5
Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 21 mei 2014 te
Brussel tot stand gekomen Overeenkomst betreffende de
overdracht en mutualisatie van de bijdragen aan het
gemeenschappelijk afwikkelingsfonds (Trb. 2014, 146) (
34155 ).
De voorzitter:
Ik heet de minister van Financiën nogmaals welkom, evenals
de Kamerleden die dit onderwerp behandelen.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Merkies (SP):
Voorzitter. Op mijn verzoek is goedkeuring van de overeenkomst betreffende de mutualisatie van het afwikkelingsfonds
onthamerd. Het gemeenschappelijke afwikkelingsfonds is
een van de onderdelen van de bankenunie die wij niet zien
zitten. We zijn het er namelijk niet mee eens dat we elkaars
banken moeten gaan redden in Europa. Niet voor niets heb
ik eind 2013 — het is al even geleden — samen met de
heren Harbers en Van Hijum een motie ingediend. Het
belangrijkste punt daarvan was dat er zou worden toegewerkt naar een stelsel met nationaal afgebakende fondsen.
Daarnaast spraken wij ons in de motie uit tegen een nieuwe
achtervang vanuit het ESM, de public backstop, en voor de
garantie van de informatiepositie van het Nederlandse
parlement en de verantwoording jegens het parlement. Die
motie is aangenomen. Toch constateer ik dat de Kamer op
alle drie die punten nul op het rekest heeft gekregen. Erkent
de minister dit? Om hem te helpen, loop ik de punten even
langs.
In plaats van de nationale fondsen kwamen er nationale
compartimenten. Die moeten in de loop van acht jaar
samengaan in één Europees afwikkelfonds. Bij de nieuwe
achtervang, de public backstop, trekt de Kamer ook aan het
kortste eind. In een verklaring van de Ecofin-groep werd
immers te verstaan gegeven dat er tijdens de overgangsperiode wordt gewerkt aan een gemeenschappelijke Europeespublieke achtervang. Hoe is het daarmee gesteld? In de
schriftelijke antwoorden schrijft de minister dat hij niet kan
uitsluiten dat de overheid uiteindelijk met belastinggeld zal
moeten ingrijpen bij het redden van banken. Hij voegt
daaraan toe: voor de scenario's waarbij bail-in en de
mogelijkheden van het Single Resolution Fund zijn uitgeput,
zijn de ministers van de eurogroep en de Ecofin bij het
bereiken van het Raadsakkoord over het Single Resolution
Mechanism ook overeengekomen dat zij zullen werken aan
een systeem waarbij in laatste instantie brugfinanciering
aan het Single Resolution Fund verstrekt kan worden. Dit
systeem dient operationeel te zijn op het moment dat het
Single Resolution Fund in werking treedt, dat wil dus zeggen
in januari 2016. Verder schrijft de minister: tot op heden
zijn hierover nog geen besluiten genomen. Hoe kan het dat
daarover nog altijd geen duidelijkheid is? Kan de minister
die duidelijkheid nu wel geven? De brugfinanciering zal
worden verstrekt vanuit ofwel nationale middelen, ofwel

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

het ESM. Nederland zet erop in dat die financiering uit de
nationale middelen zal komen. Hoe staan de andere landen
daarin? Wanneer wordt daarover een besluit genomen?
In de schriftelijke ronde kwam ook de vraag aan de orde of
de bijdragen door de banken in cash moeten worden afgedragen. Daarop antwoordde de minister dat vooraf te
betalen bijdragen aan het afwikkelfonds ook kunnen worden
geleverd door zogenoemde "onherroepelijke betalingstoezeggingen". Waarom is dat? Dat klinkt een beetje als IOU's.
Kan de minister zeggen waarom die mogelijkheid is
geschapen?
Ik kom tot slot op de informatiepositie van de Kamer en de
verantwoording naar de Kamer. Beide zaken zijn volgens
het huidige kader van de bankenunie allerminst gegarandeerd. We hebben het hierover vorige week ook nog gehad,
tijdens het AO over de bankenunie. Als gevolg van het
Single Resolution Mechanism is er niet langer sprake van
voorafgaande betrokkenheid van het nationale parlement
bij de besluitvorming over afwikkeling van een grote
Nederlandse bank. Dat betekent ook dat de Kamer dus niet
vooraf wordt geïnformeerd. Als een grote bank in de toekomst in de problemen komt, kan de Kamer eigenlijk alleen
nog maar toekijken. We kunnen dan eigenlijk alleen nog
maar in de krant lezen wat er met onze banken gebeurt en
wie hiervoor gaat opdraaien. Ik vraag me soms af of dit bij
het grote publiek wel voldoende is doorgedrongen. Ook is
de vraag welke bevoegdheden de Europese Rekenkamer
heeft. Over de bevoegdheden ten aanzien van de ECB
worden we voor de zomer geïnformeerd. Dat werd vorige
week nog eens bevestigd. Daarbij verwijs ik ook naar de
aangenomen motie van mij en de heer Omtzigt. Voor zover
ik het begrijp, kan de Europese Rekenkamer alle rekeningen
van ontvangsten en uitgaven van de Single Resolution
Board onderzoeken. Ik ben in het volgende geïnteresseerd.
Kunnen we wel natrekken hoe de Single Resolution Board
tot zijn beslissing is gekomen met betrekking tot de resolutie
van de banken? In hoeverre krijgen we daar achteraf inzage
in?

De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik heb vijftien minuten spreektijd. Dat belooft wat! Ik zal
rustig spreken.
Voorzitter. Waarom staan we hier vandaag eigenlijk?
Waarom is deze overeenkomst eigenlijk geen hamerstuk,
vroeg ik me af toen ik de stukken las. Zoals gewoonlijk als
het om de Europese Unie gaat, staat het parlement namelijk
buitenspel. De goedkeuring is namelijk al gegeven en nu
mogen de nationale parlementen hun plasje erover doen,
voor de bühne. Want we mogen niet tegenstemmen, we
mogen niet amenderen en moties hebben geen zin. Eigenlijk
mogen we, zoals gebruikelijk in de Europese Unie, tekenen
bij het kruisje. Wat zou er gebeuren als het Nederlandse
parlement niet instemt met deze wet?
Zelfs de Raad van State had geen opmerkingen. Het komt
niet vaak voor dat de Raad van State gewoon geen enkele
opmerking heeft. Maar waarom zou de Raad van State ook?
Alsof de minister ook maar iets kan aanpassen aan deze
wet. Het zou zonde zijn van de tijd en de inspanningen die
de Raad van State eraan zou besteden. Ook de Raad van
State mag tekenen bij het kruisje. Men vond het zelfs niet
nodig, het advies openbaar te maken. Kunnen we alsnog

10 juni 2015
TK 94

94-5-1

dat advies van de Raad van State krijgen? Misschien staat
er toch nog iets zinnigs in.
Dit is weer een stap in de richting van een federaal Europa,
waarbij alle onevenwichtigheden worden gladgestreken en
alle problemen en alle ellende worden gecollectiviseerd.
We zwemmen steeds verder de fuik in. Stap voor stap wordt
onze soevereiniteit overgedragen en worden miljarden
overgeheveld van Noord naar Zuid, van rijk naar arm, van
sterk naar zwak. Met dit resolutiemechanisme hebben we
straks niets meer te zeggen over de afwikkeling en de redding van bijvoorbeeld ABN AMRO of een SNS REAAL. Deze
waren onder het nieuwe regime waarschijnlijk allang afgewikkeld. Zelfs de minister, of hij het nu leuk vindt of niet,
had er niets meer over te zeggen. Kan de minister mij van
het tegendeel overtuigen? Wat was er in retroperspectief
gebeurd met ABN AMRO of SNS?
Ook de PVV vindt het goed dat er toezicht op banken is. Dat
is natuurlijk belangrijk. Maar waarom dit Europees moet
worden geregeld, is voor ons een raadsel. De ECB wordt
steeds belangrijker en Nederland wordt meer en meer
overgeleverd aan de grillen van Frankfurt. We mogen er
niets van vinden. De ECB is tenslotte onafhankelijk. Het
ECB-toezicht mag ook wat kosten. Eerst werden er 1.000
duurbetaalde toezichthouders in dienst genomen, die hun
intrek namen in een nieuw gebouw dat maar liefst 1,3 miljard heeft gekost. Het mag wat kosten, daar in Europa. We
staan erbij en kijken naar deze weelde, maar we mogen er
niets van vinden. Wat gaat dit ECB-toezicht onze banken
extra kosten?
Ook onduidelijk is, waarom een bank in de problemen
gemeenschappelijk moet worden afgewikkeld. Waarom is
de bail-in beperkt tot 8% van het balanstotaal? Waarom
geen volledige bail-in? Dan was het resolutiefonds niet
nodig geweest. Waarom moet een Nederlandse bank
opdraaien voor het falen van een Spaanse bank? Wat heeft
die Nederlandse bank eigenlijk misdaan, dat die daarvoor
wordt aangeslagen? Toch gaat het zo gebeuren. Wij mogen
daar niets van vinden. De inzet van de bail-in kan door
politieke overwegingen worden beperkt met als argument
destabilisatie en besmettingsrisico. Bij maatschappelijke
onrust, zoals op Cyprus, was die bail-in van 8% waarschijnlijk niet gehaald. Zoals we zagen bij SNS werden de achtergestelde bondholders bewust ontzien, vanwege genoemde
argumenten. Wat zijn de afspraken van deze 8% bail-in dan
nog waard? Want de Spaanse banken moesten tenslotte
geholpen worden met belastinggeld vanwege de blootstelling aan Franse banken, de Grieken moesten met 200 miljard
worden geholpen omdat anders Duitse en Franse banken
in de problemen kwamen. De hele bail-in kan dus worden
gepolitiseerd; ze blijkt straks een wassen neus. Wat als de
8% bail-in niet wordt gehaald, omdat bijvoorbeeld hele
categorieën crediteuren door de resolutie-autoriteit worden
uitgesloten? Wordt de hele bail-in niet veel te politiek?
Wanneer kan het ESM eigenlijk worden aangesproken?
Want ook dat blijkt niet uit de stukken, maar het is wel
mogelijk gemaakt. De Nederlandse inzet was tot nu toe dat
het Europees toezicht eerst geregeld moest zijn voordat
kon worden overgegaan tot een Single Resolutie Mechanisme. Is dat toezicht nu goed geregeld? Ze zijn daar in
Frankfurt nog maar vijf maanden bezig en het gebouw is
net opgeleverd. Kan de minister mij ervan overtuigen dat
het toezicht op de rails staat?

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

Een andere eis van deze minister was dat de banken een
gelijke uitgangspositie moesten hebben. Toch zijn er maar
liefst 25 banken gezakt voor de stresstest. Toevallig waren
dat bijna allemaal Zuid-Europese banken. De Spaanse
banken zaten daar nog niet eens bij, want die waren net
gered met 40 miljard uit het ESM. Zijn alle 130 banken op
dit moment wel gezond, voldoende gekapitaliseerd en
stressbestendig? Hoe hebben ze die 25 miljard die ze tekort
kwamen, aangevuld?
Op basis van de BRRD moeten banken 0,1% van het totaal
gegarandeerde deposito afstorten in het afwikkelingsfonds.
Voor Nederland betekent dit een afdracht van 450 miljoen
in 2015. Waarom moet die al in 2015 betaald worden, terwijl
het SRM pas in 2016 wordt geactiveerd? Is 2015 dan jaar
één of jaar nul in de opbouw van dat fonds? Vanaf 2016 zal
de afwikkelingsraad ieder jaar de bijdrage van elke bank
aan het fonds bepalen, maar wij mogen niet weten hoe het
dat doet. Hoe wordt die afdracht bepaald door het afwikkelingsfonds? Dat is geheim. Hoeveel moet een bank afdragen
aan het resolutiefonds? Dat is geheim. Waarom mogen wij
niet weten hoeveel de Nederlandse banken gaan afdragen
aan het resolutiefonds, precies per bank: naam, rugnummer
en bedrag? Waarom is dit geheim? Kan de minister niet
helder maken hoeveel elke Nederlandse bank moet afdragen
in 2016 en daarna? Geen open cheques meer, alstublieft.
Brussel stuurt ons al de ene rekening na de andere, zonder
dat we mogen weten hoe die bedragen tot stand zijn
gekomen. Trek hier een streep.
Ten slotte wil de PVV een overzicht per bank waarin staat
hoeveel de banken nu kwijt zijn aan toezichtkosten, aan
DNB, de AFM en nu ook de ECB, aan afdrachten aan resolutiefondsen, aan bankenbelasting en aan depositogarantiestelsels. Die afdrachten worden opgebracht door de klant.
Het is allemaal bedoeld om de belastingbetaler uit de wind
te houden, maar alles wat de banken betalen, wordt uiteindelijk omgeslagen op de klant en de klant van de bank is
ook een belastingbetaler.

