Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 360 XVI

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport 2022

Nr. 8

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 7 juni 2023
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Ministers van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport en voor Langdurige Zorg en Sport en de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 17 mei 2023 van de
Algemene Rekenkamer inzake het rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek 2022 bij het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(Kamerstuk 36 360 XVI, nr. 2).
De Ministers en Staatssecretaris hebben deze vragen beantwoord bij brief
van 6 juni 2023. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Smals
Adjunct-griffier van de commissie,
Heller

kst-36360-XVI-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

1

Vraag 1:
Hoe komt het dat de verbetering van het financieel beheer zo traag gaat?
Antwoord:
Hoewel het ministerie wezenlijke stappen heeft gezet om het beheer te
versterken, laat het verantwoordingsproces – en de uitkomst hiervan –
zien dat de benodigde verandering de komende jaren nog bijzondere
aandacht vraagt. Dit wordt ten zeerste onderkend. Daarbij is de constatering dat bepaalde zaken niet in één jaar opgelost kunnen worden. Nog
meer dan in voorgaande jaren zal komende jaren worden gewerkt met
concrete mijlpalen en ijkmomenten, ook om te kunnen monitoren of de
benodigde voortgang in de verbetering van het financieel beheer ook
daadwerkelijk wordt behaald.
Vraag 2:
Hoe komt het dat het financieel beheer ook in 2022 zo tekort schoot,
ondanks dat uw ministerie al ruim voor het begin van het jaar wist dat
forse verbetering nodig was?
Antwoord:
Het Ministerie van VWS staat voor een grote opgave omdat het financieel
en materieel beheer nog niet op orde is. Het financieel beheer is nog sterk
negatief gekleurd door de effecten van de coronapandemie. De corona
gerelateerde onrechtmatigheden veroorzaken in 2022 meer dan 85,0% van
de totale onrechtmatigheden. Het gaat hier met name om afrekening van
voorschotten die tijdens de coronapandemie zijn verstrekt (2020 en 2021).
Er wordt hard gewerkt om het beheer op een structureel hoger niveau te
krijgen. De coronapandemie heeft blootgelegd dat het beheer op
verschillende punten versterking vraagt. Om dit te realiseren is in 2021 het
programma «structurele en culturele borging financieel beheer« opgezet.
In 2022 zijn in het kader van dit programma concrete verbetervoorstellen
ontwikkeld en uitgewerkt. Voor 2023 is, als onderdeel van het programma,
een implementatieplan opgesteld. Hierin staat onder meer beschreven
hoe en wanneer deze verbetervoorstellen in 2023 zullen worden geïmplementeerd. Hiernaast wordt in een onlangs opgesteld addendum op het
programmaplan het totaal aan activiteiten beschreven dat wordt
uitgevoerd om de bevindingen van zowel de Auditdienst Rijk (ADR) als de
Algemene Rekenkamer (AR) weg te nemen.
Vraag 3:
In hoeverre is er een verbetering te zien als het gaat om het financieel
beheer sinds Verantwoordingsdag 2022?
Antwoord:
Bij de voornaamste oorzaken van de onrechtmatigheden uit de jaren 2020
en 2021 zien we deze nu in veel mindere mate terugkomen. Zo is de
ingezette verbetering op het gebied van het tijdig informeren van het
parlement (artikel 2.27 CW) ook over 2022 waar te nemen. Ook zien we
verbetering op het gebied van het inkoopbeleid, waar minder gebruik
wordt gemaakt van de uitzonderingsgrond «dwingende spoed». Hoewel
bovenstaande vertrouwen geeft dat VWS in staat is om zaken te verbeteren en het beheer structureel op een hoger niveau te krijgen, dient te
worden benadrukt dat dit een proces gedurende een langere periode
bijzondere aandacht vraagt, zeker waar het culturele aspecten betreft.
Vraag 4:
Hoe gaat u ervoor zorgen dat het in 2023 wel beter gaat?
Antwoord:
Het doel is om op alle onderkende onvolkomenheden in 2023 significante
voortgang te boeken en daarmee zo veel als mogelijk onvolkomenheden
weg te werken. Het ministerie werkt al geruime tijd aan het verbeteren
van het financieel beheer. Daarbij wordt erkend dat het beheer nog niet
van de gewenste kwaliteit is. Om het beheer te verbeteren zijn meerdere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

