Inzicht in (non-)bereik onder kinderen
van inburgeringsplichtigen in de
voorschoolse educatie

Jan Maarse
Sandra Beekhoven
Ellen Donkers
Met medewerking van:
Paulien Muller
Marianne van Teunenbroek
René Melisse

Sardes, juli 2019

Inzicht in (non-)bereik onder kinderen
van inburgeringsplichtigen in de
voorschoolse educatie

Inhoudsopgave
Managementsamenvatting .............................................................................................................. 5
1.

Inleiding en achtergrond .......................................................................................................... 7

1.1

Beleidscontext ..................................................................................................................... 7

1.2

Eerder onderzoek naar non-bereik in de VVE ...................................................................... 8

1.3

Nieuw onderzoek naar deelname aan VE door kinderen van inburgeringsplichtigen......... 10

2.

Onderzoeksopzet ................................................................................................................... 11

2.1

Onderzoeksvragen ............................................................................................................. 11

2.2

Onderzoeksopzet............................................................................................................... 11

2.3

Analyse en rapportage....................................................................................................... 14

3.

Resultaten kwantitatief onderzoek ........................................................................................ 15

3.1

Bekendheid groep en doelgroepdefinitie .......................................................................... 15

3.2

Deelname aan VE .............................................................................................................. 17

3.3

Toelichtingen ..................................................................................................................... 21

3.4

Conclusies.......................................................................................................................... 22

4.

Resultaten casestudies .......................................................................................................... 24

4.1

Bekendheid groep ............................................................................................................. 24

4.2

Indicering en toeleiding ..................................................................................................... 24

4.3

Deelname aan VE .............................................................................................................. 26

4.4

Goede voorbeelden ........................................................................................................... 27

4.5

Suggesties.......................................................................................................................... 28

5.

Conclusie ............................................................................................................................... 30

5.1

Algemene conclusie ........................................................................................................... 30

5.2

Beantwoording deel- en hoofdvragen ............................................................................... 32

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

3

Sardes, juni 2019

Bronvermelding ............................................................................................................................. 35
Bijlage 1: Aantallen kinderen van inburgeraars in de leeftijd 2,5 tot 4 jaar .................................... 37
Bijlage 2: Gemeenten die deelnamen aan de casestudies .............................................................. 38

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

4

Sardes, juni 2019

Managementsamenvatting
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft aan Sardes gevraagd onderzoek te
doen naar (non-)bereik in de voorschoolse educatie bij kinderen van ouders die
inburgeringsplichtig zijn. In 2018 ging het om ongeveer 4.500 peuters in de leeftijd tussen 2,5 en 4
jaar. Directe aanleiding voor het onderzoek is een motie over signalen van non-bereik bij kinderen
van inburgeringsplichtige ouders. Een indirecte aanleiding is dat het ministerie werkt aan de
inburgeringsopgave. Voor dit onderzoek zijn data verzameld middels een online vragenlijst onder
alle Nederlandse gemeenten. Tevens zijn in negen gemeenten casestudies uitgevoerd waarbij we
respondenten interviewden die betrokken zijn bij het proces van toeleiding, indicering en
uitvoering van voorschoolse educatie en de begeleiding van gezinnen waarvan ouders inburgeren.
Uit het onderzoek komt naar voren dat gemeenten melden dat de meeste kinderen van
inburgeringsplichtige ouders gebruik maken van voorschoolse educatie, maar dat het lastig is om
hierover accurate cijfers te leveren omdat de groep bijna nergens afzonderlijk geregistreerd
wordt. Slechts een deel van de gemeenten durft zich daarom te wagen aan een schatting van het
deelnamepercentage. Meer dan de helft schat dat het deelnamepercentage boven de zeventig
procent ligt. Een deel van de gemeenten meldt dat veel kinderen van inburgeraars gebruik maken
van de volledige dagopvang in plaats van voorschoolse educatie (die meestal voor hooguit 10 uur
per week beschikbaar is).
Helemaal niet deelnemen aan beide vormen van opvang is volgens respondenten zeldzaam, met
name bij statushouders. Niet-deelnemen aan VE kan komen door onbekendheid met VE,
financiële redenen, of het hebben van verplichtingen die niet matchen met het tijdsbestek van VE
(de inburgeringslessen van ouders worden daarbij veel genoemd). Respondenten geven aan dat
de meeste ouders deelname aan voorschoolse educatie belangrijk vinden omdat het een
voorbereiding is op een goede start in Nederland.
Een beperkt aantal gemeenten heeft kinderen van inburgeringsplichtigen specifiek genoemd in de
doelgroepdefinitie voor VE, veel andere gemeenten denken dat kinderen van inburgeraars
automatisch voldoen aan andere indicatoren voor VE. Een aantal gemeenten geeft aan dit niet
zeker te weten. Uit het onderzoek komt naar voren dat gemeenten voorschoolse educatie
belangrijk vinden voor de groep en dat er in de helft van de gemeenten extra aandacht is voor de
toeleiding van kinderen van inburgeringsplichtigen richting voorschoolse educatie.
Het onderzoek geeft geen aanleiding om aan te nemen dat er verschillen zijn in deelname aan
voorschoolse educatie tussen kinderen van statushouders en gezinsmigranten. Het overgrote deel
van de inburgeringsplichtige ouders maakt, indien mogelijk, gebruik van voorschoolse educatie
voor hun kinderen. De groep laagopgeleide en analfabete inburgeraars vraagt extra aandacht in
de toeleiding. Hoe en of zij hun kinderen richting voorschoolse educatie sturen wordt beïnvloed
door de samenwerking tussen gemeenten, JGZ en VluchtelingenWerk en/of welzijnsorganisaties.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

5

Sardes, 2019

De meeste respondenten zien geen noodzaak voor het verplichten van voorschoolse educatie.
Het verplichten van voorschoolse educatie lijkt niet zinvol wanneer niet aan verschillende
voorwaarden voldaan wordt, zoals het afstemmen van voorschoolse educatie op begin- en
eindtijden van inburgeringslessen, afdoende ondersteuning bij het aanvragen van
kinderopvangtoeslag en het garanderen van VE-plaatsen.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

6

Sardes, 2019

1. Inleiding en achtergrond
1.1 Beleidscontext
Sinds 2000 is er in Nederland sprake van landelijk beleid dat zich richt op het bestrijden van
(onderwijs)achterstanden bij jonge kinderen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de
toeleiding en uitvoering van het beleid rondom de voorschoolse educatie (2,5 tot 4 jaar),
schoolbesturen voor het beleid rondom de vroegschoolse educatie (4 tot 6 jaar). Het doel
van voor- en vroegschoolse educatie is om te voorkomen dat kinderen met een
taalachterstand in het Nederlands in het basisonderwijs starten. Onderzoeken tonen aan
dat er sterke aanwijzingen zijn om aan te nemen dat kinderen uit gezinnen met een grotere
achterstand (lage sociaaleconomische status, lage opleiding, niet-Westerse achtergrond)
meer profiteren van VVE dan andere kinderen. Zij boeken meer vooruitgang op taal,
rekenen, aandacht en sociaal-emotionele
Wie moeten er in Nederland
ontwikkeling (Leseman et al., 2017; Melhuish et al.,
inburgeren?
2015; Sylva et al., 2014).
Mensen van buiten de EU die
langdurig in Nederland komen
Sinds 2011 wordt er door het Rijk gestreefd naar
wonen worden verplicht om een
een bereik van 100 procent van de kinderen die in
inburgeringsexamen of
aanmerking komen voor voorschoolse educatie.
staatsexamen Nederlands te
Kinderen van ouders die (thuis) geen of weinig
doen. Grofweg kunnen twee
Nederlands spreken behoren in vrijwel alle
groepen inburgeraars worden
gemeenten tot de VE-doelgroep (Driessen et.al.,
onderscheiden:
2015). Onder die doelgroep vallen naar verwachting
Statushouders: Asielzoekers met
ook vaak jonge kinderen waarvan de ouders
een verblijfsvergunning, inclusief
deelnemen aan inburgeringstrajecten.
hun nareizende gezinsleden.
Gezinsmigranten: Migranten die
Het Nederlandse inburgeringsbeleid dat de
in het kader van gezinshereniging
afgelopen decennia als doel heeft gehad om
of gezinsvorming naar Nederland
nieuwkomers in Nederland optimaal mee te kunnen
komen.
laten doen in de samenleving, is toe aan
verandering (Koolmees, 2018). Verschillende visies
Mensen afkomstig uit de
op hoe de inburgering nieuwkomers in Nederland
Europese Unie, de Europese
maximaal in staat kan stellen om volwaardig deel te
Economische Ruimte en Turkije
kunnen nemen aan de samenleving, hebben geleid
hoeven niet in te burgeren. Dat
tot vele beleidswijzigingen in de afgelopen jaren.
geldt ook voor mensen die
Een ingewikkelde problematiek op verschillende
tijdelijk naar Nederland komen
terreinen, gecombineerd met sterk fluctuerende
om te werken of studeren
aantallen inburgeraars maakt het er niet makkelijker
(bijvoorbeeld expats), mensen
op. Maar dat het huidige inburgeringsbeleid
onder de 18 of in het bezit van
tekortkomingen kent, is evident geworden uit
Nederlandse diploma’s en
meerdere onderzoeken (bijvoorbeeld Significant,
mensen die 8 jaar of langer in
2018). Reden voor de huidige minister van Sociale
Nederland woonden toen zij
Zaken en Werkgelegenheid om op basis van het
leerplichtig waren.
regeerakkoord de inburgering te gaan herzien. In
deze zogeheten ‘Veranderopgave Inburgering’ heeft

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

7

Sardes, 2019

de minister aangegeven om goed te gaan onderzoeken wat werkt en wat niet, om
toekomstig beleid vorm te gaan geven (Koolmees, 2018).
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft op 20 februari 2019
overleg gevoerd met de minister over het integratiebeleid. Tijdens dit overleg hebben
Kamerleden Becker (VVD) en Heerma (CDA) aangegeven zich zorgen te maken over het feit
dat veel van de schoolgaande kinderen met een migratieachtergrond een achterstand
hebben. Ook maken zij zich zorgen over signalen dat kinderen van ouders die inburgeren en
een indicatie voor voorschoolse educatie hebben, daar niet altijd gebruik van maken.
Kamerleden Becker en Heerma hebben hierop een motie ingediend waarin zij de regering
verzoeken om onderzoek te doen naar of en zo ja, hoe in het nieuwe inburgeringsstelsel de
verplichting opgenomen zou kunnen worden om kinderen aan voorschoolse educatie te
laten deelnemen (Tweede Kamer, 2019).

1.2 Eerder onderzoek naar non-bereik in de VVE
Eerder relevant onderzoek dat gedaan is
Verplichte voorschoolse educatie voor
naar redenen voor (non-) bereik onder
kinderen van migranten in Denemarken
kinderen met een indicatie voor
In Denemarken is in 2018 een wet
voorschoolse educatie is onder meer
aangenomen die ouders in bepaalde
uitgevoerd in 2007 door Sardes, in 2010
achterstandswijken verplicht 25 uur per
en 2011 door Regioplan en in 2012 door
week naar de kinderopvang te sturen. Als
het Kohnstamm Instituut. In 2017 heeft
ouders ervoor kiezen om geen gebruik te
de Onderwijsraad zich uitgesproken over
maken van het gratis aanbod, verliezen ze
VVE specifiek voor vluchtelingen. Uit het
hun kinderbijslag. Een wijk wordt
onderzoek van Sardes, dat zich richtte
aangemerkt aan de hand een aantal criteria
op alle kinderen die een indicatie
aangemerkt als ‘achterstandswijk’. Er wordt
hadden voor VE, kwam naar voren dat
onder meer gekeken naar het aantal nietouders soms niet kiezen voor VE omdat
westerse migranten in de wijk, het aandeel
kinderen al gebruik maken van de
van de bevolking dat is veroordeeld voor een
reguliere kinderopvang, of dat financiën
misdrijf en het aantal werklozen. Kinderen
(ouderbijdrage) een rol spelen, maar
maken op de kinderopvang kennis met de
ook onbekendheid met VE,
Deense taal, nationale feestdagen en
organisatorische of praktische bezwaren
democratische tradities.
speelden soms een rol. Een beperkte
groep ouders heeft bezwaren die
gerelateerd zijn aan hun culturele of godsdienstige achtergrond, waarbij het ging om zowel
ouders met als ouders zonder een migratieachtergrond. Wanneer gemeenten goede
voorlichting geven, kunnen volgens het onderzoek veel zorgen weggenomen worden. Ook
intensieve werving verhoogt de deelname van doelgroep peuters aan VE (Sardes, 2007).
De gemeente Amsterdam startte in 2009 in samenwerking met de stadsdelen pilots om
knelpunten te helpen oplossen voor de toeleiding van kinderen van inburgeraars in VVE.
Een evaluatie van de pilots schat in dat slechts 50 procent van de kinderen van inburgeraars
werd bereikt met VVE (Regioplan, 2010). De onderzoekers noemen organisatorische

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

8

Sardes, 2019

uitdagingen (afstemming tijden VVE en
inburgeringscursussen) als belangrijke
reden, maar ook de onbekendheid met
VVE speelt een rol. Aanbevelingen van
Regioplan zijn onder meer om betere
registratie bij te houden van kinderen van
inburgeraars in de VVE-leeftijd, inclusief
deelnamecijfers. Ook denken de
onderzoekers dat een sterke regierol van
de gemeente belangrijk is om te zorgen
dat het beleid op inburgering en VVE op
elkaar afgestemd is (Regioplan, 2010).

