Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

Nr. 212

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 oktober 2018
Met deze brief ontvangt u, mede namens de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking, een brief over betrokkenheid van
Saoedi-Arabië bij de moord op de Saoedische journalist Jamal
Khashoggi. Deze brief dient ter aanvulling op de Kamerbrief «Beleid ten
aanzien van Saoedi-Arabië» van 18 oktober jl. (Kamerstuk 32 735, nr. 211)
en geeft tevens aan op welke wijze invulling wordt gegeven aan de
aangenomen motie van het lid Ploumen (PvdA) (Kamerstuk 21 501-20, nr.
1373). De motie Ploumen verzoekt de regering alle bezoeken en handelsmissies uit te stellen, totdat er duidelijkheid is over de betrokkenheid van
Saoedi-Arabië bij de verdwijning van en de vermoedelijke moord op
Khashoggi.
Nieuwe ontwikkelingen in onderzoek naar dood Jamal Khashoggi
Sinds publicatie van de Kamerbrief van 18 oktober jl. (Kamerstuk 32 735,
nr. 211) zijn nieuwe feiten naar boven gekomen in het onderzoek naar de
moord op Jamal Khashoggi. Zo heeft Saoedi-Arabië op vrijdagavond
19 oktober verklaard dat Jamal Khashoggi op 2 oktober om het leven is
gebracht in het Saoedische consulaat in Istanbul. Zijn dood zou het gevolg
zijn geweest van een uit de hand gelopen confrontatie, waarbij Khashoggi
als gevolg van een verkeerd toegepaste wurggreep om het leven zou zijn
gekomen. Volgens de Saoedische autoriteiten had Khashoggi overgehaald
moeten worden naar Saoedi-Arabië terug te keren en is deze opdracht
door de uitvoerders verkeerd geïnterpreteerd. Saoedi-Arabië heeft
achttien personen opgepakt die betrokken zouden zijn bij deze operatie.
Deze lijst van verdachten komt overeen met de verdachten die de Turkse
autoriteiten in hun onderzoek hebben geïdentificeerd.
De Saoedische regering heeft op 25 oktober betrokkenheid van een aantal
van haar vertegenwoordigers bij de moord op Khashoggi vastgesteld, en
de Saoedische openbaar aanklager heeft op dezelfde dag verklaard dat de
moord op Khashoggi met voorbedachten rade is gepleegd. Inmiddels
loopt er een strafzaak tegen deze personen.

kst-32735-212
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 735, nr. 212

1

Op het moment van schrijven is het Turkse onderzoek nog gaande. De
Turkse autoriteiten berichtten over zeer belastend bewijsmateriaal,
waaruit zou blijken hoe Jamal Khashoggi om het leven is gebracht en wat
daarna met zijn stoffelijk overschot is gebeurd. Tot op heden is deze
informatie niet gedeeld met de internationale gemeenschap. Nederland
beschikt niet over eigenstandige informatie.
Appreciatie kabinet van onderzoeksresultaten
Net als veel andere internationale partners acht het kabinet de Saoedische
uitleg nog ontoereikend en incompleet. De Saoedische versie van de
gebeurtenissen is meerdere keren veranderd en veel vragen over de
moord op Khashoggi zijn tot heden onbeantwoord gebleven. Het kabinet
heeft zich achter de EU-verklaring van 20 oktober jl. geschaard, waarin
werd opgeroepen tot grondig, geloofwaardig en transparant onderzoek en
vervolging van de daders. Straffeloosheid moet in deze ernstige zaak
worden voorkomen.
Reactie kabinet naar aanleiding van ontoereikende onderzoeksresultaten
Gelet op de ernst van de situatie en de gewijzigde verklaringen van de
Saoedische overheid over de omstandigheden rond de moord op
journalist Khashoggi heeft Minister Kaag besloten af te zien van haar
voorgenomen economische bezoek aan Saoedi-Arabië in december. Een
technische missie in november op het gebied van afvalbeheer, ondersteund door de RVO is geannuleerd.
Zoals meegedeeld in de Kamerbrief van 18 oktober jl. (Kamerstuk 32 735,
nr. 211), heeft Minister Hoekstra zijn deelname aan het Future Investment
Initiative in Riyad afgezegd. Aan deze conferentie hebben evenmin andere
Nederlandse overheidsvertegenwoordigers deelgenomen.
Daarnaast heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken een gesprek met
de Saoedische ambassadeur gevoerd, waarin de moord op Jamal
Khashoggi in sterke termen is veroordeeld. In dit gesprek, dat plaatsvond
op 25 oktober, is de oproep tot geloofwaardig onderzoek en vervolging
van de verdachten herhaald.
Nederland staat in haar kritiek op Saoedi-Arabië niet alleen. Het kabinet
staat momenteel in contact met gelijkgezinde landen om zich te beraden
op vervolgstappen ten aanzien van de relatie met Saoedi-Arabië. Het
kabinet is van mening dat deze stappen zoveel mogelijk in multilateraal
verband genomen dienen te worden, om de effectiviteit ervan te
vergroten en bij Saoedi-Arabië aan te sturen op een wezenlijke gedragsverandering. Binnen de EU zal het gesprek gevoerd blijven worden over
de mogelijke gevolgen voor het EU-beleid ten aanzien van Saoedi-Arabië,
op basis van de uitkomsten van de onderzoeken naar de dood van Jamal
Khashoggi. Nederland blijft aandacht vragen voor de veiligheid van
journalisten en het belang van vrijheid van meningsuiting.
Tot slot
Er rust een grote verantwoordelijkheid op de Saoedische autoriteiten om
grondig, geloofwaardig en transparant onderzoek te doen naar de
doodsoorzaak en betrokkenen bij de moord op Jamal Khashoggi te
vervolgen. Totdat Saoedi-Arabië aan deze eisen van de internationale
gemeenschap voldoet, hanteert het kabinet géén business-as-usual
aanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 735, nr. 212

2

Dit laat onverlet dat het in het Nederlands belang is de dialoog met
Saoedi-Arabië te blijven voeren, zowel over zaken waar gedeelde
belangen liggen, zoals op het gebied van energie, handel, terrorismebestrijding en ongewenste financiering van religieuze organisaties, maar
nadrukkelijk ook over onderwerpen waarover de meningen verschillen,
zoals de oorlog in Jemen en de mensenrechtensituatie in Saoedi-Arabië.
Om dit op een effectieve wijze te kunnen doen, zijn echter wel bezoeken
van en naar Saoedi-Arabië nodig. Daarbij geldt dat economische
bezoeken – waaraan de motie van het lid Ploumen (PvdA) (Kamerstuk 21
501-20, nr. 1373) eveneens refereert – helpen om juist deze onderwerpen
waarover Nederland en Saoedi-Arabië met elkaar van mening verschillen
te bespreken. Toekomstige bezoeken zullen op basis van de dan actuele
situatie worden afgewogen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 735, nr. 212

3