Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2969
Vragen van de leden Paternotte (D66) en Van der Molen (CDA) aan de
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over het bericht «Oplossing
voor onderzoekers aan universiteiten hard nodig» (ingezonden 1 mei 2020).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap) (ontvangen 29 mei 2020).
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «Oplossing voor onderzoekers aan universiteiten hard nodig»1 en «Erken en waardeer solidariteit in tijden van crisis»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Heeft u zicht op hoeveel onderzoekers afhankelijk zijn van projectfinanciering
en vervolgfinanciering?
Antwoord 2
De data bij vraag 2, 3 en 8 komen van het Rathenau Instituut.
Tot en met 2017 bevatten de jaarlijkse Kengetallen Universitair Onderzoek
(KUOZ-data) van de VSNU informatie over de onderzoeksinzet van de
universiteiten per geldstroom. Uit die data blijkt dat:
– 43 procent van de onderzoeksinzet wordt gefinancierd uit de eerste
geldstroom.
– 57 procent van de onderzoeksinzet aan de universiteiten afhankelijk is van
projectfinanciering. Waarvan 25 procentpunt tweede geldstroom (NWO en
KNAW) en 32 procentpunt derde geldstroomopdrachten (o.a. o.a.
bedrijfsleven, de Europese programma’s en internationale financieringsbronnen).
Indien men naar de financiën kijkt, is er sprake van een andere verdeling. Op
basis van de cijfers in de jaarverslagen van de universiteiten en umc’s, de
onderzoekcoëfficiënten voor de universiteiten en voor de werkplaatsfunctie
van het CBS, is te berekenen dat:
1

aob, 28 april 2020 https://www.aob.nl/nieuws/oplossing-voor-onderzoekers-aan-universiteitenhard-nodig/
2
scienceguide, 1 april 2020 https://www.scienceguide.nl/2020/04/erken-en-waardeer-solidariteitin-tijden-van-crisis/

ah-tk-20192020-2969
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

– 40 procent van het onderzoekbudget bestaat uit projectfinanciering
– 60 procent van het onderzoeksbudget komt uit de eerste geldstroom.
Het verschil kan als volgt worden verklaard: uit de eerste geldstroom worden
niet alleen de personeelskosten voor het onderzoekspersoneel betaald, maar
ook (overhead)kosten voor huisvesting, ondersteunend personeel, faciliteiten.
Alsook de overige kosten, zoals infrastructuur en materialen, benodigd voor
het onderzoek aan de universiteiten en umc’s.
Bij de lectoraten is het aandeel van de in competitie verkregen middelen (2e
en 3e geldstroom) in de totale middelen voor praktijkgericht onderzoek de
laatste jaren gegroeid van 34 procent in 2015 tot 42 procent in 2017.
Vraag 3
Klopt het dat het vooral promovendi en post-docs zijn die op basis van
projectfinanciering een tijdelijk dienstverband bij een universiteit, hogeschool
of onderzoeksinstelling hebben?
Antwoord 3
Ja, dat klopt. Promovendi hebben bijna altijd een tijdelijk contract, van de
postdoc onderzoekers heeft 88 procent een tijdelijk contract en van de
universitair docenten 26 procent. Overigens verschilt het aantal tijdelijke
dienstverbanden sterk per universiteit3.
Bij de hogescholen heeft 20 procent van de medewerkers een tijdelijke
aanstelling.
Vraag 4
Wat vindt u van de suggestie om onderzoeksinstellingen de mogelijkheid te
bieden om eenmalig een extra tijdelijk dienstverband aan te bieden?
Antwoord 4
Door de COVID-19 crisis ligt veel onderzoek stil. Veel onderzoekers hebben
geen toegang meer tot labs of collecties, kunnen geen data verzamelen, of
zetten zich in het ziekenhuis in. Dit heeft een grote impact op het Nederlandse
onderzoek. Met name onderzoekers met tijdelijke contracten lopen vertraging
op bij de afronding van hun onderzoeksprojecten. Samen met NWO, KNAW
(incl. De Jonge Akademie), AOb, FNV, VH, VSNU en NFU houd ik de
ontwikkelingen nauwlettend in de gaten. Doel is om geen onderzoekers
tussen wal en schip te laten vallen. Samen met deze partijen wordt gekeken
naar oplossingen voor onderzoekers met een tijdelijk contract die in de
problemen komen.
Vraag 5
Voor welke periode verwacht u dat onderzoekscalls gepauzeerd of uitgesteld
worden?
Antwoord 5
Om de schade voor de sector te beperken is het belangrijk dat de tweede
geldstroom niet te lang stilvalt. NWO heeft de verantwoordelijkheid om een
eerlijk speelveld en een zorgvuldig beoordelingsproces te borgen, ook in deze
periode. NWO heeft daarom maatregelen genomen om wetenschappers te
ondersteunen en verfijnt deze constant:
– Veel onderzoekscalls zijn in de afgelopen twee maanden gepauzeerd of
uitgesteld. NWO is inmiddels begonnen met het opnieuw opstarten van
het primaire proces. NWO is begonnen met het vervroegd publiceren van
calls die in de toekomst open gaan: dit geeft onderzoekers meer tijd om
aanvragen voor te bereiden en hun planning daarop aan te passen.
Nieuwe sluitingsdata van gepauzeerde calls worden ruim van tevoren
gepubliceerd.
– Lopende rondes waarbij géén interactie met aanvragers meer is vereist
kunnen doorgang vinden volgens planning.
– NWO heeft de planning van de Talentprogramma’s Rubicon, Veni, Vidi en
Vici aangepast. Deze nieuwe planning van procedures is tot stand
gekomen in samenspraak met het veld.

