1
Inhoudsopgave
Hoofdstuk / paragraaf

pagina

Algemeen

3

1. Inleiding
2. Huidige regelgeving, knelpunten en oplossingen
2.1
Overzicht van de huidige regelgeving voor
bodemenergiesystemen
2.2
Overzicht van knelpunten in de huidige regelgeving
2.3
Oplossing voor de gesignaleerde knelpunten
2.4
Ingewonnen adviezen
3. Korte beschrijving van open en gesloten
bodemenergiesystemen
4. Reikwijdte van het besluit
5. Structuur van het Besluit bodemenergiesystemen
5.1
Wet milieubeheer, Activiteitenbesluit en Besluit
bodemkwaliteit
5.2
Wet bodembescherming en Besluit lozen buiten
inrichtingen
5.3
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht en Besluit
omgevingsrecht
5.4
Waterwet en Waterbesluit
5.5
Lozingen
5.6
Overzicht van toepasselijke regelgeving
6. Bevoegd gezag voor algemene regels, vergunningen en
maatwerkvoorschriften
6.1
Uitgangspunten bij de aanwijzing van het bevoegd gezag
6.2
Bevoegd gezag voor lozingen
6.3
Vrijstelling van het vereiste van watervergunning
6.4
Overzicht van het bevoegd gezag in de verschillende
situaties
7. Inhoudelijke voorschriften
7.1
Invulling van de randvoorwaarde ‘belang van de
bescherming van de bodem’
7.2
De temperatuur van het geïnjecteerde water
7.3
De energiebalans
7.4
Vermenging van grondwaterkwaliteiten en verzilting
7.5
Verontreiniging van de bodem
7.6
Kwaliteitsborging en verhoging van het
energierendement
7.7
Buiten gebruik stellen van bodemenergiesystement
7.8
Energierendement
8. Interferentie
8.1
Algemeen
8.2
Interferentie (basisbescherming)
8.3
Interferentie (aanvullende bescherming in
interferentiegebieden)
8.4
Bevoegd gezag voor de aanwijzing van
interferentiegebieden
9. Procedurele aspecten
9.1
Vergunning
9.2
Meldingen
9.3
Registratie
10. EG-richtlijn hernieuwbare energiebronnen
11. Wettelijke grondslagen

3
6
6
7
9
11
12
14
14
15
16
16
16
17
19
19
19
20
209
22
22
22
24
25
26
27
27
28
28
29
29
30
33
35
37
37
38
39
40
42

2
12. Uitvoering, handhaving en evaluatie
13. Privaatrechtelijke aspecten
14. Bedrijfseffecten
14.1 Markteffecten
14.2 Administratieve lasten
14.3 Bestuurlijke lasten
15. Milieu-effecten
16. Consultatie en inspraak
17. Notificatie aan de Europese Commissie

Artikelsgewijs

43
46
47
47
48
51
52
52
53

54

Gebruikte afkortingen en begrippen
Activiteitenbesluit
amvb
Awb
Besluit
bodemenergiesystemen

B en W
Bor
Chw
EG-richtlijn hernieuwbare
energiebronnen

gpbv-installatie

gpbv-inrichting

GS
inrichting
interferentiegebied

IPO
motie Boelhouwer
TCB
VNG
watervergunning

Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer
algemene maatregel van bestuur
Algemene wet bestuursrecht
het onderhavige besluit waar deze nota van toelichting
bij hoort. Let op: Het besluit is een bundeling van
wijzigingen van vier bestaande besluiten en heeft als
zodanig geen zelfstandige citeertitel. De bepalingen van
dit besluit worden geïntegreerd in het
Activiteitenbesluit, het Besluit lozen buiten inrichtingen,
het Besluit omgevingsrecht en het Waterbesluit.
burgemeester en wethouders
Besluit omgevingsrecht
Crisis- en herstelwet
Richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en
de Raad van 23 april 2009 ter bevordering van het
gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen en
houdende wijziging en intrekking van Richtlijn
2001/77/EG en Richtlijn 2003/30/EG
installatie als bedoeld in bijlage 1 bij richtlijn nr.
2008/1/EG van het Europees Parlement en de Raad
van de Europese Unie van 15 januari 2008 inzake
geïntegreerde preventie en bestrijding van
verontreiniging (PbEU L 24)(de IPPC-richtlijn)
(begripsomschrijving in artikel 1.1, eerste lid, Wabo)
inrichting in de zin van de Wm waartoe een gpbvinstallatie behoort (zie artikel 1, derde lid, van de
Wabo)
gedeputeerde staten
inrichting in de zin van de Wm, die nadelige gevolgen
voor het milieu kan veroorzaken
bij gemeentelijke of provinciale verordening
aangewezen interferentiegebied (zie artikel 1.9a van
het Besluit lozen buiten inrichtingen)
Interprovinciaal Overleg
motie Boelhouwer van 20 maart 2008 (Kamerstukken
II 2007/08, 30 818 nr. 31)
Technische Commissie bodem
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
vergunning op grond van:
- artikel 6.4, eerste lid, onder b, van de

3

Wabo
Wbb
Wm

Waterwet, voor het installeren en in werking
hebben van een bodemenergiesysteem (omdat
sprake is van een onttrekking van grondwater)
- artikel 6.2, eerste lid, van de Waterwet, voor
het lozen op oppervlaktewater (bij het
installeren of schoonmaken van een
bodemenergiesysteem)
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
Wet bodembescherming
Wet milieubeheer

ALGEMEEN
1. Inleiding
Met dit besluit wordt beoogd de toepassing van bodemenergiesystemen te stimuleren.
Het besluit is gebaseerd op de Wet milieubeheer (Wm), de Wet bodembescherming
(Wbb), de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en de Waterwet. Het is
geen zelfstandig besluit, maar omvat wijzigingen van vier bestaande amvb’s, te weten
het Activiteitenbesluit (op grond van de Wm), het Besluit bodemkwaliteit, het Besluit
lozen buiten inrichtingen (op grond van de Wbb), het Besluit omgevingsrecht (Bor, op
grond van de Wabo) en het Waterbesluit (op grond van de Waterwet).
Wijzigingsbesluiten krijgen normaal gesproken geen citeertitel. Ten behoeve van de
leesbaarheid wordt in deze nota van toelichting de bundeling van wijzigingsbepalingen in
het onderhavige besluit toch aangeduid als Besluit bodemenergiesystemen. Dit is dus
geen ‘officiële’ citeertitel van dit besluit.
Door de toepassing van bodemenergiesystemen kan een bijdrage worden geleverd aan
de vermindering van het energieverbruik voor verwarming en koeling van huizen,
kantoren, bedrijven en kassen en aan de verwezenlijking van de klimaatdoelstellingen
door vermindering van de uitstoot van CO2.
Randvoorwaarde is dat bodemenergiesystemen alleen mogen worden toegepast indien
sprake is van een duurzaam gebruik van de bodem. Dit betekent dat de toepassing niet
ten koste mag gaan van het belang van de bescherming van de bodem (bijvoorbeeld
door (verspreiding van) verontreiniging) en dat andere belangrijke functies die de bodem
kan vervullen (zoals drinkwatervoorziening) niet in het geding mogen komen. Dit laatste
aspect is overigens maar ten dele in het Besluit bodemenergiesystemen geregeld.
De EG-richtlijn duurzame energie vereist dat het aandeel van duurzame energiebronnen
in de totale energievoorziening van de lidstaten toeneemt. Het Besluit
bodemenergiesystemen is gericht op bevordering van de toepassing van
bodemenergiesystemen en levert aldus ook een bijdrage aan de verwezenlijking van
deze doelstelling. De richtlijn stelt tevens een aantal randvoorwaarden voor regelgeving
die op duurzame energiebronnen betrekking heeft, zoals het Besluit
bodemenergiesystemen. In hoofdstuk 10 wordt nader op de richtlijn ingegaan.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen open en gesloten bodemenergiesystemen.
Bij open bodemenergiesystemen wordt ´s zomers koud grondwater uit de koudwaterbron
of -bel onttrokken voor gebruik ten behoeve van koeling en na opwarming door de
warme omgeving bovengronds terug in de bodem gebracht in de warmwaterbron (of bel). ´s Winters wordt warm grondwater uit de warmwaterbron onttrokken voor gebruik
ten behoeve van verwarming en na afkoeling door de koude omgeving bovengronds in de
bodem teruggebracht in de koudwaterbron. Open bodemenergiesystemen kunnen ook
alleen voor de opslag van warmte ten behoeve van verwarming worden gebruikt.

4
Bij open systemen is sprake van verplaatsing van grondwater. Hierin onderscheiden zij
zich van gesloten systemen waarbij dat niet het geval is.
Bij gesloten bodemenergiesystemen wordt water in buizen door de bodem geleid, zonder
dat het in direct contact met het grondwater komt .
De toepassing van open bodemenergiesystemen is de afgelopen jaren met meer dan
10% per jaar gegroeid. In Nederland zijn nu ongeveer 1200 open
bodemenergiesystemen in bedrijf in voornamelijk de utiliteitsbouw, zoals grote kantoren,
glastuinbouw en industrieterreinen, en wooncomplexen.
Kleine gesloten bodemenergiesystemen met een vermogen van minder dan 70 kW
worden met name toegepast bij individuele woningen en kleine kantoren. Naar schatting
zijn er nu 10.000 van dergelijke systemen in Nederland (het aantal boorgaten i.v.m.
bodemlussen is ongeveer 25.000). Hier is de groei ongeveer 30% per jaar. Er is een
beperkt aantal grote bodemenergiesystemen (met een vermogen van 70 kW of meer)
geïnstalleerd.
Een stimulans van de toepassing van bodemenergiesystemen is nodig omdat de huidige
groei van bodemenergiesystemen achterblijft bij de vraag en de mogelijkheden in de
markt. Nederland leent zich uitstekend voor de toepassing van bodemenergiesystemen
door onze bijzondere bodem met veel geschikte grondwaterlagen. In Nederland zijn in
vergelijking met andere landen al veel grote open bodemenergiesystemen geïnstalleerd,
maar nog weinig kleine gesloten systemen. Desondanks zal de bijdrage van
bodemenergiesystemen aan duurzame energievoorziening en CO2 -emissiereductie ook bij
groei bescheiden blijven. Dit geldt ook voor enkele andere duurzame energietechnieken.
Alle technieken samen kunnen echter wel een substantiële bijdrage leveren.
Als de huidige ontwikkelingen zich voortzetten zullen open bodemenergiesystemen in
2020 11 PJ duurzame energie leveren, wat overeenkomt met een reductie van CO2emissies van 0,5 Mton. In potentie zou de door bodemenergiesystemen in 2020
geleverde hoeveelheid duurzame energie kunnen verdubbelen, evenals de bijbehorende
CO2 reductie. Het hangt van veel factoren af of dat ook gehaald wordt. De amvb is daar
één van. De bijdrage van gesloten bodemenergiesystemen aan de CO2 -emissiereductie is
niet precies bekend.
De verschillende bodemenergiesystemen hebben door hun verschillende kenmerken
uiteenlopende toepassingsmogelijkheden en voorzien daardoor ieder in hun eigen
behoefte. Het beleid is er op gericht de toepassing van alle bodemenergiesystemen te
stimuleren, zowel open als gesloten systemen en zowel grote als kleine. Alle systemen
hebben, de betrokken belangen en toepassingsmogelijkheden in aanmerking genomen,
voldoende meerwaarde. Binnen de gestelde randvoorwaarde van duurzaam
bodemgebruik kunnen in beginsel alle bodemenergiesystemen verantwoord worden
toegepast.
De algemene doelstelling van het Besluit bodemenergiesystemen om de toepassing van
bodemenergiesystemen te stimuleren kan worden uitgesplitst in de volgende specifieke
doelstellingen:
a. verwezenlijken van een zoveel mogelijk gelijk speelveld voor open en gesloten
bodemenergiesystemen door ook regels te stellen voor de momenteel nog niet
geregelde gesloten systemen (beoogd resultaat: voorkomen dat ontbreken van
voorschriften en procedures de keuze voor een bepaald bodemenergiesysteem
gaat sturen, in plaats van prestatie en kwaliteit);
b. verkorten van de huidige in de Waterwet voor vergunningverlening voor open
bodemenergiesystemen voorgeschreven uitgebreide openbare
voorbereidingsprocedure van de Awb door van toepassing verklaring van de
reguliere procedure (beoogd resultaat: betere inpassing van
bodemenergiesystemen in bouwprojecten, met name voorkomen dat een lange

5
besluitvormingsprocedure ertoe leidt dat bodemenergiesystemen in kansrijke
situaties uiteindelijk niet worden geïnstalleerd);
c. uniformeren van de nu nog uiteenlopende provinciale voorschriften voor open
bodemenergiesystemen door invoering van een in heel Nederland geldend
algemeen niveau van bodembescherming (beoogd resultaat: voorkomen dat voor
bodemenergiesystemen in vergelijkbare omstandigheden verschillende eisen
gelden);
d. invoeren van gebiedsgericht beleid in drukke gebieden of gebieden met een grote
energiebehoefte (beoogd resultaat: beter ordenen van de ondergrond, zodat meer
bodemenergiesystemen kunnen worden geïnstalleerd zonder dat ze onderling
gaan interfereren en doorbreken van het beginsel ‘Wie het eerst komt, het eerst
pompt’, betere kansen scheppen voor de toepassing van collectieve
bodemenergiesystemen en doelmatiger gebruik maken van bodemenergie);
e. voorkomen van interferentie tussen bodemenergiesystemen buiten
interferentiegebieden (beoogd resultaat: voorkomen dat door interferentie tussen
bodemenergiesystemen conflicten tussen buren ontstaan en het
energierendement van investeringen wordt geschaad);
f. fasegewijs invoeren van een erkenningsregeling voor (het installeren van)
bodemenergiesystemen via het Besluit bodemkwaliteit (beoogd resultaat:
verbeteren van de kwaliteit en betrouwbaarheid van bodemenergiesystemen en
voorkomen dat kwalitatief laagwaardige en slecht presterende
bodemenergiesystemen worden geïnstalleerd).
Gebiedsgericht beleid in gebieden waar grote drukte van bodemenergiesystemen wordt
verwacht of een grote energiebehoefte bestaat houdt in dat op het decentrale niveau van
de gemeente of provincie bij verordening zogenaamde interferentiegebieden kunnen
worden aangewezen. Dit is geregeld in de wijziging van het Besluit lozen buiten
inrichtingen. Het beleid is gericht op het voorkomen van interferentie en het bevorderen
van doelmatig gebruik van bodemenergie. Door een betere ordening van de ondergrond
kunnen in het interferentiegebied meer bodemenergiesystemen worden geïnstalleerd,
zonder dat ze onderling interfereren en hierdoor afbreuk doen aan het verwachte
energierendement. Het rechtsgevolg van de gebiedsaanwijzing is dat voor het installeren
van een gesloten bodemenergiesystemen een omgevingsvergunning beperkte milieutoets
verplicht wordt. Alle bodemenergiesystemen in interferentiegebieden zijn hierdoor
vergunningplichtig. Voor open bodemenergiesystemen is nu al altijd een watervergunning
krachtens artikel 6.4, eerste lid, onder b, van de Waterwet vereist (behoudens de
mogelijkheid van vrijstelling van de vergunningplicht bij provinciale verordening
krachtens artikel 6.4, tweede lid, van de Waterwet). Hierin kan eveneens rekening
worden gehouden met voorkomen van interferentie en bevorderen van doelmatig gebruik
van bodemenergie.
Door het opstellen van beleidsregels ten behoeve van de vergunningverlening kan aan
het beleid direct uitvoering worden gegeven. In artikel 1:3 van de Awb wordt het begrip
beleidsregel als volgt omschreven: ´een bij besluit vastgestelde algemene maatregel,
niet zijnde een algemeen verbindend voorschrift, omtrent de afweging van belangen, de
vaststelling van feiten of de uitleg van wettelijke voorschriften bij het gebruik van een
bevoegdheid van een bestuursorgaan.´ Het verdient aanbeveling beleidsregels op te
stellen omdat het te voeren beleid voor een ieder kenbaar moet zijn en ook consequent
moet worden toegepast ter voorkoming van motiveringsproblemen bij besluiten inzake
vergunningverlening. In artikel 4:82 van de Awb is bepaald dat ter motivering van een
besluit slechts kan worden volstaan met een verwijzing naar een vaste gedragslijn voor
zover deze is neergelegd in een bele idsregel. Dit geldt met name in
interferentiegebieden, omdat deze juist worden aangewezen om een specifiek beleid te
voeren. Het opstellen van beleidsregels vergemakkelijkt de uitvoering van dit beleid,
omdat ten behoeve van de opstelling al veel informatie wordt verzameld en inzicht in de
betrokken belangen wordt vergaard. Hierdoor kunnen de individuele
vergunningprocedures worden verkort, omdat onderzoek en informatievergaring dan niet
telkens op nieuw hoeven te worden overgedaan, maar in beginsel kan worden volstaan

6
met een verwijzing naar de beleidsregels. Hierdoor kunnen ook de bestuurlijke lasten
worden beperkt. Met beleidsregels kan in de eerste plaats het anders geldende beginsel
‘Wie het eerst komt, het eerst pompt’ worden doorbroken. In de tweede plaats kunnen
bij de vergunningverlening beleidsmatige voorkeuren voor grote of kleine dan wel
gesloten of open bodemenergiesystemen een rol gaan spelen. Zo kan worden
aangegeven dat bodemenergiesystemen alleen op bepaalde locaties of diepten mogen
worden geïnstalleerd. Door voor de verschillende typen bodemenergiesystemen in de
beleidsregels verschillende diepten te ‘reserveren’ kan worden bereikt dat meer systemen
kunnen worden geïnstalleerd zonder dat ze elkaar in de weg zitten. Door een betere
ordening kan optimaal van bodemenergie gebruik worden gemaakt . Het beleid kan ook
inhouden dat bepaalde bodemenergiesystemen voorrang krijgen en dat voor andere
systemen geen vergunning verleend, bijvoorbeeld voor kleine individueel beheerde
systemen, indien het voornemen bestaat in het gebied een groot collectief beheerd
systeem te installeren.
Het Besluit bodemenergiesystemen staat niet op zichzelf. Dit besluit maakt deel uit van
een samenhangend samenwerkingsprogramma WarmteKoudeOpslag (SWKO).1 Het
SWKO is erop gericht dat bodemenergiesystemen substantieel gaan bijdragen aan
duurzame energieopwekking in Nederland. Het Besluit bodemenergiesystemen is vooral
een instrument waarmee partijen in het veld voldoende zekerheid wordt geboden over
het speelveld waarbinnen zij kunnen opereren. Hieraan ontbreekt het momenteel. Andere
onderdelen van het SWKO hebben betrekking op onderzoek, registratie en
kwaliteitsborging van de installateurs van bodemenergiesystemen.

2. Huidige regelgeving, knelpunten en oplossingen
2.1 Overzic ht van de huidige regelgeving voor bodemenergiesystemen
Bij open bodemenergiesystemen wordt grondwater onttrokken en vervolgens na gebruik
voor verwarming of koeling weer terug in de bodem gebracht (geïnjecteerd). Deze
systemen waren al gereguleerd in de Waterwet en, eerder, de Grondwaterwet. Voor het
onttrekken van grondwater ten behoeve van open bodemenergiesystemen is een
watervergunning vereist op grond van artikel 6.4, eerste lid, onder b, van de Waterwet.2
Voor lozingen op oppervlaktewater van water dat vrijkomt bij het boren of schoonmaken
van open bodemenergiesystemen is een watervergunning vereist op grond van artikel
6.2 van de Waterwet. Lozingen op het grondwater vallen onder het Lozingenbesluit
bodembescherming. Lozingen op de riolering vallen onder de Wm. Een en ander geldt
ook voor lozingen die verband houden met gesloten bodemenergiesystemen.
Voor gesloten bodemenergiesystemen gelden momenteel alleen de algemene
zorgplichten uit de Wbb en de Wm, behoudens voor lozingen op het oppervlaktewater,
het grondwater of de riolering. Indien het een gesloten bodemenergiesysteem betreft dat
deel uitmaakt van een inrichting of die zelfstandig een inrichting vormt, gelden de regels
voor inrichtingen op grond van hoofdstuk 8 van de Wm, met name het Activiteitenbesluit,
en/of, in uitzonderingsgevallen, het vereiste van een omgevingsvergunning op grond van
de Wabo (voorheen een milieuvergunning op grond van de Wm). Het Activiteitenbesluit is
niet van toepassing op inrichtingen waartoe een zogenaamde gpbv-installatie behoort
(zie Gebruikte afkortingen en begrippen). Voor dergelijke inrichtingen is een
omgevingsvergunning op grond van de Wabo vereist, evenals voor enkele andere, in het
Bor aangewezen, categorieën van inrichtingen waarvoor het Activiteitenbesluit wel geldt.
Een bodemenergiesysteem kan een zelfstandige inrichting zijn, indien aan twee vereisten
is voldaan. Allereerst moet sprake zijn van een inrichting volgens de omschrijving die
daarvan in de Wm is gegeven, namelijk een activiteit die bedrijfsmatig of in een daarmee
1

Meer informatie hierover is te vinden op de volgende website: http:// www.allesoverwko.nl/.
Zie ook Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS), 26 maart 2008, nr. 200703309/1. Deze
uitspraak had nog betrekking op de Grondwaterwet en ging over een monobronsysteem.
2

7
vergelijkbare omvang wordt verricht (artikel 1.1, eerste lid). Vervolgens moet worden
nagegaan of de inrichting nadelige gevolgen voor het milieu kan veroorzaken (artikel 1.1,
eerste lid). Die inrichtingen worden opgesomd in het Bor. Aangewezen zijn onder meer
inrichtingen waarin een of meer elektromotoren aanwezig zijn met een (gezamenlijk)
vermogen groter dan 1,5 kW. Dit volgt uit bijlage I, onder C, 1.1, van het Bor. Bij de
berekening van het gezamenlijke vermogen blijven elektromotoren met een vermogen
van 0,25 kW of minder buiten beschouwing, evenals elektromotoren die ten behoeve van
particuliere woningen worden aangewend.
Het elektrisch aansluitvermogen voor gemiddeld kleine woningen met een gesloten
bodemenergiesysteem is doorgaans al groter dan 1,5 kW. Gemiddeld ligt het elektrisch
vermogen dat nodig is om te beantwoorden aan de piekvraag bij de bereiding van warm
tapwater tussen 1,7 en 4,2 kW. Het vermogen van de circulatiepomp dat nodig is om
water door de lussen van het bodemenergiesysteem te pompen, is minder dan 0,25 kW.
Een woning is, ondanks de omvang van het vermogen, doorgaans toc h geen inrichting
omdat het vermo gen van de elektromotor ten behoeve van de woning wordt aangewend.
2.2 Overzicht van knelpunten in de huidige regelgeving
In de huidige regelgeving zijn enkele knelpunten gesignaleerd die het toepassen van
bodemenergiesystemen belemmeren. De letters a-f corresponderen met de specifieke
doelstellingen van het Besluit bodemenergiesystemen die zijn opgesomd in hoofdstuk 1.
Eerste knelpunt (a)
Er bestaat momenteel geen vergelijkbaar speelveld voor open en gesloten
bodemenergiesystemen. Dat komt doordat voor kleine gesloten bodemenergiesystemen
nauwelijks regelgeving geldt. Hierdoor hebben deze systemen een concurrentievoordeel
ten opzichte de toepassing van grote gesloten bodemenergiesystemen (die vaak een
inrichting zijn, waarop de Wm van toepassing is) en open bodemenergiesystemen
(waarvoor een watervergunning moet worden verleend) dat niet wordt gerechtvaardigd
doordat dergelijke systemen ook de beste prestaties leveren. Er is alle aanleiding om ook
regels te stellen voor kleine gesloten bodemenergiesystemen. Net als andere
bodemenergiesystemen kunnen kleine gesloten systemen bij een ondeskundige
uitvoering de bodem beschadigen. Voorts is verbetering van het ontwerp en het beheer
van de systemen wenselijk, omdat de geleverde warmte of koude nu nog niet altijd
efficiënt wordt benut. Hierdoor is er sprake van ondoelmatig gebruik van bodemenergie.
Tot slot kan een klein bodemenergiesysteem een gebied ‘op slot zetten’ voor de
ontwikkeling van bodemenergiesystemen doordat geen nieuwe systemen kunnen worden
geïnstalleerd die interferentie met het systeem veroorzaken.
Zowel bij marktpartijen als overheden bestaat de wens om aan de ongelijke behandeling
van bodemenergiesystemen een eind te maken.
Tweede knelpunt (b)
Voor verlening van de watervergunning voor open bodemenergiesystemen moet
ingevolge artikel 6.16, eerste lid, van de Waterwet de uitgebreide openbare
voorbereidingsprocedure op grond van de Awb worden gevolgd. De achtereenvolgende
stappen en termijnen van deze procedure zijn beschreven in paragraaf 9.1.
Complicerende factoren die het kritische tijdpad van bouwprojecten kunnen verstoren,
passen niet in het streven van de projectontwikkelaar naar risicominimalisatie voor zijn
project. Dit heeft tot gevolg dat de toepassing van bodemenergiesystemen in kansrijke
situaties geregeld achterwege wordt gelaten. Een bodemenergiesysteem is in de meeste
gevallen een extra voorziening en, bij wijze van promotie van milieuvriendelijk bouwen,
een extra verkoopargument, maar niet de belangrijkste doelstelling van het project.
Daarom kan een bodemenergiesysteem in een project alleen binnen boord worden
gehouden indien het project hierdoor geen risico op schipbreuk of vertraging loopt.
Derde knelpunt (c)

8
Er bestaan momenteel verschillen tussen provincies bij de verlening van
watervergunningen voor open bodemenergiesystemen, die niet alleen te maken hebben
met verschillen in bodemopbouw en bijzondere beschermingsniveaus voor specifieke
belangen en bodemwaarden, maar mede zijn toe te schrijven aan verschillen van inzicht
en in kennis. Vooral marktpartijen wensen uniformering van voorschriften, te meer
omdat zij vrezen dat de verschillen nog zullen toenemen als meer dan 400 gemeenten
bemoeienis met gesloten bodemenergiesystemen krijgen. Er bestaat bij marktpartijen
echter ook behoefte aan maatwerk om een al te grote rigiditeit van de voorschriften te
voorkomen.
Vierde en vijfde knelpunt (d, e)
Watervergunningen worden momenteel verleend volgens het principe ‘Wie het eerst
komt, het eerst pompt’. Voor gesloten bodemenergiesystemen gelden momenteel
nauwelijks regels, waardoor er weinig of geen sturing is op de locatiekeuze. Bovendien
kan een klein gesloten bodemenergiesysteem de toepassing van andere
bodemenergiesystemen verhinderen doordat het als eerste geïnstalleerde systeem
beschermd is tegen interferentie door latere systemen en die systemen dan niet
geïnstalleerd kunnen worden. Het aldus op slot zetten van een gebied voor de toepassing
van bodemenergie leidt tot inefficiënt gebruik van de ook in de ondergrond steeds
schaarser en kostbaarder wordende ruimte. Indien sprake is van interferentie tussen
bodemenergiesystemen zijn de energierendementen voor de initiatiefnemers namelijk
suboptimaal. Vooral in gebieden waar veel bodemenergiesystemen worden verwacht, een
grote vaag naar energie bestaat of voornemens om in collectieve bodemenergiesystemen
te investeren (interferentiegebieden) is sturing vereist.
Zesde knelpunt (f)
Het installeren van bodemenergiesystemen is een specialistische activiteit die op de
juiste wijze moet worden uitgevoerd teneinde schade aan de bodem (zie paragraaf 7.2)
en andere belangen (met name de goede werking van andere bodemenergiesystemen) te
voorkomen (zie paragraaf 7.2). Momenteel worden er nog weinig eisen gesteld aan de
bedrijven die zich hiermee bezig houden. Hierdoor bestaat het risico dat voor een lage
prijs veel bodemenergiesystemen van een te lage kwaliteit worden geïnstalleerd.
Motie Boelhouwer
Knelpunten bij de verlening van vergunningen voor kleinere open
bodemenergiesystemen (tot 100 000 m3 per jaar) op grond van (toen nog) de
Grondwaterwet werden al aangegeven in de motie Boelhouwer. Genoemd werden de
lange duur van de vergunningverleningprocedure, de hoge leges- en advieskosten, de
hoge kosten voor het uitvoeren van de aan de vergunning verbonden meetvoorschriften
en de soms onnodig strenge vergunningsvoorschriften zoals de eis van een sluitende
energiebalans. Tevens werd er op gewezen dat voor gesloten bodemenergiesystemen
geen vergunning- of registratieplicht geldt en dat er derhalve sprake is van
rechtsongelijkheid met de open bodemenergiesystemen. Omdat deze knelpunten in de
Waterwet niet werden opgelost, werd de regering verzocht om zo spoedig mogelijk met
een beleidskader te komen waarin beleid wordt geformuleerd met betrekking tot
(vergunningverlening voor) het kleine bodemenergiesystemen. Dit beleid zou
tegemoetkomen moeten komen aan de in de praktijk gesignaleerde knelpunten en
duidelijkheid dienen te verschaffen over zowel de kwantiteits- als kwaliteitsaspecten voor
zowel open als gesloten bodemenergiesystemen.
Glastuinbouw
In dit verband wordt verder gewezen op het onderzoek: “Duurzame energie: stroomt
het?” dat in 2008 is uitgevoerd door LEI WUR in opdracht van het
Energietransitieprogramma Kas als Energiebron. Dit onderzoek had betrekking op de
knelpunten die door de glastuinbouw worden ervaren in wet- en regelgeving en bij
vergunningverlening, onder meer bij de toepassing van bodemenergiesystemen. De
volgende knelpunten zijn gesignaleerd:

