Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2615

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 februari 2023
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
20 februari 2023.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-21501-02-2615
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2615

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 20 februari 2023
Op 20 februari vond de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) plaats. De Raad
sprak over de Russische agressie tegen Oekraïne, Afghanistan en Klimaaten energiediplomatie. Onder current affairs stond Iran geagendeerd. En
marge van de RBZ vond een ministerieel ontbijt plaats met de Russische
oppositieactivist, de heer Garry Kasparov. Tijdens de lunch sprak de Raad
informeel met de Moldavische Minister van Buitenlandse Zaken, de heer
Nicu Popescu. Daarnaast wil ik uw Kamer via deze brief informeren over
de aangenomen Raadsconclusies, de lancering van twee EU-missies, de
aanname van nieuwe sancties tegen Myanmar en het financieringsplafond van de Europese Vredesfaciliteit.
Russische agressie tegen Oekraïne
De Raad sprak over de Russische agressie tegen Oekraïne. De Hoge
Vertegenwoordiger riep de lidstaten op om meer wapens te leveren met
het oog op het Russische offensief. Veel lidstaten benadrukten hun
bereidheid tot verdieping militaire steun en het verkennen van een
gecoördineerde aanpak voor gemeenschappelijke militaire inkoop. De HV
zal hiervoor op korte termijn met voorstellen komen.
Een grote groep lidstaten pleitte voor snelle aanname van het tiende
EU-sanctiepakket tegen Rusland. Het kabinet verwacht aanname van een
tiende sanctiepakket voor het einde van de maand. Nederland draagt
actief bij aan de vormgeving van aanvullende maatregelen om de druk op
te voeren waar mogelijk. Hierbij kijkt Nederland bijvoorbeeld naar listing
van verantwoordelijken voor kinderontvoeringen en naar wapenproducenten, evenals een stevige inzet om omzeiling tegen te gaan. Het
Nederlandse concept non-paper waarover het kabinet berichtte in de
Kamerbrief «terug- en vooruitblik na een jaar Russische oorlog in
Oekraïne» kon op brede steun rekenen.1 Zoals in deze brief aangegeven
gaat het hierbij o.a. om een anti-omzeiling contactpunt in Brussel dat zich
idealiter doorontwikkelt tot een Europees hoofdkwartier voor sancties,
waar omzeiling gestructureerd en proactief kan worden aangepakt. Daar
kunnen autoriteiten van lidstaten en andere partners informatie delen
binnen de wettelijke kaders. Dit maakt het mogelijk om op een centraal
punt analyses te maken van individuele gevallen en patronen via derde
landen. Op basis daarvan kan gehandeld worden, bijvoorbeeld door
diplomatieke outreach, het afgeven van officiële waarschuwingen aan
bedrijven, het informeren van bedrijven over risicogebieden, het
aanmoedigen van bedrijven om contractuele bepalingen over eindgebruik
op te nemen en het op de sanctielijst plaatsen van bedrijven uit derde
landen. Dit zal niet allemaal van vandaag op morgen geregeld zijn. Het
kabinet wil dit proces aanjagen omdat naast nationale inzet omzeiling op
Europees en internationaal niveau aangepakt moet worden.
Het belang van accountability voor Oekraïne werd alom onderschreven
door de lidstaten. Verschillende lidstaten verwelkomen de oprichting van
het International Centre for the Prosecution of the Crime of Aggression
(IPCA) in Den Haag. Nederland gaf ook aan dat op verzoek van Oekraïne
het register voor oorlogsschade in Den Haag gevestigd kan worden.
Tevens kondigde Nederland aan dat de Dialogue Group on Accountability
for Ukraine in de nabije toekomst gelanceerd zal worden.
Verder heeft Nederland de Europese partners geïnformeerd over het
geschil met Rusland ten aanzien van diplomatieke visa en het besluit tot
pariteit en sluiting van het Consultaat-Generaal in Sint Petersburg en het