De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. Ik ga een iets ander verhaal vertellen dan de heer
Van Dijck, zoals u ook van mij gewend bent. Ja, het gaat
inderdaad over het overdragen van soevereiniteit. Dat is
ook precies de bedoeling. We hebben de afgelopen jaren
namelijk gezien dat er een wurggreep is tussen banken en
overheden in Europa, waardoor we van de regen in de drup
komen. Juist door die wurggreep door te knippen door het
toezicht en de resolutie op Europees niveau te tillen, proberen we te voorkomen dat de belastingbetaler weer moet
opdraaien voor het redden van banken. D66 vindt dat een
heel goede ontwikkeling. Ik wil ook mijn complimenten
uitspreken voor de snelheid waarmee de bankenunie tot
stand is gebracht en waarmee dit wordt uitgewerkt.
Ik heb vandaag niet veel: twee opmerkingen en een vraag.
De opmerkingen gaan over de institutionele opzet en over
het punt van de megabanken. De vraag gaat over de brugfinanciering, waar ook de heer Merkies aandacht voor vroeg.
Mijn eerste opmerking gaat over de institutionele opzet.
Zoals u weet, is D66 groot voorstander van Europese communautaire wetgeving en niet van intergouvernementele
verdragen. Die opmerking heb ik een jaar geleden gemaakt
toen we dit punt behandelden. Die situatie kan niet omge-

10 juni 2015
TK 94

94-5-2

draaid worden. Dat is natuurlijk niet fraai. We moeten proberen om dit in Europese wetgeving te verankeren.
Mijn tweede opmerking gaat over het resolutiemechanisme.
Dat moet zich nog gaan bewijzen. Of de "bail-in"-regels
waterdicht zijn en of de beslissing inderdaad in een weekend genomen kan worden, zal nog moeten blijken. Daarom
is het belangrijk dat we er tegelijkertijd voor zorgen dat de
banken niet zo groot, ingewikkeld en complex worden, dat
een afwikkeling in de praktijk niet tot stand kan worden
gebracht.
We hebben aandacht gevraagd voor het punt van de
megabanken, of "too big to fail"-banken. Ik spreek mijn dank
uit aan de minister voor het opstellen van de position paper
over de Qualifying Holdings Directive, hier beter bekend
als de Antonvenetarichtlijn. Ik vind het een goed stuk en
ben zeer benieuwd hoe daarop wordt gereageerd in Europees verband. Mijn vraag gaat over de brugfinanciering,
de common backstop. Ik begrijp de terughoudendheid van
de minister ten aanzien van de common backstop, omdat
het systeem uiteindelijk zo moet zijn dat aandeelhouders
en obligatiehouders als eerste moeten betalen wanneer het
fout gaat. Je hebt daarbij een resolutiefonds, dat eventueel
betaald wordt door de banken, achter de hand om toe te
schieten als dat onvoldoende mocht zijn. Maar, zoals de
heer Merkies al zei, op 1 januari moet er invulling worden
gegeven aan de afspraak die een jaar geleden is gemaakt
over de common backstop. Hoe staat het daarmee en hoe
kijkt de minister daartegen aan?

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Het wetsvoorstel dat we vandaag bespreken, is
belangrijk. We gaan vaststellen hoe banken zelf, en niet
meer de belastingbetaler, verantwoordelijk worden voor
hun omvallende conculega's. Dat is althans de bedoeling.
Laten we ons niet voortijdig rijk rekenen. Het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds gaat op 1 januari 2016 in. Tot die
tijd komt er brugfinanciering, zoals mijn collega's al
opmerkten. De minister geeft aan dat Nederland erop inzet
dat de nationale overheden in die overgangsperiode alleen
verantwoordelijk zijn voor hun eigen nationale bankensector. Maar hoe hard is dit? Waarom zijn hierover geen harde
afspraken gemaakt? Krijgt Nederland straks een tegenvaller
— laten we die een naheffing noemen — omdat dit niet is
afgedekt? Ik geef een voorbeeld. Wat gebeurt er als het
Griekse bankenstelsel volgende maand of over drie maanden in zijn geheel in elkaar klapt? Is de minister er dan nog
steeds van overtuigd dat Nederland alleen opdraait voor
de verliezen van de Nederlandse bankensector of zal er toch
een Europese oplossing komen onder dit raamwerk?
Het CDA maakt zich zorgen over een nieuwe systeemcrisis
die ons kan treffen. De veronderstelde stabiliteit na de voltooiing van de bankenunie bezien wij met enige scepsis.
Laten we niet vergeten dat de overheden in Europa tijdens
de crisis voor honderden miljarden aan bankensteun
moesten verlenen. Het Single Resolution Fund (SRF) is
straks — nou ja, in de verre toekomst — gevuld met wel 55
miljard euro. Natuurlijk moeten straks eerst de kapitaalverstrekkers bloeden, de total loss-absorbing capacity (TLAC),
en komt pas daarna het afwikkelfonds om de hoek kijken,
maar wij maken ons toch zorgen over de omvang van het
fonds. Is het genoeg als het een systeemcrisis betreft in
plaats van een enkele bank? Kan de minister hier zijn

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

mening over geven? Is het geen idee om te blijven storten
in dat fonds en niet te stoppen bij 55 miljard euro voor de
hele Unie?
In dat kader maken wij ons zorgen over de "too big to fail"banken. De waarborgen die er zijn, zijn voor ons nog niet
overtuigend. Waarom zeggen we niet gewoon hardop dat
er de komende vijf jaar geen fusies mogen zijn van banken
die onder ECB-toezicht vallen? Waarom zou de minister dat
willen tegenhouden? Wil hij de toezegging doen dat hij
ervoor gaat zorgen dat die banken de komende vijf jaar niet
fuseren, tenzij gedwongen, bijvoorbeeld wanneer een bank
gered moet worden en overgenomen moet worden door
een andere bank? In zo'n geval kan ik mij voorstellen dat
een wat grotere bank een kleinere omvallende bank onder
zijn hoede neemt.
Zolang de financiële wereld nog niet volledig dienstbaar is
aan de samenleving en zolang de door ons gewenste cultuurverandering nog niet door woorden en daden wordt
voltooid, blijft het CDA zorgen houden over ons financiële
systeem. Deelt de minister deze zorgen of denkt hij dat die
cultuurverandering er wel was? Wij stellen deze vraag vaker.
De minister antwoordt altijd dat de regering verschillende
maatregelen neemt om de stabiliteit van het systeem te
vergroten. Op zich klopt dat, maar het is allemaal wel binnen
het huidige systeem bedacht. Immers, met de opkomst van
Google en Apple, juist ook op financieel gebied, zouden we
ook in dit raamwerk heel snel achter feiten kunnen aanlopen. Niet alleen de arbeidsmarkt wordt flexibeler, maar ook
de financiële sector. Dat biedt voordelen, maar ook nadelen,
die straks heel groot kunnen zijn. Voor omvallende grote
bedrijven die gelden van consumenten beheren maken we
niet zulke afspraken zoals we die nu voor banken maken.
Wat wordt er met deze zorgen in de toekomst gedaan en
hoe ziet de consumentenbescherming eruit bij bedrijven
die ook betaaldiensten aanbieden en grote hoeveelheden
consumentengeld beheren?
Ook het CDA hecht zeer aan een gesloten systeem van
kaders stellen, controleren en verantwoording afleggen. In
dit kader vraag ik de minister of het toezicht op de Single
Resolution Board wel voldoende is geregeld. Wij sturen
straks degene die het initiatief tot afwikkeling mag nemen,
maar hij staat niet onder onafhankelijk toezicht. Deze mensen beslissen over tientallen miljarden belastinggeld, ook
Nederlands belastinggeld, ook Grieks belastinggeld. Hoewel
de board onafhankelijk werkt, wil dat niet zeggen dat de
mensen niet kunnen worden beïnvloed door krachten van
buiten. Als het om heel veel geld gaat, gebeurt dat bijna
standaard. Voor een voorbeeld verwijs ik naar de FIFA-soap
van de afgelopen weken. Is het een idee om de Europese
Rekenkamer hierin een vaste rol te geven? Is de minister
bereid om het voortouw te nemen om te komen tot een
gesloten toezicht op de Single Resolution Board?
Ik maak mij zorgen over de grote hypotheekportefeuille van
de Nederlandse banken. Ik maak mij specifiek zorgen over
de manier waarop Europa kijkt naar de risico's die dit met
zich brengt. De Nederlandse hypotheekbanken hebben ook
tijdens de crisis goed gepresteerd en de default rate is laag.
Toch wordt deze portefeuille als risicovol gezien en dat leidt
ertoe dat Nederlandse banken relatief veel moeten bijdragen
aan het afwikkelingsfonds. Uiteindelijk draait de consument
in Nederland hiervoor op, omdat de banken de kosten zullen
meenemen in de rentepercentages. Overigens draait ook

10 juni 2015
TK 94

94-5-3

de belastingbetaler ervoor op, omdat die rente weer
aftrekbaar is van de belastingen.
Daarnaast moeten Nederlandse banken extra en relatief
meer kapitaal aanhouden dan andere banken in de bankenunie. Dat leidt tot bijvoorbeeld minder uitlenen aan bedrijven en daar is sprake van een tekort. De minister bevestigt
dit in de schriftelijke beantwoording, maar ik zie tot nu toe
geen actie om dit in het voorgestelde mechanisme te corrigeren. Is de minister bereid om het Nederlandse standpunt
actief naar voren te brengen met als gevolg dat in ieder
geval een deel van deze misrekening van Europa wordt
gecorrigeerd?

De heer Harbers (VVD):
Voorzitter. De VVD is een groot voorstander van de Bankenunie en het bijbehorende afwikkelingsfonds dat door de
banken wordt gevuld. Grote banken en investeerders
stoppen niet bij de landsgrenzen; dat doen zij al heel lang
niet meer sinds wij de interne markt hebben. De kansen
maar ook de nadelen van een internationale bankensector
vragen dus om bovennationale oplossingen. De VVD is van
mening dat de risico's die gepaard gaan met investeren in
banken, ook bij de investeerders zelf moeten liggen en niet
bij de belastingbetaler. De bankensector komt hiermee
wederom een stapje dichter bij een normale sector. Immers
ook bij de bakker op de hoek zorgt de overheid niet voor
een bail-out als hij failliet dreigt te gaan. Het terugbrengen
van de kosten van de afwikkeling van de bank, van de
overheid naar de sector en naar investeerders zelf, ziet de
VVD daarom als een groot winstpunt.
Al veel eerder werden de regels voor zo'n bail-in vastgelegd
in de BRRD-richtlijn. Die regels bepalen dat een bank in
problemen een kapitaaltekort eerst moet laten opvullen
door een bail-in van investeerders. Zo wordt geborgd dat
de risico's van investeren in een bank terechtkomen bij
degenen die de risico's zijn aangegaan.
In de SRM-richtlijn is onder andere afgesproken dat wanneer de bail-in geen soelaas biedt en een bank afgewikkeld
moet worden, de kosten hiervan verhaald moeten worden
op een privaat, door de financiële sector gefinancierd fonds:
het afwikkelingsfonds waarover wij vandaag spreken. Het
voorliggende wetsvoorstel regelt de goedkeuring van het
verdrag waarin de regels voor dit fonds zijn vastgelegd. Dit
fonds van grofweg 55 miljard euro wordt in de komende
jaren door bijdragen van de financiële sector gevuld. Nationale afwikkelingsautoriteiten zullen de bijdragen innen en
de hoeveelheid geld die banken bijdragen aan het fonds,
is afhankelijk van de grootte en/of het risicoprofiel van de
bank. De opzet volgt daarmee de lijn van mijn motie van
december 2013 en ik ben daar blij mee.
De regels zijn op uitdrukkelijk verzoek van de VVD — in een
eerdere motie — vastgelegd in een apart verdrag. Ik herinner eraan dat de Europese Commissie aanvankelijk de
oprichting van het fonds wilde regelen door middel van
een gewone verordening. Dit zou echter betekenen dat
Nederland het risico had gelopen dat de "bail-in"-regels
ooit zouden kunnen worden afgezwakt door een meerderheid en dat dan toch een beroep zou kunnen worden gedaan
op de bijdrage die Nederlandse banken in het afwikkelingsfonds hebben gestort. Door dit aparte verdrag wordt dit
voorkomen. Daarin is immers niet alleen vastgelegd dat

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

het expliciet de bedoeling is dat de "bail-in"-regels niet
mogen verwateren, maar ook dat als die regels ooit zouden
worden versoepeld, er een procedure is waardoor lidstaten
uiteindelijk de deelname aan het gemeenschappelijk
afwikkelingsfonds zouden kunnen beëindigen. Dat vind ik
heel belangrijk.
Het tweede belangrijke punt dat is vastgelegd is dat het
fonds vooralsnog bestaat uit nationale compartimenten,
zodat de bijdragen van banken in Nederland, zeker in de
eerste jaren, niet tot het maximum kunnen worden gebruikt
voor probleembanken elders. Geleidelijk worden die compartimenten samengevoegd. Die nationale compartimenten
waren ook een harde voorwaarde. We hebben veel zekerheid gekregen bij de start van de bankenunie, door de
doorlichting van de banken, de asset quality review. Het
was ook van belang dat er doorgelicht werd door de ECB,
maar we wilden hoe dan ook nog een extra zekerheid
inbouwen om te voorkomen dat banken in problemen in
de eerste jaren nog snel zouden proberen eventuele verborgen problemen af te wentelen op banken in andere lidstaten. Bij die belangrijke uitgangspunten helpt het enorm dat
we de bankenunie op deze wijze hebben vormgegeven en
daarom stemmen wij ook in met het voorliggende verdrag.
De heer Merkies (SP):
We hebben samen een motie ingediend en volgens mij was
daarin het belangrijkste punt —ik ben benieuwd of de heer
Harbers dat nog steeds het belangrijkste punt vindt — dat
wordt toegewerkt naar een stelsel met nationaal afgebakende afwikkelfondsen. Daar is nog niet aan voldaan.
De heer Harbers (VVD):
In die motie stonden zes punten en die zijn wat mij betreft
allemaal belangrijk. Daar stond ook in — daar hebben we
het al eerder in het debat over gehad — dat er geen nieuwe
publieke achtervang vanuit het ESM mag komen. In weerwil
van het feit dat de Ecofin-Raad zei "ja, we willen daar toch
naar kijken", is deze er tot de dag van vandaag niet gekomen
en dat vind ik heel goed. Er stond bijvoorbeeld ook in dat
er in het verdrag een directe verwijzing moet komen naar
de BRRD-regels, zodat je kunt voorkomen dat die verwateren. Zo kan ik die hele motie nalopen; daar stonden zes
punten in. Van vijf punten kun je zo zeggen: check, die
hebben we binnen. Inderdaad stond er ook in dat het uit
nationale fondsen zou moeten bestaan; dat is niet volledig
binnengehaald. Dat zijn nationale compartimenten geworden, maar zeker in de eerste jaren werken die volledig op
de wijze zoals we nationale fondsen bedoeld hebben. Als
het eruitziet als een nationaal fonds en het ruikt naar een
nationaal fonds, mag je het van mij een compartiment
noemen, maar zeker voor de eerste jaren, voor die hele
belangrijke startfase van de bankenunie, hebben we ook
op dat punt in de motie gelijk gekregen.
De heer Merkies (SP):
Er wordt nu heel erg een draai gegeven aan de feiten om
te doen alsof de motie is uitgevoerd. Laten we wel wezen:
ik ben ook bij al die debatten geweest. We hebben die
debatten samen gevoerd en het allerbelangrijkste wat de
heer Harbers zei was dat die nationale afwikkelfondsen
moesten blijven. Dan kun je wel zeggen "ja, dat worden nu
compartimenten", maar uiteindelijk worden deze in acht
jaar tijd één afwikkelfonds. De heer Harbers heeft zich hier

