Foto Februari 2021

Kernboodschap

In het Klimaatakkoord is
bewust gekozen voor het
schaalniveau van de
regio’s. Dit werpt zijn
vruchten af. De RES’en
leiden tot samenwerking
en ﬂinke stappen vooruit
in het uitwerken van de
gezamenlijke ambiBes.

Ook is gekozen voor
een samenhangende
belangenafweging:
past het in de ruimte
en op het energienet?
Is het acceptabel voor
inwoners? We zoeken
met elkaar de gulden
middenweg.

De ambitie lijkt groot
Er zijn stevige
genoeg om samen deze
uitdagingen en
gulden middenweg te
belemmeringen. Deze
kunnen vinden. Het RESvragen om acBe en
doel van 35 TWh vraagt keuzes van álle parBjen.
nog veel inspanning van
Het is belangrijk de
ons allemaal.
ingezeJe samenwerking
door te zeJen.

De RES 1.0 is een
belangrijke stap, maar
parBcipaBe, ruimte en
systeemeﬃciënBe vragen
om langjarige aandacht.
De RES stopt niet na 1 juli
2021. Dit vraagt om
conBnuering van de RESondersteuning.
2

Inhoudsopgave
I – Inleiding

Deel III – Kansen en belemmeringen

Over deze foto

5

Over de RES’en

6

Deel II – Stand van zaken in de regio’s

Ne;mpact

21

Energie, natuur en landschap

23

SDE en maatschappelijke kosten

25

Zon op daken

27

Algemeen

10

Kwan;teit

11

Ruimte

12

Deel IV – Vooruitblik

Bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak

13

Aanbevelingen van PBL

30

Energiesysteemeﬃciën;e

15

Het advies van NPRES

31

Warmte

17

Het vervolgproces

35

De RES’en in de media

18

3

Deel I - Inleiding

4

Over deze foto
Foto februari 2021
• Stand van zaken van de 30 Concept-RES’en
• Vooruitblik rich<ng RES 1.0 en 2025/2030
• Algemeen overzicht, niet regio-speciﬁek
• Opgesteld door Na<onaal Programma RES
• Gebruikgemaakt van: PBL-analyse, analyses
par<cipa<e, ruimte en kosten i.o.v. het NP RES,
gesprekken met de 30 regio’s, media-ar<kelen over
de RES, aangevuld met input VNG, IPO, UvW, BZK
en EZK.

Bron: PBL

5

Over de RES’en

De decentrale
overheden hebben
30 regio’s gevormd die
een Regionale
Energiestrategie (RES)
maken

Gemeenten, provincies
en waterschappen
werken in de RES’en
samen met
stakeholders, inwoners,
netbeheerders en het
rijk

Primaire focus:
Regio’s werken op dit
hernieuwbare energie
moment aan de
op land (35 TWh in
RES 1.0. De opgave reikt
2030) & de regionale
tot 2030 en 2050
component van de
warmtetransiBe

De 30 RES’en worden
ondersteund door het
Nationaal Programma
RES (NP RES)

6

De RES stopt
niet na 1 juli 2021
gaat door

• De energietransi<e reikt verder
dan 2021: tot 2030, 2050 en
verder
• Ook het RES-proces loopt door
na 1 juli 2021: na de RES 1.0
wordt de RES iedere 2 jaar
herijkt
• Het gesprek en het afwegen
van belangen samen met de
omgeving gaat door na de RES
1.0

7

Afwegen belangen

• De RES vraagt om zorgvuldige afwegingen.
• Die maken regio’s samen met met maatschappelijke
par<jen, ondernemers en inwoners.
• Dat is geen simpele puzzel.
• Belangen en perspec<even van betrokkenen kunnen
haaks op elkaar staan. De ideale oplossing bestaat
hier niet. Samen zoeken we naar de gulden
middenweg.
• Daarbij wegen we de ambi<e voor de hoeveelheid
op te wekken duurzame energie af tegen factoren
als haalbaarheid, betaalbaarheid, inpassing in de
ruimte en maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak.

8

Deel II - Beeld van de 30 Concept RES’en
In dit deel van de foto geeft NPRES een stand van zaken van de
Concept-RES’en.
De basis hiervoor is de PBL-analyse van de Concept-RES’en, die PBL op
1 februari 2021 heeft gepubliceerd. Het PBL legde hiervoor de 30
Concept RES’en, zoals die op 1 oktober 2020 waren gepubliceerd,
naast elkaar en construeerde hieruit een totaalbeeld. Ook de wensen
en bedenkingen die zijn ingediend op de Concept RES’en zijn hierin
meegenomen. De focus van de PBL analyse ligt bij deze analyse op de
kwantitatieve doelstelling, in aanvulling op de eerdere kwalitatieve
analyse. Ondertussen werken de regio’s verder aan de RES 1.0. Dit
betekent dat regio’s in de praktijk verder gevorderd zijn dan de foto
weergeeft.
Het NPRES heeft de PBL-analyse aangevuld met nadere analyses op het
vlak van participatie, ruimte en kosten. Ook heeft het NP RES de
inzichten verrijkt met de input uit bestuurlijke adviesgesprekken met
bestuurlijk trekkers van de 30 regio, waaraan ook de koepels en het
Rijk hebben deelgenomen.

