2022D21609

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 mei 2022
Hierbij stuur ik U een afschrift van een brief die ik heden aan de Voorzitter
van de Eerste Kamer heb gestuurd.
Met deze brief antwoord ik op het verzoek gedaan tijdens het mondelinge
overleg op 12 oktober 2021 om de Kamer per brief te informeren over de
uitvoering van de Motie Koole1. In deze motie wordt de regering verzocht
om zich in te zetten voor en levendige, goed geïnformeerde publieke
discussie over (de voornemens van) de Europese Unie en de inbreng en
ambitie van Nederland daarbij en deze discussie met extra financiële
middelen te bevorderen en hierover voor 1 juli 2021 een uitgewerkt
voorstel aan beide Kamers der Staten-Generaal te zenden.
Over de uitvoering van deze Motie is de Kamer per brief van 21 april 2021
geïnformeerd2. Tijdens het hierboven genoemde mondelinge overleg met
mijn ambtsvoorganger, werd de wens geuit de uitvoering van de motie
niet te beperken tot de inspanning van het kabinet om de burger te
betrekken bij de Conferentie over de Toekomst van Europa, maar breder
met burgers in discussie te gaan over de (voornemens van) de Europese
Unie.
Het kabinet onderschrijft het belang van het betrekken van de Nederlandse burger bij het Europese besluitvormingsproces. De Europese Unie
heeft zich in de loop van de afgelopen decennia ontwikkeld tot een de
facto vierde bestuurslaag. De EU is niet meer weg te denken uit het
dagelijkse leven van de Nederlander. De Corona-app met Europese
QR-code, de EU-sancties naar aanleiding van de Russische inval in
Oekraïne en voorstellen om het gebruik van plastic te verminderen, zijn
maar een paar recente voorbeelden die ook in Nederland veel aandacht
hebben gekregen.
Voor het draagvlak in Nederland is het daarom van groot belang dat
burgers niet alleen geïnformeerd worden over wat er in de EU op de
agenda staat, maar ook mede vorm kunnen geven aan de richting waarin
de EU zich ontwikkelt. In onze vertegenwoordigende democratie ligt de
taak om de burger te betrekken en de meningen van burgers in te brengen
nadrukkelijk ook bij het Europees Parlement en de nationale Parlementen
van de lidstaten. Daar moet het debat plaatsvinden en het beleid worden
gesanctioneerd. Maar anderen, zoals nationale regeringen, de Europese
Commissie, mede-overheden en het maatschappelijke middenveld
kunnen hier een belangrijke aanvullende rol spelen.
Dit sluit tevens aan bij de wens die burgers in de Nederlandse burgerpanels in het kader van de Conferentie over de Toekomst van Europa
hebben geuit. Nederlanders hoeven niet alles te weten over de EU, maar
willen wel meer transparantie en inzicht. Daarnaast vinden Nederlanders
dat de EU vaker en het liefst blijvend de dialoog aan moet gaan met de
burger. Overigens moet hier vermeld dat het ondanks alle inspanningen
die in het kader van de burgerconsultaties in het kader van de Conferentie
over de Toekomst van Europa Kijk op Europa zijn gedaan om burgers
actief te betrekken en te wijzen op de mogelijkheid om mee te praten over
Europa, slechts een beperkt aantal Nederlanders hiervan gebruik heeft
gemaakt. Hierin schuilt een paradox: burgers willen wel geïnformeerd
1
2