10 juni 2015
TK 94

94-5-4

echt met hand en tand tegen verzet, dat waren ook de
koppen in de krant. Dit heeft hij toch gewoon niet binnengehaald? Deze motie is toch gewoon niet uitgevoerd door
de minister van Financiën?
De heer Harbers (VVD):
Dit politieke debat hebben we al lang geleden gevoerd, in
december 2013 en in januari 2014. In dat debat heb ik ook
aangegeven dat we van de zes punten in de motie, er vijfenhalf hebben binnengehaald. Ik vind dat een goede score.
Het had inderdaad mijn voorkeur gehad om tot in de eeuwigheid volledige nationale fondsen te hebben, als dat
mogelijk was geweest. Kan ik hiermee leven? Ja. Dat heb
ik destijds ook al toegegeven.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Het is bijna een herhaling van zetten, maar zo kennen we
de VVD weer. Ze trekt een grote broek aan en zegt: dat gaat
ons niet gebeuren. Ze dient zelfs een motie in en vervolgens
tekent ze bij het kruisje. Kom me nu niet vertellen dat dit
afzonderlijke fondsen zijn op nationaal niveau. Ze worden
gewoon gemutualiseerd. In het eerste jaar gaat er al 40%
gezamenlijk in de pot. In het tweede jaar gaat het om 20%.
Na twee jaar heb je dus al 60% gezamenlijk. Kom dus niet
aan met de opmerking dat u dat hebt binnengehaald.
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
De heer Tony van Dijck (PVV):
De heer Harbers mag wel een beetje realiteitszin laten zien.
Hij had een ander wensenpakket, maar hij heeft gewoon
niks te zeggen in Europa. In dit parlement tekent hij weer
bij het kruisje.
De heer Harbers (VVD):
Mijn realiteit is dat we van mijn tweede motie uit december
2013 vijfenhalf van de zes punten hebben binnengehaald.
Mijn allerbelangrijkste realiteit is datgene wat ik met mijn
eerste motie uit oktober 2013 heb binnengehaald. Aanvankelijk stond ik op dit punt alleen in de Kamer. Ik zei dat het
in een apart verdrag geregeld moest worden, dat het niet
geregeld kon worden in een reguliere verordening onder
het EU-verdrag. Het is een apart verdrag geworden, met
een directe verwijzing naar de BRRD-richtlijn. Bovendien is
er een procedure om eruit te kunnen, mochten de regels
verwateren. Daarmee heb ik meer dan voldoende binnengehaald.
De voorzitter:
Mijnheer Van Dijck, wel een vraag graag.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Oké, het is een apart verdrag geworden. Dat is het jasje,
maar waar het eigenlijk om gaat, is dat een Nederlandse
bank straks moet opdraaien voor een Spaanse bank. Dat is
het grote probleem. Daarom wilde u nationale fondsen. Die
Spaanse banken zijn net met 40 miljard geholpen. Als dat
een jaar later was gebeurd, hadden ING en ABN AMRO 40

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

miljard moeten overmaken naar die Spaanse banken. Dat
wilde u voorkomen, maar dat hebt u gewoon niet binnengehaald.
De heer Harbers (VVD):
Dat hebben we binnengehaald. Het allerbelangrijkste wat
we hebben binnengehaald, is dat het een apart verdrag is,
waarin Nederland wat te zeggen heeft. Onder een gewone
verordening binnen het EU-verdrag hadden we bij meerderheid overruled kunnen worden als de andere landen zouden
vinden dat het wel mooi geweest is, dat de crisis voorbij is
en dat we niet meer van die strenge "bail-in"-regels hoeven
hebben. Daarvoor hebben we nu een goed slot op de deur.
Daarom vind ik dit ook een dag om te vieren.

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. De PvdA-fractie is een groot voorstander van
een Europese bankenunie. Banken opereren internationaal,
ze concurreren internationaal en ze leggen de risico's ook
internationaal neer bij verschillende overheden als er geen
bankenunie is. We hebben dat tijdens de crisis kunnen zien.
Wat was er immers gebeurd met ABN AMRO als we deze
regels, deze afspraken, zo zeg ik ook tegen de heer Van
Dijck en anderen, hadden gehad? Dan hadden de aandeelhouders, de beleggers, ervoor opgedraaid en niet de
belastingbetaler. Omdat we deze afspraken toen niet hadden, was dat nu wel noodzakelijk. Dat was dus het effect
van deze afspraken geweest en dat was goed geweest. Het
is goed als aandeelhouders op de blaren zitten als een bank
omvalt. Het is slecht als belastingbetalers op de blaren zitten
als een bank omvalt. Er zijn nu, in Europees en dus internationaal verband, heldere afspraken gemaakt over wie
opdraait voor de ellende bij banken. Daarmee voorkom je
ruzies tussen overheden in het geval een bank én in
Nederland én in België zit. Er is ook Europees toezicht
gekomen op de banken. We spreken morgen met de Europese toezichthouder op de financiële sector. We kunnen er
dan als parlement ook zelf naar vragen. Het toezicht is
scherper en beter geworden. Dat is ook nodig, want de
financiële sector heeft door roekeloos gedrag de economie
in Europa grote schade toegebracht.
Vandaag wordt met deze wetgeving een verdere stap in de
richting van een bankenunie gezet. Die stap heeft de steun
van de PvdA-fractie. Ik heb daarbij nog twee vragen c.q.
opmerkingen. Mijn eerste punt heeft betrekking op een
vraag die al is gesteld en die gaat over de brugfinanciering.
Mocht er te weinig zijn, hoe zit die dan in elkaar en wanneer
wordt die geregeld? Dat is de PvdA-fractie nog niet helemaal
helder. De heer Koolmees vroeg daar ook naar. Mijn tweede
punt, dat ik bij voortduring maak, maar wel met een reden,
betreft de vraag wat het effect van wetgeving is op de
gereguleerde financiële sector, op de bancaire sector en op
alles wat minder of anders is gereguleerd: de schaduwbank?
We hebben daarover deze week eerder gesproken. De
minister heeft toegezegd in het najaar met een analyse te
komen voor Nederland, maar ook een op Europees niveau.
Ik ben al tevreden met die toezegging, maar ik wil ook plenair dit punt maken. Hoe beter en hoe strenger wij de
financiële sector, de banken, reguleren, hoe meer ontwijkingsconstructies er zullen worden bedacht om onder die
regulering uit te komen. Ook dat kan weer risico's voor de
Nederlandse en Europese economie met zich meebrengen.

10 juni 2015
TK 94

94-5-5

Die risico's moeten worden bestreden. We spreken daar
weliswaar niet alleen vandaag over — we komen er immers
nog verder over te spreken — maar het risico van schaduwbankieren moet worden gemitigeerd.
De voorzitter:
Ik schors de vergadering ongeveer vijf minuten, maar we
zijn flexibel als het iets langer mocht duren.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik geef graag het woord aan de minister van Financiën voor
zijn beantwoording in eerste termijn.

Minister Dijsselbloem:
Voorzitter. We spreken vandaag over een intergouvernementele overeenkomst waarbij de lidstaten wier banken
deel gaan uitmaken van de bankenunie zich verplichten om
resolutieheffingen op te halen bij hun banken en die af te
dragen aan een gezamenlijk fonds, het Single Resolution
Fund, het gemeenschappelijke resolutiefonds. Dat is
onderdeel van de bankenunie. Zoals de heer Koolmees al
aangaf, is met die bankenunie in zeer korte tijd, nadat overigens de Europese Unie erg lang heeft gewacht om de
bankensector echt op orde te brengen waar dat bijvoorbeeld
in de VS veel sneller is gebeurd, een solide maar complex
bouwwerk tot stand gebracht en inmiddels al van kracht
geworden. Belangrijke basis daarvoor zijn de gemeenschappelijke kapitaalseisen die ook internationaal overeengekomen zijn maar die in Europa verder zijn neergeslagen in de
kapitaalseisenrichtlijn op basis van de Baselcriteria. Het
tweede grote bouwblok is het gemeenschappelijke toezicht;
de 130 grootste banken staan onder direct toezicht van de
ECB-toezichtspoot en alle andere banken staan dat indirect
op basis van hetzelfde toezichtsraamwerk dat voor alle
banken, de vele duizenden banken in Europa gaat gelden.
Het derde belangrijke bouwblok is de BRRD, de herstel- en
resolutieverordening die geldt voor alle Europese landen.
Die moet nationaal worden geïmplementeerd. Ook de landen die niet nog een stap verdergaan en samen in de bankenunie stappen, moeten dus aan dezelfde regels van de
BRRD voldoen. Een belangrijk onderdeel daarvan is dat je
een resolutiefonds opricht en dat je daarvoor een resolutieheffing ophaalt bij je banken, hetgeen gebeurt op basis van
gemeenschappelijke onderliggende regelgeving.
Een ander belangrijk deel van de BRRD gaat over de "bailin"-regels. Waarom is dat nou zo cruciaal? We hebben zeker
gesteld dat de banken er veel beter voor staan en voldoen
aan hogere kapitaalseisen die overigens ook nog geleidelijk
aan strenger worden de komende jaren; er is sprake van
infasering. Bovendien zijn de banken voor een deel geherkapitaliseerd. De heer Van Dijck vroeg in dat verband waar
dat geld vandaan komt. Een belangrijk deel komt van de
kapitaalmarkten. In de aanloop naar de start van de bankenunie is door Europese banken heel veel geld opgehaald van
de kapitaalmarkt om er sterker voor te staan en om door
de stresstest heen te komen. Dat heeft voor sommige banken tot aanvullende eisen geleid, in de zin dat ze nog verder
de balans moeten versterken. Daarbovenop komen die "bailin"-regels. Dat betekent dat als in de toekomst een bank in
de problemen komt en verliezen moet nemen en moet

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

afschrijven, die verliezen worden gedragen door de eigenaren van de instelling, zijnde de beleggers, de aandeelhouders en obligatiehouders. Daar is een "bail-in"-hiërarchie
voor afgesproken die veel verdergaat dan in enig land
daarvoor bestond. Dat konden we alleen maar doen omdat
we dat met elkaar afspraken. We hebben in Nederland maar
een heel klein stukje gebail-ind, namelijk toen we de NS
nationaliseerden, en bij ABN AMRO eigenlijk helemaal niet.
Denemarken heeft in het verleden weleens gekozen voor
een diepere bail-in en is daar jarenlang voor gestraft, in de
zin dat de financiering van de Deense bank veel duurder
werd en de financiële markten met groot wantrouwen naar
de Deense overheid keken. Nu hebben we die stap kunnen
zetten omdat we dat gezamenlijk hebben gedaan. Dat is de
kracht van de bankenunie. Je spreekt gezamenlijk hogere
eisen en een toezichtsraamwerk af en je durft dan ook
gezamenlijk te zeggen: als het dan toch nog fout gaat, gaan
de beleggers die rekening betalen.
Dat zijn allemaal verdedigingsmechanismen voor het fonds
waarover we het vandaag hebben. Je hebt niet zomaar
rechtstreeks toegang tot dat resolutiefonds. Integendeel.
De eerste verdedigingslinie is dat banken veel meer geld,
eigen vermogen, bail-inbaar vermogen in huis hebben. Die
eisen worden individueel verder ingevuld via MREL, in
minimaal bail-inbaar kapitaal. Voor op wereldniveau systeemrelevante banken — in Nederland is dat alleen de ING
— wordt nog gewerkt aan de TLAC-eis. Dat is wederom een
kapitaaleis, om ervoor te zorgen dat de hoeveelheid bailinbaar kapitaal voldoende groot is, mocht het fout gaan in
zo'n grote instelling.
Hoe weten we nu dat die "bail-in"-regels, die in eerste
instantie tot 8% gaan voldoende zijn? In vrijwel alle bankreddingen tijdens de financiële crisis in de afgelopen jaren
zou 8% voldoende zijn geweest. Ik geloof dat een of twee
Ierse banken zulke zware verliezen hadden dat 8% niet voldoende zou zijn geweest. Als je die 8% helemaal hebt
gebail-ind en er zijn dan nog meer verliezen te verrekenen,
dan mag je de volgende 5% met nationale middelen of uit
het compartiment van het resolutiefonds financieren. Als
die middelen zijn uitgeput of als het verlies nog groter is
dan deze 5%, dan gaat de bail-in verder door, tot en met
de tegoeden van grote depositohouders. Dat zijn verregaande maatregelen, bedoeld voor een heel andere situatie
dan die van 2008-2009 en de jaren daarna.
Daarmee kom ik als vanzelf bij het fonds en de vraag hoe
dat in elkaar zit. Alle banken dragen eraan bij. Er zit ook een
risicofactor in. Op basis van Europese regelgeving wordt
zeer gedetailleerd vastgesteld op grond van welke criteria
de hoogte van de heffing per bank bekend wordt. De heer
Van Dijk vraagt: mag ik die criteria dan weten voor de banken? Dat weet ik nog niet. Dat heeft ook te maken met een
aspect waar ik straks nog wel even op terugkom, namelijk
de fiscale aftrekbaarheid van de heffing. Sommige banken
kunnen de fiscale aftrekbaarheid misschien niet helemaal
benutten, dus dan is de nettolast voor hen hoger. Maar de
heffing wordt dus bepaald op basis van vaststaande,
gedetailleerde verordeningen. Er zit ook een risicogewicht
in, dat overigens op dit moment voor de Nederlandse
banken gunstig uitpakt. Ik kom daar straks nog op terug
naar aanleiding van de vraag van de heer Omtzigt over de
Nederlandse hypotheekportefeuilles.
Zo wordt het fonds gevuld. Het fonds bestaat in eerste
instantie uit nationale compartimenten. Twee mechanismes