Bron: PBL

Deze foto maakt gebruik van een uitsnede uit de PBL-analyse. Voor de
totale inhoud van de PBL-analyse, raadpleeg deze link.

9

Beeld van de 30 Concept RES’en

Algemeen
• De 30 RES-regio’s hebben veel werk verzet met als resultaat goed onderbouwde documenten met daarin alle gevraagde
hoofdingrediënten.
• De regio’s laten in de Concept-RES’en grote bereidheid en ambiCe zien om bij te dragen aan de doelen van het
Klimaatakkoord.
• Sinds de tussenCjdse analyse van 1 juli is er door alle parCjen met veel energie verder gewerkt. Discussies over hoe
regio’s hun ambiCes kunnen vormgeven worden scherper. Dat is ook nodig om de RES’en concreter te maken.
• Het doel van 35 TWh valt binnen de bandbreedte die door PBL is benoemd. De realisaCe is wel aOankelijk van de mate
waarin het lukt om de plannen ook daadwerkelijk te realiseren. De hernieuwbare elektriciteitsproducCe in 2030 ligt naar
schaQng tussen de 31,2 TWh en de 45,7 TWh, met een middenwaarde van 38,2 TWh.
• Alle regio’s zijn gestart met het opstellen van de Regionale Structuur Warmte, maar de mate van uitwerking verschilt.

10

Kwantiteit
Doelbereik elektriciteit
•

De ambi;es van de 30 Concept RES’en tellen op tot 52,5 TWh:
9,9 TWh bestaande projecten, 16,9 TWh pijplijn, en 26,7 TWh
aanvullende ambi;e.

•

Naar schaZng wordt uiteindelijk tussen 31,2 TWh en 45,7 TWh
gerealiseerd, met een middenwaarde van 38,2 TWh. De
bandbreedte komt voort uit onzekerheden omtrent realisa;e.
De onzekerheden omtrent ruimte, draagvlak en systeem zijn
hierin (impliciet) verdisconteerd.

•

Het doel van 35 TWh valt binnen de bandbreedte. Het is wel
nodig dat ambi;es overeind blijven.

•

De uiteindelijke realisa;e is ook a^ankelijk van de mate waarin
oplossingen worden gevonden voor knelpunten rondom
thema’s ruimtegebruik, draagvlak en energiesysteem.

•

De totale biedingen van de regio’s bestaan voor ongeveer de
hel_ uit wind en de hel_ uit zon, terwijl de verhouding wind:zon
nu ongeveer 2:1 is. De grote hoeveelheid nieuw zon betekent
een extra belas;ng van het netwerk.
Bron: PBL
11

Ruimtegebruik
Ruimte
•

Ruimtegebruik heeft in alle regio’s aandacht. En in het algemeen is
een goede eerste stap gezet op ruimtelijke kwaliteit.

•

Veel regio’s benoemen ruimtelijke principes voor de integrale
afweging, maar de mate van toepassing verschilt. Ook de mate van
uitwerking van zoekgebieden verschilt. De zoektocht naar
meekoppelkansen en integraliteit met andere thema’s en transities
staat vaak nog aan het begin.

•

Vrijwel alle regio’s benoemen een voorkeursvolgorde voor zon en
willen daken (maar ook parkeerplaatsen, stortplaatsen etc.)
maximaal benutten. Andere functiecombinaties staan nog in de
kinderschoenen.

•

Niet overal zijn de ruimtelijke collega’s van deelnemende
organisaties even intensief aangehaakt. Ook de tijdige verankering
van de RES in het ruimtelijk juridisch kader vraagt aandacht.

•

Ook moeten RES’en en het landelijk, provinciaal en/of gemeentelijk
beleid op sommige plekken nog meer op elkaar worden afgestemd.
Dit geldt ook voor de afstemming tussen de buurregio’s over regiooverschrijdende gebieden en landschappen.

Bron: PBL

12

Maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak
Bestuurlijke participatie

Reac%es van volksvertegenwoordigers

• Er is een grote diversiteit in de manier waarop regio’s hun RESproces hebben ingericht. De par;cipa;e-aanpakken zijn daarmee
ook sterk verschillend.