Aantallen: om hoeveel kinderen gaat het?
Een berekening van het CBS op basis van
cijfers die afkomstig zijn van de IND, COA
en het BRP toont aan dat ongeveer 3,3
procent van de statushouders in Nederland
tussen de 2,5 jaar en 4 jaar oud is (zie
Bijlage 1). Dat percentage is de laatste
jaren iets toegenomen. In totaal gaat het in
juli 2018 (de meest recente cijfers) om
ongeveer 4.000 peuters. Bij
gezinsmigranten is een vergelijkbaar
percentage tussen de 2,5 en 4 jaar oud; in
de eerste 6 maanden van 2018 gaat het om
3,07 procent, of 490 kinderen. In totaal zijn
er in juni/juli 2018 dus ongeveer 4.500
peuters waarvan één of beide ouders een
inburgeringsplicht heeft. Daarbij moet nog
de kleine kanttekening gemaakt worden
dat in verschillende gemeenten,
voorschoolse educatie al vanaf 2 jaar
beschikbaar is.

Regioplan deed in 2011 tevens een
onderzoek naar de vraag of het juridisch
mogelijk is om ouders met kinderen met
een VE-indicatie te dwingen gebruik te
maken van voorschoolse educatie.
Uitkomst was dat ‘drang’ de uitdrukkelijke
voorkeur had van de onderzoekers boven
‘dwang’ en dat ‘dwang’ juridisch slechts
mogelijk bleek via een OTS (een
ondertoezichtstelling1). Specifiek voor
kinderen van inburgeringsplichtigen meenden de onderzoekers destijds dat de toenmalige
Wet Inburgering ‘volop aanknopingspunten’ bood om te dienen als vindplaats voor jonge
kinderen die het risico lopen op een taalachterstand (Regioplan, 2011).
In 2012 heeft het Kohnstamm Instituut een onderzoek gedaan naar het bereik van kinderen
met een migratieachtergrond in de voor -en vroegschoolse educatie. Dit onderzoek
constateerde dat deelname aan VE-programma’s hoog was onder de ‘traditionele’
migrantengroepen: Turken en Marokkanen. Het onderzoek constateerde tevens dat
Antilliaanse en Surinaamse ouders voornamelijk gebruik maakten van kinderdagverblijven
zonder VE. De onderzoekers concludeerden verder dat vooral risicogezinnen niet of slecht
bereikt werden. Een aantal van de factoren die gezinnen ‘risicovol’ maakt, is het gebrek aan
een startkwalificatie van ouders en wanneer ouders een buitenlandse taal spreken (Veen,
et al., 2012).
De Onderwijsraad constateerde in het in 2017 uitgebrachte rapport ‘Vluchtelingen en
Onderwijs’ dat alle asielzoekers- en vluchtelingenkinderen baat hebben bij professionele
voorschoolse voorzieningen. Naast het advies om peuters in de asielopvang toe te leiden
naar voorschoolse educatie, vindt de Raad het van belang om de toegang tot een
voorschoolse voorziening tot prioriteit te maken bij de vestiging van statushouders in een
gemeente. Daarvoor is volgens de Raad contact tussen consultatiebureaus en
vluchtelingenouders belangrijk, maar speelt ook de maatschappelijke begeleiding vanuit
VluchtelingenWerk Nederland een belangrijke rol (Onderwijsraad, 2017).

1

Een OTS is een jeugdbeschermingsmaatregel waarbij ouderlijk gezag beperkt wordt middels het onder toezicht stellen van een minderjarige
door de kinderrechter.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

9

Sardes, 2019

1.3 Nieuw onderzoek naar deelname aan VE door kinderen van
inburgeringsplichtigen
In reactie op de eerder genoemde motie van Becker en Heerma heeft Minister Koolmees
aangegeven dat hij graag met Minister Slob van het ministerie van OCW onderzoek wil
doen naar signalen dat kinderen van inburgeraars niet zouden deelnemen aan voorschoolse
educatie. Op basis van dit onderzoek wil de minister kijken of het wenselijk is om een
verplichting via de Wet Inburgering op te nemen (Tweede Kamer, 2019). In dit rapport
presenteren we dat onderzoek.
Dit onderzoek komt op het moment dat het veld van kinderopvang nog aan het stabiliseren
is na een tijd volop in beweging te zijn geweest als gevolg van de harmonisatie (Kruiter et
al., 2019). Peuterspeelzaalwerk en kinderopvang zijn per 1 januari 2018 gelijkgeschakeld
wat betreft kwaliteit, toezicht en financiën. Gemeenten hebben de harmonisatie onder
invloed van vele contextuele ontwikkelingen in verschillend tempo ingevoerd. Daardoor is
er geen eenduidig beeld op te maken; er zijn tussen gemeenten verschillen in het type
aanbod voor peuters. Voorschoolse educatie wordt in sommige gemeenten alleen in
kortdurende opvang aangeboden en in andere gemeenten is VE (ook) geïntegreerd in de
reguliere dagopvang.
Vanaf 1 augustus 2020 moeten alle gemeenten geen 10 maar gemiddeld 16 uur
voorschoolse educatie aanbieden aan peuters die op basis van de gemeentelijke definitie
een VVE-indicatie hebben. De gevolgen daarvan zijn nog niet te voorzien en zullen – gezien
de harmonisatie- ook per gemeente verschillen.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

10

Sardes, 2019

2. Onderzoeksopzet
2.1 Onderzoeksvragen
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft Sardes gevraagd om onderzoek
te doen naar het (non-)bereik van voorschoolse educatie en naar de manieren waarop
kinderen van ouders die om verschillende redenen inburgeren toegeleid worden naar
voorschoolse educatie. De hoofdvraag bij dit onderzoek is tweeledig en luidt:
1. Maken ouders die inburgeringsplichtig zijn - omdat zij (i) statushouder(s) zijn of (ii)
gezinsmigrant(en) zijn - gebruik van voorschoolse educatievoorzieningen voor hun
kinderen en wat is de rol van gemeenten en JGZ in de toeleiding?
2. Is het zinvol om, op basis van de bevindingen, de voorschoolse educatie te
verplichten voor kinderen van inburgeringsplichtigen?
Om de hoofdvraag te kunnen beantwoorden, onderzoeken we een aantal deelvragen:
1. Hoe groot schatten gemeenten het non-bereik onder kinderen van
inburgeringsplichtigen in percentages, zijn hier trends in zichtbaar en wijkt dit af van
het gemiddelde percentage non-bereik in de gemeente?
2. Indiceren gemeenten kinderen van inburgeringsplichtigen en wordt dit apart
geregistreerd (waarbij de gemeente beleid maakt en JGZ dit uitvoert)?
3. Wat zijn redenen voor inburgeringsplichtigen om hun kinderen niet naar voorschoolse
educatie te sturen?
4. Wat zijn redenen voor inburgeringsplichtigen om hun kinderen wel naar voorschoolse
educatie te sturen?
5. Wat doen gemeenten en JGZ momenteel extra om kinderen van inburgeringsplichtigen
te begeleiden naar voorschoolse educatie?
6. Wat doen VE-aanbieders, instanties betrokken bij inburgeringsplichtigen en aanbieders
van inburgeringscursussen momenteel extra om kinderen van inburgeringsplichtigen te
begeleiden naar voorschoolse educatie?

2.2 Onderzoeksopzet
Om tot een gedegen antwoord op de hoofdvraag en deelvragen te komen, combineren we
kwantitatief en kwalitatief onderzoek. We hebben een online vragenlijst uitgezet bij alle
355 gemeenten in Nederland. Vervolgens hebben we kwalitatief onderzoek gedaan door in
negen gemeenten casestudies uit te voeren.
Online vragenlijst
De online vragenlijst was gericht aan gemeenteambtenaren belast met het beleid rond de
voorschoolse educatie.
De vragenlijst bestond uit de volgende onderwerpen.
• Bekendheid met de groep inburgeraars en hun kinderen in de peuterleeftijd
• Indicering en toeleiding
Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

11

Sardes, 2019

•
•

Deelname aan VVE
Mogelijkheid voor toelichting

Voor het kwantitatieve onderzoek is gebruik gemaakt van de werkwijze die Sardes ook
hanteerde bij eerder onderzoek naar de harmonisatie (Kruiter et al., 2019). Een eerste
versie van de vragenlijst hebben we in een pilotfase voorgelegd aan zes gemeenten. Wij
vroegen hen of de vragen duidelijk en helder waren. Na de feedback hebben we de
vragenlijst verder aangescherpt. We hebben vervolgens de oproep om de (korte)
gestructureerde vragenlijst in te vullen per mail aan gemeenten gestuurd op 25 april 2019.
Op 9 mei volgde een herhaalde oproep. Op 20 mei 2019 is de online vragenlijst gesloten.
Dit heeft geleid tot een relatief hoge respons van 60 procent. Om betrouwbare uitspraken
te kunnen doen was op het totaal van 355 Nederlandse gemeenten een minimale respons
nodig van 154 ingevulde vragenlijsten.2 In totaal is de vragenlijst ingevuld door 215
gemeenten, wat ruim voldoende is voor de betrouwbaarheid.
In tabel 1 is te zien hoe de respons is verdeeld over gemeenten van verschillende omvang.
We gebruiken de indeling in vier groepen gemeenten die in onderwijsachterstandenbeleid
gebruikelijk is. De respons per categorie komt in grote mate overeen met die in de
populatie; er zitten bijvoorbeeld 21 procent G86 gemeenten in de respons, in de populatie
is dat 24 procent.
Tabel 1: Respons op de online vragenlijst (n=355)
Populatie
3

G4
G44 (minus G4)
G86
G-overig
Totaal

Respons
4 (1,1%)
40(11,2%)
86 (24,2%)
225 (63,4%)
355 (100%)

2 (0,9%)
26 (12,1%)
45 (20,9%)
142 (66,0%)
215 (100%)

2.2.1 Casestudies
De manier waarop de voorschoolse educatie voor peuters is georganiseerd verschilt per
gemeente. Bij voorschoolse educatie zijn verschillende actoren betrokken: De JGZ indiceert
en leidt toe en de opvangorganisaties voeren VE uit. Inburgeraars hebben doorgaans te
maken met VluchtelingenWerk en taalaanbieders, soms zijn er ook tussenorganisaties
actief die gezinnen begeleiden tijdens de eerste periode dat zij woonachtig zijn in een
gemeente. Voor de casestudies is om die reden ingezet op interviews met ambtenaren
alsmede een breed scala aan verschillende actoren die betrokken zijn bij dan wel indicatie,
toeleiding en uitvoering van voorschoolse educatie, dan wel inburgering (zie tabel 2).
We hebben deze respondenten vragen gesteld om een beter beeld te krijgen van de
gemeentelijke systematiek van indicering en toeleiding en de inspanningen die er worden
gepleegd om deelname aan VE door kinderen van inburgeraars te realiseren. Hiermee
onderzoeken we welke belemmeringen of goed werkende praktijken er zijn.

