Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

34 952

Investeren in Perspectief – Goed voor de Wereld,
Goed voor Nederland

Nr. 138

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juni 2021
Vorig jaar is de wereld in de greep van de COVID-19 pandemie gekomen.
Hierdoor zijn nieuwe uitdagingen ontstaan en onzekerheden op vele
vlakken, waaronder het terrein van internationaal ondernemen. Anderzijds
heeft deze moeilijke tijd ook de flexibiliteit van onze economie aangetoond om op andere, innovatieve manieren internationaal te blijven
ondernemen.
Het op gang houden van het internationale zakelijke verkeer en het
terugbrengen van de dynamiek in export en investeringen is belangrijk
voor een duurzaam herstel van de Nederlandse economie uit de crisis.
Zoals genoemd in de aan uw Kamer gestuurde voortgangsrapportage
Handelsagenda oktober 2020 (Kamerstuk 34 952, nr. 86) is als reactie op
de crisis het handelsbevorderende instrumentarium versterkt en
aangepast. Het afgelopen jaar is met kickstart vouchers en digitale
dienstverlening van het ambassadenetwerk extra geïnvesteerd om het
MKB en startups te helpen internationaliseren. De dienstverlening voor de
ondernemer is zo toegankelijker geworden en daarnaast zijn financieringsmogelijkheden verruimd dankzij ruimere voorwaarden voor de exportkredietverzekering en de financieringsregelingen DTIF en DGGF. Verder
vonden handelsbevorderende activiteiten zoals missies, beurzen en
evenementen in digitale vorm plaats waarbij nauw is samengewerkt met
publieke en private partners. Tot slot is samen met het bedrijfsleven extra
geïnvesteerd in meerjarige marktbewerking in prioriteitsmarkten.
Handelsmissies, beurzen en bezoeken in digitale vorm
In mijn Kamerbrief rapportage handelsmissies van 16 juli 2020 (Kamerstuk
34 952, nr. 114) heb ik de eerste ervaringen gedeeld met pilots voor
virtuele handelsmissies. Hierbij hebben bedrijfsleven en overheid de
handen ineen geslagen.

kst-34952-138
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 138

1

Toen overheerste nog de gedachte dat dit een tijdelijke situatie zou
kunnen zijn.
In de tweede helft van 2020 werd duidelijk dat de mogelijkheden van
fysieke of hybride missies vrijwel onmogelijk werden door de wereldwijde
reisbeperkingen en lockdowns. De geplande missies zijn daarom
omgevormd naar virtuele missies waarin het Nederlandse en internationale bedrijfsleven elkaar ontmoeten tijdens interactieve Webinars en de
mogelijkheid hebben om zakelijke contacten te ontwikkelen op een
digitaal platform. Zoals bij fysieke missies worden ook digitale missies
ondersteund op politiek of hoog-ambtelijk niveau, met missieleiders uit
het bedrijfsleven en vinden ondersteunende politieke en/of hoogambtelijke bilaterale gesprekken plaats.
Een rapportage van deze virtuele economische missies en bezoeken onder
leiding van een bewindspersoon of hoge ambtenaar die in deze tweede
helft hebben plaatsgehad, treft u hierbij aan1. Ook de bevindingen van het
virtuele inkomende bezoek in oktober 2020 aan de Consumer Electric
Show, georganiseerd door Nederland, zijn meegenomen.
Afgelopen periode hebben meerdere activiteiten gezorgd voor een extra
impuls aan internationaal zakendoen. Naast marktstudies, business weeks
en kansentrajecten, zijn ook kleinere sectorale virtuele business
development missies georganiseerd op bijvoorbeeld het gebied van
duurzaam transport & mobiliteit of het gebruik van waterstof naar
respectievelijk België en de VS. Dergelijke kleinere missies worden in de
regel (hoog)ambtelijk ondersteund en bieden samen met innovatie
missies en smart cities missies doelgerichte mogelijkheden voor het
Nederlandse MKB om internationale handelskansen te verkennen en om
gericht nieuwe (zakelijke) contacten op te doen.
In alle handelsmissies is de NL-branding volledig geïntegreerd. Het
gebruik van de branding, met haar visuele identiteit en positionering op
«solving global challenges together», versterkt en draagt bij aan een
consistent beeld over Nederland dat naar buitenlandse doelgroepen
wordt uitgedragen.
Inzichten in de effecten van de virtuele handelsmissies in relatie tot de
fysieke missies en de ervaringen van de ondernemers komen hieronder
aan bod.
Effectmonitoring internationale handelsmissies 2020