9
1. De vergunningprocedures duren te lang.
2. Er moet iets worden gedaan aan het tegengaan van interferentie tussen
bodemenergiesystemen.
3. De toegestane retourtemperatuur is te laag.
4. De vereiste energiebalans is te rigide.
5. Bodemenergiesystemen zijn onnodig duur, doordat de eerste watervoerende laag
niet beschikbaar is.
6. De verplichting om een milieu-effectrapport op te stellen dan wel de noodzaak
daarvan te onderzoeken voegt weinig toe
2.3 Oplossingen voor de gesignaleerde knelpunten
Via de Crisis- en herstelwet (Chw) zijn enkele wijzigingen van de Wbb doorgevoerd,
waardoor er een wettelijke basis is geschapen om de gesignaleerde knelpunten te
kunnen aanpakken. Van de volgende wijzigingen is in het Besluit bodemenergiesystemen
gebruik gemaakt.
- De reikwijdte van de Wbb is verruimd, zodat deze wet niet alleen meer het belang
van de bescherming van de bodem tot doel heeft maar ook het belang van het
doelmatige gebruik van bodemenergie.
- Het is mogelijk gemaakt de werking van een amvb krachtens artikel 8 van de Wbb
bij provinciale of gemeentelijke verordening te beperken tot aangewezen
(interferentie)gebieden.
Van de volgende wijzigingen die via de Chw in de Wbb werden aangebracht, is in het
Besluit bodemenergiesystemen vooralsnog geen gebruik gemaakt:
- de mogelijkheid van verkorting van de procedure voor de verlening van
ontheffingen voor gesloten bodemenergiesystemen krachtens de artikelen 65 en
66 van de Wbb (omdat van de mogelijkheid van ontheffingverlening geen gebruik
is gemaakt);
- de mogelijkheid van invoering van een meldingsplicht voor installateurs van
bodemenergiesystemen indien zij een bodemenergiesysteem installeren, bij
voorkeur in samenhang met de in te voeren erkenningsregeling (omdat ervoor is
gekozen alleen een meldingsplicht in te voeren voor de opdrachtgever, dan wel de
installateur namens hem; wel zal in de erkenningsregeling voor installateurs
worden opgenomen dat zij voor de installatie moeten controleren dat inderdaad
een melding is gedaan); en
- de mogelijkheid bij amvb te bepalen dat het bevoegd gezag de verplichting kan
opleggen het gebruik van een bodemenergiesysteem te beëindigen (hiermee werd
beoogd problemen als gevolg van het optreden van interferentie tussen
bodemenergiesystemen te kunnen oplossen, maar in de praktijk is nog niet
gebleken dat aan het inzetten van deze vergaande bevoegdheid behoefte
bestaat).
Het Besluit bodemenergiesystemen voorziet in de volgende oplossingen van de
gesignaleerde knelpunten. Hiermee wordt mede uitvoering gegeven aan de motie
Boelhouwer.
Eerste knelpunt (a)
Voor gesloten bodemenergiesystemen wordt een basispakket van voorschriften
ingevoerd. Behalve kwaliteitsverbetering wordt hiermee beoogd dat overeenkomstig de
motie Boelhouwer voor alle bodemenergiesystemen een vergelijkbaar speelveld ontstaat.
Er wordt een beperkt aantal onderwerpen gereguleerd, zo veel mogelijk in de vorm van
direct werkende algemene regels. In interferentiegebieden is altijd maatwerk nodig en is
daarom een omgevingsvergunning voorgeschreven.
Tweede knelpunt (b)

10
Het Besluit bodemenergiesystemen verkort voor open bodemenergiesystemen de
uitgebreide openbare voorbereidingsprocedure van de Awb die voor de verlening van een
watervergunning krachtens artikel 6.4, eerste lid, onder b, van de Waterwet moet
worden gevolgd, doordat in plaats hiervan de reguliere voorbereidingsprocedure van de
Awb wordt voorgeschreven Hiermee wordt op dit punt voldaan aan de motie Boelhouwer
genoemd. In individuele uitzonderingsgevallen kan het bevoegd gezag alsnog
gemotiveerd de uitgebreide openbare voorbereidingsprocedure volgen.
Dit wordt toegelicht in paragraaf 9.1.
Derde knelpunt (c)
Het basispakket van voorschriften leidt tot uniformering van nu nog per provincie
uiteenlopende voorschriften voor open bodemenergiesystemen. Bovendien worden voor
gesloten bodemenergiesystemen vergelijkbare voorschriften ingevoerd. Hiermee wordt
conform de motie Boelhouwer voorzien in een algemeen beschermingsniveau dat voor
heel Nederland geldt. Waar nodig wordt de mogelijkheid geboden om
maatwerkvoorschriften te stellen om het algemene beschermingsniveau aan te passen
aan de individuele situatie.
Indien sprake is van specifieke bodemwaarden of –functies, zoals bescherming van
drinkwaterwinning, behouden gemeenten en provincies de mogelijkheid op grond van de
Gemeentewet, onderscheidenlijk Provinciewet, bij verordening een aanvullend bijzonder
beschermingsniveau in te stellen. Voor grondwaterbeschermingsgebieden is regulering bij
provinciale milieuverordening volgens de Wm verplicht.
Vierde en vijfde knelpunt (d, e)
Het Besluit bodemenergiesystemen voorziet in de mogelijkheid om bij gemeentelijke of
provinciale verordening interferentiegebieden aan te wijzen. In die gebieden kan beleid
worden gevoerd ter bevordering van een doelmatig gebruik van bodemenergie.
Voorkomen van interferentie is hierbij, naast het doorbreken van het beginsel ‘Wie het
eerst komt, het eerst pompt’, een belangrijk aandachtspunt. Interferentie kan worden
voorkomen door een betere ordening van bodemenergiesystemen in de ondergrond,
zoals wordt toegelicht in paragraaf 8.3. Voor het installeren van een gesloten
bodemenergiesysteem in een interferentiegebied wordt hiertoe het vereiste van een
omgevingsvergunning beperkte milieutoets ingevoerd. Voor open bodemenergiesystemen
was al een watervergunning krachtens artikel 6.4, eerste lid, onder b, van de Waterwet
vereist (behoudens in gevallen waarin bij provinciale verordening krachtens artikel 6.4,
tweede lid, van de Waterwet een vrijstelling van de vergunningplicht is verleend).
Beleidsmatige voorkeuren voor bepaalde typen bodemenergiesystemen kunnen worden
vastgelegd in beleidsregels ten behoeve van de verlening van een omgevingsvergunning
(door B en W) dan wel watervergunning (door GS). Hierdoor kan worden afgeweken van
het beginsel ‘Wie het eerst komt, het eerst pompt’.
Voorts is er een algeme en voorschrift gesteld dat bodemenergiesystemen beschermt
tegen interferentie die wordt veroorzaakt door de installatie van latere
bodemenergiesystemen, ook buiten interferentiegebieden. Hiermee wordt overal ten
minste een basisbescherming tegen interferentie geboden.
Zesde knelpunt (f)
Het is de bedoeling dat voor bedrijven die zich met de toepassing van
bodemenergiesystemen bezighouden, een vereiste van erkenning wordt ingevoerd.
Daarbij zal tevens worden geregeld op welke wijze deze bedrijven werkzaamheden ten
behoeve van bodemenergiesystemen moeten verrichten. Hierdoor kan de kwaliteit van
de bodemenergiesystemen worden verbeterd. Tevens kan schade aan de bodem en
andere belangen worden voorkomen. De regelgeving zal fasegewijs worden ingevoerd in
het kader van het Besluit bodemkwaliteit. Op dit moment geldt volgens dat besluit al het
vereiste dat bedrijven die boringen in de bodem uitvoeren, hiervoor over een erkenning
moeten beschikken en dat boringen, bijvoorbeeld ten behoeve van de installatie van een
bodemenergiesysteem, worden uitgevoerd volgens een daartoe vastgesteld
normdocument.

11

In hoofdstuk 14 Bedrijfseffecten is aangegeven op welke wijze uitvoering is gegeven aan
enkele andere knelpunten die in de motie Boelhouwer werden genoemd, met name de
beperking van de lasten voor onderzoek en leges. In paragraaf 7.3 is ingegaan op het
vereiste van een energiebalans en enige versoepeling die hierin zijn aangebracht in
overeenstemming met de motie.
In hoofdstuk 12 tenslotte wordt ingegaan op enkele knelpunten in de glastuinbouw. De
meeste gesignaleerde knelpunten vertonen overlap met de al eerder beschreven
knelpunten en de daarvoor bedachte oplossingen. Een beperkt aantal knelpunten kan nu
nog niet worden opgelost en is daarom onderwerp van de evaluatie van het Besluit
bodemenergiesystemen.
2.4 Ingewonnen adviezen
De Taskforce WKO 3 heeft op 23 maart 2009 advies uitgebracht (Groen licht voor
bodemenergie 4 ). De TCB5 heeft op 6 oktober 2009 geadviseerd. 6
De Taskforce WKO en de TCB hebben op overzichtelijke wijze veel nuttige informatie
over bodemenergie gegeven. In deze nota van toelichting zijn onderdelen van deze
adviezen overgenomen.
Het door de Taskforce WKO aanbevolen stoplichtenmodel is bij de opstelling van het
Besluit bodemenergiesystemen leidraad geweest.
Dit systeem houdt in dat groene, oranje en rode gebieden worden onderscheiden, op de
volgende wijze.
1. Bij groen licht (ja) is niet of nauwelijks sprake van andere belangen of
bodemfuncties. In deze gebieden is geen zware ruimtelijke visie nodig en kan
worden volstaan met het stellen van algemene regels zonder vereiste van
toestemming (vrije gebieden).
2. Bij oranje licht (ja, mits) zijn andere belangen en bodemfuncties in het geding.
Daarom is hier een goede afweging nodig. Dit vraagt om een gedegen visie en,
naast algemene regels, invoering van een vereiste van voorafgaande individuele
toestemming, te verlenen volgens een lichte procedure. Hierbij kan worden
gedacht aan interferentiegebieden (veelal stedelijk gebied) en aan gebieden met
bijzondere functies, belangen of waarden, zoals intrek- en kwelgebieden,
boringvrije zones en gebieden met bodemverontreiniging (ambitiegebieden).
3. Bij rood licht (nee, tenzij) wegen de andere belangen zo zwaar dat het gebied,
uitzonderingen daargelaten, min of meer op slot gaat voor
bodemenergiesystemen. De 25-jaarszone in het watervoerend pakket rondom een
drinkwaterwinning en natuurgebieden kunnen zeer gevoelig zijn voor kleine
wisselingen in het grondwaterpeil. Uitzonderingen vragen om maatwerk waarvoor
veelal een zwaardere toestemmingsprocedure moet worden gevolgd
(restrictiegebieden).
Bij de uitwerking van het stoplichtenmodel is gebleken dat de werkelijkheid
gecompliceerder is dan dit model in zijn hiervoor weergegeven, meest eenvoudige vorm
suggereert. Er is eerder sprake van groene, oranje en rode situaties dan gebieden. Niet
alleen de gebiedskenmerken zijn bepalend of voorafgaande toestemming nodig is, maar
3

De Taskforce Warmte-Koude Opslag (WKO) is door de Minister van VROM in 2008 ingesteld. “De opdracht
voor de Taskforce WKO is het adviseren hoe de gezamenlijke overheden de duurzame groei van warmte koudeopslag kunnen bevorderen en welke verantwoordelijkheid en maatregelen marktpartijen kunnen nemen,
met name op het gebied van kwaliteits borging.” (citaat uit Groen licht voor bodemenergie).
4
http://www.sikb.nl/upload/documents/WKO/groen%20licht%20voor%20bodemenergie.pdf.
5
De Technische Commissie bodem (TCB) is ingesteld bij artikel 2 van de Wbb. Volgens artikel 2a heeft de
commissie “tot taak Onze Minister desgevraagd te adviseren over de uitvoering van wettelijke voorschriften en
beleid, voor zover deze betrekking hebben op aangelegenheden van technische aard op het gebied van de
bodembescherming.”
6
TCB S045(2009)

12
ook de kenmerken van het bodemenergiesysteem (open of gesloten, capaciteit). Voor
open bodemenergiesystemen en grote gesloten bodemenergiesystemen is het altijd
nodig om voorafgaande individuele toestemming te vereisen, onder meer vanwege het
grotere thermische invloedsgebied waardoor interferentie met andere
bodemenergiesystemen kan optreden, ook buiten interferentiegebieden, en vaak ook
voor lozingen op oppervlaktewater of grondwater. Daar staat tegenover dat rode
gebieden minder rood kunnen zijn dan op het eerste gezicht lijkt, omdat de bijzondere
belangen of waarden die daar in het geding zijn, in sommige gevallen voldoende kunnen
worden beschermd door extra voorschriften te stellen. Zo kan bijvoorbeeld doorboring
van waterscheidende lagen niet voor vergunning in aanmerking komen, terwijl de
installatie van bodemenergiesystemen boven die lagen niet op problemen hoeft te
stuiten.
Desalniettemin is het stoplichtenmodel, mits niet al te gebiedsgericht geïnterpreteerd, in
het Besluit bodemenergiesystemen nog steeds goed herkenbaar.
3.

Korte beschrijving van open en gesloten
bodemenergiesystemen

Dit besluit richt zich op de toepassing van open en gesloten bodemenergiesystemen,
vanaf het ontwerp tot aan de buitengebruikstelling. Bodemenergiesystemen kunnen tot
een paar honderd meter in de ondergrond gebruik maken van de constante natuurlijke
temperatuur van de bodem (tussen 10 °C en 12 °C) om ruimten in bouwwerken in de
winter te verwarmen en/of in de zomer te verkoelen.
Open bodemenergiesystemen
Een open bodemenergiesysteem staat, in tegenstelling tot een gesloten
bodemenergiesysteem, in rechtstreeks contact met het grondwater. Doorgaans worden
twee bronnen geboord tot in een geschikte grondwaterlaag.
In de zomer wordt grondwater opgepompt uit de koudebron (of koudebel). De koude van
het grondwater wordt via een warmtewisselaar in combinatie met een warmtepomp
benut om gebouwen te koelen. Het grondwater neemt daarbij warmte op. Het
opgewarmde grondwater wordt in de bodem teruggepompt in de warmtebron (of
warmtebel). In de winter werkt het systeem de andere kant op. Het grondwater wordt
dan uit de warmtebron opgepompt om de daarin opgeslagen warmte terug te winnen ten
behoeve van verwarming. Het grondwater koelt daarbij af en wordt in de bodem
teruggepompt in de koudebron.
Open bodemenergiesystemen maken gebruik van zowel de hoge soortelijke warmte van
grondwater als van de isolerende werking van de bodem (de kleine
warmtegeleidingcoëfficiënt van grond). Hierdoor behoudt water dat in de bodem wordt
gebracht zijn temperatuur.
Naast de hiervoor beschreven basisvariant van een open bodemenergiesysteem bestaan
er enkele andere varianten, die eveneens binnen de reikwijdte van dit besluit vallen.
Bij monobronnen worden de warmte- en koudebron in verschillende grondwaterlagen
boven elkaar geplaatst. Zij worden uit elkaar gehouden door een van nature aanwezige
waterscheidende laag.
Recirculatiesystemen slaan geen warmte in de bodem op maar pompen het water het
hele jaar door dezelfde kant op van de ene naar de andere bron, teneinde aldus in een
warmtevraag te voorzien. Zij benutten alleen de natuurlijke constante temperatuur van
het grondwater voor het energetisch rendement en maken geen gebruik van afkoeling of
opwarming van het water tijdens het gebruik bovengronds. Het rendement is hierdoor
lager dan bij de andere systemen. In bepaalde omstandigheden kan dit type echter toch
de voorkeur hebben, bijvoorbeeld wanneer het systeem in het kader van bodemsanering
wordt ingezet.

13
In sommige open bodemenergiesysteem wordt het grondwater niet boven de grond
gebracht. Blijkens de jurisprudentie kan ook onder dergelijke omstandigheden sprake zijn
van onttrekken waarop de Waterwet van toepassing is.7 Deze uitspraak had betrekking
op een monobron.
De warmte- en koudebron van een bodemenergiesysteem moeten goed gescheiden
blijven, omdat de werking van een bodemenergiesysteem wordt verstoord indien tussen
de bronnen uitwisseling van koude en warmte plaatsvindt. Dit wordt negatieve
(ongewenste) interferentie genoemd. Hierdoor neemt de rentabiliteit van de
(aanzienlijke) investering in het bodemenergiesysteem af. Er is dan geen sprake van een
doelmatig gebruik van bodemenergie. Interferentie kan ook optreden tussen
bodemenergiesystemen die in naburige percelen zijn geïnstalleerd omdat interferentie
zich uiteraard niet stoort aan administratieve grenzen.
Gesloten bodemenergiesystemen
Bij een gesloten bodemenergiesysteem wordt door gesloten leidingen vloeistof door de
bodem geleid om aan de bodem warmte en koude te onttrekken. Er wordt geen
grondwater verpompt en de vloeistof komt niet in contact met het grondwater. Gesloten
bodemenergiesystemen kunnen als verticaal of als horizontaal systeem worden
uitgevoerd.
De verticale gesloten bodemenergiesystemen bestaan uit een buisleiding die in verticale
lussen in een boorgat wordt geplaatst. Hier wordt een vloeistof doorheen gepompt.
Veelal betreft het water met een antivriesmiddel zoals glycol of zouten, maar ook zuiver
water wordt gebruikt. De circulatievloeistof die door de leidingen wordt rondgepompt,
neemt de temperatuur van de omliggende bodem over. De verticale lussen kunnen tot
een diepte reiken van enkele tientallen meters tot meer dan honderd meter. De
constantie temperatuur van de bodem tussen 10 °C en 12 °C betekent dat hieruit ten
opzichte van de bovengrondse temperatuur in de zomer relatief koel water en in de
winter relatief warm water kan worden opgepompt. De koelte, onderscheidenlijk warmte,
wordt door middel van warmtewisselaars en een warmtepomp direct benut verkoeling of
verwarming van ruimten in bouwwerken.
Horizontale gesloten bodemenergiesystemen worden vooral toegepast in de woningbouw.
Daarbij worden per woning op een diepte van 1 tot 1,5 meter enige honderden meters
aan kunststof leidingen in lussen geplaatst. Ook zijn conisch geplaatste leidingen
(warmtekorf) tot op een diepte van circa 5 meter mogelijk.
Hoge temperatuur opslag
Een hoge temperatuur opslag (HTO) is een type open bodemenergiesysteem dat in
beginsel eveneens binnen de reikwijdte van het Besluit bodemenergiesystemen valt. HTO
vindt enkel plaats voor verwarming, onder meer in de glastuinbouw en de aquacultuur.
In die sectoren bestaat vraag naar opslag met hogere temperaturen dan bij de eerder
besproken bodemenergiesystemen (40 °C tot 90 °C). De warmte waarvan bij HTO
waarop dit besluit van toepassing is, gebruik wordt gemaakt, kan onder meer van de
volgende warmtebronnen afkomstig zijn:
- warmtekrachtkoppeling (WKK);
- zonnecollectoren;
- asfaltcollectoren;
- warmte uit proceskoeling voor industriële toepassingen.
Over het algemeen worden voor de opslag van dergelijke restwarmte fijnzandige
bodemlagen (aquifer) gebruikt op een diepte tussen 200 en 500 meter beneden
maaiveld.
De toepassing van HTO moet volgens het Besluit bodemenergiesystemen altijd
indiv idueel worden beoordeeld. Hiervoor is een watervergunning krachtens artikel 6.4,
7

Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, 11 november 2009, nr. 200902821/1/H3.

14
eerste lid, onder b, van de Waterwet vereist. In het Besluit bodemenergiesystemen
(meer in het bijzonder de instructievoorschriften die in het Waterbesluit zijn opgenomen)
wordt daartoe de mogelijkheid geboden om af te wijken van het voorschrift inzake de
hoogste temperatuur van het grondwater dat in de bodem mag worden gebracht. Aan de
hand van de specifieke omstandigheden moet worden beoordeeld of door het gebruik van
water met een hogere temperatuur schade aan de bodem kan worden veroorzaakt of
andere belangen kunnen worden benadeeld.

4. Reikwijdte van het besluit
Het besluit bodemenergiesystemen heeft geen betrekking op:
- geothermie;
- warmtelozingen;
- bodemenergiesystemen in gpbv-inrichtingen.
Bij geothermie gaat het om installaties voor het winnen van aardwarmte, doorgaans uit
formatiewater dat zich in Nederland op grotere diepte (dieper dan 500 m) bevindt. Het
formatiewater wordt aangeboord, opgepompt en op een andere locatie weer op gelijke
diepte teruggepompt. Het winnen van aardwarmte valt onder de Mijnbouwwet.
Warmtelozingen in het grondwater hebben, anders dan bodemenergiesystemen, niet tot
doel om ruimten van bouwwerken te verwarmen of te verkoelen. Zij vallen niet onder de
omschrijving van (open) bodemenergiesystemen en dus buiten de reikwijdte van het
Besluit bodemenergiesystemen. Dergelijke lozingen zijn geregeld in het Lozingenbesluit
bodembescherming.
Gpbv-inrichtingen vallen niet onder de algemene regels van het Activiteitenbesluit (zie
paragraaf 2.1). Deze categorie van inrichtingen is aangewezen bij amvb op grond van
artikel 1.1, derde lid, van de Wabo. Hiervoor is uitsluitend een omgevingsvergunning op
grond van de Wabo vereist. Het Activiteitenbesluit is op deze inrichtingen niet van
toepassing, in tegenstelling tot andere inrichtingen waarvoor een omgevingsvergunning
verplicht is. Het Activiteitenbesluit is namelijk alleen van toepassing op type A, B en C
inrichtingen, zoals blijkt uit artikel 1.4 van dat besluit. Uit de omschrijvingen van deze
typen inrichtingen in artikel 1.2 van het Activiteitenbesluit blijkt dat een gpbv-inrichting
onder geen van deze typen valt, met name niet onder type C (vergunningplichtige
inrichtingen).

5. Structuur van het Besluit bodemenergiesystemen
In dit hoofdstuk worden de wetten waarop het Besluit bodemeneriesystemen zijn
gebaseerd, en de vier amvb’s die met dit besluit worden gewijzigd, kort toegelicht.
Het betreft de volgende wetten en daarop gebaseerde amvb´s:
- de Wm en het Activiteitenbesluit alsmede het Besluit bodemkwaliteit;
- de Wbb en het Besluit lozen buiten inrichtingen;
- de Wabo en het Bor;
- de Waterwet en het Waterbesluit.
Uitgangspunt van het Besluit bodemenergiesystemen is dat de bepalingen over
bodemenergiesystemen, overeenkomstig het regeringsbeleid om regelingen zoveel
mogelijk te integreren, worden ingepast in bestaande regelgeving waarin vergelijkbare of
samenhangende regels zijn gesteld. Door integratie van de regeling voor
bodemenergiesystemen in bestaande regelingen wordt bereikt dat degene voor wie de
regels gelden voor zijn activiteit in beginsel maar met één regeling te maken heeft. In
hoofdstuk 12 wordt hierop uitgebreider ingegaan.

15
5.1

Wet milieubeheer, Activiteitenbesluit en Besluit bodemkwaliteit

De Wm heeft betrekking op bodemenergiesystemen binnen inrichtingen die nadelige
gevolgen voor het milieu kunnen veroorzaken. Op grond van deze wet kunnen regels
worden gesteld ter voorkomen van interferentie tussen bodemenergiesystemen onderling
en ter bescherming van de bodem. Er is geen sprake van een doelmatig gebruik van de
eindige hoeveelheid bodemenergie indien deze wordt gebruikt voor systemen met een
laag energierendement of bij interferentie tussen bodemenergiesystemen. Toepassing
van dergelijke systemen is ongewenst vanuit een oogpunt van bodembescherming omdat
hierdoor onnodige gevolgen en risico´s optreden.
Regulering kan plaatsvinden via direct werkende algemene regels, met name het
Activiteitenbesluit. Voor sommige inrichtingen was daarnaast een milieuvergunning
verplicht. Dit is nu een omgevingsvergunning op grond van artikel 2.1, eerste lid, onder
3, van de Wabo. Voor gpbv-inrichtingen is uitsluitend een dergelijke
omgevingsvergunning verplicht; het Activiteitenbesluit is daarop niet van toepassing (zie
hoofdstuk 4).
Overwogen is voor gesloten bodemenergiesystemen in gbpv-inrichtingen in het
Activiteitenbesluit direct werkende algemene regels op te nemen dan wel instructieregels
te stellen ten behoeve van de verlening van omgevingsvergunningen, dit laatste op
dezelfde wijze als dit in het Waterbesluit ten behoeve van de verlening van
watervergunningen voor open bodemenergiesystemen is gebeurd (zie de toelichting
hierna). Hoewel dit in het licht van de doelstelling van het Besluit bodemenergiesystemen
om voorschriften voor bodemenergiesystemen te uniformeren, niet geheel consequent is,
is toch besloten om op dit moment voor gesloten bodemenergiesystemen in gbpvinrichtingen af te zien van direct werkende algemene regels of instructieregels. De reden
hiervan is dat aansluiting is gezocht bij de huidige systematiek van het Activiteitenbesluit
en de Wabo, waarin voor gbpv-inrichtingen alleen de verplichting van een
omgevingsvergunning op grond van artikel 2.1, eerste lid, onder 3, van de Wabo geldt.
Voor andere installaties dan bodemenergiesystemen, zoals opslagtanks, zijn daarom voor
gbpv-inrichtingen nu ook geen algemene regels in het in het Activiteitenbesluit
opgenomen. Bovendien bevat het Activiteitenbesluit momenteel alleen direct werkende
algemene regels en geen instructieregels die tot het bevoegd gezag zijn gericht. In een
volgende fase van de regelgeving wordt opnieuw bekeken of het wenselijk is dit
uitgangspunt voor de regulering van gbpv-inrichtingen te handhaven.
In hoofdstuk 3 van het Activiteitenbesluit (dat mede gebaseerd is op de Waterwet)
worden algemene regels opgenomen voor gesloten bodemenergiesystemen binnen
inrichtingen. Dit hoofdstuk heeft betrekking op inrichtingen type B (artikel 1.2, onder g,
van het Activiteitenbesluit). Voor dergelijke inrichtingen moet, anders dan voor
inrichtingen type A, vooraf een melding van een nieuwe activiteit worden gedaan, zoals
de installatie van een bodemenergiesysteem.
Over de wettelijke grondslag voor een regeling van bodemenergiesystemen in het kader
van het Besluit bodemkwaliteit kan nog het volgende worden opgemerkt. Artikel 11.2,
tweede lid, van de Wm, waarop het Besluit bodemkwaliteit mede is gebaseerd, noemt in
onderdeel i uitdrukkelijk ook werkzaamheden met betrekking tot een
bodemenergiesysteem. In artikel 11.2, eerste lid, van de Wm is bepaald dat bij of
krachtens amvb ter bevordering van de kwaliteit van daarbij aangewezen
werkzaamheden als bedoeld in het tweede lid regels worden gesteld, die nodig zijn in
verband met de bescherming van het milieu. Artikel II van het Besluit
bodemenergiesystemen voegt in de definitie van het begrip ´werkzaamheid´ waarop dat
besluit van toepassing is, bodemenergiesystemen toe. Hierdoor wordt zeker gesteld dat
bij ministeriële regeling krachtens het Besluit bodemenergiesystemen met betrekking tot
een werkzaamheid te stellen regels ook betrekking kunnen hebben op
bodemenergiesystemen. Het gaat om het hele bodemenergiesysteem, met inbegrip van
het bovengrondse deel.

