Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 576

Natuurbeleid

Nr. 43

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 mei 2015
Tijdens het AO Landbouw- en Visserijraad van 10 maart jl. heb ik u
toegezegd mijn inzet te schetsen in de Europese Fitness Check van de
Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR)(Kamerstuk 21 501-32, nr. 836). Deze
toezegging heb ik bevestigd tijdens het AO Landbouw- en Visserijraad van
15 april jl. en daarbij aangegeven de verzamelde knelpunten mee te
sturen. Met deze brief geef ik invulling aan deze toezegging.
In de (voorbereiding van) de Fitness Check werk ik nauw samen met de
Minister en Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu en met het IPO.
Het IPO vervult in dit proces een belangrijke rol vanwege de decentralisatie van het natuurbeleid aan de provincies.
Mijlpalen in de Fitness Check en rol Nederlands voorzitterschap
De Europese evaluatie van de VHR is eind januari 2015 van start gegaan.
Deze Fitness Check is onderdeel van een regulier programma van de
Europese Commissie (EC) om Europees beleid door te lichten (REFIT). De
Fitness Check is een samenhangende evaluatie gericht op het beoordelen
van de doelmatigheid van de VHR en of de regelgeving proportioneel is
ten opzichte van de doelen.
Als eerste stap heeft een onderzoeksconsortium, in opdracht van de EC,
een vragenlijst uitgezet bij de lidstaten en betrokken maatschappelijke
organisaties. Deze vragenlijst is uitsluitend gericht op het verzamelen van
feiten. In de beantwoording hiervan heb ik knelpunten opgenomen waar
Nederland tegenaan loopt bij de implementatie van de VHR. Ik kom hier
verder in deze brief op terug. Verder organiseert de EC tot juli 2015 een
publieksconsultatie, waaraan iedereen in de Europese Unie via internet
kan bijdragen.
Eind oktober 2015 wil de EC de voorlopige resultaten van het (technische)
onderzoek presenteren in een internationale conferentie. Op dit moment
is nog niet bekend hoe het vervolgproces eruit gaat zien. Naar

kst-33576-43
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 576, nr. 43

1

verwachting besluit de EC de definitieve resultaten van het onderzoek en
haar standpunt in te brengen in de Milieuraad van maart 2016, onder het
Nederlandse voorzitterschap. Om de bespreking van de Fitness Check te
faciliteren zal ik tijdens het Nederlandse voorzitterschap een internationale
conferentie organiseren. Een terugkoppeling van deze conferentie zal
worden gegeven in de Milieuraad van juni 2016.
Nederland wil het EU-voorzitterschap technisch goed, objectief en
faciliterend invullen, zoals ook is aangegeven in de brief van de Minister
van Buitenlandse Zaken aan uw Kamer over het Nederlands
EU-voorzitterschap (Kamerstuk 34 139, nr. 1). Dat geldt ook voor de
Nederlandse rol in de voortgang van de Fitness Check tijdens het
voorzitterschap. Ik streef daarom met name naar het entameren van een
brede en diepgaande Europese discussie over een toekomstbestendig
natuurbeleid, waarbij de in Nederland gesignaleerde knelpunten bij de
implementatie van de VHR aan de orde kunnen komen.
Ter voorbereiding op het voorzitterschap zal ik in het komend najaar goed
contact onderhouden met de EC en met betrokken lidstaten, zowel over
het proces tijdens het Nederlandse voorzitterschap als over de in
Nederland en andere lidstaten gesignaleerde knelpunten bij de implementatie van de VHR. Ik wil nagaan in hoeverre we stappen kunnen zetten
naar een meer flexibele en dynamische invulling van de Europese regels,
uitgaande van de Europese natuurdoelen. Deze inzet licht ik hieronder toe.
Inzet in de Fitness Check
Achtergrond
In de Rijksnatuurvisie (Kamerstuk 33 576, nr. 14) is door het kabinet als
één van de uitgangspunten neergelegd dat de natuur er is om beleefd,
beschermd en benut te worden. De kern van dit beleid is een omslag in
denken: het gaat om het versterken van de natuur mét de samenleving in
plaats van het beschermen van de natuur tegen de samenleving. Hierbij
versterken natuur en economie elkaar. Het kabinet wil daarmee een
effectieve invulling geven aan de natuurdoelen die Nederland internationaal heeft afgesproken en tegelijk de maatschappelijke betekenis van
natuur vergroten. Deze omslag naar een natuurinclusieve samenleving
komt ook tot uitdrukking in provinciale omgevings- en/of natuurvisies. De
Rijksnatuurvisie is tijdens het AO Natuurbeleid van 2 oktober 2014
besproken met uw Kamer.
In lijn met de Natuurvisie beschouwt het kabinet het als zijn verantwoordelijkheid om het combineren van natuur met particuliere en maatschappelijke initiatieven te vergemakkelijken en nationaal en internationaal
ineffectieve onderdelen van uitvoering van beleid aan te pakken, onder
andere in het licht van de Fitness Check van de VHR. Inzet daarbij is om
een ontwikkelingsgerichte gebiedsbenadering met ruimte voor de
natuurlijke dynamiek mogelijk te maken. Hiermee wordt mede beoogd het
draagvlak vanuit de samenleving voor verbetering van de natuur te
verhogen.
Uitdagingen en wensen
Elke twee jaar publiceert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) over
de voortgang met betrekking tot de Europese biodiversiteitdoelen. In 2010
meldde het PBL voor het eerst dat de achteruitgang van de biodiversiteit
is afgenomen. In 2014 meldde PBL dat, gemiddeld genomen, de daling is
gestopt. Hierbij moet wel worden bedacht dat de situatie voor verschillende soorten en habitats zeer verschillend is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 576, nr. 43