Handelsmissies, ook in digitale vorm, ondersteunen het bedrijfsleven om
hun kennis en kansen op nieuwe markten te vergroten, in contact te
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 138

2

komen met potentiële (handels)partners en/of bestaande zakenrelaties te
bestendigen om uiteindelijk te komen tot contracten en samenwerkingsverbanden.
De resultaten van de effectiviteitsmeting van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) over de missies met bewindspersonen in de
tweede helft van het afgelopen jaar verschaffen inzicht in de effecten van
deze missies en hoe zij door de deelnemers zijn ervaren. De belangrijkste
bevinding van de evaluatie is dat virtuele missies in de afgelopen
maanden zijn uitgegroeid tot een waardevol alternatief van fysieke
missies, maar uiteindelijk niet tot een vervanging ervan. Daarbij wordt
aangetekend dat een vergelijking van cijfers tussen fysieke (pre-Corona)
en virtuele missies (tijdens Corona) lastig is, vanwege de sterk veranderde
marktomstandigheden en financiële onzekerheden voor ondernemers.
Op een aantal onderdelen leveren digitale missies vergelijkbare en soms
ook nieuwe resultaten op. Zo is het aandeel MKB (rond de 70%) en het
aandeel vrouwelijke ondernemers (rond de 19%) dat meegaat bij virtuele
missies vergelijkbaar met de scores op fysieke missies. Het verhogen van
het aandeel vrouwelijke ondernemers blijft daarmee aandacht vragen.
Aan de positieve kant valt op dat bij virtuele missies een groter aandeel
van de deelnemers gebruik maakt van de mogelijkheid om een nieuwe
markt te verkennen. Ook het laagdrempelig kunnen leggen van virtueel
contact met marktpartijen in het buitenland werd goed gewaardeerd.
Virtuele handelsmissies dragen kortgezegd bij aan een beter marktinzicht
en het leggen van contacten (op basis van de uitvraag onder deelnemers).
Bij de meeste virtuele missies is bovendien sprake van een relatief hoog
aantal buitenlandse deelnemers (2 tot 3 keer zoveel als het aantal
Nederlandse deelnemers) op het digitale matchmaking platform en tijdens
Webinars. Digitale instrumenten en platforms maken afstanden
overbrugbaar en geven meer mogelijkheden voor een groter bereik van
deelnemers, delen van informatie, en follow up van de missie.
Tegelijkertijd blijken virtuele missies minder dan fysieke missies tot
contracten te leiden. Ook wordt het als een gemis ervaren dat er geen
mogelijkheden zijn van fysieke ontmoetingen en overleg met bewindspersonen tijdens de missie.
Vooruitblik
Ondernemers laten in grote meerderheid weten weer fysiek op
handelsreis te willen gaan als de omstandigheden dit toelaten. Het is
daarbij van belang om in de toekomst de positieve elementen van digitale
missies te behouden ook voor de periode wanneer weer gereisd kan
worden. Gedacht kan worden aan hybride vormen van missies, met een
digitaal voor-of natraject waarbij deelnemers via een platform nog
efficiënter kennis kunnen delen en contact kunnen maken. Zo voert de
RVO momenteel een pilot uit om het platform van de virtuele missie naar
de ASEAN-landen actief te houden en te blijven gebruiken om ondernemers ook bij toekomstige events aan kansen in die regio te verbinden.
Om de deelname van vrouwelijke ondernemers aan (virtuele) missies te
verhogen wordt samengewerkt met de online campagne Groei over
Grenzen. Handelsmissies krijgen binnen de campagne speciale aandacht,
o.a. in de vlogs, online evenementen en op de campagne website. Zo
werd er tijdens de Groei over Grenzen Talkshow i.s.m. Female Tech
Heroes (april 2021) aandacht besteed aan de voordelen van deelname aan
handelsmissies en werd er specifiek gerefereerd aan tech missies die op
de planning staan (zoals InnoVEX 2021). Ander voorbeeld is de inzet van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 138

