctie dan iemand zonder
beperking.
Vaak stellen raadsleden dat hun voorafgaande periode als belangenbehartiger of
inspreker veel minder effect heeft gehad dan de jaren als commissie- of raadslid.
Invloed en impact als commissie- of raadslid is veel groter omdat je eerder wordt
gehoord. Deze constatering uit de praktijk kan helpen bij de afweging om juist wel een
politieke functie na te streven. Daarbij is de constatering dat een raadslid meer
rendement heeft dan een commissielid omdat een raadslid het in een
commissievergadering voorbesproken onderwerp zelf in de raad moet inbrengen. De
inbreng in de commissie als ervaringsdeskundig raadslid kan dan één op één worden
meegenomen.
Toch blijft het lastig om vooraf in te schatten wat je wel of niet kan in relatie tot het
vervullen van een politieke functie. Uiteindelijk komt een aantal geïnterviewden met
een beperking tot de stelregel ‘om te bezien waar het schip strandt’. Dat standpunt ten
aanzien van het vervullen van een politiek ambt heeft hun veel gebracht. De les van
deze geïnterviewden is: geef niet te snel op, achteraf blijkt er veel meer te kunnen dan
bij voorbaat gedacht.

Steun nodig van de omgeving, de partij en de werkgever om de stap naar het
politieke ambt te zetten

Mensen met een beperking moeten veel stappen zetten om uiteindelijk tot een
beslissing te komen over het al dan niet vervullen van een politiek ambt: eerst je
handicap accepteren, dan durven uitdragen. Mensen met een beperking kunnen daarbij
een steun in de rug gebruiken. Bijvoorbeeld doordat anderen benadrukken dat zij wel
degelijk de kwaliteiten hebben voor een goede vervulling van dat ambt.

Geïnterviewden geven aan dat de expliciete steun vooraf van de partijgenoten, de
lijsttrekker, de kiezers, het partijbestuur of de fractievoorzitter vaak de doorslag gaf
een politieke functie te aanvaarden of een volgende stap in een politieke carrière te
zetten.

35






Ook de steun van de werkgever is van belang. Een politieke functie kan immers de al
bestaande balans tussen professionele werkzaamheden en/of vrijwilligerswerk
verstoren. De vraag is dan of je door een stap te zetten naar een politiek ambt die
balans in gevaar brengt. Als de werkgever de nodige ondersteuning en flexibiliteit biedt,
vergemakkelijkt dat de keuze voor het politiek ambt.
Er zijn partijen die mensen met een fysieke beperking in advertenties uitdrukkelijk
verzoeken om te solliciteren naar een politieke functie.
De Labour Party in het Verenigd Koninkrijk kent binnen de eigen gelederen sinds vijf
jaar het zogeheten Disability Labour. Het is een beleidsvormende interne organisatie
binnen de partij over gehandicaptenkwesties. De organisatie is daarnaast ook gericht op
het ondersteunen en ontwikkelen van partijleden met een handicap om bijvoorbeeld als
bestuurder of volksvertegenwoordigers actief te kunnen zijn bijvoorbeeld door
campagne te voeren voor een betere toegang tot partijactiviteiten voor leden met een
handicap (‘To encourage disabled people to join the Labour Party and their fullest
involvement at all levels and secure the removal of all barriers to their participation’).
In de PvdA is een werkgroep handicap en beleid actief. Deze werkgroep is in het leven
geroepen om de maatschappelijke deelname van mensen met een beperking actief te
bevorderen. Er zijn ook partijen met een diversiteitsnetwerk.

Kandidaten voor politieke functies hebben ondersteuning nodig om in dezelfde
uitgangspositie te komen als kandidaten zonder beperking

Om als kandidaat voor een volksvertegenwoordigende of bestuurlijke functie te kunnen
worden voorgedragen, moet een kandidaat de partij eerst grondig leren kennen door
ervaring op te bouwen, interne functies te vervullen en draagvlak te verwerven. Om
uiteindelijk een politieke functie te kunnen verwerven, moet ook een kandidaat met een
beperking zichtbaar zijn binnen de partij en zich kunnen manifesteren tijdens
afdelingsvergaderingen, congresbezoeken en verkiezingscampagnes. Dat vergt extra
van mensen met een beperking; zowel qua energie als qua voorzieningen. Op dit
moment met de kandidaat nu zelf voor de benodigde voorzieningen zorgen. Dat vergt
niet alleen meer inspanning dan voor mensen zonder beperking maar vereist ook de
benodigde ondersteuning en voorzieningen. Ondersteuning die soms worden
aangeboden door de partijorganisatie, maar soms ook niet.

Uit het internationale onderzoek is gebleken dat in Engeland en Schotland een
toegankelijkheidsfonds de benodigde ondersteuning biedt aan kandidaten voor politieke
functies waardoor zij in dezelfde uitgangspositie worden gebracht als kandidaten zonder
beperking. Dat leidt ertoe dat uiteindelijk meer kandidaten met een beperking
daadwerkelijk worden gekozen als volksvertegenwoordiger.

Het Verenigd Koninkrijk stelt fondsen ter beschikking gedurende de campagne voor
kandidaatstelling voor een landelijke politieke functie. Het gaat dan om aan de
beperking verbonden kosten zoals bijvoorbeeld het omzetten in brailleteksten,
ondersteuning door middel van gebarentaal en specifieke vervoersvoorzieningen.
Gedurende een aantal jaren kende het Verenigd Koningrijk hiervoor een budget van
£2.6 miljoen (Access to Elected Office fund).

Schotland kent een soortgelijk fonds voor lokale verkiezingen. Het fonds is nu
beschikbaar voor degenen die zich kandidaat willen stellen voor de Schotse
parlementsverkiezingen in 2021. Het fonds verleent kandidaten financiële
ondersteuning om de kosten van praktische ondersteuning tijdens hun campagne te
compenseren. In het eerste jaar hielp het fonds 44 potentiële kandidaten waarvan 39
uiteindelijk als kandidaat door een politieke partij voor een volksvertegenwoordigende
functie werden voorgedragen. Daarvan zijn uiteindelijk 15 als volksvertegenwoordiger
gekozen. Gezien het succes van het fonds om de participatie van kandidaten met een

36



beperking te versterken, heeft het Schotse parlement besloten het fonds voort te zetten
tot de eerdergenoemde verkiezingen in 2021 en dan te evalueren.
In het internationale onderzoek is verwezen naar het mentorprogramma van EMILY's
List, een Amerikaanse organisatie die in 1985 werd opgericht om vrouwelijke
kandidaten in de Democratische Partij te ondersteunen. Het begon aanvankelijk als een
fondsenwervend netwerk, maar inmiddels worden vrouwelijke kandidaten geworven,
opgeleid en ondersteund. Met meer dan 5 miljoen contribuanten is EMILY's List ook een
belangrijk netwerkforum geworden. Het biedt persoonlijke training en een online
trainingsplatform en stelt coaches ter beschikking. Meer dan 10.000 potentiële
kandidaten hebben steun gekregen door het programma (EMILY's List, 2018 in Waltz en
Schippers 2018, blz. 8).

Liever een streefcijfer dan een quotum voor mensen met een beperking

Onder de geïnterviewden is weinig enthousiasme voor het opleggen van quota. Ook bij
de politieke partijen zijn geen voorstanders gevonden van een dergelijke maatregel.
Politieke partijen hebben weliswaar de verantwoordelijkheid om een diverse
kandidatenlijst op te stellen, maar het werken met quota voor kandidaten met een
beperking achten zij daarbij niet gewenst.

Aan de andere kant wordt ook gezegd: “Anders gebeurt er nauwelijks iets” en: "Anders
komt het er nooit van". Quota kunnen helpen omdat er kansen voor mensen met een
beperking worden gecreëerd door middel van een ‘gereserveerde stoel’.

Door geïnterviewden met een beperking is de oproep gedaan dat partijen beter moeten
nadenken over een goede afspiegeling. Een gemeenteraad zou een afspiegeling moeten
vormen van alle groepen in de samenleving. Alleen al vanwege het oogpunt van
vertegenwoordiging zouden partijen moeten denken aan de inzet van meer
gehandicapten.

Geconstateerd is dat quota wel bij gewone functies op de arbeidsmarkt mogelijk zijn
maar minder geschikt zijn bij volksvertegenwoordigende functies omdat de kiezer hier
een doorslaggevende stem heeft. Uitsluitend via de kandidaatstelling van politieke
partijen zou dit kunnen worden geregeld. Een quotum lijkt echter niet gepast omdat
een partij zelf inkleuring geeft aan de keuze van bijvoorbeeld Kamerleden. Maar ook
dan heeft de kiezer het laatste woord. En hoe grens je het af met andere
voorkeursgroepen zoals vrouwen, mensen met een andere afkomst, per handicap, enz.?
Het beperkt aantal verkiesbare plaatsen bij kleine politieke partijen biedt bovendien
weinig mogelijkheden voor een divers samengestelde lijst. Kandidaatstelling, zo is
gesteld, moet een natuurlijk proces zijn terwijl quota opleggen. In het kader van het
selectieproces voor posities binnen partijorganisaties bestaan goede interne
mechanismes die ervoor zorgen dat de meest geschikte kandidaten worden
geselecteerd waarbij dus ook rekening wordt gehouden met diversiteit. Het is belangrijk
om de bewustwording op dit punt te vergroten door bijvoorbeeld het netwerken met
ambassadeurs. Contact blijven zoeken en aandacht geven is erg belangrijk.

Quota leggen een verplichting op die wordt gezien als straf waar men onderuit probeert
te komen. Het lijkt effectiever te zijn om te belonen en te stimuleren.

Van het instellen van quota wordt een averechts effect verwacht. Het leidt tot frustratie
bij het samenstellen van de lijst. De positieve insteek moet prevaleren. Het stimuleren
van mensen bijvoorbeeld met behulp van streefcijfers of richtlijn werkt veel beter. Het
is immers vaak al een hele puzzel op een kandidatenlijst samen te stellen.

Een streefcijfer wordt wel onderschreven. Daarbij is aangegeven dat het de acceptatie
vergroot als dit partijbreed wordt toegepast en niet alleen op politieke en bestuurlijke
functies. Van alle functionarissen in de partij is dan bijvoorbeeld 10% afkomstig uit de
doelgroep van mensen met een beperking. Dat biedt ook soelaas voor kleinere partijen
die in veel gemeenteraden slechts enkele volksvertegenwoordigers hebben.

37

Mensen met een licht verstandelijke beperking worden nauwelijks betrokken bij
de politiek

Wij hebben in Nederland geen voorbeelden gevonden van mensen met een licht
verstandelijke beperking in een politieke functie20. Verstandelijk gehandicapten hebben
hun eigen standpunten en moeten ook politieke invloed hebben, maar die zou je niet in
de politieke frontlinie moeten zetten, zo is gesteld. Zo adviseerde de landelijke
organisatie van een politieke partij een lokale afdeling een kandidaat met een licht
verstandelijke beperking niet op de kandidatenlijst te plaatsen vanwege de vereisten
van een raadslidmaatschap. Wel is er een aantal voorbeelden van mensen met een
verstandelijke beperking die actief zijn als steunfractielid, fractievolger of actief zijn in
een afdeling van een politieke partij. Zij voeden op deze wijze de politiek met hun
ervaringen en met hun netwerk. Van één van hen was bijvoorbeeld de specifieke kracht
dat hij met alle mensen goed in contact kwam; ook met degenen die niet direct tot de
doelgroep van de partij behoorden.

Stichting ABRI in Almere heeft een “Praat met mij-kwartet” laten ontwikkelen. Op deze
laagdrempelige wijze worden mensen met een licht verstandelijke beperking
gestimuleerd te vertellen wat zij over bepaalde politieke onderwerpen vinden. Dat
kunnen ook abstractere onderwerpen zijn zoals opleidingsbehoefte, verkeer en wonen.
Daarbij geldt wel dat verstandelijk gehandicapten dicht bij hun eigen wereld blijven. Zij
overzien niet het grotere geheel; ook begrijpen zij niet het concept “algemeen belang”.
Overigens moet bij het spelen van dit kwartet wel een gesprekleider aanwezig zijn en
deelnemers moeten zich qua taalgebruik en snelheid aanpassen. Genoemd kwartet
leidde tot het inzicht dat er ook verstandelijk gehandicapten zijn die voor hen
belangrijke politieke punten naar voren willen en kunnen brengen. Bijvoorbeeld over
toegankelijkheid (de duur van gemeentelijke spreekuren is vaak te kort) of over
onderwijs (mensen met een verstandelijke beperking hebben na hun 18e geen
mogelijkheid meer om een opleiding te volgen omdat men vindt dat dit te hoog
gegrepen is).21

Het G-krachten panel, van harte ondersteund en geïnstalleerd door de vroegere
burgemeester van Almere, mevrouw Jorritsma, is een ander initiatief van stichting ABRI
in Almere. Een groep verstandelijk gehandicapten gaat maandelijks in gesprek over
politieke onderwerpen. De tien leden komen trouw maandelijks bijeen. Sommige leden
hebben een meervoudige beperking. De individuele leden hebben elk een eigen
speerpunt/portefeuille, bijvoorbeeld onderwijs, meedoen in de samenleving,
belangenbehartiging, VN-verdrag, veiligheid en communicatie, wonen, of verkeer en
vervoer. Ze worden hierbij ondersteund door een coach. De burgemeester komt als
vertegenwoordiger van de gemeente twee keer per jaar langs om onderlinge afspraken
over de speerpunten te maken. Ook de gemeenteraad wordt benaderd om de punten
van het panel voor het voetlicht te brengen.

Om verstandelijk gehandicapten politiek actief te krijgen, is veel persoonsgebonden
actie vereist en veel maatwerk nodig. Omdat zij zich niet goed of snel kunnen uiten,
moet het inbrengen van hun gezichtspunten op een andere manier worden
georganiseerd.
20

21

Belgium was, however, unique in that at least two persons with an intellectual or developmental disability have sought public office with
backing from mainstream parties. Gent politician Didier Peleman’s background is with an NGO for people with developmental
disabilities. He ran for the Christian Democrats Flanders (CD&V) Party in 2009, whereas young Green Party volunteer Tane Depuyt joined
the Brugge council race on behalf of his party in 2018, gaining international attention for his candidacy (VRT, 2012; van Bastelaere, 2018
in Waltz en Schippers 2018, blz. 13).
Moreover, we know from research that “proxies” don’t report the same things as the people they represent (Claes et al., 2012), nor
should we assume that people with intellectual or developmental disabilities do not have expertise in areas beyond their personal
situation or disability issues (Waltz en Schippers, 2018, blz. 13).