2

Uit deze voortgangsrapporten is vast te stellen dat reeds veel bereikt is
met de VHR. Er blijft echter een voortdurende inspanningsverplichting
vereist. Daarom is een volgende stap nodig voor een effectieve invulling
van de natuurdoelen. In het Natuurpact «Ontwikkeling en beheer van
natuur in Nederland» hebben het Rijk en de provincies hierover afspraken
gemaakt (Kamerstuk 33 576, nr. 6). Het gaat daarbij om, uitgaande van de
bestaande Europese natuurdoelen, het optimaliseren van de uitvoering.
Bij deze optimalisatie zijn verschillende aandachtspunten genoemd, die
mijn inzet tijdens de Fitness Check vormen:
1. De uitvoering van de VHR zal een beweging van «behoud» en
soortenbescherming naar de ontwikkeling van robuuste natuurgebieden mogelijk moeten maken, waarbij een zwaarder accent kan
worden gelegd op natuurlijke processen met een natuurlijke
dynamiek.
In dit kader wijs ik op de volgende gebieden waar deze beweging nog
niet (goed) mogelijk lijkt te zijn: het Grevelingenmeer, IJsselmeer, in
het rivierengebied en bij de vismigratierivier Afsluitdijk. In deze
gebieden leidt de overgang naar een meer robuust natuurlijk systeem
tot de situatie dat sommige aanwezige plantensoorten en/of
habitattypen (deels) plaats moeten maken. Dit stuit op bezwaar
vanwege verplichtingen die voortkomen uit de VHR.
2. Een tweede gewenste beweging is om de uitvoering van de VHR,
voor zover nodig, zo aan te passen dat koppeling van natuurontwikkeling aan andere maatschappelijke vraagstukken als waterveiligheid
en -beheer, recreatiemogelijkheden en infrastructuur beter mogelijk
wordt. Dit biedt Rijk, provincies en gemeenten meer ruimte voor
gebiedsgericht maatwerk.
Zo is bij de aanleg van de A2 rond ’s-Hertogenbosch en van de
Hondsbossche zeewering gebleken dat de VHR hoge drempels kan
opwerpen met betrekking tot bijvoorbeeld de procedures en
doorlooptijden, ook daar waar natuurontwikkeling integraal wordt
meegenomen. Hierdoor kunnen onzekerheden ontstaan over
natuurinclusieve projecten, waardoor de voortgang en het maatschappelijke en/of economische draagvlak kunnen worden aangetast.
Zo werpt deze strikte toepassing ook zijn schaduw op de toekomstige
aanpak «Stroomlijn» waar hoogwaterveiligheid en Natura 2000
worden gecombineerd.
3. Ten slotte wil ik kijken of, uitgaande van de bestaande Europese
biodiversiteitsdoelen, een dynamische en meer integrale toepassing
van de VHR in Nederland en Europa mogelijk is. Een onderdeel
hiervan is in mijn ogen de samenwerking op het niveau van het
Europese natuurnetwerk. Zo wil ik er voor pleiten dat, bijvoorbeeld
als het gaat om de ontwikkeling van hoogveen (zoals in Engbertsdijksvenen) en bij het behoud van sommige soorten (bijvoorbeeld de
korhoen), we niet alleen kijken naar de nationale verantwoordelijkheid maar ook op Europees niveau voor de realisatie van de doelen,
met name in dezelfde biogeografische regio.
Deze elementen lijken mij van belang voor alle lidstaten en zullen wat mij
betreft dus een belangrijke rol spelen in de Europese discussie over een
toekomstbestendig natuurbeleid. Het heeft mijn voorkeur als de gewenste
elementen via aanpassing van de uitvoering, dus binnen de bestaande
Richtlijnen, vorm kunnen krijgen.
Tot slot wil ik aangeven dat, zoals genoemd in de Rijksnatuurvisie en het
Natuurpact, de betrokkenheid van burgers, bedrijven en maatschappelijke
organisaties nodig is om natuur te beschermen en duurzaam te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 576, nr. 43

3

gebruiken. In dat kader stel ik de nauwe betrokkenheid bij de Fitness
Check van deze partijen op prijs en zal ik hen ook bij het vervolg blijven
betrekken.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 576, nr. 43

4