10 juni 2015
TK 94

94-5-6

spelen daarbij een rol. Ten eerste wordt het fonds geleidelijk
gevuld over een periode van acht jaar en ten tweede wordt
de risicodeling geleidelijk opgevoerd. Het eerste jaar zit er
natuurlijk nog maar een heel klein beetje kapitaal in het
fonds en zetten we al wel een stap van 40% risicodeling.
Daarna wordt dit in kleinere stapjes opgevoerd tot 100%
risicodeling. Aan het eind van de acht jaar hebben we in
principe een gevuld fonds van 55 miljard euro en delen we
ook de risico's.
Is dat nu onlogisch? Nee. Nederland heeft zelf dit voorstel
gedaan, inclusief het invoeren van een geleidelijke mutualisatie. Wij willen zeker weten dat alle banken die toetreden
tot de bankenunie er in principe gezond voorstaan. Is dat
het geval, dan nog kunnen er door allerlei historische factoren of nationale beleidsfactoren risico's aanwezig zijn in
het bankwezen in land X of land Y. Wij hebben dus echt die
acht jaar ingebouwd, voordat wij volledig verantwoordelijk
worden voor elkaar. Dan weten wij zeker dat ook die historische risicofactoren die misschien nog ergens verstopt
zitten, voor een groot deel uitgefaseerd zullen zijn, of
bekend zijn, of inmiddels zijn gemitigeerd.
Waarom is het dan voordelig om een gezamenlijke verzekering te hebben? Als je zeker weet dat de deelnemers van
de groep waarmee je de gezamenlijke verzekering afsluit,
vergelijkbare risico's dragen en niet allerlei ziektes onder
de leden hebben, dan is het voordeliger om die risico's ook
samen te dragen. Je betaalt samen de verzekeringspremie
in dat systeem en je springt bij voor elkaar, mocht het dan
toch nog fout gaan.
In die overgangsperiode van acht jaar, is het fonds dus nog
niet gevuld. Mochten er in die fase banken omvallen, dan
is de volgorde dat altijd eerst het nationale compartiment
wordt aangeslagen. Dat blijft namelijk in die overgangsperiode nog bestaan. Als dat uitgeput is, gaan we naar de
tweede stap en dan gaat het om de gemutualiseerde middelen uit die nationale compartimenten. Van alle compartimenten wordt dan een percentage opgehaald. Wanneer
zelfs dat onvoldoende is, keren wij terug naar het nationale
compartiment om dat verder helemaal leeg te halen. Dan
komen we in de fase waarin het fonds leeg is. Althans,
gegeven de mate van mutualisatie is het fonds dan leeggetrokken. Wat gebeurt er dan? Dan kunnen er buitengewone
bijdragen worden geheven bij de instellingen. Met andere
woorden, dan wordt er gewoon bovenop de reguliere
jaarlijkse bijdrage een extra rekening verstuurd naar de
instellingen om bij te dragen. Dat mag maximaal drie keer
de reguliere jaarlijkse bijdrage zijn. Het mag niet meer zijn
omdat je anders een soort domino-effect krijgt: je zou dan
ook de andere banken in de problemen brengen, doordat
zij ineens heel grote bijdragen per jaar moeten betalen.
Maximaal drie keer de jaarlijkse bijdrage kan dan per direct
worden opgehaald bij de instellingen.
Verder is er nog de mogelijkheid gecreëerd om te lenen
tussen compartimenten. Dat is een tijdelijke overdracht die
altijd moet worden terugbetaald. Daarvoor is men verplicht
buitengewone bijdragen op te halen bij instellingen.
We hebben nu alles gehad. Wij hebben de hogere kapitaaleisen gehad. Er is veel meer bail-inbaar vermogen verplicht
aanwezig in elke bank. Er is strenger toezicht. Toch komt
een bank in de problemen. Dan passen we de bail-in toe.
Zelfs bij vrijwel alle voorbeelden die we uit het verleden
kennen, toen we nog niet dat goede toezicht en nog niet

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

die goede kapitaaleisen hadden, was die 8% voldoende.
Stel nu eens dat die 8% niet voldoende is. Dan komt men
uiteindelijk bij het fonds aan. Dan moet men dus eerst naar
het nationale compartiment, dan is er mutualisatie, dus
risicodeling, voor zover inmiddels ingevoerd. En dan? Dan
is er nog meer verlies te nemen of is er nog meer behoefte
aan financiering op korte termijn. Dan gelden twee dingen.
In de eerste plaats is er, zeker in de overgangsperiode,
gewoon een nationale verantwoordelijkheid voor ieder voor
zijn eigen compartiment. Als je compartiment is leeggetrokken en je een maximaal beroep hebt gedaan op de andere
compartimenten, dus als je het maximum van de risicodeling hebt benut, ben je daarna gewoon zelf als lidstaat verantwoordelijk. Het ligt dan voor de hand dat je voorfinanciert, dus dat je als lidstaat de middelen beschikbaar stelt.
Ook dan weer word je geacht om die terug op te halen bij
de sector. Met ex-postheffingen moet de sector van dat
land het voor de redding van die nationale bank aanvullen.
In de tweede plaats zal gedurende de hele overgangsperiode gewerkt worden aan een publieke achtervang. Dat
hebben we tegen elkaar gezegd. Ik ben er niet van overtuigd
dat dit nodig is en er zijn andere landen die dat ook niet
zijn. Sommige landen voelden zich echter toch nog onzeker,
ondanks deze hele trits van maatregelen en beschermingswallen. Zij hebben gemeend dat het belangrijk is om aan
te kondigen dat er na dit alles ook nog een publieke achtervang komt. Alleen al over nut en noodzaak hiervan zijn de
meningen verdeeld, maar wij hebben gezegd dat wij daar
de komende jaren opnieuw naar zullen kijken met ons allen.
Over de vraag hoe die publieke achtervang eruit zou moeten
zien, zijn de meningen ook verdeeld. Sommigen zeggen
dat het ESM uiteindelijk de noodachtervang moet zijn achter
het resolutiefonds: als alles is uitgeput en er een enorme
bankencrisis is et cetera, zou het ESM in ieder geval moeten
kunnen financieren aan dat fonds. Nederland is daar niet
voor. Daar is het ESM ook niet voor opgericht. Het ESMverdrag richt zich op landen op basis van programma's die
landen afsluiten en op basis van conditionaliteiten; enfin,
de Kamer kent dat. We hebben het wel mogelijk gemaakt
— dat hebben we, mede op aandringen van het Europees
Parlement in de onderhandelingen, toegezegd aan het
Parlement en dat hebben we ook ingebouwd — dat het
fonds in principe zelf kan lenen op de kapitaalmarkt. Die
mogelijkheid bestaat dus ook nog. Die is uiteraard nog niet
gebruikt — die moet nog worden uitgewerkt — en ik verwacht ook niet dat het ooit zo ver zal komen, eerlijk gezegd,
maar in principe zou het fonds op basis van de juridische
verplichting die lidstaten hebben om banken aan te slaan
— dat geeft natuurlijk geloofwaardigheid en kredietwaardigheid aan het fonds — zelf voorfinanciering uit de markt
kunnen halen. Lidstaten zijn dan gehouden om dat met expostheffingen bij hun banken op te halen. Dat is volgens
mij dan de voorliggende optie.
Mocht er nog een backstopconstructie nodig zijn, dan verwijs ik daarvoor naar de leenfaciliteit die wij mogelijk hebben gemaakt. Er zijn discussies over het ESM of andere
backstops. Daar zullen we het over hebben, maar Nederland
is daar niet voor. De meningen lopen daarover echt zeer
uiteen. Ik vind het overigens ook een verkeerd signaal. Dat
heb ik ook in de discussie in Brussel gezegd: mensen, wij
zijn een systeem aan het opzetten waardoor onze banken
veel solider worden, met solide mechanismes et cetera; als
je er nu zo'n punt van maakt dat er nog een grote pot geld
moet zijn voor publieke achtervang, zeg je in feite dat je
geen vertrouwen hebt in de voorliggende maatregelen. Ik
ben het daar niet mee eens. Het hele bouwwerk van strenge

10 juni 2015
TK 94

94-5-7

eisen, streng toezicht, een diepe bail-in et cetera beschermt
de publieke zaak en de belastingbetaler op zeer degelijke
wijze. Het moet consequent worden toegepast in voorkomende gevallen.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik snap wel dat er bij sommigen wat minder vertrouwen is
in het systeem zoals dat nu wordt opgetuigd. Er zitten
namelijk allerlei escapes in het systeem, waardoor van de
regels kan worden afgeweken. De minister zegt dat 8% bailin staat als een huis, maar bij bijvoorbeeld destabilisatie
van een systeem of besmettingsrisico kan er worden afgeweken van die 8% bail-in. Met andere woorden: er kan
politiek bedreven worden met de bail-in als er andere banken in het systeem zitten die erdoor in de problemen kunnen
komen of als de crediteuren erg geconcentreerd zijn in een
bepaald land. Als dat het geval is, kan de bail-in bijvoorbeeld slechts 4% zijn in plaats van 8% Hetzelfde geldt
natuurlijk voor de afdracht die de banken doen. In de BRRD
staat heel duidelijk 0,1% van de gedekte deposito's. Dat is
helder. In dit systeem staat echter dat het in principe
ongeveer 0,1% is, maar dat het afhankelijk is van het risico
van de individuele instelling. Hierdoor kan er weer worden
afgeweken. Ik zie te veel mechanismes waardoor kan worden afgeweken van de oorspronkelijke afspraken. Is de
minister het hierover met mij eens?
Minister Dijsselbloem:
Nee, dat ben ik niet met de heer Van Dijck eens. Vroeger,
toen we nog geen gemeenschappelijke regels, gemeenschappelijke toezichthouder en Europese mededingingsautoriteit hadden, zou dit mechanisme zich zeker voordoen.
Veel nationale politici zouden er echt voor terugschrikken
om bail-in toe te passen op hun bankwezen, omdat ze
doodsbenauwd waren dat de financiële markt hen en de
banken ervoor zouden straffen. Dat is in het verleden in
Denemarken gebeurd. Maar waarom zouden nationale
politici dat nu nog doen, los van het feit dat het op basis
van Europese wetgeving niet is toegestaan dat de Europese
toezichthouder de financiële stabiliteitsrisico's zou goedkeuren en de mededingingsautoriteit naar de staatssteunregels
kijkt? De kernvraag is waarom een land dit zou doen. We
hebben al een case gehad: een Portugese bank die in de
problemen kwam. Toen zijn de huidige staatssteunregels
op het gebied van bail-in toegepast. Zoals u weet worden
de regels vanaf volgend jaar nog strenger. De Portugese
regering heeft het "con amore" gedaan, omdat ze daarmee
zichzelf beschermt. De staat hoefde er immers geen grote
bedragen in te stoppen. Ze beschermt daarmee de belastingbetaler en dus de eigen economie.
Het omgekeerde voorbeeld hebben we gezien in Ierland.
Ierland heeft een grote bankencrisis gehad, mede door de
enorme huizenbubbel die zich daar had opgebouwd. Ierland
wilde de bail-in doen, maar heeft het uiteindelijk niet
gedaan. Het land kreeg ook geen steun vanuit Europa om
het te doen. Nu is het omgekeerd. Als Ierland weer in zo'n
situatie zou komen — ik ga ervan uit dat het niet gebeurt
— zal het land onmiddellijk bail-in toepassen omdat anders
zijn staatsschuld weer enorm stijgt. Het is ook ter bescherming van de staat. De verwachting dat nationale politici het
niet willen, deel ik daarom niet. Het beschermt hen, het
beschermt de staat, de staatsschuld en de belastingbetaler.
Bovendien hebben we allerlei toezichthouders in Europa

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

die zullen voorkomen dat nationale autoriteiten het toch
doen.
De heer Tony van Dijck (PVV):
De vraag is dan natuurlijk wel waarom die escapes zijn
ingebouwd. Waarom lees ik dat er afgeweken kan worden
van de 8% bail-in op basis van besmettingsrisico of destabilisatie van een systeem? Dat was niet nodig volgens de
minister, maar er staat wel in dat de Resolution Board kan
beslissen of de 8% gehaald wordt. Dan had de board die
bevoegdheid niet moeten hebben, maar had je gewoon
moeten zeggen dat je te allen tijde 8% bail-in toepast,
linksom of rechtsom, en dat er niet afgeweken kan worden
omdat er toevallig een Franse, Griekse of Duitse bank in de
problemen komt. Dat is namelijk wat er gebeurt in Europa.
Minister Dijsselbloem:
Ik moet even een paar dingen onderscheiden. De Single
Resolution Board heeft niet zomaar de bevoegdheid om af
te wijken van de 8%. Het enige wat de Single Resolution
Board mag besluiten, is om bepaalde passiva uit de hiërarchie van de bail-in te halen. Dat kan, maar dan nog moet
die 8% eerst worden aangeslagen, voordat men het fonds
mag gebruiken. Daar zit denk ik het misverstand in de
redenering van de heer Van Dijck. Maar wat mij betreft had
die bepaling er niet in gehoeven omdat ik denk dat die bailin altijd mogelijk is en mogelijk moet zijn op basis van de
kapitaalseisen die wij stellen aan het voorliggende toezicht
dat wij op de banken hebben gevestigd. Het is dus niet zo
dat men de 8% gewoon even aan de kant kan zetten en kan
zeggen: dat vinden we eng, we doen het maar niet. Van
bepaalde passiva mag men zeggen: die niet, maar dan gaan
we verder in de hiërarchie op zoek naar de volgende.
De heer Merkies (SP):
Daar zit natuurlijk wel precies de crux. Bepaalde passiva,
dus dat zijn bepaalde geldschieters die dan om de een of
andere reden niet worden geraakt. Kan de minister in ieder
geval een aantal van die categorieën noemen die men dan
kan uitsluiten?
Minister Dijsselbloem:
Nee, ik zou wel gek zijn, dat ga ik niet doen. Laat ik er een
noemen, en wel pensioenfondsen en tegoeden van die
fondsen. Dat zal de SP aanspreken. De toezichthouder zou
kunnen zeggen: de tegoeden van de pensioenfondsen ga
ik niet aanslaan, want dat betekent een enorme aanslag op
de pensioenen van mensen in het land; die houd ik buiten
beschouwing vanwege macro-economische consequenties
daarvan.
De heer Merkies (SP):
Het voorbeeld van pensioenfondsen spreekt ons aan maar
dan zou je daar juist nu al duidelijkheid over willen. Dat laat
je dan toch aan de Single Resolution Board over. Je weet
dus eigenlijk niet wat er wordt uitgesloten en wat niet.
Minister Dijsselbloem:
Nee, dat klopt, daar hebben we ook een resolutie-autoriteit
voor. Het ligt natuurlijk sterk aan de omvang van de verlie-