38



Het G-krachtenpanel is uniek, maar het is hard en intensief werken om de input eruit te
halen. Indien echter een gemeente hiernaar luistert, krijgt ze nuttige informatie die veel
geld en ellende kan voorkomen. In Almere zijn de bouw van het stadhuis en van de
bibliotheek voorbeelden waar het G-krachtpanel veel had kunnen betekenen. Het bij
elkaar zetten van mensen met verschillende soorten handicaps (en mensen zonder
handicap) leidt tot discussie en oplossingen. Risico bij dit soort panels is de
duurzaamheid ervan. Want zij zijn meestal erg afhankelijk van de inzet van een beperkt
aantal specifieke, ondersteunende personen.

5.3 Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen
Inleiding
In deze paragraaf zullen ook weer de verschillende beleidsmaatregelen en concrete acties
om de rekrutering van mensen met een beperking voor politiek en bestuur te versterken en
die zijn geopperd in de interviews worden gekoppeld aan de volgende actoren:
Individuele ambtsdragers,
Georganiseerde groepsverbanden,
Politieke organisaties en
Overheid
Door individuele ambtsdragers

Ambtsdragers met een beperking nodigen regelmatig lotgenoten uit om voor een
meeloopstage.
Door georganiseerde groepsverbanden

Gezien de bevinding dat politieke ambtsdragers meer invloed hebben dan
vertegenwoordigers van belangengroepen, richten maatschappelijke organisaties zich
op het rekruteren en verder ontwikkelen van potentiële kandidaten met een beperking
voor politieke functies; eventueel in samenwerking met politieke partijen.

Beroepsgroepen (zoals de Wethoudersvereniging en de Nederlandse Vereniging van
Raadsleden) zorgen voor een toegankelijkheid cursusaanbod en bijeenkomsten.

De ervaringen van het G-krachtenpanel te Almere waarmee mensen met een licht
verstandelijke beperking worden betrokken bij de politiek worden door
maatschappelijke organisaties in andere gemeenten benut. Gemeenten kunnen hierbij
een stimulerende rol vervullen.

Bezien of de voorbeelden van (financiering van) mentorprojecten uit het buitenland ook
in Nederland bruikbaar zijn.
Door politieke organisaties
•
De bewustheid bij politieke partijen vergroten dat mensen met een beperking een
potentiele doelgroep zijn van 10 à 15% van de Nederlandse bevolking.
•
De bewustheid bij politieke partijen vergroten dat vooral voor hun een rol is weggelegd
om meer politieke ambtsdragers met een beperking in de politiek te krijgen. Degenen
die nu actief zijn, hebben zichzelf aangemeld.
•
Politieke partijen ontwikkelen een doelgerichte strategie voor het werven en
ontwikkelen van potentiële kandidaten met een beperking. Politieke partijen,
bestuurdersverenigingen en kandidatenlijstcommissies zoeken aldus meer actief naar
potentiële ambtsdragers met een beperking door te investeren in een persoonlijke
benadering van mensen met een beperking die al maatschappelijk actief zijn.

39

•

•

•

•

•

•

•

22

Meeloopstages en -trajecten kunnen in een partij worden benut om mensen met een
beperking kennis te laten maken met de politiek en om politieke partijen inzicht te laten
krijgen in de kwaliteit van betrokkenen. Coaching wordt ingezet als iemand te weinig
vertrouwen heeft in zijn of haar relevante capaciteiten. Dat kan overigens ook van
belang zijn voor mensen met een beperking.
Het participeren in de politiek wordt door politieke partijen in breder verband bekeken.
De bijdrage van degene met een beperking kan immers plaatsvinden op verschillende
niveaus. Ook daar kan politieke en bestuurlijke ervaring worden verkregen, bijvoorbeeld
in steunfracties, commissies en afdelingsbesturen van politieke partijen. Op die manier
went zowel de aanstaande ambtsdrager aan de politiek als de rest van de partij aan een
partijlid met een beperking. Dit kan ook een optie zijn in geval van beperkte
belastbaarheid. Een raadslidmaatschap kan te belastend zijn maar een functie in een
afdelingsbestuur wellicht niet.
Een goed welkom in de partij is het halve werk. Dit kan met relatief kleine maatregelen,
zoals het beleid om op elk aanmeldformulier (voor het lidmaatschap van de politieke
partij, voor partijbijeenkomsten, enz.) stelselmatig de vraag op te nemen welke
voorzieningen en ondersteuning er nodig zijn om deelname van mensen met een
beperking tot een succes te kunnen maken. Ook door bewustheid te kweken dat er bij
elke bijeenkomst rekening wordt gehouden met fysieke belemmeringen.
Mogelijkheden creëren om de kennismaking tussen mensen met een beperking en
politieke partijen te stimuleren naar het voorbeeld van de actie ‘Maak er werk van’ 22. In
deze campagne werden mensen met een arbeidshandicap uitgenodigd aan te geven in
welke branche en/of bij welk bedrijf zij graag aan de slag zouden willen gaan. Die
wensen werden voorgelegd aan werkgevers met de bedoeling dat beide partijen met
elkaar in gesprek raken. Niet om meteen banen weg te geven. Wel om in de juiste
netwerken terecht te komen.
Van groot belang is maatwerk voor mensen met een beperking die politiek actief willen
worden binnen een politieke partij. In een kennismakingsgesprek zou daar ook ruimte
voor moeten zijn. Daarnaast zou het helpen als mensen met een beperking binnen een
partij een vast aanspreekpunt hebben waar men voor het vereiste maatwerk terecht
kan. Een persoonsgerichte aanpak om mensen met een autisme, maar ook met een
niet-aangeboren hersenafwijking, te helpen in de politiek te gaan. Zo'n
persoonsgerichte aanpak kan door het bieden of creëren van structuur, of bijvoorbeeld
via een persoonlijke campagnecoördinator.
Politieke partijen kunnen mensen met een beperking die politieke interesse hebben op
verschillende manieren inzetten. Zo is er het voorbeeld van een partij die vier rollen
onderscheidt voor politiek actieven. De geschiktheid voor een rol is te testen met
behulp van een zelfscan die voor iedereen beschikbaar is (dus niet alleen voor leden) op
de website van de partij. De eerste vraag is of je in de schijnwerpers wilt staan of liever
op de achtergrond in de coulissen wil opereren. Een politieke ambtsdragers staat bij
uitstek in het middelpunt van de belangstelling. Daarbinnen worden de rollen van
bestuurder of volksvertegenwoordiger onderscheiden. Die rollen vragen verschillende
competenties. Op de achtergrond worden de rollen motivator (afdelingsbestuurder) of
bouwer (tijdelijke klussen) onderscheiden. De bijdrage van een bouwer hangt af van de
voor de partij beschikbaar te stellen tijd. Als de test is afgerond kun je vervolgens
vragen of er contact met je kan worden opgenomen. Het is een laagdrempelige
mogelijkheid om mensen in staat te stellen na te denken waar hun bijdrage aan de
partij uit kan bestaan.
Politieke partijen werken over de volle breedte aan het verbeteren van de
toegankelijkheid van de eigen partij voor mensen met een beperking. Denk daarbij aan

https://maakerwerkvan.nu/

40

•
•

•

het partijbureau, websites, partijbladen, interne kandidaatstelling,
verkiezingscampagnes, lokale en landelijke partijbijeenkomsten, vergaderlocaties en
congressen.
Partijen bezien of het contributieniveau voor mensen met een beperking mogelijk een
blokkade kan opwerpen om lid te worden.
Politieke partijen zetten binnen de partij voor mensen met een beperking een eigen
intern netwerk op voor onderlinge hulpvragen, informatie, benodigde competenties.
Partijleden met een beperking kunnen zo in contact kunnen worden gebracht met
andere ervaringsdeskundigen zodat deze zorgen kunnen wegnemen, op valkuilen wijzen
of vertellen wat er op je afkomt. Een praktische tip kan al een heel verschil maken.
Bovendien kan de partij gebruik maken van de ervaringen van en dergelijk netwerk om
meer mensen met een beperking aan boord te krijgen.
In plaats van een quotum een streefpercentage van mensen met een beperking voor
alle partijfuncties.

Door de overheid

In verband met het belang van openheid over de consequenties van een beperking
experimenteren met een integratieprotocol om politieke ambtsdragers met een
beperking de naaste werkomgeving te voorzien van praktische aanwijzingen over
benodigde werk(plek)aanpassingen, ondersteuning, werkafspraken en bejegening.

Het opzetten van een toegankelijkheidsfonds om de zichtbaarheid te vergroten van
kandidaten met een beperking binnen een politieke partij. Dit vanuit de gedachte dat
deze kandidaten met deze ondersteuning in eenzelfde uitgangspositie worden gebracht
als kandidaten zonder beperking.

Ondersteunen van maatschappelijke organisaties die de politieke participatie van
mensen met verstandelijke beperking mogelijk maken. Bijvoorbeeld aan de hand van
het voorbeeld van het G-krachtenpanel in Almere. De gemeentelijke overheid zegt dan
toe ook daadwerkelijk gebruik maken van de resultaten van een dergelijk panel.

41

6. Kunnen: functioneren in een politieke functie
‘Als Roosevelt in een rolstoel de Verenigde Staten door de Tweede Wereldoorlog kon leiden,
dan kan ik ook wel in een rolstoel in de gemeenteraad zitting nemen’.

6.1 Inleiding
Het vertrekpunt is dat passief kiesrecht een grondrecht is en dat volksvertegenwoordigers
met een structurele beperking daarom moeten worden ondersteund en gefaciliteerd om hun
passieve kiesrecht uit te oefenen. Dat geldt ook voor benoemde ambtsdragers zoals
wethouders. Een politicus met een beperking moet na verkiezing of benoeming de
mogelijkheid krijgen het ambt goed te kunnen vervullen. Dit hoofdstuk concentreert zich op
de voordelen van het hebben van een beperking, en op de vraag wat toereikende
omstandigheden en passende voorzieningen zijn om het ambt op gelijke wijze uit te kunnen
voeren als een ambtsdrager zonder beperking.

6.2 Bevindingen
Voordelen van een beperking
Het hebben van een beperking kan voor een politieke ambtsdrager tijdens de
ambtsvervulling ook zeker voordelen hebben. Wordt het ambtsdrager ‘kunnen’ zijn geholpen
door het hebben van een beperking? In de gesprekken zijn de volgende (uiteenlopende)
voordelen genoemd:

Door de beperking kan er in de politiek altijd aandacht worden gevraagd voor het
belang van inclusie. Mensen met een beperking kunnen vaak de juiste vragen stellen
over een inclusieve samenleving. Door de ervaring met de eigen beperking hebben zij
daar immers veel meer oog voor.’ Je hebt een ervaringsdeskundige aan boord; iemand
die weet waar hij over praat.’
•
Een beperking is vaak een gunfactor. "Zeg maar eens 'nee' tegen een foldertje op
handhoogte die je glimlachend vanuit een rolstoel wordt aangereikt". Maar ook is
aangegeven dat naar de inbreng van mensen met een beperking aandachtig wordt
geluisterd en dat die ook wordt gewaardeerd. Een politieke ambtsdrager met een
beperking, zo is gesteld, is beter in verbinden, luisteren, ontwapenen en mensen
inspireren.
•
Eén van de vaak genoemde voordelen is herkenbaarheid en zichtbaarheid (‘marketing
dingetje’). Politiek bestaat ook uit aandacht. Je hebt als politicus een podium nodig om
je politieke boodschap te kunnen brengen (‘inmiddels een landelijk bekend gezicht in de
partij’). Ook heb je vaak een prominente plaats bij vergaderingen en bijeenkomsten
(‘eerste rang’). Er kunnen veel sneller contacten worden gelegd omdat een ambtsdrager
met een beperking zich simpelweg onderscheidt van de ‘massa’. Een ambtsdrager met
een beperking is in de regel geen ‘grijze muis’. Sommige ambtsdragers maken in de
verkiezingscampagne van hun beperking zelfs een “unique selling point”. Dat leidt ertoe
dat er net iets vaker uitnodigingen volgen voor spreekbeurten.
•
Mensen met een beperking, zo is gesteld, hebben meer inlevings- en onderscheidend
vermogen, levenservaring, zijn oplossingsgericht en hebben oog voor alle lagen van de
samenleving. Door de eigen ervaring om zaken gedaan te krijgen, is meer inzicht
verkregen in de situatie van mensen die het moeilijk hebben. Dat inzicht kan worden
benut om zich in te kunnen zetten voor die specifieke groep mensen. Regelgeving,
geënt op deze ervaring, is in de uitvoering beter en goedkoper.

42

•

•

•

•

Het als politieke ambtsdrager hebben van beperking helpt om andere mensen met een
beperking beter te begrijpen en te kunnen helpen. Zo is het gemakkelijker om het VNverdrag inzake de rechten van personen met een handicap op te nemen in een
coalitieakkoord en om zo de (gemeentelijke) dienstverlening te verbeteren. De
opgebouwde ervaringsdeskundigheid als gevolg van een beperking kan bijvoorbeeld ook
worden benut bij arbeidsmarktvraagstukken die aan de orde komen in politiek en
bestuur.
Ambtsdragers met een visuele beperking geven aan dat het noodzakelijk is om uit het
hoofd te spreken. Het maakt een mondelinge bijdrage veel natuurlijker dan de bijdrage
van mensen die hun betoog van papier lezen. Een ander genoemd voordeel is dat
iemand met een visuele beperking niet kan reageren op de mimiek van andere
volksvertegenwoordigers. Dat komt de vergaderorde en –sfeer ten goede. Te vaak
wordt afgedwaald omdat eerst een opmerking moet worden gemaakt over een nonverbale reactie van raadsleden.
De meerwaarde van mensen met een beperking is dat het de anderen dwingt tot een
andere manier van denken, een andere cultuur, want ze moeten het geduld gaan
opbrengen om de ambtsdrager met een beperking tot zijn of haar recht te laten komen.
Inclusief betekent dat meer mensen in deze verminderde snelheid mee gaan waardoor
er meer ruimte ontstaat voor andere waarden.
Het zelf hebben van een beperking voegt gezag toe. Een beperking – als het al zou
kunnen – moet je dan ook zeker niet verbergen. In een bestuurlijke functie kan de
eigen beperking als kracht worden gebruikt op een terrein waarover vroeger vaak als
belangenbehartiger werd geadviseerd. In een bestuurlijke functie kan dan alles
samenkomen: kennis, ervaring en vaardigheden. Het gaat dan niet alleen meer om het
bepleiten en bedenken maar om het doen realiseren.
Een beperking betekent dat er in bepaalde situaties hulp nodig is, soms van vreemden.
Mensen weigeren geen hulp. Je wordt er dus vanzelf sociaal van. Je kunt een leven
immers niet alleen leven. Een hulpvraag leidt altijd weer tot een bijzonder
contactmoment met de achterban. Dat kan een politieke ambtsdrager benutten.