2

trajecten opgestart. Zo zijn diverse concrete acties en verbetervoorstellen
ontwikkeld en uitgewerkt, zoals een handreiking voor het verstrekken van
subsidies. Daarnaast worden in 2023 de risicovolle corona-dossiers
afgerond, wordt een breed pallet aan maatregelen genomen om te komen
tot een tijdige jaarafsluiting en wordt middels meerdere interne controles
gemonitord of de werking van bovenstaande maatregelen daadwerkelijk
plaatsvindt en leidt tot verbetering van het financieel beheer. Ook wordt
de inrichting van de gehele financiële functie herzien. Al deze interventies
hebben tot doel om te komen tot de gewenste verandering waar de
benodigde cultuurverandering ook nadrukkelijk onderdeel van uit moet
maken. Uiteindelijk is de cultuurverandering een resultante van de (reeds)
ingezette verandering. Hierbij wordt direct onderkend dat het realiseren
van een cultuurverandering een complex proces is dat veel inspanning en
betrokkenheid van alle betrokkenen vereist.
Vraag 5:
Wanneer verwacht u dat het financieel beheer van uw ministerie op orde
is, indien u in het huidige tempo doorgaat met het verbeteren daarvan?
Antwoord:
Doel is om op alle onderkende onvolkomenheden in 2023 significante
voortgang te boeken en daarmee zo veel als mogelijk onvolkomenheden
weg te werken. Voor het financieel beheer geldt dat dit door de Algemene
Rekenkamer over 2022 is aangemerkt aan een ernstige onvolkomenheid.
De verwachting is dat in 2023 niet de gehele bevinding zal zijn opgelost,
maar wel dat er sprake zal zijn van een dusdanige verbetering dat niet
langer sprake zal zijn van een ernstige onvolkomenheid. Binnen het
ministerie wordt hard gewerkt aan het verbeteren van het financieel
beheer. Daarbij wordt erkend dat het beheer nog niet van de gewenste
kwaliteit is. Om het beheer te verbeteren zijn meerdere verbetertrajecten
opgestart. Zo worden in 2023 de risicovolle corona-dossiers afgerond,
wordt een breed pallet aan maatregelen genomen om te komen tot een
tijdige jaarafsluiting en wordt middels meerdere interne controles
gemonitord of de werking van bovenstaande maatregelen daadwerkelijk
plaatsvindt en leidt tot verbetering van het financieel beheer. Ook wordt
de inrichting van de gehele financiële functie herzien en wordt daar waar
van toegevoegde waarde deze functie meer centraal georganiseerd. Alle
deze interventies hebben tot doel om te komen de gewenste cultuurverandering. Dit is een resultante van de ingezette verandering. Hierbij wordt
direct onderkend dat het realiseren van een cultuurverandering een
complex proces is dat veel inspanning en betrokkenheid van alle
betrokkenen vereist.
Vraag 6:
Kunt u een kort overzicht verstrekken van de genoemde «enkele organisaties waar de Minister veel geld aan gaf», die niet konden aantonen dat
alle goederen of diensten waarvoor was betaald ook echt zijn geleverd?
Welke organisaties zijn dit? Kunt u van die organisaties ook de bedragen
noemen waar het om gaat en de goederen en/of diensten waarvan niet
aangetoond kon worden dat ze zijn geleverd? Waarom worden betaalde
voorschotten waarvan organisaties niet kunnen aantonen dat ze gebruikt
zijn voor het leveren van een goed of dienst niet door uw ministerie
teruggevorderd?
Antwoord:
De oorzaken van de onrechtmatigheden op de afgerekende voorschotten
zijn uiterst divers. Vanaf pagina 114 van het jaarverslag wordt een
overzicht gegeven van de organisaties die het betreft en wordt gedetailleerd ingegaan op de verschillende oorzaken. De belangrijke gemene
deler is dat voor deze corona-maatregelen het niet mogelijk is gebleken
om die benodigde hoge mate van zekerheid te krijgen die de rijksbrede
comptabele regels verlangen. Zeker gelet op de hectiek in de beginfase

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

3

van de pandemie, is het niet mogelijk gebleken om alle aansluitingen
(bijvoorbeeld aansluiting geld-goederen) met 100% zekerheid vast te
stellen.
Vraag 7:
Hoe beschouwt u het feit dat er volgens de Algemene Rekenkamer al
sinds 2019 geen ontwikkeling is in de verbetering van de informatiebeveiliging en het lifecyclemanagement? Zijn er bijvoorbeeld capaciteitsproblemen die dit in de weg staan?
Antwoord:
De Algemene Rekenkamer heeft gerapporteerd in een periode van
opbouw van een besturingsmodel met digitale beveiligingsexperts en
coördinerende rollen binnen het ministerie. Dit proces vergde veel
capaciteit, maar de basis is nu operationeel. Ondanks personele wisselingen en een crisissituatie bij VWS de afgelopen jaren, ligt de focus
momenteel op het veilig houden en bewaken van VWS en de vertrouwelijke gegevens. Vanaf 2021 is er stabiliteit gekomen met de komst van een
nieuw team. De behoefte aan capaciteit en gekwalificeerd personeel blijft
hoog, maar VWS maakt vooruitgang. De Algemene Rekenkamer constateert dat de juiste stappen worden genomen, maar nog niet zijn afgerond,
zoals blijkt uit hun verslag.
De Rekenkamer stelt vast in de Nota van bevindingen 2022, dat het inzicht
van de departementale CIO in het IT-landschap in 2022 is toegenomen. De
departementale CIO heeft meer inzicht in de bedrijfskritische applicaties
en er zijn meer applicatiegegevens vastgelegd in het Lifecyclemanagement register dan 2021. Ondanks de positieve ontwikkelingen, is het
overzicht nog niet volledig en handhaaft De Rekenkamer de onvolkomenheid. VWS implementeert stapsgewijs van toepassing zijnde kaders
(Rijksbrede handreiking verantwoord vernieuwen en de Routekaart LCM
VWS) en beoogt eind 2023, conform De Algemene Rekenkamer, het
inzicht van haar IV landschap op orde te hebben.
Vraag 8:
Waarom blijft het aantal fte bij uw ministerie ook in 2022 zo sterk groeien,
terwijl de heftigheid van de coronacrisis in dat jaar juist afnam?
Antwoord:
VWS is in 2022 gegroeid met 378 fte. Dit is een groei van 7% (versus 5%
rijksbreed).
De groei heeft vooral plaatsgevonden op het kerndepartement en het
RIVM, de VWS-onderdelen waar de afloop en nasleep van de coronacrisis
de grootste impact heeft.
Een groot deel van de groei is veroorzaakt door uitbreidingen in het kader
van corona ten behoeve van het afhandelen van Woo-verzoeken en het
ondersteunen bij de departementale voorbereiding van een parlementaire
enquête. Ook zijn op het kerndepartement beleidsdirecties gegroeid als
gevolg van taken uit het nieuwe regeerakkoord.
Vraag 9:
Wat is de onderliggende oorzaak dat bij de € 196,9 miljoen aan fouten en
€ 150,9 miljoen aan onzekerheden de vereiste onderbouwing waarom
geen directe vergunning noodzakelijk is, niet voldoet aan de Europese
aanbestedingswet- en regelgeving?
Antwoord:
De Europese aanbestedingswet- en regelgeving is bij crisissituaties lastig
toe te passen. Het aantal jurisprudentie in crisissituaties is zeer beperkt.
Om succesvol een beroep op de uitzonderingsgrond dwingende spoed te
doen dient er aantoonbaar gemaakt te worden dat (1) de gebeurtenis
waarom dwingende spoed nodig is niet door VWS te voorzien was, dat (2)
het niet kunnen naleven van de (verkorte) aanbestedingstermijnen niet
verwijtbaar aan VWS is en dat (3) de uitzonderingsgrond alleen gebruikt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