3

Zie ook «Tijdelijke contracten bij universiteiten in perspectief: https://www.rathenau.nl/nl/
wetenschap-cijfers/wetenschappers/personeel-aan-de-universiteiten/tijdelijke-contracten-bij.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

–
–

Ook voor de rondes binnen de complexe programma’s, zoals het KIC en
NWA, zijn nieuwe planningen in ontwikkeling.
NWO heeft een protocol ontwikkeld voor het online afnemen van
interviews in het kader van lopende rondes, voor programma’s waar dat
een vast onderdeel van de beoordeling vormt. Dit protocol is inmiddels is
getest en geschikt bevonden. Sinds 4 mei worden de rondes die waren
gepauzeerd in of vóór een interviewfase zoveel mogelijk afgerond.

Vraag 6
Heeft de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) al
alternatieve selectieprocedures ingericht om bijvoorbeeld de interviews in de
lopende en nieuwe onderzoekscalls weer doorgang te kunnen laten vinden
zolang de voorzorgsmaatregelen rondom het nieuwe coronavirus van kracht
zijn?
Antwoord 6
Zie het antwoord bij vraag 5.
Vraag 7
Welke mogelijkheden hebben onderzoekers met een door NWO verstrekte
beurs als het onderzoek door coronamaatregelen pas later dan gepland
voltooid kan worden?
Antwoord 7
Op dit moment is het binnen de geldende (budgettaire) kaders voor al het
door NWO gefinancierde onderzoek mogelijk om, in overleg, naar budgetneutrale oplossingen te zoeken. Mogelijkheden zijn bijvoorbeeld aanpassingen
van onderzoeksopzet of aanpassingen van dataverzameling waardoor de
vertraging minder kan zijn.
Vraag 8
Heeft u – eventueel op basis van historische gegevens – zicht op de afname
van de derde geldstroom bij economische neergang? Welke consequenties
heeft dat voor onderzoekers en de positie van Nederland als kennisland?
Antwoord 8
Ondanks de kredietcrisis van 2007–2009 hebben de totale baten van de
universiteiten zich van 2004 tot 2018 positief ontwikkeld. De inkomsten uit
«Werk voor derden» zijn in deze periode gegroeid, van 22 procent tot
26 procent.
Uiteraard deel ik de zorg van de kennisinstellingen dat de derde geldstroommiddelen zullen afnemen, we houden dit nauwlettend in de gaten.
Vraag 9
Bent u bereid om NWO te vragen per geval te bekijken of reeds toegekende
onderzoeksbeurzen verlengd kunnen worden als de onderzoeker kan
aantonen dat door de coronamaatregelen het onderzoek pas later voltooid
kan worden?
Antwoord 9
Dit is niet alleen de verantwoordelijkheid van NWO, maar ook van bijvoorbeeld de universiteiten. Zie ook het antwoord op vraag 4 en vraag 7. NWO
beoordeelt aanvragen voor verlenging of vaststelling van lopend onderzoek
altijd per individueel geval. Universiteiten zijn ook op zoek naar oplossingen,
onder andere in de nieuwe CAO.
Vraag 10
Welke mogelijkheden hebben universiteiten, hogescholen en onderzoeksinstellingen op dit moment om onderzoeksactiviteiten op locatie doorgang te
laten vinden en zijn er mogelijkheden om met inachtneming van de RIVMrichtlijnen de mogelijkheden voor onderzoek te verruimen?
Antwoord 10
Universiteiten hebben gedurende de intelligente lockdown de mogelijkheid
gehouden om, met in achtneming van de RIVM-voorschriften, op kleine
schaal op locatie door te gaan met onderzoek. De universiteiten zijn daar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

divers mee omgegaan. Nu er sprake is van een verruiming van de maatregelen neemt de mogelijkheid tot het doen van onderzoek op locatie verder toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4