10 juni 2015
TK 94

94-5-8

zen die moeten worden genomen of zo'n passivacategorie
volledig wordt weggevaagd of alleen maar voor een klein
percentage moet bijdragen om tot voldoende verliesdragende capaciteit te komen. Dus nee, dat wordt niet van
tevoren uitgesloten en dat is maar goed ook.
De heer Merkies heeft gevraagd naar de mogelijkheid van
de onherroepelijke betalingstoezeggingen. Volgens mij mag
dat worden toegestaan. Die toezeggingen moeten wel volledig gedekt zijn door zekerheden of activa met een laag
risico en moeten direct oproepbaar zijn. De afwikkelingsraad
mag deze mogelijkheid ook alleen maar geleidelijk toewijzen
aan instellingen die daarom verzoeken, dus het is niet zo
dat een instelling daar meteen gebruik van kan maken en
voor de eerste X procent zegt: ik leg eerst wel wat I owe
you's in de kassa. Dus het mag ook alleen maar geleidelijk
en niet voor minder dan 15% van het totaalbedrag van een
betalingsverplichting van een instelling. Het is dus ook
beperkt in omvang. En de toezeggingen moeten direct
oproepbaar zijn in geval het fonds geld nodig heeft, dus de
mogelijkheden zijn beperkt.
De heer Van Dijck heeft gevraagd waarom er al moet worden betaald in 2015. Zoals hij denk ik weet, is dit in de BRRD,
het systeem van nationale resolutiefondsen, al verplicht
gesteld. Dus ook de landen die niet meedoen aan het
gezamenlijke resolutiefonds hebben nu al vanaf 1 januari
2015 allemaal een nationaal resolutiefonds, Nederland ook.
Alleen de landen die vanaf 1 januari 2016 het gezamenlijke
Europese fonds oprichten, storten hun bijdrage van 15%
per 1 januari 2016 af in het SRF. Daarmee is 2016 ook jaar
één. Ik meen dat dat de vraag van de heer Van Dijck was,
namelijk of 2016 dan telt als jaar nul of als jaar een. Het is
dus jaar een. Daarmee is de eerste betaling van die jaargangen gedaan vanaf 1 januari 2016 in dat gezamenlijke fonds.
Alle andere landen blijven afstorten conform de Europese
afspraken, maar in hun eigen fonds.
Overigens dacht de heer Van Dijck dat het niet uitmaakte
of wij tegen zouden stemmen, dus dat het helemaal niet
uitmaakt dat wij hier überhaupt een debat voeren. Als de
Kamer dit verdrag verwerpt, zal Nederland dus niet gaan
deelnemen aan en niet afstorten in dit Europese fonds,
maar wij zijn dan nog wel gehouden om het nationale fonds,
conform de Europese regels, op te bouwen en daarin ons
geld te stoppen. Dus het maakt wel degelijk uit als het wordt
verworpen. Ik ben daar uiteraard niet voor, maar het is even
feitelijk om te weten of we hier een serieus debat met elkaar
voeren. Dat is dus zo.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik dacht dat alle eurolanden sowieso verplicht waren om
mee te doen. Tot nu toe doen Engeland en Tsjechië niet
mee, geloof ik, maar dat zijn geen eurolanden. Alle eurolanden zijn toch sowieso verplicht om mee te doen? Als wij
tegen stemmen, moeten we toch uit de euro en uit de
Europese Unie? Ik herhaal dat ik dat graag zou willen, maar
goed.
Minister Dijsselbloem:
Nee. Ik zal het dadelijk nog even checken, maar als dit verdrag wordt verworpen, zijn wij niet gehouden tot het
afstorten van de nationaal opgehaalde resolutieheffingen
in het Europees Fonds. Het zou wel een heel bijzondere

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

situatie zijn: wel in de bankenunie onder gezamenlijk toezicht et cetera zitten, maar niet in het fonds.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik vind het goed dat de minister het nog gaat checken, want
de vraag wat er gebeurt als hij wordt aangenomen, is wel
een kernvraag. Over die vraag is uitgebreid gedebatteerd.
Ze is ook doorgeëxerceerd in de schriftelijke vragen. Toch
is het goed voor de geschiedenis als de minister zo meteen
of voor de stemmingen terugkomt op de vraag wat het
precieze raamwerk is als dit hier wordt verworpen. Dan
begrijpen we ook hoe verplichtend het is, wat voor een
nationale fondsen er moeten worden opgebouwd en welke
banken er moeten worden gered. Dan begrijpen we wat er
gebeurt als een bank zoals de ING, die nu onder Europees
toezicht staat, omvalt. Moeten wij die dan alleen opvangen?
Die vraag stel je alvorens niet akkoord te gaan met dit
wetsvoorstel, lijkt mij.
Minister Dijsselbloem:
Ik zal daar dadelijk uitgebreider op terugkomen. In de huidige situatie staan wij zelf aan de bak en redden wij gezamenlijk banken naarmate het fonds gevuld wordt en de
mutualisatie, dus de risicodeling, groter wordt. Dat redden
gebeurt dus geleidelijk aan.
De heer Van Dijck vroeg naar de afdracht door de Nederlandse banken. 55 miljard wordt in het fonds opgebouwd.
Dat is het doelvermogen. Zodra dat doelvermogen bereikt
is, hoeven we niet meer te storten. Ik geloof dat de heer
Omtzigt hierover een vraag had. Als van dat doelvermogen
in de loop der jaren gebruik wordt gemaakt, moet dat wel
worden aangevuld. Na de opbouwfase kunnen er dus nog
steeds heffingen worden opgehaald. Dat is dan omdat er
van het fonds gebruik is gemaakt en het doelvermogen zo
spoedig mogelijk weer die 55 miljard moet zijn. De Nederlandse bijdrage daaraan is 4,5 miljard. Dat komt ongeveer
overeen met het bedrag dat Nederlandse banken al sinds
dit jaar in het nationale fonds moeten stoppen. Andere
landen moeten vanaf volgend jaar relatief meer betalen.
Voor Nederland verandert een en ander de facto niet. De
exacte jaarlijkse bijdrage aan het fonds wordt in 2016 door
de SRB vastgesteld. Nu hebben we nog nationale heffingen
en een nationaal fonds, volgend jaar hebben we een gezamenlijk Europees fonds. De SRB stuurt dan de rekening
naar de banken. De verdeelsleutel van de heffingen om tot
dat doelvermogen te komen kan overigens veranderen als
het bankenlandschap verandert doordat er banken verdwijnen of fuseren.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Waarom is er een verschil tussen de BRRD, dus tussen wat
de banken dit jaar moeten betalen en het bedrag dat zij
vanaf volgend jaar moeten betalen? Dit jaar zouden de
Nederlandse banken 450 miljoen moeten betalen, dus 0,1%
van die 4,5 miljard. Vanaf volgend jaar is het een beetje
onduidelijk, maar ik kom op 560 miljoen: 12,5% van het
streefbedrag en 1% van de gegarandeerde deposito's. Dan
gaat er nog een risicofactor overheen, bepaald door de
afwikkelingsraad. Ik vind het een beetje dubieus dat we iets
optuigen zonder individueel of gezamenlijk tegen de banken
in Nederland te kunnen zeggen hoeveel dat ze per jaar gaat
kosten.

10 juni 2015
TK 94

94-5-9

Minister Dijsselbloem:
Nee, voor Nederlandse banken geldt juist dat de bijdrage
dit jaar, nog onder het nationale fonds, ongeveer gelijk is
aan wat zij volgend jaar betalen. Ik weet niet welke rekensom de heer Van Dijck zelf heeft gemaakt, maar het bedrag
blijft ongeveer gelijk. Op de vraag hoe de heffing in 2015
is opgebouwd en waarom het voor andere landen in 2016
wel verandert, zal ik in tweede termijn terugkomen. Ik moet
even de criteria en de opbouw erbij pakken. Er zitten verschillen tussen 2015 en 2016.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Het verschil zit erin dat onder de BRRD 0,1% van de gegarandeerde deposito's moet worden betaald. Dat bouwt in
10 jaar op. Onder het SRF is dat 12,5% per jaar. Dat is een
ander percentage en daarom is het bedrag vanaf volgend
jaar hoger voor de banken.
Minister Dijsselbloem:
Ik kom er in tweede termijn op terug. Het zit iets complexer
in elkaar dan deze eenvoudige rekensom. De bijdrage van
Nederlandse banken blijft volgend jaar grosso modo gelijk.
Ik heb in het algemeen overleg van 5 februari een toezegging gedaan aan de heer Merkies. Hij vroeg toen naar de
aftrekbaarheid van de bijdrage aan het afwikkelingsfonds
en de resolutiefondsen. De systematiek van de vpb is zo
dat betalingen van ondernemingen in principe aftrekbaar
zijn, tenzij je dat anders regelt. Wij hebben daar goed naar
gekeken. Wij hebben ook gekeken naar hoe andere landen
daarmee omgaan. Veruit de meeste aan de bankenunie
deelnemende lidstaten laten het een aftrekbare bijdrage
zijn. Dat zal Nederland ook zo doen. Wij nemen geen
maatregelen om de aftrek te beperken. De heffing die banken moeten gaan betalen, is fiscaal aftrekbaar. In ieder geval
doen elf landen dat ook zo en wij weten van vier lidstaten
dat zij de aftrek hebben beperkt.
De heer Merkies (SP):
Dit is een duidelijk signaal. De belastingbetaler gaat hier
direct aan betalen, want de banken kunnen dit aftrekken
voor de belasting. In feite dragen zij dit niet bij en moeten
wij dat met zijn allen als het ware bijdragen. De vraag is
dan, om welk bedrag het gaat. Krijgen wij dat te horen?
Minister Dijsselbloem:
Het is in feite een fiscale korting van 25%. Hierbij krijgt u
dat te horen. Het is gewoon zo dat bedrijven hun kosten in
rekening mogen brengen en verrekenen met hun bedrijfsresultaat voordat de belasting langskomt. Wij hebben geen
aanleiding gevonden om het voor deze specifieke kostenfactor anders te doen.
De heer Merkies (SP):
Het kan misschien niet volledig worden afgetrokken, maar
als het om 25% van 450 miljoen gaat, dan zitten wij al snel
aan de 100 miljoen, die wij in de staatskas mislopen. Kan
ik dat concluderen?

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

Minister Dijsselbloem:
Dit zijn bedrijfskosten. Banken mogen, net als andere
bedrijven, hun kosten aftrekken. Het zou een afzonderlijk
specifiek beleidsbesluit vergen om dat niet te willen doen.
Ik ben niet bezig met een strafexpeditie tegen banken, dus
ik heb hier geen reden voor gevonden. De meeste landen
doen het op dezelfde manier.
De voorzitter:
De heer Van Dijck heeft wederom een vraag. Ik verzoek hem
wel, zich een beetje te beperken.
De heer Tony van Dijck (PVV):
De hele exercitie was bedoeld om de belastingbetaler te
ontzien. Nu loopt de schatkist 100 miljoen per jaar mis
gedurende acht jaar. Dan praten wij over een miljard, dat
toch ergens vandaan moet komen. Dat is dan weer de
belastingbetaler. Eigenlijk gaat de belastingbetaler voor
een kwart meebetalen aan deze hele exercitie.
Minister Dijsselbloem:
De heer Van Dijck wordt ook wakker. Dit is precies dezelfde
opmerking die de heer Merkies heeft gemaakt. Daar heb ik
op geantwoord. Ik ga het echt niet herhalen; dit soort
populisme moet niet worden beloond.
De VVD-fractie heeft nog enkele opmerkingen gemaakt. Die
waren niet echt als vraag geformuleerd. Zij stelden eigenlijk
vast dat de "bail-in"-regels ook in het verdrag zijn verankerd.
Dat is juist. Het is voor ons een belangrijk punt geweest om
zeker te stellen dat die "bail-in"-regels niet in de toekomst
kunnen worden gewijzigd, nadat we in dit fonds zijn gestapt
en elkaars risico's in de bankensector van de bankenunie
dragen. Dat is dus op verschillende wijzen verankerd in het
verdrag.
Er waren nog een aantal opmerkingen over de besluitvorming. Hoe gaat dit werken in de toekomst als er een bank
moet worden gered? Daar hebben we onlangs ook al met
elkaar over gesproken. Op basis van de Interventiewet in
Nederland spelen tot nu toe de bankentoezichthouders, de
Nederlandsche Bank, en de minister daarbij een rol. Zij
hebben allebei instrumenten tot hun beschikking. De goede
traditie in Nederland is dat het parlement daar, al dan niet
vertrouwelijk, vroegtijdig over wordt geïnformeerd en in
mee wordt genomen. Nadat een besluit is genomen tot
bijvoorbeeld nationalisatie of nadat anderszins financiële
steun aan banken wordt gegeven, legt de minister uiteraard
verantwoording af aan de Kamer. Die situatie gaat veranderen. Dat is in mijn ogen legitiem, omdat het budgetrecht
niet in het geding is. Mocht dat wel het geval zijn in de
uiterste situaties die ik schetste, waarbij nationale overheden toch worden aangekeken, dan vervallen we natuurlijk
weer tot de oude systematiek. Dan wordt de Kamer weer
zo vroeg mogelijk geïnformeerd en betrokken en legt de
minister verantwoording af over het feit dat er nationale
middelen zijn betrokken.
In normale situaties hebben we nu een onafhankelijke
afwikkelautoriteit. Voor de grote banken zal dat dus het
SRM zijn. Voor de kleinere banken en voor de grotere in
meer uitvoerende zin, zal de nationale resolutieautoriteit,
die is ondergebracht bij DNB, dat werk gaan doen. Zij doet