4

wordt om een periode te overbruggen zodat de mogelijkheid ontstaat om
een reguliere aanbesteding uit te voeren. De onderbouwingen die VWS
heeft opgesteld zijn of niet voldoende gedetailleerd en controleerbaar
gebleken of er is geoordeeld dat de opgevoerde argumentatie en feiten
niet voldoende waren om een beroep op dwingende spoed te
rechtvaardigen.
Vraag 10:
Waarom zijn er tot oktober 2022 Incidentele Suppletoire Begrotingen
ingediend en is niet sneller teruggekeerd naar de normale begrotingsregels?
Antwoord:
In bijlage 7 van het Jaarverslag is per incidentele suppletoire begroting
aangegeven waarom er niet gewacht kon worden op de reguliere
momenten om de begroting vast te stellen (ontwerpbegroting) en aan te
passen (eerste en tweede suppletoire begroting). Over het begrotingsjaar
2022 is op grond van de Comptabiliteitswet incidentele suppletoire
begrotingen ingediend om de rechtmatigheid van de verplichtingen en
uitgaven te kunnen waarborgen.
Vraag 11:
Kunt u een overzicht verstrekken van de (belangrijkste) leveranciers
waarbij goederen en diensten zijn ingekocht die direct zijn gegund zonder
voldoende onderbouwing? Kunt u de onderbouwing die u wél heeft
geleverd voor de directe gunning naar de Kamer sturen?
Antwoord:
Dossier

Realisatie 2022

Zelftesten
onderwijs (38,8
mln. stuks)

€ 84,0 miljoen

Leveranciers

Moment
aangaan
overeenkomst

Mediq
Februari 2022
Nederland B.V.
AEnerG
Holding B.V.
Mediphos
Medical
Supplies B.V.
Core Supply
Group B.V.
Begin 2022 heeft VWS een beroep gedaan op dwingende spoed voor een
aanvullende inkoop van COVID-19 zelftesten. Als gevolg van de omikronvariant stegen de besmettingscijfers onverwachts en zeer sterk. Tegelijkertijd was eind november 2021 het zelftestbeleid in het onderwijs uitgebreid,
omdat gebleken was dat schoolsluitingen direct schade opleverden, die
disproportioneel terecht kwamen bij met name leerlingen in minder
kansrijke omstandigheden. Om die reden was het van groot belang het
onderwijs zoveel mogelijk open te houden. Door deze ontwikkelingen
raakte de voorraad zelftesten sneller uitgeput dan verwacht. Indien
zelftesten niet meer geleverd konden worden, kon het onderwijs niet open
blijven onder verantwoorde omstandigheden. Tussen de uitputting van de
bestaande aanbesteding en de start van de nieuwe aanbesteding ontstond
een gat van ca. 6 weken. Extra aankoop was aldus direct noodzakelijk en
in het belang van de volksgezondheid. Gelet op het voorgaande is door
VWS een beroep op dwingende spoed gedaan voor de aankoop van
zelftesten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

5

Dossier

Realisatie 2022

Uitvoeren
analyses op
afgenomen
pcr-testen /
Testcapaciteit
overflow (75.000
stuks NAAT)

€ 255 miljoen

Leveranciers

Moment
aangaan
overeenkomst

De grootste
Voornamelijk
leveranciers
maart en april
hierin zijn:
2022 en nog
Synlab Belgium enkele verlenSRL
gingsopties in de
Eurofins
zomer
Nederlands
Moleculair
1st LAB
consortium
Madmulis
V.O.F.
PGL Finance
B.V.
Saltro B.V.
How Are You
Diagnostics
B.V.,
Daarnaast zijn
er ook micro
medische
laboratoria
gecontracteerd.
Dit zijn veelal
laboratoria die
gelieerd zijn
aan ziekenhuizen en GGD’en
Het borgen van voldoende analyse capaciteit voor afgenomen pcr-testen
is cruciaal in de wijze waarop de pandemie aangepakt werd. Door de
opkomst van de omikronvariant was er noodzaak om overeenkomsten te
verlengen en zodoende met zekerheid over voldoende capaciteit te
beschikken.
Testen voor
€ 12,5 miljoen
Stichting Open
Maart 2022
toegang
Nederland
(SON)
Het Testen voor Toegang was in 2021 opgestart en bleek succesvol. De
overeenkomst is steeds voor een bepekte periode aangegaan c.q.
verlengd vanwege de onzekerheid van het verloop van het virus. Door de
opkomst van de omikronvariant is de overeenkomst verlengd om de
mogelijkheid voor het inzetten van Testen voor Toegang te behouden.
Verlengingen
€ 6,0 miljoen
Landelijke
Mei 2022
Landelijk
Vereniging voor
Coördinatie
Traumacentra
Patiënten
(LNAZ)
Spreiding (LCPS)
Het LCPS speelde een cruciale in de beheersing van de druk in de
ziekenhuizen. Deze overeenkomst is in 2022 weer verlengd door de
opkomst van de omikronvariant. De rol en taak van het LCPS diende
geborgd te blijven.
Vaccinatie€ 0,6 miljoen
Arbo Unie
Februari 2022
implementatie
zeevarenden
Door de opkomst van de omnikronvariant welke niet verwijtbaar is aan
VWS moesten er extra maatregelen genomen worden waaronder het
verlengen van de vaccinatie mogelijkheden voor zeevarenden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