16

5.2

Wet bodembescherming en Besluit lozen buiten inrichtingen

De Wbb ziet niet alleen op de bescherming van grondwater, als bestanddeel van de
bodem, maar sinds de wijziging van de Wbb via de Chw, tevens op het doelmatig gebruik
van bodemenergie. In het Besluit lozen buiten inrichtingen (gebaseerd op de Wbb)
worden rechtstreeks werkende algemene regels opgenomen die betrekking hebben op
gesloten bodemenergiesystemen buiten inrichtingen.
5.3

Wet algemene bepalingen omgevingsrecht en Besluit omgevingsrecht

De Wabo vereist voor bepaalde activiteiten die gevolgen voor de omgeving kunnen
hebben, een omgevingsvergunning. Voor het installeren van een bodemenergiesysteem
is een dergelijke vergunning momenteel, uitzonderingen daargelaten, nog niet vereist.
In het Bor (gebaseerd op de Wabo) wordt op grond van artikel 2.1, eerste lid, onder i,
van de Wabo een bepaling opgenomen die een omgevingsvergunning verplicht stelt voor
het installeren van:
- gesloten bodemenergiesystemen met een vermogen van 70kW of meer;
- (alle) gesloten bodemenergiesystemen in interferentiegebieden (die op grond van
het Besluit lozen buiten inrichtingen bij gemeentelijke of provinciale verordening
worden aangewezen; zie voor een toelichting paragraaf 8.3).
Deze verplichting om een omgevingsvergunning aan te vragen geldt naast de algemene
regels van het Activiteitenbesluit en het Besluit lozen buiten inrichtingen.
De vergunning kan worden geweigerd indien verlening kan leiden tot interferentie tussen
bodemenergiesystemen of anderszins ondoelmatig gebruik van bodemenergie.
Ingevolge artikel 5.13a van het Besluit omgevingsrecht kunnen aan een
omgevingsvergunning voor een activiteit die is aangewezen in artikel 2.2a, geen
voorschriften worden verbonden. Het bevoegd gezag volstaan met toetsing van een
vergunningaanvraag aan de wettelijke weigeringsgrond en de daaraan eventueel door
middel van beleidsregels gegeven invulling. Het kan vervolgens de vergunning weigeren
of (zonder voorschriften) verlenen. De vergunning heeft uitsluitend betrekking op de
installatie van een bodemenergiesysteem. Na de installatie is de vergunning ‘uitgewerkt’.
In die fase zijn alleen nog algemene regels van toepassing (binnen inrichtingen het
Activiteitenbesluit, buiten inrichtingen het Besluit lozen buiten inrichtingen). Tot de
algemene regels behoort onder meer een bepaling dat geen interferentie met eerder
geïnstalleerde gesloten of open bodemenergiesystemen mag worden veroorzaakt. Het
bevoegd gezag kan op grond van die besluiten maatwerkvoorschriften stellen om hieraan
nader invulling te geven.
5.4

Waterwet en Waterbesluit

De Waterwet geeft de basis voor de regulering van open bodemenergiesystemen via een
vergunning of algemene regels. Het toetsingskader omvat naast de bescherming van
grondwater tevens het doelmatig gebruik van bodemenergie, zoals eisen ten aanzien van
het energierendement.
Ter toelichting kan hierover het volgende worden opgemerkt . In artikel 2.1, tweede lid,
onder c, van de Waterwet is bepaald dat tot de doelstellingen van die wet behoort ‘de
vervulling van maatschappelijke functies door watersystemen’. Een grondwaterlichaam is
een watersysteem, zoals kan worden opgemaakt uit de omschrijvingen van de begrippen
‘grondwater’, ‘grondwaterlichaam’ en ‘watersysteem’ in artikel 1.1, eerste lid, van de
Waterwet. Uit de geschiedenis van de totstandkoming van de Waterwet blijkt nog dat
toepassing van grondwater ten behoeve van een open bodemenergiesysteem één van de
maatschappelijke functies van grondwater is. Daarnaast gebruiken open
bodemenergiesystemen grote hoeveelheden grondwater. Er is een grote vraag naar
grondwater, zodat doelmatig gebruik van de totale hoeveelheid grondwater steeds

17
belangrijker wordt. Bodemenergiesystemen met een hoog energierendement kunnen
deze maatschappelijke functie beter vervullen.
In het Waterbesluit (gebaseerd op de Waterwet) worden instructieregels opgenomen die
betrekking hebben op de verlening van watervergunningen voor open
bodemenergiesystemen (binnen en buiten inrichtingen, binnen en buiten
interferentiegebieden).
Dit zijn dus, anders dan de bepalingen die in het Activiteitenbesluit en het Besluit lozen
buiten inrichtingen worden opgenomen, geen direct, maar indirect werkende algemene
regels. Instructieregels zijn gericht tot het bevoegd gezag. Het bevoegd gezag moet deze
voorschriften in de watervergunning verwerken. Deze bepalingen krijgen voor degene die
een bodemenergiesysteem installeert of in werking heeft, pas betekenis na verwerking
hiervan in de watervergunning. Het Stortbesluit bodembescherming is een voorbeeld van
een besluit met instructieregels dat al lange tijd in werking is.
Er is voor instructievoorschriften gekozen omdat het bevoegd gezag in aanvulling hierop
doorgaans nog andere voorschriften in de watervergunning voor een open
bodemenergiesysteem zal willen opnemen. Deze mogelijkheid is in artikel 6.11g, tweede
lid, uitdrukkelijk opengehouden. Het beoogde algemene beschermingsniveau kan voor
open bodemenergiesystemen namelijk niet volledig met direct werkende algemene regels
worden geboden, omdat er te veel specifieke omstandigheden (die zowel het systeem als
de locatie betreffen) bepalend zijn voor de invloed van het systeem op zijn omgeving. De
formulering van artikel 6.11f van het Waterbesluit laat ruimte dat het bevoegd gezag
naar eigen inzicht en rekening houdend met de specifieke omstandigheden de nodige
voorschriften aan de vergunning verbindt om interferentie met bestaande
bodemenergiesystemen tegen te gaan. Het bevoegd gezag kan ten behoeve van
vergunningverlening beleidsregels opstellen waarin het beleid voor de
vergunningverlening ten behoeve van de installatie van nieuwe bodemenergiesystemen
wordt uitgewerkt. Hierover is geen instructiebepaling opgenomen. Dit is wel een van de
aspecten die in de watervergunning aan de orde kan komen. De voorschriften kunnen in
geval van een watervergunning zowel betrekking hebben op het de installatie van een
open bodemenergiesysteem als het gebruik daarvan, zowel binnen als buiten
interferentiegebieden. Dit is dus anders dan bij de omgevingsvergunning die voor
gesloten bodemenergiesystemen is vereist en die alleen betrekking heeft op de
installatiefase.
Voor de kleinere open bodemenergiesystemen, met name systemen waarbij niet meer
dan 10m3 grondwater per uur wordt onttrokken, bestaat de noodzaak van aanvullende
voorschriften in mindere mate. Voor dergelijke systemen zal daarom veelal met een
eenvoudige watervergunning kunnen worden volstaan en zullen in de Waterregeling ook
minder hoge eisen aan de vergunningaanvraag worden gesteld.
5.5

Lozingen

Tijdens het installeren van een open bodemenergiesysteem komt afvalwater vrij. Het
gaat om boorwater en spoelwater. In de gebruiksfase komt spoelwater vrij bij het
schoonspoelen van het systeem. Bij de installatie en het gebruik van een gesloten
bodemenergiesystemen komt ook afvalwater vrij, maar in veel kleinere hoeveelheden.
Indien wordt beoogd dit afvalwater op oppervlaktewater te lozen, moet hiervoor een
watervergunning op grond van artikel 6.2 van de Waterwet worden aangevraagd, waarop
doorgaans via de reguliere procedure van de Awb een besluit kan worden genomen.
Lozingen van het afvalwater op de riolering of op of in de bodem zijn via het
Activiteitenbesluit en het Besluit lozen buiten inrichtingen gereguleerd, waarbij voor
lozingen op het vuilwaterriool die niet uitdrukkelijk in deze besluiten worden genoemd de

18
algemene zorgplicht geldt en voor lozingen in het hemelwaterstelsel of op of in de bodem
een individuele toestemming vooraf vereist is.
In de meeste gevallen verdient het de voorkeur om spoelwater van een open
bodemenergiesysteem terug in de bodem te lozen in dezelfde grondwaterlaag waaruit
het grondwater is onttrokken. Er moet dan geen extra zuurstof in het grondwater
terechtkomen en het zwevende stof dat tot verstopping van het bodemenergiesysteem
kan leiden moet worden weggevangen. In dat geval is binnen een inrichting artike l 2.2
van het Activiteitenbesluit van toepassing.
Gedurende de fase van inspraak op het ontwerpbesluit zal nader worden bekeken of in
de bepalingen van het Activiteitenbesluit en het Besluit lozen buiten inrichtingen nog
specifieker moet worden aangegeven dat ze ook op lozingen in verband met
bodemenergiesystemen betrekking hebben en of de nota van toelichting op dit punt nog
verduidelijking behoeft.
Indien het grondwater in dezelfde laag waaruit het onttrokken is, wordt teruggeloosd, zal
het doorgaans niet nodig zijn om op oppervlaktewater te lozen. Hiervoor zal dan geen
watervergunning worden verleend, met name niet in de veel voorkomende situatie dat
het grondwater chloride of arseen bevat.
Boorwater kan vaak op de riolering worden geloosd. Voor lozingen bij gesloten
bodemenergiesystemen zal ook vaak lozing op de riolering mogelijk zijn. Het is echter
ook mogelijk om het zwevende stof uit het spoelwater weg te vangen en het water
opnieuw in het bodemenergiesysteem toe te passen. In dat geval hoeft er helemaal niet
te worden geloosd.

19

5.6

Overzicht van toepasselijke regelgeving

Ter afsluiting van deze paragraaf wordt de in het voorgaande beschreven structuur van
het Besluit bodemenergiesystemen in onderstaande tabel schematisch weergegeven.
Klein gesloten
energiesysteem
(vermogen <70 kW)
Buiten inrichting
Besluit lozen buiten
inrichtingen
Besluit lozen buiten
inrichtingen
+
omgevingsvergunning
beperkte milieutoets
Wabo
Binnen inrichting
Activiteitenbesluit

1

Buiten interferentiegebied

2

Binnen interferentiegebied

3

Buiten interferentie gebied

4

Binnen interferentie gebied

5

gpbv-inrichting

6
7

Grondwaterbeschermings gebied
Voor lozingen op oppervlaktewater

Groot gesloten
energiesysteem
(vermogen = 70 kW)
Besluit lozen buiten
inrichtingen
Besluit lozen buiten
inrichtingen
+
omgevingsvergunning
beperkte milieutoets
Wabo

Open
energiesysteem
Instructieregels,
die door het
bevoegd gezag
worden
opgenomen in de
watervergunning

Activiteitenbesluit
+
omgevingsvergunning
beperkte milieutoets
Wabo
Activiteitenbesluit
+
omgevingsvergunning
beperkte milieutoets
Wabo
Alleen een omgevings vergunning Wabo

Activiteitenbesluit
+
omgevingsvergunning
beperkte milieutoets
Wabo
Alleen een omgevings vergunning Wabo
Overige situaties
Bovenstaande (rijen 1 -5) + Provinciale milieuverordening
rijen 1 -5 + Watervergunning op grond van artikel 6.2 van de Waterwet

6 Bevoegd gezag voor algemene regels, vergunningen en
maatwerkvoorschriften
6.1

Uitgangspunten bij de aanwijzing van het bevoegd gezag

In deze paragraaf wordt toegelicht welk bestuursorgaan voor de toepassing van de
regelgeving over bodemenergiesystemen als bevoegd gezag is aangewezen. In paragraaf
8.4 wordt ingegaan op de regeling van het bevoegd gezag voor de aanwijzing van
interferentiegebieden.
Er is in het Besluit bodemenergiesystemen aangesloten bij de aanwijzing van het
bevoegd gezag in de regelingen waarin de regels voor bodemenergiesystemen zijn
geïntegreerd. Er zijn in hoofdzaak twee verschillende bestuursorganen bevoegd.
GS zijn, zoals in de Waterwet al geregeld was, bevoegd gezag voor de verlening van
watervergunningen voor open bodemenergiesystemen op grond van artikel 6.4, eerste
lid, onder b, van de Waterwet, ook voor systemen binnen inrichtingen. Het waterschap
adviseert bij deze vergunningen (artikel 6.16, tweede lid, van de Waterwet). Voor de rest
van de inrichting zijn B en W meestal het bevoegd gezag.
Dit laatste geldt ook voor gesloten bodemenergiesystemen binnen inrichtingen. Meestal
zijn volgens de geldende regelgeving B en W het bevoegd gezag, tenzij:
a. in artikel 2.4 van de Wabo een ander bevoegd gezag dan B en W voor de
omgevingsvergunning voor de inrichting is aangewezen;
b. in artikel 1.2 van het Activiteitenbesluit juncto artikel 2.4 van de Wabo een ander
bevoegd gezag dan B en W is aangewezen.

20
In het Besluit lozen buiten inrichtingen zijn B en W ook als bevoegd gezag aangewezen
voor gesloten bodemenergiesystemen. Het gaat in veel gevallen om systemen ten
behoeve van particuliere woningen en kantoren, doorgaans met een beperkt, lokaal
thermisch invloedsgebied. De gemeente is ook al verantwoordelijk voor het bouw- en
woningtoezicht. Daarnaast heeft de gemeente de grootste bemoeienis bij nieuwbouw,
renovatie, stedelijke ontwikkeling, ruimtelijke ordening (ook van de ondergrond),
stedelijk peilbeheer en de stimulering van duurzame energie en energiebesparing in de
gebouwde omgeving. Vaak maakt de installatie van een gesloten bodemenergiesysteem
deel uit van een meeromvattende activiteit, waarvoor een omgevingsvergunning is
vereist, waarvoor B en W nu ook meestal het bevoegd gezag zijn. De keuze voor B en W
als bevoegd gezag sluit ten slotte ook aan bij het uitgangspunt van het regeringsbeleid
dat bevoegdheden naar een zo laag mogelijk bestuursniveau worden gedecentraliseerd.
Er geldt een kleine uitzondering op de hoofdregel dat B en W bevoegd gezag zijn voor
kleine gesloten bodemenergiesystemen buiten inrichtingen. Indien een ander
bestuursorgaan op grond van de Wabo als bevoegd gezag is aangewezen voor een
omgevingsvergunning die mede betrekking heeft op het installeren van een gesloten
bodemenergiesysteem dat tevens onder het Besluit lozen buiten inrichtingen valt, is dat
andere bestuursorgaan tevens het bevoegd gezag voor de algemene regels die in het
Besluit lozen buiten inrichtingen voor het bodemenergiesysteem zijn gesteld.
6.2

Bevoegd gezag voor lozingen

Lozingen vinden plaats bij aanleg en onderhoud van zowel open als gesloten
bodemenergiesystemen.
Op grond van artikel 6.2 van de Waterwet is de waterbeheerder bevoegd gezag voor
lozingen op oppervlaktewater. Voor rijkswateren is dat de Minister van Infrastructuur en
Milieu, voor regionale wateren het bestuur van het waterschap. Indien bij open
bodemenergiesystemen sprake is van een samenstel van handelingen waarvoor een
watervergunning moet worden aangevraagd, is blijkens artikel 6.17, eerste lid, van de
Waterwet het hoogste gezag bevoegd voor het geheel. Voor bodemenergiesystemen gaat
het om een combinatie van een watervergunning krachtens artikel 6.4, eerste lid, onder
b, van de Waterwet en een watervergunning krachtens art. 6.2 van die wet. Dit betekent
dat de Minister van Infrastructuur en Milieu bevoegd gezag is voor de watervergunning
voor een open bodemenergiesysteem indien op rijkswateren wordt geloosd en GS indien
sprake is van een lozing op regionale wateren. Volgens artikel 6.17, tweede lid, kan
worden afgesproken dat GS als bevoegd gezag optreden in plaats van de Minister van I
en M.
Indien sprake is van een lozing ten behoeve van een gesloten bodemenergiesysteem
hoeft alleen een watervergunning op grond van artikel 6.2 van de Waterwet te worden
aangevraagd. Hiervoor is de waterbeheerder het bevoegd gezag.
De vergunningen die op grond van artikel 6.4, eerste lid, onder b, onderscheidenlijk 6.2,
van de Waterwet zijn voorgeschreven, kunnen ook afzonderlijk worden aangevraagd.
Artikel 6.17 van de Waterwet geldt dan niet. Dit houdt in dat voor de vergunning op
grond van artikel 6.4 GS bevoegd gezag zijn en voor de vergunning op grond van artikel
6.2 de waterbeheerder (Minister van I en M voor rijkswateren, waterschap voor regionale
wateren).
Lozingen op de openbare riolering worden geregeld bij gemeentelijke verordening.
Hiervoor zijn B en W het bevoegd gezag.
6.3

Vrijstelling van het vereiste van watervergunning

In dit verband wordt ook nog ingegaan op de mogelijkheid dat bij provinciale verordening
krachtens artikel 6.4, tweede lid, van de Waterwet vrijstelling wordt verleend van het
vereiste van een watervergunning krachtens artikel 6.4, eerste lid, voor open
bodemenergiesystemen waarvoor niet meer dan 10m3 grondwater wordt onttrokken.

21

Het ligt na inwerkingtreding van het Besluit bodemenergiesystemen minder voor de hand
om voor kleine open bodemenergiesystemen in interferentiegebieden vrijstelling van de
watervergunning te verlenen, omdat daar voor vergelijkbare gesloten
bodemenergiesystemen wel een omgevingsvergunning wordt vereist.
De huidige provinciale vrijstellingen kunnen alleen worden afgeschaft indien de
provinciale verordeningen waarin een vrijstelling is verleend, worden aangepast. Voor
inmiddels met gebruikmaking van de vrijstelling geïnstalleerde systemen zal dan
overgangsrecht moeten worden opgenomen om te voorkomen dat zij niet alsnog
vergunningplichtig worden en illegaal zijn zo lang de vergunning niet is verleend.
In het Besluit bodemenergiesystemen worden vrijgestelde kleine open
bodemenergiesystemen niet gereguleerd, om de redenen die hierna zijn aangegeven.
Allereerst is er een principieel bezwaar tegen regulering van vrijgestelde kleine open
bodemenergiesystemen in het Besluit bodemenergiesystemen. Dit zou er op neerkomen
dat provincies die gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid overeenkomstig de
Waterwet voor kleine open bodemenergiesystemen vrijstelling van de vergunningplicht te
verlenen, op het niveau van een amvb worden ‘overruled’. Buiten de Waterwet om
worden dan namelijk voor onderwerpen die ook in de Waterwet zijn geregeld, alsnog
algemene regels gesteld en in interferentiegebieden wordt zelfs een ander
toestemmingsvereiste ingevoerd. Er zou dan voorbij worden gegaan aan het oordeel van
de provinciale wetgever dat regulering, in het bijzonder een individuele beoordeling, van
de vrijgestelde bodemenergiesystemen niet nodig is. Mochten ook na inwerkingtreding
van het Besluit bodemenergiesystemen voor kleine open bodemenergiesystemen
vrijstellingen worden verleend of gehandhaafd, dan is dat de verantwoordelijkheid van de
provincies zelf.
Bovendien is bij de concrete uitwerking van de benodigde amvb-teksten gebleken dat
regulering van vrijgestelde open bodemenergiesystemen, in verschillende opzichten, zou
leiden tot een aanzienlijke complicatie van het Besluit bodemenergiesystemen. Voor
systemen binnen inrichtingen zouden algemene regels in het Activiteitenbesluit moeten
worden opgenomen en voor systemen buiten inrichtingen in het Besluit lozen buiten
inrichtingen.
Daarnaast zou voor vrijgestelde open bodemenergiesystemen in interferentiegebieden
een omgevingsvergunning of een ontheffing op grond van het Besluit lozen buiten
inrichtingen moeten worden ingevoerd.
Tot slot zou voor vrijgestelde open bodemenergiesystemen binnen een inrichting niet
kunnen worden voldaan aan de wens van de provincies en de unie van waterschappen
dat GS overeenkomstig de Waterwet voor alle open bodemenergiesystemen bevoegd
gezag zijn. Binnen inrichtingen geldt namelijk de hoofdregel dat B en W bevoegd gezag
zijn. Zij zijn ook bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning in interferentiegebieden.
GS zouden echter volgens de Waterregeling nog wel het bevoegd gezag blijven voor de
ontvangst van meldingen die betrekking hebben op de installatie van vrijgestelde kleine
open systemen. Er zouden hierdoor twee bestuursorganen voor één systeem bevoegd
zijn. Dit leidt tot onduidelijkheid en nodeloze complexiteit.

22

6.4

Overzicht van het bevoegd gezag in de verschillende situaties

In onderstaande tabel is schematisch aangegeven welk bestuursorgaan in de
verschillende situaties die zich kunnen voordoen, bevoegd gezag is.
B Ws = bestuur van het waterschap
Min I en M: Minister van Infrastructuur en Milieu
Rw = Rijkswater
rw = regionaal water
ri = riolering

Aanwijzing van
interferentiegebied

Buiten en binnen
interferentiegebied

Klein gesloten
energiesysteem
(vermogen <70 kW)

Groot gesloten
energiesysteem
(vermogen = 70 kW)

Open energiesysteem

Gemeenteraad,
Provinciale staten (indien
bijzonder aangewezen i.v.m
open energiesysteem)

Gemeenteraad,
Provinciale staten (indien
bijzonder aangewezen i.v.m
open energiesysteem)

Gemeenteraad,
Provinciale staten (indien
bijzonder aangewezen i.v.m
open energiesysteem)

buiten inrichting
B en W
B en W
(tenzij in het Bor voor de
(tenzij in het Bor voor de
omgevingsvergunning die
omgevingsvergunning die
binnen interferentiegebieden
binnen interferentiegebieden
is vereist, een ander
is vereist, een ander
bevoegd gezag is
bevoegd gezag is
aangewezen)
aangewezen)
voor lozing:
- Min IenM (Rw)
- B Ws (rw)
- B en W (ri)

Buiten en bi nnen
interferentiegebied

Voor lozing:
- Min IenM (Rw)
- B Ws (rw)
- B en W (ri)

binnen inrichting (incl. gpbv-inrichting)
B en W
B en W
(tenzij ander bevoegd gezag
(tenzij ander bevoegd gezag
volgens Bor)
volgens Bor)
Voor lozing:
- Min IenM (Rw)
- B Ws (rw)
- B en W (ri)

Voor lozing:
- Min IenM (Rw)
- B Ws (rw)
- B en W (ri)

GS
Indien lozing op Rw
Min IenM , tenzij na afspraak
GS
Lozing:
- Min IenM (Rw)
Tenzij na afspraak GS
- GS (rw)
- B en W (ri)
-

GS
(watervergunning)
Indien lozing op Rw
Min IenM , tenzij na afspraak
GS
Voor de rest van de
inrichting: B en W
(tenzij ander bevoegd gezag
volgens Bor)
Lozing:
- Min IenM (Rw)
Tenzij na afspraak GS
- GS (rw)
- B en W (ri)
-

7 Inhoudelijke voorschriften
7.1

Invulling van de randvoorwaarde ´belang van de bescherming van de
bodem´

De toepassing van bodemenergiesystemen moet geschieden op duurzame wijze. Dit
houdt onder meer in dat bodemenergie niet ten koste mag gaan van het belang van de
bescherming van de bodem, met inbegrip van het grondwater (alsmede andere belangen
en waarden die in het geding zijn). Het onderhavige besluit beperkt zich tot de volgende
aspecten: het belang van de bodembescherming en het doelmatig gebruik van
bodemenergie. Dit laatste aspect omvat ook interferentie met andere
bodemenergiesystemen, maar niet met andere bestemmingen en functies van de bodem,
zoals gevolgen van een verdiept aangelegde weg op een open bodemenergiesysteem. Dit
besluit biedt dus alleen voor genoemde aspecten een nieuw beschermingsregime, in
aanvulling op bestaande regelgeving waarmee andere aspecten al beschermd kunnen
zijn.