1

Brief d.d. 20 februari 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2615

2

Handelskantoor van de Russische Federatie in Amsterdam. De Hoge
Vertegenwoordiger sprak zijn steun uit voor de Nederlandse beslissing.
Met verwijzing naar het debat over de Nederlandse steun aan Oekraïne
van 21 februari jl. (Handelingen II 2022/23, nr. 55, Debat over de Nederlandse steun aan Oekraïne) wil ik uw Kamer middels deze brief graag een
reactie geven op de aangehouden motie van de leden Van der Lee en Piri
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1883). Het kabinet ziet op dit moment geen
meerwaarde in het pleiten voor een speciale EU-gezant voor Oekraïne,
omdat de EU reeds op een groot aantal terreinen intensief en op het
hoogste niveau contact onderhoudt met Oekraïne. Een illustratie hiervan
is de EU-Oekraïne Top op 2 februari j.l., waarbij de voorzitter van de
Europese Commissie, Ursula von der Leyen, met vijftien Eurocommissarissen aanwezig was in Kyiv.
Voor EU-uitbreiding ligt een speciale EU-gezant voor Oekraïne ook niet in
de rede aangezien de kern van het toetredingsproces is dat alle kandidaatlidstaten op eigen merites voortgang kunnen boeken en op gelijke voet
worden behandeld. Een speciaal gezant voor één van de kandidaten gaat
in tegen de methodologie van het op merites gebaseerde proces.
Voor de wederopbouw van Oekraïne ligt een speciale EU-gezant op dit
moment tevens niet voor de hand. De EU heeft reeds een ambassadeur en
een permanente delegatie in Kyiv die hierover intensief contact onderhouden met Oekraïne. Bovendien is voor de wederopbouw van Oekraïne
onlangs reeds een coördinatiestructuur opgetuigd met daarin de G7,
Europese Commissie en Oekraïne.
Afghanistan
De Raad besprak de recente Taliban-besluiten en het lastige dilemma waar
de internationale gemeenschap voor staat: enerzijds is hulp aan de
Afghaanse bevolking van belang voor het redden van levens en stabiliteit
van het land en de regio; anderzijds is het principe van gelijke toegang tot
hulp en gelijkwaardige participatie in de hulpverlening niet onderhandelbaar en moet de internationale gemeenschap een duidelijke lijn trekken
bij schending van deze fundamentele principes door de Taliban.
De Commissie lichtte toe dat ze heeft besloten dat de EU-steun voor
basisnoden doorgaat in Afghanistan voor een initiële periode van zes
maanden. Dat is in lijn met de gekozen aanpak voor doorgang van
humanitaire hulp. Voor zowel de humanitaire hulp als basisnoden koos de
Commissie voor een principiële aanpak waarbij de steun alleen doorgaat
in de sectoren waar hulp kan worden gegeven door vrouwen, voor
vrouwen. Ook blijft de steun voor basisnoden gebonden aan de
voorwaarden die daarvoor al bestonden: steun dient alleen via multilaterale organisaties of ngo’s te worden verstrekt, niet (direct of indirect) via
de Taliban; er mag geen inhoudelijke bemoeienis van de Taliban plaatsvinden ten aanzien van beleid, uitvoering en management; en gelijke
toegang dient zeker gesteld te zijn voor vrouwen en meisjes. Aanvullend
wordt de voorgestelde principiële aanpak nog uitgewerkt in meer
specifieke richtlijnen. De Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is voornemens het belang van uitwerking van die
richtlijnen nogmaals te benoemen in de informele RBZ/OS in maart. Voor
zowel de humanitaire als de basisnodeninzet geldt dat deze nauw
gemonitord zullen worden om na te gaan of de hulp daadwerkelijk op
basis van de afgesproken voorwaarden kan worden verstrekt.
De lidstaten waren het eens dat het belangrijk is de Taliban verantwoordelijk te houden voor de ernstige mensenrechtenschendingen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2615