6

Dossier

Realisatie 2022

Leveranciers

Moment
aangaan
overeenkomst

Coördinatie
€ 0,1
Eurocross
September 2022
diagnostiek en
Assistance
medisch vervoer
Netherlands
Oekraïense
B.V.
vluchtelingen
Hiermee is invulling gegeven aan de Europese afspraak Oekraïense
vluchtelingen met medisch vervoer over Europa te spreiden. De oorlog is
niet verwijtbaar en de maatregelen die op humanitair vlak zijn genomen in
korte tijd genomen waren niet te voorzien. Dit maakte dat er enkel met
directe gunning uitvoering kon worden gegeven aan de Europese
afspraak.
Vraag 12:
In hoeveel gevallen zal het nog mogelijk zijn om bij € 579 miljoen aan
ingekochte goederen en diensten, waarvan de geleverde prestatie niet
volledig kon worden onderbouwd, dit alsnog te doen? Zijn de processen
om dit in de toekomst wel goed in te richten nu op orde?
Antwoord:
Het verbeterprogramma is erop gericht om de verschillende processen
(o.a. inkoop, materieel beheer, subsidies) in te richten dat dergelijke
bevindingen worden opgelost en in de toekomst zo veel als mogelijk
worden voorkomen. Specifiek voor het verantwoordingsjaar 2023 is nu al
bekend dat de nasleep van de corona-gerelateerde maatregelen ook nog
negatieve impact zullen hebben, echter van een veel kleiner financieel
omvang. Voor de maatregelen die in 2022 zijn verantwoord is een enorme
effort gestoken in het verkrijgen van een zo hoog mogelijke mate van
zekerheid. Uit de gedane analyses concludeert VWS dat het merendeel
van de betaalde goederen daadwerkelijk is geleverd. Deze controles zijn in
sommige gevallen nog doorgelopen na 15 maart. De controle-informatie
die na dit moment beschikbaar komt heeft echter geen invloed meer op
het oordeel over het jaarverslag 2022.
Vraag 13:
Aan hoeveel leveranciers is geen bankgarantie gevraagd bij het uitkeren
van voorschotten die meer dan € 500.000 bedragen en in hoeveel
gevallen heeft dit tot daadwerkelijke financiële tegenslagen voor uw
ministerie geleidt?
Antwoord:
Het betreft drie leveranciers en het heeft in geen van de gevallen geleid
tot financiële tegenslagen.
Vraag 14:
Wat is de reden dat bij de € 53,1 miljoen aan fouten voor ingekochte
diensten een bankgarantie ontbreekt? En waarom is hiervoor geen
verzoek tot afwijking van deze regelgeving gevraagd aan de Minister van
Financiën?
Antwoord:
Er is niet altijd, ondanks de opgenomen voorwaarde in een overeenkomst,
tijdig een bankgarantie overlegd voor controle. Daarmee is het ministerie
dus nog in gebreke gebleven. Tevens is met het Ministerie van Financiën
afgesproken dat er terughoudend wordt opgegaan met verzoeken tot
afwijking van de regelgeving, zeker van casussen waarvoor het verzoek
achteraf wordt ingediend.
Vraag 15:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

7

Waarom is er een onzekerheid van € 230,5 miljoen op de uitbetaling van
de zorgtoeslag?
Antwoord:
Uit de jaarlijkse data-analyse die de ADR van de Belastingdienst neemt
om te controleren op de rechtmatigheid van de betalingen, bleek dat de
totale onzekerheid op de uitgaven circa 230 miljoen bedroeg. Dit betrof
3,39% van de totale uitgaven en ontvangsten. De rapport tolerantie van
5% werd hiermee niet overschreden. Uit de nadere data-analyse kwam
naar voren dat deze onrechtmatigheden voornamelijk voortvloeiden uit
het hanteren bij het overmaken van een ander bankrekeningnummer dan
dat van de aanvrager, afwijkingen bij het vaststellen van het partnerbegrip
en de status van de zorgverzekeringen. Op alle onderdelen zijn acties
ingezet om de controle op deze punten aan te scherpen.
Vraag 16:
Van welke adviesdiensten zijn de overeenkomsten ter waarde van € 19,5
miljoen onrechtmatig verlengd? Waarom is dit het geval? Moest er
bijvoorbeeld aanbesteed worden en is dit niet gebeurd? Waarom heeft u
in dat geval niet opnieuw aanbesteed, zoals volgens de procedures vereist
is?
Antwoord:
Binnen de rijksinkoop is categoriemanagement ingevoerd en dat betekent
dat voor bepaalde producten en diensten één van de ministeries voor alle
(of enkele) ministeries (samen) raamovereenkomsten afsluit. Voor de
inhuurovereenkomsten voor bijvoorbeeld interim-management en inhuur
op het gebied van financiële adviesdiensten is het categoriemanagement
belegd bij EZK. EZK heeft aanbestedingen uitgevoerd voor bijv. interimmanagement, maar kon door ingediende klachten en kortgedingen de
nieuwe raamovereenkomsten niet afsluiten. Om de continuïteit te borgen
en in afwachting van de nieuwe raamovereenkomsten waarvoor EZK
aanbestedingen uitvoert, zijn voor de oude overeenkomsten zogeheten
overbruggingsovereenkomsten met de oude partijen gesloten. Deze
overbruggingsovereenkomsten zijn vanuit Europees aanbestedingsrecht
gezien onrechtmatig. Doordat VWS net zoals de andere ministeries hier
gebruik van maakt, conform de afspraken binnen het rijksinkoopstelsel,
zijn alle overeenkomsten die daaronder worden afgesloten onrechtmatig.
Zodra de nieuwe raamovereenkomsten van EZK beschikbaar komen, zal
VWS van de nieuwe raamovereenkomsten gebruik maken.
Vraag 17:
Welke maatregelen zijn getroffen om nieuwe inkoop- prestatieleveringen
te kunnen verantwoorden bij artikel 5 (jeugd)?
Antwoord:
De getroffen maatregel betreft dat bij nieuwe inkooptrajecten zoveel
mogelijk concrete en meetbare resultaten worden afgesproken om
prestatieleveringen te kunnen verantwoorden. Daarnaast wordt middels
een accountantscontrole gestreefd om de geconstateerde onzekerheid in
de toekomst te minimaliseren.
Vraag 18:
Wat zijn de meest voorkomende fouten die worden gemaakt en waarom is
het zo moeilijk dit op te lossen, gelet op het feit dat over de onvolkomenheid van het financieel beheer het volgende staat: «voornaamste
oorzaak hiervan is dat bij het aangaan van nieuwe verplichtingen en het
doen van uitgaven nog te veel fouten worden gemaakt.»?
Antwoord:
De zin die in de vraag wordt geciteerd refereert naar verplichtingen die
met name in 2020 en 2021 zijn aangegaan voor de bestrijding van de
corona crisis en waarvoor voorschotten verstrekt. Deze voorschotten zijn
in 2022 afgerekend. De afspraken die toen gemaakt zijn over de te leveren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