De volgende onderwerpen kwamen veel voor in de
wensen en bedenkingen, zienswijzen, amendementen en
mo;es van gemeenteraden, provinciale staten en
waterschappen op de Concept RES’en:

• In alle regio’s is contact gezocht met volksvertegenwoordigers. In
sommige regio’s alleen via de oﬃciële besluitvormingsstructuren,
in de meeste regio’s ook via aanvullende bijeenkomsten en
ac;viteiten.
• De besluitvorming over de RES wordt ervaren als een snel en
complex proces, waarbij grote stappen in korte ;jd gemaakt
moeten worden.
• Veel volksvertegenwoordigers worstelen met de invloed die ze
hebben, omdat ze met veel verschillende par;jen tegelijk een
besluit moeten nemen. Een uitdaging is het bieden van de juiste
kennis, informa;e en inzicht om hun besluitvormende rol goed in
te kunnen vullen.

•

Loca;ekeuze en landschap: De RES zou het landschap
en natuurwaarden kunnen aantasten. En vaak wordt
het vraagstuk naar voren gebracht of de RES zou
moeten vastleggen dat er geen zonneparken komen
op vruchtbare landbouwgrond.

•

Par;cipa;e in het proces: In veel regio’s is opgeroepen
de par;cipa;e bij het opstellen van de RES’en te
verbeteren, met name wanneer het gaat om burgers.

•

Keuzes voor technieken: Vaak wordt gevraagd waarom
in de RES alleen wordt ingezet op wind en zon, en niet
bijvoorbeeld op energiebesparing of kernenergie.

• In veel regio’s hebben gemeenteraden, provinciale staten en
waterschappen inmiddels wensen en bedenkingen, zienswijzen,
en amendementen ingediend (zie hiernaast).
13

Maatschappelijk enHO
bestuurlijk draagvlak
Maatschappelijke parLcipaLe

Financiële parLcipaLe

• Tot 1 oktober lag in veel regio’s de nadruk op het betrekken van
‘professionele’ stakeholders, bij het verzamelen van feiten en het
zoeken naar locaties waar de opwek van duurzame energie
mogelijk kan zijn: de ‘zoekgebieden’. De afgelopen maanden vindt
een verschuiving plaats naar inwonersparticipatie.

Het overgrote deel van de regio’s (90%) is van plan om in de RES
1.0 ambi=es voor 50% lokaal eigendom op te nemen. Naast dat er
in de prak=jk al veel mogelijk is komen er ook verschillende
dilemma’s naar voren:

• In veel regio’s wordt het gesprek van de afgelopen maanden
gezien als het begin van een langer gesprek over de
energietransitie, dat doorloopt na 1 juli.
• COVID-19 heeft in veel regio’s het participatieproces flink
gehinderd. Toch zijn bijna alle regio’s het gesprek gestart. Er zijn
veel creatieve digitale oplossingen bedacht. Deze zijn te vinden op
www.energieparticipatie.nl. Bijvangst van de grote diversiteit aan
online participatievormen is dat méér mensen en soms nieuwe
doelgroepen zijn aangesproken.
• Belangrijke opgave is het transparant en herkenbaar verwerken
van de uitkomsten van de participatieprocessen.
• Jongeren hebben, via JongRES, steeds vaker een plek in werk- en
stuurgroepen.

• Lokaal eigendom vraagt veel van inwoners. De bereidheid van
inwoners om ﬁnancieel te par=ciperen is in sommige gevallen
beperkt. En sommige regio’s hebben de zorg of het wenselijk is
om inwoners ﬁnancieel risico te laten lopen.
• Financiële par=cipa=e wordt regelma=g beleidsma=g
verankerd, maar is niet juridisch afdwingbaar. Regionale
overheden kunnen nu alleen een inspanningsplicht opnemen in
hun beleid.
• Het is in sommige regio’s een uitdaging om energiecoöpera=es
goed te betrekken.
• Er zijn bij veel gemeenten beperkte middelen en capaciteit om
aan de ambi=es uitvoering te geven.