2 Bij een 90%-betrouwbaarheidsinterval en 5% foutenmarge, zoals gebruikelijk in sociaalwetenschappelijk onderzoek.
3

G4 wordt in de verdere rapportage in dit rapport onder G44 gerekend.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

12

Sardes, 2019

In de maand mei 2019 zijn er in totaal 37 telefonische interviews4 afgenomen met
verschillende actoren in negen gemeenten. Hierbij is gekozen voor vertegenwoordiging van
zowel grote als kleine gemeenten. Vijf G44 gemeenten (waarvan twee G4), twee G86
gemeenten en twee G-overig gemeenten zijn geselecteerd voor deelname. Bij de selectie
van gemeenten is ook gekeken naar de betrokkenheid en kennis van het thema: zo zijn er
geen gemeenten benaderd die in de online vragenlijst aangaven geen zicht hebben op
peuters van inburgeraars in hun gemeente. Gemeenteambtenaren kregen de vraag om de
contactgegevens van relevante actoren door te spelen. Een overzicht van de gemeenten
waarvan verschillende organisaties hebben deelgenomen aan de casestudies, staat in
Bijlage 2.
Figuur 1: Benaderde actoren in de casestudies

Tabel 2: Geïnterviewden actoren
Aantal afgenomen interviews
11
7
7
7
5
37

Gemeenteambtenaren
Medewerker(s) JGZ
VE-aanbieders
VluchtelingenWerk/bemiddelingsorganisatie
Taalaanbieder
Totaal aantal respondenten

De interviews dienen als inkleuring en verdieping van de bevindingen die voortkomen uit
de online vragenlijst. De interviews werden afgenomen met behulp van beknopte
gespreksleidraden. De volgende onderdelen kwamen aan bod:
4

Een interview is afgenomen met twee ambtenaren, waarmee we op een totaal van 38 geïnterviewden uitkomen.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

13

Sardes, 2019

I: Bekendheid groep: in hoeverre zijn respondenten bekend met de groep inburgeraars en
hun kinderen?
II: Indicering en toeleiding: hoe ziet de indicatiestelling en toeleiding van kinderen van
inburgeraars er uit?
III: Deelname aan VE: in hoeverre nemen kinderen van inburgeraars deel aan VE en wat zijn
redenen voor wel en niet-deelname?
IV: Goede voorbeelden: wat zijn goede voorbeelden in de indicatie en toeleiding van
kinderen van inburgeraars?
V: Suggesties: wat zouden de respondenten aan beleidsmakers mee willen geven in het
kader van het nieuwe inburgeringsbeleid?

2.3 Analyse en rapportage
Bij de analyses van de kwantitatieve data maken we waar relevant onderscheid naar
gemeentegrootte, namelijk naar G44, G86 en de overige gemeenten (G-overig). Omdat niet
alle vragen verplicht waren, zijn niet alle vragen beantwoord door alle respondenten die de
vragen voorgelegd kregen. De online vragenlijst bevatte routing, waardoor bepaalde
vervolgvragen alleen werden voorgelegd aan de groep op wie deze van toepassing waren,
resulterend in een lager aantal respondenten dat die vragen beantwoord.
Verder geldt dat percentages in de tabellen door afronding niet altijd optellen tot 100
procent.
De uitgevoerde interviews voor de casestudies zijn verwerkt in gespreksverslagen. Per
deelnemende gemeente zijn de gespreksverslagen vervolgens gebundeld. Deze negen
casestudies geven een totaalbeeld van de situatie en zijn vervolgens gebruikt in deze
rapportage. Citaten en voorbeelden presenteren we geanonimiseerd.
De resultaten van de online vragenlijst worden in hoofdstuk 3 beschreven. In hoofdstuk 4
bespreken we de casestudies. In hoofdstuk 5 worden de conclusies gepresenteerd en de
onderzoeksvragen beantwoord.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

14

Sardes, 2019

3. Resultaten kwantitatief onderzoek
In dit hoofdstuk bespreken we de uitkomsten van de online vragenlijst. Deze vragenlijst is
ingevuld door 215 ambtenaren verantwoordelijk voor het dossier VVE. Vier onderwerpen
komen in dit hoofdstuk aan bod: bekendheid met de groep en doelgroepdefinitie VE (1),
indicering en toeleiding (2), deelname aan VE (3) en een aantal door respondenten gedane
suggesties (4). Het hoofdstuk sluit af met een beknopte uiteenzetting van de conclusies die
getrokken kunnen worden op basis van de antwoorden uit de online vragenlijst.

3.1 Bekendheid groep en doelgroepdefinitie
Aan respondenten is in eerste instantie gevraagd of er peuters van inburgeringsplichtigen in
de gemeente wonen. In vier gemeenten geven respondenten aan dat er geen peuters van
inburgeringsplichtige ouders aanwezig zijn. Daarnaast is niet in elke gemeente deze groep
duidelijk in beeld: 26 procent geeft aan niet te weten of peuters van inburgeringsplichtige
ouders in de gemeente wonen. Drieënzeventig procent van de respondenten geeft aan dat
er wel inburgeringsplichtige ouders met kinderen in de peuterleeftijd in zijn/haar gemeente
wonen.
Tabel 3: Aanwezigheid van peuters van inburgeringsplichtige ouders in gemeente (n=215)
Aantal gemeenten
157
4
54
215

Ja
Nee
Dit is mij onbekend
Totaal

Percentage
72,5%
1,9%
25,6%
100%

3.1.1 Doelgroepdefinitie
Gemeenten bepalen zelf de doelgroepdefinitie voor voorschoolse educatie. Van belang is
daarom hoe die doelgroepdefinitie is vorm gegeven. In 8 procent van de gemeenten wordt
de groep peuters van inburgeringsplichtigen expliciet genoemd in deze doelgroepdefinitie.
In 92 procent van de gemeenten is dit niet het geval. In tabel 4 is te zien dat er geen
verschillen bestaan tussen G44, G86 en overige gemeenten.
Tabel 4: Kinderen van inburgeringsplichtigen expliciet genoemd in de gemeentelijke
doelgroepdefinitie voor VE (n=210)

Ja
Nee
Totaal

G44
Aantal
2
24

Percentage
7,7%
92,3%

G86
Aantal
3
42

Percentage
6,7%
93,3%

26

100%

45

100%

G-overig
Aantal
Percentage
11
7,9%
128
92,1%
139

100%

Totaal
Aantal
16
194

Percentage
7,6%
92,4%

210

100%

Van de groep gemeenten bij wie kinderen van inburgeringsplichtigen niet expliciet in de
doelgroepdefinitie genoemd staan, geeft 76 procent aan dat er andere criteria zijn
waardoor deze kinderen naar verwachting automatisch onder de doelgroep vallen. Daarbij
kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de thuistaal of het opleidingsniveau van ouder(s). In
21 procent van deze gemeenten denken respondenten dat de kinderen van
Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

15

Sardes, 2019

inburgeringsplichtigen niet automatisch op basis van bestaande criteria tot de VVEdoelgroep zullen behoren. Dit betekent dat kinderen van inburgeringsplichtigen niet overal
‘als vanzelf’ een VE-indicatie ontvangen. Drie procent weet niet of deze groep onder de
huidige criteria valt. Er lijken kleine verschillen te bestaan tussen G44, G86 en overige
gemeenten. Opvallend is dat in de G44 in 83 procent van de gemeenten criteria in de
doelgroepdefinitie zijn opgenomen waardoor peuters van inburgeringsplichtigen naar
verwachting automatisch onder de doelgroep vallen, terwijl dit in 73 procent van de kleine
gemeenten het geval is.
Tabel 5: Criteria in de doelgroepdefinitie VE waardoor peuters van inburgeringsplichtige ouders
automatisch tot de doelgroep behoren (n=192)

Ja
Nee
Ik weet het niet
Totaal

G44
Aantal
20
4
0
24

Percentage
83,3%
16,7%
100%

G86
Aantal
32
8
0
40

Percentage
80,0%
20,0%
100%

G-overig
Aantal Percentage
93
72,7%
29
22,7%
6
4,7%
128
100%

Totaal
Aantal
145
41
6
192

Percentage
75,5%
21,4%
3,1%
100%

3.1.2 Toeleiding en indicering
Gemeenten beantwoordden een aantal vragen over indicering en toeleiding naar VE. In 55
procent van de gemeenten is hier geen expliciete aandacht voor (anders dan de aandacht
die er voor alle doelgroepkinderen is), vijf procent weet het niet. In 40 procent van de
gemeenten is er wel expliciete aandacht voor het toeleiden van peuters van
inburgeringsplichtigen. Dat betekent dat gemeenteambtenaren aangeven te weten dat er
organisaties binnen hun gemeente zijn die ervoor zorgen dat peuters van
inburgeringsplichtige ouders toegeleid worden naar voorschoolse educatie.
Tabel 6: Expliciete aandacht voor toeleiding van peuters van inburgeringsplichtige ouders in
gemeenten (n=212)
Ja
Nee
Ik weet het niet
Totaal

Aantal gemeenten
85
117
10
212

Percentage
40,1%
55,2%
4,7%
100%

We vroegen de gemeenten die aangaven dat er expliciete aandacht is voor de toeleiding
van deze peuters, welke partijen een rol spelen bij de toeleiding en welke acties zij
ondernemen (zie tabel 8). In bijna alle gemeenten waar extra aandacht is voor deze groep
spelen medewerkers van het consultatiebureau daarbij een rol. Op de vraag welke acties de
medewerkers van het consultatiebureau ondernemen wordt voornamelijk ‘geven indicatie
voor VVE’ als (voor de hand liggend) antwoord gegeven. In enkele gevallen melden
respondenten dat medewerkers van het consultatiebureau ouders wijzen op de
mogelijkheden van peuteropvang met VE, of dat JGZ inburgeringsplichtigen actief benadert,
voorlicht en stimuleert om deel te nemen.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

16

Sardes, 2019

Tabel 7: Partijen die een rol spelen in de expliciete aandacht voor toeleiding van peuters van
inburgeringsplichtigen (n=85, meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal gemeenten
Consultatiebureau
Peuteropvang (VE-aanbieder)
VluchtelingenWerk
Organisatie die maatschappelijke begeleiding
biedt aan statushouders
Aanbieders taalcursussen

Percentage
84
57
54
37

98,8%
67,1%
63,5%
43,5%

7

8,2%

In de meeste gemeenten die aandacht hebben voor deze groep (67,1%) spelen ook
medewerkers van de organisatie die de voorschoolse educatie aanbiedt, een rol in de
toeleiding.
Concrete acties die zij ondernemen zijn volgens de respondenten signaleren en
doorverwijzen naar JGZ, het informeren van ouders over VE en het helpen bij de
aanmelding van kinderen. De vrijwilligers van VluchtelingenWerk spelen een rol door
informatie te geven over voorschoolse educatie, ouders te overtuigen van het belang
hiervan en ouders te helpen bij de aanmelding en aanvraag van kinderopvangtoeslag. Bij de
acties van welzijnsorganisaties worden veelal dezelfde acties genoemd als bij
VluchtelingenWerk: informeren, stimuleren en doorverwijzen. Slechts in een klein aantal
gemeenten spelen aanbieders van taalcursussen een rol. Respondenten geven aan dat zij
contact leggen met de gemeente en inburgeraars ‘wegwijs’ kunnen maken.