23

Er moet rekening worden gehouden met de volgende aspecten van bodembescherming:
1. beschadiging van waterscheidende (ondoorlatende) lagen door boringen;
2. beschadiging van aardkundig interessante bodemobjecten door boringen;
3. aantasting van de bodem door bodemvreemde materialen (buizen en filters) en
risico van lekkage van verontreinigende stoffen;
4. risico van vermenging van grondwater van uiteenlopende kwaliteit door
onvoldoende afwerking van bronnen en verandering van grondwaterstromingen;
5. lokale veranderingen in stijghoogten en grondwaterpeil;
6. verontreiniging van oppervlaktewater en verstoring van de werking van
rioolwaterzuiveringsinstallaties door lozingen van boor- en spoelwater;
7. risico van verstoring van bodemleven en chemische evenwichten door verandering
van de temperatuur van het grondwater.
In dit hoofdstuk worden de bodembeschermingsaspecten kort toegelicht. In de adviezen
van de Taskforce WKO en de TCB wordt uitgebreider hierop ingegaan. Het voorkomen
van interferentie wordt afzonderlijk in hoofdstuk 8 besproken. Hierbij gaat het namelijk
niet om het belang van de bescherming van de bodem, maar om de bevordering van een
doelmatig gebruik van bodemenergie.
Er moet onderscheid worden gemaakt tussen voorschriften die een algemeen
beschermingsniveau bieden, onderscheidenlijk een bijzonder beschermingsniveau. In het
Besluit bodemenergiesystemen wordt alleen het algemene beschermingsniveau geregeld.
Het algemene beschermingsniveau houdt in dat in het hele land dezelfde bescherming
wordt geboden die toereikend is voor normale situaties bij de installatie en het gebruik
van bodemenergiesystemen. Dit is gericht op de bescherming van de bodem en de
bevordering van het doelmatig gebruik van bodemenergie, met inbegrip van het
voorkomen van interferentie. De bescherming wordt geboden met rechtstreeks werkende
algemene regels voor gesloten bodemenergiesystemen die uitputtend zijn bedoeld. Deze
regels zijn opgenomen in het Activiteitenbesluit en in het Besluit lozen buiten
inrichtingen.
Bij het opstellen van de voorschriften van het Besluit bodemenergiesystemen is het
vergunningenbeleid voor open bodemenergiesystemen vertrekpunt geweest. Hierdoor
ontstaat een vergelijkbaar speelveld voor open en gesloten bodemenergiesystemen. Ook
het advies van de TCB heeft bij het opstellen van de voorschriften een belangrijke rol
gespeeld.
In bijzondere situaties wordt de mogelijkheid van maatwerk(voorschriften) geboden om
aan het algemene beschermingsniveau voor bijzondere lokale omstandigheden een
nadere invulling te geven. De bedoeling hiervan is ook in die omstandigheden het
algemene beschermingsniveau te waarborgen. In interferentiegebieden is een lokale
invulling nodig om interferentie te voorkomen en doelmatig gebruik van bodemenergie te
realiseren. Ook dit is onderdeel van het algemene beschermingsniveau dat is gericht op
bescherming tegen interferentie en doelmatig gebruik van bodemenergie.
Een bijzonder beschermingsniveau kan in aanvulling op het algemene
beschermingsniveau worden ingesteld, indien het wenselijk is rekening te houden met
bijzondere belangen, functies en waarden van de bodem, die niet overal in Nederland
voorkomen. Hierbij kan worden gedacht aan bijvoorbeeld de winning van water dat voor
menselijke consumptie is bestemd (zowel voor drinkwaterbereiding als voor industriële
toepassingen), archeologische waarden, natuurwaarden en aardkundige waarden. Voor
aanvullende bescherming kan ook aanleiding bestaan indien als gevolg van zettingen
gebouwen, kabels of leidingen kunnen worden beschadigd. Deze bescherming kan in
specifieke nationale wetgeving worden geboden (zoals de watervergunning, de
Natuurbeschermingswet 1998, de Monumentenwet) of bij provinciale of gemeentelijke
verordening. De provincies zijn op grond van artikel 1.2 van de Wm verplicht de

24
bescherming van water voor menselijke consumptie te regelen in de provinciale
milieuverordening. In dergelijke gebieden wordt voor de installatie van
bodemenergiesystemen een terughoudend beleid gevoerd.
7.2

De temperatuur van het geïnjecteerde water

In open bodemenergiesystemen is de temperatuur van het retourwater naar de
koudebron in de praktijk minimaal 6 °C. De temperatuur van het retourwater naar de
warmtebron is doorgaans maximaal 25 °C. Het retourwater mengt zich met het
aanwezige grondwater. De gemiddelde temperatuur van het grondwater zal daarom in de
koudebron hoger zijn dan 6 °C en in de warmtebron lager dan 25 °C. Bij het ontwerp van
een bodemenergiesysteem wordt uitgegaan van een temperatuur van het grondwater in
de koudebron van 8 °C tot 10 °C en een temperatuur van het grondwater in de
warmtebron van gemiddeld 16 °C tot 18 °C. Ten opzichte van de in Nederland heersende
bodemtemperatuur van 10 °C tot 12 °C is deze temperatuursverandering niet zodanig
dat de TCB veranderingen verwacht in de andere functies die de bodem voor mens, plant
en dier vervult. Daarom ziet de TCB geen problemen voor de bodem bij de huidige
temperatuursgrenzen van het retourwater.
Bij temperaturen hoger dan 25 °C versnelt de microbiële afbraak van organisch
bodemmateriaal (mineralisatie). De chemische oxidatie versnelt eveneens, mogelijk zelfs
meer dan de microbiële afbraak. Bij temperaturen boven de 45 °C is de mobilisatie van
organisch koolstof groot, waardoor onder meer het opgelost organisch koolstof en
hetgebruik van chemisch zuurstof in het grondwater toenemen. Het bufferend vermogen
van organisch bodemmateriaal voor verontreinigende stoffen, organische
microverontreinigingen en sporenelement neemt hierdoor af. Wanneer de maximale
retourtemperatuur van het in de bodem teruggebrachte water op 25 °C wordt gesteld,
verwacht de TCB in de praktijk geen negatieve invloed op de bufferende werking. Er
treedt dan geen nadelige invloed op het bodemleven op en chemische evenwichten in de
bodem worden niet verstoord.
In het Besluit bodemenergiesystemen is het advies van de TCB vooralsnog gevolgd. Voor
open bodemenergiesystemen is een maximale retourtemperatuur van het geïnjecteerde
water op 25 °C gesteld. Voor gesloten bodemenergiesystemen kan van een iets hogere
temperatuur worden uitgegaan. De retourvloeistof komt dan niet in direct contact met de
bodem. Het thermische invloedsgebied is bij gesloten systemen veel kleiner dan bij open
systemen. Daarom is de temperatuur van de circulatievloeistof op ten hoogste 30 °C
vastgesteld.
In uitzonderingsgevallen kan een hogere temperatuur worden toegestaan. Bij een hogere
temperatuur is vaak samen een hoger energierendement haalbaar. Er moeten dan zo
nodig voorschriften worden gesteld ter bescherming van de bodem en het grondwater
tegen de gevolgen van opwarming door het aanleggen van een warmtebron.
De invloed van de watertemperatuur op de bodem is nog niet precies bekend en daarom
onderwerp van onderzoek. Dit kan leiden tot een beter inzicht wat de maximale
retourtemperatuur van het geïnjecteerde water kan zijn zonder dat dit schade voor de
bodem teweeg brengt. Mochten de lopende onderzoeken als resultaat opleveren dat een
hogere temperatuur geen ongewenste schadelijke effecten voor de bodem heeft, dan zal
de regelgeving met deze nieuwe inzichten in overeenstemming worden gebracht.
7.3

De energiebalans

In het Besluit bodemenergiesystemen wordt een energie balans tussen de warmtebron en
de koudebron verplicht gesteld. Dit houdt in dat de warmtevraag in de winter en de
koudevraag in de zomer, over een aantal jaren gezien, met elkaar in balans moeten zijn.

25
Opwarming van de bodem moet worden voorkomen, omdat het relatief koude
grondwater voor de grote en toenemende vraag naar koeling van grote waarde is. Door
de heersende relatief lage temperatuur van het grondwater in Nederland van 10 °C tot
12 °C, kan het grondwater direct voor de koeling van ventilatielucht worden gebruikt of
aan secundaire koelsystemen worden doorgegeven. Er bestaan weinig andere duurzame
alternatieven voor koeling. Daarom moet volgens de TCB de relatief lage temperatuur
van het grondwater behouden blijven om het grondwater ook op lange termijn voor
koeling te kunnen blijven gebruiken.
In de utiliteitsbouw is de grootte van de koudevraag maatgevend bij het ontwerp van het
bodemenergiesysteem. Hierdoor wordt in de zomer veelal meer warmte opgeslagen dan
er gebruikt wordt in de winter. Wanneer deze warmte niet wordt teruggewonnen stijgt
geleidelijk de temperatuur van het grondwater. Hierdoor kan het grondwater steeds
minder efficiënt voor koeling worden gebruikt. Ook neemt hierdoor de omvang van de
warmtebron en het ruimtebeslag van het bijbehorende thermische invloedsgebied toe.
Om de koude van het grondwater te behouden moet er sprake zijn van een
energiebalans. Dit betekent dat alle warmte die in het grondwater is opgeslagen, ook
weer moet worden teruggewonnen.
Bij grotere bodemenergiesystemen is ook afkoeling van de bodem ongewenst. Hiervoor
zijn verschillende redenen te geven. De belangrijkste reden is dat het thermische
invloedsgebied van een bodemenergiesysteem een groter ruimtebeslag op de ondergrond
legt naarmate de afwijking van de energiebalans groter wordt. Hierdoor neemt de kans
op interferentie met andere bodemenergiesystemen toe. Verder kan afkoeling van het
grondwater, net als opwarming, tot kleine wijzigingen in de grondwaterstroming leiden.
Hoewel de aard, omvang en gevolgen hiervan nog niet goed bekend zijn, is het wenselijk
bij wijze van voorzorg een energiebalans voor te schrijven. Tenslotte kan de goede
werking van het bodemenergiesysteem zelf worden verstoord indien sprake is van te
grote invloedsgebieden rondom de koude dan wel warme bel.
In woningen is er vooral vraag naar warmte. Hierdoor kan, omgekeerd aan het hiervoor
beschreven proces, enige afkoeling van de bodem plaatsvinden. Dit veroorzaakt bij kleine
bodemenergiesysteme n geen probleem voor de bodem. Daarom wordt hiervoor geen
energiebalans vereist, waardoor een koudeoverschot bij kleine bodemenergiesystemen
niet hoeft te worden gecompenseerd. In gebieden waar een groot aantal kleine
bodemenergiesystemen dicht op elkaar zijn geïnstalleerd, kan het cumulatieve effect van
afkoeling wel een probleem worden voor de goede werking van deze systemen. Veelal zal
een dergelijk gebied zijn aangewezen als interferentiegebied. In (beleidsregels ten
behoeve van) de vergunningverlening kan het bevoegd gezag met dergelijke effecten
rekening houden.
7.4

Vermenging van grondwaterkwaliteiten en verzilting

Boringen door waterscheidende lagen in de bodem zijn een punt van zorg.
Het is ongewenst dat grondwater uit verschillende watervoerende pakketten of
grondwater van verschillende kwaliteiten (ook binnen één watervoerend pakket) worden
vermengd. Door vermenging van diepere en ondiepere waterlagen kunnen schone
diepere lagen verontreinigd raken. Door het aantrekken van brak of zout grondwater kan
verzilting van zoet grondwater optreden. Deze effecten kunnen leiden tot verarming van
de diversiteit in grondwaterkwaliteit, met consequenties voor ecosystemen en
(toekomstige) gebruiksmogelijkheden.
Het is daarom van belang dat het doorboren van waterscheidende lagen zorgvuldig
gebeurt. Dit houdt in dat na het plaatsen van het filter de waterscheidingen op de juiste
hoogtes worden hersteld. Na beëindiging van het gebruik moet het
bodemenergiesysteem daarom op zorgvuldige wijze buiten gebruik worden gesteld.
De TCB wijst op het grote aantal boringen ten behoeve van gesloten
bodemenergiesystemen. Vanwege de nadelen van de boringen voor de bodem enerzijds

26
en de geringe opbrengst van gesloten bodemenergiesystemen anderzijds, concludeert de
TCB dat dergelijke systemen niet als een duurzame energiebron kunnen worden
aangemerkt. De regering wil desondanks, om de redenen die in hoofdstuk 1 zijn
toegelicht, ook de toepassing van gesloten bodemenergiesystemen bevorderen. Deze
voorzien door hun specifieke gebruiksmo gelijkheden in een eigen behoefte. Wel worden
in het belang van bescherming van de bodem voorschriften gesteld om risico’s van
boringen voor de bodem tegen te gaan. Verzilting of verontreiniging van schonere
grondwaterlagen zijn nu al een aandachtspunt bij de verlening van watervergunningen
voor open bodemenergiesystemen. Het risico van vermenging van de waterkwaliteit van
verschillende dieptes door het verpompen van grondwater van en naar bronnen wordt
door de lokale situatie bepaald. Dit aspect leent zich daarom minder voor regulering door
middel van algemene regels. Het kan echter wel in de watervergunning worden
meegenomen.
7.5

Verontreiniging

Het gaat hierbij om verspreiding van verontreiniging als gevolg van het in werking zijn
van open bodemenergiesystemen en om verontreiniging vanuit gesloten
bodemenergiesystemen.
Open bodemenergiesystemen
Bij chemische reiniging van de bronnen van een open bodemenergiesysteem kan de
bodem verontreinigd raken. Er moet bij verontreiniging of aantasting van de bodem een
melding op grond van artikel 27 van de Wbb plaatsvinden. Tevens moeten de in artikel
13 Wbb bedoelde maatregelen worden genomen om de ontstane verontreiniging zoveel
mogelijk op te ruimen en verdere verontreiniging te voorkomen.
Het in gebruik hebben van een open bodemenergiesysteem kan ook leiden tot
horizontale of verticale verspreiding van verontreinigingen. In geval van verplaatsing van
een verontreiniging moet een melding op grond van artikel 28 van de Wbb worden
gedaan. Zeker in stedelijk gebied dient degene die een bodemenergiesysteem installeert,
er op bedacht te zijn dat dit gevolgen kan hebben voor daar vaak aanwezige
bodemverontreiniging. De aanwezigheid of aard en omvang hiervan is niet altijd bekend.
De verplichting te onderzoeken of het onttrekken van grondwater tot verspreiding van
verontreiniging kan leiden en wat de gevolgen hiervan kunnen zijn, rust doorgaans op
degene die voornemens is het open bodemenergiesysteem te installeren. Dit kan daarom
een belemmering zijn voor het installeren van dergelijke systemen in stedelijk gebied.
Ook bij de verlening van een watergunning op grond van artikel 6.4, eerste lid, onder b,
van de Waterwet wordt hieraan aandacht besteed. Ook de mogelijke nadelige
beïnvloeding van de nazorg op een saneringslocatie wordt daarbij meegenomen. Bij het
verplaatsen van een reeds bestaande ernstige verontreiniging kan het bevoegd gezag de
vergunning weigeren. De initiatiefnemer zal vooraf zich ervan moet vergewissen of er
een grondwaterverontreiniging in zijn invloedsgebied zit. Een bestaande verontreiniging
hoeft niet altijd een belemmering tot toepassing van open systemen te leiden. Een
bodemenergiesysteem kan bijvoorbeeld worden geïnstalleerd op een zodanige diepte dat
de verontreiniging hierdoor niet wordt beïnvloed. De initiatiefnemer kan in overleg met
bevoegd gezag naar een goede oplossing zoeken. Er is een handreiking (BOEG) 8
opgesteld, waarin oplossingen worden aangegeven. Er lopen daarnaast nog verschillende
onderzoeken en praktijkexperimenten.
Vaak zal de combinatie van een open bodemenergiesysteem en
grondwaterverontreiniging aanleiding zijn om een saneringsplan op te stellen. Onder
saneren wordt ook beheren van de verontreiniging verstaan.

8

De BOEG Handreiking is gepubliceerd op de volgende website:
http://www.senternovem.nl/bodemplus/nieuws/2010/20100429handleiding_boeg.asp

27
Gesloten bodemenergiesystemen
Volgens het Besluit bodemenergiesystemen is het verboden in een gesloten
bodemenergiesysteem bodembedreigende stoffen te gebruiken. Omdat de vloeistof in
een buis zit en niet rechtstreeks de bodemkwaliteit bedreigt, kan onduidelijkheid bestaan
of het nemen van het risico van lekkage onder artike l 13 van de Wbb (zorgplicht) valt.
Daarom is een bepaling opgenomen om dit buiten twijfel te stellen.
Het begrip bodembedreigende stof is omschreven in artikel 1.1 van het
Activiteitenbesluit. Hieronder wordt verstaan: stof die de bodem kan verontreinigen als
bedoeld in paragraaf 3.1 van deel A3 van de NRB. Het begrip NRB is omschreven als:
door InfoMil uitgegeven Nederlandse richtlijn bodembescherming bedrijfsmatige
activiteiten.9
Indien een redelijk vermoeden bestaat dat sprake is van een lekkage van een gesloten
bodemenergiesysteem, moeten maatregelen worden genomen ter voorkoming van
bodemverontreiniging. Het bodemenergiesysteem moet onmiddellijk buiten bedrijf
worden gesteld en de circulatievloeistof moet hieruit worden verwijderd. Het
bodemenergiesysteem mag pas weer in bedrijf worden genomen nadat de lekkage is
gerepareerd.
Indien ten behoeve van het bodemenergiesysteem vloeistof in een buffertank wordt
opgeslagen, moet lekdetectie plaatsvinden om te voorkomen dat lekkage onopgemerkt
blijft. Bij continue meting van de druk in het bodemenergiesysteem kan een
drukverlaging die op lekkage duidt, meteen worden gesignaleerd. Bij kleinere systemen
wordt doorgaans geen buffertank voor de opslag van vloeistof gebruikt. Indien door
lekkage de druk in het systeem wegvalt, slaat de warmtewisselaar uit. Daarom is bij
kleine systemen aparte lekdetectie niet nodig.
7.6

Kwaliteitsborging en verhoging van het energiere ndement

Een integrale benadering van ontwerp, aanleg, beheer, onderhoud en
buitengebruikstelling van de gehele installatie (zowel de ondergrondse als bovengrondse
delen) kan leiden tot verhoging van het energierendement. Hiervoor bestaat momenteel
in de praktijk nog onvoldoende aandacht. De laagste prijs bepaalt te vaak de kwaliteit,
ondanks de wil van veel marktpartijen om hoge kwaliteit te leveren. Deze impasse moet
worden doorbroken.
De Taskforce WKO en de TCB hebben aangeven dat daarom een landelijke uniforme
kwaliteitsborging van bodemenergiesystemen moet worden ingevoerd. Dit kan een
impuls betekenen voor verbetering van de uitvoeringskwaliteit die bij andere
werkzaamheden in de bodem a l zijn nut heeft bewezen. Dit draagt tevens bij aan
realisatie van de doelstellingen van de EG-richtlijn duurzame energie.
De kwaliteitsaspecten van werkzaamheden op of in de bodem zijn in hoofdzaak geregeld
in het Besluit bodemkwaliteit. Op grond van dat besluit mogen werkzaamheden die bij
ministeriële regeling (de Regeling bodemkwaliteit) zijn aangewezen alleen worden
verricht door een overeenkomstig het besluit erkende persoon of instelling. Daarnaast
kunnen op grond van het Besluit bodemkwaliteit ook normdocumenten worden
aangewezen. Hie rin wordt beschreven hoe bepaalde werkzaamheden moeten worden
verricht. Sinds 1 januari 2011 geldt een dergelijke regeling voor boringen. Boringen

9

Dit is wel waarschijnlijk, gezien onder meer de uitspraak van de Vz. van de Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State van 30 augustus 2007, nr. 1200705274. Hierin concludeert de Vz. dat voor overtreding van
artikel 13 van de Wbb niet is vereist dat zich reeds daadwerkelijk verontreiniging van de bodem heeft
voorgedaan. In deze bepaling is immers mede een zorgplicht opgenomen, gericht op het voorkomen van
verontreiniging of aantasting van de bodem. Uit andere uitspraken blijkt dat de zorgplicht betrekking heeft op
handelingen als bedoeld in de artikelen 6 tot en met 11 van de Wbb. Het installeren en in gebruik hebben van
een bodemenergiesysteem zijn handelingen die vallen onder artikel 8 van de Wbb.

28
moeten plaatsvinden overeenkomstig de beoordelingsrichtlijn BRL SIKB 2100 Mechanisch
boren met bijbehorend protocol 2101 Mechanisch boren.
Het is de bedoeling dat op termijn in het kader van het Besluit bodemkwaliteit ook een
erkenningsregeling wordt ingevoerd voor het bodemenergiesysteem als zodanig of
onderdelen of aspecten daarvan (ontwerp, aanleg, beheer, onderhoud of
buitengebruikstelling). Daarmee moet een belangrijke stap voorwaarts worden gezet om
tot kwaliteitsverbetering te komen. In artikel II wordt de wettelijke grondslag in het
Besluit bodemkwaliteit verruimd, zodat het ook mogelijk wordt om bij ministeriële
regeling, overeenkomstig artikel 11.2 van de Wet milieubeheer, bodemenergiesystemen
te regelen.
In het Besluit bodemenergiesystemen is in aanvulling op het Besluit bodemkwaliteit
geregeld dat het uitvoeren van boringen alleen mag worden opgedragen aan een
daarvoor erkend bedrijf dat volgens de toepasselijke normdocumenten werkt. Deze
bepaling richt zich tot de opdrachtgever. Het Besluit bodemkwaliteit richt zich op degene
die de werkzaamheid verricht. Hierdoor is de verplichting om volgens het Besluit
bodemkwaliteit te werken voor iedereen duidelijk vastgelegd. Indien dit niet gebeurt kan
zowel tegen de opdrachtgever als de opdrachtnemer handhavend worden opgetreden.
7.7

Buiten gebruik stellen van bodemenergiesystemen

Om beschadiging van waterscheidende bodemlagen te voorkomen mag het ondergrondse
deel van een bodemenergiesysteem na beëindiging van het gebruik niet worden
verwijderd. De buizen moeten zodanig met een waterondoorlatend materiaal worden
gevuld dat de werking van de afsluitende lagen zoveel mogelijk wordt hersteld.
Het is niet nodig eisen te stellen met betrekking tot warmte- of koudebellen die na de
buitengebruikstelling in de bodem achterblijven. Doordat geen warmte of koude meer
wordt toegevoegd doven deze bellen geleidelijk uit. In combinatie met de regels die
betrekking hebben op de energiebalans, wordt de hierdoor optredende verwarming of
afkoeling van de bodem niet onaanvaardbaar geacht.
7.8

Energierendement

Het energierendement is een van de belangrijkste aandachtspunten bij het ontwerpen en
gebruiken van bodemenergiesystemen. Dit bepaalt namelijk de mate van besparing op
het gebruik van fossiele energiebronnen en in hoeverre de kosten van het systeem
worden terugverdiend via besparingen op de energie- en gasrekeningen. Er zijn
aanwijzingen dat het energiere ndement in de praktijk vaak veel lager is dan bij de
installatie werd verwacht. Dit heeft te maken met ontwerp, uitvoering, gebruik en
onderhoud van het systeem. Op dit moment is het nog niet mogelijk algemene regels
over het te behalen energierendement te stellen. Dit is wel een van de prioriteiten voor
de volgende fase van de regelgeving. In de gebruiksfase gelden kunnen evenmin
voorschriften worden opgenomen over monitoring en registratie van het
energierendement. De hiermee verkregen gegevens zijn namelijk niet nodig voor de
naleving van een voorschrift waarin eisen aan het minimale energierendement worden
gesteld.
Dit betekent niet dat op dit moment helemaal geen rekening kan worden gehouden met
het energierendement van bodemenergiesystemen.
Voor open bodemenergiesystemen is dit mogelijk in de watervergunning. Doelmatig
gebruik van bodemenergie valt binnen de doelstellingen van de Waterwet. In de
watervergunning kunnen voorschriften worden opgenomen over het minimaal vereiste
energierendement van een open bodemenergiesysteem. Het bevoegd gezag kan hieraan
invulling geven door beleidsregels op te stellen, die het bij vergunningverlening hanteert,
zoals het minimaal vereiste energierendement van een systeem. In de watervergunning

29
kunnen verder voorschriften worden opgenomen over monitoring en registratie, die een
beeld geven of het bodemenergiesysteem het vereiste energierendement in de praktijk
ook daadwerkelijk levert. De monitoringsgegevens kunnen aanleiding zijn om het beheer
van het systeem aan te passen.
Indien voor het installeren van een gesloten bodemenergiesysteem een
omgevingsvergunning is vereist, kan hierin ook rekening worden gehouden met het
doelmatig gebruik van bodemenergie. Het bevoegd gezag kan in beleidsregels ten
behoeve van de vergunningverlening aangeven welk energierendement minimaal wordt
vereist. Dergelijke eisen kunnen, net als de vergunning zelf, alleen betrekking hebben op
het installeren van bodemenergiesystemen. Toch kan het zinnig zijn om in individuele
gevallen in de omgevingsvergunning eisen te stellen aan het minimaal vereiste
energierendement, omdat dit de opdrachtgever en de ontwerper dwingt hierover na te
denken. Bovendien kan dan in de gebruiksfase worden gecontroleerd of het
energierendement dat in het vooruitzicht is gesteld, ook daadwerkelijk wordt
gerealiseerd. Dit kan tussen partijen contractueel worden vastgelegd.
Aan de omgevingsvergunning kunnen, anders dan bij de watervergunning het geval is, in
dit geval geen voorschriften worden verbonden. Dit volgt uit artikel 5.13a van het Bor.
Het bevoegd gezag kan alleen vergunning verlenen of vergunning weigeren. Ten behoeve
van de vergunningverlening kunnen beleidsregels worden vastgesteld. Hierin kan
bijvoorbeeld worden aangegeven dat bij vergunningverlening bepaalde systemen uit een
oogpunt van energierendement de voorkeur hebben en dat geen vergunning zal worden
verleend voor andere systemen indien hierdoor de installatie van de voorkeurssystemen
wordt belemmerd.