8

prestatie en wijze van verantwoording waren niet specifiek afdoende om
nu bij afrekening van de voorschotten objectief en controleerbaar
volledige zekerheid te kunnen verschaffen. Voorbeelden zijn dat voor de
verantwoording gevraagd is om een accountantsverklaring voor de
getrouwheid maar niet voor de rechtmatigheid of dat er een externe bron
gebruikt wordt voor de validatie van aantallen maar dat deze bron niet
onafhankelijk is gevalideerd. Het is in sommige gevallen niet gelukt om
deze gebreken in de verantwoording volledig te herstellen. Voor nieuwe
verplichtingen en uitgaven die VWS aangaat is het zich terdege bewust
dat duidelijke prestatie- en verantwoordingsafspraken noodzakelijk zijn
om nieuwe fouten en onzekerheden te voorkomen.
Vraag 19:
Welke stappen gaat u ondernemen om ervoor te zorgen dat de Auditdienst Rijk (ADR) in 2023 wel een controleverklaring kan afgeven?
Antwoord:
De ADR heeft voor de verantwoording wel degelijk een controleverklaring
afgegeven, het betrof een verklaring met beperking. Daarnaast is het
jaarverslag niet tijdig afgerond. Dit betekende dat de ADR op 17 maart de
controleverklaring kon afgeven in plaats van 15 maart. Om te zorgen dat
de jaarafsluiting voor 2023 wel tijdig wordt afgerond zijn verschillende
maatregelen genomen, waaronder het intensiveren van interne controles
(op negen aandachtsgebieden), het meer gecentraliseerd en geüniformeerd werken mede op basis van data-analyses en de aanschaf van een
ICT-tool om correcties door te voeren.
Vraag 20:
Wat is uw reactie op de zorgen van de Algemene Rekenkamer als het
aankomt op het tempo waarin structurele verbeteringen in het financieel
beheer worden gerealiseerd?
Antwoord:
Hoewel het ministerie wezenlijke stappen heeft gezet om het beheer te
versterken, laat het verantwoordingsproces – en de uitkomst hiervan –
zien dat de benodigde verandering de komende jaren nog bijzondere
aandacht vraagt. Dit wordt ten zeerste onderkend. Er wordt daarom ook in
2023 verder gewerkt aan benodigde verbeteringen. Tegelijk is er ook de
constatering dat bepaalde zaken niet in één jaar opgelost kunnen worden,
zeker zaken als cultuurverandering kosten tijd. Nog meer dan in
voorgaande jaren zal komende jaren worden gewerkt met concrete
mijlpalen en ijkmomenten, ook om te kunnen monitoren of de benodigde
voortgang in de verbetering van het financieel beheer ook daadwerkelijk
wordt behaald.
Vraag 21:
Kunt u achterhalen hoeveel testen Stichting Open Nederland heeft
ingekocht en voor welke prijs, zodat tenminste enig zicht is op welk deel
van de € 405 miljoen aan voorschotten daadwerkelijk door deze stichting
is besteed? Kunt u hetzelfde doen voor de door deze stichting gemaakte
loonkosten?
Antwoord:
Voor Testen van Toegang (TvT), onder coördinatie van Stichting Open
Nederland, is gebruikt gemaakt van Antigeentesten. De testen die gebruikt
zijn voor TvT zijn ingekocht door Dienst Testen (DT), onderdeel van VWS.
DT heeft in 2020 een voorraad antigeensneltesten voor professioneel
gebruik aangekocht bij 8 verschillende leveranciers. Prijzen van die testen
liepen sterk uiteen. Toen TvT vorm begon te krijgen is besloten dat
commerciële testaanbieders die gecontracteerd waren voor TvT de testen
uit de voorraad van DT zouden gebruiken zolang de voorraad strekt. Deze
testaanbieders kregen vanaf 11 oktober 2021 een vergoeding per
uitgevoerde test van12,77 euro incl. BTW. Dit was een vergoeding voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

