Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 793

Internationale klimaatafspraken

Nr. 164

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 juni 2017
Mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking stuur ik op verzoek
van uw Kamer (Handelingen II 2016/17, nr. 81, item 5 en Handelingen II
2016/17, nr. 83, Regeling van werkzaamheden) deze brief inzake het
terugtrekken door de Verenigde Staten (VS) uit de klimaatovereenkomst
van Parijs.
Op 1 juni 2017 maakte president Trump van de VS bekend dat hij zijn land
zal terugtrekken uit de Overeenkomst van Parijs en per direct zal stoppen
met het uitvoeren van niet-bindende bepalingen uit de Overeenkomst. De
regering is buitengewoon teleurgesteld over dit besluit en is van mening
dat president Trump hiermee een historische vergissing begaat.
Op 12 december 2015 kwam de wereld bij elkaar om een historisch
klimaatakkoord te sluiten (Kamerstuk 31 793, nr. 134). 195 landen spraken
af de opwarming van de aarde actief tegen te zullen gaan. Het akkoord is
juridisch bindend en heeft een concreet doel: de gemiddelde opwarming
van de aarde ruim onder de 2 graden Celsius te houden ten opzichte van
het pre-industriële tijdperk, met het onder 1,5 graad te houden als streven.
In het daaropvolgende jaar zorgde zowel de politieke samenwerking
tussen China en de VS, als adequate besluitvorming door de Europese
Unie, voor een zeer snelle inwerkingtreding van de Overeenkomst. Dat
juist de VS zich nu aan zijn verantwoordelijkheid onttrekt is betreurenswaardig. Zeker voor landen, staten, steden, bedrijven en burgers die de
strijd tegen klimaatverandering serieus nemen. Het betekent echter niet
het einde van de Overeenkomst en ook niet het einde van de multilaterale
en bilaterale samenwerking bij de implementatie van de afspraken van
Parijs. Er zijn geen indicaties dat andere landen in navolging van de VS de
Overeenkomst van Parijs zouden willen verlaten, noch van gevolgen op
andere terreinen dan klimaat voor de bilaterale relaties met de VS.

kst-31793-164
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 793, nr. 164

1

Veel landen kijken nu naar China als het land dat de mondiale ambitie
moet blijven aanjagen. De Europese Unie wil daarop nauw met China
samenwerken. Tijdens de EU-China top werd de steun aan de Overeenkomst van Parijs bevestigd en een versterkte samenwerking bij de
implementatie aangekondigd.
President Trump gaf bij de aankondiging van zijn besluit aan onderhandelingen te willen starten over herintreding onder voor de VS betere
voorwaarden dan wel over een nieuwe overeenkomst. Wat hem hierbij
voor ogen staat is onduidelijk. Nederland is van mening dat de Overeenkomst geschikt is voor het doel dat het dient en vindt dat het niet
heronderhandeld kan worden.
De VS trekt zich niet terug uit de VN-Raamwerkconventie inzake klimaatverandering (UNFCCC), het overkoepelende verdrag waar de Overeenkomst van Parijs onder valt. Dit betekent dat de VS na terugtrekking uit de
Overeenkomst wel verplichtingen behoudt die vóór Parijs zijn overeengekomen, zoals rapporteren over zijn CO2-uitstoot en het geven van
(financiële) steun aan ontwikkelingslanden bij het nemen van klimaatactie.
Procedure terugtrekking
Partijen kunnen hun toetreding tot het Akkoord drie jaar nadat het
Akkoord voor hen in werking is getreden (voor de VS: 4 november 2016)
opzeggen. Vanaf die notificatie duurt het nog één jaar voordat de
terugtrekking effectief is en een Partij geheel vrij is van al haar verplichtingen onder het Akkoord. Dit betekent dat de VS formeel niet eerder dan
op 4 november 2020 volledig uit het Akkoord zal zijn, op de dag na de
volgende presidentsverkiezingen.
De komende ruim drie jaar zal de VS dus nog aan tafel (kunnen) zitten bij
de onderhandelingen over de uitwerking van de regels voor implementatie van de overeenkomst van Parijs. Hoe de VS zich daar zal opstellen is
nog niet bekend.
Brede steun voor Overeenkomst van Parijs
De Overeenkomst is naast de VS door 194 landen ondertekend en uit de
reacties op de aankondiging van president Trump blijkt dat de rest van de
wereld vastberaden is en blijft om de doelen van Parijs te verwezenlijken
en te vertalen in concrete actie. Dat bleek al in november 2016 tijdens de
laatste UNFCCC klimaatconferentie in Marrakesh, in mei tijdens de G7 Top
in Italië en recentelijk tijdens de EU-China top in Brussel.
Ook Nederland blijft pal achter de Overeenkomst van Parijs staan.
Nederland heeft belang bij een geleidelijke en dus tijdig ingezette
transitie. Aanvullend beleid is daarom raadzaam om negatieve schokeffecten voor de economie te voorkomen en om tevens de economische
kansen die de klimaat- en energietransitie ook biedt te benutten. Dit beleid
moet aansluiten bij de Europese ambitie van 80 tot 95 procent CO2-reductie in 2050. Ook zal Nederland ontwikkelingslanden blijven ondersteunen
bij hun maatregelen voor het reduceren van emissies en het vergroten
van hun weerbaarheid tegen de gevolgen van klimaatverandering.
Niet alleen internationaal maar ook in de VS zelf zijn meerdere initiatieven
ontstaan om te blijven handelen in lijn met de doelen van de Overeenkomst van Parijs. De noodzaak hiervan is niet alleen ingegeven vanuit
klimaatoptiek, maar ook vanuit economische en technologische motieven.
Zo heeft Michael Bloomberg – voormalig burgemeester van New York en
UN Special Envoy for Cities and Climate Change – America’s Pledge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 793, nr. 164