3.2 Deelname aan VE
Aan gemeenten is gevraagd of zij zicht hebben op de deelname aan VE van kinderen van
inburgeringsplichtigen en of zij signalen ontvangen over (non-)bereik. De vragen zijn alleen
gesteld aan de 157 respondenten die eerder hadden aangegeven te weten dat er peuters
van inburgeringsplichtigen in de gemeente wonen (zie tabel 3).
We vroegen gemeenten allereerst een schatting te maken van hoeveel procent van de
peuters van inburgeringsplichtigen met een VE-indicatie deelneemt aan voorschoolse
educatie. De helft van de gemeenten geeft aan dit niet te weten (52%). Gemeenten die het
bereik wel schatten rapporteren uiteenlopende cijfers. In tabel 8 is te zien dat een derde
van de gemeenten schat dat het deelnamepercentage boven de 90 procent ligt. Het
landelijk gemiddelde is 83 procent (Inspectie van het Onderwijs, 2019).
Tabel 8: Schatting deelnamepercentage aan VE van peuters van inburgeringsplichtigen (n=76)
Aantal gemeenten
Minder dan 10%
Tussen de 10% en 20%
Tussen de 20% en 30%
Tussen de 30% en 40%
Tussen de 40% en 50%
Tussen de 50% en 60%
Tussen de 60% en 70%
Tussen de 70% en 80%
Tussen de 80% en 90%
Meer dan 90%
Totaal

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

Percentage
11
5
3
0
1
5
4
10
12
25
76

14,5%
6,6%
3,9%
0,0%
1,3%
6,6%
5,3%
13,2%
15,8%
32,9%
100,0%

17

Sardes, 2019

In tabel 9 hebben we de schattingen gecategoriseerd en per gemeentegrootte
gepresenteerd. Een kwart van de gemeenten schat het deelnamepercentage onder de 30
procent. Uit de toelichtingsmogelijkheden wordt duidelijk dat niet-deelname aan
voorschoolse educatie regelmatig voorkomt uit praktische redenen. Bijvoorbeeld doordat
peuters niet naar voorschoolse educatie, maar wel naar kinderopvang worden toegeleid.
Vaak is die keuze gerelateerd aan de onmogelijkheid van het combineren van
inburgeringslessen en tijden dat de voorschoolse educatie plaatsvindt.
Ook binnen de G44, G86 en kleine gemeenten lopen de schattingen erg uiteen. In de G44
wordt vaker aangegeven dat peuters van inburgeringsplichtigen minder deelnemen aan
voorschoolse educatie (het gaat hier om slechts zeven G44 gemeenten). Binnen de G86
geeft drie kwart aan dat de deelname aan VE boven de 70 procent ligt en dat is behoorlijk
veel meer dan de groep G44 en G-overig.
Tabel 9: Schatting deelnamepercentage aan VE van peuters van inburgeringsplichtigen uitgesplitst
naar gemeentegrootte (n=76)

Minder
dan 30%
Tussen de
30% en
70%
Meer dan
70%
Totaal

G44
Aantal

Percentage

G86
Aantal

Percentage

G-overig
Aantal Percentage

Totaal
Aantal

Percentage

3

42,9%

1

8,3%

15

26,3%

19

25,0%

0

0%

2

16,7%

8

14,1%

10

13,2%

4

57,1%

9

75%

34

59,6%

47

61,8%

7

100%

12

100%

57

100,0%

76

100%

Een belangrijke kanttekening bij deze gegevens over deelname aan VE is dat het
voornamelijk gaat om schattingen. Om dit vast te stellen vroegen we de gemeenten waarop
zij zich baseerden: 15 procent van de respondenten stelt dat de informatie over deelname
zeer betrouwbaar is en gebaseerd is op cijfers. Voor 43 procent van de respondenten geldt
dat het een redelijk betrouwbare schatting betreft en nog eens 43 procent geeft aan dat
het gaat om een grove schatting. De meeste gemeenten hebben dus een schatting gedaan.
Als we inzoomen op de 15 procent die zich op cijfers baseert (het gaat dan om slechts 11
gemeenten), constateren we eveneens uiteenlopende deelnamecijfers (zie tabel 10). Twee
respondenten geven aan dat het percentage tussen de 80 en 90 procent ligt en 7
respondenten geven aan dat het percentage boven de 90 procent ligt. Twee respondenten
geven aan dat de deelname minder is dan 10 procent. Dat is een opmerkelijk laag
deelnamepercentage. In het vervolg van de vragenlijst geven deze twee gemeenten echter
aan dat ze geen signalen ontvangen van niet willen deelnemen aan VE, wat er op kan wijzen
dat het beleid in die gemeenten is om peuters van inburgeraars naar de kinderopvang toe
te leiden (gezien de betere aansluiting met de tijden van de inburgeringscursus).
Tabel 10: Deelname aan VE door peuters van inburgeringsplichtigen in gemeenten die hierover
cijfers bezitten (n=11)
Deelname aan VVE
Minder dan 10%
Tussen de 80% en 90%
Meer dan 90%
Totaal

Aantal gemeenten

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

Percentage
2
2
7
11

18,2%
18,2%
63,6%
100%

18

Sardes, 2019

Aan alle respondenten is gevraagd of de schattingen over deelname betrekking hebben op
kinderen van zowel statushouders als gezinsmigranten. Bijna drie kwart (72%) van de
gemeenten gaf aan dat deze schatting inderdaad voor beide groepen geldt. Een vijfde geeft
aan niet te weten of er verschillen zijn. Slechts 8 procent (zes respondenten) gaf aan dat de
deelnamecijfers verschillen tussen deze groepen.
Aan de 8 procent (zes gemeenten) die aangaven dat er verschillen zijn in deelname aan VE
tussen gezinsmigranten en statushouders is naar deze verschillen gevraagd. Deze
respondenten hebben van beide groepen een schatting gemaakt van het
deelnamepercentage. Over statushouders schat één respondent dat het
deelnamepercentage onder de 10 procent ligt, vijf respondenten schatten dat het
deelnamepercentage van statushouders boven de 70 procent ligt. Wat betreft
gezinsmigranten schatten vier gemeenten dat het deelnamepercentage tussen de 30 en 60
procent ligt, twee respondenten geven aan dat zij het percentage niet weten.

3.2.1 Verschillen met andere VE-doelgroepkinderen
We vroegen respondenten of zij verschillen zien in de deelname van peuters met een VEindicatie van inburgeringsplichtige ouders ten opzichte van andere VE-doelgroepkinderen.
Van de gemeenten die deze vraag konden beantwoorden geeft 37 procent aan dat er geen
verschillen zijn. Meer dan de helft van de gemeenten (55 procent) geeft aan niet te weten
of er verschillen zijn in deelname. Slechts 9 procent (veertien gemeenten) geeft aan dat er
verschillen zijn in deelname tussen kinderen van inburgeringsplichtigen en andere VEdoelgroepkinderen.
Tabel 11: Verschillen in deelname aan VE door kinderen van inburgeringsplichtigen ten opzichte
van andere VE-doelgroepkinderen (n=155)
Aantal gemeenten
Ja, er zijn verschillen
Nee, er zijn geen verschillen
Weet ik niet
Totaal

Percentage

14
57
84
155

9,0%
36,8%
54,2%
100%

De veertien gemeenten die die verschillen rapporteerden is tevens gevraagd welke
verschillen het betreft. Uit tabel 12 wordt duidelijk dat er evenveel respondenten (drie) zijn
die stellen dat peuters van gezinsmigranten minder deelnemen als respondenten die
stellen dat peuters van gezinsmigranten meer deelnemen. Over de groep statushouders
stellen acht respondenten dat zij minder deelnemen dan andere VE-doelgroepkinderen,
twee gemeenten constateren dat statushouders juist meer deelnemen dan andere VEdoelgroepkinderen.
Tabel 12: Deelname door peuters van gezinsmigranten en statushouders ten opzichte van andere
VE-doelgroepkinderen (n=14, meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal gemeenten
Peuters van gezinsmigranten nemen minder deel
Peuters van gezinsmigranten nemen meer deel
Peuters van statushouders nemen minder deel
Peuters van statushouders nemen meer deel
Weet ik niet

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

Percentage
3
3
8
2
1

19

21,4%
21,4%
57,1%
14,3%
7,1%

Sardes, 2019

3.2.2 Signalen over non-bereik
We vroegen gemeenten naar signalen over inburgeringsplichtige ouders die ervoor kiezen
hun kind niet deel te laten nemen aan voorschoolse educatie. Bijna drie kwart van de
respondenten geeft aan hier geen signalen over te krijgen. Een kwart van de respondenten
geeft aan dat er signalen zijn dat inburgeringsplichtige ouders ervoor kiezen om hun kind
niet deel te laten nemen aan voorschoolse educatie.
Tabel 13: Signalen van niet deelnemen aan VE door peuters met een VE-indicatie van
inburgeringsplichtige ouders (n=155)
Aantal gemeenten
Ja
Nee
Totaal

Percentage
42
113
155

27,1%
72,9%
100%

Aan de 27 procent respondenten die aangaven signalen te ontvangen van niet-deelname
van kinderen van inburgeringsplichtige ouders hebben we gevraagd wat de redenen
hiervoor zijn (zie Tabel 14). Onbekendheid met voorschoolse educatie, financiële redenen
en start- en eindtijden die niet aansluiten bij andere verplichtingen, zijn de meest gegeven
redenen. Ruim een derde (36%) van de respondenten geeft daarbij aan dat kinderen van
inburgeringsplichtigen naar een reguliere kinderopvang gaan, in plaats van voorschoolse
educatie. Een derde (31%) van de respondenten die deze vraag hebben beantwoord, denkt
dat culturele redenen een rol spelen voor niet-deelname. Een kwart van de ambtenaren
geeft aan dat ouders de procedure ingewikkeld vinden. Veertien procent geeft aan dat de
afstand tot een VE-locatie te groot is. Drie respondenten beschrijven een alternatieve
reden. Het gaat er in een gemeente om dat voorschoolse educatie vaak maar een dagdeel
beschikbaar is, terwijl reguliere kinderopvang wel de hele dag opvang biedt en daardoor
beter overeenkomt met de duur van de inburgeringscursus. De andere redenen is dat
ouders het soms moeilijk vinden om hun kind aan een organisatie ‘af te staan’ en tot slot
dat ouders het nut van voorschoolse educatie soms niet inzien.
Tabel 14: Redenen voor niet-deelname aan VE door kinderen van inburgeringsplichtige ouders
(n=42, meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal
gemeenten
Onbekendheid met voorschoolse educatie
Financiële redenen
Tijden sluiten niet aan bij andere verplichtingen
Kind gaat naar reguliere kinderopvang
Culturele redenen
Ouders vinden de procedure ingewikkeld
Afstand tot VE-locatie is te groot
Pedagogische redenen
Negatief beeld bij onderwijs in de algemene zin
Angst voor verlies of verwaarlozing van eigen taal/voorkeur voor
opvoeding in eigen taal
Gebrek aan pm’ers met zelfde achtergrond als ouder
Negatieve ervaringen met de peuteropvang

Percentage
17
17
16
15
13
11
6
2
1
1

40,5%
40,5%
38,1%
35,7%
31,0%
26,2%
14,3%
4,8%
2,4%
2,4%

0
0

0,0%
0,0%

In de 42 gemeenten krijgen ambtenaren van verschillende organisaties signalen over het
niet kiezen voor deelname aan voorschoolse educatie (zie tabel 15). In 71 procent van deze
gemeenten komen signalen van niet-deelname van het consultatiebureau, in 57 procent
van deze gemeenten komen signalen (ook) van de VE-aanbieder. Minder vaak worden
Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

20

Sardes, 2019

signalen afgegeven door VluchtelingenWerk of organisaties die maatschappelijke
begeleiding bieden aan statushouders. Geen van de respondenten heeft signalen van
taalaanbieders ontvangen. Zes respondenten geven hierbij (ook) nog aan dat signalen van
andere partijen afkomstig zijn. Zij noemen onder andere basisscholen, het CJG en
medewerkers van de reguliere kinderopvang.
Tabel 15: Partijen die signalen afgeven over niet-deelname van peuters van inburgeringsplichtige
ouders aan VE (n=42, meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal gemeenten
Consultatiebureau
Peuteropvang (VE-aanbieder)
VluchtelingenWerk
Anders
Organisatie die maatschappelijke begeleiding
biedt aan statushouders
Aanbieders taalcursussen

Percentage
30
24
7
6
2

71,4%
57,1%
16,7%
14,3%
4,8%

0

-

Op de vraag of signalen over non-bereik gegeven worden over specifieke groepen
inburgeraars geeft de helft (48%) van de ondervraagde ambtenaren aan dit niet te weten
en 35 procent geeft dat dit niet het geval is. Slechts zeven gemeenten melden dat dit wel
het geval is. Zij noemen onder andere ouders die het niet gewend zijn om hun kinderen
naar kinderopvang te sturen, alleenstaande ouders uit AZC’s en ouders die de inschrijving
bij de kinderopvang en het regelen van kinderopvangtoeslag niet voor elkaar krijgen.
Tabel 16: Signalen over niet-deelname met betrekking tot bepaalde groep inburgeraars (n=40)
Aantal gemeenten
Ja
Nee
Weet ik niet
Totaal

Percentage
7
14
19
40

17,5%
35,0%
47,5%
100%

3.3 Toelichtingen
Aan het eind van de vragenlijst kon een toelichting op antwoorden worden gegeven of
suggesties voor de toekomst worden gedaan. Vijftig respondenten gaven een toelichting bij
hun antwoorden. Zij schreven bijvoorbeeld over hoe voorschoolse educatie in hun
gemeente geregeld is, of dat de gemeente nu in een transitieperiode zit naar een nieuwe
doelgroepdefinitie. We rapporteren hier niet integraal maar beschrijven een aantal
gegeven suggesties om deelname aan VE te verhogen. In de casestudies komen meer
suggesties aan bod.
Negen respondenten noemden dat de tijden van voorschoolse educatie niet aansluiten op
de tijden van de inburgeringscursus. Een andere opmerking die vijf respondenten maakten
ging over de uitval van kinderen bij VE nadat de inburgeringscursus van ouders afliep.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