3

Afghanistan. Hiervoor kijken de lidstaten naar verschillende handelingsopties die de EU ter beschikking staan, waarbij ook gebruik van het
sanctie-instrumentarium wordt overwogen. Nederland trekt samen op
met Duitsland en Frankrijk om in EU-kader een sterke reactie vorm te
geven. Een grote groep lidstaten sprak zich uit voor actieve samenwerking
met landen in de regio en met de Organization of Islamic Cooperation als
regionale partner. Voor de RBZ in maart zullen raadsconclusies over
Afghanistan worden voorbereid langs de lijnen van wat tijdens deze RBZ
is besproken.
Klimaat- en energiediplomatie
Tijdens de Raad wezen Hoge Vertegenwoordiger Borrell en vicevoorzitter
van de Europese Commissie Timmermans op het belang van klimaat- en
energiediplomatie. Timmermans benadrukte dat de EU wereldwijd
klimaatkoploper wil blijven. Hij zette uiteen hoe de EU wil bijdragen aan
het herstellen van het vertrouwen tussen het mondiale noorden en
zuiden, en het verhogen van de mondiale mitigatieambitie in aanloop
naar Klimaattop COP28 in de Verenigde Arabische Emiraten (30 november–12 december 2023).
De Raad benadrukte dat het noodzakelijk is dat de EU zich wereldwijd
inzet voor het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. De Raad
herbevestigde de EU inzet in het ondersteunen van klimaatkwetsbare
regio’s en ontwikkelingslanden in de verduurzamingstransitie en in het
vergroten van de klimaatweerbaarheid.
Current Affairs
Iran
De protesten in Iran zijn sterk afgenomen en, zoals het er afgelopen
maandag nog uitzag, met het stoppen van nieuwe executies en het
verlenen van amnestie zou Iran het signaal afgeven dat het land weer
onder controle is gebracht. De onvrede blijft onder de oppervlakte echter
voortduren en uitingen van onvrede worden nog steeds met harde hand
onderdrukt. In de afgelopen 24 uur ligt er opnieuw een signaal van een
mogelijk ophanden zijnde executie. Het vijfde pakket mensenrechtensancties werd derhalve met brede steun door de Raad aangenomen.
Ten aanzien van de terrorisme-listing van het Islamitische Revolutionaire
Gardekorps (IRGC) concludeerde de Juridische Dienst van de Raad vanuit
de JDR dat hier momenteel geen juridische basis voor is. Nederland gaf
aan voorstander te zijn van het onderzoeken van alternatieve opties, zoals
bijvoorbeeld listings onder het EU-mensenrechtensanctieregime. Voorts
werd door Nederland en andere lidstaten gewezen op het belang van het
tegengaan van sanctieontwijking. Nederlandse zorgen over de Iraanse
uraniumverrijking werden breed gedeeld, evenals zorgen over de levering
van UAV’s en mogelijke levering van ballistische raketten aan Rusland.
Direct na de Raad werd een EU27-statement over arbitraire detentie van
EU burgers door Iran gepubliceerd.
Bijeenkomsten en marge van de RBZ
Ontbijt met Russische oppositie-activist Kasparov
De Raad had een ontbijt met de Russische oppositieactivist Garry
Kasparov. Er is gesproken over zijn visie op de toekomstige politieke
ontwikkelingen in Rusland, de mensenrechtensituatie en de positie van
Russische oppositie in het buitenland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2615

