Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 482

Cultuursubsidies 2009–2012

Nr. 48

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 september 2009
Met deze brief informeer ik uw Kamer conform mijn toezegging van
18 november 20081 over de voortgang van mijn beleid op het gebied van
cultuurparticipatie, in het bijzonder over het nieuwe Fonds voor Cultuurparticipatie. Daarbij zal ik ondermeer ingaan op het advies van de Raad
voor Cultuur over het beleidsplan van het fonds. Tot slot informeer ik uw
Kamer over de voortgang van het SCP onderzoek naar de toekomst van
de kunstbeoefening.
Visie op cultuurparticipatie
In zijn beleidsprogramma Samen werken, samen leven heeft het kabinet
zijn ambities op het gebied van cultuurparticipatie uitgesproken. Het
kabinet streeft een divers kunstaanbod en een divers publieksbereik na;
het wil cultuurparticipatie actief stimuleren; cultuureducatie heeft een
prominente plaats in het onderwijs- en cultuurbeleid; specifieke
aandachtsgebieden bij dit alles zijn amateurkunstbeoefening en volkscultuur.
Het belang van een brede deelname aan het culturele leven kan nauwelijks worden onderschat. Voor individuen, maar ook voor de samenleving
als geheel. Culturele ontplooiing is sterk verbonden met identiteit, met
binding en met zingeving. Maar wat daaraan vooraf gaat is dat mensen
zich aangetrokken voelen tot een kunstwerk, plezier beleven aan het
spelen in een theatervoorstelling, aan het zingen in een band, of genieten
van een gebouw of landschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
31 700 VIII nr. 40.

In Kunst van Leven heb ik cultuurparticipatie gemarkeerd als een van de
hoofdlijnen van het cultuurbeleid. Ik wil bereiken dat elke Nederlander
toegang heeft tot goede voorzieningen op het gebied van kunst- en
cultuurbeoefening. Een brede toegang tot cultuur is niet mogelijk zonder
goede ondersteuning voor amateurkunst en volkscultuur en zonder
cultuureducatie als vast onderdeel in het onderwijs. De instrumenten die

KST134819
0910tkkst31482-48
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 482, nr. 48

1

1

ik inzet om deze doelen te bereiken zijn een tienpuntenplan cultuurparticipatie en het nieuwe Fonds voor Cultuurparticipatie. In het kader van
het tienpuntenplan heb ik onder andere de Cultuurkaart voor het voortgezet onderwijs geïntroduceerd en heb ik een programma leesbevordering gestart. Deze onderwerpen vallen buiten het bereik van deze
brief.
Zoals ik in mijn brief over culturele diversiteit van 24 april 20091 heb ik
gesteld is mijn cultuurbeleid een inclusief beleid dat zich richt op alle
Nederlanders. Van het Fonds voor Cultuurparticipatie verwacht ik dat het
deze inclusieve benadering toepast en aandacht houdt voor nieuwe
ontwikkelingen, met name onder jongeren in de grote steden. Ik heb uw
Kamer toegezegd dat ik dit najaar nog een brief over diversiteit zal
uitbrengen.
Fonds voor Cultuurparticipatie
Met de oprichting van het Fonds voor Cultuurparticipatie is een belangrijke volgende stap gezet in het voortdurende streven om de cultuurparticipatie te stimuleren. De oprichting van het fonds vond mede plaats
op advies van de Raad voor Cultuur om een zelfstandig fonds voor
amateurkunst en cultuureducatie in te richten2. Na een periode van twee
Actieplannen Cultuurbereik (2001–2008), waarbij gemeenten, provincies
en rijk samenwerkten om de cultuurdeelname te vergroten is nu een apart
fonds ingericht. Hiermee wordt cultuurparticipatie stevig verankerd
binnen de culturele basisinfrastructuur. Zonder overigens daarmee andere
fondsen van hun plicht te ontslaan aandacht aan publieksbereik en
educatie te besteden!
Met mijn brieven van 13 november 20073 en 15 april 2008 4 heb ik uw
Kamer geïnformeerd over de oprichting van het op dat moment nog
geheten «Programmafonds cultuurparticipatie». Sindsdien is er veel werk
verzet. Het fonds is formeel opgericht per 1 januari 2009 en zal per
september 2009 verhuizen naar Utrecht. Afgelopen voorjaar is het beleidsplan bij mij ingediend (zie bijlage 1)5. Op 21 juli 2009 heeft de Raad voor
Cultuur hierover een advies uitgebracht (zie bijlage 2)5.
Ik ga akkoord met de hoofdlijnen uit het beleidsplan van het Fonds voor
Cultuurparticipatie. Met het fonds worden nog prestatieafspraken
gemaakt. Bovendien zal volgend jaar in het kader van het visitatietraject,
evenals bij de andere fondsen, een evaluatie plaatsvinden. In het geval
van het Fonds voor Cultuurparticipatie zal deze evaluatie met name over
de oprichtingsperiode gaan.
Per 1 januari 2010 worden de nieuwe regelingen van het fonds, die zijn
opgesteld op basis van het beleidsplan, van kracht. In het jaar 2009 voert
het fonds nog twee «oude» overgangsregelingen uit, voor amateurkunst
en cultuureducatie. Deze zijn overgenomen van het voormalige Fonds
voor amateurkunst en podiumkunsten (FAPK) en de Mondriaan Stichting.