9

afname van de test en alles wat daarbij kwam kijken (arbeid, huisvesting,
etc.) Deze vergoeding was niet voor de test zelf, omdat deze vanuit de
voorraad van DT geleverd werd. Voorafgaand aan 11 oktober 2021 kregen
gecontracteerde testaanbieders betaald voor beschikbare testcapaciteit in
plaats van een vergoeding per uitgevoerde test.
De voorschotten van de Stichting zijn gebruikt voor het betalen van de
commerciële testaanbieders, kort gezegd voor beschikbare testcapaciteit
(Open House 1 & 2) en per uitgevoerde per test (Open House 3, start vanaf
11 oktober 2021) en voor de Stichtingskosten. Het totaal aan kosten voor
de in totaal 9,5 miljoen afgenomen testen t.b.v. TvT kwam neer op 315
miljoen euro. Dit bedrag gaat over de periode dat SON testaanbieders
betaalde voor beschikbare testcapaciteit en de periode dat SON testaanbieders per afgenomen test betaalde. In de periode van Open House 1 & 2
lagen de prijzen, als omgerekend naar prijs per test, hoger dan in de
periode van Open House 3. Naast dit bedrag zijn er Stichtingskosten
(meegenomen in het Jaarverslag 2021–2022 (boekjaar februari 2021 –
maart 2022)) ter hoogte van 35 miljoen euro. De Stichting heeft geen
loonkosten, aangezien er geen personeel op basis van een arbeidsovereenkomst heeft gewerkt. Uit de Stichtingskosten is de inhuur van
personen betaald, ter hoogte van 18 miljoen euro. Zie hiervoor het
Jaarverslag 2021–2022 Stichting Open Nederland. De door SON gemaakte
en verantwoorde kosten bedragen afgerond 349 miljoen euro exclusief
btw. De door SON over de verslagperiode verantwoorde btw bedraagt
afgerond 56 miljoen euro. De totaal verantwoorde kosten bedragen
hiermee afgerond 405 miljoen euro.
Vraag 22:
Kan de Kamer het genoemde «accountantsrapport van EY» ontvangen?
Welk voorschotbedrag is door u nog niet afgerekend, aangezien wordt
gesproken over «het eerste deel van het openstaande voorschot» bij
Mediq? Waarom is onzeker of de prijzen die door Mediq zijn opgegeven
wel of niet zorgvuldig tot stand zijn gekomen?
Antwoord:
In 2022 zijn de voorschotten afgerekend die in 2020 aan Mediq zijn
verstrekt. Dit betrof een bedrag van € 1,25 miljard. Deze afrekening is
gebeurd op basis van de EY controleverklaring die uw Kamer als bijlage
bij de beantwoording zal ontvangen. Het restant (€ 0,25 miljard) zal
worden afgerekend in 2023.
De beoordeling van de inkoopprijs werd bemoeilijkt door de sterk
fluctuerende prijzen van dat moment, waardoor er geen sprake was van
een objectieve stabiele marktprijs. De waarborg dat een redelijke prijs
voor de producten betaald werd, werd gevormd door een zes-ogenprincipe. Wekelijks werden onder auspiciën van VWS binnen LCH de
bandbreedtes van de inkoopprijzen per product vastgesteld in overleg met
onder andere VWS en professionele inkopers uit de zorg. De prijs die
uiteindelijk aan leveranciers betaald is klopt met de prijs in de desbetreffende overeenkomsten.
Vraag 23:
Welke aanpassingen waren er nader noodzakelijk over de administratie
van uw ministerie over het jaar 2022 die tot maart 2023 zijn doorgevoerd?
Antwoord:
Aanpassingen in de administratie vinden het hele jaar door plaats. Nadat
het kalenderjaar 2022 was afgerond heeft VWS nog een maand de tijd om
noodzakelijke boekingen in de administratie te doen. Dit zijn o.a.
boekingen voor het verwerken van bankafschriften en ontvangsten die
eind december zijn ontvangen en aanpassingen in standen van verplichtingen en voorschotten. Ook vinden er (correctie)boekingen plaats als
gevolg van controles die in het jaarwerk worden uitgevoerd. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

10

boekingen vinden plaats in wat «periode 13» genoemd wordt. Deze
periode sluit doorgaans eind januari en daarna kan er alleen gecorrigeerd
worden met akkoord van de Auditdienst Rijk. Dit heet «periode 14» en
loopt doorgaans de hele maand februari. Bij het jaarwerk over 2022 zijn er
in periode 14 correctieboekingen doorgevoerd die met name betrekking
hadden op verplichtingen en voorschotten waarvan uit controles is
gebleken dat de hoogte van de post niet klopt of dat het op een verkeerd
financieel instrument staat.
Het vaststellen van deze correcties dient zorgvuldig te gebeuren en kost
relatief veel tijd. Zolang er nog correcties lopen is er ook geen financiële
eindstand waardoor tal van overzichten niet definitief zijn en de controles
hierop ook wordt vertraagd.
De aard van de correcties die het meest voorkomen zijn:
– Een verplichting of afrekening van een voorschot is in het verkeerde
boekjaar geboekt.
– Verkeerde rubricering van verplichtingen, met name op inhuur
externen versus uitbesteed werk.
– Van diverse corona dossiers kwam de oplevering te laat om ze in de
reguliere boekingsperiodes te verwerken.
Vraag 24:
Wat is de reden dat het opstellen van het Jaarverslag 2022 moeizaam en
vertraagd is verlopen?
Antwoord:
Aan het eind van het jaar is gebleken dat de administratie met betrekking
tot de risicovolle coronadossiers op een aantal punten (met name
verplichtingen en voorschotten) nog niet correct was. Daarnaast is de
inzet die is gepleegd op de coronadossiers ten koste gegaan van reguliere
interne controles wat ten koste is gegaan van de kwaliteit van de
financiële administratie als geheel. Hierdoor moesten er nog tot in maart
2023 correcties worden doorgevoerd in de financiële administratie
waardoor het Jaarverslag twee dagen te laat is opgeleverd.
Vraag 25:
Waarom konden de dienstverleningsovereenkomsten tussen uw
ministerie en GGD GHOR niet rechtmatig worden verlengd? Was
rechtmatig aanbesteden, dus zonder een onterecht beroep op dwingende
spoed, geen optie? Hoe kan het zo zijn dat aan de stichting Landelijke
Coördinatie COVID-19 Bestrijding (LCCB) door uw ministerie een
«wettelijke taak» zonder de daarbij behorende «wettelijke grondslag»
wordt toegeschreven?
Antwoord:
De dienstverleningsovereenkomsten tussen het ministerie en GGD GHOR
konden niet rechtmatig worden verlengd, omdat deze opdrachten
aanbestedingsplichtig waren en een tijdige aanbesteding niet mogelijk
was. Tegelijkertijd was het noodzakelijk om de continuïteit te waarborgen,
waarbij een organisatie die dicht bij de GGD-en stond hier het beste
uitvoering aan zou kunnen geven.
De grondslag voor de RWT-status van de LCCB is een eenzijdige opdracht
aan de voorzitters van de veiligheidsregio’s op grond van artikel 7, eerste
lid, van de Wet publieke gezondheid, waarmee naar het oordeel van het
ministerie voldaan werd aan het vereiste van een wettelijke taak.
Gedurende 2022 kwam aan de orde dat de houdbaarheid van de
grondslag voor de RWT-status van de LCCB niet genoegzaam vaststaat.
Vraag 26:
Gaat u, ondanks het niet hebben ontvangen van signalen van interne
fraude, in de komende jaren meer aandacht besteden aan frauderisico’s?
Zo ja, hoe gaat u dat doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