Vervoer (woon-werkverkeer) kost veel energie en geregel

Het grootste struikelblok voor veel mensen met een beperking is mobiliteit. Om op de
plek van bestemming te komen, kost veel energie. Het vergt bovendien veel geregel.
Veel geïnterviewden onderstrepen daarom het belang van een goede
vervoersvoorziening voor mensen met een beperking om de werkplek of vergaderlocatie
te kunnen bereiken.

De aan bepaalde politieke functies gekoppelde dienstauto met chauffeur is voor
ambtsdragers met een beperking een optimale vervoersvoorziening.

Ook een geschikte vervoersvoorziening is een eigen auto. Geconstateerd is dat het werk
als raadslid lastig te doen is zonder een dergelijke eigen vervoersvoorziening. Een eigen
auto biedt veel vrijheid maar is in de regel alleen weggelegd voor
volksvertegenwoordigers die daarnaast nog een betaalde baan hebben. Veel
ambtsdragers met een auto hebben deze zelf aangeschaft. Alleen ten behoeve van het
werk (en dus niet de politieke functie) betaalt het UWV vervolgens de kosten van
aanpassing. Bij het ontbreken van een werkgever zou een auto ook door de gemeente
als WMO-voorziening kunnen worden verstrekt, maar dat kan in de regel niet omdat de
gemeente andere vervoersvoorzieningen aanbiedt.

Doelgroepenvervoer (taxivoorziening) is voor een volksvertegenwoordigende functie
geen geschikte vervoersvoorziening vanwege de onzekere en onvoorspelbare eindtijden
van de vergaderingen. Doelgroepenververvoer wordt bovendien als onbetrouwbaar
aangeduid. Het brengen en halen is vaak tijdrovend en gaat in ruime tijdsblokken. Dat
is niet werkbaar bij een raadslidmaatschap en al helemaal niet bij bestuurders. Als de

43





vergadering uitloopt, is dat lastig als een vervoersvoorziening staat te wachten.
Doelgroepenvervoer is niet goed ingericht op flexibele tijden en moet bovendien ook
een paar uur van tevoren worden aangevraagd. Er is ook een kostenaspect aan
verbonden. Vaak is het aantal kilometers of zones gelimiteerd. Op verzoek kan het
aantal zones incidenteel worden verhoogd, maar dan moet wel de noodzaak van de
vervoersbehoefte worden aangetoond (bijvoorbeeld bij schoolgaande kinderen). De
vraag is of raadswerk wordt aangemerkt als een dergelijke noodzakelijke vervoersbehoefte.
Het openbaar vervoer kan onder voorwaarden een geschikte vervoersvoorziening zijn.
Voor visueel gehandicapten kan dan eerst een mobiliteitstraining noodzakelijk zijn. Maar
reizen met het openbaar vervoer is voor bestuurders zoals wethouders nogal
tijdsintensief. Tijd die ook gebruikt kan worden om te werken. In een interview is
gesteld dat er jaarlijks € 1 miljard wordt besteed aan aangepast speciaal vervoer. Als
dat zou worden geïnvesteerd in toegankelijk openbaar vervoer zou dat een enorme
besparing kunnen opleveren met een bredere opbrengst (denk aan ouders met
kinderwagen, ouderen met een rollator). Bovendien komt men elkaar dan tegen in het
openbaar vervoer. Dat is een belangrijk maatschappelijk bijeffect.
Vanwege het ontbreken van een toereikende vervoersvoorziening zijn er geïnterviewden
die niet zelf auto kunnen rijden, die zelf hoge kosten maken om een vergaderlocatie te
kunnen bereiken.

Vervoer bij dienstreizen: een wereld te winnen

Het is van belang binnen de eigen portefeuille ook zelf als individueel raadslid op
werkbezoek te gaan, ook al is dat vaak lastiger dan voor andere raadsleden.
Gemeenten worden steeds groter qua oppervlakte. Als er sprake is van een
toegenomen aantal kernen wordt het reizen voor bijvoorbeeld werkbezoeken navenant
lastiger.

De te bezoeken locaties moeten vooraf op toegankelijkheid worden getoetst Dat wordt
weleens door de ondersteuning vergeten. De meeste ambtsdragers checken daarom
altijd zelf vooraf of de bestemming goed toegankelijk is en of er voldoende
parkeergelegenheid is om ongemakkelijke situaties op de te bezoeken locatie te
vermijden. Een ambtsdragers meldt dat ze dit ook weleens een keer bewust faliekant
fout heeft laten gaan. Toen de te bezoeken locatie niet toegankelijk bleek te zijn, kwam
dat extra goed binnen. Uiteindelijk blijkt het vooral een kwestie van bewustwording te
zijn.

Rolstoeltoegankelijk betekent in de praktijk niet altijd rolstoelvriendelijk. Zo is
bijvoorbeeld een elektrische rolstoel wat breder dan een hand-gedreven rolstoel. Dat
kan tot problemen leiden. Ook moet vaak extra reistijd worden ingepland.

Ondersteuning is vaak geboden bij het in- en uitstappen van de auto en het in- en
uitladen van hulpmiddelen. Een fractielid kan zorgdragen voor deze ondersteuning. Het
komt ook voor dat een raadslid van een andere fractie dit doet. Ook een partner wordt,
zo geven sommige geïnterviewden aan, veelvuldig ingezet om dergelijke
vervoersondersteuning te bieden.
Toegankelijkheid algemeen: vaak slecht
•
In de interviews is gewezen op de in het VN-verdrag inzake de rechten van personen
met een handicap opgenomen toegankelijkheidsgedachte. Gelijkwaardigheid is daarbij
het uitgangspunt. Een inclusieve samenleving veronderstelt dat er in feite geen
belemmeringen zijn. In dat kader moeten obstakels worden weggenomen waarmee
mensen met een beperking dagelijks worden geconfronteerd.
•
De fysieke toegankelijkheid is bijna overal slecht, zo is opgemerkt. Rolstoelliften zijn
bijvoorbeeld te smal voor elektrische rolstoelen of er zijn geen elektrisch te openen

44

•

•

•

•

•
•

•

•

deuren. Niet alle gemeentehuizen blijken goed toegankelijk, zo is gesteld. Soms moet
de beveiliging worden ingeschakeld om binnen te komen. “Wat niet erg is, als het niet
regent. Waarom niet een knop waarmee ik de deur zelf open kan doen? ”Een typerende
uitspraak die dit illustreert: “Het is hier allemaal heel toegankelijk, na het trapje”.
Sommige respondenten stellen dat de toegankelijkheid van overheidsgebouwen of de
aanwezigheid van voorzieningen voor hen geen punt van overweging is. "Praktische
zaken zijn oplosbaar" zo is gesteld. "En wees proactief. Zo neem ik altijd mijn eigen
plankjes mee om ergens binnen te komen".
In de regel is achteraf aanpassen veel duurder dan bij voorbaat rekening houden met
toegankelijkheid. Er zijn legio voorbeelden aangehaald waarbij pas achteraf na de bouw
of verbouwing van een gemeentehuis blijkt dat er geen rekening is gehouden met
toegankelijkheid. Het is daarom alleen al uit kostenoverwegingen verstandig om
ervaringsdeskundigen te betrekken bij nieuw- en verbouw. Dat heeft niet alleen
betrekking op fysieke toegankelijkheid maar ook op voorzieningen voor slechthorenden
en visueel beperkten.
Er zijn uitzonderingen die deze regel bevestigen. Zo zijn bijvoorbeeld bij de verbouwing
van een gemeentehuis plannen aangepast voor een ontvangstbalie met een
hoog/laaggedeelte en speciale gehandicaptentoiletten. In het nieuwe gemeentehuis
komen nu gender neutrale grote en kleine toiletten en één balie waarbij de ambtenaar
zijn zithoogte kan variëren al naar gelang de burger die zich aan de balie meldt. Er
wordt dan in het gemeentehuis geen onderscheid meer gemaakt tussen mensen met en
zonder beperking. Ook bij de Paralympische Spelen van Londen in 2012 is, omdat die
toentertijd verweven waren met de Olympische Spelen, bij de sportvoorzieningen vanaf
de bouw rekening gehouden met toegankelijkheid voor iedereen.
Er is een grens aan de eis van toegankelijkheid. Vraag is echter waar die moet worden
gelegd. Moeten er bijvoorbeeld voorzieningen worden getroffen in het gemeentehuis
voor een ligrolstoel? Moeten er op elke verdieping meerdere gehandicaptentoiletten
worden gebouwd? Niet alles is maakbaar, zo is gesteld.
Voorzieningen voor gehandicapten zijn vaak geblokkeerd of anders in gebruik. Zo is een
lift vaak niet in bedrijf. Het invalidentoilet wordt bijvoorbeeld voor opslag gebruikt. Of er
moet gebruik worden gemaakt van de achteringang.
Je moet mensen soms bewust maken van het feit dat plekken niet toegankelijk zijn.
Maar als het wordt aangekaart, is er veel bereidheid om barrières op te lossen.
Onwetendheid speelt namelijk een grote rol. Als mensen niet weten wat het is of
betekent, kun je het ze ook niet kwalijk nemen dat ze geen rekening houden met
mensen met een beperking. Er is vaak achteraf schaamte dat vooraf geen rekening is
gehouden met mensen met een beperking.
Beveiligingsmaatregelen creëren heel veel drempels zoals onhandige toegangspoortjes,
tourniquets en liften die niet mogen worden gebruikt bij calamiteiten. Bij organisaties
waar beveiliging een grote rol speelt, zoals banken en ministeries, is de (interne)
digitale infrastructuur pas voor visueel gehandicapten toegankelijk na een modificatie.
Het mooie van inclusie is dat niemand daar last van heeft. Als het echter niet
inclusief/toegankelijk is, hebben veel mensen daar wel last van, niet alleen mensen met
een beperking. “Het kan dus nooit kwaad”. Aanpassingen zijn dus niet alleen handig
voor mensen met een beperking maar vaak voor een veel grotere groep (bijvoorbeeld
ouderen, ouders met kleine kinderen, mensen die minder taalvaardig zijn). Nederland
vergrijst. De ouderdom komt met gebreken. Mobiliteitsproblemen nemen daardoor toe.
Wellicht helpen ervaringsfeiten dat de omzet van horeca, theater of musea meer dan
verdubbelt zodra er sprake is van een betere toegankelijkheid. Mensen met een
beperking hebben begeleiders, maar ook mensen met kinderwagens zijn hiermee
bijvoorbeeld geholpen. Er zit dus ook een positieve economische kant aan
toegankelijkheid.

45

Toegankelijkheid overheidsgebouwen voldoet meestal niet aan de door de
overheid zelf gestelde normen
•
Er zijn wel van overheidswege normen gesteld, maar het is de vraag in hoeverre
overheidsgebouwen zelf aan die normen voldoen. Deze zijn veelal wel
rolstoeltoegankelijk, maar niet rolstoelvriendelijk. Vaak kennen overheidsgebouwen een
separate alternatieve ingang voor mensen in een rolstoel (aan de zijkant of achterkant
met bel waardoor zij dan niet zelfstandig naar binnen kunnen). Liftdeuren gaan vaak te
snel dicht. Invalidentoiletten zijn niet aanwezig of zitten achter zware brandwerende
deuren die niet elektrisch opengaan en die te zwaar om zelf vanuit een rolstoel te
kunnen openen. Er moet dan altijd iemand mee om deuren te openen. Dit creëert
afhankelijkheid. Trappen zonder leuning maken ruimtes minder toegankelijk voor
mindervaliden. Parkeergarages zijn niet hoog genoeg voor de auto’s waarin een
rolstoelgebruiker kan worden vervoerd. Ambtsdragers met een visuele beperking
hebben te maken met liften zonder spraakvoorziening en slechte toegankelijkheid van
computers en websites. Voor slechthorenden is in vergaderruimtes vaak geen of geen
goed werkende ringleiding aanwezig en is de akoestiek vaak pover.
•
Raads- en statenzalen zijn niet altijd goed toegankelijk. Er zijn soms geen aparte
plekken voor een elektrische rolstoel. Er zijn vaak niveauverschillen aangebracht
(arenaopstelling). Dat kan een belemmering zijn voor mensen met een motorische
beperking en voor mensen met een visuele handicap.
•
Voor mensen in een rolstoel is het spreekgestoelte en de interruptiemicrofoon in
raadszalen niet altijd bruikbaar. Dan moet de inbreng worden geleverd vanaf de eigen
vaste zitplaats in de raadszaal. Dat leidt dan tot een ongelijk speelveld in de raad ten
opzichte van raadsleden die wel gebruik kunnen maken van het spreekgestoelte en de
interruptiemicrofoon.
•
Andere vergaderzalen in gemeente- en provinciehuizen kunnen voor mensen in een
rolstoel slecht toegankelijk zijn door zware deuren, trappen om niveauverschillen te
overbruggen en onhandige liften. Dergelijke zalen zijn dan alleen met een helpende
hand of via omwegen bereikbaar.
•
Reden kan zijn dat een overheidsgebouw vaak is ondergebracht in een lastig aan te
passen monumentaal pand. Maar ook in nieuwbouw of bij renovatie is vaak bij voorbaat
geen rekening gehouden met toegankelijkheid. ‘Dat is merkwaardig voor zalen die
bedoeld zijn voor de volksvertegenwoordiging’, zo is gesteld.
•
Dat geldt ook voor het gebouw van de Tweede Kamer, terwijl de landelijke politiek juist
benadrukt dat alle mensen moeten meedoen in de participatiemaatschappij. De huidige
Tweede Kamer voldoet momenteel in veel opzichten niet voor mensen met een
beperking. In de interviews werd betwijfeld of bij de renovatie bij voorbaat wel rekening
wordt gehouden met toegankelijkheidsvereisten.