10 juni 2015
TK 94

94-5-10

dat in onafhankelijkheid, met vaststaande besluitvormingsprocedures. De principes liggen vast: bail-in moet bijvoorbeeld hebben plaatsgevonden en ook het least-cost-principle. Dat laatste wil zeggen dat het op zo goedkoop mogelijke
wijze moet gebeuren, ook om het fonds te beschermen. De
verhoudingen en de rol van de minister en de Nederlandsche Bank veranderen wel degelijk.
Dat brengt me bij het volgende: wie houdt dan toezicht op
deze autoriteiten? De Europese Rekenkamer is daar
belangrijk in. De Europese resolutieautoriteit legt verantwoording af aan het Europees Parlement, maar ook aan de
Raad, en rapporteert dus aan de Ecofin over het gevoerde
beleid. Desgewenst rapporteert zij overigens ook aan de
Eurogroep, maar formeel rapporteert zij aan de Ecofin, dé
Raad, en aan de Commissie. De Europese Rekenkamer heeft
vergaande bevoegdheden tot controle van de SRB. Hoe zit
dat in elkaar? De Rekenkamer beoordeelt de voorlopige
rekeningen van de resolutieautoriteit. In het kader van
fraudebestrijding en fraudebestrijdingsmaatregelen kan de
Europese Rekenkamer bij iedereen die middelen van de
SRB heeft ontvangen — dat zijn dus de banken waar een
interventie heeft plaatsgevonden — controles uitvoeren op
de stukken en controles ter plaatse verrichten. De Europese
Rekenkamer zal iedere twaalf maanden een rapport publiceren over de doeltreffendheid en de doelmatigheid van
de Europese resolutieautoriteit.
Onze eigen Algemene Rekenkamer had nog een opmerking
gemaakt over de reikwijdte van de onderzoeksmogelijkheden van de ERK. Mag die wel diep genoeg in de boeken
kijken? We hebben een overzicht van de mogelijkheden
verstrekt, ook aan onze eigen ARK. De Europese Rekenkamer is bevoegd om alle benodigde informatie op te vragen,
waarbij de SRB, de Raad en de Commissie tot in de casuïstiek bekijken of het doeltreffend en doelmatig is gebeurd.
Ik ben nu bij de "restcategorie" aangekomen. De heer Nijboer had nog een vraag. De heer Nijboer zit overigens niet
zelf in de restcategorie, maar zijn vraag wel. De vraag ging
over wat er allemaal gebeurt buiten de officiële en de grote
banken. De zorg van de heer Nijboer is dat er, naarmate we
de banken beter reguleren, aan banden leggen en onder
toezicht stellen, een wereld buiten de bancaire sector ontstaat. Dat is het zogenaamde schaduwbankieren. Ik zeg daar
altijd bij dat schaduwbankieren niet alleen slecht is. Daar
zitten ook veel nieuwe initiatieven in, die juist alternatieve
financieringskanalen mogelijk maken. Wij moeten echter
wel alert zijn op de risico's die dan weer ontstaan, macroeconomisch maar ook micro, voor consumenten. Ik herhaal
mijn toezegging. Ik ga niet zozeer zelf een analyse doen,
maar DNB werkt aan een analyse, ook voor Nederland, en
dat doet DNB in het kader van de Financial Stability Board,
die internationaal met dit thema bezig is. Die analyse van
de Nederlandsche Bank kan ik de Kamer in de tweede helft
van dit jaar doen toekomen en dan kunnen we daar verder
op inzoomen.
De heer Van Dijck vroeg naar een overzicht van alle kosten
voor het toezicht. We hebben dat eerder met de Kamer
gewisseld: de huidige kosten van het toezicht, hoe het werkt
met het Europees toezicht. De ESRB, want daar hebben we
het vandaag over, dus de Resolution Board, de resolutieautoriteit stuurt zelf een rekening aan de bank voor de door
haar gemaakte kosten. Ook de kosten voor de werkzaamheden van de Nederlandsche Bank als resolutie-autoriteit

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

worden bij de banken in rekening gebracht. Ik heb op 18
december 2014 nog een brief aan de Kamer gestuurd over
de omvang en de toerekening van die kosten.
De heer Van Dijck heeft ook bezorgd gevraagd: is het
Europees toezicht nu eigenlijk op de rails? Staan die banken
er wel goed voor? Zoals hij weet is de ECB formeel in
november vorig jaar gestart met het Europees toezicht.
Daaraan voorafgaand is het hele proces geweest van de
Asset Quality Review, het beoordelen van de bankbalansen.
In dat kader is veel kapitaal opgehaald, maar ook als uitkomst van de AQR en de stresstest hebben een aantal
banken opdracht gekregen, meer geld op te halen. De
komende jaren zal het toezicht en zullen de standaarden
verder worden verhoogd. De hoeveelheid nationale discretie, nationale afwijkingen die er nog zijn in het hele raamwerk van kapitaalseisen, wordt geleidelijk aan steeds minder. Dus denk ik dat de kwaliteit en de stabiliteit van banken
de komende jaren nog verder zullen toenemen.
De heer Omtzigt heeft gevraagd naar de hypotheken op de
balans van Nederlandse banken. Hij maakt zich daar zorgen
over. Hij vreest dat de risicogewichten zullen worden verhoogd. Dat is in ieder geval op dit moment niet het geval.
De risicogewichten voor de Nederlandse banken zijn zelfs
beperkt, dus dat is gunstig. In de toekomst zou dat kunnen
veranderen. Dat is zijn punt. De huidige risicogewichten
vloeien nog voort uit het gebruik van interne modellen van
de banken zelf, die door DNB zijn getoetst en goedgekeurd.
Die moeten ook periodiek aan stressscenario's worden
onderworpen, om te kijken of daar nieuwe risico's in
besloten zitten. De ECB neemt die rol nu over van DNB, dus
het zou kunnen dat de ECB daar in de toekomst andere
keuzes in gaat maken. Dat is tot op heden niet gebeurd.
DNB zal er overigens nauw bij betrokken blijven als adviseur
richting de ECB. DNB zal dus ook de kennis die men heeft
over de hypotheekportefeuilles en de risico's die daar al
dan niet in zitten, en de specifieke kenmerken van de
woningmarkt die daaronder liggen, steeds met de ECB
delen. We zijn daar dus alert op. Ik heb op dit moment geen
aanleiding om te denken dat op dat vlak op korte termijn
zaken in ons nadeel gaan veranderen.
De heer Omtzigt heeft nog gevraagd naar de cultuur in de
bankensector. Of ik zijn zorg deel, zo begreep ik althans zijn
vraag. Ik ben niet zorgenvrij. Er zijn nu eenmaal veel prikkels
die er mogelijk toe leiden dat mensen in de financiële sector
risico's liever niet op waarde schatten en rendementen
overwaarderen. Dat is bijna eigen aan de financiële sector,
en daarvoor hebben we dus wet- en regelgeving gemaakt.
Doel is het beter in beeld brengen van risico's en het vertalen daarvan naar toezicht en naar hogere resolutie-eisen.
Als die risico's zich toch materialiseren, worden zij teruggeduwd naar de eigenaar, die immers ook de winsten en
rendementen heeft genoten. Dat is de wijze waarop we
daarmee omgaan. De cultuur in de bankensector verandert
wel. De discussie en het debat over beloningen worden
inmiddels echt tot in de bankensector zeer scherp gevoeld
en gevoerd. De bankensector heeft zelf ook de nodige initiatieven genomen met betrekking tot het beloningsbeleid
en het tuchtrecht, ook om die cultuur aan te pakken. We
hebben de geschiktheidstoetsing, de eed et cetera. Er zijn
dus ook initiatieven waarmee de bankensector zelf inmiddels volop bezig is. Dit blijft een punt van aandacht.

10 juni 2015
TK 94

94-5-11

Ik denk dat ik een heel eind ben. Ik kan ook ingaan op de
controlevraag wat er gebeurt als Nederland tegen het IGA
stemt. Voor de ratificatie van dit verdrag in Nederland is
echt de uitdrukkelijke toestemming van de Eerste en Tweede
Kamer vereist. We kunnen het verdrag niet ratificeren zonder dat het parlement ermee instemt. Dan doen we dus niet
volledig mee aan de bankenunie. Dat is een ingewikkelde
situatie, omdat je dan eigenlijk in strijd bent met het SSM,
maar de praktische situatie is dan dat wij, net als landen
die wel in Europa zitten maar niet in de bankenunie, gewoon
verder moeten gaan met de opbouw van een nationaal
fonds. Wij dragen dan echter niet af aan het gemeenschappelijke afwikkelfonds, want daar hebben we dan als het
ware geen rechtsbasis voor.
De heer Van Dijck vroeg of de Kamer alsnog het advies van
de Raad van State kan krijgen. Het is blijkbaar gebruikelijk
dat die adviezen niet openbaar worden gemaakt als de Raad
van State geen opmerkingen heeft. Dat is een beetje wonderlijk. Het advies van de Raad van State bevatte daadwerkelijk geen enkele opmerking, maar ik heb hier uiteraard
geen bezwaar tegen. Ik weet niet hoe dat er dan uitziet en
of ik de Kamer dan een blanco velletje papier moet geven;
misschien staat daar nog wel een kop op van de Raad van
State. Ik zal dus bekijken hoe ik dit aan de Kamer kan geven,
maar neem van mij aan dat de Raad van State echt geen
enkele opmerking heeft gemaakt. Het was een blanco
advies. O, het zit er wel bij? Dat is ook alweer opgelost.
Volgens mij heb ik de vragen hiermee beantwoord.
De voorzitter:
Dank u wel. We komen toe aan de tweede termijn van de
Kamer.

De heer Merkies (SP):
Voorzitter. Er wordt weer van alles bij gehaald, maar het
gaat ons er niet om dát er een bail-in is. Wij pleiten al sinds
2008 voor een bail-in. Dat werd aanvankelijk niet zo
enthousiast ontvangen. Uiteindelijk hebben we een Interventiewet gekregen. Het is goed dat er een "bail-in"mechanisme is en het is ook goed dat er Europees toezicht
is, maar een bankenunie behelst veel meer dan dat; een
bankenunie behelst ook dat we elkaars banken zouden
moeten gaan redden. Daar zijn wij geen voorstander van,
vooral niet omdat ik ook allerlei andere zaken hoor, bijvoorbeeld dat de belastingbetaler eigenlijk voor een kwart
meebetaalt aan zo'n fonds. Laten we wel zijn: als dit voor
de banken een extra aftrekpost is van 100 miljoen, loop je
100 miljoen mis die je dan ergens anders moet ophalen of
bezuinigen.

mij aangenomen. Ik neem aan dat ik nog steeds uitsluitsel
krijg over hoe er wordt gewerkt aan die bovengrens. Ik
steun om die reden overigens ook de motie over de fusies
die de heer Omtzigt straks zal indienen. Onder die motie
staat ook mijn naam.
De Algemene Rekenkamer zei dat er een sluitend toezichtskader zou moeten zijn. Ik vraag me toch nog steeds af hoe
sluitend dat toezichtskader is. Ik heb niet gevraagd of de
Rekenkamer ontvangsten en uitgaven kan onderzoeken,
maar ik heb mijn vraag op de volgende manier bedoeld.
Stel, we willen achteraf beoordelen hoe een beslissing van
de Single Resolution Board tot stand is gekomen. Stel dat
er op de een of andere manier een bank is gered en dat
men daarbij heeft gekozen voor bepaalde constructies. Wie
hebben er betaald? Misschien komt er nog weleens een
parlementaire enquête. Wat zijn de mogelijkheden om
achteraf nog inzage te krijgen in de totstandkoming van
zo'n beslissing?

De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. Ik sta er een beetje van te kijken dat de Raad van
State helemaal geen opmerkingen had bij dit wetsvoorstel.
Ik heb er namelijk wel heel veel vragen bij.
Ook viel mij de laatste opmerking van de minister op, die
ging over de vraag wat er zou gebeuren als het Nederlandse
parlement tegen zou stemmen. Misschien is het voor de
VVD toch een goed idee om dat te doen. Die partij was
namelijk een groot voorstander van nationale resolutiefondsen. Als we niet instemmen, krijgen we dus precies wat de
VVD wenste, namelijk een nationaal resolutiefonds. Dan
hoeven de Nederlandse banken niet op te draaien voor
zwakke Spaanse, Griekse en Italiaanse banken. Het is dus
misschien voor de VVD toch het overwegen waard om niet
in te stemmen. Dat zou overigens een novum zijn, want de
VVD tekent altijd bij het kruisje. Wellicht zou het niet misstaan als de fractie dat dit keer niet zou doen.
Mijnheer Merkies zei: we horen dat de belastingbetaler
moet worden ontzien, dat de banken er zelf voor moeten
opdraaien, en dit en dat. Maar de aap kwam zojuist uit de
mouw. Nu blijkt namelijk dat de bijdrage aan het resolutiefonds gewoon voor de Vpb aftrekbaar is. Bij die woorden
van de heer Merkies sluit ik mij aan. Dit betekent namelijk
dat de belastingbetaler meer dan 1 miljard gaat bijdragen
aan dit resolutiefonds. De resterende 3,5 miljard wordt ook
omgeslagen over de rekeninghouders door een hogere
rente. Klanten van banken zijn ook belastingbetalers. Eerst
kregen de belastingbetalers dus de rekening achteraf en nu
krijgen ze die vooraf. Dat is het grote verschil.

Ik heb een klein vraagje over de ex-post, gemaximeerd op
drie keer de jaarlijkse bijdrage. Hoe zit dit als het fonds
volledig gevuld is en als je geen jaarlijkse bijdrage meer
hebt? Wat is dan drie keer de jaarlijkse bijdrage?

Kan de minister nog ingaan op de vraag hoe de afwikkeling
van ABN AMRO geweest zou zijn als we toentertijd, in 2008,
dit SRM al in de steigers hadden staan? Hoe was die
afwikkeling dan verlopen? Was ABN AMRO dan nu failliet
geweest? Was de bank dan afgewikkeld geweest? Klaar,
jammer dan; geen ABN AMRO meer? Of had de bail-in
plaatsgevonden en had de bank dan een doorstart kunnen
maken? Dan had de belastingbetaler geen 30 miljard voor
ABN AMRO op tafel hoeven leggen. Wat was er gebeurd
als we in 2008 het SRM hadden gehad?