21

Sardes, 2019

Hieronder in tabel 17 volgt een greep uit de uitspraken.
Tabel 17: Suggesties van respondenten
Tijdens VE aansluiten op inburgeringscursus
“De 16 uur VE straks per 2020 sluit nog niet aan op de inburgeringscursus. In toekomst
inburgeringscursus afstemmen op uren VE of in elk geval met elkaar naar oplossingen kijken.”
“Onze ervaring is dat de meeste kinderen van ouders die een inburgeringstraject volgen gebruik
maken van hele dagopvang gezien de ouders vanwege de inburgering een beroep kunnen doen op
Kinderopvangtoeslag. Het VVE aanbod bestaat uit 10 uur per week. Dit weegt niet op tegen 3 dagen
hele dagopvang. Wij adviseren ouders dan ook tijdens de inburgering gebruik te maken van de hele
dagopvang en daarvoor kinderopvangtoeslag aan te vragen. Als ouders geen gebruik maken van de
dagopvang krijgt een kind meestal een VVE-indicatie waarvan de ouders dan ook gebruik maken.”
“Ook sluiten de tijden van de aanbieders vaak niet aan op die van de peuteropvang. Hierdoor maken
sommige ouders alleen gebruik van 1 dag dagopvang, terwijl het voor deze kinderen juist belangrijk is
om vaker naar de peuteropvang te gaan of dagopvang te gaan (mits er gebruik wordt gemaakt van
een vve-programma). Het praktische probleem van de tijden van taalaanbieders werken niet mee in
het stimuleren van ouders om de kinderen nog vaker naar de kinderopvang te brengen.”
“Vanuit VluchtelingenWerk/ werkcoaches komen er signalen dat deze groep extra aandacht nodig
heeft. Met ingang van de nieuwe inburgeringswet vanaf 2021 zou het goed zijn als kinderopvang/
VVE en inburgeringsonderwijs op elkaar aansluiten. Hiervoor zijn we inmiddels al in gesprek met de
kinderopvangorganisaties. Grootste knelpunten zijn cultuurverschillen en aansluiten op lestijden
inburgering.”
Na de inburgeringscursus
“Het knelpunt ontstaat pas wanneer ouders geen inburgering meer volgen en niet beiden werken.
dan vervalt het recht op Kinderopvangtoeslag en moet het kind weer van de opvang af. In dat geval
kiezen ouders er vaak voor het kind thuis te houden en niet opnieuw aan te melden bij een VVEgroep.”
“Wat de welzijnsorganisatie die de begeleiding op zich neemt opvalt is dat veel ouders hun kind
alleen gedurende de tijd van de cursus naar de kinderopvang willen brengen en niet langer.”

3.4 Conclusies
Een kwart van de 215 ambtenaren weet niet of er kinderen van 2,5 tot 4 jaar van
inburgeringsplichtige ouders in de gemeente woonachtig zijn. Ruim 70 procent weet van
deze groep dat ze in de gemeente wonen. De groep peuters van inburgeringsplichtigen is
kennelijk niet in overal goed in beeld.
In slechts 8 procent van de gemeenten is de groep peuters van inburgeringsplichtigen
expliciet genoemd in de doelgroepdefinitie voor voorschoolse educatie. In 92 procent van
de gemeenten is dit niet het geval. Van die gemeenten geeft 76 procent aan dat er wel
andere doelgroepcriteria zijn waardoor deze kinderen naar verwachting automatisch een
VE-indicatie krijgen. Voor een vijfde van de gemeenten geldt dat zij niet verwachten dat
kinderen van inburgeringsplichtigen op basis van bestaande criteria automatisch tot de VEdoelgroep zullen behoren.
In de meeste gemeenten, 55 procent, is er geen een expliciete aandacht voor de toeleiding
van peuters van inburgeringsplichtigen. In de gemeenten waarin er wel expliciet aandacht
is voor deze groep spelen het consultatiebureau, de VE-aanbieder en VluchtelingenWerk de
belangrijkste rol in dit proces.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

22

Sardes, 2019

De helft (52%) van de respondenten geeft aan niet in te kunnen schatten hoeveel peuters
met inburgeringsplichtige ouders daadwerkelijk deelnemen aan voorschoolse educatie. Dat
is te verklaren doordat inburgeringsplichtig zijn doorgaans geen reden voor een VE-indicatie
is en er dus ook geen aparte registratie van deze groep is die het mogelijk maakt vast te
stellen of zij na het verkrijgen van de indicatie gaan deelnemen aan VE. In het onderzoek
naar harmonisatie kwam naar voren dat tijdens het proces van de harmonisatie 44 procent
van de gemeenteambtenaren en 60 procent van de JGZ-medewerkers (tijdelijk) geen zicht
hadden op ontwikkelingen in het bereik van VE (Kruiter et al., 2019, zie ook pagina 10).
Ruim de helft van de 76 respondenten die wel een inschatting gaf van deelname aan VE van
de peuters van inburgeraars, schatte het deelnamepercentage boven de 70 procent. Een
kwart schatte het deelnamepercentage onder de 30 procent. Deze lage deelname wordt
volgens gemeenten veroorzaakt door praktische redenen, voornamelijk door het kiezen
voor reguliere opvang omdat daardoor meer uren van de opvang gebruik kan worden
gemaakt.
Gemeenten bemerken geen verschil in deelname tussen gezinsmigranten en statushouders.
Ruim een derde van de gemeenten (37%) geeft aan dat er eveneens geen verschillen zijn
tussen deelname van peuters van inburgeraars en deelname van andere VEdoelgroepkinderen en 54 procent weet dit niet. Slechts 14 gemeenten (9%) ziet wel
verschillen, die soms wijzen op meer deelname van peuters van inburgeraars en soms op
minder deelname.
Bijna drie kwart van de gemeenten heeft geen signalen ontvangen over
inburgeringsplichtige ouders die er voor kiezen hun kind niet te laten deelnemen aan VE.
Een kwart van de respondenten heeft deze signalen wel ontvangen. De redenen hiervoor
zijn volgens gemeenten deels terug te voeren op organisatorische en administratieve
moeilijkheden en deels op onbekendheid met het fenomeen voorschoolse educatie. Om te
begrijpen wat die organisatorische en administratieve moeilijkheden zijn, waarom ouders
mogelijk niet kiezen voor voorschoolse educatie en om te begrijpen hoe de gemeentelijke
context eruit ziet hebben we casestudies uitgevoerd in negen gemeenten. Deze zullen we in
het volgende hoofdstuk beschrijven.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

23

Sardes, 2019

4. Resultaten casestudies
In negen gemeenten hebben we interviews af kunnen nemen met de
gemeenteambtenaren en (zoveel mogelijk) andere betrokken actoren. We hebben ervoor
gekozen om vijf grotere gemeenten (uit de G44) te benaderen omdat deze gemeenten door
hun omvang meer gezinsmigranten en statushouders als inwoners hebben. Hiernaast zijn
twee G86 gemeenten en twee G-overig gemeenten benaderd. Nadat de desbetreffende
ambtenaar medewerking toezegde hebben we zoveel mogelijk afspraken gemaakt met de
door de ambtenaar aangeleverde contactpersonen. In dit hoofdstuk geven we de
resultaten weer.

4.1 Bekendheid groep
Alle respondenten zijn bekend met inburgeraars met peuters die in hun gemeente wonen.
Dat betekent niet dat precies bekend is om hoeveel peuters het gaat. Inschattingen
daarover binnen een gemeenten lopen uiteen. Een aantal geeft daarbij aan met name
statushouders duidelijk op het netvlies te hebben. JGZ-medewerkers geven aan dat,
wanneer nieuwkomers zich inschrijven in de gemeentelijke basisadministratie, er een
seintje bij hen binnenkomt. Zij nemen vervolgens contact op met gezinnen om een afspraak
of huisbezoek te plannen. Een jeugdverpleegkundige meldt: “Vluchtelingen zijn een
speciale groep, het is belangrijk om ze te zien.” Soms bemiddelt iemand van
VluchtelingenWerk of een welzijnsorganisatie bij het maken van een dergelijke afspraak.
Soms wordt gebruik gemaakt van tolken. Wanneer een peuter afkomstig is uit een AZC, is
er soms sprake van een overdracht.
Bij statushouders lijkt vaker een huisbezoek afgelegd te worden dan bij gezinsmigranten.
De laatste groep kan zich soms redelijk zelfstandig vestigen (zij trekken vaak in bij een al in
Nederland wonende partner) en zijn daardoor niet altijd direct in beeld bij GGD of JGZ.
Opmerkelijk is dat een aantal respondenten aangeeft zich weinig zorgen te maken over de
groep inburgeraars, maar des te meer over het in beeld zijn van kinderen van OostEuropese arbeidsmigranten. Zij schrijven zich niet altijd in bij de gemeente, waardoor
kinderen buiten beeld blijven. In één gemeente wordt daarnaast de groep kinderen die zich
in de illegaliteit bevindt genoemd als zeer moeilijk bereikbaar.

4.2 Indicering en toeleiding
Geen van de gemeenten die deel heeft genomen aan de casestudie heeft op het moment
van onderzoek expliciet ‘ouders zijn inburgeringsplichtig’ in de doelgroepdefinitie
opgenomen. Wel is er een gemeente die vanaf volgend jaar de indicator ‘ouders zijn
statushouder’ gaat invoeren. Dat doet men niet alleen vanwege taalachterstanden, maar
ook omdat men belang hecht aan de sociaal-emotionele ontwikkeling van deze kinderen.
Zeven gemeenten geven aan dat statushouders toch nagenoeg altijd een indicatie krijgen.
De indicatie wordt bijvoorbeeld afgegeven op basis van een taalachterstand of het niet
spreken van Nederlands thuis.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

24

Sardes, 2019

Eenmaal in het bezit van een VE-indicatie is het de bedoeling dat ouders hun kind bij VEopvang inschrijven. Voor dit proces is in de meeste gemeenten geen expliciet beleid of
aandacht voor inburgeraars, anders dan de voor alle VE-doelgroepkinderen gebruikelijke
aandacht en inspanning. Een gemeenteambtenaar zegt: “Ik ga ervan uit dat toeleiding naar
VE een onderdeel is van de maatschappelijke begeleiding van statushouders.”. Een aantal
respondenten geeft aan bewust niet toe te leiden naar VE, of alleen wanneer er ook
dagopvang op de VE-locatie is. De reden hiervoor is dat het tijdsbestek van de
inburgeringscursus niet aansluit bij die van de voorschoolse educatie. Ook wisselen de
lestijden van ouders vaak. Deze respondenten zijn tevreden met de keuze voor
kinderopvang zonder VE. Zo geeft een jeugdverpleegkundige aan: “Kinderen worden de
hele dag in de Nederlandse taal ondergedompeld, dat is ook positief.”.
Vaak speelt VluchtelingenWerk of een welzijnsorganisatie een rol in de toeleiding van
kinderen van statushouders naar voorschoolse educatie of reguliere kinderopvang. In
eerste instantie hebben zij een rol in de voorlichting. Ze maken duidelijk wat het belang is
van voorschoolse educatie, iets wat het consultatiebureau ook doet bij een indicatiestelling.
Taalbureaus die inburgeringslessen geven, vertellen dat zij geen rol hebben in de toeleiding.
Een taalaanbieder geeft aan dat ze daar eventueel wel een rol voor zichzelf ziet weggelegd,
twee anderen vermelden expliciet dat ze dat niet als hun rol beschouwen.
Het vinden van een VE-plaats, de inschrijving en het aanvragen van kinderopvangtoeslag
(KOT) wordt door meerdere respondenten beschreven als uitdagend. Soms is het moeilijk
om een vrije plek te vinden voor peuters omdat de VE-locatie vol is (kinderen komen dan
op een wachtlijst), of te ver weg is. Het aanvragen van kinderopvangtoeslag is moeilijk.
Ouders deinzen soms terug voor de aanvraag, omdat ze bang zijn voor financiële
problemen. Ook wordt genoemd dat ouders soms geen idee hebben wat hun inkomsten
zijn, waardoor ze geen kinderopvangtoeslag kunnen aanvragen. Voor analfabete en
laagopgeleide inburgeraars is dat een groter probleem dan voor hoogopgeleide
inburgeraars. Zij missen vaak de vaardigheden om de inschrijving te realiseren, zeker
wanneer ze daar niet in ondersteund worden. Het gevolg is dan soms dat kinderen niet aan
VE deelnemen. Een JGZ-medewerker denkt dat het belangrijk is om te zorgen dat kinderen
ook echt op de plek van de verwijzing (de VE-locatie) aankomen: “We moeten niet alleen
een brief meegeven, maar intensief contact houden totdat het kind is aangekomen.”.
Niet alleen de moeite die ouders hebben om kinderopvangtoeslag aan te vragen is een
probleem, ook de eigen bijdrage is voor veel ouders moeilijk op te brengen. En het
voorschieten van geld voor kinderopvang kan een probleem zijn. Zo geeft een ambtenaar
aan: “Kinderopvangorganisaties trokken aan de bel, omdat ouders pas kinderopvangtoeslag
kunnen aanvragen als het kind geplaatst is, maar daar is dan weer geld voor nodig.
Zodoende heeft de gemeente een garantstellingsbrief in het leven geroepen.”. Een
medewerker planning en plaatsing van een VE-locatie in een andere gemeente geeft aan:
“Ik help inburgeraars die alleen binnenkomen vaak met inschrijven, anders lukt het niet,
maar het valt eigenlijk niet onder mijn werkzaamheden.” Een VE-aanbieder in een andere
gemeente vertelt hoe zij te werk gaat; met de laptop naar de peuteropvanglocatie om
samen met de ouder de KOT-aanvraag in te dienen. Dat is een hele verantwoordelijkheid:
foutief invullen heeft als risico dat iemand later veel geld moet terugbetalen.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