1

Tweede kamer, vergaderjaar 2008–2009,
31 482, nr. 34.
2
Innoveren, participeren!, Advies agenda
cultuurbeleid & culturele basisinfrastructuur,
Raad voor Cultuur, maart 2007.
3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
28 989, nr. 58.
4
Tweede kamer, vergaderjaar 2007–2008,
28 989, nr. 74.
5
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Hieronder informeer ik u aan de hand van de regelingen en programma’s
van het fonds over de laatste stand van zaken. Ook zal ik ingaan op enkele
punten uit het advies van de Raad voor Cultuur.
Regelingen en programma’s Fonds voor Cultuurparticipatie
Mijn opdracht aan het Fonds voor Cultuurparticipatie luidde om de actieve
deelname van burgers aan cultuur te stimuleren. Het fonds stelt zich ten
doel meer mensen te laten meedoen en de faciliteiten voor deze mensen
te verbeteren. Er zijn drie thema’s benoemd: amateurkunst, cultuur-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 482, nr. 48

2

educatie en volkscultuur. Amateurkunst wordt breed opgevat. Er kan ook
gedacht worden aan musea of archieven die amateuronderzoekers ondersteunen. Cultuureducatie is van belang voor de overdracht van kennis en
traditie en voor talentontwikkeling.
Het fonds wil het nieuwe aandachtsgebied volkscultuur verder ontwikkelen en deze laagdrempelige vorm van cultuurparticipatie ondersteunen.
Om zijn doelstelling te bereiken heeft het fonds twee regelingen en twee
stimuleringsprogramma’s ontwikkeld. Met de stimuleringsprogramma’s
wil het fonds de zichtbaarheid van de amateurkunstsector vergroten en
een betere aansluiting van vraag en aanbod bewerkstelligen. Tot slot zijn
door het ministerie van OCW aan het Fonds voor Cultuurparticipatie 28
instellingen op het terrein van cultuurparticipatie overgedragen. Deze
instellingen ontvangen subsidie tot en met 2012. De nieuwe aanvraagprocedure voor meerjarige subsidies op het terrein van cultuurparticipatie in
de periode 2013–2016 zal door het fonds worden uitgevoerd.
Het totale budget van het fonds voor cultuurparticipatie is 25 miljoen euro
in 2009 en 31 euro miljoen in de jaren 2010 tot en met 2012.
Evenals de Raad voor Cultuur ben ik positief over de ambities van het
fonds en vind ik het beleidsplan een goede vertaling van de ambities uit
Kunst van Leven. Er zijn diverse actoren op het gebied van cultuurparticipatie: Nederlands Centrum voor Volkscultuur, Cultuurnetwerk
Nederland, Erfgoed Nederland en Kunstfactor zijn de belangrijkste. De
Raad voor Cultuur wijst op het belang van een goede afstemming en het
maken van heldere afspraken over taken en verantwoordelijkheden. Ik ben
het hiermee eens en zal gedurende deze subsidieplanperiode hiervoor
zorg dragen.