Er zijn opmerkingen gemaakt over de bovengrens, de
maximering, van banken. Daarover is eerder een motie van

Ik vind de bail-in van 8% op zich goed. Het percentage had
van mij nog hoger mogen zijn. Ook de PVV vindt dat

Over de onherroepelijke betalingstoezeggingen heeft de
minister eigenlijk alleen herhaald wat al in de schriftelijke
beantwoording staat. Het gaat mij er juist om waarom je
dat überhaupt mogelijk maakt. Dat verbaast mij eigenlijk.

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

10 juni 2015
TK 94

94-5-12

natuurlijk eerst de crediteuren moeten worden aangeslagen
als een bank in de problemen komt. Zij hebben immers
willens en wetens geld geleend aan die bank. Zij hebben
risico gelopen. Dat had toentertijd ook in Griekenland
moeten gebeuren. Crediteuren krijgen immers ook een
flinke beloning voor het lopen van dat risico. Over de bailin heeft mijn fractie dus op zich geen opmerkingen. Wel
heb ik in mijn eerste termijn gevraagd waarom er voor 8%
is gekozen. Waarom is die 8% niet hard? Waarom is er niet
gekozen voor een veel hoger percentage? Dat had wat ons
betreft mogen gebeuren.
De banken die niet door de asset quality review zijn gekomen, zijn nu gezond. Ik vraag de minister of dat opnieuw
is getest. Of neemt hij dat slechts op goed vertrouwen aan?
Vertrouwt hij erop dat die negentien Zuid-Europese banken
25 miljard hebben opgehaald?

De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. Veel dank aan de minister voor de heldere
beantwoording en de goede schets van het systeem. Eerlijk
gezegd verbaas ik mij over de inbreng van SP en PVV in dit
debat. Want de afgelopen jaren was de lijn dat het een
schande is dat de belastingbetaler moet opdraaien voor de
banken, terwijl het nu samengevat een schande is, "want
we willen onze eigen banken blijven redden". Deze redenering kan ik eerlijk gezegd niet helemaal volgen. De heer Van
Dijck had het net over al die Nederlandse banken die voor
Zuid-Europese banken moeten gaan betalen. Maar ik kan
me de problemen met ABN AMRO, ING, SNS en DSB nog
herinneren. De lijn is volgens mij: we zijn gewoon sowieso
tegen, wat er ook aan argumenten ter tafel komt.
De heer Merkies (SP):
De heer Koolmees heeft niet geluisterd naar mijn verhaal.
Ik heb net gezegd: het feit dát er een bail-in is, vinden wij
goed. Wij hebben daarvoor in 2008 al gepleit. Kijk even naar
onze tweede nota over lessen uit de kredietcrisis. D66 was
toen tegen. Uiteindelijk, omdat het uit Europa kwam, was
D66 voor.
De heer Koolmees (D66):
Dit vind ik een leuke draai in het verhaal van de heer Merkies. Ik hoorde hem net zeggen: we zijn voor een bail-in,
maar tegen Europese afwikkeling. Volgens de redenering
van de heer Van Dijck gaan Nederlandse banken dan betalen
voor de zwakke Zuid-Europese banken. We hebben een
bankensector ter grootte van 400% bbp. De banken die ik
net heb genoemd, zijn alle gered door de belastingbetaler.
Ik zie de oplossing die de heer Merkies nu beschrijft niet
voor me. Ik denk dat Nederland gebaat is bij de Europese
bankenunie. Sterker nog: het voorkomt dat we weer allerlei
landen moeten gaan redden. Kijk eens naar wat er in Ierland
gebeurd is en in Spanje, waar inderdaad Europees belastinggeld gebruikt moest worden om die landen overeind
te houden. Al met al begrijp ik deze redenering van beide
partijen volledig niet.
De voorzitter:
De heer Merkies heeft hier toch nog een korte vraag over.

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

De heer Merkies (SP):
Een interruptie is altijd in tweeën, dus ik mag nog een keer.
Dan wil ik van de heer Koolmees horen of hij er geen spijt
van heeft dat hij er in 2008 niet al voor was. Want hij noemt
inderdaad al die banken die we met heel veel belastinggeld
hebben gered. Dan hadden we misschien nog niet genoeg
gehad, maar dan hadden we andere partijen kunnen overtuigen, wat heel veel belastinggeld had bespaard.
De heer Koolmees (D66):
Dat is een interessante redenering. De minister zei ook al
in zijn eerste termijn dat we toen net wat ervaringen hadden
opgedaan met Scandinavische landen: Zweden in 1993 en
Denemarken vlak daarvoor. In dat geval had een land
afzonderlijk besloten tot een bail-in, los van wat andere
landen hadden gedaan. Dat heeft geleid tot een grote verstoring van de financiële sector in die landen. Het buitenland
dacht: daar moeten we volledig niet zijn. Dat creëerde de
angst voor bail-ins in afzonderlijke landen. De enige manier
waarop dat kan, is de internationale aanpak. Je moet
dezelfde regels neerleggen voor alle landen in de Europese
Unie. Anders krijg je gewoon verstoringen en gedoe zoals
in Denemarken. Ik ben een groot voorstander van bail-ins,
maar alleen maar — daarom ben ik ook een Europeaan —
als het op Europees niveau kan. Anders ga je een soort
beggar-thy-neighbourpolicy volgen. Dat hebben we de
afgelopen jaren gezien. Sterker nog: het Ierse voorbeeld
geeft dat aan. Ierland was het eerste land dat besloot tot
een depositogarantiestelsel van €100.000, waardoor alle
andere landen mee moesten gaan.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Koolmees (D66):
D66 is altijd een groot voorstander geweest van de Europese bankenunie. We zijn met dit verdrag weer een stapje
verder. Daarom zullen we ook instemmen met dit verdrag.
Maar we zijn er nog niet. De discussies over de leverage
ratio en de megabanken komen er nog aan. We zullen de
minister enthousiast blijven aanmoedigen. De afgelopen
jaren ging het goed, dus ik heb er veel vertrouwen in dat
het ook de komende jaren goed gaat.

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Ook mijn dank aan de minister voor de heldere
beantwoording. Er waren soms wat rare interventies van
de PVV- en de SP-collega's. Als een bank kosten maakt en
moet afstorten omdat wij een fonds willen creëren, is dat
geen winst voor de bank, hoe vervelend ook. Ik begrijp de
zorgen van de heer Merkies en deels ook die rond de
CoCo's. De vraag is hoe je die aantrekkelijk maakt. Maar als
je wat in een fonds stopt om ervoor te zorgen dat spaarders
gered kunnen worden, dan kun je nauwelijks zeggen dat
dat bankenwinst is. Daar hoeft dus geen Vpb over te worden
geheven. Anders zou ik niet weten hoe dit werkt.
We hadden een motie voorbereid over het toezicht, maar
we begrijpen dat er gecorrespondeerd is met de Algemene
Rekenkamer en de Europese Rekenkamer over de vraag
hoe diep dat kan gaan. Wij zouden daar graag wat details

10 juni 2015
TK 94

94-5-13

van willen ontvangen. Ik dien die motie niet in. Wellicht kan
de minister naar aanleiding van de terechte vraag van de
heer Merkies, ingaan op de vraag of bijvoorbeeld het
Europees Parlement een enquête kan starten als het van
mening is dat er iets fors mis is gegaan bij een bankenredding. Dat zou ook het achteraf-mechanisme kunnen zijn,
waarmee gecontroleerd kan worden of een bank gered had
kunnen worden.
Ik vind het interessant om te weten wat er gebeurt als we
niet akkoord gaan. Dat lijkt gewoon een mogelijkheid te zijn
en dat betekent dat wij zelf verantwoordelijk blijven voor
alle omvallende banken in Nederland. Dat betekent echter
ook dat we niet garant staan voor anderen.
Ik had gehoopt op een korte reactie op wat er gebeurt als
bijvoorbeeld het bankenstelsel in Griekenland de komende
maanden of het komende jaar inklapt en dan ook het bailinbaar kapitaal ingaat. Laat ik in alle eerlijkheid zeggen dat
dat niet het meest hypothetische geval is dat ik ooit op dit
katheder bedacht heb. Ik heb volgens collega's weleens
heel hypothetische dingen geschetst. Ik zie de heer Nijboer
knikken. Op een andere vraag kom ik op een later moment
terug en dat is de vraag hoe wij zaken als Google en Apple
onder dit soort controle gaan brengen. Ik snap dat dat niet
in dit verdrag gebeurt. Dat is de financiële innovatie. Daar
kun je van alles van vinden, maar dat zal op een ander
moment moeten.
Ik heb twee moties. De eerste kondigde collega Merkies al
aan.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat too-big-to-fail banken een grote negatieve
rol hebben gespeeld in de financiële bijdrages van overheden om banken en het financiële systeem overeind te houden;
overwegende dat elke beweging die banken weer groter
en daarmee moeilijk afwikkelbaar maakt voorkomen dient
te worden;
verzoekt de regering, maatregelen te nemen die ervoor
zorgen dat er tot en met 1 juli 2020 geen toestemming wordt
gegeven voor een bankenfusie van banken die onder ECBtoezicht vallen, tenzij een fusie noodzakelijk is om het
omvallen van een bank te voorkomen,

ook al van historische dingen die nog in het systeem kunnen
zitten. Die komen er de komende jaren uit. Dat betekent niet
dat wij voor fusies zijn na 2020, maar een fusiestop voor
die 120 banken lijkt ons een zeer verstandige stap.
Tot slot heb ik nog een andere motie. Wij snappen dat het
SRF van 55 miljard aangevuld blijft worden tot die 55 miljard. We hopen dat dat nooit nodig is, laat ik daar heel helder in zijn, maar wij denken dat het helemaal niet raar is
om erover na te denken of dat fonds niet verder moet
worden gevuld.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat Europese overheden tijdens de kredietcrisis ongeveer 1500 miljard in financiële instellingen
moesten steken om hun omvallen te voorkomen;
constaterende dat het SRF in 8 jaar tijd wordt opgebouwd
tot een fonds van 55 miljard euro en dat dit in het geval van
een systeemcrisis ruim onvoldoende zou kunnen blijken;
overwegende dat de mogelijkheid bestaat om na 2024 nog
vier jaar door te gaan met het aanvullen tot 55 miljard als
het fonds tussen 2016 en 2024 al significant tot uitkering
heeft moeten over gaan;
verzoekt de regering, te onderzoeken of er mogelijkheden
zijn om het SRF in 2024 een significant grotere omvang dan
55 miljard te laten hebben en of er ook na 2024 structureel
bijstortingen in het fonds gedaan kunnen worden teneinde
een groter afwikkelfonds te creëren en daarmee minder
risico voor de belastingbetaler om die ultimate backstop te
zijn,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Omtzigt. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 7 (34155).
De voorzitter:
Dan geef ik graag het woord aan de heer Harbers. Oh, ik
zie dat hij afziet van zijn termijn, evenals de heer Nijboer.
Dan geef ik minister Dijsselbloem het woord voor de
beantwoording van de vragen in tweede termijn.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Omtzigt en Merkies. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 6 (34155).
De heer Omtzigt (CDA):
Dit heeft ook te maken met het feit dat die TLAC pas de
komende jaren wordt opgebouwd. De minister sprak zelf

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

Minister Dijsselbloem:
Voorzitter. De heer Merkies heeft nog een aantal vragen
gesteld, waaronder een vraag waar ook de heer Omtzigt
zich bij heeft aangesloten. Deze vraag gaat over het toezicht
op het resolutiefonds, de resolutieautoriteit en de wijze van
afwikkeling. In eerste instantie legt de SRB, zoals ik al zei,
verantwoording af op Europees niveau, aan de Europese
Raad, aan het Europees Parlement en aan de Europese
Commissie, maar het Nederlandse parlement kan de SRB

10 juni 2015
TK 94

94-5-14

ook vragen naar haar beleid, de toepassing en de besluitvorming. De resolutieautoriteit treedt onafhankelijk op als
een Nederlandse bank is afgewikkeld, maar kan daarna
door het Nederlandse parlement gevraagd worden waarom
zij dit heeft gedaan, hoe de besluitvorming tot stand is
gekomen en op basis van welke afwegingen zij het zo heeft
gedaan. Die mogelijkheid bestaat. Dat kan door middel van
schriftelijke vragen of door de bestuursleden van de SRB
uit te nodigen voor een gesprek. Uiteraard geldt hetzelfde
voor de Nederlandsche Bank, die betrokken kan zijn geweest
bij een onderdeel van het werk of die zelf het voortouw kan
hebben genomen bij een kleinere bank. De Nederlandsche
bank kan ook op die manier achteraf door het Nederlandse
parlement worden bevraagd en ter verantwoording worden
geroepen.
De heer Omzigt koppelde hieraan nog de vraag wat dit voor
het enquêterecht van het Europees Parlement betekent.
Daar geldt hetzelfde voor: het Europees Parlement mag de
resolutieautoriteit gewoon bevragen over het gevoerde
beleid, de toepassing daarvan en de individuele afwikkelingscasuïstiek, maar wel achteraf. Dat zou kunnen in de
vorm van een enquête van het EP, maar het kan ook
gewoon in schriftelijke vragen of in een mondeling overleg.
Deze mogelijkheden bestaan.
Ik begreep dat de heer Omzigt nog graag schriftelijk wil
worden geïnformeerd over de precieze bevoegdheden van
de Europese Rekenkamer. Hoe diep kan men dan kijken? Ik
heb gezegd dat we de Algemene Rekenkamer, onze eigen
rekenkamer, daar verder over hebben geïnformeerd. Ik weet
niet of wij deze informatie al eerder naar de Kamer hebben
gestuurd, maar ik zeg de Kamer toe dat wij dit nog een keer
op papier zetten.
De heer Merkies heeft opnieuw gevraagd naar de onherroepelijke betalingstoezeggingen. Hij vond dat in het antwoord
wel uitleg werd gegeven, maar dat de vraag waarom dit
eigenlijk nodig is niet werd beantwoord. Het biedt natuurlijk
enige flexibiliteit aan banken: cash dan wel met een IOU,
zij het onder strikte voorwaarden, gedekt door voldoende
waarde op de balans en direct oproepbaar. Het geeft banken
enige mogelijkheid voor flexibiliteit in hun betalingen. Dit
zijn niet de meest fraaie elementen ervan. Een lidstaat heeft
dan weer ergens gevraagd of dat mogelijk is. Daar worden
dan weer criteria aan verbonden en zo wordt de regelgeving
weer ingewikkelder. Voor mij had het niet gehoeven. We
gaan zien hoe het uitpakt. Er zitten in ieder geval kwalitatieve eisen en beperkingen aan.
Verder heeft de heer Merkies nog gevraagd hoe het zit met
de bijdrage ex post als het fonds volledig is gevuld. Stel
het fonds bevat over een aantal jaren de genoemde 55
miljard; het is volledig Europees, het is gemutualiseerd en
er zijn geen nationale compartimenten meer. Nogmaals,
het bedrag is 55 miljard; daar kom ik nog op terug als ik
spreek over de motie van de heer Omtzigt. Als het fonds
dan in een keer leeg zou zijn, kan binnen één jaar tijd bij
alle instellingen drie keer de maximale bijdrage ex post
worden opgehaald. De instellingen krijgen dan gewoon een
"naheffing", om dat woord nog maar eens te gebruiken.
Daar zit wel een kap op, om ervoor te zorgen dat ze niet
allemaal kapseizen. Als dat niet voldoende is, krijgen alle
banken in de jaren daarna extra heffingen, ook ex post. Dat
staat nog los van de vraag waar het laatste stukje geld van
de 55 miljard aan is besteed. Dat is dan gewoon de Europese bankensector, de bankenunie. Alle banken krijgen dan

