Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1876
Vragen van het lid Kuiken (PvdA) aan de Minister van Justitie en Veiligheid
over een uitleg van de Bibob-toets (ingezonden 27 februari 2019).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
15 maart 2019).
Vraag 1
Kent u het artikel «Vergissing Raad van State met grote gevolgen»?1
Antwoord 1
Ja, het artikel is mij bekend.
Vraag 2
Deelt u de mening dat gemeenten om bijvoorbeeld ondermijning tegen te
gaan omgevingsvergunningen moeten kunnen weigeren indien de aanvrager
al in het kader van de bouwactiviteiten meerdere strafbare feiten pleegt? Zo
ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft in de onderhavige uitspraak van 14 november 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:3717) geoordeeld
dat van een ernstig gevaar dat een omgevingsvergunning voor bouwen mede
wordt gebruikt voor het plegen van strafbare feiten (de zogenoemde b-grond
in de zin van artikel 3 Wet Bibob) geen sprake is als er ernstig gevaar is dat
strafbare feiten worden gepleegd bij de bouwactiviteiten die door de
vergunning mogelijk worden gemaakt, maar als er ernstig gevaar is dat het
bouwwerk – als het eenmaal is gebouwd – wordt gebruikt voor criminele
activiteiten.

1

ah-tk-20182019-1876
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://ijzermanbibob.com/actueel/vergissing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

De Afdeling wijst hierbij op de kabinetsreactie2 op het amendement waarmee
de bouwvergunning onder de Wet Bibob werd gebracht, waaruit zou blijken
dat het niet gaat om het gevaar dat strafbare feiten worden gepleegd bij de
bouwactiviteiten zelf, zoals het niet-naleven van vergunningvoorschriften en
regels over arbeidsomstandigheden en tewerkstelling van vreemdelingen,
maar om het gevaar dat het bouwwerk wordt gebruikt voor criminele
activiteiten.
Het kabinet noemde in de voornoemde reactie op het amendement het
«tegengaan van ongewenste activiteiten in onroerend goed in de stad» als
een doel van het onder de Wet Bibob brengen van de bouwvergunning. Die
opmerking moet worden gezien in het licht van de context waarin deze werd
gemaakt, namelijk de situatie van de verbouwing van panden, en kan niet
worden gezien als een duiding van de reikwijdte van het amendement.
Vraag 3
Deelt u de mening dat als iemand stelselmatig wet- en regelgeving overtreedt
bij het bouwen van bouwwerken, deze omstandigheid aanleiding kan zijn om
te vrezen dat diegene zich dan ook niet aan de voorwaarden van een
omgevingsvergunning zal gaan houden? Zo ja, deelt u dan ook de mening
dat de genoemde stelselmatige overtredingen een grond voor het weigeren
van een omgevingsvergunning moeten kunnen zijn? Zo nee, waarom niet?
Vraag 4
Acht u het mogelijk dat de wet- en regelgeving ten aanzien van de Wet
Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Wet Bibob)
onduidelijk is ten aanzien van de vraag of strafbare feiten tijdens de bouw op
grond van bijvoorbeeld de Wet arbeid vreemdelingen, de Wet Milieubeheer
of het Asbestverwijderingsbesluit al dan niet overeenkomen of samenhangen
met de activiteiten waarvoor de omgevingsvergunning voor bouwen wordt
aangevraagd? Zo ja, acht u een verduidelijking van deze wet- of regelgeving
dan op zijn plaats? Zo nee, waarom niet? Hoe verhoudt zich dat tot de wijze
waarop rechterlijke instanties hier klaarblijkelijk verschillend over oordelen?
Antwoord 3 en 4
Het amendement Scheltema-De Nie en Duijkers (Kamerstukken II, 2001/02,
26 883, nr. 27) strekte ertoe een bouwvergunning onder de werking van Bibob
te brengen. In (nu)3 artikel 2.20 Wet algemene bepalingen omgevingsrecht is
geregeld dat een omgevingsvergunning voor bouwen (destijds bouwvergunning geheten) kan worden geweigerd bij een ernstig gevaar in de zin van
artikel 3 Wet Bibob. Gelet op het voorgaande heeft de wetgever beoogd dat
in het geval van een omgevingsvergunning voor bouwen een ernstig gevaar
in de zin van de b-grond aanwezig moet worden geacht als er een ernstig
gevaar bestaat dat een omgevingsvergunning voor bouwen mede wordt
gebruikt om bij de bouwactiviteiten die door de vergunning mogelijk worden
gemaakt, strafbare feiten te plegen. Daarbij moet ook worden bedacht dat
een bouwvergunning naar zijn aard toestemming biedt om te bouwen, en
niet om het (al dan niet nog te bouwen) bouwwerk te gebruiken.
Dat het om bouwactiviteiten gaat, is in latere parlementaire stukken bevestigd.4 Uit deze bedoeling van de wetgever vloeit voort dat bestuursorganen
op de b-grond een omgevingsvergunning voor bouwen kunnen weigeren
2