2

aangekondigd: het totaal aan klimaatacties van staten, steden en
bedrijven die zich bij de «We Are Still In»-coalitie hebben aangesloten zal
gekwantificeerd worden en als een Societal NDC (maatschappelijke
nationaal bepaalde bijdrage) bij de VN worden ingediend.
Gevolgen aankondiging
Door de koerswijziging in het klimaatbeleid die president Trump al eerder
heeft ingezet zijn de directe gevolgen voor het klimaat van de aankondiging van de terugtrekking zelf relatief beperkt. Op 28 maart 2017 tekende
de president een decreet waarin hij de Environmental Protection Agency
(EPA) opdraagt de – ook bij decreet ingestelde – klimaatmaatregelen van
president Obama te ontmantelen.
Als het decreet van 28 maart 2017 geheel wordt uitgevoerd zouden de
emissies van de VS in 2025 en 2030 kunnen uitkomen op het huidige
niveau, dat wil zeggen dat de dalende trend in emissies van de laatste
jaren tot staan wordt gebracht.
Naar verwachting zal het beleid van Trump de reeds ingezette transitie in
de VS afremmen, maar de transitie is onomkeerbaar. De door de EPA te
nemen stappen zullen naar verwachting gevolgd worden door rechtszaken die het directe effect op de emissies van de VS zullen verminderen
of vertragen. Marktontwikkelingen zoals de steeds lager wordende kosten
van hernieuwbare energie en batterijopslag en klimaatactie op staat- en
lokaal niveau en door het bedrijfsleven zullen blijven zorgen voor een
neerwaartse trend in emissies van broeikasgassen.
De geopolitieke gevolgen van de aankondiging van president Trump zijn
nog onduidelijk. Naast de door veel landen uitgesproken steun aan de
Overeenkomst van Parijs zullen veel landen, net als Nederland, de VS
blijven zien als een belangrijke partner.
Samenwerking Nederland met de VS
Nederland zal waar mogelijk en opportuun met Amerikaanse staten en
steden samenwerken aan de implementatie van de afspraken van Parijs.
Een voorbeeld daarvan is de recente klimaatmissie naar Californië
waaraan 19 bedrijven en instituten deelnamen. De missie was gericht op
slimme klimaatoplossingen en innovatie, met specifieke aandacht voor
circulaire economie en e-mobility. In dat kader werd ook de conferentie
«Climate is Big Business» georganiseerd, in samenwerking met de
gouverneur van Califonië, Jerry Brown. In een Letter of Intent werd de
samenwerking tussen Nederland en Californië bestendigd en uitgebreid.
Het gaat daarbij om bilaterale samenwerking maar Nederland richt zich
ook op samenwerking in coalities en partnerschappen waar zowel
Amerikaanse als Nederlandse overheden en bedrijven lid van zijn. Hierbij
kan onder meer gedacht worden aan de Under2Coalition, een coalitie van
subnationale overheden, waaronder Drenthe, Noord-Brabant en Noorden Zuid-Holland, die als doelstelling hebben hun broeikasgasemissies in
2050 richting netto nul terug te brengen, en de International ZeroEmission Vehicle Alliance (ZEV Alliance), een coalitie van nationale en
subnationale overheden die zich richt op het promoten van emissieloze
voertuigen.
Samenwerking EU/Nederland met China
De EU-China top van 2 juni heeft niet geleid tot een slotverklaring maar er
is wel overeenstemming over een versterking van de samenwerking op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 793, nr. 164