nds-tk-2022D21609

Kamerstuk 35 403, G
Kamerstuk 35 508, E

1

worden door de overheid en geven aan dat zij willen meepraten, maar het
blijkt niet eenvoudig dezelfde burger daadwerkelijk te interesseren om
deel te nemen aan een dialoog.
De Conferentie over de Toekomst van Europa
In de aanloop naar en tijdens de Conferentie over de Toekomst van
Europa is ervaring opgedaan met het betrekken van burgers bij de EU. Het
kabinet heeft hiervoor onder meer de uitgebreide, representatieve en
inclusieve burgerconsultaties Kijk op Europa georganiseerd, die onafhankelijk werden uitgevoerd door een externe organisatie. Daarnaast heeft
het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) een notitie opgesteld over de
verwachtingen en het beeld van Nederlanders ten aanzien van de
Europese Unie (EU)3.
Kijk op Europa startte met een online vragenlijst over hoe Nederlanders
denken over de toekomst van Europa. Deze vragenlijst is voorgelegd aan
een representatief panel van ruim 4.000 personen, en parallel opengesteld
voor alle Nederlanders. Daarnaast kon iedereen meedoen middels een
online tool met 20 stellingen.
De uitkomsten van het representatieve panelonderzoek vormden input
voor verschillende themadialogen in het vervolgtraject van de burgerdialoog Kijk op Europa. Deze online en offline verdiepende dialogen met
circa 450 Nederlanders, leidden tot aanbevelingen van burgers over de
toekomst van Europa die zijn overgebracht in de Conferentie. Uw Kamer
ontving over de burgerdialogen drie tussenverslagen en een eindverslag4.
In lijn met de toezegging gedaan aan Tweede Kamerlid Amhaouch tijdens
het Commissiedebat over de Conferentie op 12 mei 2021, heeft het
kabinet het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) en tientallen maatschappelijke organisaties per brief
benaderd om de Conferentie onder de aandacht te brengen, en een
actieve rol van hen hierin aan te moedigen. Een aantal gemeenten is
hiermee actief aan de slag gegaan.
Na de Conferentie over de Toekomst van Europa
In lijn met de motie Koole, ziet het kabinet het ook na de Conferentie over
de Toekomst van Europa, die op 9 mei eindigde, als zijn taak de burger bij
de Europese Unie te betrekken door deze te informeren, actief te luisteren
naar wat de burger van de Unie verwacht en draagvlak te creëren.
Dit vraagt om een voortdurende inspanning op meerdere terreinen en van
verschillende actoren. Ik trek hier nauw op met de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om bij de zorg voor het goed
functioneren van het openbaar bestuur en de communicatie daarover, de
Europese Unie een herkenbare plek te geven.
Het kabinet kiest ervoor in de komende periode in te zetten op een aantal
hieronder nader uitgewerkte activiteiten om burgers beter te informeren
en te betrekken bij de Europese beleidsvorming. Deze zullen onder
dezelfde noemer als de reeds uitgevoerde burgerconsultaties Kijk op
Europa vorm krijgen. Hiervoor is in 2022 250.000 Euro beschikbaar
gemaakt. De overige activiteiten zullen in beginsel binnen de huidige
financiële en personele kaders worden uitgevoerd.

3
4

Verwachtingen en beeld van de Europese Unie: het Nederlandse burgerperspectief
Kamerstuk 35 508, P

2

Nu de burgerdialogen zijn afgerond en de Nederlands inbreng tijdens de
Conferentie is gedeeld, wordt de website Kijk op Europa ondergebracht bij
rijksoverheid.nl. Onderwerpen die in Europa actueel zijn kunnen daar
worden toegelicht en zoveel mogelijk in begrijpelijke taal worden
gepresenteerd.
In de komende maanden worden de dialooggesprekken vervolgd. Er
worden kleinschalige bijeenkomsten en werkbezoeken door heel
Nederland georganiseerd, waarbij actief het gesprek met burgers wordt
aangegaan. Zelf ben ik op 9 mei in Maastricht met deelnemers van de
burgerdialogen Kijk op Europa in gesprek gegaan. Later op de dag heb ik
in een speech over Europa onder andere teruggeblikt op die dialogen en
de visie van het Kabinet op Europa en de actualiteit weergegeven.
Ik heb de overige leden van het kabinet gevraagd in de komende periode
op hun terrein het gesprek met burgers over Europa aan te gaan. Minister
Kaag hield op 23 februari in Maastricht een rede over Europa en sprak
daarna met studenten.
Op deze manier laat het kabinet zien dat het Europese beleid zich tot
vrijwel alle beleidsterreinen uitstrekt en dat de burger wordt uitgenodigd
hierover mee te praten. In dit verband merk ik op dat ook op andere
momenten, zoals bij het uitkomen van de Staat van de Unie of wanneer
brieven over de EU aan de Kamer worden gestuurd, er actief en via
verschillende online en offline kanalen over wordt gecommuniceerd.
Om scholieren meer bij de Europese Unie te betrekken zal «EU Back to
School» worden gereactiveerd en op nieuwe leest worden geschoeid. Met
dit programma, dat door Corona stil is komen te liggen, gaan ambtenaren
die in hun dagelijkse werk met de EU te maken hebben, in gesprek met
scholieren op – veelal – hun oude middelbare school. Dit wordt verder
uitgebreid naar mbo-opleidingen.
Het monitoren van de visie van burgers op Europa is een andere manier
om draagvlak voor EU-voorstellen te vergroten. Dit monitoren geschiedt
onder meer via het Continu Onderzoek Burgerperspectieven van het SCP.
Naast deze generieke monitoring kan via Kijk op Europa op specifieke
onderdelen inzicht worden gekregen in de mening van Nederlanders.
Samen met het Instituut Clingendael is daarnaast de «Buitenland
Barometer» ontwikkeld waar een groot aantal Nederlanders uit alle
geledingen van de samenleving gepeild wordt over internationale
ontwikkelingen en Europa.
Daarnaast worden er op dit moment ondersteunende communicatiemiddelen ontwikkeld, waarin de vragen die voort zijn gekomen uit de dialogen
en burgerpanels worden beantwoord en uitgelegd. In de communicatie is
net als bij Kijk op Europa aandacht voor de meerwaarde die Europa heeft
maar óók voor de zaken die juist beter kunnen in de EU en waar mensen
zorgen over hebben.
Het gaat onder meer om de volgende middelen:
Artikelen gericht op de actualiteit voor de online kanalen van BZ en mijn
eigen LinkedInpagina. Daarnaast verschijnt op rijksoverheid.nl een serie
achtergrond EU-artikelen: Europa in begrijpelijke taal.
Thematische video’s: op deze manier kunnen burgers zien hoe hun
inbreng op bijvoorbeeld klimaat, migratie of veiligheidsbeleid leidt tot
actie op Europees niveau. In de video’s spreekt een vast, divers panel
Nederlanders zich uit over de rol van de EU in hun dagelijkse leven, die