Regelingen
1) Regeling cultuurparticipatie voor provincies en gemeenten
Met de regeling cultuurparticipatie voor provincies en gemeenten 2009–
2012 wil het fonds de locale structuur voor amateurkunst, cultuureducatie
en volkscultuur versterken. De regeling bouwt voort op het Actieplan
Cultuurbereik (2001–2008) en kent een budget van 13,9 miljoen euro. Dit
bedrag wordt gematcht door gemeenten en provincies.
In november 2008 hebben 35 grote gemeenten en de 12 provincies een
aanvraag binnen deze regeling ingediend. Deze plannen zijn door het
fonds beoordeeld en na goedkeuring door het fonds zijn aan de deelnemende overheden middelen voor vier jaar verstrekt.
Cultuureducatie blijkt in vrijwel alle plannen van gemeenten en provincies
een essentieel onderdeel te zijn. Daarbij wordt veelal ingezet op amateurkunst en de versterking van de samenwerking tussen cultuur en onderwijs. Jongeren zijn de meest genoemde doelgroep maar ook amateurkunstverenigingen worden gestimuleerd meer leden te werven.
Ook op het terrein van volkscultuur worden veel nieuwe initiatieven
ontplooid door gemeenten en provincies. Ik kom hier later op terug.
2) Plusregeling voor amateurs en culturele instellingen
Met de subsidie aan landelijke voorbeeldprojecten in het kader van de
plusregeling wil het fonds een bijdrage leveren aan duurzame ontwikkeling van de kwaliteit en diversiteit van amateurkunst, cultuureducatie en
volkscultuur. Het gaat hierbij om een regeling voor projectsubsidies
waarmee het fonds ontwikkeling en dynamiek teweeg wil brengen in het
aanbod van actieve cultuurparticipatie. In het kader van de plusregeling
wil het fonds ook projecten ondersteunen die een bredere kennis over en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 482, nr. 48

3

waardering voor volkscultuur bewerkstelligen als ook projecten die op een
vernieuwende en creatieve wijze verbindingen leggen met bestaande
tradities en patronen.
Het budget van de plusregeling is 4,5 miljoen euro, waarvan 0,5 miljoen
voor volkscultuur.

Programma’s
1) Programma «Er zit muziek in ieder kind»
Het programma «Er zit muziek in ieder kind» richt zich op actieve muziekbeoefening door kinderen. Het fonds en ook het veld hebben de ambitie
om op termijn alle kinderen in Nederland in de gelegenheid te stellen om
actief aan muziek te doen. Daartoe wil het fonds lokale samenwerkingsverbanden (pilotprojecten) stimuleren op het gebied van actieve muziekbeoefening. Daar kunnen zowel muziekscholen, amateurverenigingen als
professionele orkesten aan deelnemen. Inspirerende voorbeelden zijn het
Leerorkest Amsterdam Zuid Oost en Music Matters in Rotterdam. Het
fonds werkt bij de ontwikkeling van dit programma nauw samen met het
veld o.m. Kunstfactor, Muziek Centrum Nederland, maar ook gemeenten
en provincies. Het budget voor het programma «Er zit muziek in ieder
kind» is 0,5 miljoen euro in 2009 en 3 miljoen euro in de jaren 2010 tot en
met 2012.
De Raad voor Cultuur is van mening dat de ambitie van het fonds zijn
reikwijdte te boven gaat; de capaciteit van het fonds en de beschikbare
middelen zijn volgens de raad ontoereikend om een landelijk dekkend
programma voor muziek op te zetten.
Ik erken dat het fonds niet het vermogen heeft om in de komende jaren
zelfstandig alle kinderen in Nederland te bereiken. Ik verwacht echter dat
het fonds vanuit zijn rol als aanjager heel goed in staat zal zijn om
vernieuwende aanpakken te ondersteunen die als doel hebben om uiteindelijk te realiseren dat muziek voor ieder kind bereikbaar zal zijn. Ik merk
ook op dat de ambitie van het fonds onderdeel is van een bredere beweging binnen de muzieksector om de aandacht voor muziek op jonge leeftijd te vergroten.
Tot slot adviseert de raad om ook vanuit het onderwijsbeleid een
stimuleringsprogramma voor muziek te starten. In het licht van de
kwaliteitsagenda die met het primair onderwijs is overeengekomen, en
die toegespitst is op het verbeteren van het onderwijs in taal en rekenen,
ligt een subsidieprogramma ten behoeve van de stimulering van muziekeducatie in dit stadium niet voor de hand.
Het fonds heeft een duidelijke keuze gemaakt door in te zetten op muziekeducatie en ik ondersteun deze keuze. Muziek doorkruist alle talen en
culturen en opent deuren die anders gesloten blijven.
2) Programma «Het beste van twee werelden»
Met het stimuleringsprogramma «Het beste van twee werelden» wil het
fonds een impuls geven aan de samenwerking tussen amateurs en professionals. Dit programma is gericht op het aangaan van een duurzame
betrokkenheid van culturele instellingen bij amateurs. Deze betrokkenheid
kan bestaan uit financiële samenwerking, een ambitie om nieuwe doelgroepen te bereiken of de inbreng van amateurs in reguliere
programma’s.
Inhoudelijk zullen de projecten die vanaf 2010 binnen dit programma
ondersteund gaan worden zich richten op de artistieke ontwikkeling van
de amateurkunst en -cultuur, het verbeteren van faciliteiten (zoals podia,
koorbegeleiding.) of de doorstroming van talentvolle amateurs op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 482, nr. 48