11

Ja. Het belang van een meer pro-actieve benadering van fraude wordt
erkend. Voor 2023 zal de beveiligingsautoriteit in samenwerking met de
directie FEZ dan ook komen tot een VWS-brede fraudeaanpak. Hierin
worden onder andere de rollen en verantwoordelijkheden intern het
ministerie verder in uitgewerkt. Onderdeel van deze aanpak is ook het
onderzoeken – op basis van de rijksbrede «Toolbox beheersing fraude- en
corruptierisico’s» – waar en zo ja, welke frauderisico’s zich binnen de
organisatie bevinden.
Vraag 27:
Per wanneer verwacht u een besluit over de financiële functie in de eerste
lijn?
Antwoord:
Voor de zomer wordt een voorlopig advies opgesteld. Het advies richt zich
op de onderzoeksvraag: welke inrichting van de financiële organisatie
voor VWS het meest ondersteunend is aan de rollen en verantwoordelijkheden zoals verwoord in de comptabele regelgeving (o.a. Besluit Taak
FEZ)? Het advies richt zich nadrukkelijk op de hele financiële functie. De
advies wordt vervolgens aangeboden aan de secretaris-generaal die een
besluit kan nemen ten aanzien van de inrichting van de financiële functie.
Vraag 28:
Hoeveel interne controles naar de financiële administratie bent u
voornemens uit te voeren over het jaar 2023? Wordt de Kamer achteraf
geïnformeerd of dit behaald is?
Antwoord:
In 2023 wordt de interne controle op de financiële administraties verder
uitgebouwd. Voor 2023 zijn negen aandachtsgebieden vastgesteld waar
interne controles op worden uitgevoerd. De uitkomsten hiervan wordt
door middel van controledossiers vastgelegd en besproken met de
betrokken directies. De negen aandachtsgebieden zijn:
1) Naleving artikel 2.27 CW
2) Naleving comptabele eisen inzake voorschotverstrekking (bankgarantie)
3) Registratie en monitoring van verplichtingen en voorschotten
4) Kassiersfunctie CIBG en RIVM
5) Verstrekte en gebruikte garanties
6) Vastlegging inhuur verplichtingen
7) Beheer van vorderingen / ontvangsten
8) Kwaliteit prestatieverklaringen verbeteren
9) Tussentijdse afsluiting
Via de bedrijfsvoeringsparagraaf in het jaarverslag over 2023 zal de
Minister van VWS u informeren over de uitkomst van deze controles.
Vraag 29:
Kunt u uiteenzetten hoe de risicoanalyse eruitziet, aangezien de Algemene
Rekenkamer stelt dat de kwaliteit hiervan bij diverse subsidies ontoereikend is? En kunt u uiteenzetten op welke punten er volgens de
Algemene Rekenkamer verbeteringen nodig zijn?
Antwoord:
Een risicoanalyse vormt een belangrijke stap bij het maken van een
subsidieregeling. Per regel/ voorwaarde van de subsidieregeling wordt
met deze analyse een inschatting gemaakt van de risico’s op misbruik of
oneigenlijk gebruik van het subsidiegeld. Vervolgens wordt op basis van
deze analyse maatregelen uitgewerkt om deze risico’s af te dekken. Direct
hierna wordt een uitvoerings- c.q. haalbaarheidstoets uitgevoerd op de
subsidieregeling en wordt de regeling voor een eindbeoordeling
voorgelegd aan het Expertise Centrum Subsidies binnen VWS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

