Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 359

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 december 2017
Inleiding
Met deze Kamerbrief informeer ik u mede namens de Minister van
Buitenlandse Zaken over de Nederlandse bijdrage aan de vooruitgeschoven aanwezigheid in Litouwen (de zogenoemde Enhanced Forward
Presence) in 2018 en de militaire eenheden die Nederland in 2018
gereedstelt voor de NATO Response Force (NRF) en de EU-Battlegroup.
Zoals uiteengezet in de brief over de samenhang van Nederlandse
inspanningen in missies in 2018 van 4 september jl. (Kamerstukken 33 694
en 29 521, nr. 11), is de relatie tussen de Navo-bondgenoten en Rusland
de afgelopen jaren verslechterd. Hierin is de afgelopen tijd geen verbetering opgetreden. De militaire opbouw in onder meer Kaliningrad, de
illegaal geannexeerde Krim en het noordwesten van Rusland houdt aan,
evenals het destabiliserende optreden van Rusland in het oosten van
Oekraïne. Tevens houdt Rusland met regelmaat grootschalige militaire
oefeningen in buurt van het Navo-verdragsgebied. Rusland gaat daarbij
vaak in tegen de geest van de afspraken die in OVSE-kader in het Weens
Document zijn gemaakt over militaire transparantie. Dit draagt niet bij aan
stabiliteit en vergroot het risico op misverstanden en ongelukken.
Vanwege het Russische optreden hebben de staatshoofden en regeringsleiders van de Navo-landen tijdens de Top in Warschau op 8 en 9 juli 2016
besloten dat de relatie met Rusland moet berusten op geloofwaardige
afschrikking enerzijds en dialoog anderzijds.
In het kader van geloofwaardige afschrikking heeft de Navo besloten tot
de ontplooiing van een vooruitgeschoven Navo-aanwezigheid in de
Baltische Staten en Polen en een versterkte NATO Response Force. Dit
dient als geruststellende maatregel voor deze landen en ter afschrikking
van Rusland. Als betrouwbare bondgenoot levert Nederland hieraan
bijdragen.

kst-29521-359
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 521, nr. 359

1

Binnen de Navo beklemtoont Nederland het belang van dialoog met
Rusland, onder andere in de Navo-Rusland Raad (NRR). De NRR komt
enkele keren per jaar op ambassadeursniveau bijeen. Tijdens de
NRR-bijeenkomsten wordt onder andere over de situatie in Oekraïne en
Afghanistan gesproken. Hoewel de dialoog moeizaam verloopt, blijft de
Navo onder andere via de NRR met Rusland in gesprek over het belang
van wederzijdse transparantie met betrekking tot militaire activiteiten. Het
is van belang dat deze communicatielijnen open blijven om ongelukken
en onbedoelde escalaties in het militaire domein te voorkomen. Zo heeft
Rusland de NRR gebrieft over de in september 2017 in Wit-Rusland en
Rusland gehouden grote gezamenlijke militaire oefening «Zapad»
(«West»). Ook zijn er op meer technisch niveau contacten die enigszins
bijdragen aan herstel van het onderlinge vertrouwen. Deze contacten
hebben onder andere betrekking op het gebruik van herkenningstransponders voor militaire vliegtuigen in het Balticum.
In EU verband is de afgelopen periode hard gewerkt aan het versterken
van het Europese veiligheids- en defensiebeleid en heeft de Europese
Raad, mede op basis van de EU Global Strategy van juni 2016, een
hernieuwd EU ambitieniveau op dit terrein bepaald. Kern daarvan is dat
Europa op veiligheidsterrein meer eigen verantwoordelijkheid moet gaan
nemen. Daartoe worden op dit moment diverse instrumenten ontwikkeld
en verbeterd, waaronder de oprichting van Permanent Gestructureerde
Samenwerking, een Europees Defensiefonds, en ook het verbeteren van
het instrument van de EU Battle Group (EUBG).
Nederlandse bijdrage aan de vooruitgeschoven aanwezigheid in
2018
Zoals gemeld in de brief over de samenhang van de Nederlandse
inspanningen in missies in 2018 (Kamerstukken 33 694 en 29 521, nr. 11
van 4 september 2017), zal Nederland in 2018 een bijdrage blijven leveren
aan de multinationale battlegroup onder leiding van Duitsland in
Litouwen. De vooruitgeschoven aanwezigheid in de Baltische Staten en
Polen is een doorlopende bondgenootschappelijke activiteit die noodzakelijk blijft zolang Rusland volhardt in de huidige opstelling. Op dit
ogenblik zijn er geen aanwijzingen die duiden op een veranderende
Russische positie.
De Nederlandse bijdrage aan de vooruitgeschoven Navo-aanwezigheid
bestaat in 2018 uit ongeveer 270 militairen. Nederland levert in 2018 een
gemechaniseerde infanteriecompagnie, inclusief ondersteuning, aan de
multinationale battlegroup in Litouwen. Evenals in 2017 levert Nederland
tevens experts op het gebied van strategische communicatie, en
cyberveiligheid. Ook levert Nederland stafmedewerkers voor de bataljonsstaf van de battlegroup. De kosten van de Nederlandse bijdrage aan
de vooruitgeschoven Navo-aanwezigheid in Litouwen in 2018 zijn
geraamd op 22 miljoen euro en worden gefinancierd uit het Budget
Internationale Veiligheid (BIV). Het kabinet komt volgend jaar met een
kabinetsreactie op de beleidsdoorlichting van het BIV. Daar wordt met
deze brief niet op vooruitgelopen.
Omdat het van belang is een goed zicht te hebben op relevante politieke
ontwikkelingen in de regio, alsmede bij te dragen aan een zo groot
mogelijk draagvlak onder de Litouwse bevolking voor de
Navo-aanwezigheid, heeft Nederland besloten tot de tijdelijke plaatsing
van een politiek medewerker op de Nederlandse ambassade in Vilnius.
Naast Nederland leveren Duitsland, Frankrijk, Kroatië, Tsjechië, België en
Luxemburg bijdragen aan de multinationale battlegroup in Litouwen.
Deze omvat in totaal ruim 1.000 militairen. Framework Nation Duitsland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 521, nr. 359