14

EnergiesysteemeﬃciënLe
Energiesysteem en -netwerk
• De RES-projecten vragen om extra capaciteit in het
energiesysteem. Het grote aandeel nieuwe zonne-energie ten
opzichte van windenergie is onguns;g voor het energiesysteem.
• Regionale netbeheerders verwachten hun netwerken stevig te
moeten uitbreiden. Dit zijn grote investeringen en grote
projecten.
• Netbeheerders an;ciperen op 35 TWh. De kosten kunnen ﬂink
verschillen, a^ankelijk van de vormgeving (plaats, ;jd,
technieken).
• De onderkant van de bandbreedte (31,2 TWh) lijkt realiseerbaar
voor 2030 qua netcapaciteit. Bij de middenwaarde (38,2 TWh) en
de hoge waarde (45,7 TWh) is dit niet vanzelfsprekend. Veel zal
a^angen van de opbouw van het bod: loca;ekeuzes en de
zon/wind-verhouding.
• Er is nog geen gedragen afwegingskader voor prioritering van
netaanslui;ngen voor projecten. Prioritering vindt nu plaats op
grond van ;jds;p van aanvraag. Dit kan leiden tot subop;male
oplossingen voor de RES-opgave.

15

EnergiesysteemeﬃciënLe
Maatschappelijke kosten
• Vrijwel alle regio’s hebben zicht op de kosten voor de
ne;nfrastructuur vanwege de ne;mpactanalyses die de
netbeheerders hebben uitgevoerd. Zo’n 25-30% van de regio’s
hee_ inzicht in de projectkosten voor zon en wind.
• De hel_ van de regio’s gee_ aan globaal zicht te hebben op de
maatschappelijke baten: werkgelegenheid, vermindering
energielasten en behoud van geldstromen voor de regio. Deze
baten zijn veelal nog niet doorgerekend.
• In de meeste regio’s is nog niet scherp hoe de ﬁnanciering van de
RES-plannen vorm krijgt. Sommige regio’s willen zelf
instrumenten ontwikkelen, zoals subsidies of ontwikkelfondsen,
andere regio’s vinden dit een verantwoordelijkheid van anderen
(ini;a;efnemers, gemeenten, Rijk).
• De meeste regio’s besteden aandacht aan de verdeling van lusten
en lasten, vooral door het streven naar (minstens) 50% lokaal
eigendom.

16

Warmte
Regionale Structuur Warmte
• Alle regio’s zijn gestart met het opstellen van de Regionale
Structuur Warmte, maar de mate van uitwerking verschilt.
Warmte is vaak een nieuw thema in de bovengemeentelijke
samenwerking.
• Slechts een beperkt aantal regio’s maakt expliciet een brede
afweging tussen warmteop;es. Er lijkt een voorkeur voor
warmtenelen.
• 40% van de regio’s doet voorstellen voor bovengemeentelijke
warmte-infrastructuur in de RES, meer dan de hel_ verkent (vaak
bovenregionale) restwarmtebronnen.
• Er zijn nog veel knelpunten voor warmtenelen: de business case,
koplopers die tegen belemmeringen aanlopen, en de verschillen
tussen huur- en koopwoningen.
• Het ;jdschema voor de Transi;evisie Warmte (eind 2021) sluit
niet goed aan op dat van de RES 1.0 (juli 2021). De landelijke visie
op de energie-infrastructuur II3050 en het Programma Energie
Hoofdstructuur zijn nog in ontwikkeling. Sommige regio’s wachten
daarom tot de RES 2.0 met verdere uitwerking.
17

De RES’en in de media

18

Deel III – Kansen en knelpunten

19

Aanpak kansen en knelpunten
• Regio’s, PBL, netbeheerders, maatschappelijke partijen, Tweede Kamer en anderen signaleren kansen en knelpunten ten aanzien
van de uitvoering van de RES’en. NP RES heeft een overzicht gemaakt van zeven onderwerpen met de belangrijkste issues die
nationaal aandacht behoeven: Energie, natuur en landschap, Energie op overheidsgronden en gebouwen, Netcapaciteit, SDE en
maatschappelijke kosten, Warmte, Windbelemmeringen (Radar, Hoogte, Veiligheid, Geluid), en Zon op daken.
• NP RES heeft als onafhankelijke tussenpartij de belangrijkste belanghebbenden (o.a. ministeries, netbeheerders, regio’s, koepels,
energieontwikkelaars, natuur- en milieuorganisaties) bij elkaar gebracht in werkgroepen, voor de onderwerpen waar geen
bestaande trajecten lopen. De werkgroepen Netcapaciteit, Energie natuur en landschap, SDE en maatschappelijke kosten en Zon
op daken worden voorgezeten door een onafhankelijk voorzitter en secretaris. Ook de deelnemers zitten op persoonlijke titel aan
tafel. De andere werkgroepen sluiten zo veel mogelijk aan bij bestaande trajecten.
• Binnen veel van deze onderwerpen spelen beleidsmatige en politiek-bestuurlijke issues. Die kunnen niet altijd binnen de
bestaande kaders en randvoorwaarden worden opgelost. Daarom wordt in een breed team, met kennisexperts, intensief gewerkt
aan mogelijke oplossingsrichtingen voor middellange en lange termijn. Voor sommige onderwerpen zal mogelijk (voorlopig) geen
oplossing voorhanden zijn. Ook hierover wordt helderheid gegeven.
• In deze foto zijn van de vier werkgroepen Netcapaciteit, Energie natuur en landschap, SDE en maatschappelijke kosten en Zon op
daken de eerste richting van de adviezen weergegeven. Over de opvolging van de adviezen zijn nog geen besluiten genomen.
• De sheets hierna bevatten de hoofdlijnen en kernboodschappen van de adviezen van de onafhankelijke werkgroepen. De
adviezen van de werkgroepen zullen eind februari in zijn geheel worden gepubliceerd. Eind maart liggen de adviezen ter
besluitvorming voor in het Opdrachtgevend Beraad van het NPRES. Daarnaast worden ze ingebracht bij onder andere de
Uitvoeringstafel Elektriciteit. Op basis van de besluitvorming worden concrete oplossingen en maatregelen voorgesteld.