3

vrouwelijke rolmodellen (bijv. voormalige deelnemers van missies) in
deze campagne om ervaringen met handelsmissies te delen en vrouwelijke deelnemers te inspireren.
De bevindingen uit de virtuele missies worden ook gebruikt om innovatie
toepassingen voor de handelsbevordering te onderzoeken. Gedacht kan
worden aan de inzet van Virtual Reality (VR) bij digitale missies.
NLinBusiness is gestart met de opzet van een VR-etalage, «a virtual
gateway to NL», waarmee buitenlandse partijen op afstand in aanraking
kunnen komen met Nederlandse innovaties en oplossingen. Dit soort
toepassingen zijn in dit Coronajaar versneld tot ontwikkeling gekomen.
De verruimde voorwaarden voor de financieringsregelingen DTIF en
DGGF worden verlengd tot 2022. De mogelijkheid tot het verkrijgen van
werkkapitaal onder het Dutch Trade & Investment Fund (DTIF) blijft ook
daarna van kracht. Hiermee ondersteunt het Kabinet het internationaal
actieve Nederlandse mkb bij het herstellen van de export en buitenlandse
investeringen. Het Kabinet informeerde uw Kamer op 27 mei jl.
(Kamerstuk 35 420, nr. 314) over de verlenging van de crisismatregelen
voor de exportkredietverzekering om handelsstromen op gang te houden
tot 31 december 2021.
Handelsmissies 2de helft 2020:
Hieronder vindt u een korte omschrijving van de georganiseerde missies
met bewindspersonen. Het gaat om virtuele missies naar de VS, Asean-5,
Italië, Mexico, Frankrijk, Polen, en het virtuele inkomende beursbezoek
van de Consumer Electronics Show (VS). De RVO evalueert alle handelsmissies die in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken zijn
uitgevoerd. De resultaten voor deze geëvalueerde missies vindt u in de
bijgevoegde afzonderlijke factsheets2. De evaluatie van de laatste fysieke
missie naar Indonesië (maart 2020) die nog niet gereed was bij de vorige
Kamerbrief, is ook meegenomen.
Ook bij virtuele handelsmissies is sprake geweest van verbinding met een
aantal Sustainable Development Goals (SDG)-thema’s. In de afzonderlijke
verslagen van de missies (bijlagen) zijn deze benoemd, zoals duurzame
energie en circulaire economie. Daarnaast is IMVO een vast onderdeel van
elke missie. Dit komt terug bij de werving van deelnemers via een
IMVO-toetsing, in de uitvoering door IMVO in het programma terug te
laten komen, en in de evaluatie van missies.
Verenigde Staten – economische missie 15-19 juni
Missie o.l.v. Minister Kaag, 65 Nederlandse bedrijven & kennisinstellingen
(84 deelnemers) uit sectoren smart- en e-Mobility
Deze eerste Nederlandse virtuele missie wist met succes de NederlandsCalifornische samenwerking op het vlak van smart en e-Mobility te
versterken en de belangrijkste ervaringen van een traditionele economische missie op digitale wijze na te bootsen. De innovatieve mindset van
Nederland en slimme oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen
zoals mobiliteit sluiten goed aan bij de vraag in Californië, waar innovatie
en ondernemerschap hand in hand gaan. Er werd gebruik gemaakt van
een digitaal platform waar deelnemers elkaar konden ontmoeten en van
verschillende vormen van videoconferenties. In deze missie lag focus op
duurzame mobiliteit: vermindering CO2-uitstoot, kansen wat betreft
elektrische & groene mobiliteit (ook op vlak van zware vracht en laadinfra2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 138