3

het gebied van klimaatverandering. Die samenwerking zal zich onder
andere moeten manifesteren tijdens de onderhandelingen over de
implementatie van de Overeenkomst van Parijs en in fora als de G20, het
Montreal Protocol en de internationale transportorganisaties ICAO en
IMO. Daarnaast werken de EU en China samen bij het ontwikkelen van
lange termijn lage emissie ontwikkelingsstrategieën, emissiehandel,
energie-efficiëntie, schone energie, lage emissie vervoer en lage emissie
stedensamenwerking. De EU en China gaan mogelijkheden onderzoeken
voor trilaterale samenwerking met ontwikkelingslanden, met een focus op
Afrika, minst ontwikkelde landen en kleine eilandstaten.
Bilaterale samenwerking tussen Nederland en China vindt onder andere
plaats met betrekking tot koolstofbeprijzing (emissiehandel), klimaatslimme landbouw, de vermindering van luchtvervuiling als gevolg van het
gebruik van kolen en circulaire economie. Van 6-9 juni bezocht de Minister
van Economische Zaken China, waarbij onder andere aandacht was voor
wind op zee, in lijn met de samenwerkingsovereenkomst die daarover in
2014 is getekend.
Nederland is actief lid van de China Council for International Cooperation
on Environment and Development, een adviesorgaan met Chinese en
internationale ministers, hoge ambtenaren en experts als leden, dat
kennis en ervaring uitwisselt en de Chinese overheid adviseert over milieu
en duurzame ontwikkeling.
Klimaatfinanciering
Onder president Obama heeft de VS 3 miljard US dollar toegezegd aan
het Groene Klimaatfonds (GCF) en daarvan is voor het aantreden van
president Trump 1 miljard US dollar overgemaakt. Onder president Trump
zal zeker geen nieuwe overmaking meer volgen, maar volgens de regels
van het GCF blijft de VS voorlopig wel zitting houden in de Board van de
organisatie. De VS zijn op dit moment nog de grootste donor van het GCF.
De Nederlandse bijdrage aan het Groene Klimaatfonds bedraagt 100
miljoen euro.
Onduidelijk is wat de wereld nog van de VS kan verwachten voor het
mobiliseren van de 100 miljard US dollar klimaatfinanciering per jaar
vanaf 2020. De 100 miljard US dollar is een collectieve doelstelling voor
ontwikkelde landen. Al vóór Parijs hebben de ontwikkelde landen
toegezegd dat bedrag gezamenlijk te mobiliseren uit diverse bronnen
(onder andere leningen, giften en zowel publiek als privaat). Het GCF heeft
een belangrijke functie in dat mobiliseren, maar ook telt financiering uit
andere bronnen mee zoals een percentage van de betalingen aan de
Global Environment Facility. Omdat op die manier de VS mogelijk wel via
deze en andere bronnen dan het GCF blijft bijdragen aan klimaatfinanciering, is onduidelijk wat het precieze financieringsgat zal zijn. Nederland
en de EU zullen andere partijen, waaronder de VS, blijven aanspreken op
hun verantwoordelijkheid om financieel bij te dragen.
In zijn begrotingsvoorstel voor 2018/2019 heeft president Trump geen
niet-verplichte bijdragen aan mondiale klimaatprogrammas opgenomen
en diverse nationale wetenschappelijke en milieu en klimaatprogrammas
worden zwaar gekort op hun budgetten. De VS is de grootste donor van
het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) en heeft aangegeven al in 2017 geen geld meer over te maken naar het secretariaat van
het panel. Nederland zal de bijdrage voor dit en volgend jaar verdubbelen
tot 100.000 euro. Tevens draagt Nederland 50.000 euro bij aan de inzet van
een Nederlandse wetenschapper die als een van de leidende auteurs zal
optreden bij het schrijven van het IPCC special report over de gevolgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 793, nr. 164

4

van de 1,5 graden doelstelling. Nederland heeft andere landen
opgeroepen ook extra bij te dragen, zodat het IPCC volwaardig zijn werk
kan voortzetten.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 793, nr. 164

5