Ook in het internationale onderzoek is door verschillende respondenten het belang de
toegankelijkheid van politieke ruimtes benadrukt, van lokale vergaderruimtes tot de
nationale parlementen. Zo heeft Dame Anne Begg, rolstoelgebruiker en lid van het
Britse parlement van 1997 tot 2015, te maken gehad met beperkte toegankelijkheid
van het 19e-eeuwse gebouw waarin het Lagerhuis is gevestigd.
Zorg niet ingericht op ambtsdragers met een beperking
•
De beperking bepaalt de mate van zelfstandigheid en dus de mate waarin er afspraken
moeten worden gemaakt met zorgverleners. Dat kost veel planning en werk. Nog
vóórdat het politieke werk is gestart.
•
De huidige inrichting van de zorg is niet behulpzaam en ondersteunend voor mensen
met een beperking die werken of een politieke functie vervullen. De zorg houdt geen
rekening met mensen die elders verplichtingen hebben. Het zorgaanbod is bepalend en

46

niet de vereisten en wensen van zorgvrager. De zorg is een afvinklijst geworden: op
basis van x handelingen y uren zorg. Of er wordt medegedeeld: “Wij komen tussen 8 en
12 uur langs” zonder te vragen of degene met een beperking dan geen andere
verplichtingen heeft. Degene met een beperking moet zich aanpassen op het
zorgaanbod en niet andersom.
•
De zorgverlening is niet ingesteld op het onvoorspelbare verloop van een raadsvergadering of een politieke functie. De politiek laat zich nu eenmaal niet sturen door de
klok. Het zorgaanbod is daarentegen juist wel gestuurd door de klok. De inzet van zorg
moet namelijk ruim van tevoren worden geregeld. Het is lastig om zorg in te kopen op
flexibele momenten. “Er gaat nooit iets automatisch”, zo is betoogd.
• Al dat geregel kost veel energie en dan moet de ambtsdrager met een beperking nog
beginnen met de eigenlijke taak. “Je wilt het goed regelen want dan is de handicap niet
(meer) een belemmering om de taak uit te voeren”. “Zelfs hoogopgeleiden komen er
niet meer uit”, zo is in dit verband opgemerkt. Er zijn ook respondenten die het geen
bezwaar vinden dat dit regelen tijdrovend is. "Als je dat niet kunt regelen en plannen en
het overzicht kunt behouden, dan moet je niet in de politiek gaan”, zo is gesteld.
•
Voor mensen met een beperking die een politieke functie vervullen, is vanwege de
benodigde flexibiliteit een goed functionerend sociaal netwerk van familie en/of
vrienden essentieel. Ook in het internationaal onderzoek wordt geconstateerd dat
succes als politieke ambtsdrager met een beperking begint met het hebben van een
sterk, groot, goed verbonden persoonlijk netwerk.
•
Problematisch zijn activiteiten aan de rafelranden van de dag, buiten de reguliere
zorgperiode van 22.00 en 08.00 uur. Bij politieke activiteiten zoals raadswerk, is de
eindtijd echter niet alleen vaak laat, maar ook lastig voorspelbaar. Dan moet er vaak
niet alleen worden gezorgd voor vervoer naar huis maar ook om bijvoorbeeld in bed te
worden geholpen. Hulp die op dat moment niet altijd beschikbaar is. Gedurende die
uren is het lastig zorg te krijgen voor ondersteuning bij de algemene dagelijkse
levensverrichtingen (ADL). De ADL-zorg blijkt in de praktijk lastig en een ingewikkelde
mix. In de thuissituatie komen WMO, wijkverpleging en Zorgverzekeringswet bijeen.
Een concreet voorbeeld kan deze problematiek verduidelijken: Een raadslid heeft hulp
nodig heeft om in en uit bed te komen en om zich aan te kleden. Het ochtend- en
avondritueel vergt elke keer drie kwartier à een uur. Zes keer per week is er ’s
ochtends hulp van externen (wijkverpleging). ’s Avonds is deze zorg uitsluitend
beschikbaar op speciaal verzoek. Zeker het raadswerk is voor wat betreft tijdsinzet in
de avond/nacht niet te plannen. Meestal helpt dan de partner want het komt regelmatig
voor dat de raadsvergadering eindigt buiten de werkperiode van 7-23 uur van de
wijkverpleging. “Hij is gelukkig getrouwd en gelúkkig getrouwd” is in dit verband een
veelzeggende opmerking.
• Een bestuurlijke functie, zoals die van een wethouder, is nog belastender dan een
volksvertegenwoordigende functie. Een bestuurlijke functie is een 24/7-functie. Dit
vergt een permanente aandacht en een werkweek van 60 uur of meer. Daarbij kost het
veel energie dat tegelijkertijd ook de eigen beperking moet worden geregeld (het
eerder aangehaalde ‘disability management’, een begrip dat aangeeft welke
werkzaamheden en inspanningen er allemaal extra nodig zijn om als chronisch zieke of
gehandicapte het dagelijks leven te kunnen leiden). In werk en privé moet er bovendien
voortdurend een terugvalscenario zijn als zaken anders lopen dan voorzien.
•
Ontschotting van de diverse wetten waaruit zorg wordt gefinancierd zou een oplossing
kunnen zijn voor het dilemma rondom zorg en ondersteuning thuis en van/naar/op de
werkplek; kijk naar wat er nodig is om iemand met een beperking mee te kunnen laten
doen in een politiek ambt. Ten laste van welke systeemwet dit komt zou niet de eerste
vraag moeten zijn. Of het zou een vraag moeten zijn voor de verstrekkende instantie,
bijvoorbeeld de gemeente.

47

•

Het probleem van al een gepensioneerde persoon die Wet langdurige zorg-geïndiceerd
is, heeft geen aanspraak op werkgerelateerde voorzieningen. Om voor deze groep
deelname aan (lokale) democratie te borgen, zal er een andere oplossing moeten
worden gecreëerd om buiten de genoemde systeemwetten de benodigde
maatwerkvoorzieningen te verstrekken.

Persoonsgebonden budget (PGB) essentieel voor zelfstandigheid, maar
systeemwetten zijn verkokerd

Ambtsdragers met een beperking onderstrepen het essentiële belang van een
persoonsgebonden budget voor hun ambtsvervulling. Het belang van het PGB is in een
gesprek aangeduid als een ‘infuus waar hij aanhangt’ en als een ‘wezenlijke basis voor
onafhankelijkheid’. Zelf kan worden bepaald welke hulp nodig is die vervolgens kan
worden ingehuurd. “Want ik weet zelf wat voor mij het beste is”.

Het inhuren van PGB-assistentie is gericht op een zorgactiviteit, niet op een politieke
activiteit. Dergelijke ondersteuning bij politieke activiteiten zou moeten kunnen binnen
de PGB-systematiek. Geconstateerd is dat er dunne scheidslijnen zijn tussen waar PGB
voor mag worden gebruikt en waarvoor niet. Persoonlijke verzorging is overal nodig en
dus is de leefomgeving breed op te vatten. Bij deelname aan een politiek ambt zou
zorgbegeleiding als zodanig moeten worden vergoed. Het gaat hierbij namelijk niet om
inhoudelijk werk, maar om zorgverlening. Het is persoonlijk en het maakt niet uit of die
zorg moet worden verleend in de gemeenteraad of bij vrienden.

Het PGB is ook inzetbaar bij werkbezoeken, zo is gesuggereerd. Voor verschillende
regio’s is het mogelijk verschillende mensen in te huren. Het budget van het PGB is
weliswaar bepalend, maar de zorg die benodigd is, is geïndiceerd. Op basis daarvan is
het mogelijk begeleidingsuren aan te vragen. En zo nodig is er de mogelijkheid van
herindicatie.

Zorg in natura is bij werk en bij politiek ambt lastig. Een voorbeeld kan dit
verduidelijken. De thuiszorg begint om 7 uur. Dat zou betekenen dat betrokkene dan
pas om 11 uur op haar werk kan aantreden. Bij een dergelijk begin van de werkdag zou
zij niet kunnen werken. Zij moet daarom om 5.30 uur opstaan. Het lukt haar overigens
al 10 jaar lang om iemand te contracteren om haar dagelijks om die tijd te helpen. Het
PGB-stelsel geeft haar die vrijheid.

Geconstateerd is dat op grond van het op de individuele gehandicapte toegesneden PGB
een ambtsdrager met een beperking niet genoeg uren heeft om altijd een begeleider
mee te nemen. In een concreet voorbeeld zijn de zorgtaken van de partner op een
bepaalde manier opgenomen in het op de indicatie gebaseerde totaalbedrag per jaar
van het PGB-budget. Bij de afwezigheid van een partner zou alle externe hulp moeten
worden ingekocht bij beroepskrachten en dan lopen de kosten sterk op. Indien
betrokkene dan bijvoorbeeld in september door zijn jaarbudget heen is, zijn de kosten
voor de rest van het jaar voor eigen rekening. Dat zou alleen anders zijn als het raadsof bestuurswerk wordt geaccepteerd bij het vaststellen van de indicatie voor het
vaststellen van de PGB.

Opgemerkt is dat de verschillende systeemwetten (zorg en participatie) erg verkokerd
werken en niet altijd onderling te combineren zijn. De Wet maatschapppelijke
ondersteuning (Wmo) is bijvoorbeeld gericht op activiteiten in- en rondom huis en niet
op arbeidsparticipatie. De Wet langdurige zorg geeft toegang tot intramuraal verblijf of
intensieve zorg bij thuis wonen, maar is evenmin gericht op arbeidsparticipatie. De
Participatiewet is gericht op arbeid, maar niet voor burgers met een Wlz-indicatie. Een
indicatie Wlz lijkt ervan uit te gaan dat betrokkenen ‘niets’ meer kunnen en is bij uitstek
gericht op zorg. Er zijn mensen met een grote zorgvraag met een Wlz-zorgindicatie die
toch graag een steentje willen bijdragen aan de maatschappij. Door de verkokering
voortvloeiend uit de systeemwetten is het krijgen van voorzieningen om buitenshuis

48




mee te doen in en aan de maatschappij echter heel lastig. WLz budgetten zijn niet
berekend op structurele arbeidsparticipatie of politieke activiteiten. Zoals gezegd
kunnen WLz-geïndiceerden geen aanspraak maken op voorzieningen uit de
Participatiewet; er is wel aanspraak op voorzieningen uit de Wmo, maar dit betreft geen
begeleiding of zorg voor personen met een WLz indicatie.
Iemand die gepensioneerd is, komt ook niet in aanmerking voor voorzieningen die
voortvloeien uit de WIA en kan dus evenmin voor voorzieningen uit deze wet in
aanmerking komen.
Gesuggereerd is dat er de mogelijkheid is om binnen het PGB-systeem de inzet voor
politieke activiteiten als zodanig te erkennen bij de herindicatie. Maar naast het PGBsysteem, is er ook de zorg in natura en het kan tevens voorkomen dat er geen recht is
op een persoonsgebonden budget. Voor die situaties moet er dan een andere oplossing
worden gevonden. In deze situaties kan de leefomgeving minder breed worden
gedefinieerd en wordt de gehandicapte juist beperkt in zijn of haar mogelijkheden.

Belastbaarheid mensen met een beperking extra onder druk door politieke mores
•
Gesteld is dat er een cultuurverandering nodig is. Nu is de politiek te star
georganiseerd, ook qua verwachtingen. Men verwacht van politieke ambtsdragers een
belastbaarheid van 24/7 met lange vergaderingen tot diep in de nacht, veel stukken en
dan fris weer op de volgende morgen. Zonder flexibeler werktijden en een andere
cultuur haken niet alleen mensen met een beperking af, maar ook vele anderen.
•
De andere inbreng en de andere waarden van mensen met een beperking in de politiek
zijn waardevol. Maar als je mentaal niet sterk of minder belastbaar bent (bijvoorbeeld
bij een psychische aandoening) dan red je het niet in de politiek. Het is niet eens zozeer
dat je op die zwakte wordt gepakt, maar gezien de belasting van de politiek houd je het
gewoon niet vol, zo is onderstreept.
•
Gesproken is over een starre organisatie. Er is weinig mogelijkheid om ingesleten
vergaderpatronen bij bijvoorbeeld gemeenten te veranderen. Raadsvergaderingen
beginnen bijvoorbeeld om 20.00 uur wanneer bij iemand met een beperking vaak de
energie al op is. De mogelijkheid van skype om de commissie- of raadsvergadering op
afstand bij te wonen wordt vaak niet eens onderzocht.
•
Ook in het internationale onderzoek is geconstateerd dat tijd en energie belangrijke
hulpbronnen zijn en het gebrek daaraan bij mensen met een beperking tot problemen
kan leiden. Zo wordt Emily Brothers aangehaald, een blinde vrouw die op nationaal als
lokaal niveau actief is geweest in het Verenigd Koninkrijk: “Ondanks onze beste
inspanningen, duurt het vaak langer voor een gehandicapt persoon om een taak te
volbrengen. Dat is de reden waarom zoveel succesvolle gehandicapte mensen
belachelijk veel uren werken, wat niet mogelijk is als je vermoeidheid ervaart vanwege
je handicap of gezondheidstoestand.”
•
In het internationale onderzoek en ook in de gesprekken is benadrukt dat andere
taakverdeling in politiek en bestuur problemen kan oplossen voor mensen met een
beperking met beperkte belastbaarheid en voor degenen met zintuiglijke beperkingen.
Er zijn echter culturele, procedurele en juridische bezwaren die nadere uitwerking
behoeven. Zo is het delen van een zetel in een volksvertegenwoordiging juridisch nu
niet mogelijk. Om aan dat bezwaar tegemoet te komen, hebben in Vlaanderen gekozen
en benoemde ambtsdragers met een beperking op lokaal en provinciaal niveau het
wettelijk recht om een vertrouwenspersoon te selecteren om hen inhoudelijke
ondersteuning te bieden bij hun taken. De vertrouwenspersoon kan niet bij volmacht
stemmen voor de gekozen persoon. Een artsverklaring is nodig om de hulpbehoefte aan
te tonen. Er gelden onverenigbare betrekkingen voor de vertrouwenspersoon. Zo kan
de vertrouwenspersoon geen gemeenteambtenaar zijn. De vertrouwenspersoon
ontvangt dezelfde vergoeding per vergadering als het raadslid waarmee hij

49

samenwerkt. De gekozen volksvertegenwoordiger met een beperking kiest zijn eigen
vertrouwenspersoon om ondersteuning te bieden.23
Voorzieningen algemeen: bewustwording moet omhoog

Een gelijk speelveld zou ook voor mensen met een beperking in een politiek ambt
uitgangspunt moeten zijn. Dat is nu niet het geval. Zo moet je zelf je aangepaste
vervoer regelen. Dergelijk zaken zouden eigenlijk geen rol mogen spelen bij het
aanvaarden van een politiek ambt. Mensen met potentie zou comfort moeten worden
geboden zodat ze die stap naar een politiek ambt zullen maken. Een ambtsdrager met
een beperking zou ‘de democratie op dezelfde manier moeten kunnen beleven als
iedereen’. Een investering die zich beslist terugbetaalt, zo is benadrukt, doordat bij
deelname aan de (lokale) democratie van burgers met een zorgvraag, kennis en
ervaringsdeskundigheid toeneemt en hiermee inclusief beleid wordt bevorderd en
verbeterd.