2

levert een groot deel van de bataljonsstaf en een gemechaniseerde
infanteriecompagnie. Frankrijk en Kroatië leveren in de eerste helft van
2018 ieder een manoeuvrecompagnie. De Franse en Kroatische compagnieën worden in de tweede helft van 2018 afgelost door Belgische/
Luxemburgse en Tsjechische compagnieën. Daarnaast zal de Nederlandse
eenheid zelfstandig oefenen om het niveau van geoefendheid te
behouden. Ook zullen de eenheden, in nauwe samenwerking met de
ambassade in Vilnius, activiteiten ontplooien die de zichtbaarheid van de
Navo-aanwezigheid en daarmee het vertrouwen van de Litouwse
bevolking verder vergroten. Het draagvlak onder de Litouwse bevolking is
overigens groot; meer dan 80 procent van de bevolking steunt de
Navo-aanwezigheid in Litouwen.
De Nederlandse eenheden maken zoals gezegd deel uit van de multinationale battlegroup onder leiding van Duitsland en deze is als geheel
ingedeeld bij de Litouwse Iron Wolf brigade en zal ook gezamenlijk
oefenen. De nadruk zal liggen op integratie van de battlegroup in de
Litouwse nationale verdedigingsplannen.
Nederlandse bijdragen aan de NATO Response Force en de EU Battle
Group
Zoals onder meer gemeld in de brief over de Navo-activiteiten op de
oostflank en de Nederlandse bijdragen aan de NATO Response Force en
de EU Battlegroup (Kamerstuk 29 521, nr. 335 van 19 december 2016) en
in de brief over de samenhang van de Nederlandse inspanningen in
missies in 2018 (Kamerstukken 33 694 en 29 521, nr. 11 van 4 september
2017), stelt Nederland in 2018, naast de Nederlandse bijdrage aan de
vooruitgeschoven aanwezigheid in Litouwen, ook militaire eenheden
gereed voor de NATO Response Force (NRF) en de EU-Battlegroup.
Nederlandse bijdrage aan de NATO Response Force (NRF)
Op de Navo-top in Wales is besloten dat de deelname voor eenheden voor
landoptreden aan de NRF wordt verlengd. NRF-eenheden zijn, naast het
stand-by jaar, nu ook aangewezen voor zowel een stand-up als een
stand-down jaar. De NATO Response Force bestaat uit land-, lucht- en
maritieme componenten. De NRF is opgebouwd uit drie echelons met een
verschillende gereedheid.
Dat is allereerst de Very High Readiness Joint Task Force (VJTF), het snelst
inzetbare deel van de NRF, de zogenaamde spearhead. Nederland levert
hieraan in 2018 een Special Operations Maritime Task Unit (SOMTU) van
het Korps Mariniers. Ook wordt in de eerste helft van het jaar een schip
geleverd als commandoplatform voor (de Belgische commandant van) de
Standing NATO Mine Counter Measures Group 1 (SNMCMG-1). In de
tweede helft van 2018 voert Nederland voor een jaar het commando over
de Standing NATO Maritime Group 2 (SNMG-2). Een Luchtverdedigingsen Commandofregat (LCF) doet in de tweede helft van 2018 dienst als
commandoplatform. Ook wordt tweemaal een mijnenjager aan de
SNMCMG’s aangeboden voor periodes van drie tot vier maanden. Tot slot
worden vier F-16»s gedurende heel 2018 aangeboden.
De Initial Follow-on Forces Group (IFFG) bestaat uit eenheden met een
langere reactietijd die de VJTF in voorkomend geval kunnen versterken.
Nederland biedt samen met Duitsland van juli 2017 tot en met juni 2018
het hoofdkwartier van het Eerste Duits-Nederlandse Legerkorps aan als
Joint Task Force Headquarters. Tevens wordt een gemechaniseerd
infanteriebataljon aangeboden en personeel voor het brigadehoofd-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 521, nr. 359