12

De Algemene Rekenkamer constateert dat de risico’s en beheersmaatregelen onvoldoende concreet zijn, ook in relatie tot elkaar. Doordat VWS
geen centraal (strategisch) beleid voert voor misbruik en oneigenlijk
gebruik, is niet duidelijk of de vooraf gekozen maatregelen aansluiten bij
het risiconiveau dat VWS aanvaardbaar acht. VWS heeft voor de
genoemde bevindingen een plan van aanpak opgesteld. Eind 2023 moet
dit ertoe hebben geleid dat VWS duidelijke keuzes heeft gemaakt bij de
bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van subsidiegeld en dat de
risico analyses van kwalitatief voldoende niveau zijn.
Vraag 30:
Kunt u uiteenzetten wat de behaalde resultaten zijn van de € 195 miljoen
die is uitgegeven onder de regeling kwaliteitsimpuls personeel ziekenhuiszorg?
Antwoord:
Van dit bedrag hebben circa 183 ziekenhuizen en klinieken en 8 UMC’s
subsidie ontvangen. In opdracht van VWS heeft Berenschot in 2022 een
evaluatie uitgevoerd naar de doelmatig- en doeltreffendheid van de
regeling Kwaliteitsimpuls personeel ziekenhuiszorg (KiPZ) in de jaren 2017
tot en met 2021 (Kamerstuk 29 282, nr. 456). Daarin is aangegeven dat,
alhoewel de effecten van KiPZ lastig meetbaar te maken zijn, instellingen
unaniem positief zijn over de KiPZ-regeling. Dankzij KiPZ hebben zij
mogelijkheden om echt te investeren in opleiding en ontwikkeling van
hun personeel. KiPZ draagt bij aan het kunnen investeren in aandacht
voor personeel en aan hogere tevredenheid onder medewerkers.
Daarnaast is investeren in innovaties gemakkelijker geworden. Naast deze
effecten op kwaliteit, patiënttevredenheid en medewerkerstevredenheid,
zagen de onderzoekers ook neveneffecten die van tevoren niet beoogd of
verwacht waren. Zo is door KiPZ de opleidingsbereidheid verhoogd, gaan
organisaties professioneler om met opleiden en werken ze meer met
elkaar samen.
Vraag 31:
Bent u van plan om de informatiebeveiliging en het lifecyclemanagement
op uw ministerie, in lijn met de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer, chefsache te maken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
Ja, de Minister van VWS zet in op het opvolgen van de aanbeveling van
de Algemene Rekenkamer en daarmee de kwaliteit van het Lifecyclemanagement (LCM)-register te verbeteren.
Informatiebeveiliging wordt jaarlijks tot op het hoogste niveau gerapporteerd binnen het ministerie volgens de verantwoordingslijnen die hiervoor
gelden. De rapportagelijn loopt vanaf de hoogste bestuurslijn gedeeld met
de CIO Rijk als onderdeel van de centrale regie rol die zij hebben. Bij
urgente situaties of incidenten zijn de lijnen kort en is de ambtelijke top
rechtstreeks betrokken.
Vraag 32:
Heeft u contact met andere departementen over hoe zij informatiebeveiliging aanpakken? Zo ja, welke punten neemt u daaruit mee voor uw eigen
departement?
Antwoord:
Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is aangesloten bij de
centraal sturende raden, waaronder het CISO Beraad onder leiding van de
CISO Rijk. Via dit interdepartementale overleg is er een goede uitwisseling
van kennis en ervaring, waarbij er van elkaar kan worden geleerd. Ook
positieve concepten en ervaringen vanuit het bedrijfsleven worden
meegewogen. Dit levert een vernieuwde manier van sturing op informatiebeveiliging. De rapportagemethode is nu in lijn met de andere
departementen en gebruikt het zogenoemde IB Beeld. Daarnaast steunt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

13

VWS centrale innovaties, zoals het bouwen van tooling die breed
inzetbaar is (OpenKAT), het ondersteunen van projecten als kwantumveilige cryptografie Rijk (QvC Rijk) en wordt een bijdrage geleverd aan de
werkagenda «digitale overheid».
Vraag 33:
Deelt u de bevindingen van de Algemene Rekenkamer dat informatiebeveiliging chefsache moet zijn?
Antwoord:
VWS onderkent het belang dat Informatiebeveiliging chefsache moet zijn.
Informatiebeveiliging wordt jaarlijks tot op het hoogste niveau gerapporteerd binnen het ministerie volgens de verantwoordingslijnen die hiervoor
gelden. De rapportagelijn loopt vanaf de hoogste bestuurslijn gedeeld aan
de CIO Rijk als onderdeel van de centrale regie rol die zij hebben. Bij
urgente situaties of incidenten zijn de lijnen kort en is de ambtelijke top
rechtstreeks betrokken.
Vraag 34:
Hoeveel stagiairs zijn er vanuit het stagefonds additioneel aan de slag
gegaan bij een stageplek ten opzichte van een situatie waarin het
stagefonds niet in het leven was geroepen? En hoeveel stageplekken
worden er additioneel aangeboden ten opzichte van de oude situatie sinds
het stagefonds in het leven is geroepen?
Antwoord:
Er is geen zicht op hoeveel stagiairs additioneel aan de slag zijn gegaan
bij een stageplek ten opzichte van een situatie waarin het stagefonds niet
in leven was geroepen. De subsidieregeling Stageplaatsen Zorg II biedt
vanaf 2008 een tegemoetkoming in de kosten van het begeleiden van
stagairs en het begeleiden van BBL studenten en Hbo duaal studenten. Uit
onderstaand tabel blijkt dat ieder jaar meer fte stages bekostigd worden
via de subsidieregeling.
Aantal fte gerealiseerde stageplaatsen vanaf studiejaar 2018/2019
2018/2019

2019/2020

2020/2021

2021/2022

hbo voltijd en deeltijd
wv. verpleegkunde
hbo duaal
wv. verpleegkunde
hbo totaal

10.021
5.641
2.542
2.347
12.563

10.249
6.034
2.799
2.585
13.048

10.867
6.743
3.132
2.885
13.999

11.360
7.145,97
3.024
2.742,61
14.385

mbo bol
wv. verpleegkunde 4
wv. verzorgende ig 3
mbo bbl
wv. verpleegkunde 4
wv. verzorgende ig 3
mbo totaal

17.028
5.938
3.178
24.051
7.477
9.818
41.080

16.478
5.927
2.653
27.224
7.900
10.597
43.702

17.125
6.446
2.675
28.136
8.022
10.625
45.261

16.998
6.513,8
2.420,11
28.740
8.150,2
10 539,99
45.738

totaal stagefonds

53.643

56.750

59.260

60.124

Vraag 35:
Hoeveel zorgorganisaties hebben een beroep gedaan op het stagefonds?
Hadden deze zorgorganisaties voordat zij een beroep op het stagefonds
deden geen stagiairs in opleiding?
Antwoord:
In 2022 ontvingen in totaal 6632 instellingen een subsidie uit het Stagefonds. Hiervan deden 361 instellingen voor het eerst een beroep op de
subsidieregeling. Er is geen zicht op het aantal stageplekken dat deze
instellingen in de periode voor de subsidieperiode aanboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

14

Vraag 36:
Wat betekent het «ter harte» nemen van veel aanbevelingen van de
Algemene Rekenkamer concreet voor het opvolgen van de aanbevelingen?
Antwoord:
Dit betekent dat de Minister van VWS de door de Algemene Rekenkamer
gedane constateringen onderschrijft en de aanbevelingen overneemt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 8

15