8. Interferentie
8.1

Algemeen

Bodemenergiesystemen hebben een thermisch invloedsgebied. Hier treedt verwarming of
afkoeling van de bodem (inclusief grondwater) op doordat water in de installatie
aanwezig is of in de grond wordt gebracht dat een andere temperatuur heeft dan de
natuurlijke temperatuur van de bodem van 10 °C tot 12 °C.
Bij open bodemenergiesystemen voor grote kantoren, wooncomplexen vanaf 30 tot 50
huizen, glastuinbouw en industrieterreinen strekt het invloedsgebied zich doorgaans
enkele tientallen meters rondom de bron uit. Er kunnen zich omstandigheden voordoen
waarin sprake is van een nog veel ruimer invloedsgebied.
Bij kleine gesloten bodemenergiesystemen voor afzonderlijke woningen is het
invloedsgebied tot enkele meters beperkt . Bij grotere gesloten bodemenergiesystemen
kan het invloedsgebied ruimer zijn. Ook een beperkt invloedsgebied kan zich tot buiten
de perceelsgrenzen uitstrekken en hierdoor problemen met andere systemen
veroorzaken dan wel tot beperkingen voor het gebruik van naburige percelen leiden (zie
voor een toelichting ook hoofdstuk 13 Privaatrechtelijke aspecten).
In gebieden waar bodemenergiesystemen in elkaars nabijheid worden geïnstalleerd
kunnen invloedsgebieden elkaar overlappen (interferentie). Interferentie is bij
temperatuurverschillen tussen de bronnen ongewenst. Koel grondwater kan dan onder
invloed van een naburig systeem opwarmen en omgekeerd koelt het warme grondwater
van het andere systeem af. Hierdoor vermindert het energierendement van de betrokken
bodemenergiesystemen.
De ruimtevraag die bodemenergiesystemen in woonwijken, kantoorparken en
glastuinbouwgebieden op de ondergrond leggen, is in veel gevallen groter dan het
ruimt eaanbod. Hierdoor neemt de kans op interferentie toe.
Zonder nadere regeling is het beginsel ‘Wie het eerst komt , het eerst pompt’ leidend bij
het installeren van bodemenergiesystemen. Dit houdt in dat nieuwe systemen zich
moeten aanpassen aan reeds aanwezige systemen om te voorkomen dat interferentie
optreedt. Degene die het eerst zijn bodemenergiesysteem installeert, bepaalt wat er

30
verder nog in het gebied kan gebeuren. Latere systemen moeten zich aan dit systeem
aanpassen, omdat anders het verbod op interferentie wordt overtreden. Een bestaand
klein gesloten systeem kan hierdoor een groot collectief open bodemenergiesysteem
blokkeren en het gebied ´op slot zetten´ voor de verdere ontwikkeling van het gebruik
van bodemenergie.
Indien het beginsel ‘Wie het eerst komt , het eerst pompt’ leidend blijft, heeft de overheid
dus geen grip op de ontwikkelingen in het gebied. Ook de belangen van initiatiefnemers
kunnen hierdoor worden geschaad, bijvoorbeeld door een tegenvallend resultaat van de
investering. In een druk gebied kunnen ook sneller conflicten ontstaan tussen eigenaren
van bodemenergiesystemen die elkaar negatief beïnvloeden. Hierdoor kan de bereidheid
om in bodemenergiesystemen te investeren afnemen. Dit kan ertoe leiden dat in
kansrijke situaties van bodemenergie geen gebruik wordt gemaakt.
Het verdient dus aanbeveling vooraf goed na te denken hoe in een gebied optimaal van
de beschikbare bodemenergie gebruik kan worden gemaakt. Relevant zijn de locaties van
de bodemenergiesystemen ten opzichte van elkaar, de typen bodemenergiesystemen die
worden toegepast en de wijze van (collectief of individueel) beheer van de
bodemenergiesystemen.
In het Besluit bodemenergiesystemen zijn bepalingen opgenomen die bij wijze van
basisbescherming het veroorzaken van ongewenste interferentie verbieden. In paragraaf
8.2 wordt hierop uitgebreider ingegaan. Daarnaast is gemeenten en provincies de
mogelijkheid geboden om drukke gebieden aan te wijzen als interferentiegebieden om
een nadere, gebiedsspecifieke invulling te geven aan het basisbeschermingsniveau.
Hierop wordt ingegaan in paragraaf 8.3.
8.2

Interferentie (basisbescherming)

De basisbescherming van het algemene beschermingsniveau houdt in dat een
bodemenergiesysteem niet zodanige interferentie met een eerder geïnstalleerd
bodemenergiesysteem mag veroorzaken dat het doelmatig functioneren van de
desbetreffende systemen kan worden geschaad. Ook de werking van het nieuwe systeem
mag dus niet door interferentie worden geschaad, omdat dan geen doelmatig gebruik
van bodemenergie wordt gemaakt, terwijl wel onnodige risico´s voor de bodem kunnen
optreden. Het is uiteraard in de eerste plaats in het belang van degene die het systeem
wil installeren om rekening te houden met alle bodemenergiesystemen die al aanwezig
zijn, omdat hiermee een aanzienlijke investering is gemoeid, die dan niet het verwachte
rendement oplevert.
Voor open bodemenergiesystemen wordt interferentie meegenomen bij de verlening van
de watervergunning krachtens artikel 6.4, eerste lid, onder b, van de Waterwet (zie
paragraaf 5.4). Er moet bij de installatie van een open bodemenergiesysteem ook
rekening worden gehouden met de gevolgen voor gesloten bodemenergiesystemen.
Er kunnen voorschriften aan de vergunning worden verbonden of beperkingen gesteld,
die op interferentie of doelmatig gebruik van bodemenergie betrekking hebben. In
beleidsregels ten behoeve van de vergunningverlening kan hieraan verdere invulling
worden gegeven.
In het hiernavolgende wordt toegelicht op welke wijze de verschillende categorieën van
bodemenergiesystemen bekend kunnen zijn.
Voor open bodemenergiesystemen kan navraag worden gedaan bij GS, die volgens de
Waterwet (artikel 7.7) als bevoegd gezag voor de verlening een registratie moeten
bijhouden van de vergunningen die zij voor deze systemen hebben verleend. Deze
gegevens worden tevens opgenomen in het Landelijk Grondwater Register (LGR). Dit
register heeft geen wettelijke grondslag maar er zijn hierover afspraken gemaakt tussen
de betrokken bestuursorganen. De gegevens zijn ook openbaar. Het gaat zowel om

31
nieuw te installeren systemen als om reeds geïnstalleerde systemen. Voor de
inwerkingtreding van de Waterwet was hiervoor al een vergunning op grond van de
Grondwaterwet vereist.
Voor gesloten bodemenergiesystemen die binnen interferentiegebieden worden
geïnstalleerd is voortaan een omgevingsvergunning vereist, zodat ook deze systemen
bekend kunnen zijn bij degene die een bodemenergiesysteem wil installeren. Hetzelfde
geldt voor gesloten bodemenergiesystemen met een vermogen van 70 Kw of meer.
Bovendien moet hij ook zelf voor de installatie een omgevingsvergunning aanvragen,
zodat het bevoegd gezag (doorgaans B en W) kan controleren dat er geen
interferentieproblemen te verwachten zijn. Om te weten welke systemen er zijn
geïnstalleerd, kan degene die van plan is voor het installeren van een
bodemenergiesysteem een omgevingsvergunning aan te vragen, vooraf navraag doen bij
de gemeente welke bodemenergiesystemen in de omgeving aanwezig zijn. Hij kan hier
dan bij de aanvraag rekening mee houden, zodat B en W de vergunning niet vanwege
een verkeerd gekozen locatie hoeven te weigeren. B en W zijn niet verplicht een
(openbaar) register van gesloten bodemenergiesystemen in een interferentiegebied bij te
houden. Op grond van de Wet openbaarheid van bestuur zijn de gegevens over
bodemenergiesystemen die het bevoegd gezag ontvangen heeft, echter wel openbaar.
Bestaande gesloten bodemenergiesystemen zullen vaker onbekend zijn/blijven, omdat
deze tot nog toe meestal niet waren gereguleerd. Overwogen is om hiervoor in het
Besluit bodemenergiesystemen een meldingsplicht in te voeren, omdat het met het oog
op het voorkomen van interferentie zeer gewenst is dat alle bodemenergiesystemen
bekend zijn. De Wet milieubeheer biedt hiervoor echter, behalve mogelijk artikel 8.40,
geen duidelijke grondslag. Artikel 8.41, dat de grondslag voor het invoeren van een
meldingsplicht biedt, heeft alleen betrekking op de installatie van nieuwe
bodemenergiesystemen. Wel is in het Besluit bodemenergiesystemen de mogelijkheid
geboden om een vrijwillig een melding voor een bestaand bodemenergiesysteem te
doen. Het voordeel hiervan is dat het systeem dan ook onder de bescherming tegen
interferentie door nadien geïnstalleerde bodemenergiesystemen komt te vallen.
Ter voorkoming van misverstanden die bij de voorbereiding van het Besluit
bodemenergiesystemen bleken te bestaan, wordt over het instrument melding en de
juridische status van een systeem dat al dan niet is gemeld. het volgende opgemerkt.
Een melding is niet meer dan een administratieve verplichting. Voor het legaal aanwezig
zijn van een bodemenergiesysteem is de melding echter niet relevant. Een gesloten
bodemenergiesysteem mag buiten een interferentiegebied zonder meer worden
geïnstalleerd, tenzij hiervoor op grond van andere regelgeving, zoals de provinciale
milieuverordening in grondwaterbeschermingsgebieden, eerst toestemming moet worden
verkregen. Een meldingplichtig bodemenergiesysteem hoeft uitsluitend te voldoen aan de
algemene regels die van het Activiteitenbesluit of het Besluit lozen buiten inrichtingen.
Indien ten onrechte geen melding van de installatie is gedaan, is het
bodemenergiesysteem dus niet illegaal maar is alleen de meldingsplicht overtreden.
In het Besluit bodemenergiesystemen heeft naleving van de meldingsplicht echter wel
andere consequentie die hieraan normaal gesproken niet verbonden is. Alleen
bodemenergiesystemen die overeenkomstig dit besluit (verplicht dan wel vrijwillig) zijn
gemeld, worden ingevolge dit besluit beschermd tegen interferentie door de installatie
van nieuwe bodemenergiesystemen. Met niet bekende bodemenergiesystemen kan bij de
installatie van een nieuw bodemenergiesysteem namelijk moeilijk rekening worden
gehouden.
Omgekeerd is het echter niet zo dat nieuwe systemen ingevolge dit besluit tegen
interferentie van een niet gemeld bestaand systeem beschermd is. Dit zou op zich ook
denkbaar en wellicht gerechtvaardigd kunnen zijn, omdat het nieuwe systeem schade
kan ondervinden van een bestaand systeem waarvan de aanwezigheid in beginsel niet
bekend konzijn. Toch is hiervoor niet gekozen. Hierdoor zou namelijk het niet naleven

32
van de meldingsplicht grote consequenties krijgen, die niet bij dit administratieve
instrument passen. In een dergelijk geval hebben betrokkenen een eigen
verantwoordelijkheid problemen op te lossen. Niet naleving van de meldingsplicht kan
worden gezien als onzorgvuldig handelen jegens eigenaren van percelen binnen het
thermisch invloedsgebied, die eventueel ook een bodemenergiesysteem zouden willen
installeren. Omgekeerd echter kan zorgvuldig handelen voor degene die een nieuw
bodemenergiesysteem wil installeren, inhouden dat hij bij de buren navraag doet of zij
een bodemenergiesysteem in werking hebben, ook al is hij hiertoe niet wettelijk
verplicht.
Overwogen is om in het Besluit bodemenergiesystemen een zogenaamde vergewisplicht
in te voeren. Deze zou inhouden dat degene die voornemens is een
bodemenergiesysteem te installeren, bij de eigenaren van gronden binnen het
thermische invloedsgebied van zijn bodemenergiesysteem navraag moet doen of zij een
(gesloten) bodemenergiesysteem in werking hebben, waaronder bodemenergiesystemen
die niet gemeld zijn. Hierdoor kan hij potentiële interferentieproblemen op het spoor
komen in een stadium waarin zij veelal nog vrij eenvoudig kunnen worden opgelost. Voor
een dergelijke vergewisplicht bleek bij geen van de betrokken partijen tijdens de
voorbereiding van het Besluit bodemenergiesystemen enig draagvlak te bestaan.
Hierdoor kunnen interferentieproblemen met niet geme lde bodemenergiesystemen
binnen de uitgangspunten die bij de opstelling van dat besluit zijn gehanteerd, niet
volledig worden opgelost. Ter voorkoming van teleurstelling over het verwachte
energierendement van een bodemenergiesysteem en conflicten met de buren, wordt hier
wel de aanbeveling gedaan degene die van plan is een bodemenergiesysteem te
installeren, bij zijn buren navraag doet of zij mogelijk al een bodemenergiesysteem in
werking hebben. Hierdoor kan worden voorkomen dat zich onverhoopt toch interferentie
voordoet met een onbekend systeem. Problemen kunnen het eenvoudigst worden
voorkomen voordat een bodemenergiesysteem wordt geïnstalleerd. Dat is in het belang
van alle betrokkenen, omdat anders het risico bestaat dat hun investeringen niet het
beoogde energierendement opleveren. Vooral bestaande gesloten
bodemenergiesystemen zullen niet altijd bekend zijn omdat hiervoor buiten inrichtingen
geen meldingsplicht gold. Wel kunnen deze systemen alsnog vrijwillig worden gemeld
(zie paragraaf 9.2) waardoor zij tegen interferentie door later geïnstalleerde systemen
zijn beschermd.
Het Besluit bodemenergiesystemen bevat geen voorzieningen om conflicten over
interferentie tussen een nieuw geïnstalleerd en een onbekend bestaand gesloten
bodemenergiesysteem op te lossen. Hier hebben betrokkenen zelf een eerste
verantwoordelijkheid. Degene die van plan is een bodemenergiesysteem te installeren,
kan bijvoorbeeld navraag doen bij de grondeigenaren binnen het thermische
invloedsgebied van zijn systeem of zij een bodemenergiesysteem in gebruik hebben. Hij
kan hiermee dan rekening houden bij de locatiekeuze van zijn systeem.
Referentiepunt is het vermogen van het bestaande bodemenergiesysteem op het
moment waarop het nieuwe bodemenergiesysteem wordt geïnstalleerd. Latere
uitbreidingen gelden als nieuwe situaties, die zelf moeten voldoen aan het vereiste dat
geen ongewenste interferentie wordt veroorzaakt.
In het basisbeschermingsregime kan geen rekening worden gehouden met toekomstige
bodemenergiesystemen. Deze systemen zijn immers nog niet bekend bij degene die in
een nieuw systeem wil investeren. Hij kan hiermee dus ook geen rekening houden. Hier
geldt dus het beginsel ‘Wie het eerst komt, het eerst pompt’. Dit beginsel kan alleen in
interferentiegebieden worden doorbroken door het stellen van beleidsregels, zoals in
paragraaf 8.3 zal worden toegelicht.
8.3

Interferentie (aanvullende bescherming in interferentiegebieden)

33
Ter voorkoming van interferentie en anderszins ondoelmatig gebruik van bodemenergie
is in het Besluit bodemenergiesystemen de mogelijkheid opgenomen bij gemeentelijke
verordening interferentiegebieden aan te wijzen. In paragraaf 8.4 wordt toegelicht dat in
uitzonderlijke gevallen gebieden ook bij provinciale verordening kunnen worden
aangewezen.
Aanleiding voor de aanwijzing van een interferentiegebied is dat er in een gebied een
grote vraag naar bodemenergie bestaat of wordt verwacht en het daarom wenselijk is
dat regie wordt gevoerd om vraag en aanbod van ruimte voor bodemenergie op elkaar af
te stemmen. Deze aanpak kan de volgende voordelen hebben.
1. Er kan doelmatiger gebruik van bodemenergie worden gemaakt door een betere
ordening van bodemenergiesystemen.
2. Er kan rekening worden gehouden met omstandigheden die de goede werking van
bodemenergiesystemen kunnen verstoren, zoals cumulatie van
koudeoverschotten van een groot aantal kleine bodemenergiesystemen die op
korte afstand van elkaar liggen.
3. Er kan rekening worden gehouden met toekomstige bodemenergiesystemen die
beleidsmatig de voorkeur hebben omdat hierdoor doelmatiger gebruik van
bodemenergie kan worden gemaakt.
4. Er kan bescherming worden geboden aan (tijdrovende) initiatieven om een groot,
eventueel collectief, bodemenergiesysteem van de grond te krijgen.
5. Het is een instrument om het bevoegd gezag in staat te stellen meer regie op het
gebruik van de ondergrond te geven, met name om het beginsel ´Wie het eerst
komt , het eerst pompt´ te doorbreken.
Het rechtsgevolg van de aanwijzing van een interferentiegebied is dat ook voor het
installeren van een klein gesloten bodemenergiesysteem toestemming is vereist. Dit is
een omgevingsvergunning op grond van de Wabo, behalve voor open
bodemenergiesystemen waarvoor al een vergunning op grond van artikel 6.4, eerste lid,
onder b, van de Waterwet is vereist. Voor een groot gesloten bodemenergiesysteem is
zowel binnen als buiten interferentiegebieden een omgevingsvergunning vereist.
De gemeentelijke (of provinciale) verordening waarbij een interferentiegebied wordt
aangewezen, bevat behalve de gebiedsaanwijzing geen andere regels.
Het bevoegd gezag kan beleidsregels opstellen die het bij vergunningverlening hanteert.
In de beleidsregels kan worden aangegeven welke locaties, typen systemen en vormen
van beheer, gegeven de gebiedspecifieke omstandigheden, in het gebied de voorkeur
hebben. Ook kunnen potentiële conflicten over het gebruik van bodemenergie tussen
eigenaren van naburige percelen worden voorkomen en kan zo meer
investeringszekerheid worden geboden. De beleidsregels zijn gekoppeld aan de
bevoegdheid tot vergunningverlening en niet aan de aanwijzing van het
interferentiegebied. Er kunnen dus ook beleidsregels worden vastgesteld ten behoeve
van verlening van een omgevingsvergunning voor grote gesloten bodemenergiesystemen
buiten interferentiegebieden en voor een watervergunning voor open systemen.
Een bestuursorgaan kan alleen beleidsregels vaststellen voor de toepassing van de eigen
bevoegdheden. Dit blijkt uit artikel 4:81 van de Awb, waarin is bepaald dat een
bestuursorgaan beleidsregels kan vaststellen met betrekking tot een door hem
toekomende of onder zijn verantwoordelijkheid uitgeoefende, dan wel door hem
gedelegeerde bevoegdheid In andere gevallen kan een bestuursorgaan slechts
beleidsregels vaststellen, voor zover dit bij wettelijk voorschrift is bepaald. Een
complicatie is dat voor open en gesloten bodemenergiesystemen verschillende instanties
bevoegd gezag zijn. GS zijn het bevoegd gezag voor open bodemenergiesystemen, B en
W voor gesloten bodemenergiesystemen. Indien in een gebied zowel open als gesloten
bodemenergiesystemen worden verwacht, kan interferentie ook optreden tussen
bodemenergiesystemen waarvoor verschillende bestuursorganen bevoegd gezag zijn. In

34
dat geval moeten de beleidsregels die deze bestuursorganen hanteren goed worden
afgestemd omdat anders bij het nemen van toestemmingsbesluiten
motiveringsproblemen kunnen ontstaan. Omdat het aanwijzen van interferentiegebieden
zowel op gemeentelijk als provinciaal niveau gevolgen heeft, is het zeer gewenst dat in
die fase al grondige afstemming van het te voeren beleid plaatsvindt.
Aan de beleidsregels kan eventueel een masterplan of een ambitiedocument ten
grondslag worden gelegd, waarin een integrale gebiedsvisie wordt gegeven op het
gebruik van de ondergrond in het algemeen en bodemenergie in het bijzonder. In een
masterplan kan het gebruik van bodemenergie worden afgestemd op andere functies van
de ondergrond in het gebied. Het verdient aanbeveling dat het bedrijfsleven en andere
belanghebbenden bij het opstellen van masterplannen en beleidsregels worden
betrokken.
Een masterplan is vormvrij. Het plan kan bijvoorbeeld de vorm hebben van een
structuurvisie ondergrond in de zin van de Wet ruimtelijke ordening. In het SWKO wordt
gewerkt aan een handreiking voor masterplannen.
Behalve beleidsregels en een masterplan of ambitiedocument kan voor de ondergrond
ook een bestemmingsplan in de zin van de Wet ruimtelijke ordening worden vastgesteld.
Er is echter niet als eis gesteld dat de aanwijzing van een interferentiegebied in het
bestemmingsplan plaatsvindt. In dat geval zouden ook alle andere bestemmingen in de
ondergrond in kaart moeten worden gebracht en vastgelegd. Dit gaat de reikwijdte van
het Besluit bodemenergiesystemen te buiten. Een bestemmingsplan kan niet alleen
betrekking hebben op bodemenergiesystemen. De beleidsregels betreffen alleen
bodemenergiesystemen en hun onderlinge beïnvloeding.
De aanwijzing van interferentiegebieden en de vaststelling van beleidsregels hebben
weliswaar ruimtelijke relevantie, maar zijn niet bedoeld als instrumenten voor ruimtelijke
ordening die met het bestemmingsplan concurreren. Het bestemmingsplan blijft het
exclusieve instrument om ruimtelijke bestemmingen juridisch verbindend vast te leggen.
De beleidsregels voor een interferentiegebied kunnen dan ook niet afdoen aan het
geldende bestemmingsplan, dat dus mede bepalend is of een bodemenergiesysteem kan
worden geïnstalleerd. In een bestemmingsplan kan het beleid voor
bodemenergiesystemen desgewenst planologisch worden verankerd. In dat geval kan
ook de waterbeheerder hier een oordeel over geven in het kader van de watertoets die
voor elk bestemmingsplan is voorgeschreven.

8.4

Bevoegd gezag voor de aanwijzing van interferentiegebieden

Interferentiegebieden kunnen volgens de Wbb zowel bij gemeentelijke als provinciale
verordening worden aangewezen.
In het Besluit bodemenergiesystemen is ervoor gekozen dat interferentiegebieden in
beginsel worden aangewezen bij gemeentelijke verordening. Er moet bij de aanwijzing
van interferentiegebieden tussen de betrokken gemeente en provincie goed worden
samengewerkt. In paragraaf 8.3 werd al ingegaan op de vaststelling van beleidsregels
ten behoeve van de vergunningverlening voor bodemenergiesystemen in de
interferentiegebieden.
Een belangrijke reden waarom gemeenten in het Besluit bodemenergiesystemen het
voortouw hebben bij de aanwijzing van interferentiegebieden, is dat de aanwijzing van
een interferentiegebied vooral gevolgen voor gemeenten heeft. Hierdoor wordt namelijk
ook voor de installatie van kleine gesloten bodemenergiesystemen met een vermogen

35
van minder dan 70 kW een omgevingsvergunning krachtens de Wabo verplicht. B en W
zijn hiervoor het bevoegd gezag.
Daarnaast is de gemeente de lokale regisseur, zeker indien het gaat om de afstemming
van lokaal gebruik van schaarse (onder)grond. De gemeente is nu vaak al de
opdrachtgever voor het maken van een masterplan. De aanwijzing van een
interferentiegebied leunt sterk aan tegen de taken van de gemeente in het kader van de
ruimtelijke ordening, met name het opstellen van een bestemmingsplan of een
structuurvisie, en moet daarop worden afgestemd . Ook in andere opzichten is de
gemeente het meest betrokken bij de ontwikkeling van nieuwe woonwijken en ruimtelijke
ontwikkelingen waarbij de stimulering van bodemenergiesystemen aan de orde is, veelal
in samenspraak met de projectontwikkelaar.
Een interferentiegebied kan bij wijze van uitzondering ook bij provinciale verordening
worden aangewezen, indien dit volgens de betrokken gemeente(n) en de provincie
doelmatiger is dan aanwijzing bij gemeentelijke verordening. Dit kan bijvoorbeeld het
geval zijn indien de aanwijzing betrekking heeft op een gebied dat in verschillende
gemeenten is gelegen, bijvoorbeeld een groot glastuinbouwgebied.
Verder kan er aanleiding zijn voor aanwijzing bij provinciale verordening indien een
gemeente naar het oordeel van de provincie nalatig blijft om een interferentiegebied aan
te wijzen. Hierdoor kunnen problemen ontstaan bij de vergunningverlening voor open
bodemenergiesystemen waarvoor GS het bevoegd gezag zijn. Deze problemen hebben
vaak te maken met het optreden van interferentie tussen het open
bodemenergiesysteem en gesloten bodemenergiesystemen. Doorgaans hebben vooral de
kleine gesloten systemen last van interferentie met een groot open systeem. Indien
bodemenergiesystemen volgens het beginsel ´Wie het eerst komt , het eerst pompt´
kunnen worden geïnstalleerd, kan de aanwezigheid van een klein gesloten systeem dat
het eerst is geïnstalleerd, het gebied op slot zetten. Het eerst geïnstalleerde systeem is
beschermd tegen interferentie door later geïnstalleerde systemen. Een open systeem kan
het doelmatig functioneren van het gesloten systeem schaden. De weg voor het open
systeem kan dan alleen op vrijwillige basis worden vrijgemaakt. Indien de eigenaar van
het gesloten systeem niet meewerkt, mag het nieuwe systeem niet worden geïnstalleerd.
Deze voorrangsvolgorde kan door de aanwijzing van een interferentiegebied en het
opstellen van beleidsregels worden doorbroken.
Indien de provincie ter bescherming van open bodemenergiesystemen tegen interferentie
met gesloten systemen, voornemens is een interferentiegebied aan te wijzen, ligt het
voor de hand dat dit met de betrokken gemeente wordt afgestemd. De gemeente kan
dan beoordelen of het zelf het gebied wil aanwijzen. Voorkomen moet ook worden dat de
gemeente later alsnog een (al dan niet overlappend) interferentiegebied aanwijst. Door
de aanwijzing wordt voor de installatie van gesloten bodemenergiesystemen een
omgevingsvergunning verplicht. Hiervoor zijn B en W bevoegd gezag. Aan de aanwijzing
zijn voor de gemeente dus bestuurlijke lasten verbonden. Als B en W beleidsregels
opstellen, ligt het omgekeerd voor de hand dat zij de inhoud hiervan met de provincie
afstemmen. De aanwijzing is imme rs mede bedoeld ter bescherming van open
bodemenergiesystemen, waarvoor GS bevoegd gezag zijn. Bestuursorganen kunnen in
beginsel alleen zichzelf met beleidsregels binden, zodat de bescherming van de open
bodemenergiesystemen afhankelijk is van de gemeentelijke beleidsregels. Gemeente en
provincie zijn voor een goed beleid in het interferentiegebied dus aangewezen op
onderling overleg en afstemming.

9 Procedurele aspecten
9.1

Toepasselijke procedure voor toestemmingsbesluiten

Een belangrijke doelstelling van het Besluit bodemenergiesystemen is de verkorting van
de procedures voor toestemmingverlening voor het installeren van een
bodemenergiesysteem. Op dit moment moet volgens artikel 6.16 van de Waterwet de

36
beslissing op een aanvraag om een vergunning als bedoeld in artikel 6.4, eerste lid,
onder b, van de Waterwet wordt genomen volgens de procedure die is geregeld in de
afdelingen 3.4 van de Awb (de uniforme openbare voorbereidingsprocedure) en 13.2 van
de Wm. Zoals eerder al is aangegeven is de lengte van deze procedure nogal eens reden
om bij bouwprojecten af te zien van het installeren van een dergelijk systeem. Daarom is
in het kader van de Chw aangegeven dat de vergunningprocedure voor open
bodemenergiesystemen moet worden verkort. Artikel 6.16, eerste lid, van de Waterwet
biedt de mogelijkheid om de reguliere voorbereidingsprocedure van de Awb van
toepassing te verklaren. Dit is gebeurd in het nieuwe artikel 6.1c van het Waterbesluit.
Hierin is bepaald dat de afdelingen 3.4 van de Awb en 13.2 van de Wm niet van
toepassing zijn op de voorbereiding van een watervergunning voor een open
bodemenergiesysteem. Dan geldt de reguliere procedure. Hiermee wordt tevens
uitvoering gegeven aan de motie Boelhouwer.
Deze verkorting van de procedure is mogelijk doordat voor de vergunningverlening
uniformerende instructieregels zijn gesteld en het daarnaast de bedoeling is dat in
interferentiegebieden met beleidsregels voor vergunningverlening wordt gewerkt. Hierin
kan informatie over het gebied worden opgenomen. Bij de voorbereiding kan door
inspraak of een andere vorm van betrokkenheid van belanghebbenden inzicht worden
verkregen in de betrokken belangen en daartussen zo nodig een afweging worden
gemaakt. De hierna genoemde omstandigheden die aanleiding zijn om een uitgebreide
openbare procedure voor te schrijven, doen zich dan niet voor.
Indien de reguliere procedure van toepassing is, kan het bevoegd gezag in individuele
gevallen ambtshalve besluiten tot toepassing van de uniforme openbare procedure. Deze
mogelijkheid wordt geboden in artikel 3:10 van de Awb. Hier kan aanleiding voor zijn
indien sprake is van:
- betrokkenheid van veel (mogelijk onbekende) belanghebbenden;
- betrokkenheid van grote belangen;
- een beslissing met een zwaar beleidsmatig karakter.
Voor de installatie van gesloten bodemenergiesystemen geldt momenteel in veel gevallen
geen toestemmingsprocedure. Het Besluit bodemenergiesystemen introduceert hiervoor
in bepaalde gevallen het vereiste van een omgevingsvergunning op grond van de Wabo.
Ook hiervoor geldt de reguliere procedure.
Voor het stellen van maatwerkvoorschriften op grond van het Activiteitenbesluit,
onderscheidenlijk het Besluit lozen buiten inrichtingen, geldt eveneens de reguliere
procedure. Volgens de begripsomschrijving omvat het begrip maatwerkvoorschrift in het
Besluit lozen buiten inrichtingen zowel nadere eisen als bedoeld in artikel 17, derde lid,
van de Wbb, als ontheffingen als bedoeld in art. 65, eerste lid, van de Wbb en een
wijziging, aanvulling of intrekking daarvan, als bedoeld in art. 66, eerste lid, van de Wbb.
Een dergelijk besluit moet worden genomen volgens de openbare
voorbereidingsprocedure. In artikel 2.2, zesde lid, van het Besluit lozen buiten
inrichtingen is aangegeven dat ook in dat geval het maatwerkvoorschrift volgens de
reguliere procedure van de Awb wordt genomen. Dit geldt met name voor de
maatwerkvoorschriften, bedoeld in de artikelen 6.28, tweede lid, en 6.29, derde lid, van
het Besluit lozen buiten inrichtingen.
In de reguliere procedure is er geen gelegenheid tot inspraak op het ontwerp-besluit. Wel
kan achteraf tegen het besluit bezwaar worden gemaakt. Ook is er in twee instanties
beroep mogelijk, eerst op de rechtbank en vervolgens op de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State.
In het hiernavolgende wordt een schematisch overzicht gegeven van de procedure
stappen en het daarmee gemoeide tijdsbeslag.
Reguliere procedure

37

Procedurestap

Aanvraag om beschikking
Voorbereiding van een beschikking
Beslistermijn
Mogelijkheid van verlenging
Bekendmaking
Bezwaarmogelijkheid
Beslissen op bezwaar
Mogelijkheid van verdaging
Beroepsmogelijkheid bij de
Rechtbank
Beroepsmogelijkheid bij de
Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State