4

Lunch met Moldavische Minister van BZ
Tijdens de lunch sprak de Raad met de Moldavische vicepremier en
Minister van Buitenlandse Zaken en Europese Integratie Nicu Popescu. De
Raad besprak de moeilijke situatie in Moldavië. De Raad uitte steun voor
de territoriale integriteit en soevereiniteit van Moldavië en committeerde
zich om de Moldavische weerbaarheid te versterken. De EU heeft sinds
oktober 2021 meer dan 1 miljard euro aan steun aan Moldavië geboden.
Nederland wees tevens op de formele opening van de Nederlandse
ambassade in Chisinau die dit jaar zal plaatsvinden.
Moldavië zal de ingezette koers richting kandidaat-lidmaatschap van de
EU voortzetten onder de nieuwe regering van Premier Recean, en
benadrukte gecommitteerd te zijn om aan de eisen te voldoen die
verbonden zijn aan het kandidaat-lidmaatschap. De Raad moedigde
Moldavië aan om door te gaan met het doorvoeren van alle hervormingen
uit de Opinie van juni 2022 over de EU-lidmaatschapsaanvraag van
Moldavië teneinde voortgang te boeken op weg naar toekomstig
EU-lidmaatschap. De Commissie zal op basis van de reguliere voortgangsrapportage als onderdeel van het uitbreidingspakket 2023 beoordelen in
welke mate Moldavië voldoet aan de prioriteiten uit deze Opinie. Dit
rapport wordt in oktober 2023 verwacht.
Aangenomen raadsconclusies
Grote Meren
De Raad nam conclusies aan over de Grote Meren-regio in Afrika. De
raadsconclusies vormen een hernieuwde EU-strategie waarin het
geostrategisch belang van het gebied, waar de humanitaire en veiligheidssituatie de afgelopen jaren verder is verslechterd, wordt erkend. Ook
toont de EU ambitie voor steviger engagement op het terrein van politieke
dialoog, vrede en veiligheid, mensenrechten, grondstoffen en duurzame
economische ontwikkeling. Nederlandse inzet, gericht op coherent
regionaal beleid, heeft aan de basis gestaan van deze conclusies, die o.a.
de ambitie omvatten om de EU-presentie in oost-DRC te versterken en de
positie van EU Speciaal Vertegenwoordiger voor de regio opnieuw in te
stellen. Het kabinet zal de uitvoering van de raadsconclusies actief
opvolgen.
EU-positie Chemische wapens conventie
De Raad nam conclusies aan met het oog op de aanstaande (5e)
Toetsingsconferentie die van 15 – 19 mei in Den Haag wordt gehouden
onder Nederlands voorzitterschap. In deze conclusies wordt de inzet van
de EULS voor de Toetsingsconferentie vastgesteld. Ook wordt het derde
rapport van het Investigation and Identification Team genoemd. In dat
rapport wordt de verantwoordelijkheid voor de aanval met chemische
wapens op (burger)doelen in Douma, Syrië in 2018 gelegd bij het Syrische
leger. Voorts herhaalt en onderstreept de Raad dat het Chemisch
Wapenverdrag een essentieel onderdeel is van de ontwapeningsarchitectuur en spreekt hij opnieuw zijn volledig vertrouwen in en steun aan de
Directeur-Generaal en het Technisch Secretariaat van de OPCW uit.
EU prioriteiten VN-mensenrechtenfora 2023
Met deze – jaarlijks terugkerende – raadsconclusies worden de
EU-prioriteiten in de VN-Mensenrechtenraad en Derde Commissie van de
Algemene Vergadering van de Verenigde Naties vastgelegd. De EU zal
zich er onder meer voor blijven inspannen dat mensenrechtenschen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2615