De essentie voor mensen met een politieke functie met een beperking is maatwerk
gezien de grote diversiteit aan beperkingen in plaats van ‘design for all’. Dat laatste is
voor deze categorie (nog) geen haalbare kaart. Dus start vooral bij de behoeften en
daadwerkelijke belemmeringen van de mensen om wie het gaat, zo is geadviseerd.

Het moet ook geen toevalstreffer zijn, zo is benadrukt, dat over voorzieningen wordt
nagedacht alleen omdat er iemand met een beperking meedoet aan het politieke
proces. Is het streven naar inclusiviteit dan weer voorbij als die persoon weer uit het
politieke proces is gestapt? Bij voorbaat moet het voor iedereen goed geregeld zijn. Het
moet dus niet zijn opgehangen aan de aanwezigheid van die ene bestuurder.

Stelregel zou moeten zijn dat politieke ambtsdragers met een beperking meerkosten
vergoed krijgen die samenhangen met de beperking. Kosten die anderen ook moeten
maken, zijn dan ook voor eigen rekening.

Het kostenaspect is één van de redenen waarom vaak niet bij het ontwerp van een
voorziening rekening gehouden wordt met mensen met een beperking. Regels
prevaleren. Flexibiliteit ontbreekt vaak maar door flexibiliteit voorop te stellen, ligt een
simpele oplossing vaak binnen handbereik. In de praktijk blijkt vaak dat creatieve
oplossingen kunnen worden gevonden die aanzienlijk minder hoge kosten met zich
brengen.

De verkokering bij de toekenning van voorzieningen is groot. De WMO vergoedt
voorzieningen voor thuis, UWV de werkgerelateerde voorzieningen. De WMO is om
participatie aan de maatschappij te bevorderen, "dus" niet als je iets nodig hebt voor
een politiek ambt. Terwijl je niet je handicap tussentijds even af of uit kan doen.

Het bewustzijn is laag bij overheidsorganen/werkgevers wat mensen met een beperking
nodig hebben om te functioneren. Pas als organisaties daadwerkelijk worden
geconfronteerd met mensen met een beperking wordt nagedacht over benodigde
voorzieningen en dan vooral functioneel en beperkt tot de werkplek. Miskend wordt dat
de gehandicapte ook nog een thuissituatie heeft en de handicap niet even “uit kan
zetten”. Ook dat kost energie en daarvoor moeten apart voorzieningen worden
aangevraagd bij weer een ander loket.

23

https://lokaalbestuur.vlaanderen.be/mandatarissen/andere-aspecten-van-het-statuut/bijstand-vertrouwenspersoon. For example, a
visually impaired politician from the CD&V party, Pol Verest, chose another CD&V member, Karl Tierens, as his vertrouwenspersoon
when he gained a seat on the Gent (OCMW) city council in 2013. Tierens received payment for his work in the form of an attendance fee.
Verest and Tierens discussed council agenda items together and prepared what would be said, submitted or requested of the local
government by Verest, with input from their party (Van Rossem, 2013 in Waltz en Schippers 2018, blz.. 10).
However, in all council matters Verest himself had to take the lead and speak for himself. For Tierens, the role provided a way to learn by
doing: he soon joined the council himself, and Verest chose a new vertrouwenspersoon (HLN, 2014 in Waltz en Schippers 2018, blz.. 10 ).

50









Deskundigheid bij de mensen die loketten bemensen ontbreekt vaak. Benadrukt is dat
technisch vaardige mensen in de ondersteuning belangrijk zijn. Gesignaleerd is ook dat
goede cursussen voor mensen met een beperking op het gebied van omgang met ICT
ontbreken. Eén op één contact van mensen met een beperking met een deskundige op
het gebied van ICT is aan te raden. Het is nu vaak houtje/touwtje en veel zelf
uitzoeken.
Daarnaast is er geen besef dat bepaalde voorzieningen zijn gekoppeld aan de indicatie
en dat betrokkene voor het werk budget “opeet” die voor de privésituatie was bedoeld.
Bijvoorbeeld: de aanspraak op een doventolk geldt voor een beperkt aantal uren; een
coach is er misschien wel voor werk, maar niet voor het werk bij de gemeenteraad.
Taxikosten gaan van de PGB-privékilometers af. Dat is wezenlijk anders dan bij
instrumenten zoals gehoorapparaten e.d. Als mensen politiek actief zijn, moet daar
apart in worden voorzien zoals voor reizen en tolken. Anders kunnen ze niet meedoen,
of gaat het ten koste van hun privé-uren/vergoedingen.
Beleid op dit terrein is lastig omdat een beperking per definitie individueel is en omdat
er veel partijen bij betrokken (kunnen) zijn. Gesuggereerd is de verantwoordelijkheid
daarom in het individuele geval bij de gemeente neer te leggen. “Een gehandicapt
raadslid is onderdeel van de raad; betrokkene mag er zijn, dus gemeente: regel dat”.
Betrokkene is gekozen, dus de gemeente kan hem of haar niet weigeren. Over de
benoeming van de wethouder gaat de raad, dus die wordt beoordeeld op zijn
capaciteiten, mede gezien zijn of haar beperking. Dat is een afweging per individu.
Heeft de raad voor die gehandicapte wethouder gekozen dan moet de gemeente daar
ook de consequentie uit trekken en de voorzieningen verstrekken die betrokkene nodig
heeft om zijn capaciteiten tot wasdom te brengen.
Mensen met een psychische aandoening hebben niet zo zeer behoefte aan extra
voorzieningen. Voor sommige mensen zou een rustige omgeving kunnen helpen, een
buddy of een medewerkersnetwerk met gelijkgestemden waar ze met hun verhaal
terecht kunnen. Kortom, een open cultuur waarin het hebben van een beperking
bespreekbaar is.

Voorzieningen bij een gehoorbeperking: moeite met filteren van het geluid
•
Een gehoorbeperking is onzichtbaar. Daarom moet er door ambtsdragers met een
dergelijke beperking zelf altijd vooraf duidelijk worden gemaakt dat er rekening moet
worden gehouden met de gehoorbeperking. Gaandeweg vergeten deelnemers aan een
vergadering dit. De vraag moet herhaaldelijk worden gesteld; hoe vermoeiend dit ook
is.

Er bestaan al veel technische voorzieningen die ervoor kunnen zorgen dat mensen met
een gehoorbeperking beter kunnen functioneren en deelnemen aan politiek en bestuur.
Het is belangrijk de beschikbare voorzieningen dan ook daadwerkelijk te gebruiken
zoals spreken door een aanwezige microfoon (anders werkt de ringleiding niet) of
gebruik te maken van spraakversterking. Bewustwording is in dit verband van belang.
Deelnemers aan een vergadering worden dan geacht voortaan alleen door de microfoon
te spreken. Van belang is dan wel dat iedereen alvorens te spreken het knopje indrukt,
vooral ook als er een grapje wordt gemaakt.

Toch laten auditieve voorzieningen vaak te wensen over. Veel vergaderruimtes zijn wel
voorzien van een microfoon maar hebben niet de beschikking over een koptelefoon of
ringleiding. Een aanwezige ringleiding werkt vaak niet goed. Er wordt dan veel
informatie gemist hetgeen tot misverstanden leidt. Overigens zijn er meer mensen in
dergelijke situaties die dan het besprokene niet kunnen horen.

Vergaderingen zijn voor iemand met een gehoorbeperking vaak extra zwaar. Ook
gesprekken kosten veel meer energie dan voor goed horende mensen. Voor iemand

51






met gehoorklachten staat één uur vergaderen qua belasting gelijk aan twee uur
vergaderen.
Veel vergaderruimtes zijn niet ingericht voor mensen met een gehoorbeperking. De
akoestiek is vaak erg slecht. Zo geeft de volle plenaire zaal van de Tweede Kamer veel
achtergrondruis. Een klein debat met minder deelnemers is makkelijker te volgen. Het
kost meer energie naarmate er meer mensen bij betrokken zijn. Ook voor mensen
zonder gehoorbeperking kunnen bepaalde aanpassingen nuttig zijn. Een goede
akoestiek in vergaderruimtes maakt verstaanbaarheid voor iedereen eenvoudiger.
Slechthorende mensen hebben veelal moeite met het filteren van geluid. Dat is met
name lastig als mensen door elkaar praten. Deelnemers zijn bereid daar rekening mee
te houden maar naar mate een overleg vordert, zijn mensen dat dan weer vergeten.
In het internationaal onderzoek is geconstateerd dat de beschikbaarheid van
gebarentaaldiensten en ondertiteling voor dove politici cruciaal is, maar dat deze
diensten kosten met zich meebrengen. Het is niet altijd duidelijk wie dergelijke
voorzieningen financiert.

Voorzieningen bij een visuele beperking: geen onderscheid tussen werk en thuis

Aangegeven is dat er verschil is tussen mensen die vanaf hun geboorte en mensen die
op latere leeftijd blind of slechtziend zijn geworden. Laatstgenoemden moeten zich
weliswaar aanpassen aan hun nieuwe situatie maar kunnen voor hun werk of politieke
ambt vaak nog wel putten uit de periode dat ze nog wel konden zien. Jeugdblinden zijn
vaak erg beschermd opgevoed. Dit leidt er vaak toe dat zij een aantal levensvaardigheden missen en niet meer geloven dat ze kunnen werken. Ze geloven niet
meer in zichzelf en in hun eigen zelfstandigheid. Van de visueel gehandicapten (max.
30% zichtvermogen) is 39% aan het werk, terwijl dat van de mensen met andere
lichamelijke beperkingen 50% is. “En dan ga je ook niet de politiek in”.

Voor mensen met een visuele beperking zijn voorzieningen overigens een breder
onderwerp dan louter werkplekaanpassingen. Grote stressfactoren zijn mobiliteit en
voor slechtzienden beeldschermwerk. Technisch kan er al veel voor mensen met een
visuele beperking met ICT, maar het is vaak een politieke keus, meestal gekoppeld aan
budgetoverwegingen, om niet de extra benodigde programmatuur aan te schaffen.

Mensen met een visuele beperking die werken of een politiek ambt bekleden, hebben er
last van dat er voor de inzet van een voorziening onderscheid wordt gemaakt tussen
werk- en thuisverband. Voor het eerste is het UWV resp. de gemeente verantwoordelijk,
voor het tweede de verzekeraar. Ook als het over precies dezelfde brailleregel gaat. Een
ander voorbeeld betreft Bartimëus en Visio, organisaties die mensen met een visuele
beperking helpen bij vraagstukken rond functioneren in de maatschappij, bijvoorbeeld
het zich te leren oriënteren in een gebouw dat niet is ingesteld op blinden en
slechtzienden. Het is dan niet altijd duidelijk of de werkgever betaalt of de
zorgverzekeraar; de discussie tussen werkgerelateerd (werkgever of UWV) en
zorggerelateerd (zorgverzekeraar).

Vooral bij organisaties waar beveiliging een grote rol speelt, zoals banken en
ministeries, is de (interne) digitale infrastructuur pas voor visueel gehandicapten
toegankelijk na een modificatie. UWV vergoedt wel de aanpassing van de ICT zelf, maar
niet de kosten van het overleg tussen organisatie en programmeur. De organisatie vindt
vaak die laatste kosten te hoog en dan is het een politieke keus om niet die extra
benodigde programmatuur aan te schaffen. De “oplossing” is dan vaak suboptimaal,
bijvoorbeeld om de visueel gehandicapten dan maar een deel van de taken te laten
uitvoeren.

Naar de mening van een respondent zou een overheidsorgaan de flexibiliteit moeten
hebben om het standaardbeleid met betrekking tot de terbeschikkingstelling van
vastgestelde ICT-voorzieningen los te laten voor de blinde of slechtziende ambtsdrager.

52



Zo zijn bepaalde telefoons beter dan andere geschikt voor mensen met een visuele
beperking. De telefoon is ook een belangrijk hulpmiddel. Waar andere raadsleden veel
gebruik maken van email, is een (telefoon)gesprek een goed alternatief voor een
ambtsdrager met een visuele beperking.
Opgemerkt is dat een politiek ambt een (neven)functie is. In een dergelijke functie is
het van groot belang dat je zelf kunt aangeven welke hulpmiddelen je nodig hebt om
goed als ambtsdrager te kunnen functioneren. Het helpt als je dan al werkervaring hebt
waarbij je dit al eerder hebt moeten bepalen. De hulpmiddelen worden steeds beter
waardoor de blinde of slechtziende ambtsdragers steeds meer kan. Zij worden ook
beter betaalbaar. De buitenwereld heeft geen weet van deze hulpmiddelen, dus dat
moet de blinde of slechtziende zelf aangeven. “Succesvolle politieke ambtsdragers met
een visuele beperking zijn diegenen die weten wat ze nodig hebben.”