Maximale wettelijke termijn

8 weken na ontvangst van aanvraag
Zo kort mogelijke, redelijke
termijn

Geregeld in afdeling/artikel van
de Awb
Afdeling 4.1.1
Afdeling 4.1.2
art. 4:13
art. 4:14

6 weken
6 weken
4 weken
6 weken voor het instellen

art. 6:7
art. 7:10
art. 7:10
art. 6:7; art. 8:1

6 weken

art. 6:7
art. 47 Wet op de Raad van State

Uniforme openbare voorbereidingsprocedure
Procedurestap

Maximale wettelijke termijn

Geregeld in afdeling/artikel van
de Awb

Terinzagelegging ontwerp-besluit
en gelegenheid tot naar voren
brengen van zienswijze of advies
Termijn voor nemen van besluit

6 weken na terinzagelegging van
het ontwerp

art. 3:16

6 maanden na de ontvangst van de
aanvraag
redelijke termijn
pm

art. 3:18

6 weken

art. 6:7 en Art. 47 Wet op de Raad
van State

12 maanden na afloop van de
beroepstermijn

art. 20.1 Wm

Mogelijkheid van verlenging
Beroepsmogelijkheid bij de
Rechtbank
Beroepsmogelijkheid bij de
Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State.
Beslissing op beroep

art. 3:18
pm

9.2 Meldingen
Voor nieuwe gesloten bodemenergiesystemen buiten inrichtingen, geldt een
meldingsplicht op grond van artikel 1.10a juncto artikel 1.10 van het Besluit lozen buiten
inrichtingen.
Een meldingsplicht gold al voor de installatie van gesloten bodemenergiesystemen binnen
inrichtingen. Hiervoor moe(s)t een melding worden gedaan op grond van artikel 1.10 van
het Activiteitenbesluit (voorheen op grond van het Inrichtingen- en vergunningenbesluit
milieubeheer). De installatie van een nieuw bodemenergiesysteem in een bestaande
inrichting moet worden gemeld omdat dan sprake is van een verandering van de
inrichting. Indien de installatie van een bodemenergiesysteem plaatsvindt in een
inrichting die in een interferentiegebied is gelegen, moet hiervoor tevens een
omgevingsvergunning beperkte milieutoets worden aangevraagd. Bij samenloop van de
verplichting een omgevingsvergunning aan te vragen en een melding te doen, is artikel
8.41a van de Wet milieubeheer van belang, op grond waarvan de melding en de
aanvraag gelijktijdig moeten worden gedaan. Indien sprake is van een dergelijke

38
samenloop, joeven gegevens die zowel voor de melding als voor de aanvraag van belang
zijn, slechts één keer aan het bevoegd gezag te worden verstrekt.
Indien buiten een inrichting in een interferentiegebied een gesloten
bodemenergiesysteem wordt geïnstalleerd, moet hiervoor zowel een melding worden
gedaan op grond van het Besluit lozen buiten inrichtingen als een omgevingsvergunning
beperkte milieutoets worden aangevraagd. Ook in deze situatie zullen gegevens die
zowel voor de melding als voor de vergunningaanvraag van belang zijn, slechts één keer
aan het bevoegd gezag hoeven te worden verstrekt.
Voor bestaande gesloten bodemenergiesystemen kan vrijwillig een melding worden
gedaan op grond van artikel 3.29, tweede lid, onder b, 2°, van het Besluit lozen buiten
inrichtingen. Een vrijwillig gemeld systeem valt volgens artikel 3.29, eerste en tweede
lid, onder de bescherming tegen interferentie door na de melding geïnstalleerde
bodemenergiesystemen.
De naleving van de meldingsplicht laat in de praktijk te wensen over.
Er zijn in het geval van bodemenergiesystemen echter enkele omstandigheden die
naleving bevorderen.
Het installeren van bodemenergiesystemen vindt vaak plaats in het kader van
bouwprojecten waarvan de gemeente al op andere wijze op de hoogte is gesteld of
waarbij de gemeente zelfs betrokken is.
Daarnaast kan de projectontwikkelaar één melding doen voor alle
bodemenergiesystemen die hij wil installeren. Dit wordt in het hiernavolgende toegelicht.
Vaak maakt het installeren van een bodemenergiesysteem deel uit van een bouwproject
waarvoor een omgevingsvergunning nodig is. Bij de aanvraag moet worden aangetoond
op welke wijze de EPC-norm wordt gehaald. Bodemenergie is een manier om de EPCnorm te halen en zal dan al snel worden genoemd. Voor inrichtingen waarvoor een
omgevingsvergunning verplicht is, moet bij de vergunningaanvraag worden aangegeven
indien een bodemenergiesysteem aanwezig is, ook als dat systeem zelf niet
vergunningplichtig is, met name een klein gesloten systeem buiten een
interferentiegebied. Op grond van artikel 4.1, eerste lid, onder a, van de Regeling
omgevingsrecht (voorheen artikel 5.1, eerste lid, onder d, van het Inrichtingen- en
vergunningenbesluit milieubeheer) dienen namelijk in de vergunningaanvraag voor het
oprichten of veranderen van een inrichting gegevens te worden opgenomen over de wijze
van energievoorziening.
Voorts is het de bedoeling dat in de erkenningsregeling voor installateurs die
werkzaamheden ten behoeve van het installeren van bodemenergiesystemen verrichten,
de verplichting wordt opgenomen te verifiëren of een melding is gedaan voordat het
systeem mag worden geïnstalleerd. Het bedrijf kan er op worden aangesproken indien dit
niet is gebeurd. Dit kan consequenties voor de erkenning hebben, zeker als controle van
de meldingsplicht stelselmatig achterwege wordt gelaten. Overigens kan degene die
opdracht geeft tot het installeren van een bodemenergiesysteem, ook de installateur
machtigen om namens hem de melding te doen.
Volgens artikel 1:3, derde lid, juncto artikel 4:2 van de Awb kan een melding worden
gedaan door een belanghebbende. Dit kan bijvoorbeeld de projectontwikkelaar zijn of
een aannemer in opdracht van degene die het bodemenergiesysteem laat installeren.
Vrijwillige meldingen zullen veelal door de eigenaar zelf worden gedaan, omdat er na de
installatie van het bodemenergiesysteem behalve voor het periodieke onderhoud van het
systeem geen sprake meer is van betrokkenheid van een installateur die namens hem de
melding kan doen.
De belanghebbende die een melding doet of een aanvraag om een maatwerkvoorschrift
indient, bepaalt zelf op welke bodemenergiesystemen de melding of aanvraag betrekking

39
heeft. Het is ter beperking van de administratieve lasten mogelijk dat een melding of
aanvraag betrekking heeft op meer dan één systeem. De projectontwikkelaar van een
woonwijk kan bijvoorbeeld voor alle bodemenergiesystemen in de wijk een
maatwerkvoorschrift aanvragen door deze systemen eenvoudig op te sommen in de
aanvraag. Voor de melding van de installatie van die bodemenergiesystemen geldt
hetzelfde. Er moet wel voor elk systeem worden voldaan aan alle vereisten voor de
aanvraag of de melding. Zo moet bij een melding die wordt gedaan met betrekking tot
de installatie van een aantal bodemenergiesystemen tezamen voor elk systeem
afzonderlijk alle vereiste informatie worden verstrekt, zoals een kaart waarop de ligging
van het systeem ten opzichte van naburige systemen is aangegeven. Dit kan ook één
kaart zijn, waarop alle systemen zijn aangegeven. Indien een systeem echter niet op de
kaart is aangegeven, heeft de aanvraag of melding geen betrekking op dat systeem. In
het maatwerkvoorschrift moet duidelijk worden aangegeven op welke
bodemenergiesystemen daaraan verbonden voorwaarden betrekking hebben.
9.3

Registratie

In het Besluit bodemenergiesystemen is geen algemene verplichting voor het bevoegd
gezag opgenomen om een register voor bodemenergiesystemen bij te houden. Weliswaar
is het zeer wenselijk dat de aanwezigheid van alle bodemenergiesystemen bekend is en
gemakkelijk kan worden nagetrokken, maar er zijn enkele overwegende redenen om op
dit moment af te zien van een algemene verplichting tot registratie.
Vergunningen voor open bodemenergiesystemen worden momenteel al wel geregisteerd,
namelijk in de grondwaterregisters die overeenkomstig artikel 7.7 van de Waterwet
worden bijgehouden door GS. Omgevingsvergunningen hoeven niet te worden
geregistreerd, evenmin als meldingen.
Meldingen van bodemenergiesystemen vallen niet onder de Wet kenbaarheid
publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken omdat geen sprake is van een
publiekrechtelijke beperking die van overheidswege ter zake van een onroerende zaak is
opgelegd.
Het Landelijk Grondwater Register (LGR) is geen officieel register met een wettelijke
grondslag en mist daarom juridische betekenis.
Er is momenteel geen wettelijke grondslag voorhanden om het bevoegd gezag tot
registratie van omgevingsvergunningen en meldingen te verplichten. Hiervoor is een
wettelijke grondslag nodig op het niveau van formele wet. De voordelen van een nieuw
afzonderlijk register voor bodemenergiesystemen staan in geen verhouding tot de
hiermee gemoeide kosten en inspanningen. Het is daarom de bedoeling te onderzoeken
of te zijner tijd aansluiting kan worden gezocht bij bestaande registers of initiatieven tot
de invoering van een nieuw register, zoals de basisregistratie ondergrond.
Wat betreft meldingen, is het wenselijk eerst meer inzicht te verkrijgen in de kwaliteit,
betrouwbaarheid en volledigheid van de meldingen die in een eventueel register worden
opgenomen. De voorgenomen basisregistratie ondergrond heeft vooralsnog uitsluitend
betrekking op vergunningen en andere toestemmingsbesluiten, maar nog niet op
meldingen en maatwerkvoorschriften.
10. EG-richtlijn hernieuwbare energiebronnen
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de raakvlakken tussen het Besluit
bodemenergiesystemen en de EG-richtlijn hernieuwbare energiebronnen.
De EG-richtlijn hernieuwbare energiebronnen vereist dat de lidstaten meer gaan inzetten
op de ontwikkeling van energie uit hernieuwbare bronnen, zodat het aandeel van deze
bronnen in de totale energievoorziening van de lidstaten toeneemt. De open of gesloten
bodemenergiesystemen waarop het besluit betrekking heeft, vallen onder de definitie van
‘energie uit hernieuwbare bronnen’ in art. 2 van deze richtlijn. Zij worden namelijk als
geothermische energie aangemerkt . Daarom is bij de opstelling van dit besluit
nadrukkelijk ook gekeken naar de doelstellingen van deze richtlijn en de

40
randvoorwaarden die daarin aan regelgeving en procedures met betrekking tot
hernieuwbare energiebronnen worden gesteld.
De bijdrage van de koudebenutting wordt op dit moment niet meegeteld. Dit blijkt in
bijlage VII.
Het Besluit bodemenergiesystemen heeft tot doel de toepassing van
bodemenergiesystemen te stimuleren. Omdat de EG-richtlijn hernieuwbare
energiebronnen de vaststelling van regelgeving voor de toepassing van
bodemenergiesystemen niet specifiek voorschrijft, is het Besluit bodemenergiesystemen
niet noodzakelijk voor de formele omzetting van de richtlijn in Nederlands recht. Hierin
voorziet het National renewable energy action plan. Het Besluit bodemenergiesystemen
kan echter wel worden gezien als een maatregel die
bijdraagt aan de verwezenlijking van de doelstelling van de richtlijn. Een ruimere
toepassing van bodemenergiesystemen kan het aandeel van hernieuwbare
energiebronnen in de totale energievoorziening van Nederland vergroten.
De EG-richtlijn hernieuwbare energiebronnen stelt tevens randvoorwaarden waaraan alle
regelgeving over duurzame energiebronnen, zoals het Besluit bodemenergiesystemen,
moet voldoen. Deze randvoorwaarden staan onder meer in artikel 13 van de richtlijn, dat
betrekking heeft op ‘administratieve procedures, voorschriften en regels’. Dit artikel is te
gedetailleerdheid om hier volledig weer te geven.
Belangrijk uitgangspunt is de verplichting van de lidstaten dat nationale regels voor
toestemmings-, certificerings- en vergunningsprocedures die worden toegepast op (…)
verwarming of koeling uit hernieuwbare energiebronnen evenredig en noodzakelijk zijn.
In het Besluit bodemenergiesystemen is hiermee in overeenstemming. Dit zal hierna kort
worden toegelicht. De verschillende aandachtspunten en randvoorwaarden zijn ook
elders in deze toelichting besproken, omdat de doelstellingen van het Besluit
bodemenergiesystemen en de EG-richtlijn duurzame energie grotendeels samenvallen.
Dit zal hier niet allemaal worden herhaald.
Er wordt zo veel mogelijk uitgegaan van algemene regels die in het hele land van
toepassing zijn, hetgeen de toepassing van bodemenergiesystemen vergemakkelijkt.
Voor open bodemenergiesystemen blijft handhaving van de vergunningplicht echter
wenselijk, omdat toepassing van dergelijke systemen consequenties kan hebben voor
andere belangen en functies van de bodem, zoals het belang van de bescherming van de
kwaliteit van het grondwater ten behoeve van de drinkwaterwinning. Dit vergt een
individuele beoordeling van open bodemenergiesystemen. Wel wordt ten opzichte van de
bestaande situatie (in de meeste gevallen) de vergunningprocedure verkort doordat de
reguliere besluitvormingsprocedure kan worden gevolgd in plaats van de nu nog in artikel
6.16 van de Waterwet voorgeschreven uitgebreide openbare voorbereidingsprocedure.
Bovendien worden de algemene regels voor open bodemenergiesysteem als instructies in
de watervergunning verwerkt, zodat degene die een systeem installeert of in werking
heeft alleen met de vergunning heeft te maken en niet daarnaast ook nog met algemene
regels.
Ook voor gesloten bodemenergiesystemen is in een aantal situaties een vergunning
vereist. Hiermee wordt beoogd de toepassing van bodemenergiesystemen hierdoor te
vergemakkelijken en verbeteren. Er kan namelijk meer zekerheid worden geboden dat de
gedane investeringen het beoogde energierendement opleveren. Ook kan door
toepassing van beleidsregels worden bevorderd dat energiesystemen met een hoger
energierendement worden toegepast.
De vergunningplicht is beperkt tot de installatie van een bodemenergiesysteem en heeft
geen betrekking op het gebruik van het systeem. Hiervoor gelden alleen de algemene
regels.
Ter uitwerking van de algemene randvoorwaarde bevat artikel 13 van de richtlijn voor de
lidstaten nog een aantal specifieke verplichtingen voor nationale regelgeving en
procedures. Deze zijn er allemaal op gericht dat de toepassing van hernieuwbare

41
energiebronnen niet nodeloos wordt belemmerd maar zo mogelijk juist bevorderd. Aan
het vereiste van c oördinatie van regelgeving en procedures (artikel 13, onderdeel a, van
de richtlijn) is voldaan doordat de algemene regels van het Besluit
bodemenergiesystemen worden geïntegreerd in bestaande regelgeving (het
Activiteitenbesluit, het Besluit lozen buiten inrichtingen en het Waterbesluit, de
omgevingsvergunning en de watervergunning), met het doel voor een activiteit met zo
min mogelijk re gels en procedures te volstaan.
Voor de toepassing van een bodemenergiesysteem is één bestuursorgaan als bevoegd
gezag aangewezen (artikel 13, onderdeel c), dat zoveel mogelijk ook bevoegd gezag is
voor alle daarmee samenhangende activiteiten. Voor gesloten bodemenergiesystemen
betekent dit dat doorgaans B en W als bevoegd gezag zijn aangewezen, en voor open
systemen GS (zie hoofdstuk 6 en paragraaf 8.4). Het SWKO voorziet in
informatievoorziening en andere faciliteiten om het gebruik van bodemenergie te
stimuleren (artikel 13, onderdeel b). Een van de doelstellingen van het Besluit
bodemenergiesystemen is dat er voor gesloten en open bodemenergiesystemen zoveel
mogelijk een vergelijkbaar speelveld ontstaat, waarbij geen onderscheid wordt gemaakt
tussen het type systeem dat wordt toegepast of de aanvrager. Er worden niet bij
voorbaat typen bodemenergiesystemen uitgesloten omdat de verschillende
bodemenergiesystemen door hun verschillende kenmerken uiteenlopende
toepassingsmogelijkheden hebben en daardoor ieder in hun eigen behoefte voorzien. Het
beleid is er op gericht de toepassing van alle bodemenergiesystemen te stimuleren,
zowel open als gesloten systemen en zowel grote als kleine. Alle systeme n hebben, de
betrokken belangen en toepassingsmogelijkheden in aanmerking genomen, voldoende
meerwaarde.
Doordat geen specifieke systemen worden voorgeschreven, maar zoveel mogelijk sprake
is van doelvoorschriften, is er ruimte voor verbetering en ontwikkeling (onderdeel d). Het
is de bedoeling dat in het Besluit bodemenergiesystemen in de toekomst ook meer
aandacht wordt besteed aan het energierendement. Vereenvoudiging en verkorting van
vergunningprocedures (artikel 13, onderdeel f) is een belangrijke doelstelling van het
Besluit bodemenergiesystemen. Voor de installatie van kleine gesloten
bodemenergiesystemen buiten interferentiegebieden kan met een melding worden
volstaan. De indieningsvereisten voor een watervergunning voor kleine open
bodemenergiesystemen zullen worden vereenvoudigd. Bij de opstelling van het Besluit
bodemenergiesystemen is er, in overeenstemming met het algeme ne kabinetsbeleid,
naar gestreefd de administratieve lasten voor ondernemers en burgers zo laag mogelijk
te houden (artikel 13, onderdeel e). Dit is toegelicht in paragraaf 14.2.
Op grond van art. 13, lid 3, moet worden gestimuleerd dat decentrale overheden de
toepassing van bodemenergiesystemen bevorderen. Hier draagt het Besluit
bodemenergiesystemen ook enigszins aan bij, maar dit valt vooral onder het SWKO. Het
Besluit bodemenergiesystemen is onderdeel van het totaalpakket van
stimuleringsmaatregelen. De bijdrage van het Besluit bodemenergiesystemen is vooral
faciliterend, doordat decentrale overheden de mogelijkheid wordt geboden
interferentiegebieden aan te wijzen waar beleidsregels kunnen worden vastgesteld ter
ondersteuning van hun beleid om doelmatig gebruik van bodemenergie te bevorderen.
Veel decentrale overheden voeren inmiddels al een actief beleid of zijn bezig met de
ontwikkeling hiervan.
Certificering en kwaliteitsverbetering van bodemenergiesystemen komen aan bod in het
kader van het Besluit bodemkwaliteit (art. 13, lid 6). Artikel 14 van de EG-richtlijn
hernieuwbare energiebronnen gaat over informatie en opleiding. Dat komt eveneens aan
de orde in het kader van het Besluit bodemkwaliteit.
11. Wettelijke grondslagen
In onderstaande tabel is voor de verschillende bepalingen die met het Besluit
bodemenergiesystemen in de bestaande regelgeving worden ingevoegd aangegeven

42
welke wettelijke bepalingen hiervoor de grondslag vormen. Tevens zijn andere relevante
wettelijke bepalingen vermeld. Bepalingen die niet de eigenlijke bevoegdheid bevatten
om bij amvb regels te stellen, zijn niet in de aanhef van het Besluit
bodemenergiesystemen vermeld.
Nieuw artikel
Art. 1.1, lid 1
Art. 1.14b
Art. 3.16c
Art. 3.16d
Art. 3.16e
Art. 3.16f
Art. 3.16g
Art. 3.16h
Art. 3.16i
Art. 6.28a
Art. 1
Art. 1.1
Art. 1.2a
Art. 1.4
Art. 1.5
Art. 1.9a
Art. 1.10a
Art. 3.26
Art. 3.27
Art. 3.28
Art. 3.29
Art. 3.30
Art. 3.31
Art. 3.32
Art. 5.8
Art. 1.1
Art. 2.2a, onder
b
Art. 5.13c
Art. 1.1
Art. 6.1c
Art. 6.11a
Art. 6.11b
Art. 6.11c
Art. 6.11d
Art. 6.11e
Art. 6.11f
Art. 6.11g, lid 1
Art. 6.11g, lid 2

Wettelijke grondslag
Activiteitenbesluit
Art. 8.40, lid 1, Wm
Art. 8.40, lid 1, Wm juncto Art. 8.41, lid 1, Wm
Art. 8.40, lid 1, Wm
Art. 8.40, lid 1, Wm
Art. 8.40, lid 1, Wm juncto Art. 8.42, lid 1, Wm
Art. 8.40, lid 1, Wm juncto Art. 8.42, lid 1, Wm
Art. 8.40, lid 1, Wm juncto Art. 8.42, lid 1, Wm
Art. 8.40, lid 1, Wm
Art. 8.40, lid 1, Wm
Art. 8.40, lid 1, Wm, Art. 8.40, lid 1, Wm
Besluit bodemkwaliteit
Art. 11.2, lid 2, Wm
Besluit lozen buiten inrichtingen
Art. 8, lid 1, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb juncto art. 18, lid 3, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb juncto art. 15, lid 1, onder d, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb juncto (voor lid 2) art. 65, lid 1, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb juncto (voor lid 3) art. 65, lid 1, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb juncto art. 8, lid 3, Wbb en (voor lid 3)
art. 17, lid 3, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb juncto art. 8, lid 3, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb
Art. 8, lid 1, Wbb juncto art. 15, lid 1, onder d, Wbb
Besluit omgevingsrecht
Art. 2.1, lid 1, onder i, Wabo
Art. 2.1, lid 1, onder i, Wabo, juncto art. 2.1, lid 3, Wabo
Art. 2.1, lid 1, onder i, Wabo, juncto art. 2.17 Wabo
Waterbesluit
Art. 6.16, lid 1; art. 6.20, lid 2, Waterwet
Art. 6.16, lid 1, Waterwet
Art. 6.20, lid 2, Waterwet
Art. 6.20, lid 2, Waterwet
Art. 6.20, lid 2, Waterwet
Art. 6.20, lid 2, Waterwet, Art. 8, lid 1, Wbb
Art. 6.20, lid 2, Waterwet
Art. 6.20, lid 2, Waterwet
Art. 6.20, lid 2, Waterwet
Art. 6.20, lid 2, Waterwet

Voor een toelichting op de wettelijke grondslag van de wijziging van het Besluit
bodemkwaliteit wordt verwezen naar paragraaf 5.1. In paragraaf 5.4 wordt ingegaan op
de wettelijke grondslag van enkele bepalingen die in het Waterbesluit zijn opgenomen.

43

12. Uitvoering, handhaving en evaluatie
De algemene regels die voor bodemenergiesystemen in het Activiteitenbesluit en het
Besluit lozen buiten inrichtingen zijn opgenomen, worden op dezelfde wijze uitgevoerd en
gehandhaafd als de andere bepalingen van dat besluit en de daarop gebaseerde
maatwerkvoorschriften. De instructieregels van het Waterbesluit worden in de
watervergunning verwerkt en onderscheiden zich bij de uitvoering en handhaving niet
van de andere vergunningvoorschriften. Dit houdt bijvoorbeeld in dat gedragingen in
strijd met vergunningvoorschriften volgens artikel 6.20, derde lid, van de Waterwet
verboden zijn. Dit verbod kan zowel bestuursrechtelijk als strafrechtelijk worden
gehandhaafd. Handhaving van de erkenningsregeling voor aangewezen werkzaamheden
ten behoeve van bodemenergiesystemen vindt plaats overeenkomstig het Besluit
bodemkwaliteit.
Tijdens de voorbereiding van het besluit is nagegaan of het voor uitvoerende en
handhavende bestuursorganen overzichtelijker zou zijn om alle regels voor
bodemenergiesystemen in één afzonderlijk besluit bij elkaar te zetten. Een dergelijke
aanpak is onder meer bepleit door de VROM-inspectie en de Inspectie van V en W, die
het Besluit bodemenergiesystemen hebben onderworpen aan een toets van de
handhaafbaarheid, uitvoerbaarheid en fraudebestendigheid (de zogenaamde HUF-toets).
Daar is echter niet voor gekozen. Geconcludeerd is namelijk dat dit alleen optische
voordelen zou hebben (die hierna zullen worden toegelicht), maar dat aan een dergelijke
keuze wel belangrijke nadelen zouden zijn verbonden. Het voordeel van integratie van de
regels voor bodemenergiesystemen in het Activiteitenbesluit, het Besluit lozen buiten
inrichtingen, het Bor en het Waterbesluit is dat bedrijven en burgers hierdoor voor hun
activiteiten met zo min mogelijk verschillende regelingen te maken hebben. Bovendien
verlopen voorbereidingsprocedures voor besluiten op dezelfde wijze en zij kunnen
doorgaans voor de verschillende aspecten die aan de orde zijn, worden gebundeld in één
besluit, zoals de omgevingsvergunning of de watervergunning. Ook bestuursorganen
hebben vaak liever alle regels voor een bedrijf in één regeling bij elkaar staan. Indien
bijvoorbeeld in het kader van toezicht een bedrijf wordt bezocht, komt de toezichthouder
daar doorgaans niet langs voor de controle op maar één van de activiteiten die daar
worden verricht, maar voor het geheel.
De keuze voor integratie in geïntegreerde regelgeving kan meebrengen dat de
keuzevrijheid op onderdelen wordt beperkt door eerder gemaakte keuzen. Dat is bij
regelgeving die voor een veelheid van activiteiten geldt, onvermijdelijk.
Een regelgeving als het Activiteitenbesluit wordt veel te ingewikkeld als hier niet strak de
hand aan wordt gehouden maar wordt toegestaan dat er voor min of meer vergelijkbare
problemen verschillende oplossingen worden bedacht.
Voor open bodemenergiesystemen zou het overigens toch al niet voor de hand hebben
gelegen deze in een afzonderlijk besluit voor bodemenergiesystemen te reguleren. Zij
zouden dan daarnaast nog onder de vergunningplicht op grond van artikel 6.4, eerste lid,
onder b, van de Waterwet (voordien de Grondwaterwet) blijven vallen. Door de keuze
voor instructieregels blijft de regulering waarmee bedrijven en burgers te maken hebben,
beperkt tot de watervergunning.
Vaststelling van een afzonderlijke regeling voor alle (gesloten) bodemenergiesystemen
had de regelgeving overigens niet eenvoudiger gemaakt. Inhoudelijk en procedureel zou
dan toch nog steeds bij andere regelgeving aansluiting moet worden gezocht om te
voorkomen dat het door verschillen in inhoud en procedures nodeloos ingewikkeld zou
worden. Dat betekent dat ook in een afzonderlijke amvb onderscheid moet worden
gemaakt tussen bijvoorbeeld open bodemenergiesystemen en gesloten
bodemenergiesystemen, alleen al vanwege de verschillende wettelijke grondslagen voor
regulering. Dan rijst bijvoorbeeld hetzelfde probleem dat in interferentiegebieden
verschillende bestuursorganen bevoegd zijn. Een naadloze aansluiting van een
afzonderlijke regeling voor bodemenergiesystemen op andere regelgeving zou daarbij