4

structuur). Naast versterking en samenwerking op duurzame mobiliteit
heeft de handelsmissie ook impulsen gegeven aan de meerjarige
samenwerking rond de Automotive Industry.
ASEAN 5 (Indonesië, Maleisië, Singapore, Thailand en Vietnam) –
economische missie 12 oktober-11 december
Missie o.l.v. Minister Kaag en voorzitter VNO-NCW Thijssen, 95 Nederlandse bedrijven (118 deelnemers) uit de sectoren agrifood, waterbeheer,
afvalbeheer en circulair ontwerp.
Deze digitale missie bouwde voort op voorgaande economische missies
naar Vietnam & Maleisië (in 2018, Vietnam ook in 2019) en Indonesië
(2020), en is onderdeel van een keten van activiteiten gefocust op de
ASEAN-5 regio. In deze virtuele economische missie is gewerkt met een
vernieuwende aanpak: een regionale missie, naar 5 landen en met 3
sectoren Agrofood, water en circulaire economie, via een virtueel platform
en een tijdsduur van 2 maanden. De missie bestond uit o.a. bilaterale
overleggen met politieke counterparts, digitale sessies en beursbezoeken
in de regio, digitale netwerkevenementen en matchmaking. Met name het
regionale karakter van de missie en het virtuele platform werden
hooggewaardeerd door de deelnemers. De missie heeft geleid tot het
verdiepen en verstevigen van de economische relaties. Succesfactor in
deze pandemie-tijd was de inzet van het virtuele platform, dat heeft
geresulteerd in een netwerk van ca. 700 deelnemers (NL en ASEAN-5).
Daarnaast is veel bereikt op het gebied van Nederland promotie, door
strategische inzet van sociale media in de ASEAN-5 landen.
Italië – economische missie 3-4 november
Missie o.l.v. Minister Kaag van 35 Nederlandse bedrijven (45 deelnemers)
uit de sectoren watertechnologie en duurzame mode en textiel.
Italië vormt de 6e afzetmarkt voor de Nederlandse export (jaarlijks ruim 20
miljard euro). Vice versa is Nederland de 10e exportmarkt voor Italië, met
een waarde van 10,8 miljard euro. Nederland telt 17.000 bedrijven met
een handelsrelatie met Italië.
De virtuele handelsmissie met focus op «circulaire economie» bouwt
voort op het Staatsbezoek aan Italië in 2017 met focus op hetzelfde thema.
Italië is als koploper op klimaat, inkomend G20 voorzitter en
co-organisator COP26 een belangrijke samenwerkingspartner voor
Nederland op dit gebied.
De missie sloot aan bij een van de grootste Green Tech beurzen van
Europa, Ecomondo, en de daarbij behorende 2-daagse nationale
conferentie States General of the Green Economy, in Rimini, Italië. Dé
place-to-be voor de Italiaanse en Europese circulaire economie sector.
Ter ondersteuning van het bedrijfsleven kwam deze virtuele missie op een
belangrijk moment. De Italiaanse regering werkt nu aan economisch
herstel en is hierbij de grootste ontvanger van gelden uit het Europese
herstelfonds, ca. 209 miljard euro in de komende 6 jaar. Hiertoe worden
nu plannen voor investeringen en hervormingen opgesteld, met een
centrale rol voor een groene transitie en digitalisering. Italië blijft dus
economische kansen bieden, ondanks de crisis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 138