Toegankelijkheid informatie voor mensen met een visuele beperking slecht of
tijdrovend
•
Een politieke functie is sterk geënt op informatievoorziening. Daarbij geldt dat
digitalisering naast voordelen soms ook nadelen voor mensen met een beperking met
zich brengt. Voor mensen met een visuele beperking kost de informatieoverdracht extra
inspanning. Veel gemeenteraden vergaderen papierloos en maken daarbij gebruik van
vergaderstukken op een tablet. Het format van de vergaderdocumenten is dan
belangrijk voor mensen met beperkt zicht. Een pdf als afbeelding laat zich door de
software niet voorlezen.
•
Zo is gemeld dat veel websites slecht toegankelijk voor mensen met een visuele
beperking (‘hoe mooier de website, hoe slechter toegankelijk’). Zij moeten elk scherm
‘uitluisteren’. Met name bij websites van overheden zou dat eigenlijk niet het geval
moeten zijn. Ook touch screens (zelfs bij koffiemachines) en digitale borden (voor
verwijzing naar een specifieke balie) bij de afdeling burgerzaken van gemeente zijn
slecht toegankelijk voor mensen met een visuele beperking. Ook brieven van de
overheid zijn vaak slecht leesbaar.
•
Administratieve vereisten kosten veel tijd. De toegankelijkheid van formulieren voor
mensen met een visuele beperking is lastig. Hierdoor zijn ambtsdragers met een visuele
beperking onnodig veel tijd kwijt aan het invullen van een formulier.
•
Als gevolg van een visuele beperking is het bijhouden van de actualiteit complex. Het is
lastig essentiële informatie met één oogopslag te schiften omdat alles eerst moet
worden uitgeluisterd. Ook het gericht zoeken van informatie en het bijhouden van
sociale media kost veel tijd.
•
Toegankelijkheid van raadstukken is lastig voor mensen met een visuele beperking
omdat raadsinformatiesystemen niet met spraakbesturing zijn te bedienen. Er is geen
harde eis dat een raadsinformatiesysteem voor slechtzienden toegankelijk moet zijn.
Een systeem kan wel toegankelijk gemaakt worden maar dat kost veel geld. Apps zijn
in de regel compacter van opbouw en daardoor vaak beter toegankelijk voor
slechtzienden.
•
Presentaties zijn voor mensen met een visuele beperking vaak slecht te volgen
aangezien de sheets niet kunnen worden gelezen.
Schroom om voorzieningen aan te vragen
•
De rechtspositie van politieke ambtsdragers biedt de mogelijkheid om aan een politieke
ambtsdrager die naar het oordeel van een arts een structurele functionele beperking
heeft een voorziening of een financiële tegemoetkoming toe te kennen op dezelfde voet
als Wia-voorzieningen voor werknemers.
•
Toch is er sprake is van terughoudendheid bij de respondenten met een beperking om
ten laste van de overheidsorganisatie voorzieningen en aanpassingen aan te vragen. De

53

•

•

•
•

•

kostenfactor speelt vaak een te grote rol bij het kunnen realiseren van voorzieningen
voor mensen met een beperking. Te meer daar leveranciers vaak onevenredig hoge
kosten in rekening brengen voor het naderhand realiseren van aanpassingen. Mensen
kunnen zich juist door het kostenbeslag nog weleens bezwaard voelen om een
voorziening aan te vragen. Een raadslid was terughoudend voor zichzelf voorzieningen
aan te vragen omdat soortgelijke voorzieningen voor inwoners van de gemeente ten
laste komen van een beperkt WMO-budget.
Bovendien– zo is gesteld- kan er een perverse prikkel zitten in deze regelgeving. Het
gevolg zou kunnen zijn dat een politieke partij een aanstaande kandidaat met een
beperking niet meer voordraagt voor een politieke functie omdat dat aanleiding zou
kunnen voor hogere kosten voor de overheidsorganisatie ten opzichte van een
kandidaat zonder beperking. De kosten voor voorzieningen die werkgerelateerd zijn
komen nu voor rekening van een overheidsorgaan. De vraag is of dat wenselijk is. De
vraag is of het wellicht beter zou zijn – zo is gesuggereerd - als dergelijke kosten
bijvoorbeeld door het UWV zouden worden vergoed.
Die terughoudendheid heeft ook te maken met de constatering dat ambtsdragers met
een beperking geen uitzonderingspositie voor zichzelf willen creëren of aanleiding willen
geven tot publicaties in de pers over declaraties en extra voorzieningen zoals
taxivervoer. Met een aangepaste speciale stoel wordt bijvoorbeeld in de raadszaal de
uitzonderingspositie van een raadslid met een beperking wel heel zichtbaar. De keuze
voor voorzieningen die voor iedereen passend zijn, kan aan een dergelijk bezwaar
tegemoetkomen.
Probleem is vaak (of kan zijn): handelingsverlegenheid/stigmatiseringsvraagstuk: voor
de ‘werkgever’ de gêne hoe aan te kaarten wat degene met een beperking nodig heeft;
voor de ambtsdrager om te vragen wat hij of zij nodig heeft.
Die terughoudendheid is weliswaar begrijpelijk maar –zo is gesteld - voorzieningen zijn
nu eenmaal nodig om werk als politieke ambtsdrager optimaal te kunnen doen. Voor de
ambtsdrager met een beperking zijn voorzieningen van belang om ze in dezelfde
startpositie te brengen als degenen zonder beperking. Dat is in het algemeen belang en
levert de samenleving ook veel op. Opgemerkt is dat het een zorg is voor iedereen dat
het ambt van politieke ambtsdrager voor iedereen toegankelijk is. Daartoe moeten
goede randvoorwaarden aanwezig zijn.
Sommige respondenten voelen zich niet moreel bezwaard om benodigde aanpassingen
in de werkomgeving te vragen los van de eventuele kosten daarvan. Opgemerkt is dat
het soms nodig is een doorbraak te forceren. Zo kon voor een volksvertegenwoordiger
in een rolstoel het spreekgestoelte niet laag genoeg worden gezet en ook de
interruptiemicrofoon was niet beschikbaar. Uiteindelijk zijn deze voorzieningen
geregeld.

Ondersteuning door griffie/bestuurssecretariaat is over het algemeen goed en
bereidwillig

Mensen zijn over het algemeen bereid om rekening te houden met de beperking van
anderen. Maar ze weten niet altijd waar ze dan precies rekening mee moeten houden.
Vaak ontbreekt de kennis om tot oplossingen te komen. Daarbij speelt ook een rol dat
het aantal beperkingen groot en divers is.
•
Raadsleden met een beperking zijn zeer tevreden over de geboden ondersteuning door
hun griffie. De griffies zijn van goede wil en stellen zich bijzonder dienstbaar op, zo is
benadrukt door meerdere respondenten. De ambtenaren proberen mee te denken over
praktische oplossingen (bijvoorbeeld printen of rechtstreeks mailen van stukken als
geen gebruik kan worden gemaakt van een raadsinformatieysteem of het zelf voorlezen
van vertrouwelijke stukken bij gebruik van spraaksoftware). De griffie is genoemd als

54

•

•

•

een schakelpunt voor wat mogelijk is op het gebied van ondersteuning voor mensen
met een beperking die volksvertegenwoordiger zijn.
Het bestuurssecretariaat van provincies, gemeenten en waterschappen vervult een
soortgelijke rol voor de ondersteuning van dagelijks bestuurders en voorzitters met een
beperking. Een benoeming als dagelijks bestuurder gaat abrupt. Het is van belang dat
al snel na aanvang van de werkzaamheden voorzieningen beschikbaar zijn voor
politieke ambtsdragers. In de huidige praktijk gaat daar vaak veel tijd overheen.
Er moeten pleitbezorgers zijn binnen een organisatie om diversiteit tot een succes te
maken. Dat geldt ook de acceptatie van mensen met een beperking. Ook een helpende
hand binnen de organisatie voor mensen met een beperking is wezenlijk. Het is vaak
een fragiel bouwwerk om mensen met een beperking binnen een organisatie goed te
laten functioneren. Door in- en uitstroom van medewerkers kan een dergelijk bouwwerk
gemakkelijk uiteenvallen.
Geconstateerd is dat hoe groter de organisatie is, hoe meer mensen betrokken zullen
zijn bij het functioneren van ambtsdrager met een beperking. Die verdunning leidt tot
minder aandacht voor ondersteuning van een ambtsdrager met een beperking. Er
moeten dan meer mensen op de hoogte zijn van de specifieke omstandigheden van de
beperking.

Externe ondersteuning zou behulpzaam zijn: coach/mentor/persoonlijke assistent

Om mensen met een structurele functionele beperking in staat te stellen een politieke
functie te vervullen, is door een aantal respondenten de beschikbaarheid van een coach
bepleit. Een vraagbaak met levenservaring en een onafhankelijke en vertrouwelijke
opstelling (bij voorkeur iemand die zelf al ervaring heeft met een politieke functie) kan
zeer behulpzaam zijn. Een dergelijke coach maakt het mogelijk door gerichte
ondersteuning de gevraagde rol in een politieke functie te kunnen vervullen. Wel moet
dan worden voorkomen dat de coach dan onderdeel zou (kunnen) worden van het
besluitvormingsproces; de coaching dient algemeen te worden gehouden.

Een coach of mentor wordt met name aanbevolen voor mensen in de politiek met een
psychische gevoeligheid. Zij kunnen dan met enige regelmaat met een coach of
(arbeids)psycholoog spreken over wat er op je afkomt als (fulltime) ambtsdrager. Zo
kun je het werk als ambtsdrager bespreken en wat je daar psychisch/sociaal in
tegenkomt, zonder dat dat in het ambt zelf meteen een onderwerp is.

Een persoonlijke assistent zou bij ambtsdragers met een visuele beperking zeer
behulpzaam kunnen zijn voor praktische zaken zoals het bijhouden van de actualiteit en
sociale media, het vinden van documenten, het administreren van zaken en het
bijhouden van de agenda en het plannen van activiteiten. Als een assistent vooraf
informatie kan schiften of opzoekwerk kan doen, betekent dat de politieke ambtsdrager
uiteindelijk alleen nog de relevante informatie hoeft te beluisteren. Een dergelijke
assistent zou ook – indien nodig - lichte zorgtaken kunnen verrichten bij ADLactiviteiten.

Om zo goed mogelijk voorbereid te zijn en voor zo min mogelijk verrassingen te komen
staan, is ook de behoefte aan een persoonlijk contact(punt) geuit waar vanuit de
praktijk kan worden geadviseerd over wat een politiek ambt allemaal met zich
meebrengt. Een beschermde omgeving waar mensen niet meteen denken dat je iets
niet kan of het vooroordeel hebben dat je eerder ziek zal zijn. Het gaat dan om vragen
als:

Meld ik wel of niet dat ik een beperking heb?

Wat kan wel of niet in de vergaderzaal?

Hoe open kan ik over een eventuele psychische aandoening zijn?

Welke voorzieningen krijgt een politieke ambtsdrager met een beperking?

55







Krijg je deze voorzieningen ook als je een aankomend ambtsdrager bent? Je moet
je toch kunnen manifesteren, o.a. in de partij.

Hoe intensief zijn werkbezoeken en is er dan geld voor aangepast vervoer?

Wat zijn ervaringen van anderen met een beperking?

Wat is de relevante wet- en regelgeving?
Een digitaal contactpunt is meer geschikt voor algemene informatie of naslag (vragen
en antwoorden)24.
Het bijeenbrengen van mensen met een beperking in een politiek ambt kan
meerwaarde hebben. Men kan elkaar een hart onder de riem steken, de zichtbaarheid
kan worden vergroot en men kan gebruik maken van elkaars ervaringsdeskundigheid.
In het internationale onderzoek is ook het belang van mentorsystemen benadrukt die
erop gericht zijn kandidaten voor politieke functies verder te brengen (zoals het
bevorderen leiderschapsvaardigheden bij (meestal jonge) getalenteerde mensen met
een handicap, netwerkmogelijkheden en vaak toegang tot de rolmodellen die ook een
beperking hebben.

Algemeen belang of specifiek belang: een lastige balans

Een volksvertegenwoordiger zit er voor het behartigen van het algemeen belang. Het is
begrijpelijk dat politieke ambtsdragers met een beperking zich niet zozeer willen
beroepen op het gehandicapt zijn. Het is het zoeken naar een precieze balans tussen
enerzijds de gêne om het erover te hebben en anderzijds het nut en de noodzaak van
het aandacht vragen voor de consequenties van handicaps. Veel geïnterviewden geven
aan in hun politieke functie niet zozeer vanwege de beperking aangesproken te willen
worden, maar wel als een rolmodel te willen fungeren voor andere mensen met een
beperking.

Niettemin kunnen mensen met een beperking uit eigen ervaring spreken en daarmee
ook voor anderen (zoals de overige volksvertegenwoordigers) inzichtelijk maken waar
mensen met een beperking tegenaan lopen. Als je zelf weet wat het is, kun je beter
dergelijke, breder gevoelde belangen voor het voetlicht brengen.

Een ambtsdrager met een beperking wil vaak niet namens, door of voor een handicap
gezien worden. Zij willen namelijk als zelfstandig persoon worden gezien, niet als
representant van de gehandicapten. Het gevaar ligt op de loer dat je op een gegeven
moment een stempel opgedrukt krijgt van degene die zich enkel inzet voor mensen met
een beperking. Zo geeft een geïnterviewde aan dat hij niet de politiek is ingegaan
vanuit verongelijktheid. Een raadslid stelt dat zijn dossiers zijn gekoppeld aan zijn
interesses, achtergrond en netwerk. Hij verhult niet dat hij in een rolstoel zit, maar wil
niet het dossier WMO-zorgmiddelen hebben. Dat vindt hij te makkelijk scoren: “Ik van
de rolstoel adviseer over de rolstoel”. Hij wil niet bekend staan als “dat gehandicapte
raadslid”: “Ik ben raadslid en ja, ik heb een beperking”. Een ander raadslid gaf aan dat
ze juist kritisch kon zijn op het parkeerbeleid voor gehandicapten omdat ze zelf tot de
doelgroep behoorde ('waarom gratis parkeren voor mensen met een beperking?').

Een ander raadslid geeft aan, gezien haar persoonlijke ervaringen
(ervaringsdeskundige), het van belang te vinden dat er op voorzieningen voor mensen
met een beperking niet wordt bezuinigd. Uitsluiting van mensen met een beperking
moet worden voorkomen, vindt zij. Kwetsbare mensen die beperkt zijn in hun
mogelijkheden moeten worden beschermd. Op dit punt heeft ze recht van spreken als
ervaringsdeskundige, dus vindt zij dat zij daar dan ook haar best voor moet doen. Een
ander raadslid gaf aan de portefeuilles sociaal domein en verkeer en vervoer te hebben.