20

OnaRankelijke werkgroep NeLmpact

21

OnaRankelijke werkgroep
HO
NeLmpact
Hoofdknelpunten
• Onvoldoende wederzijds gedeeld inzicht en daardoor
onvoldoende inzicht in de eﬀecten van de voorlopige
zoekgebieden en plannen op de netcapaciteit
• Onvoldoende gezamenlijke zekerheden:
• Voor netbeheerders om te komen tot voorinvesteringen
• Voor onwikkelaars om plannen te kunnen realiseren
• Voor overheden in de regio om achter plannen te staan

• Nog onvoldoende anBciperende prikkels om andere
werkwijzen te ondersteunen

Kernboodschappen
• Versterken van de programmering op drie schaalniveaus
(rondom staBons, in verzorgingsgebieden van de
netbeheerders en naBonaal) gericht op integraler afwegen:
sterkere sturing op duurzame energie-iniBaBeven om in
een situaBe van schaarste aan transportcapaciteit de
opgave voor duurzame energie te realiseren
• Draag zorg voor een betere benuang van capaciteit op de
bestaande en nieuw aan te leggen infrastructuur:
technische oplossingen voor beter benuJen
transportcapaciteit kunnen verlichBng brengen
• Ontwikkel en introduceer vernieuwende prikkels:
(ﬁnancieel, juridisch) voor zowel overheden, netbeheerders
als marktparBjen, die beter anBciperen op de transiBe

22

Onafhankelijke werkgroep Energie, Natuur en Landschap

23

OnaRankelijke werkgroep Energie, Natuur en Landschap
Hoofdknelpunten
• Energieontwikkeling loopt tegen beperkingen aan door
bescherming van natuur en landschap.
• Beperkte doorwerking richtlijnen, beleid en gedragscodes
in de RES’en.
• Natuurwaarde onvoldoende in afwegingskader RES.
• Financieel instrumentarium onvoldoende toegesneden op
natuur en landschap.

Kernboodschappen
• Kennis: Er is al veel informaBe beschikbaar, daarvan kan meer
gebruik worden gemaakt. Ook de handreiking en het
afwegingskader van NP RES kunnen natuur en landschap een
prominentere rol geven.
• Inzicht in eﬀecten: De meeste regio’s hebben eﬀecten op
natuur en landschap nog niet grondig onderzocht. Er is meer
inzicht nodig in de impact, knelpunten en (regiooversBjgende) afwegingen.
• Schaalniveau: Voorstellen en afwegingen hebben
consequenBes voor de andere regio’s. Een regio-oversBjgend
afwegingsmechanisme is nodig.

24

OnaRankelijke werkgroep SDE en maatschappelijke kosten

25

OnaRankelijke werkgroep SDE
HO en maatschappelijke kosten
Hoofdknelpunten
• Weinig inzicht in kosten gepaard met maatschappelijke
randvoorwaarden.
• Geen mechanisme om kostenverhogende maatregelen in
de SDE onder te brengen.
• Nog geen spelregels voor het verdelen van de lusten en
lasten binnen en tussen regio’s en Rijk.
• Mismatch tussen het SDE-proces en het RES-proces.

Kernboodschappen
• Versterk de sturing vanuit de RES door afspraken over
regionale en integrale programmering vast te leggen in een
RES-omgevingsprogramma en sluit hier met de SDE bij aan.
• Maak ruimte om de generieke randvoorwaarden uit de
RES’en door te vertalen naar een ﬁnancieringsgrondslag in
de SDE. Voer op korte termijn al een aantal aanpassingen
door.
• Overweeg de introducBe van een kwaliteitsbudget, los van
de SDE, gericht op de ﬁnanciering van de ‘extra
onrendabele top’ die ontstaat door het verbinden van
speciﬁeke regionale maatschappelijke wensen aan de
projecten.