Kamerstukken II 2001/02, 26 883, nr. 45, p.13–14. «De Amsterdamse ervaringen hebben geleerd
dat behoefte bestaat aan BIBOB-toetsing van aanvragen om een bouwvergunning, omdat niet
alleen bij verwerving van panden, maar ook bij verbouwing ervan en bij nieuwbouw, crimineel
geld in omloop kan worden gebracht én omdat het kunnen tegenhouden van ongewenste
verbouwingen een ontmoedigende werking kan hebben en op die manier kan bijdragen aan
het tegengaan van ongewenste activiteiten in onroerend goed in de stad.»
3
De toenmalige bepaling waarin dit werd geregeld, was artikel 44a Woningwet.
4
In de nadere memorie van antwoord werd erop gewezen dat het Bibob-instrumentarium in de
bouwsector ook gaat over onderaannemers; het moge duidelijk zijn dat onderaannemers geen
rol spelen bij het gebruik van het bouwwerk, maar juist bij de (te vergunnen) bouwwerkzaamheden zelf (Kamerstukken I, 2001/02, 26883, nr. 73d). Daarnaast blijkt uit de memorie van
toelichting bij de aanpassingswet van de Wet Bibob dat het gaat om «de totstandkoming en het
gebruik van het bouwwerk» (Kamerstukken II, 2003/04, 29 243, nr. 3, p. 4). Zie in dit verband ook
de memorie van toelichting bij de Evaluatie- en uitbreidingswet Bibob, waarin staat dat het
Bibob-regime geldt voor bouwactiviteiten (Kamerstukken II, 2010/11, 32 676, nr. 3, p. 25–26).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

indien strafbare feiten zijn gepleegd bij eerdere bouwactiviteiten, aangezien
die «overeenkomen of samenhangen met activiteiten» waarvoor een
omgevingsvergunning voor bouwen wordt aangevraagd, namelijk de
toekomstige bouwactiviteiten. Volgens artikel 3, derde lid, sub a, Wet Bibob
(het samenhangcriterium) moet immers een dergelijk ernstig gevaar worden
vastgesteld op basis van strafbare feiten die «zijn gepleegd bij activiteiten die
overeenkomen of samenhangen met activiteiten waarvoor de beschikking
wordt aangevraagd dan wel is gegeven».
Vraag 5
Acht u het mogelijk dat, als de in het artikel aangehaalde uitspraak van de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State een bestendige lijn gaat
vormen, dat er dan ten minste onduidelijkheid kan ontstaan of gemeenten op
basis van tijdens de bouw gepleegde overtredingen van wet- en regelgeving
nog wel een omgevingsvergunning mogen weigeren? Zo ja, acht u het
wenselijk om de wetgeving in die zin te verduidelijken dat dit voortaan wel
een grond voor een dergelijke weigering is? En zo ja, kunt u dit in uw
ondermijningswetgeving meenemen? Zo nee, waarom deelt u die mening
niet?
Antwoord 5
Gelet op het bovenstaande zie ik geen aanleiding om de wet aan te passen
en wacht ik de verdere ontwikkelingen in de jurisprudentie af.
Vraag 6
Kunt u bovenstaande vragen voor het algemeen overleg over georganiseerde
criminaliteit/ondermijning van 14 maart 2019 beantwoorden?
Antwoord 6
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3