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

een naheffing om het fonds weer te suppleren. Ik hoop dat
ik de vraag goed heb begrepen en hem hiermee heb
beantwoord.
De heer Merkies (SP):
Niet helemaal. Ik heb begrepen dat er geen bijdrage meer
is als het helemaal gevuld is. Dan is het namelijk gevuld.
Wat is dan drie keer de jaarlijkse bijdrage?
Minister Dijsselbloem:
Ah, zo! Als het fonds helemaal vol is en de risico's volledig
Europees worden gedeeld tussen alle betrokken banken,
kan er nog steeds sprake zijn van een heffing als het fonds
weer aangevuld moet worden. De vraag is dan wat drie
keer het maximum is. Dat moeten we even checken. Dat
gaat heel erg over de details. Stel dat een heel grote
naheffing nodig is, omdat er een heel groot gat is geslagen
in de banken. We willen voorkomen dat dit bedrag in één
jaar wordt opgehaald en dat vervolgens in Europa overal
banken omvallen, omdat ze in één jaar een enorme naheffing krijgen. Daarom is die aan een maximum verbonden.
Uw vraag is nog gedetailleerder. Het gaat om drie keer de
normale jaarlijkse heffing, maar er is geen jaarlijkse heffing
meer, dus wat is dan drie keer de jaarlijkse heffing? Ik probeer hier zo nog een antwoord op te krijgen.
De heer Merkies (SP):
Als er geen jaarlijkse heffing is, hebben we natuurlijk een
probleem. Misschien gaat het om een potentieel maximale
heffing. De vraag is wat die dan is.
Minister Dijsselbloem:
Ik laat even bekijken of we de techniek van de onderliggende
regelgeving kunnen opduiken. Het belangrijkste punt is dat
die jaarlijkse extra aanslag die in één keer voldaan moet
worden, aan een plafond is verbonden om redenen van
stabiliteit.
Ik kijk even of ik alle losse vragen heb gehad. De heer Van
Dijck heeft nog een aantal vragen gesteld. Zijn kernpunt is
dat de slechte banken in Zuid-Europa staan en dat wij goed
zijn. Nu gaan wij de risico's overnemen en hierdoor betalen
de Nederlandse banken of de Nederlandse belastingbetalers
straks voor Zuid-Europa. De heer Van Dijck zou de lijst met
bankenreddingen in Europa echt nog eens moeten bekijken.
De grote bankencrises voor 2008 waren in Scandinavië. Het
is al genoemd. Zweden heeft bijvoorbeeld een enorme
bankencrisis gehad. De overheid heeft massaal banken over
moeten nemen. Denemarken heeft ook een grote bankencrisis gehad, tijdens de bankencrisis die we in Europa hebben gezien. Nederland is al voldoende genoemd. In
Nederland hebben we natuurlijk een enorme bankencrisis
gehad. Het Verenigd Koninkrijk heeft de grootste banken
moeten nationaliseren en die worden nu geleidelijk aan,
tegen enorme kosten, weer geprivatiseerd. Ook Ierland
heeft een heel grote bankencrisis gehad en is met een
gigantische staatsschuld achtergebleven, omdat de banken
allemaal in de problemen kwamen. Het is dus helemaal
geen kwestie van alleen maar Zuid-Europa. De Spaanse
bankensector is aangepakt met een bankenprogramma uit
het ESM van uiteindelijk 40 miljard. Dat is relatief bescheiden in vergelijking met sommige bedragen die in NoordEuropa voor de bankensector zijn uitgetrokken. Kortom,

10 juni 2015
TK 94

94-5-15

het geschetste beeld klinkt misschien goed, maar het staat
ver van de feiten. We hebben er echt een gezamenlijk
belang bij om de eisen op te schroeven, ervoor te zorgen
dat er zo strikt mogelijk op wordt toegezien, het juist weg
te halen uit die nationale politieke beïnvloeding en ervoor
te zorgen dat de afstand tussen de toezichthouder en de
eigen banken wat groter wordt. Het ons kent ons, zo van:
laat nog maar even, want ik ken jou en het zal wel goed
komen met jouw bank, is ook een risico in die relatie. Ik
vind het dus prima dat die toezichthouder verder weg zit
en dat er op basis van Europese standaarden wordt
beoordeeld. En dan hebben we ook nog de extra toezichthouder in Brussel, de mededingingsautoriteit van de Europese Commissie, die ervoor zorgt dat de regels van bail-in
strikt worden toegepast. Immers, als je die regels omzeilt
en je gaat er snel nationaal geld in stoppen, is dat natuurlijk
wel staatssteun. Kortom, we hebben hiermee een veel beter
bouwwerk dan in het verleden.
Het punt van de belastingbetaler die nu meebetaalt, is door
de heer Omtzigt heel adequaat beantwoord. Doordat de
banken deze heffing krijgen, maken ze minder winst en dat
betekent weer dat ze minder belasting betalen. Overigens
gaat het uitstekend met de winsten van de Nederlandse
banken; ze betalen veel meer belasting dan een paar jaar
geleden. Maakt u zich daar dus niet te veel zorgen over.
De heer Van Dijck heeft gevraagd hoe het met ABN AMRO
zou zijn gegaan als we indertijd dit instrumentarium hadden
gehad. Was ABN AMRO dan heel anders gered? Ja, absoluut. Dan had er op dat moment gewoon een bail-in
plaatsgevonden op de beleggers, de eigenaren, van ABN
AMRO. Die 8% was dan ook voldoende geweest om de
verliezen van ABN AMRO te dekken.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik vroeg dat om te horen of een bank onder het SRM überhaupt nog kan worden genationaliseerd. Of is dat nooit
meer van toepassing? En hoe gaat het SRM om met genationaliseerde banken? ABN ARMO is er één, maar er zijn er
nog wel meer banken genationaliseerd. Kan in de toekomst
onder het SRM een bank dus überhaupt nog worden
genationaliseerd en hoe gaat het SRM om met genationaliseerde banken?
Minister Dijsselbloem:
Ik zie niet zo snel voor me dat banken nog worden genationaliseerd. Het zou dan om kleine banken moeten gaan,
maar ook daarvoor geldt dat we nu een instrumentarium
hebben om de verliezen van banken terug te leggen bij de
particuliere eigenaren van banken. Er is dus geen sprake
meer van het simpele mechanisme: we nemen de bank
over en we gaan deze wel zelf herkapitaliseren. We hebben
nu gewoon een ander instrumentarium. Nationaliseren zie
ik dus niet gebeuren. Bij kleine banken zou dat sowieso
vanuit stabiliteitsoogpunt niet nodig zijn. Grote banken
worden op Europees niveau óf via de bail-in gered en verstevigd, óf ze worden, als dat niet meer kan en ze zijn niet
meer te redden, afgewikkeld en gesloten. Dat is natuurlijk
ook in Cyprus gebeurd, waar een bail-in is toegepast en
een van de twee grote banken is afgewikkeld en gesloten.
De tweede vraag was of banken die al genationaliseerd zijn,
Europees gered kunnen worden. In mijn ogen is dat een

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

theoretisch vraagstuk, maar ik ga daar nu over nadenken.
Ook daarvoor zou precies hetzelfde gelden. De staat wordt
dan gebail-ind en de aandelen verliezen volledig of een deel
van hun waarde. Daarmee worden de verliezen gedragen.
Ik denk dus dat het precies hetzelfde werkt.
De heer Van Dijck heeft gevraagd waarom uitgegaan is van
slechts 8% en waarom dat is begrensd. Dat is uiteindelijk
uit de politieke onderhandelingen gekomen. Wat ons betreft
waren er strengere eisen gesteld en waren we direct de
hele hiërarchie ingegaan. Het punt was dat bepaalde Europese landen die al een nationaal resolutiefonds hebben,
met de vraag kwamen wanneer ze dat dan zouden mogen
inzetten. Het liefste wilde men dat als eerste inzetten en dat
pas daarna sprake zou zijn van bail-in. Dat hebben we
voorkomen. Vanwege het gelijke speelveld moet er altijd
eerst een diepe bail-in zijn. Mochten de problemen nog
groter zijn, dan kun je je fonds benutten. Dat is de uitkomst
van die politieke onderhandelingen.
De heer Van Dijck heeft verder gevraagd of de 25 miljard
die de banken alsnog moesten ophalen aan het eind van
de stresstest, daadwerkelijk opgehaald zijn. De ECB ziet
daarop toe en heeft afspraken gemaakt per bank. De banken
hebben er een bepaalde tijd voor gekregen. Ik kan nu niet
individueel aangeven wat die tijd precies was, maar dat
was eerder een kwestie van x-maanden dan jaren. Dus de
ECB zal daarop toezien. Als men er niet in slaagt en de termijn op een gegeven verloopt, dan wordt de bank afgewikkeld en komt men met een resolutie. In ieder geval krijgt
men tijd om dat geld op te halen en te herkapitaliseren.
Dan kom ik op de moties. De motie op stuk nr. 6 van de
heren Omtzigt en Merkies spreekt eigenlijk uit dat je de
komende vijf jaar geen fusies van grote banken moet toestaan. Onze insteek is een iets andere. Je hebt er een juridische grondslag voor nodig en die moet worden aangebracht
in Europese wetgeving, waarbij de toezichthouder die nu
al toestemming moet geven bij fusies en overnames, zeker
bij grote banken, een extra criterium in handen wordt
gegeven, namelijk de financiële stabiliteit. We kijken ook
naar de positie van de resolutie-autoriteit omdat wij vinden
dat voordat zo'n toestemming wordt gegeven voor een
fusie of een overname, zij moet kunnen zeggen: als dit
gebeurt dan betekent dat voor je resolutieplan, je kapitaalseisen en je MREL het volgende … En dat kan prohibitief
zijn. Het kan zijn dat die resolutie-autoriteit zegt: je creëert
hier zo'n ingewikkeld bedrijf mee, dat we dat uit resolutieoogpunt gewoon niet willen en mocht het dan toch worden
toegestaan door de toezichthouder, dan gaan we buitengewoon scherpe en ingrijpende eisen stellen tot en met buffereisen die we als resolutie-autoriteit kunnen stellen. Dat is
onze insteek. Die juridische basis moet er nu komen en
daarover zijn we nu ook in gesprek met de Europese Commissie op basis van ons position paper. Ik rapporteer de
Kamer zo snel mogelijk over de ontwikkelingen en voortgang daarin. Deze motie vind ik te kort door de bocht en er
is ook geen juridische basis voor. Dus dan zouden we ook
daar weer een ad-hocbasis voor moeten creëren. Ik ben
ervoor om meteen een goede juridische basis aan te brengen. Ik ontraad derhalve deze motie.
De motie op stuk nr. 7 van de heer Omtzigt zegt eigenlijk
dat het fonds te klein is, hetgeen ik ook veel in de Angelsaksische financiële pers heb gelezen. Echter, al die mensen
die dat zeggen, gaan voorbij aan het feit dat we daarvoor

10 juni 2015
TK 94

94-5-16

natuurlijk al hoge kapitaalseisen hebben evenals streng
toezicht, risicogewichten en het "bail-in"-mechanisme, wat
echt voorkomt dat men naar het fonds kan rennen en kan
zeggen: mag ik even vangen? Dus mijn aanname is dat het
aantal keren dat een beroep zal worden gedaan op het fonds
heel erg beperkt zal zijn. De heer Omtzigt kan ik wel zeggen
dat we een en ander uiteraard nauwgezet gaan volgen,
zeker in de opbouwfase. Op een gegeven moment hebben
we een fonds van 55 miljard. Als dan blijkt dat er voortdurend crises zijn en dat mechanismes niet werken en die 55
miljard voortdurend onder druk staat, dan is dat het moment
om te zeggen: misschien hebben we een groter fonds nodig.
Zelfs dan zou ik overigens betogen: blijkbaar zijn onze "bailin"-regels niet hard en streng genoeg, dus laten we daar
eens naar gaan kijken. Ik vind het fonds echt een noodmiddel dat eerder bijna een symbolische werking heeft om
verder vertrouwen te wekken bij financiële partijen die willen investeren in de bancaire sector. Ik vind dat alle voorliggende instrumenten voldoende zouden moeten zijn. Dus
ik wil deze motie ontraden. Ik zou het onverstandig vinden
om op dit moment al te kijken naar een groter fonds dan
de 55 miljard of daarop in te zetten.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Dit onderwerp heeft haast, dus er wordt morgenmiddag al
gestemd over deze overeenkomst en de ingediende moties.
Ik dank de minister van Financiën voor zijn aanwezigheid
in ons huis en voor de beantwoording.
De vergadering wordt van 13.08 uur tot 13.45 uur geschorst.
Voorzitter: Van Miltenburg

Tweede Kamer

Overeenkomst betreffende het
gemeenschappelijk afwikkelfonds

10 juni 2015
TK 94

94-5-17