25

Sardes, 2019

De GGD is er alert op dat ouders hun kind ook echt aanmelden. In een aantal gemeenten is
er daarnaast intensief contact tussen GGD, gemeente en VE-aanbieders om na te gaan of
alle geïndiceerde peuters ook daadwerkelijk naar de voorschoolse educatie gaan. Een JGZmedewerker geeft daarbij aan dat ze graag een ‘versterkte toeleiding’ zou zien voor de
groep peuters met inburgeringsplichtige ouders. Een medewerker van een
welzijnsorganisatie in een andere gemeente denkt dat dit voldoende is geregeld in haar
gemeente: “Er zijn genoeg instanties die betrokken bij deze mensen.”, waarbij ze expliciet
statushouders bedoelt. Tweemaal wordt expliciet aangegeven dat men registratie van de
groep inburgeraars om te controleren of toeleiding is geslaagd onwenselijk vindt. “We
registeren de groep niet apart, dus kunnen ook niet bepalen of ze wel of niet deelnemen.
Dat is ook niet wenselijk; we stigmatiseren ze dan direct en het is een bestuurlijk politieke
maatregel.”, aldus een ambtenaar.
Het verplichten van voorschoolse educatie wordt niet eenduidig naar voren gebracht als
optie. Dat heeft er mede mee te maken dat veel respondenten de noodzaak niet per se
zien, omdat de deelname al hoog is. Sommige respondenten denken dat verplichting van
voorschoolse educatie voor ouders die echt niet willen een oplossing kan zijn. Een
ambtenaar denkt dat, wanneer VE duidelijk op de checklist staat voor inburgeraars, er niet
de vraag gesteld moet worden of ze willen of niet, maar dat ervoor gezorgd moet worden
dat ze gaan: “Ik kan me dan voorstellen dat je ook tegen mensen zegt: het moet.” Een JGZmedewerker in een andere gemeente is expliciet tegen verplichten: “Wij zijn geen
handhaver. Wel kunnen we ouders (meer) motiveren en stimuleren om te zorgen dat zij
bewuste keuzes maken.”.

4.3 Deelname aan VE
De gemeenteambtenaren die we gesproken hebben geven vrijwel allemaal aan dat ouders
van inburgeringsplichtigen positief staan tegenover deelname aan voorschoolse educatie.
Deelname aan voorschoolse educatie wordt echter geregeld belemmerd door de slechte
aansluiting van inburgeringslessen en voorschoolse educatie. De duur van de VE bedraagt
momenteel 10 uur per week, verdeeld over drie of vier dagdelen. Vaak is deze gebrekkige
aansluiting een reden om niet te kiezen voor voorschoolse educatie maar voor reguliere
kinderopvang. Mogelijk biedt de uitbreiding van het VE-aanbod naar 16 uur, die in 2020 zal
plaatsvinden, kansen. Of dat lukt hangt niet alleen af van de tijden waarop VE plaatsvindt
en de duur van VE want de lessen voor ouders wisselen vaak van tijdstip gedurende de
inburgeringscursus.
In vrijwel alle gemeenten zijn evenwel verhalen op te tekenen over het niet deelnemen aan
VE. Vaak gaat het dan om tijdelijk niet deelnemen: de inburgeringscursus stopt bijvoorbeeld
even waardoor geen opvang nodig is en ook geen recht op kinderopvangtoeslag bestaat.
Ook zijn er signalen van vertraagde deelname: bijvoorbeeld wanneer gezinnen eerst op
adem moeten komen na een verblijf in een AZC. Soms zijn er financiële bezwaren. Voor
gezinsmigranten kan een gevraagde eigen bijdrage aan VE een reden zijn om van deelname
af te zien: “ook een paar tientjes eigen bijdrage is voor sommige gezinnen te veel.”. Of men
is “bang financieel in de knoei te komen door afname van kinderopvang”. Dit is dan ook
reden voor sommige gemeenten om hierin extra te subsidiëren.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

26

Sardes, 2019

Verschillende malen wordt aangeven dat inburgeraars soms niet meteen enthousiast zijn,
omdat zij onbekend zijn met het Nederlandse systeem voor opvang en onderwijs, of omdat
men gewend is dat moeders de kinderen zelf fulltime opvoeden. Deze argumenten
verdwijnen doorgaans na wat nadere uitleg of bijvoorbeeld door te gaan kijken bij een VElocatie. Een groep die meer overtuigingskracht nodig heeft volgens diverse geïnterviewden
is de groep laagopgeleiden en de analfabete ouders, waarbij vaak Eritreeërs als voorbeeld
worden genoemd. Een aantal maal wordt de vergelijking gemaakt met andere VEdoelgroepen waar de deelname soms lastig te realiseren is en dan worden specifiek OostEuropeanen en autochtone ouders genoemd. Een reden die een aantal keren wordt
genoemd, maar buiten de invloed van inburgeraars ligt, is dat er in gemeenten wachtlijsten
zijn voor VE-plaatsen.
Over de groep vluchtelingen en over Syriërs in het bijzonder wordt opgetekend dat zij zeer
gemotiveerd zijn om hun kinderen naar VE te brengen, zij zien vooral de voordelen
daarvan. Over de gehele groep inburgeraars worden over het algemeen positieve
houdingen gemeld. “De meeste inburgeraars zijn enorm gemotiveerd”. en “95 procent
staat positief ten opzichte van VE.”. Een andere respondent geeft aan: “Ouders zijn zelf
bezig met school en iedereen wil vooruit: dat beeld leeft sterk in die gezinnen. Mijn indruk
bij de meeste statushouders is: ze zijn van plan om hier te blijven en willen daarom ook dat
hun kinderen zo snel mogelijk wennen aan de Nederlandse taal en cultuur.”.
Meerdere respondenten geven aan dat ze denken dat inburgeraars en hun kinderen een
specifieke aanpak vragen om deelname te realiseren. Ouders zijn vaak onbekend met
opvoeding en onderwijs in Nederland en een aantal respondenten zou graag zien dat er
binnen de voorschoolse educatie naast expliciete aandacht voor taalverwerving ook
aandacht komt voor actieve deelname van ouders. Een VE-coördinator geeft aan daar al
mee bezig te zijn: “We proberen ook ouders voor te bereiden op wat de basisschool van
ouders verwacht straks […]. Je kind moet op tijd op school zijn. De school verwacht dat je
betrokken bent, ook als je (nog) geen Nederlands spreekt.”. Ook een andere VE-coördinator
geeft aan dat dit belangrijk is: “Je zou ouders meer kunnen betrekken bij de voorschool: het
is voor de opvoeding belangrijk dat zij ondersteund worden in hun rol als ouder.”.

4.4 Goede voorbeelden
Een aantal geïnterviewden meldt praktijken waarvan men constateert dat deze goed
werken. Het gaat vooral om voorbeelden van goede kwaliteit en goede samenwerking. Het
gaat bijvoorbeeld om wijkgericht werken waarbij iemand overzicht houdt op deze groep
(bijvoorbeeld een ouder-kind adviseur). De inzet van huisbezoek - standaard in sommige
gemeenten - wordt als een goed voorbeeld gezien. Een jeugdverpleegkundige merkt wel op
dat door tekort aan personeel “de makkelijke gezinnen worden overgeslagen”. Korte lijnen
tussen gemeente, consultatiebureau en opvang en monitoring van de samenwerking wordt
ook genoemd als goed voorbeeld. Tevens wordt het zorgen voor goede informatie aan alle
betrokken partijen genoemd. Bijvoorbeeld door als gemeente of JGZ speciale voorlichting
aan vrijwilligers van VluchtelingenWerk te geven over VE en de meerwaarde ervan.
Een goed voorbeeld dat genoemd werd betreft een geheel andere aanpak: een
voorschoolse schakelgroep. Het gaat om een project waarin kinderen die nog nauwelijks
Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

27

Sardes, 2019

met de Nederlandse taal in aanraking zijn geweest op een nieuwe manier de taal geleerd
krijgen. De groep komt vijf ochtenden van 2,5 uur bijeen. Er wordt gewerkt met een
aangepaste versie van het VVE-programma Piramide en een speciale taalaanpak voor
absolute beginners. Ook van ouders wordt gevraagd om met hun kind thuis te oefenen;
hiervoor zijn speciale ouderbijeenkomsten en krijgen ouders huiswerk mee.
Een taalaanbieder noemt een project in een andere gemeente, waarbij taal en
ouderbetrokkenheid voor inburgeraars wordt gecombineerd: “We praten dan met ouders
over school, opvoeding en keuzes die daarin gemaakt kunnen worden.”.

4.5 Suggesties
De geïnterviewden zijn unaniem van mening dat niet deelnemen aan VE door kinderen van
inburgeraars een probleem zou zijn. Alle respondenten zien de voordelen van voorschoolse
educatie voor kinderen en ouders. Een aantal respondenten geeft daarbij aan dat goede
kwaliteit van die voorschoolse educatie wel een voorwaarde is, anders is reguliere
kinderopvang een beter alternatief.
Er zijn verschillende suggesties gedaan om er aan bij te dragen dat (nog) meer peuters van
inburgeringsplichtigen deelnemen aan voorschoolse educatie en om non-bereik te
voorkomen. Bij het bespreken van de suggesties werden twee toekomstige ontwikkelingen
genoemd. Respondenten zien risico’s, maar ook kansen in de uitbreiding van VE van 10
naar 16 uur. En ook de inburgeringsopgave met de nieuwe verantwoordelijkheden
hierbinnen voor gemeenten wordt genoemd als kans.
De meest genoemde suggesties zijn:
➢ Neem ‘inburgeraar’ op als indicator in de VE-definitie
• Niet alle kinderen van inburgeraars komen momenteel per definitie in
aanmerking voor voorschoolse educatie. Een gemeente kiest ervoor om dat
wel te gaan doen voor de groep statushouders.
➢ Verklein de administratieve rompslomp
• Maak het aanvragen van kinderopvangtoeslag makkelijker en trek het recht
daarop door tot het moment dat kinderen van inburgeringsplichtigen naar
de basisschool gaan. Nu vervalt het recht op kinderopvangtoeslag als er een
onderbreking is in de inburgering (daarbij kan gedacht worden aan een
moeder die zwangerschapsverlof heeft, of het gegeven dat niet alle
onderdelen van een inburgeringscursus elkaar direct opvolgen). Ook stopt
het recht op kinderopvangtoeslag na de inburgering, wat tot gevolg kan
hebben dat ouders hun kinderen daarna thuis houden.
• Een aantal respondenten doet de nadrukkelijke suggestie om de groep
peuters van inburgeraars buiten de kinderopvangtoeslag te houden en
budget te regelen via de gemeente. Dat zou stress schelen bij de ouders en
werk schelen voor de organisaties die hen ondersteunen bij de aanvraag.
• Een taalaanbieder benoemt dit als het ‘ontzorgen’ van gezinnen: “Als
gemeenten straks echt de regie gaan pakken kunnen ze doorverwijzing
naar de JGZ en de voorschool in de brede intake van gezinnen die gaan
Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

28

Sardes, 2019

inburgeren meenemen. Een casemanager zou daar heel geschikt voor
kunnen zijn” Een ambtenaar geeft aan: “Zorg dat VVE straks op de checklist
staat.”.
➢ Zorg dat VE gecombineerd kan worden met reguliere opvang
• De begin- en eindtijden van voorschoolse educatie sluiten niet aan bij die
van de inburgeringscursus. Soms duurt een dagdeel VE maar 2,5 uur. Dat is
nooit voldoende voor een ouder die een cursus volgt. Het feit dat het VEaanbod straks naar 16 uur gaat, lost dit volgens sommige betrokkenen op.
Anderzijds beschrijft een kleine gemeente dat zij alleen genoeg middelen
hebben om VE 16 uur aan te bieden op een aantal locaties, waardoor
sommige ouders zullen moeten gaan reizen om hun kind naar VE te sturen.
Dat is over het algemeen een reden voor non-bereik (voor alle ouders).
•

VE met inburgering combineren
Als VE wordt aangeboden op dezelfde locatie als de inburgeringscursus,
scheelt dit reistijd. Bovendien kunnen ouders dan gemakkelijker bij VE
betrokken worden.