5

Mexico – economische missie 3-5 november
Missie o.l.v. Minister Schouten, 42 Nederlandse deelnemers uit de
tuinbouwsector
Mexico is een belangrijk handelsland voor Nederland en behoort tot de 25
belangrijkste exportmarkten van NL. Het is onze op drie-na-grootste
handelspartner in het Westelijk Halfrond (EUR 4,4 mld. wederzijdse handel
in goederen in 2019). De verwachting is dat Mexico deze positie zal
behouden na de COVID crisis.
Thematisch richtte de missie zich op verduurzaming en circulariteit in de
glastuinbouw (bedekte tuinbouw) en de handel in tropisch fruit en
agro-logistiek.
De missie is goed bezocht; er kwamen 234 individuele matches tussen de
bedrijven tot stand. Van de deelnemers was 75% afkomstig uit Mexico,
22% uit Nederland, 3% uit overige landen in de regio. De meeste
deelnemers (68%) kwamen uit het bedrijfsleven, verder waren overheden
en kennisinstellingen vertegenwoordigd.
De verwachting is dat de missie niet alleen zal leiden tot meer handel,
investering en gezamenlijk onderzoek, maar ook nieuwe deuren voor
samenwerking opent met de Mexicaanse autoriteiten, zowel op federaal
als op deelstaatniveau (met name Jalisco en Querétaro).
Frankrijk – economische missie 9-10 december
Missie o.l.v. Minister Kaag van 45 Nederlandse bedrijven (55 deelnemers)
uit de sectoren duurzame bouw, mobiliteit, water, luchtkwaliteit,
sportinfrastructuur.
De missie is georganiseerd als onderdeel van een meerjarig strategisch
plan om in Frankrijk – als nabije markt – het Nederlandse MKB en de
kennisinstellingen te presenteren als koploper in de ontwikkeling van een
duurzame leefomgeving via duurzame bouw, mobiliteit, energie, water- en
luchtkwaliteit. Met de Olympische Spelen (OS) als centraal thema is
daarbij ook aandacht voor de Nederlandse kennis op het gebied van
sportinfrastructuur, de organisatie van duurzame evenementen en de
maatschappelijke functie van sport. Daarbij wordt gezamenlijk
opgetrokken met platform SportNL en het NOC-NSF.
Deze virtuele missie was een vervolg op een eerder inkomende Franse
missie naar Nederland begin 2020 op het thema Duurzame Olympische
Spelen 2024 en Grand Paris. De missie had tot doel het Nederlandse
bedrijfsleven te presenteren als partner bij de ontwikkeling van de OS en
de daaraan gerelateerde ambitie Parijs te ontwikkelen als één van de
meest duurzame steden ter wereld.
Frankrijk is een strategische en prioritaire markt en is gezien de huidige
ontwikkelingen t.a.v. Covid-19, maar ook door de Brexit, als nabije markt
en 3de afzetmarkt van Nederland des te relevanter en actueler.
Polen – economische missie 10-11 december
Missie o.l.v. Plv DGBEB van 45 Nederlandse bedrijven (64 deelnemers) uit
de offshore windenergie sector.
Polen heeft grote ambities op het gebied van windenergie en heeft hiertoe
meer dan 10 windparkprojecten in de Baltische Zee aangewezen. Om
Nederlandse bedrijven te helpen deze kansen te verzilveren, hebben
publieke en private partijen gezamenlijk een meerjarige marktbewerkingsstrategie opgesteld, waarvan deze missie een onderdeel vormt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 138

6

Aan deze virtuele missie Offshore Windenergie namen 45 Nederlandse
bedrijven en 82 Poolse bedrijven deel. De missie werd voorafgegaan door
een bilateraal gesprek tussen Minister Kaag en de Poolse Minister van
klimaat met als resultaat een afspraak voor samenwerking op offshore
windenergie.
Deze missie past ook in het streven van de Handelsagenda van de
Minister om ten minste eens in de drie jaar naar ieder van de 25 prioriteitsmarkten te gaan.
Inkomend
Verenigde Staten-Beurs Consumer Electronics Show (CES)/
European Entrepreneurship Summit (EES) 2020 15-16 oktober
Missie o.l.v. Staatssecretaris Keijzer, 750 deelnemers CES/300 EES
In de huidige crisissituatie is het belangrijker dan ooit dat internationale
overheden en Tech leiders hun krachten bundelen om onze grootste
wereldwijde uitdagingen op te lossen. Ook is het juist van groot belang
dat ondernemers nieuwe markten blijven verkennen. Daarom werd
afgelopen jaar aan de jaarlijkse CES Unveiled Amsterdam, ook een apart
policy forum, de zogenaamde European Entrepreneurship Summit (EES)
toegevoegd. Hiermee wordt voortgeborduurd op de GES (Global
Entrepreneurship Summit) die in 2019 door Nederland samen met de VS
werd georganiseerd. Door de Corona pandemie waren beide evenementen volledig virtueel.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 34 952, nr. 138

7