3

vaak groter is dan gedacht. Een vaste presentator neemt de wensen,
zorgen en ideeën van deze Nederlanders vervolgens mee naar Brussel en
toetst of en hoe de EU hier iets mee doet of mee zou kunnen doen.
Europese inzet
Ook de Europese Commissie onderzoekt op dit moment of en hoe na de
afronding van de Conferentie over de Toekomst van Europa burgers actief
betrokken kunnen blijven. Het digitale platform van de Conferentie5 blijft
online tot december om te informeren over de follow up van de Conferentie. Op dit platform is onder meer te vinden welke fysieke en online
bijeenkomsten er in Europa in het kader van de Conferentie zijn georganiseerd en waar burgers actief konden meepraten over verschillende
thema’s. Dit betreft niet alleen door de overheid georganiseerde debatten,
maar juist ook discussies die door andere initiatiefnemers werden
georganiseerd. In Nederland werkt de Vertegenwoordiging van de
Europese Commissie samen met verscheidene partners door het hele
land om de discussie over Europese onderwerpen gaande te houden.
Het betrekken van jongeren bij Europees beleid is een belangrijk doel van
het kabinet en vindt op diverse manieren plaats. De EU-jongerenstrategie
van de Europese Unie 2019–2027 vormt de basis voor het
EU-jongerenbeleid. Deze strategie richt zich op 11 door jongeren
opgestelde jeugddoelen en op betrokkenheid, verbondenheid en inspraak
van jongeren. Een belangrijk instrument voor de EU-jongerenstrategie is
de EU-jongerendialoog. Hierin overleggen jongeren en beleidsmakers met
elkaar over de opvattingen en behoeften van jongeren en jongerenorganisaties. Deze dialoog volgt cycli van 18 maanden, met iedere cyclus een
ander thema. Het huidige thema (begin 2022 tot medio 2023) is «Een
duurzaam en groen Europa». Het vorige thema (medio 2019 tot eind 2021)
was «Ruimte voor democratie en participatie». In Nederland zorgt de
Nationale Jeugdraad (NJR) voor de uitvoering van de
EU-jongerendialoog. Ieder halfjaar vindt daarnaast een
EU-jongerenconferentie plaats, waarin ook de uitkomsten van de
EU-jongerendialoog worden besproken.
Nu duidelijk is dat deze nieuwe vorm van burgerparticipatie door burgers
wordt verwelkomd en zij de kans om hun mening te geven waarderen,
zowel op Europees als nationaal niveau en de dialoog met de burger over
Europa een semipermanent karakter krijgt, zal hieraan in de Staat van de
Unie jaarlijks aandacht aan worden besteed.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

5

https://futureu.europa.eu/

4