3

kwartier. Ook worden een raiding squadron mariniers en een onderzeeboot aangeboden.
In het kader van de geruststellende maatregelen voor de oostelijke
bondgenoten neemt Nederland deel aan diverse oefeningen in het
noordelijke en oostelijke deel van het verdragsgebied, waaronder Trident
Juncture 2018 in Noorwegen, Baltops 2018 in de Baltische Zee en Spring
Storm in Estland. Bovengenoemde bijdragen worden gefinancierd vanuit
het defensiebudget.
Nederlandse bijdrage aan de EUBG
In 2018 levert Nederland met België en Luxemburg de kern van de EU
Battle Group. Duitsland en Oostenrijk zullen beurtelings ook een bijdrage
leveren aan deze EUBG; Oostenrijk de eerste helft van het jaar en
Duitsland de tweede helft.
In de eerste helft van 2018 geeft Nederland leiding aan de EUBG.
Nederland levert dan een bataljonsstaf en twee infanteriecompagnieën
met combat support en combat service support. In de tweede helft van
2018 staat de EUBG onder leiding van België. Nederland heeft deze zes
maanden één infanteriecompagnie met combat support en combat
service support aangeboden. Nederland stelt in 2018 het gehele jaar de
infrastructuur en de verbindingsmiddelen voor het EUBG-hoofdkwartier
beschikbaar. Tot slot stelt Nederland gedurende het gehele jaar een
Cougar-helikopter beschikbaar.
Het is in 2018 voor het eerst dat dezelfde EUBG een héél jaar stand-by is
voor inzet; voorheen wisselde dat per half jaar. Het verlengen van de
stand-by periode van de EUBG bevordert een doelmatiger gebruik van de
beschikbare eenheden, maar houdt uiteraard ook een langere beslaglegging in voor de leverende landen.
De Nederlandse bijdrage aan de EUBG in 2018 wordt, zoals te doen
gebruikelijk, gefinancierd uit de reguliere budgetten voor gereedstelling
en instandhouding op de defensiebegroting, zolang er geen sprake is van
inzet.
In het geval van inzet van de EUBG zal initieel een deel van het Nederlandse contingent binnen de gestelde norm van tien dagen operationeel
kunnen zijn in een missiegebied. Andere delen zullen later aansluiten. De
reden hiervan is dat Defensie te maken heeft met een groot aantal
gelijktijdige uitdagingen. Naast de toezeggingen aan Navo en EU zijn dat
de lopende missies en de nationaal gegarandeerde capaciteiten. Defensie
kampt bovendien met oplopende personele tekorten. Dat genereert druk
op de operationele eenheden, maar nog meer op de ondersteunende
elementen, zoals logistiek, communicatie- en informatiesystemen,
medische ondersteuning en strategische transportcapaciteit.
Op het moment dat de EUBG capaciteiten enkele jaren geleden werden
aangeboden aan de EU waren de precieze gevolgen van de bezuinigingen,
de intensieve inzet en de grotere nadruk op herstel van basisgereedheid
nog niet volledig bekend. Het is mijn prioriteit om de basisgereedheid te
herstellen en daarom heb ik onderzocht of de genoemde toezeggingen
aan Navo en EU, in combinatie met de vele andere missies en activiteiten,
alsmede het noodzakelijke herstel van de basisgereedheid, knelpunten
opleveren. Hierbij is naar voren gekomen dat het ambitieniveau op enkele
onderdelen knelt met de op dit moment beschikbare capaciteit. Dat is nu
aan de orde bij inzet van de EUBG, omdat de voorbereidingstijd korter is
dan bij onze bijdragen aan de NRF in 2018. Nederland zal echter verant-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 521, nr. 359

4

woordelijkheid in EU-verband blijven nemen om de EUBG verantwoord
en realistisch te kunnen inzetten. Indien de EUBG wordt ingezet, dan
neemt Defensie gepaste maatregelen om ervoor te zorgen dat deze inzet
geen negatieve gevolgen heeft voor het versterken van de basisgereedheid van de krijgsmacht.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 521, nr. 359

5