26

Onafhankelijke werkgroep Zon op daken

27

OnaRankelijke werkgroep
HO
Zon op daken
Hoofdknelpunten
• Zon op daken kent een grote variëteit aan situa;es (ook
stortplaatsen, waterbassins, parkeerplaatsen, etc.),
ini;a;efnemers en knelpunten.
• Een aantal knelpunten is inmiddels al opgelost. Dit is niet al;jd
bekend bij stakeholders.
• Er resteren echter nog veel knelpunten die er gezamenlijk toe
leiden dat de voorkeursvolgorde zon onvoldoende prak;jk kan
worden.
• De gemene deler van veel knelpunten is de 'gedoe-factor', allerlei
kleinere hobbels waardoor een idee uiteindelijk niet tot realisa;e
komt.
• Daarnaast zijn er ﬁnanciële prikkels en regels die zon op daken
niet s;muleren of soms zelfs tegenwerken.
• Nieuwe technieken (lichtgewicht zonnepanelen, opslag van
elektriciteit, etc.) bieden kansen, maar zijn nog beperkt marktrijp.
• Knelpunten met betrekking tot netcapaciteit en kosten hebben
impact op mogelijkheden tot versnelling.

Kernboodschappen
• Maak per RES-regio een uitvoeringsstrategie zon op daken, met
keuzes over instrumenten en het stimuleren van initiatiefnemers.
• Investeer in gebiedsgerichte, integrale ontzorgingsaanpak. Neem
hierin andere opgaven mee (energiebesparing, elektrisch rijden).
• Beschouw daken als maatschappelijke ruimte. Ontwikkel
regelgeving waarmee wordt gestimuleerd of verplicht dat daken
een dubbelfunctie (energie, klimaat, biodiversiteit, etc.) krijgen.
• Geef als overheden het goede voorbeeld: Spreek af dat 80% van
geschikte overheidsdaken in 2030 een tweede functie heeft.
• Voorkom bijkomende kosten die business case (te ver)
verslechteren. Pas als gemeenten tijdelijke ontheffing OZB toe
voor zon op daken.
• Stel afgebakend subsidiebedrag beschikbaar voor tijdelijke
vergoeding van kostenverhogende aspecten bij zon op daken.
• Stimuleer innovaties.
• Intensiveer de communicatie over zon op daken en geef ook
brancheorganisaties hierin een rol.
28

Deel IV – Vooruitblik
In dit deel van de foto geeO NPRES een vooruitblik. Na de
aanbevelingen van het PBL geeO NP RES haar advies aan de regio’s en
andere parPjen, en wordt een beknopte vooruitblik naar de periode na
de RES 1.0 geboden.
In dit hoofdstuk zijn uitdagingen en kansen benoemd, die voortkomen
uit de analyse van het PBL, gesprekken met de bestuurlijk en ambtelijk
trekkers van de 30 regio’s, de bevindingen van NPRES, aangevuld met
input van VNG, IPO, UvW, BZK en EZK.
Deze uitdagingen zijn agenderend bedoeld: het zijn vraagstukken die
het NPRES signaleert. De keuze om hier al dan niet acPe op te
ondernemen is uiteraard aan de verantwoordelijke organisaPes.

29

Aanbevelingen van PBL* o.b.v. de concept RES’en
Voor de regio’s

Voor het Rijk en andere parLjen

• Leer van elkaar
Regio’s verschillen qua aanpak en mate van uitwerking, maar er
zijn ook veel overeenkomsten. Regio’s kunnen veel van elkaar
leren over toepassingen rondom netwerk, ruimtegebruik,
organisa=evormen en draagvlak.

• Houd rekening met hoge én lage realisaPe van het totaalbod
De grote bandbreedte voor realisa=e maakt dat Rijk en
netbeheerders ook rekening moeten houden met realisa=e van
meer dan 35 TWh. Tegelijker=jd moeten zij de RES’en faciliteren
om voldoende concreet te worden om de 35 TWh te behalen.

• Houd de afstemming acPef met andere bestuurslagen
Het gevolg van de regionale aanpak kan zijn dat er voornamelijk
decentrale oplossingen komen. Dat is deels de bedoeling, maar
er zijn ook belangen die op een bovenregionaal, na=onaal of
zelfs hoger bestuurlijk schaalniveau behar=gd worden.

• Geef een scherpere omschrijving van de rol van de RSW
Wat de RSW als concreet resultaat moet opleveren bovenop de
TVW is nog onvoldoende duidelijk. Het is verstandig om
duidelijkere processtappen en mijlpalen te ontwikkelen
waarmee gemeenten en regio’s aan de slag kunnen.