24

Een voorbeeld is de toolbox van de rijksoverheidswerkgever. Dit instrument biedt praktische informatie voor leidinggevenden,
projectleiders, HR-adviseurs en werkbegeleiders voor het creëren van functies voor mensen met een arbeidsbeperking, vanwege het
sociaal Akkoord 2013.

56



•

Hij wil als raadslid een dimensie toevoegen. Bij aanvang van een nieuwe
concessieperiode voor het busvervoer is een filmpje gemaakt waarin zijn eigen
ervaringen als busreiziger zijn te zien. Daarop is te zien dat hij geen hulp van de
buschauffeur krijgt om de bus in te komen. Het fragment is uitgezonden op tv en
gedeeld via sociale media. Het filmpje heeft ertoe geleid dat hij werd uitgenodigd bij
verschillende overleggen bij de vervoersmaatschappij. Dat heeft uiteindelijk effect
gehad op de aanbestedingsvoorwaarden. Hij is zich ook terdege bewust geweest van
het effect van zijn actie. Als hij iets doet op dit terrein, heeft het wel meer impact, zo is
gebleken, dan ambtsdragers zonder beperking.
Emancipatie is pas bereikt als mensen met een beperking in politiek en bestuur juist
andere dossiers doen dan die ‘logisch’ zijn gekoppeld aan de beperking. Eigen keuze en
passend bij competenties is dan van belang. Zo stelt een aankomend politica dat haar
politieke partij haar vanwege ervaringsdeskundigheid zou kunnen inzetten op
zorgonderwerpen, “maar verbetering van de gehandicaptenzorg is pas het begin van de
emancipatie, niet het uiteindelijke doel. Ik heb meer te bieden als politica, want ik ben
expert op onderwijs. Ik kom op dat dossier beter tot mijn recht. Want daar ligt mijn
passie meer en daar weet ik meer van.” “Ook vind ik dat de beeldvorming het nodig
heeft dat ik als expert wordt gezien en niet als de gehandicapte die wat vertelt over
zorgtaken. Daarom wijs ik tegenwoordig ook laatstgenoemde verzoeken af. Het is net
als het beeld dat alleen een man minister van Defensie kan zijn.” Een andere
geïnterviewde gaf in dit kader aan: “Het hoofd kan over alles nadenken”.
In het internationale onderzoek is geconstateerd dat het gebruikelijk is voor mensen
met een beperking om zich in de politiek te richten op gehandicaptenvraagstukken. Dat
geldt met name voor mensen afkomstig uit belangengroeperingen. Er zijn daarentegen
ook mensen met een beperking die niet in dat hokje willen worden gestopt, hun
politieke carrière verder willen brengen of omdat ze gewoon een bredere politieke
interesse hebben.25

6.3 Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen
Inleiding
Alle politieke ambtsdragers maken gebruik van voorzieningen die de eigen organisatie hun
ter beschikking stelt en ze maken kosten bij de uitoefening van hun ambt. Het zijn
voorzieningen die een politieke ambtsdrager nodig heeft om zijn werk te kunnen doen. Voor
ambtsdragers met een beperking zijn vaak nog aanvullende voorzieningen noodzakelijk om
in dezelfde uitgangspositie te komen als ambtsdragers zonder beperking. Welke
maatregelen kunnen in dit kader worden getroffen zodat politieke ambtsdragers met een
beperking hun ambt optimaal kunnen uitvoeren? Conform de eerdere hoofdstukken zijn de
voorstellen en concrete acties gekoppeld aan de verschillende actoren.

25

“Not every politically engaged person with a disability would wish to form their political identity around disability issues, but there is
reason to believe that “claiming” disability, understanding that it is a common part of the human condition, understanding how
impairment and social conditions intersect to produce disability, and recognising how having a disability means membership in an
important minority group are key to political disability identity (Putnam, 2005). As Jean Cristophe Parisot de Bayard, a French politician at
municipal level who is a wheelchair user and disability activist, has stated: “I want the talents, the imagination, the fellowship [of people
with disabilities] to be realities lived, wanted, defended. It is often our brothers, men who put barriers in front of us, without even
knowing it or wanting to do so. But we are definitely living profound social change.” (Parisot de Bayard, 2014)
Also, I have been met with some suspicion from people who think I was chosen/hired as diversity poster child instead of based on my
skills—or that I can only think about disability politics and am unable to be objective (of course no one is objective, able-bodied people
think from a subjective able-bodied perspective, but no one ever criticises that). (Personal communication, Sarah Glerup, 17 October
2018 geciteerd in Waltz en Schippers, 2018, blz. 18 en 19).

57

Door individuele ambtsdragers

Op een internetforum beantwoorden politieke ambtsdragers met een beperking zelf
vanuit hun ervaringsdeskundigheid vragen van (aankomende) ambtsdragers,
ondersteuners en griffies hoe een ambt met een beperking zo goed mogelijk kan
worden ingevuld.26

Politieke ambtsdragers met een beperking organiseren landelijke of regionale
netwerkbijeenkomsten om ervaringen en tips en trucs uit te wisselen. Voorkomen moet
worden dat een dergelijk platform ervoor zorgt dat mensen met een beperking weer in
een hokje worden gestopt (stigmatisering).

Sociale media zoals LinkedIn-groep en Facebook worden opgezet om het onderlinge
contact te versterken.

Individuele ambtsdragers bieden zich als coach aan.

Ambtsdragers brengen zelf de positieve punten van het hebben van
ervaringsdeskundigheid in de politiek meer voor het voetlicht.

Vooraf worden duidelijke afspraken gemaakt in fractie of college over inzet en
benodigde voorzieningen om die inzet ook te kunnen realiseren
(verwachtingenmanagement).

Een centraal informatiepunt wordt opgezet voor politieke ambtsdragers met een visuele
beperking; conform VisusRijk, een netwerk van blinde en slechtziende rijksambtenaren.

Mensen met een visuele beperking ontvangen tijdig vooraf de tekst van de presentaties
met een toelichting bij de gebruikte afbeeldingen, tabellen en grafische weergaven.
Door georganiseerde groepsverbanden

Een internetforum faciliteren voor politieke ambtsdragers met een beperking
(bijvoorbeeld voor de verschillende beroepsgroepen).

Zorgen voor een gezaghebbend informatiepunt waar ambtsdragers met een beperking
advies kunnen inwinnen over benodigde voorzieningen.
Maatschappelijk partners sluiten een convenant met gemeenten om de toegankelijkheid
voor mensen met een beperking in hun dienstverlening te bevorderen.
Door politieke organisaties

Politieke partijen bieden ambtsdragers met een beperking aan om hen in contact
brengen met een geschikte coach.

Netwerken binnen de politieke partijen op het gebied van diversiteit leveren een
bijdrage aan het bespreekbaar maken van psychische aandoeningen in het politieke
ambt.
Overheid
 Gemeenten verplichten hun maatschappelijke partners de toegankelijkheid voor
mensen met een beperking in hun dienstverlening goed te regelen; bijvoorbeeld via een
convenant.

BZK gaat onderzoeken wat decentrale overheden doen voor politieke ambtsdragers met
een beperking en bekijkt aan de hand van de uitkomsten op welke wijze die overheden
kunnen worden ondersteund en gestimuleerd om deze doelgroep te helpen.

26

Een mooi voorbeeld is afkomstig uit een interview met een raadslid met een auditieve beperking: Ga naast de voorzitter van een overleg
zitten omdat vrijwel iedereen in de richting van de voorzitter spreekt zodat de mensen kunnen worden gezien die spreken (liplezen), doe
hoortoestellen demonstratief aan het begin van de vergadering in om op die manier mensen te attenderen op de auditieve beperking,
kom op tijd voor bijeenkomsten om de zaalinrichting en situatie in te kunnen schatten (Zijn er microfoons? Waar zijn de luidsprekers
opgesteld?). Focus je op belangrijke items in een vergaderagenda, dan hoeft ook niet alles te worden gehoord en lees je goed in, dan ben
je ingewijd de materie en heb je aan een half woord genoeg.

58











•











De landelijke overheid richt een centraal loket met deskundigen in waar de expertise
over voorzieningen voor mensen met een beperking wordt geconcentreerd bijvoorbeeld
op het terrein van digitale hulpmiddelen. Dan hoeft niet elk overheidsorgaan het wiel
zelf uit te vinden.
De mogelijkheid van een landelijk fonds voor voorzieningen van ambtsdragers met een
beperking wordt onderzocht. Om het risico van kostenafwenteling te voorkomen zou het
landelijk fonds kunnen worden ingericht voor aanvullende bovenmatige kosten.
Kies zo veel mogelijk voor voorzieningen die voor iedereen passend zijn om de
uitzonderingspositie van een ambtsdrager met een beperking niet extra te
benadrukken.
Om individueel maatwerk te kunnen leveren zou bij decentrale overheidsorganisaties
een ombudsman aan kunnen worden gewezen die een lokaal budget beheert om te
voorzien in individuele gevallen.
Kijk wat er nodig is om de ambtsdrager met een beperking mee te laten doen. De
overheidsinstelling verstrekt vervolgens de benodigde ondersteuning en voorzieningen
en een expert zoekt namens de ambtsdrager uit ten laste van welke systeemwet de al
verstrekte voorzieningen kunnen worden gebracht.
Introduceren van de mogelijkheid om een benoemde persoonlijke assistent in het
rechtpositiebesluit voor inhoudelijke en eventueel andere ondersteuning toegewezen te
krijgen (conform het model van vertrouwenspersoon in Vlaanderen) voor
volksvertegenwoordigers en bestuurders met een beperking.
Onderzoek de mogelijkheden en implicaties van duo aanstellingen in politiek en
bestuur. Gesuggereerd is één zetel in de volksvertegenwoordiging met meerdere
mensen te bekleden om zo de werkbelasting te verdelen. Als je met meerdere mensen
op dezelfde inhoudelijke lijn zit, zouden de taken kunnen worden verdeeld.
In dit kader is ook duo-wethouderschap aan de orde geweest. Met kleinere portefeuilles
en achtervang van de ander. Het voornemen is toch om de wettelijke begrenzing van
het aantal wethouders te schrappen.
Vanuit de gedachte dat een politieke ambtsdrager met een beperking zelf het beste
weet welke voorzieningen voor de ambtsvervulling nodig zijn, is een mogelijkheid ook
het PGB te introduceren speciaal voor politieke activiteiten zodat ambtsdragers met een
beperking met een PGB (door herindicatie) maar ook zorg in natura gebruikers (nieuwe
aanspraak) er gebruik van kunnen maken.
Rekening houden met mogelijk aanwezige inspanningsintolerantie in relatie tot lange
vergadertijden door langer durende schorsingen (rustmomenten) te bepalen (circa half
uur) en het creëren van stilteruimtes. Hier kunnen mensen met een soortgelijke
beperking zich tijdens schorsingen terugtrekken in een rustruimte om zich even ‘op te
laden’. Dit is overigens ook van nut voor mensen zonder beperking.
Bij het ontwerpen van nieuwe gebouwen zoals gemeentehuizen zou rekening moeten
worden gehouden met de vereisten van de Internationale Toegankelijkheidscode (ITC).
Verbeter de fysieke toegankelijkheid van (overheids)gebouwen en overleglocaties, zoals
raads-s en vergaderzalen. Verhoog de normen en laat dit onderwerp ook aan bod
komen bij opleidingen architectuur. Betrek ervaringsdeskundigen bij het ontwerpproces
van een nieuw gebouw zoals een gemeentehuis.
Met het Actieplan Toegankelijkheid voor de bouw heeft de minister van BZK inmiddels al
een beweging in gang gezet om hier verbetering in te brengen. Het gaat hierbij om
zowel nieuwbouw als om bestaande bouw. Daar waar bij nieuwbouw vanaf de start van
het bouwproces rekening gehouden kan worden met goede toegankelijkheid, geldt voor
bestaande bouw dat verbouw of renovatie een natuurlijk moment is om ook goed naar
de toegankelijkheid van een gebouw te kijken. Uitgangspunt bij het verbeteren van de
toegankelijkheid van gebouwen is om dit in eerste instantie te doen op basis van
vrijwillige afspraken tussen partijen, binnen de kaders van de bestaande wet- en

59










regelgeving. De minister van BZK geeft daarbij aan dat wanneer onvoldoende
voortgang wordt geboekt, bezien zal worden of het nodig is om over te gaan tot
aanvullende wet- en regelgeving. Bijvoorbeeld gericht op het verbeteren van de
toegankelijkheid bij renovatie of verbouw van voor publiek toegankelijke gebouwen. Als
onderdeel van het actieplan Toegankelijkheid voor de bouw wordt gezamenlijk met de
sector, de VNG, ervaringsdeskundigen en hun vertegenwoordigende organisaties een
eenduidige en breed gedragen richtlijn voor toegankelijk bouwen en verbouwen
ontwikkeld.
Creëer dezelfde uitgangspositie in de vergaderzaal voor alle volksvertegenwoordigers.
Om een gelijk speelveld voor de raadsleden te creëren, kan er ook voor worden
gekozen de inbreng en interrupties van alle raadsleden niet meer plaats te laten vinden
achter het spreekgestoelte/ interruptiemicrofoon maar vanaf de eigen plek in de
raadszaal. Met hulpmiddelen zoals videoregistratie en een goede versterking via een
microfoon, kan zichtbaarheid en verstaanbaarheid worden vergroot, ook als geen
gebruik kan worden gemaakt van het spreekgestoelte.
Vanuit het Rijk en de VNG worden stukken altijd op papier of via de computer
aangeleverd. Het zou helpen als dit ook in verbale vorm kon worden aangeboden
(‘storytell’).
Experimenteer met de mogelijkheden om ook op afstand deel te kunnen nemen aan
vergaderingen.
Hanteer als college of volksvertegenwoordiger bij werkbezoeken de stelregel voor
toegankelijkheid: als we niet met zijn allen kunnen, dan gaan we allemaal niet.
In het Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers is een grondslag
opgenomen voor incidenteel gebruik van taxivervoer voor ambtsdragers met een
structurele functionele beperking. In 2021 wordt geëvalueerd of hiermee een
toereikende vervoersvoorziening beschikbaar is gekomen.
Op basis van het internationale onderzoek wordt een denktank op nationaal of Europees
niveau voorgesteld om ervoor te zorgen dat de beste praktijken met betrekking tot
mensen met een beperking in de politiek worden onderkend en op grote schaal worden
verspreid.