➢ Vroeger starten
• VE al aanbieden aan 2-jarigen, eventueel met een aanbod dat in uren
oploopt met de leeftijd. Zo ontstaat er een langere periode om te
profiteren van voorschoolse educatie.
➢ Ouders meer betrekken bij toeleiding naar VE
• Ouders betrekken wordt als suggestie gegeven vanuit het idee dat het voor
ouders duidelijker kan worden wat VE oplevert en dat zij samen met hun
kinderen de Nederlandse taal kunnen leren. Verschillende geïnterviewden
wijzen er op dat ook opvoedondersteuning voor deze groep van belang is.
➢ Verplichten
• Een aantal respondenten denkt dat verplichting van voorschoolse educatie
zinvol zou zijn. Daarbij denkt men wel aan specifieke groepen, omdat de
meeste ouders juist graag gebruik maken van voorschoolse educatie. Bij
het noemen van specifieke groepen wordt regelmatig verwezen naar
analfabete en laagopgeleide ouders.
➢ Garandeer voldoende VE-plaatsen voor inburgeraars
• In twee gemeenten wordt aangegeven dat het soms moeilijk is om een VEplaats te vinden voor kinderen van inburgeraars, omdat het simpelweg vol
zit. Hierdoor moeten ouders en kinderen soms wachten, wat in sommige
gevallen leidt tot afstel.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

29

Sardes, 2019

5. Conclusie
In paragraaf 5.1 beschrijven we de belangrijkste conclusies van het onderzoek. In paragraaf
5.2 beantwoorden we de onderzoeksvragen.

5.1 Algemene conclusie
Voorschoolse educatie en inburgering zijn twee vormen van educatie die aanvankelijk niet
ontwikkeld zijn vanuit het idee om op elkaar aan te sluiten. Een vernieuwde
inburgeringsopgave biedt kansen om op zoek te gaan naar een betere aansluiting tussen
voorschoolse educatie en inburgering. Veel kinderen van inburgeringsplichtigen nemen al
deel aan voorschoolse educatie. Al deze kinderen zijn gebaat bij deelname. Dat sentiment
wordt door de meeste respondenten van zowel de online vragenlijst als de casestudies
gedeeld. Voorschoolse educatie voorkomt dat kinderen en hun ouders zonder kennis van
het Nederlands of het Nederlandse schoolsysteem in het basisonderwijs instromen.
In Nederland verbleven in 2018 rond de 4.500 peuters van inburgeringsplichtige ouders,
waarvan tien procent bestaat uit kinderen van gezinsmigranten. Uit het onderzoek blijkt dat
het voor gemeenten lastig is om accurate cijfers van deelname aan VE te genereren. Dat
komt doordat in de meeste gemeenten het hebben van inburgeringsplichtige ouders geen
reden is voor een VE-indicatie en het deelnamepercentage van deze groep dus niet in beeld
is. Als in een gemeente het VE- bereik slecht in beeld is, geldt dat ook voor het bereik van
deze specifieke doelgroep. Dit leidt ertoe dat slechts een deel van de gemeenten zich durft
te wagen aan een schatting van het deelnamepercentage.
Ondanks de meerwaarde die de meeste gemeenten toekennen aan voorschoolse educatie
kan niet met zekerheid worden vastgesteld dat deelname overal gegarandeerd mogelijk is.
Het is in een kwart van gemeenten niet altijd duidelijk of kinderen van inburgeringsplichtige
ouders daadwerkelijk een VE-indicatie ontvangen en dus in aanmerking komen voor
voorschoolse educatie. In de meeste gevallen gebeurt dat echter wel. Soms expliciet door
inburgeraars te vermelden in de doelgroepdefinitie, maar meestal door dat deze groep
automatisch voldoet aan andere indicatoren voor VE. Als suggestie voor het voorkomen van
non-bereik wordt door sommige respondenten voorgesteld het inburgeraar zijn tot
indicator voor VE te maken. Gemeenten zijn vrij in het bepalen van hun doelgroepdefinitie
VE, waardoor het opnemen van een indicator voor VE niet landelijk kan worden
afgedwongen.
Met een VE-indicatie alleen zijn de meeste inburgeraars er niet. Er is vanuit verschillende
organisaties, die actief zijn in gemeenten, specifieke aandacht voor de toeleiding van
kinderen van inburgeraars (het daadwerkelijk realiseren van inschrijving bij VE). Maar niet
overal: in 55 procent van de gemeenten is dit niet het geval. Uit de casestudies blijkt dat dit
wel belangrijk is om deelname te realiseren: soms moeten organisaties ouders overtuigen
van het belang van voorschoolse educatie. Dat is vaker het geval bij analfabete - en
laagopgeleide ouders dan bij ouders die een hogere opleiding hebben genoten in het land
van herkomst.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

30

Sardes, 2019

Organisaties zijn vooral vaak bezig om ouders te helpen met de aanmeldprocedure. De
voornaamste belemmering in die procedure vormt het aanvragen van de
kinderopvangtoeslag. De tweede belemmering, die veel terug komt, is de mismatch in
begin- en eindtijden van inburgeringslessen en voorschoolse educatie. Het leidt ertoe dat
sommige gemeenten bewust aansturen op gebruik van reguliere kinderopvang, in plaats
van voorschoolse educatie.
Over het algemeen geven respondenten aan dat de meeste kinderen van inburgeraars
gebruik maken van voorschoolse educatie, dit blijkt uit zowel de online vragenlijst als de
casestudies. Meer dan de helft van de onderzochte gemeenten kent het daadwerkelijke
deelnamepercentage niet, omdat de groep niet apart geregistreerd wordt. Van de 76
gemeenten die een schatting durven te maken, schat bijna tweederde dat het
deelnamepercentage meer dan 70 procent is (en daarbinnen schat eenderde dat het
deelnamepercentage hoger ligt dan 90 procent). Tegelijkertijd schat 25 procent van de
gemeenten dat het deelnamepercentage onder de 30 procent ligt. Belemmeringen bij een
dergelijk laag deelnamepercentage zijn dezelfde als in de toeleiding (voornamelijk praktisch
en organisatorisch). Slechts 9 procent van de gemeenten denkt dat er verschillen zijn in
deelname aan voorschoolse educatie tussen kinderen van inburgeringsplichtigen en andere
VE-doelgroepkinderen. Van hen denkt de helft dat de eerste groep meer deelneemt en de
andere helft dat zij minder deelneemt.
Bijna driekwart van de gemeenten ontvangt geen signalen over inburgeringsplichtige
ouders die er voor kiezen hun kinderen niet te laten deelnemen aan voorschoolse educatie.
Met name over statushouders geven respondenten aan dat de meesten graag snel mee
willen doen in Nederland en dat voorschoolse educatie daarbij hoort. Voorschoolse
educatie is in veel niet-westerse landen een onbekend fenomeen. Daarom komen
VluchtelingenWerk, een VE-locatie of een consultatiebureau vaak in actie om het belang
van voorschoolse educatie duidelijk te maken en toeleiding te verzilveren. Heel soms is het
niet deelnemen een gevolg van bewuste beslissingen van ouders, al geven de meeste
respondenten aan hiervan niet gehoord te hebben.
Respondenten noemen het moment dat inburgering ophoudt een duidelijk risico voor
uitval. Voortzetting van voorschoolse educatie, kinderopvang of een combinatie daarvan,
wanneer ouders weer thuis zijn, moet volgens meerdere respondenten in de gaten
gehouden worden.
In het onderzoek komen verschillende succesfactoren naar voren om de deelname aan VE
onder kinderen van inburgeringsplichtigen te verhogen. Een belangrijke succesfactor is
intensieve samenwerking en contact tussen organisaties als VluchtelingenWerk en VEaanbieders en het consultatiebureau. Gemeenten waar deze partners elkaar weten te
vinden om deelname te verhogen, geven aan daar succes mee te hebben in zowel
toeleiding als deelname. Ook het controleren van deelname door gemeente en
consultatiebureau helpt om de deelname omhoog te krijgen (niet alleen voor kinderen van
inburgeraars). Over het verplichten van voorschoolse educatie voor kinderen van
inburgeraars zijn respondenten niet onverdeeld enthousiast. Een aantal mensen gelooft
niet dat het zal werken, anderen denken dat ‘drang’ meer effect zal hebben dan ‘dwang’.
Daarnaast is duidelijk dat niet-deelname in veel gevallen meer te maken heeft met

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

31

Sardes, 2019

organisatorische en administratieve belemmeringen dan met een expliciete wens van
ouders om hun kinderen niet deel te laten nemen.

5.2 Beantwoording deel- en hoofdvragen
Het uitvoeren van kwantitatief onder alle gemeenten en een kwalitatief onderzoek in een
negental gemeenten, heeft geleid tot een duidelijk beeld van de indicering, toeleiding en
deelname van peuters van inburgeringsplichtige ouders aan voorschoolse educatie.
Hieronder beantwoorden we eerst de deelvragen en vervolgens de hoofdvragen van dit
onderzoek.

5.2.1 Beantwoording deelvragen
•

Hoe groot schatten gemeenten het non-bereik onder kinderen van
inburgeringsplichtigen in percentages, zijn hier trends in zichtbaar en wijkt dit af
van het gemiddelde percentage non-bereik in de gemeente?

De helft van de gemeenten heeft hier geen zicht op. In totaal kunnen 76 gemeenten een
schatting maken van het percentage deelname (het bereik) en bieden daarmee een
indicatie voor non-bereik. Een derde van de gemeenten schat dat het percentage dat niet
deelneemt onder de 10 procent ligt. Ruim eenderde schat dat het non-bereik tussen de 10
en 40 procent ligt en ruim 10 procent denkt tussen de 40 en 80. En een kwart van de
gemeenten schat het percentage dat niet deelneemt boven de 80 procent. Een hoog nonbereik heeft hier te maken met het feit dat, omwille van het combineren van
inburgeringslessen van ouders, er gekozen wordt voor volledige dagopvang voor kinderen
van inburgeraars. Uit de casestudies ontstaat het beeld dat niet-deelname aan
voorschoolse educatie of kinderopvang zeldzaam is, met name bij statushouders.
De gegevens bieden onvoldoende aanknopingspunten om trends te signaleren.
Een gemiddeld percentage non-bereik kunnen we niet berekenen. Wel is vast te stellen dat
de deelname (het bereik) van kinderen van inburgeringsplichtigen in de bijna de helft van
de gemeenten hoger wordt geschat dan de gemiddelde deelname van VEdoelgroepkinderen in Nederland, zoals gerapporteerd door de Inspectie van het Onderwijs.
•

Indiceren gemeenten kinderen van inburgeringsplichtigen en wordt dit apart
geregistreerd (waarbij de gemeente beleid maakt en JGZ dit uitvoert)?

Het komt nauwelijks voor dat in gemeenten inburgeringsplichtig zijn een criterium is voor
een VE-indicatie, dat gebeurt in slechts 8 procent van de gemeenten. Zesenzeventig
procent van de gemeenten die dit niet doet denkt dat er andere criteria zijn waardoor
peuters van inburgeringsplichtige ouders automatisch onder de VE-doelgroep vallen. Een
vijfde denkt dat dit niet het geval is, wat erop kan wijzen dat daar kinderen van
inburgeringsplichtige ouders niet automatisch in aanmerking komen voor voorschoolse
educatie.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

32

Sardes, 2019

•

Wat zijn redenen voor inburgeringsplichtigen om hun kinderen niet naar
voorschoolse educatie te sturen?