• Organiseer burgerparPcipaPe
Om draagvlak te krijgen is het van belang dat zoekgebieden het
resultaat zijn van een poli=eke afweging, waarover burgers op
het juiste moment hebben kunnen meepraten. Geef duidelijk
aan hoe proces- en ﬁnanciële par=cipa=e zijn geregeld.

• Verbeter de gegevensbasis voor monitoring van de biedingen
Het is nu niet mogelijk om de na=onale optelsom goed te
analyseren op het niveau van de individuele regio’s door de
grote verschillen in hoe de biedingen zijn opgebouwd. Dit
vraagt om concretere afspraken over gebruik van deﬁni=es en
gegevens door regio’s, en om publica=e van gegevens van CBS
en RVO op regioniveau.

• Kijk integraal naar het gas-, elektriciteits- en warmtenetwerk
Netwerken worden nog vaak los van elkaar bekeken. Een
geïntegreerde benadering is nodig bij een verdergaande
energietransi=e.

* Deze adviezen zijn overgenomen uit de PBL-analyse van de
Concept-RES’en. Voor het hele rapport, zie deze link.
30

Het advies van NP RES
Con$nueer de ondersteuning, houd de ambi$e vast en durf keuzes te maken om de ambi$es te realiseren
• De Concept-RES en ook RES 1.0 zijn belangrijke stappen, maar de RES stopt niet na 1 juli 2021. De RES moet
fullswing door. Par<cipa<e, ruimtelijke inpassing en energiesysteemeﬃciën<e vragen om langjarige aandacht. De
ondersteuning van de RES in de regio’s en na3onaal via NP RES moet worden voortgezet om de ambi<es voor
2030 ook daadwerkelijk te kunnen realiseren. Een succesvolle RES-aanpak vraagt om con<nuïteit en stabiliteit.
• De ambi<e is hoog. Tegelijker<jd is de realisa<e omgeven met veel onzekerheden. Dit maakt dat de realisa<e van
de ambi<es nog lang geen ‘gelopen race’ is. Het is belangrijk dat in de besluitvorming volksvertegenwoordigers (en
anderen) de ambi3e en de wil vasthouden om de doelen te halen.
• Er zijn stevige uitdagingen en knelpunten. Deze vragen om ac<e en het maken van (poli3eke) keuzes en ac3es. In
de regio’s, maar ook op na<onaal niveau. Het is belangrijk dat die keuzes daadwerkelijk worden gemaakt, en niet
vooruit worden geschoven.

31

Het advies van NP RES
Continueer het open gesprek en houd de samenwerking vast, zowel binnen als tussen de regio’s
• Naarmate de RES concreter wordt, wordt het ook in de regio’s spannender. Want het gaat over verandering: in hoe
we werken, over hoe ons huis eruit ziet, en over onze steden, dorpen en landschappen. Het is het belangrijk om
met elkaar de durf te hebben een open en eerlijk gesprek aan te blijven gaan, ook als dat tot conflicten leidt.
Daarbij moeten we gebruik blijven maken van nieuw ontwikkelde (digitale) werkvormen met een groot en divers
bereik, en jongeren expliciet betrekken, via JongRES en via school.
• Ook na de RES 1.0. gaat het gesprek met de omgeving door. Zoekgebieden worden locaties en locaties worden
concrete initiatieven. Participatie is van belang bij iedere stap. Het is van belang dat we met elkaar zorgen voor
transparantie en betrokkenheid. Dit vraagt om een zorgvuldig proces, met betrokkenheid van verschillende
organisaties, van mensen van jong tot oud, en mensen met verschillende achtergronden. Transparantie over de
verwerking van de inbreng is hierbij van groot belang.
• Het is van belang om, meer nog dan nu al wordt gedaan, processen niet alleen binnen maar ook tussen RESregio’s vorm te geven, en afstemming te zoeken met buurregio’s. Dit geldt in het bijzonder voor daar waar
zoekgebieden over de regiogrenzen heen gaan, en voor een aantal regio-overschrijdende gebieden: Groene Hart,
IJsselmeer, Veluwe en de NOVI-gebieden. Ook bestaande bestuurlijke structureren kunnen hierbij worden benut.