4

gebied van urban arts, circustheater en creative design naar kunstvakonderwijs. Het budget voor het programma «Het beste van twee
werelden» is 0,5 miljoen euro in 2009 en 2,5 miljoen euro in 2010 tot en
met 2012.
Professionele kunst en amateurkunst kunnen niet zonder elkaar. Veel
amateurproducties – weet ik uit eigen ervaring – worden voor een deel
door professionals verzorgd. Zo zijn de orkestleden en de solisten bij een
koor professionals, net als de dirigent, terwijl de koorleden amateurs zijn.
Tegelijk bestaat een groot deel van het publiek van de professionals uit
amateurs. In Kunst van Leven heb ik erop gewezen dat een hoge top niet
mogelijk is zonder een brede basis. Iedere professional is ooit als amateur
begonnen. Ik ben ervan overtuigd dat het programma «Het beste van
twee werelden» volop kansen biedt om verbindingen te leggen waar
beide partijen beter van worden.
Volkscultuur
Volkscultuur heeft alles te maken met identiteit en het geven van uiting
hieraan. Maar meer dan dat kan volkscultuur ook bijdragen aan gemeenschapsgevoel. In een wereld die steeds groter wordt, komt steeds vaker
de vraag op wie wij zelf zijn. Een deel van het antwoord op die vraag ligt
besloten in volkscultuur. Tegelijkertijd biedt volkscultuur tal van mogelijkheden om op een laagdrempelige wijze cultureel actief te zijn.
Op verzoek van uw Kamer gaf ik eerder het Meertensinstituut opdracht
een definitie op te stellen. Deze luidt: «volkscultuur verwijst naar het
geheel van cultuuruitingen die als wezenlijk worden ervaren voor specifieke groepen, steeds onder verwijzing naar traditie, verleden en nationale, regionale en locale identiteiten.» Deze definitie zal ik aanhouden bij
de ontwikkeling van het beleid op dit terrein.
Het Fonds voor Cultuurparticipatie wil een stimulerende rol vervullen op
het gebied van volkscultuur en zet de komende jaren in op faciliteren,
kennis opbouwen en het toegankelijk maken van deze kennis. Het fonds
werkt samen met het Nederlands Centrum voor Volkscultuur, het Meertensinstituut, Erfgoed Nederland en de Mondriaanstichting aan een essaybundel ten behoeve van het cultuurpolitieke debat en de beleidsontwikkeling op het gebied van volkscultuur. De Boekmanstichting
inventariseert op verzoek van het fonds het beleid op het terrein van
volkscultuur in andere Europese landen. De essaybundel en de inventarisatie zijn later dit jaar gereed.
Zoals eerder aangegeven maakt volkscultuur deel uit van de regeling
cultuurparticipatie voor gemeenten en provincies en van de plusregeling.
In de aanvragen is aandacht voor de culturele biografie (o.a. verhalen van
inwoners over hun stad of regio) en lokale canons (waarin tradities,
geschiedenis en identiteit van regio’s worden opgenomen). Dit illustreert
dat volkscultuur leeft, zeker op lokaal niveau. Een mooi voorbeeld is
Flevoland. Deze provincie kiest voor een hedendaagse invulling van het
begrip volkscultuur. Jongeren brengen subculturen en de bijbehorende
verhalen van verschillende generaties door middel van interviews in beeld
en bundelen deze op een website.
Binnen de plusregeling stelt het fonds een bedrag van 0,5 miljoen euro
beschikbaar voor bijzondere pilotprojecten op het gebied van volkscultuur. De raad adviseert om de middelen die gereserveerd zijn voor deze
projecten toe te voegen aan de programma’s voor amateurkunst en
cultuureducatie. De raad is van mening dat het onvoldoende duidelijk is
welke activiteiten hiervoor in aanmerking komen. Hoewel het inderdaad
lastig kan zijn om scherpe onderscheiden te maken wil ik de aparte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 482, nr. 48