5

dingen en schendingen van internationaal oorlogsrecht als gevolg van de
Russische agressieoorlog tegen Oekraïne in VN-verband worden
veroordeeld. Daarnaast zal de EU consequent aandacht vestigen op de
mensenrechtensituatie in onder meer Afghanistan, Iran, Myanmar, China,
Rusland, Belarus en Syrië en relevante mandaten ondersteunen. Mede
dankzij Nederlandse inspanningen is de inzet op gendergelijkheid stevig
verankerd. Ook de andere Nederlandse mensenrechtenprioriteiten zijn
opgenomen als EU-prioriteit (gelijke rechten LHBTI, mensenrechtenverdedigers, vrijheid van religie of levensovertuiging, vrijheid van meningsuiting online en offline, strijd tegen straffeloosheid). In bredere zin
bevestigt de EU de volledige steun voor het werk van de Hoge Commissaris voor de Rechten van de Mens en zijn kantoor, als hoeksteen van de
VN-mensenrechtenpijler.
Overig
EU Military Partnership Mission (EUMPM) Niger en EU Mission Armenia
(EUMA)
Tijdens de RBZ van 12 december jl. is besloten om de EU Military
Partnership Mission (EUMPM) Niger op te richten.2 Tijdens de afgelopen
RBZ werd de missie gelanceerd. Hiermee begint de eerste fase van de
missie, waarvoor de EU in maart een klein team naar Niger stuurt om de
missie op te starten, initiële ondersteuning te bieden en de eerste
gespecialiseerde training te geven. Ook zal dit team voorbereidingen
treffen voor de tweede fase van de missie – in nauwe samenwerking met
de Nigerese autoriteiten. Nederland maakt geen onderdeel uit van de
eerste fase van de missie. De tweede fase van de missie is voorzien voor
medio 2023 en zal bestaan uit ongeveer 45 personen van de lidstaten die
permanent in Niger zijn, aangevuld met 40 personen van de lidstaten voor
ad-hoc ondersteuning. De precieze omvang hangt af van de uitkomsten
van de eerste fase.
Zoals aangegeven in de Kamerbief «Nederlandse veiligheidsinzet in de
Sahel en West-Afrikaanse kuststaten post-2022» kijkt het kabinet naar de
wenselijkheid en mogelijkheid om een personele bijdrage aan de missie te
leveren.3 De uitkomsten van de eerste fase zijn ook nodig om een
eventuele Nederlandse bijdrage aan de tweede fase verder te onderzoeken. Zodra hier meer duidelijkheid over bestaat wordt uw Kamer nader
geïnformeerd.
Tevens informeer ik u hierbij over de lancering van de civiele EU Mission
Armenia (EUMA) tijdens de afgelopen RBZ. Deze civiele missie heeft een
initiële looptijd van twee jaar en zal observaties in grensgebieden van
Armenië met Azerbeidzjan uitvoeren, een bijdrage leveren aan de
veiligheid van de lokale bevolking en daarnaast pogen om bij te dragen
aan de normalisatie van de relaties tussen Armenië en Azerbeidzjan. Met
de Nederlandse steun aan deze monitoringsmissie geeft het kabinet
invulling aan de motie van het lid Ceder c.s. over een onafhankelijk
onderzoek naar de feiten in het conflict tussen Armenië en Azerbeidzjan.4
Het kabinet is voornemens om aan de missie bij te dragen. Zodra
hieromtrent een besluit is genomen, zal uw Kamer worden geïnformeerd.

2

Kamerstuk 33 279, nr. 35, d.d. 9 december 2022.
Kamerstuk 29 521, nr. 456, d.d. 25 november 2022.
4
Kamerstuk 35 925 V, nr. 37, d.d. 18 november 2021.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2615

6

Nieuwe sancties Myanmar
De RBZ nam nieuwe sancties aan naar aanleiding van de aanhoudende
grove mensenrechtenschendingen die het leger in Myanmar pleegt tegen
de eigen burgerbevolking. Er zijn 9 personen en 7 entiteiten toegevoegd
aan de EU-sanctielijst. Deze sancties raken onder meer de import van
vliegtuigbrandstof, om zo de luchtaanvallen die militaire vliegtuigen op
burgerdoelen plegen te bemoeilijken en de mogelijkheid ze uit te voeren
te beperken. Ook raken de nieuwe sancties wapenhandelaren, commandanten in Myanmarese leger- en veiligheidsdiensten, een Minister die
tevens militair rechter in de beruchte Insein-gevangenis is en enkele
onderdelen van de defensie-industrie. In totaal heeft de EU nu
93 personen en 18 entiteiten gelist onder het Myanmarsanctieregime.
Financieringsplafond Europese Vredesfaciliteit
Tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van 12 december jl. namen lidstaten
het politieke besluit tot een initiële ophoging van het financieringsplafond
van de EPF met EUR 2 miljard (in 2018 prijzen, conform Europese
begrotingssystematiek). Ter implementatie van dit politieke besluit zal
Raadsbesluit 2021/509 worden geamendeerd.5 Volgens eerdere informatie
(dd. 13 februari j.l.) zouden lidstaten hierover een besluit nemen op de
RBZ van 20 februari jl. Het bleek echter niet mogelijk om het conceptRaadsbesluit nu al aan de RBZ voor te leggen, waardoor amendering
wordt doorgeschoven naar een van de aankomende Raden.

5

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2612, d.d. 15 februari 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-02, nr. 2615

7