60

7. Doorstroom en uitstroom (gaan)
‘Ik denk in kansen, niet in beperkingen.’

7.1 Inleiding
Een politiek ambt is altijd een tijdelijke functie. Als de ambtsdrager niet wordt herkozen of
herbenoemd eindigt het politieke ambt. Dat kan ook tussentijds bij een politieke
vertrouwensbreuk of als gevolg van eigen overwegingen. Dan eindigt de politieke carrière.
Andere mogelijkheid is doorstroom naar een andere politieke of bestuurlijke functie. Zo
waren veel wethouders eerst raadslid. Bij raadsleden met een beperking is deze overstap
minder gebruikelijk. Dit laatste hoofdstuk gaat in op doorstroom of uitstroom van politieke
ambtsdragers met een beperking. Wat zijn de beweegredenen om te stoppen met een
politieke functie? Welke overwegingen spelen een rol bij het al dan niet doorstromen naar
een volgende politieke of bestuurlijke functie?

7.2 Bevindingen
Doorstroom

De werklast van het raadslidmaatschap is door het deeltijdkarakter makkelijker flexibel
in te delen, zo werd onderstreept. Dat is echter niet mogelijk voor een bestuurlijke
functie als het wethouderschap. Een wethouder in een grote stad draait werkweken van
60 uur per week. Dat is niet in te plannen. Een wethouder wordt geleefd door zijn
agenda. Een deeltijdwethouderschap in een grote stad is ongebruikelijk. En zelfs bij
deeltijdwethouders blijkt het lastig om de werkzaamheden goed over de werkweek te
verdelen.

Een overstap naar een andere politieke functie kan betekenen dat moet worden
verhuisd. Verhuizen naar een andere gemeente is niet aanbevelenswaardig als je
vanwege een beperking al gebruik maakt van allerlei voorzieningen in een bepaalde
woonplaats. Door te verhuizen begint opnieuw het inrichten van het zorgaanbod. Dat
vergt veel inspanning. Het is een reden waarom mensen met een beperking afzien van
een volgende stap in een politieke loopbaan.

Actieve ambtsdragers met een beperking geven aan dat het hebben van een beperking
een punt van overweging is geweest bij verschillende vervolgstappen in het doorlopen
van een politieke loopbaan. Daarbij is gesteld dat “Je moet ook weten wat je niet kan
en dat accepteren” en “Doe dan wat je wel kan”. Zo zal het voor iemand met een
visuele beperking lastiger zijn om bijvoorbeeld wethouder van financiën te zijn omdat je
dan te maken krijgt met getallen en tabellen. Ter relativering wordt gesteld dat een
beperking ook kan zitten in een scheiding of een ziek kind. Dat kan een grotere impact
hebben op het functioneren als ambtsdrager dan een functionele beperking.

Een Kamerlidmaatschap betekent verblijf in Den Haag gedurende de vergaderweek
naast de woonplaats. Een pied-à-terre is dan noodzakelijk. Een belangrijke overweging
is dan hoe je in die situatie dan de benodigde (thuis)zorg en voorzieningen regelt, zowel
in Den Haag als in de woonplaats? Eén rolstoel is dan bijvoorbeeld heel kwetsbaar. Er is
geen back-up. Is het sociale netwerk niet te ver weg?
Uitstroom

Uitval van mensen met een beperking in een functie ontstaat meestal door het ‘gedoe’
eromheen, niet zozeer door de functie zelf. Het gaat goed als er een goede balans is
qua samenwerking, werkstructuren, herstelvermogen, wederzijdse verwachtingen en

61





begeleiding. Inschatting is dat het 80% cultuur is en 20% of betrokkene de functie
aankan. “Als een eventuele disbalans niet wordt besproken, gaat het snel kapot: of het
ziekteverzuim gaat omhoog of betrokkene gaat overcompenseren en daardoor over de
kop”.
Het is voor mensen met een beperking vaak ingewikkeld en zwaar om een
deeltijdfunctie zoals het raadslidmaatschap te combineren met een baan. Hiervoor is
het flexibel kunnen indelen van werktijden een belangrijke randvoorwaarde. Dat vergt
souplesse van de werkgever. Die flexibiliteit is nodig om afspraken te kunnen maken.
Als die flexibiliteit niet wordt geboden, blijkt dit vaak de reden te zijn om het politieke
werk te beëindigen.
Het vangnet van een uitkering op grond van de Algemene pensioenwet politieke
ambtsdragers (Appa) bij bestuurlijke functies vergemakkelijkte de keuze om een
bestuurlijke vervolgfunctie te accepteren, zo is onderstreept. Mocht de beperking te
belemmerend werken in de nieuwe functie, dan kan de Appa-uitkering eventueel
fungeren als een terugvaloptie en vangnet. Dat biedt zekerheid bij het zetten van een
vervolgstap.

7.3 Suggesties uit de interviews voor beleidsmaatregelen
Door politieke partijen
 Gerichte aandacht voor doorgroeimogelijkheden van politieke ambtsdragers met een
beperking.
 Vragen en stimuleren om door te groeien.
 Niet een apart “klasje” invoeren, maar als politieke ambtsdragers met een beperking
worden uitgenodigd voor gevorderde opleidingen dan opletten dat cursusinhoud, locatie en wijze van aanbieden toegankelijk zijn voor mensen met een beperking.
 Afhaken voorkomen door politieke ambtsdragers met een beperking het gevoel te
geven dat ze welkom zijn doordat op allerlei manieren rekening wordt gehouden met
hun beperking.
 Hoewel elke ambtsdrager met een beperking vanwege die beperking of combinatie
van beperkingen uniek is, kan wel worden gezegd dat de ene persoon meer
belastbaar is dan de ander. Politieke partijen stemmen hun doorgroeibeleid af op
deze belastbaarheid, bijvoorbeeld aan de hand van het in de Inleiding genoemde
Overzicht beperkingen van figuur 1.
 Politieke partijen bevorderen maatwerk en flexibiliteit in hun procedures zodat
politieke ambtsdragers met een beperking zoveel mogelijk in een gelijke startpositie
komen als politieke ambtsdragers zonder beperking.
Door de overheid
 Onderzoeken of de loonkostensubsidie voor werkgevers die een
uitkeringsgerechtigde met een beperking in dienst nemen ook kan worden ingevoerd
voor Appa-uitkeringsgerechtigden met een beperking.
 Kritische succesfactoren van politieke ambtsdragers met een beperking die succesvol
zijn doorgestroomd worden geïdentificeerd. Deze uitkomsten worden gedeeld met de
politieke partijen zodat zij hun ondersteuning van hun politieke ambtsdragers met
een beperking kunnen verbeteren.
 Onderzocht wordt of een rechtspositionele grondslag wordt gecreëerd voor een
politiek assistent voor politieke ambtsdragers met een beperking, en dan vooral

62

bestuurders. Deze kan dan zorgtaken uitvoeren, maar bijvoorbeeld ook voor visueel
gehandicapte bestuurders digitale informatie verzamelen of filteren.

63

8. Bijlage 2: Artikel 29 VN-verdrag handicap
Participatie in het politieke en openbare leven
De Staten die Partij zijn garanderen personen met een handicap politieke rechten en de
mogelijkheid deze op voet van gelijkheid met anderen te genieten, en verplichten zich:
a.

b.

te waarborgen dat personen met een handicap effectief en ten volle kunnen
participeren in het politieke en openbare leven, hetzij rechtstreeks, hetzij via in
vrijheid gekozen vertegenwoordigers, met inbegrip van het recht, en de gelegenheid,
voor personen met een handicap hun stem uit te brengen en gekozen te worden,
onder andere door:
i. te waarborgen dat de stemprocedures, -faciliteiten en voorzieningen adequaat,
toegankelijk en gemakkelijk te begrijpen en te gebruiken zijn;
ii. het recht van personen met een handicap te beschermen om in het geheim hun
stem uit te brengen bij verkiezingen en publieksreferenda zonder intimidatie en
om zich verkiesbaar te stellen, op alle niveaus van de overheid een functie te
bekleden en alle openbare taken uit te oefenen, waarbij het gebruik van
ondersteunende en nieuwe technologieën, indien van toepassing, wordt
gefaciliteerd;
iii. de vrije wilsuiting van personen met een handicap als kiezers te waarborgen en
daartoe, waar nodig, op hun verzoek ondersteuning toe te staan bij het
uitbrengen van hun stem door een persoon van hun eigen keuze;
actief een omgeving te bevorderen waarin personen met een handicap effectief en ten
volle kunnen participeren in de uitoefening van openbare functies, zonder discriminatie
en op voet van gelijkheid met anderen en hun participatie in publieke
aangelegenheden aan te moedigen, waaronder:
i. de participatie in non-gouvernementele organisaties en verenigingen die zich
bezighouden met het openbare en politieke leven in het land en in de activiteiten
en het bestuur van politieke partijen;
ii. het oprichten en zich aansluiten bij organisaties van personen met een handicap
die personen met een handicap vertegenwoordigen op internationaal, nationaal,
regionaal en lokaal niveau.

64

9. Bijlage 3:
Samenvatting Vergelijkend
onderzoek Participatie van mensen met een
beperking in de politiek in omringende Europese
landen
Inleiding
Hoewel ongeveer 15 procent van de Europese bevolking een beperking heeft, zien we deze
diversiteit niet terug bij politieke ambtsdragers. Om meer diversiteit te bereiken, zullen in
overeenstemming met het VN-verdrag en de Europese pijler van sociale rechten,
belemmeringen voor politieke participatie moeten worden erkend en weggenomen.
Om meer informatie over zowel belemmerende als bevorderende factoren te verkrijgen,
werden gegevens verzameld via literatuuronderzoek. Daarnaast zijn een reeks interviews
afgenomen met politieke ambtsdragers met een beperking uit verschillende Europese
landen waaronder verkozen functionarissen, aangestelde politici en actieve leden van
politieke partijen. De interviews gingen onder andere over de impact van nationale
regelgeving en beleid op politieke participatie, de (potentiële) rol van politieke partijen bij
het bewerkstelligen van inclusie en de invloed van culturele en individuele factoren.
Resultaten
In geen enkel land was de vertegenwoordiging van personen met een beperking binnen de
politiek meer dan 2%. In sommige landen had minder dan 1% van de verkozen
functionarissen of aangestelde politici een beperking. Officiële gegevens bleken nauwelijks
beschikbaar te zijn.
Belemmeringen voor mensen met een beperking om een politieke functie te bekleden zijn;
een beperkte toegang tot inclusief onderwijs, bijvoorbeeld tot ‘elite’ -universiteiten waarvan
de politieke klasse vaak afkomstig is; fysieke belemmeringen, waaronder slechte
bereikbaarheid van politieke locaties, zowel tijdens het voeren van campagne als gedurende
de uitvoering van de functie; culturele opvattingen over mensen met een beperking, - ook
binnen de politieke partijen - zoals overtuigingen dat mensen met een beperking niet
‘objectief’ kunnen zijn over gehandicaptenkwesties of dat men gekozen is om te voldoen
aan diversiteitsdoelen; persoonlijke beperkingen, zoals vermoeidheid; financiële
belemmeringen, waaronder beperkingen binnen het systeem van
arbeidsongeschiktheidsuitkeringen; en wetgeving over gelijkheid die weinig toegepast is op
publieke functies.
Bevorderende factoren waren onder andere: toegang tot inclusief onderwijs; mogelijkheden
om een netwerk en vaardigheden op te bouwen via politieke partijen, verenigingen voor
mensen met een beperking of andere publieke activiteiten; persoonlijke kenmerken zoals
uithoudingsvermogen en motivatie; toegang tot de juiste ondersteuning op het juiste
moment (bijvoorbeeld toegang tot tolkvoorzieningen of het aannemen van een persoonlijk
assistent); wetgeving over gelijkheid die ook de politieke functies omvat; en
subsidieregelingen voor (werkgevers van) mensen met een beperking die opzoek zijn naar
een baan. Sommige landen hebben quota’s voor het in dienst nemen van mensen meteen
beperking. Deze kunnen van invloed zijn op de loopbaanontwikkeling van (toekomstige)
politici of functionarissen. In geen enkel land werden deze quota gehaald, reden waarom er
niets valt te zeggen over de impact hiervan.

65

Aanbevelingen
Aanbevelingen om de vertegenwoordiging van politieke ambtsdragers met een beperking te
verbeteren:
 Op grotere schaal relevante gegevens verzamelen;
 Het leiderschapspotentieel van mensen met een beperking (h)erkennen en voeden;
 Mensen met een beperking op het instapniveau van de politiek verwelkomen en
ondersteunen, bijvoorbeeld via lokale afdelingen van partijen en lokale verkiezingen;
 Het elimineren van belemmeringen die voortkomen uit uitkeringsstelsels;
 Zorgdragen voor beschikbare ondersteuning van mensen met een beperking die zich
willen inzetten voor een politieke partij of organisatie;
 Het opzetten van mentorregelingen om potentiële kandidaten te werven en te
ondersteunen in hun ontwikkeling;
 Gerichte werving en ondersteuning van veelbelovende leiders met een beperking;
 Het vergemakkelijken van het delen van banen in openbare functies en hogere
beleidsrollen;
 Experimenteren met quota op nationaal niveau alsmede binnen politieke partijen en
handhaving van bestaande quota;
 Het ontwikkelen van een strategie binnen politieke partijen om potentiële kandidaten te
werven en te helpen bij hun ontwikkeling, mogelijk met ondersteuning van
onafhankelijke organisaties;
 Ook zou het denkbaar zijn een EU-niveau denktank op te richten die zich focust op het
herkennen, onderzoeken en verspreiden van goede praktijken.

66

10. Bijlage 4: Verslag slotbijeenkomst 4 juli 2019
De link naar het verslag van de slotbijeenkomst 4 juli 2019 is te raadplegen via:
https://www.politiekeambtsdragers.nl/publicaties/publicaties/2019/07/26/verslag-congrespolitieke-ambtsdragers-met-een-beperking-4-juli-2019

67