44
niet even vanzelfsprekend zijn als bij integratie in die regelgeving ‘automatisch’ het geval
is.
Het kan echter niet worden ontkend dat een afzonderlijke regeling voor
bodemenergiesystemen in eerste instantie gemakkelijker leesbaar zou zijn,
eenvoudigweg daarin doordat alle toepasselijke regels bij elkaar staan en in één,
overigens wel heel veel uitgebreidere regeling, alles te vinden is. Het Besluit
bodemenergiesystemen bevat nu slechts wijzigingsbepalingen die onderdeel vormen van
uitvoerige regelingen die in hun geheel moeilijk zijn te bevatten. Zonder kennis hiervan is
het besluit niet eenvoudig te lezen en te begrijpen. Geprobeerd is dit bezwaar in deze
uitgebreide nota van toelichting zo goed mogelijk te ondervangen, bijvoorbeeld door
schematische overzichten van de toepasselijke regelgeving en van het bevoegd gezag in
de verschillende situaties die zich kunnen voordoen. Het zou echter te ver gaan de
werking van de regelingen waarin de bepalingen voor bodemenergiesystemen zijn
geïntegreerd, hier in algeme ne zin uiteen te zet ten. Er moet echter in dit verband
nogmaals op worden gewezen dat bedrijven en burgers uiteindelijk niet met het Besluit
bodemenergiesystemen te maken hebben, maar met het Activiteitenbesluit of het Besluit
lozen buiten inrichtingen, waarmee zij ook om andere redenen al te maken hebben en
waarin zijn dan ook de bepalingen over bodemenergiesystemen aantreffen. Bij de
voorlichting over bodemenergiesystemen zal wel een totaalbeeld van de toepasselijke
regelgeving worden gegeven.
Het instrument melding neemt in het Besluit bodemenergiesystemen een belangrijke
plaats in. De naleving van meldingsverplichtingen laat in de praktijk nogal eens te
wensen over. In paragraaf 9.2 is toegelicht welke omstandigheden bevorderen dat de
meldingsplicht voor bodemenergiesystemen wel wordt nageleefd.
De ruimte voor het stellen van maatwerkvoorschriften is in het Besluit
bodemenergiesystemen soms bewust ruim gehouden. Voor de formulering is aangesloten
bij vergelijkbare bepalingen die nu al in de regelgeving voorkomen. De reden van de
ruime formulering is dat enerzijds bodemenergiesystemen nog volop in ontwikkeling zijn
en anderzijds de risico´s voor de bodem nog onvoldoende bekend zijn. Voorkomen moet
worden dat het Besluit bodemenergiesystemen ontwikkelingen die de kwaliteit en het
energierendement van bodemenergiesystemen verbeteren, in de weg staat. Er lopen ook
nog diverse onderzoeken naar de risico´s van toepassing van bodemenergiesystemen
voor de bodem, die ertoe kunnen leiden dat bepalingen die in het Besluit
bodemenergiesystemen ter bescherming van de bodem zijn gesteld, in een latere fase
van de regelgeving als nog kunnen worden versoepeld. Dit zal zoals nu valt te voorzien,
niet hoeven te leiden tot aanpassing van het ontwerp van een bodemenergiesysteem,
waardoor achteraf gezien kosten hadden kunnen worden bespaard. Het is gewenst dat er
via de mogelijkheid van het stellen van maatwerkvoorschriften voldoende ruimte wordt
geboden om nu al vast op nieuwe ontwikkelingen in te spelen. Bij het opstellen van het
Besluit bodemenergiesystemen is er wel op gelet dat er in de praktijk naar verwachting
geen grote behoefte zal ontstaan aan het stellen van maatwerkvoorschriften.
In interferentiegebieden zal de toepassing van het Besluit bodemenergiesystemen de
nodige extra inspanningen vergen, omdat samenwerking tussen de gemeente en de
provincie is vereist. Indien er gemeenschappelijk gedragen beleidsregels zijn opgesteld,
zal dit geen bijzondere problemen hoeven op te roepen. Het is van belang dat de
bevoegde instanties elkaar wederzijds goed op de hoogte houden van hun beleid en de
toepassing van de beleidsregels.
Voor kleine bodemenergiesystemen kan veelal worden volstaan met een controle van het
ontwerp van een bodemenergiesysteem. Het beleid is er uiteindelijk op gericht dat alleen
bedrijven die in het kader van het Besluit bodemkwaliteit zijn erkend,
bodemenergiesystemen mogen ontwerpen en installeren. Hierdoor kan de controle op de
naleving van de regels in plaats van op individuele bodemenergiesystemen meer worden

45
gericht op de veelal regionaal of nationaal opererende bedrijven. Het richten van de
handhavingsinspanningen op individuele gevallen zet doorgaans weinig zoden aan de
dijk. Het is effectiever de inspanningen te richten op verbetering van het ontwerp van
bodemenergiesystemen en de vakbekwaamheid van de ontwerpers en installateurs.
Hierdoor kunnen tevens de bestuurlijke lasten worden beperkt. Dit sluit goed aan bij de
doelstellingen van de EG-richtlijn hernieuwbare energiebronnen.
Aanvragen voor een toestemmingsbesluiten kunnen via het omgevingsloket worden
gedaan. Hetzelfde geldt voor meldingen. Hieraan zullen ook de huidige loketten voor de
Waterwet en voor het Activiteitenbesluit worden gekoppeld.
Tijdens de voorbereiding van het besluit is ook een uitvoerbaarheidstoets door
Rijkswaterstaat (RWS) verricht. De toets heeft geen ingrijpende risico’s voor de
uitvoeringspraktijk van Rijkswaterstaat aan het licht gebracht. Rijkswaterstaat deed wel
de aanbeveling een afstemmingsregeling met de Wro op te nemen, om naast de
belangen van doelmatig gebruik van bodemenergie en bodembescherming ook de
belangen van RWS beter te borgen (voor zover deze niet in het kader van de
watervergunning kunnen worden meegenomen). Deze aanbeveling is niet overgenomen
vanwege het ontbreken van een wettelijke grondslag daarvoor. Daarnaast zou een
dergelijke regeling het doel van de Amvb te buiten gaan (zie ook paragraaf 8.3).
Het Besluit bodemenergiesystemen zal worden geëvalueerd nadat hiermee in de praktijk
eerst enige ervaring is opgedaan. Enkele inhoudelijke aspecten die nu nog onderwerp zijn
van lopend onderzoek, komen daarbij in elk geval aan de orde, te weten:
- de mogelijkheid van verhoging van de temperatuur van het water dat in
bodemenergiesystemen mag worden gebruikt;
- de mogelijkheid van verlenging van de periode waarin een energiebalans moet
worden aangetoond;
- de eisen inzake monitoring;
- de mogelijkheid van regulering van het energierendement van
bodemenergiesystemen.
Daarnaast zal aandacht worden besteed aan enkele andere inhoudelijke aspecten:
- de toepassing van bodemenergiesystemen in interferentiegebieden;
- de voortgang bij de certificering van bedrijven en activiteiten met betrekking tot
bodemenergiesystemen in het kader van het Besluit bodemkwaliteit;
- de mogelijkheid algemene regels te stellen voor lozingen op oppervlaktewater,
waardoor voor een deel van de lozingen die plaatsvinden in verband met de
aanleg en het onderhoud van gesloten bodemenergiesystemen, vrijstelling kan
worden verleend van de verplichting hiervoor nog een watervergunning aan te
vragen.
Er zijn ook procedurele aspecten, die voor evaluatie in aanmerking komen, namelijk:
- de mate waarin gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid van het stellen van
maatwerkvoorschriften;
- de mate waarin gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid de
vergunningprocedure te verlengen door toepassing van afdeling 3.4 van de Awb.
Met het oog op de evaluatie wordt tot besluit van deze paragraaf nog ingegaan op het
onderzoek “Duurzame energie: stroomt het?” (zie paragraaf 2.2).
In de ogen van de sector en haar adviseurs worden te strenge eisen gesteld aan de
energiebalans en de mate waarin het grondwater in de bodem mag worden opgewarmd .
Deze punten zijn, zoals gezegd, nog onderwerp van lopend onderzoek. Een ander
knelpunt betreft het optreden van interferentie tussen bodemenergiesystemen. Hiervoor
is in het Besluit bodemenergiesystemen al een regeling opgenomen, doordat de
mogelijkheid wordt geboden om interferentiegebieden aan te wijzen. In beleidsregels ten
behoeve van de vergunningverlening kan dit gebiedsspecifiek worden uitgewerkt.

46
Tot slot wordt gewezen op het knelpunt dat bij de toepassing van open
bodemenergiesystemen in het eerste watervoerende pakket in de bodem vaak
beperkingen worden gesteld in verband met de reservering voor andere doeleinden,
terwijl er volgens de sector wellicht mogelijkheden zijn om bodemenergiesystemen in
hetzelfde watervoerende pakket met andere functies te combineren. Dit knelpunt zal in
de evaluatie worden meegenomen.

13.

Privaatrechtelijke aspecten

Voor de toepassing van bodemenergie is naast de regeling in het Besluit
bodemenergiesytemen ook het privaatrecht relevant.1 0 Met het Besluit
bodemenergiesystemen wordt niet beoogd rechten toe te kennen op grondwater dan wel
het gebruik van bodemenergie.
Grondwater is een zogenaamd ‘res nullius’. Uit art. 5:20, eerste lid, van het Burgerlijk
Wetboek volgt dat grondwater dat zich in de grond bevindt, geen eigendom is van de
eigenaar van de grond zolang het niet naar de oppervlakte is gehaald.
De warmte die zich in de ondergrond bevindt kan, voor zover zij als afzonderlijke
eigenschap van het grondwater te onderscheiden is, geen voorwerp van eigendom zijn,
omdat het geen zaak is.
Op het gebruik van de ondergrond ten behoeve van bodemenergie ligt dus niet bij
voorbaat al een alleenrecht van de grondeigenaar. De eigenaar van de grond kan ook
van de ondergrond gebruik maken (artikel 5.21, eerste lid, van het Burgerlijk Wetboek),
bijvoorbeeld om grondwater of bodemenergie te winnen. Deze bevoegdheid is echter
beperkt indien de eigenaar geen mogelijkheid heeft om zijn macht uit te oefenen dan wel
geen belang heeft om zich tegen een inbreuk te verzetten. Dit is aan de orde indien een
ander dan de grondeigenaar van de bodemenergie in de ondergrond gebruik maakt .
Indien de grondeigenaar zelf van de ondergrond gebruik maakt, moet hij tevens de
wettelijke beperkingen van het eigendomsrecht in acht nemen (artikel 5.21, tweede lid,
van het Burgerlijk Wetboek). In het Besluit bodemenergiesystemen worden beperkingen
gesteld die voor de privaatrechtelijke aspecten van het gebruik van bodemenergie van
belang zijn. Hiertoe kan bijvoorbeeld het voorschrift behoren dat een
bodemenergiesysteem geen interferentie met eerder geïnstalleerde
bodemenergiesystemen mag veroorzaken. Ook de grondeigenaar moet zich hierdoor bij
de installatie van een bodemenergiesysteem houden aan het beginsel ‘Wie het eerst
komt, het eerst pompt’. Dit leidt overigens doorgaans niet tot onmogelijkheid van de
installatie, maar in gevallen van overlappende thermische invloedsgebieden kan het wel
aanleiding geven tot aanpassing van het ontwerp.
In een interferentiegebied moet daarnaast voor het installeren van een gesloten
bodemenergiesysteem eerst een omgevingsvergunning worden aangevraagd. De
aanvraag wordt op interferentie en doelmatig gebruik van bodemenergie getoetst. Het
bevoegd gezag kan beleidsregels opstellen waarin is aangegeven hoe deze toetsing
concreet zal worden ingevuld (eventueel afgeleid van een masterplan of
ambitiedocument).
Deze bestuursrechtelijke aanpak heeft tot doel het installeren en in gebruik hebben van
bodemenergiesystemen in goede banen te leiden, opdat doelmatig van bodemenergie
gebruik wordt gemaakt. Hieraan kan in geval van een vergunningvereiste, met name in
interferentiegebieden, via beleidsregels verdere invulling worden gegeven. Aldus wordt
bevorderd dat het energie rendement van geïnstalleerde bodemenergiesystemen en de
daarmee gemoeide investeringen worden beschermd, het optimaal gebruik van
bodemenergie wordt bevorderd en conflicten tussen buren worden voorkomen. Er kan in
10

De landsadvocaat heeft over de privaatrechtelijke aspecten een advies uitgebracht aan het toenmalige
ministerie van VROM: P.H.J. van Aardenne, R.J.J. Aerts, E.H.P. Brans, W.G. Huijgen, Juridische instrumenten
om te komen tot een meer optimale benutting en verdeling van bodemenergie, Koude-Warmte-Opslag (KWO),
9 januari 2009.

47
de beleidsregels bijvoorbeeld een beleidsmatige voorkeur voor collectieve
bodemenergiesysteem worden aangegeven.
Dit kan leiden tot wettelijke beperkingen van het gebruik van eigendomsrechten ten
behoeve van het installeren van een bodemenergiesysteem, waarmee de grondeigenaar
bij de uitoefening van zijn eigendomsrecht rekening moet houden om te voorkomen dat
hij daarbij inbreuk maakt op rechten van anderen (onrechtmatige daad).
Voor open bodemenergiesysteme n is in dit verband ook nog van belang dat in art. 5.22
van de Waterwet is bepaald dat een onttrekking of infiltratie die krachtens een
watervergunning plaatsvindt, moet worden gedoogd door rechthebbenden van gronden
waarin het grondwater hiervan invloed ondervindt.
Voor gesloten bodemenergiesysteem bestaat een dergelijke wettelijke gedoogverplichting
niet. Zij is ook niet opgenomen in het Besluit bodemnergiesystemen.
Tot slot wordt opgemerkt dat het privaatrecht van belang kan zijn bij het toebrengen van
schade door een bodemenergiesysteem. Indien het systeem door bijvoorbeeld
veranderingen in het grondwaterpeil (zettings)schade toebrengt aan gebouwen in de
buurt, kan de initiatiefnemer/eigenaar van het bodemenergiesysteem mogelijk
aansprakelijk worden gesteld voor de schade. Het feit dat voor het systeem een
vergunning is verleend is slechts van belang voor de gevallen waarin het belang van de
eiser bij de normstelling door de overheid is betrokken (zie het arrest VermeulenLekkerkerker1 1 ).

14.

Bedrijfseffecten

14.1 Markteffecten
De toepassing van open bodemenergiesystemen groeit de afgelopen jaren autonoom met
ruim 10% per jaar. Voor gesloten bodemenergiesystemen bedraagt de groei naar
schatting 30% per jaar. Hierover ontbreken echter exacte cijfers omdat voor deze
systemen geen meldings- of vergunningplicht geldt. De groei komt slechts voor een
beperkt deel voort uit subsidieregelingen of overheidsdruk, maar vooral uit het financiële
voordeel van energiebesparing dat gebruikers genieten. Het doel van dit besluit is om
deze groei vast te houden en zo mogelijk te versnellen door marktbelemmerende
procedures en kosten voor open systemen te verminderen en voor alle
bodemenergiesystemen onzekerheden omtrent het investeringsrendement in verband
met interferentie weg te nemen. Hierdoor zal de groei van open bodemenergiesystemen
mogelijk kunnen toenemen tot 20% of zelfs 30% per jaar. Dit heeft positieve effecten op
het klimaat, maar ook voor gebruikers die de extra investering in een
bodemenergiesysteem veelal in tien tot vijftien jaar terugverdienen. Daarnaast zal extra
groei nieuwe kansen geven aan boorbedrijven, installateurs en adviseurs.
Voor gesloten bodemenergiesystemen was tot nu toe niets geregeld. Dit sterk ongelijke
speelveld met open systemen was niet gebaseerd op de verwachte effecten op de bodem
of andere technisch-inhoudelijke argumenten. De lasten die voortvloeien uit het alsnog
reguleren van gesloten bodemenergiesystemen, zijn zo beperkt mogelijk gehouden. Voor
kleine gesloten bodemenergiesystemen zijn in beginsel alleen enkele algemene regels op
grond van de Wbb gesteld. Grote gesloten bodemenergiesystemen zijn nu al een
inrichting in de zin van de Wm en vallen derhalve onder algemene regels, zoals het
Activiteitenbesluit, of zijn in uitzonderingsgevallen vergunningplichtig
(omgevingsvergunning). Voor die systemen zal op grond van de wijziging van het Bor
voortaan altijd een omgevingsvergunning vereist zijn. In interferentiegebieden wordt
voor alle gesloten bodemenergiesystemen een toestemmingsvereiste gesteld, zoals nu
ook al voor open bodemenergiesystemen geldt. Dit is gewenst omdat ook gesloten
bodemenergiesystemen interferentie kunnen veroorzaken, maar ook omdat op deze wijze
11

HR 10 maart 1972, NJ 1972, 278.

48
in het toestemmingsbeleid rekening kan worden gehouden met bijvoorbeeld een
beleidsmatige voorkeur voor grote collectieve bodemenergiesystemen.
Tegenover een negatief effect van regulering staan ook positieve effecten. De
afwezigheid van enige juridische status gaf gesloten systemen bij met name
overheidsopdrachtgevers een negatief, gemarginaliseerd imago ten opzichte van open
systemen. Dit negatieve beeld werd versterkt doordat de kwaliteit nu nog te sterk wordt
bepaald door de prijs. In het besluit worden gesloten systemen op gelijk niveau gezet als
open systemen en wordt bovendien beoogd een kwaliteitsimpuls te geven.
Het voorko men van onderlinge verstoring (interferentie) heeft een positief effect op het
rendement van zowel open als gesloten systemen en daarmee op de terugverdientijd.
Het efficiënt verdelen van de beschikbare ruimte maakt het mogelijk om op gewilde
locaties veel bodemenergiesystemen te installeren.
De nalevingskosten van het Besluit bodemenergiesystemen zijn nihil. Uit het besluit
vloeien geen extra kosten voort boven op de normale kosten van een kwalitatief
toereikend bodemenergiesystemen. Wel is het zo dat het besluit kostprijsverhogend kan
zijn voor de goedkoopste bodemenergiesystemen die momenteel op de markt zijn. Deze
systemen voldoen echter niet aan de randvoorwaarde ‘duurzaam gebruik van de bodem’.
Dergelijke systemen mogen daarom niet meer worden toegepast. De kosten die
voortvloeien uit de verplichte kwaliteitsverbetering van kwalitatief ontoereikende
bodemenergiesystemen die anders niet meer mogen worden toegepast, worden niet
gezien als extra kosten als gevolg van het Besluit bodemenergiesystemen.
14.2 Administratieve lasten
In deze paragraaf worden de bestuurlijke lasten van het Besluit bodemenergiesystemen
in beeld gebracht. Het ontwerp van dit besluit is voorgelegd aan het Adviescollege
toetsing administratieve lasten (Actal). Het College heeft besloten het besluit niet te
selecteren voor een toets op de gevolgen voor de administratieve lasten.
De administratieve lasten zijn berekend op grond van het standaard kostenmodel van
Actal. Hierbij zijn de informatieverplichtingen van bedrijven in kaart gebracht. Bij de
berekening van administratieve lasten is uitgegaan van een nulsituatie van 1200 open
bodemenergiesystemen in 2009 en 10.000 gesloten bodemenergiesystemen in
Nederland. Er is gerekend met een vaste groei van 15% (ervan uitgaande dat de amvb
bijdraagt aan de realisatie van een deel van de potentiële groei die ten opzichte van de
huidige groei van 10% per jaar mogelijk is) voor de open systemen en 30% voor de
gesloten systemen.
De hier gepresenteerde administratieve lasten zijn exclusief de lasten van monitoring.
Weliswaar moeten er gegevens worden bijgehouden en geregistreerd, maar dit is ook
nodig in verband met de controle van de goede werking van het systeem en het
behaalde energierendement. Het besluit bodemenergiesystemen bevat geen verplichting
om dergelijke gegevens op te sturen naar het bevoegd gezag en brengt in zoverre geen
administratieve lasten mee.
De administratieve lasten die het Besluit bodemenergiesystemen meebrengt, zijn zeer
beperkt. Het grootste deel van de administratieve lasten in verband met
bodemenergiesystemen wordt nu al gemaakt in verband met de verplichting dat voor
open bodemenergiesystemen een watervergunning moet worden aangevraagd.
De administratieve lasten voor open bodemenergiesystemen bedragen momenteel € 1,7
miljoen per jaar. Na de inwerkingtreding van het besluit zullen deze kosten licht dalen
naar € 1,6 miljoen per jaar. Per bodemenergiesysteem bedragen de lasten gemiddeld €
9.300,-. Het grootste deel van deze lasten gaan op aan de effectenstudie (60%) en de
vergunning-aanvraag (30%). Deze lasten moeten worden beoordeeld in verhouding tot

49
de hoge investeringskosten van enkele tonnen die met de installatie van een open
bodemenergiesysteem zijn gemoeid. De lichte afname van de lasten wordt verwacht bij
de effectenstudies voor systemen in interferentiegebieden. Hier zullen masterplannen
voor de ondergrond en daarvan afgeleide beleidsregels worden vastgesteld. Om deze te
kunnen opstellen zullen gegevens over de ondergrond worden verzameld en
gepubliceerd, zoals een beschrijving van de geohydrologie in het gebied. Van deze
gegevens kan ook gebruik worden gemaakt ten behoeve van de vergunningaanvraag,
bijvoorbeeld als basisinformatie in de modelberekeningen die worden uitgevoerd om de
effecten van een open bodemenergiesysteem in kaart te brengen. Omdat verwacht wordt
dat veel drukke gebieden als interferentiegebieden zullen worden aangewezen, wordt het
aantal open bodemenergiesystemen dat gebruik kan maken van de informatie in
masterplannen op 30% van de vergunningplichtige systemen geschat. Hiermee wordt
tevens uitvoering gegeven aan de motie Boelhouwer om de kosten van onderzoek te
beperken.
Voor kleine open bodemenergiesystemen, naar verwachting 5% van het totale aantal
open systemen, zullen, mede in het licht van de motie Boelhouwer, door aanpassing van
de Waterregeling de vereisten voor de vergunningaanvraag en de daarbij te verstrekken
gegevens en onderzoeksresultaten worden vereenvoudigd. Voor deze systemen is een
eenvoudige effectenstudie, die zich beperkt tot berekening van de invloedsafstand,
toereikend om een vergunning te kunnen verlenen.
Het voordeel van het verkorten van de proceduretijd voor verlening van een
watervergunning voor een open bodemenergiesysteem van 6 maanden naar 2 maanden
zal eveneens voordelen voor de aanvragers opleveren. Dit voordeel is niet in geld
uitgedrukt.
Voor gesloten systemen ontstaan nieuwe administratieve lasten, omdat deze systemen
deels niet eerder wettelijk werden geregeld (wel voor zover deze in een inrichting waren
gelegen of zelf een inrichting vormden). Door het grote aantal gesloten systemen komt
dit uit op € 0,6 miljoen per jaar (gemiddeld € 360 per nieuw systeem). Deze kosten gaan
vooral op aan meldingen en vergunningen. Naar verwachting zal voor 50% van de
gesloten bodemenergiesystemen met een melding kunnen worden volstaan. Met een
melding is een tijdsbesteding van twee uur gemoeid. Deze kosten kunnen laag worden
gehouden doordat gebruik kan worden gemaakt van een digitaal loket. Bovendien zullen
aan het vermogen gekoppelde standaardafstanden van het thermisch invloedsgebied
mogen worden gehanteerd, zodat geen berekeningen nodig zijn. Hierbij is rekening
gehouden met de motie Boelhouwer.
Uitgangspunt bij de kosten voor de meldingen en aanvragen van vergunningen is dat
individuele gesloten bodemenergiesystemen die in projectmatig verband in
nieuwbouwwoningen worden geplaatst, gebundeld kunnen worden gemeld of
aangevraagd. De aanname is dat dit voor 50% van de nieuwe gesloten systemen het
geval zal zijn, en dat daarvoor gemiddeld per 25 systemen een gebundelde melding of
aanvraag zal worden gedaan.
Voor gesloten bodemenergiesystemen met een vermogen van minder dan 70 kW zal in
de effectenstudie doorgaans kunnen worden uitgegaan van standaardafstanden van het
thermische invloedsgebied. Daarnaast wordt aanbevolen (niet voorgeschreven) een korte
inventarisatie te doen of in de nabije omgeving andere systemen aanwezig zijn, omdat
het doorgaans vrij eenvoudig is interferentieproblemen met bekende systemen vooraf te
voorko men. Zo moet er met name rekening mee worden gehouden dat niet alle
bestaande gesloten bodemenergiesystemen bekend zijn, doordat hiervoor geen
meldingsplicht geldt. Het inventariseren van naburige bodemenergiesystemen brengt een
zeer beperkte belasting mee, omdat de invloedsgebieden van de kleine gesloten
systemen waar het om gaat, klein zijn. Indien hierdoor problemen kunnen worden
voorkomen, zijn de opbrengsten groot. Omdat er geen ´vergewisplicht´ is gesteld, zijn
de kosten van de inventarisatie niet meegenomen bij de berekening van de
administratieve lasten.

50
De kosten van vrijwillige meldingen van bestaande bodemenergiesystemen zijn niet
meegenomen.
In de berekeningen is ervan uitgegaan dat 5% van de nieuwe gesloten
bodemenergiesystemen een vermogen van 70 kW of meer heeft. In dat geval is een
berekening van het thermische invloedsgebied nodig en kan niet met standaardinvloedsafstanden worden volstaan.
Zowel voor open en gesloten bodemenergiesystemen moet een melding van buitengebruikstelling worden gedaan. De hiermee gemoeide administratieve lasten zijn zeer
beperkt. De levensduur van een bodemenergiesysteem kan tientallen jaren bedragen.
Voor open bodemenergiesystemen wordt uitgegaan van een levensduur van gemiddeld
vijftig jaar.
Internetfaciliteiten voor het indienen van meldingen en vergunningaanvragen en voor
registratie zullen door de rijksoverheid worden ontwikkeld en de invoering zal worden
begeleid vanuit Infomil, waardoor de administratieve lasten beperkt kunnen blijven tot de
genoemde bedragen.
Opgeteld over alle bodemenergiesystemen leidt het Besluit bodemenergiesystemen tot
een toename van administratieve lasten van € 0,5 miljoen per jaar.
De administratieve lasten die voor burgers uit het Besluit bodemenergiesystemen volgen,
zijn nihil. De meldingen voor de installatie van een nieuw systeem zullen doorgaans door
de installateur namens hen worden gedaan. Daarom zijn deze meldingen in het
voorgaande al meegenomen onder de administratieve lasten voor bedrijven. De melding
van bestaande bodemenergiesystemen zal doorgaans wel door burgers worden gedaan,
omdat bij die systemen alleen nog bedrijven voor periodiek onderhoud betrokken zijn. De
hiermee gemoeide lasten zijn beperkt . Zij worden niet aan dit besluit toegerekend omdat
de melding op basis van vrijwilligheid geschiedt. Een melding heeft tot gevolg dat het
systeem voortaan tegen interferentie door na de melding geïnstalleerde
bodemenergiesystemen is beschermd. Elke burger kan zelf een afweging maken tussen
de kosten van de melding en de voordelen die dit oplevert.
In onderstaande tabel worden de administratieve lasten voor en na de inwerkingtreding
van het Besluit bodemenergiesystemen met elkaar vergeleken. Het grootste deel van
deze lasten houdt geen verband met het besluit, maar is een gevolg van de bestaande
vergunningplicht voor open bodemenergiesystemen op grond van de Waterwet.