32

Het advies van NP RES
Omarm de diversiteit van de regio’s, en zoek tegelijker$jd naar gezamenlijkheid en integraliteit
• Er is geen ‘one size ﬁts all benadering’ die overal werkt: regio’s verschillen, en daarmee verschilt ook wat goed werkt en
wat minder. We moeten de onderlinge verschillen koesteren en van elkaar blijven leren. Er ontstaan innovaCes in de
techniek, vernieuwingen in bestuurlijke samenwerking, en veranderingen in manieren van parCciperen. Overheden
moeten ruimte (blijven) bieden voor vernieuwingen, verschillen en innova8es.
• Samenhang tussen naConale, provinciale en gemeentelijke schaal vraagt om een heldere koers en bijbehorende
middelen. Dit vraagt om gezamenlijke betrokkenheid van alle overheden. Centrale sturing doet geen recht aan de
complexiteit van de regioprocessen. Een gebiedsgerichte benadering waarin door alle parCjen vanuit integraliteit naar
sectorale opgaven wordt gekeken is essenCeel.
• Ruimtelijke kwaliteit is en blij[ een belangrijk element in de RES’en. Deze problemaCek is te complex om te vangen in één
mooie tekening of in één sterke oneliner. Ruimtelijke kwaliteit vraagt om conCnue ruimtelijke afwegingen en gesprekken,
op alle schaalniveaus.
• Om de integrale afwegingen te borgen, ook over de regio’s heen, is afstemming met andere programma’s en projecten
noodzakelijk. De RES raakt aan veel andere trajecten: Omgevingsvisies, Regionale Mobiliteitsprogramma’s, Cluster Energie
Strategieën, het Programma Energiehoofdstructuur (PEH), de landbouwtransiCe, woningbouwopgaven, NOVI-gebieden,
etc. RealisaCe van de RES vraagt om integrale aanpakken en het benucen van koppelkansen.

33

Het advies van NP RES
Creëer de juiste randvoorwaarden en instrumenten
• Het overgrote deel van de regio’s neemt ambi<es op in de RES 1.0 over het streven naar 50% lokaal eigendom.
Financiële par<cipa<e wordt regelma<g beleidsma<g verankerd, maar is niet juridisch afdwingbaar. We
onderzoeken nu, samen met het Rijk, of extra juridisch instrumentarium wenselijk en nodig is om dit streven te
realiseren in de prak<jk.
• Om de RES-projecten tot uitvoering te kunnen brengen zijn voldoende passend geschoolde arbeidskrachten nodig.
Dit vraagt om inzet op een toekomstgerichte arbeidsmarkt en scholing voor de banen van morgen, zowel in de
RES-regio’s als op na<onale schaal.
• Ook de ﬁnanciering van de energietransi3e behoee bijzondere aandacht. Op korte termijn is zicht nodig op
ﬁnanciële ondersteuning voor RES en NP RES voor het vervolg naar de RES 2.0 en verder. Daarnaast is het voor de
con<nuïteit van de uitvoering van de RES noodzakelijk dat er helderheid komt over de brede ﬁnanciering van de
energietransi<e willen we voldoende tempo kunnen maken.

34

Het vervolgproces
Tot de RES 1.0
• Regio’s zijn druk bezig om in juli 2021 een zo goed en concreet mogelijke RES 1.0 op te leveren. Dit vraagt onder andere om:
• Een transparante, navolgbare besluitvorming waarin de inbreng uit par=cipa=eprocessen herkenbaar is afgewogen.
• Een duidelijk traject voor de afweging en verankering van de RES in het juridisch-ruimtelijk instrumentarium.
• Een heldere uitvoeringsstrategie waarin aangegeven wordt hoe de RES 1.0 tot uitvoering gaat komen, inclusief afspraken over de
programmering van de aanpassingen aan het energiesysteem.
• Het met elkaar vasthouden en borgen van voldoende kennis, kunde en capaciteit voor het vervolg na de RES 1.0.

• Een zorgvuldig proces tot 1 juli, regionaal en lokaal met volksvertegenwoordigers en inwoners, is belangrijk. Daardoor hebben we
op 1 juli een zo goed mogelijk totaalbeeld van de – door volksvertegenwoordigers vastgestelde – regionale ambiBes en plannen.

Rich3ng de RES 2.0 en verder
• TegelijkerBjd weten we dat we op 1 juli niet helemaal klaar zijn. Lang niet alles zal zijn uitgekristalliseerd. De energietransiBe, en
daarmee ook de RES, gaat door na 1 juli 2021. Ook het gesprek met de omgeving en het afwegen van belangen gaat door.
• Langjarige samenwerking op de schaal van de regio is nodig om de ambiBes tot realisaBe te brengen en om knelpunten op te
lossen. Maar ook om een ruimtelijk goede uitwerking te maken, draagvlak te creëren en de aanpassing aan het netwerk en de
kosten beheersbaar te houden. Alleen samen brengen we de RES’en van ambiBe naar uitvoering.

35

npres.nl