Er zijn 42 gemeenten (27% van 155 gemeenten) die hebben aangegeven signalen te
ontvangen dat er sprake is van niet-deelname van VE door peuters met een indicatie. De
voornaamste redenen die gemeenten hiervoor geven zijn gekoppeld aan (i) onbekendheid
met voorschoolse educatie, (ii) financiële redenen, (ii) het niet aansluiten bij andere
verplichtingen, (iii) kinderen gaan naar de reguliere kinderopvang, (iv) culturele redenen en
(v) ingewikkelde procedures.
Uit de casestudies blijkt dat met name de mismatch tussen tijden dat ouders les hebben en
het VE-programma van kinderen een probleem vormen. Aan andere mogelijke redenen,
met name als het gaat om financiële complicaties en onbekendheid met voorschoolse
educatie wordt op allerlei manieren gewerkt in gemeenten. Zo wordt zo veel mogelijk
voorkomen dat dit daadwerkelijk belemmeringen vormen voor kinderen om niet te
(kunnen) deelnemen aan voorschoolse educatie.
•

Wat zijn redenen voor inburgeringsplichtigen om hun kinderen wel naar
voorschoolse educatie te sturen?

De meeste ouders vinden deelname aan voorschoolse educatie belangrijk, omdat het voor
hun kinderen een voorbereiding is op een goede start in Nederland. Respondenten geven
aan dat ouders van met name statushouders vaak erg gemotiveerd zijn. Daarbij kan worden
opgemerkt dat die redenen vooral gezien worden bij hoogopgeleide statushouders.
Laagopgeleide en analfabete statushouders moeten soms overtuigd worden van het belang
van voorschoolse educatie, voor ze ermee instemmen.
•

Wat doen gemeenten en JGZ momenteel extra om kinderen van
inburgeringsplichtigen te begeleiden naar voorschoolse educatie?

In de meeste gemeenten is geen specifiek beleid om deze kinderen extra naar VE te
begeleiden; de groep wordt op dezelfde manier begeleid als andere VE-kinderen.
Gemeente en JGZ zorgen er in sommige gemeenten voor dat kinderen in beeld zijn zodra zij
zich inschrijven in de Gemeentelijke Basis Administratie en soms daarvoor al, wanneer
kinderen nog in een AZC wonen. Respondenten uit de casestudies geven aan dat (i)
financiële ondersteuning vanuit gemeenten, (ii) een ‘checkmoment’ of alle geïndiceerde
kinderen wel gebruik maken van voorschoolse educatie, (iii) goede voorlichting aan ouders
en (iv) complementaire samenwerking met andere organisaties, belangrijke activiteiten zijn
die hogere deelname aan voorschoolse educatie mogelijk maken.
•

Wat doen VE-aanbieders, instanties betrokken bij inburgeringsplichtigen en
aanbieders van inburgeringscursussen momenteel extra om kinderen van
inburgeringsplichtigen te begeleiden naar voorschoolse educatie?

VE-aanbieders spelen in gemeenten vaak een rol bij het mogelijk maken van deelname. Dat
doen zij bijvoorbeeld door te helpen bij het aanvragen van kinderopvangtoeslag. De
meerwaarde van met name VluchtelingenWerk of andere intermediaire organisaties is
behoorlijk groot. Zij fungeren als spin in het web, weten hoe het gaat met gezinnen en
Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

33

Sardes, 2019

bezitten interculturele communicatievaardigheden. Zij kunnen samen met gezinnen de
mogelijkheden voor deelname beter inschatten en eventuele organisatorische en financiële
barrières beslechten. Toch komt die rol nog niet overal uit de verf.
Taalaanbieders spelen een beperkte rol en zien doorgaans geen taak voor zichzelf in de
toeleiding naar voorschoolse educatie.

5.2.2 Beantwoording hoofdvragen
Maken ouders die inburgeringsplichtig zijn - omdat zij (i) statushouder(s) zijn of (ii)
gezinsmigrant(en) zijn - gebruik van voorschoolse educatievoorzieningen voor hun kinderen
en wat is de rol van gemeenten en JGZ in de toeleiding?
Het overgrote deel van ouders die inburgeringsplichtig zijn, maakt, indien mogelijk, gebruik
van voorschoolse educatie voor kun kinderen. Op basis van de bevindingen in dit onderzoek
constateren we dat er geen aanleiding is om aan te nemen dat hierin verschillen zijn tussen
statushouders en gezinsmigranten. De rol van gemeenten en JGZ in de toeleiding is
belangrijk, maar niet altijd overal even duidelijk uitgewerkt. Met name in de indicering is
het niet altijd zeker of een kind met ouders die aan het inburgeren zijn, automatisch in
aanmerking komt voor een VE-indicatie. Ook is voorschoolse educatie niet altijd een optie,
omdat tijden van voorschoolse educatie programma’s en inburgeringsles niet overeen
komen. De groep laagopgeleide en analfabete ouders vraagt extra aandacht van
gemeenten en JGZ, omdat toeleiding bij deze groep problematisch kan zijn.
Is het zinvol om, op basis van de bevindingen, de voorschoolse educatie te verplichten voor
kinderen van inburgeringsplichtigen?
Op basis van de bevindingen in dit onderzoek lijkt het niet zinvol om voorschoolse educatie
te verplichten. De vraag of verplichten juridisch mogelijk is, was geen onderdeel van dit
onderzoek. Verplichten is een extreem middel dat ingezet zou kunnen worden bij ouders
die niet willen deelnemen aan voorschoolse educatie, ondanks dat dat expliciet mogelijk
wordt gemaakt. Voorwaarden die met een verplichting samen zouden moeten gaan, zijn
garanties dat er:
(i)
VE-plaatsen beschikbaar zijn op een voor ouders bereikbare locatie,
(ii)
ouders ondersteund worden bij het aanvragen van kinderopvangtoeslag (in 80
procent van de gemeenten is het aanvragen van KOT voorwaardelijk om
toegang te krijgen tot VE, zo blijkt uit het onderzoek naar harmonisatie van
Kruiter et al. uit 2019) en bij de inschrijving,
(iii)
tijden van inburgeringslessen van ouders en voorschoolse educatie al dan niet
gecombineerd met kinderopvang, overeen komen.
Het realiseren van die voorwaarden zal in iedere gemeente anders uitwerken, omdat het
peuterstelsel in iedere gemeente anders is. Deze beleidsvrijheid van gemeenten is bij een
eventuele keuze voor het verplichten van VE een sterk complicerende factor.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

34

Sardes, 2019

Bronvermelding
Brink, M. & Odé, A. (2010). Eerste evaluatie van de pilots inburgering en vve in Amsterdam:
eindrapport. Amsterdam: Regioplan.
Blanken, M. den & Van der Vegt, A. L., i.s.m. FORUM (2007). Voorschoolse educatie:
waarom wel, waarom niet? Utrecht: Sardes.
Dienst Uitvoering Onderwijs (2019). Voortgangscijfers Totaal Nederland - 01-05-2019.
Geraadpleegd op 20-05-2019, van https://duo.nl/data/Totaal%20Nederland.pdf .
Driessen, G., Veen, A. en Van Daalen, M. (2015). VVE-doelgroepkinderen in de voorschoolse
fase. Nijmegen: ITS.
Inspectie van het Onderwijs (2019). De Staat van het Onderwijs. Utrecht: Inspectie van het
Onderwijs.
Koolmees, W. (2018, 2 juli). Hoofdlijnen veranderopgave inburgering [Kamerbrief]
Geraadpleegd van
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/07/02/kamerbriefhoofdlijnen-veranderopgave-inburgering.
Kriek, F., Schreijenberg, A., Van Waveren, R.C., Schilder, E.A. (2011). Mogelijkheden voor
dwang (en drang) bij voorschoolse educatie. Amsterdam: Regioplan
Kruiter, J., Vander Heyden, K., Jepma, I. & Donkers, E. (2019). Harmonisatie van
peuterspeelzaalwerk en kinderopvang: Onderzoek naar de stand van zaken, vormgeving en
gevolgen. Utrecht: Sardes.
Maliepaard, M., Van der Meer, M., Noyon, S. & Schans, D. (2018). Migratie in beeld. Den
Haag: WODC.
Melhuish, E., Ereky-Stevens, K., Petrogiannis, K., Ariescu, A., Penderi, E., Rentzou, K., Tawel,
A., Broekhuizen, M., Slot, P., & Leseman, P. (2015). A review of the research on the effects
of early childhood education and care (ECEC) on development. Oxford/Utrecht: Project
CARE.
Leseman, P. P. M., Mulder, H., Verhagen, J., Broekhuizen, M., van Schaik, S. D. M., & Slot,
P.L. (2017). Effectiveness of Dutch targeted preschool education policy for disadvantaged
Children. In H. P. Blossfeld, N. Kulic, J. Skopek, & M. Triventi, (Eds.) Childcare, Early
Education, and Social Inequality – An international perspective. Celtenham, UK: Edward
Elgar.
Onderwijsraad (2017). Vluchtelingen en Onderwijs: naar een efficiëntere organisatie, betere
toegankelijkheid en hogere kwaliteit. Den Haag: Onderwijsraad.

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

35

Sardes, 2019

Rijksoverheid (2018). Overzicht huisvesting vergunninghouders 2018. Den Haag: Ministerie
van Justitie en Veiligheid.
Significant (2018). Inburgering: systeemwereld versus leefwereld. Evaluatie Wet Inburgering
2013. Barneveld: Significant.
Sylva, K., Melhuish, E., Sammons, P, Siraj, I., & Taggart, B. (2014). Students’ educational and
developmental outcomes at age 16. Effective pre-school, primary, and secondary education
(EPPSE 3-16) Project. Oxford: University of Oxford, Department of Education.
Tweede Kamer (2019). Verslag van een algemeen overleg, Integratiebeleid, 2018-2019, TK
32 824, nr. 259, vastgesteld 12 maart 2019. Geraadpleegd van
https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=
2018A03287 .
Tweede Kamer (2019). Motie van de leden Becker en Pieter Heerma, 2018-2019, TK 32 824,
nr. 250, voorgesteld 6 maart 2019. Geraadpleegd van
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32824-250.html .
Veen, A., Van der Veen, I. & Driessen, D. (2012). Het bereik van allochtone kinderen met
Voor- en Vroegschoolse Educatie. Amsterdam: Kohnstamm Instituut.
Veen, A. & Leseman, P. (2016). Pre-COOL cohortonderzoek: Resultaten over de voorschoolse
periode. Amsterdam: Kohnstamm Instituut

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

36

Sardes, 2019

Bijlage 1: Aantallen kinderen van inburgeraars in de leeftijd 2,5 tot 4 jaar
Tabel B1 Leeftijd kinderen van statushouders van 2015 tot juli en met 2018
jan-15
jul-15
jan-16
2,5 tot 3 jaar
260
295
665
3 tot 3,5 jaar
170
440
535
3,5 tot 4 jaar
295
275
820
Totaal peuters
725
1.010
2.020
2,5 tot 4 jaar
% van alle
statushouders

2,8%

2,7%

2,8%

jul-16
650
765
605
2.020

jan-17
950
795
1.020
2.765

jul-17
1.015
1.200
960
3.175

jan-18
1.320
1.150
1.350
3.820

jul-18
1.380
1.405
1.240
4.025

2,6%

3,0%

3,0%

3,3%

3,3%
(Bron: CBS)

Tabel B2: Aantal kinderen van gezinsmigranten van 2015 tot en met juli 2018
2015
Totaal peuters 2,5 tot 4 jaar
740
% van alle gezinsmigranten

3,55%

2016

2017

Juli 2018

770

990

490

3,09%

3,41%

3,07%
(Bron: J&V, IND)

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

37

Sardes, 2019

Bijlage 2: Gemeenten die deelnamen aan de casestudies

Den Haag
Amsterdam
Almelo
Assen
Schiedam
Nijkerk
Waalwijk
Oldebroek
Amstelveen

Bereik VE-kinderen van inburgeringsplichtigen

G44/G4
G44/G4
G44
G44
G44
G86
G86
G-overig
G-overig

38

Sardes, 2019

Colofon

Titel
Auteur
Versie
Datum
Project

Inzicht in (non-)bereik onder kinderen van inburgeringsplichtigen in de voorschoolse
educatie
Jan Maarse, Sandra Beekhoven, Ellen Donkers
Definitief
16-7-2019
TR1675 Sardes

Sardes
Postbus 2357
3500 GJ Utrecht (NL)
T+31(0)30 23 26 200
www.sardes.nl

© Sardes 2019
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke andere
wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever.

Sardes
Postbus 2357
3500 GJ Utrecht
Lange Viestraat 371
3511 BK Utrecht
(030) 232 62 00
@ secretariaat@sardes.nl
www.sardes.nl
@SardesUtrecht
facebook.com/sardesBV