5

aandacht voor volkcultuur toch handhaven. Nederland heeft nog geen
echte beleidstraditie als het gaat over volkscultuur. Ik wil dat het jonge
beleidsterrein de mogelijkheid krijgt zich verder te ontwikkelen. Ik
verwacht van het fonds dat zij met de monitoring apart aandacht besteedt
aan de geboekte resultaten op dit onderwerp.
Aangrenzend aan het onderwerp volkscultuur wil ik uw Kamer melden dat
ik nog dit jaar mijn standpunt zal bepalen ten aanzien van toetreding van
Nederland tot het Unesco-verdrag Bescherming immaterieel cultureel
erfgoed en u daarover zal informeren.
Onderzoek toekomst kunstbeoefening
In het licht van de ambitie van het Fonds voor Cultuurparticipatie om de
voorzieningen voor cultuurparticipatie te verbeteren meld ik uw Kamer
graag de voortgang van het op verzoek van uw Kamer1 gestarte onderzoek naar de toekomst van de kunstbeoefening. Het doel van dit onderzoek is om een gefundeerd en objectief beeld te krijgen van de behoeften
van de kunstbeoefenaar in de toekomst. Het SCP doet in opdracht van
OCW onderzoek naar de bestaande mogelijkheden die de beoefenaar
heeft, de trends in de beoefening, de rolverdeling tussen overheden en de
beleving van dit alles door de beoefenaar zelf. Eind 2009 worden de eerste
resultaten besproken in een werkgroep van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg, sectorinstituut Kunstfactor, branchevereniging Kunstconnectie, het Fonds voor Cultuurparticipatie en OCW. In het voorjaar van 2010 komt deze werkgroep met
aanbevelingen aan het bestuurlijk overleg tussen VNG, IPO en OCW. De
officiële publicatie is in april 2010 beschikbaar. De presentatie van de
publicatie aan sector en belanghebbenden is tevens de start van een
brede discussie over de toekomstbestendigheid van de voorzieningen in
het licht van de behoeften van de kunstbeoefenaar in de toekomst.
Tot slot
Het moge duidelijk zijn dat het Fonds voor Cultuurparticipatie een vliegende start heeft gemaakt. Ik zie uit naar de resultaten in de komende
jaren.
In mei dit jaar verscheen het SCP rapport Cultuurbewonderaars en
cultuurbeoefenaars. Het rapport is in opdracht van OCW opgesteld en
beschrijft trends in cultuurdeelname en mediagebruik van de Nederlandse
bevolking tussen 1995 en 2007. Het algemene beeld is dat het goed gaat.
In vergelijking met andere Europese landen is de cultuurparticipatie in
Nederland hoog. Desalniettemin zijn er ook punten van aandacht, bijvoorbeeld het gegeven dat de interesse voor populaire cultuur toeneemt
terwijl de belangstelling voor traditionele kunsten als klassieke muziek en
ballet terugloopt. Hoewel deze zaken buiten het bereik van deze brief
vallen, hebben zij zeker mijn aandacht. Mochten deze ontwikkelingen zich
verder doorzetten dan zullen ze gevolgen hebben voor het te voeren
beleid in de toekomst.
Ik zie in de SCP rapportage de eerste voorzichtige signalen dat het beleid
dat in de afgelopen tien jaar is gevoerd om de cultuurdeelname te
vergroten, met name onder jongeren, de eerste vruchten begint af te
werpen. Ik zie hierin een aansporing om de komende jaren onverminderd
in te blijven zetten op een zo breed mogelijke deelname aan het culturele
leven.

1

Tweede Kamer vergaderjaar 2007–2008,
31 200 VIII, nr. 112.

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R. H. A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 482, nr. 48

6