Systemen
Open
Gesloten

Oude lasten
(€ per jaar)
€ 1,7 miljoen
€ 0

Nieuwe lasten
(€ per jaar)
€ 1,6 miljoen
€ 0,6 miljoen

Totaal

€ 1,7 miljoen

€ 2,2 miljoen

De kosten van kwaliteitsborging kunnen pas op termijn worden bepaald, wanneer de
daartoe behorende protocollen zijn opgesteld. Deze kosten zijn echter geen uitvloeisel
van het Besluit bodemenergiesystemen, maar zullen een gevolg zijn van het Besluit
bodemkwaliteit. Op dit moment gelden alleen eisen ten aanzien van boringen. Hieraan
moet ook worden voldaan bij het installeren van een bodemenergiesysteem, maar dat is
zonder het Besluit bodemenergiesystemen ook al zo.
14.3

Bestuurlijke lasten

51
In deze paragraaf zijn de bestuurslasten in beeld gebracht. In de Financiële
Verhoudingswet is bepaald dat de financiële gevolgen worden aangegeven van
beleidsvoornemens van het rijk die leiden tot een wijziging van taken voor gemeenten of
provincies. De bestuurlijke lasten geven een indicatie van de kosten die voor provincies
en gemeenten uit de regelgeving voortvloeien.
In totaal zullen de extra bestuurlijke lasten die met de uitvoering van het Besluit
bodemenergiesystemen zijn gemoeid, naar verwachting met ongeveer € 0,2 miljoen per
jaar bedragen. Dit is vooral een gevolg van de regulering van gesloten systemen en de
vaststelling van beleidsregels voor interferentiegebieden.
De bestuurlijke lasten voor provincies zullen licht dalen. Dit is het gevolg van de
uniformering van technische voorschriften en het vooraf sturen via beleidsregels in
interferentiegebieden. Ook wordt de proceduretijd voor vergunningverlening korter en
zijn hier minder inspanningen mee gemoeid. In deze daling zijn extra kosten voor het
opstellen van beleidsregels voor interferentiegebieden door de provincies verdisconteerd.
Aangezien provincies al werken volgens de gevraagde systematiek zullen de eenmalige
lasten gering zijn. In totaal gaat het om € 50.000 (0,05 miljoen) voor alle provincies
tezamen.
Voor gemeenten ontstaat rondom gesloten systemen een grotendeels nieuwe taak. Het
besluit verplicht tot vergunningverlening voor grote gesloten systemen (een zeer kleine
groep). Daarnaast moeten kleine gesloten systemen worden gemeld. Ook zullen
bestaande gesloten systemen vrijwillig kunnen worden gemeld, teneinde ze onder het
beschermingsregime tegen interferentie te brengen. In totaal gaat het om een bedrag
van ongeveer €0,3 mln.
De aanwijzing van interferentiegebieden is een eigen keuze. In interferentiegebieden zijn
ook kleine gesloten systemen vergunningplichtig. De verwachte bestuurlijke lasten die
hiermee gemoeid zijn (ongeveer 1 € mln), worden niet toegerekend aan het Besluit
bodemenergiesystemen, omdat het besluit hier niet toe verplicht.
Per gemeente komen de extra bestuurlijke lasten als gevolg van het Besluit
bodemenergiesystemen neer op ongeveer € 700,- per jaar en € 100,- eenmalig voor de
vrijwillige meldingen. In totaal gaat het om € 40.000 (0,04 miljoen) voor alle gemeenten
tezamen.
Aangenomen wordt dat één op de vier gemeenten interferentiegebieden zal aanwijzen,
gemiddeld vier per gemeente. Deze zullen over de loop van tien jaar worden
aangewezen, met koplopers, middenmoot en volgers. De huidige lasten van de
gemeenten betreffen de investeringen die een aantal gemeenten al hebben gedaan voor
het opstellen van masterplannen en beleidsregels voor bodemenergie.
Voor de provincies is aangenomen dat zij de komende jaren 1 tot 2 maal per jaar een
interferentiegebied aanwijzen en het voortouw nemen bij het ontwikkelen van
beleidsregels daarvoor.
Internetfaciliteiten voor indienen van meldingen en ontheffingsaanvragen en voor
registratie zullen door de rijksoverheid worden ontwikkeld en de invoering zal worden
begeleid vanuit infomil, waardoor de bestuurlijke lasten beperkt kunnen blijven tot het
genoemde bedrag.

Provincie
Gemeente

Oude lasten
[€ per jaar]
€ 0,8 miljoen
€ 0 miljoen

Nieuwe lasten
[€ per jaar]
€ 0,7 miljoen
€ 0,3 miljoen

Eenmalige lasten
[€]
€ 0,05 miljoen
€ 0,04 miljoen

Totaal

€ 0,8 miljoen

€ 1,0 miljoen

€ 0,09 miljoen

52
15.

Milieueffecten

In voorgaande hoofdstukken is al uitgebreid ingegaan op de verschillende relevante
milieueffecten. Deze worden hier alleen nog even opgesomd.
Energiebesparing en het gunstige klimaateffect zijn de belangrijkste redenen om de
toepassing van bodemenergiesystemen te stimuleren.
In dit besluit worden randvoorwaarden gesteld om te voorkomen dat grootschalige
toepassing van bodemenergiesystemen tot nadelige gevolgen voor de bodem zal leiden
(zie hoofdstuk 7).
Lozingen van spoelwater op oppervlaktewater na aanleg of bij onderhoud van een
bodemenergiesysteem kunnen gevolgen hebben voor de waterkwaliteit. Hiervoor moet
een vergunning op grond van artikel 6.2 van de Waterwet worden aangevraagd. Bij
lozing op het riool is de Wm van toepassing. Als beide opties niet mogelijk zijn vindt
afvoer per vrachtwagen plaats voor lozing elders, overeenkomstig de daarop
toepasselijke regels.
Open bodemenergiesystemen kunnen een lokale invloed hebben op de stijghoogten in
de watervoerende pakketten en op het grondwaterpeil. Dit is van belang in de nabijheid
van gevoelige natuurgebieden, landbouwgronden, rond zettingsgevoelige gebouwen en
objecten, andere grondwateronttrekkingen of archeologische waarden. Hiermee wordt
rekening gehouden bij het afgeven van een watervergunning of bij de toepassing van
specifieke regelgeving die hierop betrekking heeft (Natuurbeschermingswet 1998,
Monumentenwet, andere onderdelen van de Waterwet, provinciale en gemeentelijke
verordeningen).

16.

Consultatie en inspraak

Bij de voorbereiding van het Besluit bodemenergiesystemen is intensief overleg gevoerd
met de koepelorganisaties van de provincies (het Interprovinciaal Overleg (IPO)),
gemeenten (de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)) en waterschappen (de
Unie van Waterschappen). Ook afzonderlijke provincies en gemeenten zijn geraadpleegd.
Voorts is overleg gevoerd met adviseurs en belangenbehartigers op het gebied van
bodemenergiesystemen (IF-technology, Nederlandse Vereniging voor Ondergrondse
Energieopslagsystemen (NVOE)). Verder is er contact geweest met enkele
belanghebbende partijen, zoals VEWIN (Vereniging van waterbedrijven in Nederland),
Stichting Warmtepompen en vertegenwoordigers uit de glastuinbouw. Bij de
voorbereiding is kennis genomen van en zoveel mogelijk rekening gehouden met de
belangen en wensen van betrokken partijen.
Reacties inspraakprocedure PM
[Het ontwerp besluit doorloopt een formele inspraakprocedure, de zogenoemde
voorhangprocedure. Dit betekent dat het ontwerpbesluit na behandeling in de
Ministerraad wordt overgelegd aan het parlement en in de Staatscourant wordt
bekendgemaakt. Voor een ieder bestaat de mogelijkheid om gedurende vier weken
opmerkingen over het ontwerp in te dienen.]

17.

Notificatie aan de Europese Commissie

PM
(Het Besluit bodemenergiesystemen moet worden genotificeerd aan de Europese
Commissie omdat het technische voorschriften bevat. Hierdoor worden de Europese
Commissie en andere lidstaten in de gelegenheid gesteld desgewenst een reactie te
geven)

53

ARTIKELSGEWIJS
ARTIKEL I – gesloten bodemenergiesystemen binnen inric htingen
In het bestaande hoofdstuk ‘installaties’ van het Activiteitenbesluit is een nieuwe
paragraaf 3.2. 6 ‘Installeren en in werking hebben van een gesloten
bodemenergiesysteem´ ingevoegd.
De algemene regels in het Activiteitenbesluit gelden niet voor bodemenergiesystemen in
gpbv-inrichtingen. Voor een dergelijke inrichting is een omgevingsvergunning vereist.
A – definities (artikel 1.1, eerste lid, Activiteitenbesluit )
Deze bepaling bevat alleen een omschrijving van het begrip gesloten
bodemenergiesysteem, waarop paragraaf 3.2.6 betrekking heeft. Zie voor een toelichting
hoofdstuk 3.
Het leek niet nodig een omschrijving van het begrip ‘vermogen’ op te nemen. Dit begrip
wordt namelijk in zijn normale betekenis gebruikt.
Onder het vermogen van een gesloten bodemenergiesysteem wordt verstaan: de
grootste hoeveelheid energie die een gesloten bodemenergiesysteem per tijdseenheid
kan leveren of afnemen, uitgedrukt in watt (W).
Onder het vermogen van een open bodemenergiesysteem wordt verstaan: de
hoeveelheid energie die een open bodemenergiesysteem per tijdseenheid kan leveren of
afnemen bij het ten hoogste vergunde onttrekkingsdebiet, uitgedrukt in W.
B - bij de melding te verstrekken gegevens (artikel 1.14b Activiteitenbesluit)
Indien binnen een inrichting een bodemenergiesysteem wordt geïnstalleerd of gewijzigd,
moet hiervan melding worden gedaan aan het bevoegd gezag krachtens artikel 1.10 van
het Activiteitenbesluit. Hierbij moet voor het bodemenergiesysteem een beperkt aantal
extra gegevens worden geme ld. Deze zijn opgesomd in het nieuwe artikel 1.14a. De
opsomming is zo beperkt mogelijk gehouden in verband met de administratieve
lastendruk.
Een aantal gegevens is nodig ter voorkoming van interferentie met andere
bodemenergiesystemen, zoals een kaart waarop de ligging van het
bodemenergiesysteem en zijn invloedsgebied is aangegeven. Er is een kleinere schaal
van 1:1.000 (in artikel 1.10 is dit 1:10.000) voorgeschreven, omdat ook de omgeving
van de inrichting moet worden aangegeven. Ook de diepte waarop het
bodemenergiesysteem wordt geïnstalleerd moet worden gemeld.
Er moet ook worden gemeld wie het systeem installeert en wie de daartoe benodigde
boringen uitvoert. Dit houdt verband met het vereiste dat bepaalde werkzaamheden,
zoals boringen, die volgens het Besluit bodemkwaliteit alleen mogen worden uitgevoerd
door een daartoe overeenkomstig het Besluit bodemkwaliteit erkend bedrijf.
Gegevens over de kenmerken van het bodemenergiesysteem moeten nu al op grond van
artikel 1.10, derde lid, onder d, van het Activiteitenbesluit worden verstrekt. Het betreft
gegevens over ‘de aard en omvang van de activiteiten en processen in de inrichting’.
Hierbij kan worden gedacht aan zaken als het type systeem, het vermogen en het
energierendement en voor gesloten bodemenergiesystemen de lengte van de buizen.
De gegevens hoeven niet te worden gemeld indien zij bij de aanvraag om een
omgevingsvergunning zijn verstrekt. Dit geldt voor het installeren van een gesloten
bodemenergiesysteem met een vermogen van 70 kW of meer of een kleiner gesloten
bodemenergiesysteem in een interferentiegebied. De gegevens die bij de aanvraag
moeten worden verstrekt, zijn aangewezen bij ministeriële regeling op grond van artikel
4.4, eerste lid, van het Bor.

54
C – inhoudelijke voorschriften voor bodemenergiesystemen
Artikel 3.16c Activiteitenbesluit - reikwijdte van paragraaf 3.2.6 en aanvullende
begripsomschrijving
In dit artikel is aangegeven dat de bepalingen in paragraaf 3.2.6 alleen betrekking
hebben op gesloten bodemenergiesystemen. Alle open bodemenergiesystemen vallen
onder de Waterwet. Eventueel bij provinciale verordening van de watervergunning
vrijgestelde open bodemenergiesystemen vallen niet onder het Activiteitenbesluit.
Artikel 3.16d Activiteitenbesluit - circulatievloeistof – le kdetectie - lekkage
Artikel 3.16d vormt een nadere invulling van de algemene verplichting ingevolge artikel
2.9 van het Activiteitenbesluit. Hierin is het volgende bepaald: Indien in een inrichting
een bodembedreigende activiteit wordt verricht worden bodembeschermende
voorzieningen en bodembeschermende maatregelen getroffen waarmee een
verwaarloosbaar bodemrisico wordt gerealiseerd.
De begrippen bodembedreigende stof, bodembeschermende voorziening,
bodembeschermende maatregel en verwaarloosbaar bodemrisico worden omschreven in
artikel 1.1 van het Activiteitenbesluit.
Het gaat vooral om stoffen die aan het water worden toegevoegd om bevriezing te
voorkomen en om schoonmaakmiddelen.
Bij het gebruik van verontreinigende stoffen in gesloten bodemenergiesystemen kan
verontreiniging optreden op een diepte waarop verwijdering van de verontreiniging niet
mogelijk is. Daarom zijn in het tweede en derde lid maatregelen voorgeschreven
teneinde verontreiniging te voorkomen en zo spoedig mogelijk te ontdekken. Deze
bepalingen zijn niet alleen van toepassing op bodembedreigende stoffen omdat ook
andere stoffen bij lekkage de bodem kunnen verontreinigen indien zijn gedurende
langere tijd, al dan niet onopgemerkt, in de bodem terechtkomen. Bij lekkage moet de
circulatievloeistof daarom uit de buizen moet worden gehaald (tweede lid). Het systeem
mag pas weer in gebruik worden genomen nadat de lekkage is verholpen.
Bij opslag van de circulatievloeistof in een buffertank moet lekdetectie worden toegepast
en moet de druk continu worden gemeten (derde lid). Zonder deze voorzieningen zou het
een tijd kunnen duren voordat een lekkage wordt opgemerkt. Bij andere
bodemenergiesystemen is een dergelijke voorziening niet nodig, omdat zij bij lekkage
minder goed functioneren en de lekka ge hierdoor al snel kan worden opgemerkt .
Artikel 3.16e Activiteitenbesluit - temperatuur van circulatievloeistof
In een gesloten bodemenergiesysteem kan een iets hogere temperatuur (30°C) worden
toegestaan dan in een open bodemenergiesysteem (25°C) omd at de circulatievloeistof
niet direct met de bodem in contact komt en het thermische invloedsgebied kleiner is.
Het bevoegd gezag kan bij maatwerkvoorschrift een hogere temperatuur toestaan,
bijvoorbeeld indien sprake is van pieken. Voor een dergelijk voorschrift kan ook
aanleiding bestaan indien uit het lopende onderzoek blijkt dat een hogere temperatuur
(onder bepaalde omstandigheden) aanvaardbaar is of indien een bodemenergiesysteem
tot een diepte reikt, waar de natuurlijke temperatuur van het grondwater al hoger is.
Artikel 3.16f Activiteitenbesluit – energiebalans
Het in werking hebben van een bodemenergiesysteem mag niet leiden tot opwarming of
afkoeling van de bodem. De hoeveelheden warmte en koude die aan de bodem worden
toegevoegd, moeten, over een bepaalde periode gezien, met elkaar in evenwicht zijn
(energiebalans).

55
Omdat in een bodemenergiesysteem nu eens warmte, dan weer koude aan de bodem
wordt toegevoegd en de temperatuursomstandigheden ook niet ieder jaar hetzelfde zijn,
is er geen sprake van een constante energiebalans.
’s Zomers wordt alleen warmte aan de bodem toegevoegd en ’s winters alleen koude. Het
’s zomers opgebouwde warmteoverschot wordt ‘s winters (grotendeels) ongedaan
gemaakt omdat dan koude aan de bodem wordt toegevoegd, en omgekeerd. Gemiddeld
over een aantal jaren zal wel sprake moeten zijn van een energiebalans, omdat anders
geleidelijk ongewenste opwarming of afkoeling van de bodem kan optreden.
De eerste periode bedraagt vijf jaar omdat het systeem dan nog moet worden
ingeregeld. De daarop volgende perioden bedragen telkens drie jaar. Het referentiepunt
voor de periodieke energiebalans is de datum van ingebruikneming van het
bodemenergiesysteem. Het gaat om de hoeveelheden warmte en koude die vanaf die
datum aan de bodem zijn toegevoegd. In elke periode moeten de hoeveelheden warmte
en koude ten minste één keer aan elkaar gelijk zijn. Alleen op dat moment is er
kortstondig sprake van een energiebalans. Doordat er iedere nieuwe periode opnieuw
een dergelijk moment moet zijn, waarop van een energiebalans sprake is, biedt deze eis
voldoende bescherming tegen een geleidelijke opwarming of afkoeling van de bodem.
Indien de gebruiker of beheerder van het systeem ziet dat een te groot verschil tussen
de toegevoegde hoeveelheden warmte en koude aan het ontstaan is, kan hij dit
compenseren door extra koude (in geval van een dreigend warmteoverschot) dan wel
warmte (in geval van een dreigend koudeoverschot) in de bodem te brengen.
Voor kleine bodemenergiesystemen (gesloten systemen met een vermogen tot 70kW)
hoeft geen sprake te zijn van een periodieke energiebalans. Het is voldoende dat
geleidelijke opwarming wordt voorkomen. Een koudeoverschot is doorgaans geen
probleem, behalve als kleine systemen cumulatief een koudeoverschot veroorzaken. De
goede werking van de systemen kan dan worden verstoord, bijvoorbeeld door bevriezing.
Dit kan een aandachtspunt zijn bij vergunningverlening in interferentiegebieden, maar
het is uiteraard allereerst in het belang van de gebruikers dat dit wordt voorkomen. Het
bevoegd gezag kan zo nodig maatwerkvoorschriften stellen op grond van artikel 3.16f,
derde lid.
Meestal zullen kleine bodemenergiesystemen die ten behoeve van verwarming van
particuliere woningen worden gebruikt, niet tot opwarming leiden. Bij verwarming wordt
namelijk koude in de bodem gebracht.
Soms is er echter ook in woningen sprake van koeling. Ook in dat geval zal er echter,
over de hele periode gezien, niet snel sprake zijn van opwarming.
Van een warmteoverschot kan wel sprake zijn indien een klein bodemenergiesysteem
wordt gecombineerd met een zonnecollector. Indien bodemenergiesystemen worden
gebruikt ten behoeve van verwarming of koeling van kleine kantoorgebouwen kan
eveneens een warmteoverschot ontstaan.
De hoeveelheden warmte en koude worden uitgedrukt in Megawatt per uur (MWh).
Artikel 3.16g Activiteitenbesluit - bescherming tegen interferentie
(basisbescherming)
Het in werking hebben van een bodemenergiesysteem mag niet leiden tot interferentie
met een eerder geïnstalleerd bodemenergiesysteem waardoor het doelmatig functioneren
van een of beide bodemenergiesystemen kan worden geschaad. Het gaat hierbij niet
alleen om het eerder geïnstalleerde systeem, maar eveneens om het nieuw te installeren
systeem. Ook in het laatste geval is er immers sprake van ondoelmatig gebruik van
bodemenergie. Interferentie gaat niet altijd ten koste van alle bodemenergiesystemen
die interfereren. Indien een nieuw klein gesloten systeem interfereert met een bestaand
groot open systeem, wordt alleen de werking van het kleine systeem hierdoor geschaad.
Het grote systeem ondervindt hiervan nauwelijks invloed. Wel kan de interferentie die
een nieuw groot systeem voor een bestand klein systeem veroorzaakt, reden zijn dat het

56
nieuwe systeem niet mag worden geïnstalleerd. In dat geval kan het kleine systeem
ontwikkeling van bodemenergie tegenhouden en het gebied op slot zetten. Dit is een
gevolg van het beginsel ‘Wie het eerst komt, het eerst pompt’. Dit beginsel kan alleen
worden doorbroken door het aanwijzen van een interferentiegebied en het opstellen van
beleidsregels ten behoeve van vergunningverlening. Hierin kan het bevoegd gezag
aangeven dat geen vergunning voor kleine systemen zal worden verleend.
Niet elk merkbaar rendementsverlies als gevolg van interferentie moet als schade worden
aangemerkt. Er zijn geen precieze criteria te geven wanneer er sprake is van schade.
Hiervan is in elk geval sprake indien het systeem als gevolg van de interferentie niet
meer de bij installatie beoogde hoeveelheid warmt e of koude kan leveren.
De bescherming tegen interferentie is beperkt tot bodemenergiesystemen waarvoor een
watervergunning of omgevingsvergunning is verleend en gesloten
bodemenergiesystemen die aan het bevoegd gezag zijn gemeld. Dit kan een melding op
grond van het Activiteitenbesluit of het Besluit lozen buiten inrichtingen zijn die
betrekking heeft op een nieuw gesloten bodemenergiesysteem maar ook een vrijwillige
melding voor een systeem dat al bestond op het tijdstip waarop het besluit
Bodemenergiesystemen in werking is getreden. Er is geen openbaar register waarin alle
bodemenergiesystemen zijn opgenomen. Voor open bodemenergiesystemen moet op
grond van de Waterwet wel een register worden bijgehouden. Open
bodemenergiesystemen waarvoor op grond van de Grondwaterwet of Waterwet een
vergunning is verleend, zijn door navraag bij het bevoegd gezag (GS) goed te
achterhalen. Hetzelfde geldt voor grote gesloten bodemenergiesystemen en kleine
gesloten bodemenergiesystemen binnen interferentiegebieden waarvoor een
omgevingsvergunning moet worden verleend, en voor kleine gesloten systemen buiten
interferentiegebieden waarvoor een melding is gedaan. Omdat bestaande kleine gesloten
bodemenergiesystemen niet hoeven te worden gemeld, is de aanwezigheid hiervan vaak
niet bekend. Degene die voornemens is een bodemenergiesysteem te installeren, doet er
daarom verstandig aan binnen het thermische invloedsgebied van zijn systeem navraag
te doen bij de buren of zij een bodemenergiesysteem in werking hebben.
Indien toch interferentieproblemen ontstaan kan het bevoegd gezag bezien of de
problemen door het stellen van maatwerkvoorschriften kunnen worden opgelost (artikel
3.16g, derde lid). Deze kunnen alleen betrekking op het gebruik van het nieuwe
systeem, omdat de maatwerkvoorschriften een nadere invulling geven aan het eerste lid,
dat ook alleen op het nieuwe systeem betrekking heeft. Voor bestaande systemen schept
artikel 3.16g geen verplichtingen, omdat het hierop blijkens artikel 6.28a niet van
toepassing is. Bij het ontbreken van een toepasselijk voorschrift, kan hie raan ook geen
maatwerkvoorschrift worden gekoppeld. Met maatwerkvoorschriften zal het probleem dus
doorgaans niet kunnen worden opgelost, omdat de oplossing dan eenzijdig op het nieuwe
systeem wordt afgewenteld.
Artikel 3.16h Activiteitenbesluit - monitoring en registratie
Er moeten gegevens worden bijgehouden over de hoeveelheden warmte en koude die
door bodemenergiesystemen in de bodem worden gebracht. Dit inzicht heeft de
gebruiker of beheerder van het systeem onder meer nodig om te kunnen zien of hij aan
het voorschrift over de energiebalans voldoet (artikel 3.16f).
Indien de gebruiker of beheerder van het systeem ziet dat een te groot verschil tussen
de toegevoegde hoeveelheden warmte en koude aan het ontstaan is, kan hij dit
compenseren door extra koude (in geval van een dreigend warmteoverschot) dan wel
warmte (in geval van een dreigend koudeoverschot) in de bodem te brengen.
Het bevoegd gezag heeft de gegevens nodig voor het toezicht op de naleving van die
voorschriften. De gegevens kunnen achteraf niet meer door het bevoegd gezag zelf

57
verkregen worden en moeten daarom gedurende het gebruik van het
bodemenergiesysteem worden bijgehouden.
Voor afzonderlijke particuliere woningen (artikel 3.31, tweede lid, van het Besluit lozen
buiten inrichtingen) is het niet nodig dat de gegevens worden bijgehouden. Het
bodemenergiesysteem wordt vooral voor verwarming gebruikt, hetgeen betekent dat er
na gebruik voor verwarming weer koud water in de bodem wordt teruggebracht.
Van een warmteoverschot kan wel sprake zijn indien een klein bodemenergiesysteem
wordt gecombineerd met een zonnecollector. In dat geval moet worden aangegeven
welke voorzieningen zijn getroffen om te voorkomen dat een warmteoverschot kan
ontstaan.
Indien bodemenergiesystemen worden gebruikt ten behoeve van de verwarming of
koeling van kleine kantoorgebouwen kan een warmteoverschot ontstaan. Voor dergelijke
systemen geldt daarom geen uitzondering op de verplichting gegevens bij te houden.
De geregistreerde gegevens moeten ten minste tien jaar in de inrichting worden bewaard
en op verzoek van de toezichthouder ter inzage worden gegeven. Ter beperking van de
administratieve lasten hoeven de gegevens niet aan het bevoegd gezag te worden
toegezonden. De periode van tien jaar is zo gekozen dat er drie perioden onder vallen
plus een jaar extra voor eventuele controle door het bevoegd gezag. Hoewel het vereiste
van de energiebalans betrekking heeft op de periode vanaf de ingebruikneming van het
bodemenergiesysteem hoeven gegevens die ouder zijn dan tien jaar, niet te worden
bewaard. De gegevens over de hoeveelheden warmte en koude die vanaf de
ingebruikneming van het bodemenergiesysteem aan de bodem zijn toegevoegd, zijn
meegenomen in de gegevens die voor de laatste drie perioden moeten worden
bijgehouden. Zij kunnen echter niet meer worden gecontroleerd, zodat na tien jaar van
de juistheid hiervan moet worden uitgegaan.
In het Waterbesluit is geen instructievoorschrift opgenomen voor het bijhouden en
registreren van gegevens. Dit vereist maatwerk dat in de watervergunning kan worden
geleverd. In deze vergunning kunnen ook extra eisen worden gesteld omtrent gegevens
die moeten worden bijgehouden en geregistreerd, zoals gegevens over het
energierendement.
De verplichting om ten behoeve van monitoringsverplichtingen een warmtemeter te
installeren, leidt niet tot extra kosten die uitsluitend worden gemaakt ten behoeve van de
naleving van het Besluit bodemenergiesystemen. Een warmtemeter is ook nodig om het
systeem optimaal te laten functioneren. Zonder een warmtemeter kan het
bodemenergiesysteem namelijk niet worden gekoppeld aan het beheersysteem van het
gebouw waarvoor het systeem wordt gebruikt . In dat geval kan niet goed worden
voldaan aan de vraag naar warmte en koude ten behoeve van het gebouw. Dit heeft een
ongunstige invloed op het rendement.
Gebrek aan kennis en het concurreren op prijs kan er echter toe leiden dat
warmtemeters bij sommige gesloten systemen wel eens achterwege worden gelaten.
Een warmtemeter voor een bodemenergiesysteem kost ca € 2500 per stuk excl btw. Voor
een open systeem geldt dat je per doublet één warmtemeter nodig hebt. Voor een
gesloten systeem kan met één warmtemeter voor het totaal worden volstaan.
Artikel 3.16i Activiteitenbesluit - erkende installateur
Bepaalde werkzaamheden die ten behoeve van een bodemenergiesysteem moeten
worden verricht, mogen alleen worden uitgevoerd door een bedrijf dat daarvoor over een
erkenning beschikt. Dit is geregeld in het Besluit bodemkwaliteit. Het gaat om
werkzaamheden die op grond van dat besluit bij ministeriële regeling zijn aangewezen.
Bovendien moeten de werkzaamheden worden uitgevoerd overeenkomstig een of meer

58
daartoe opgesteld normdocumenten die eveneens op grond van het Besluit
bodemkwaliteit zijn aangewezen.
Vooralsnog is in het kader van het Besluit bodemkwaliteit alleen voor
boorwerkzaamheden een erkenningsregeling vastgesteld. Het is de bedoeling dat ook
voor andere werkzaamheden met betrekking tot bodemenergiesystemen een
erkenningsregeling en normdocument tot stand komen. Doordat nu in het Besluit
bodemenergiesystemen aanvullende bepalingen zijn opgenomen, dragen ook de
eigenaar/gebruiker van het bodemenergiesysteem verantwoordelijkheid dat de
werkzaamheden door een erkend bedrijf en volgens het normdocument overeenkomstig
het Besluit bodemkwaliteit worden verricht.
Het Besluit bodemkwaliteit richt zich namelijk alleen tot degene die de werkzaamheden
uitvoert en niet tot de opdrachtgever of eigenaar/gebruiker van het
bodemenergiesysteem. Dit betekent dat de opdrachtgever ook op naleving van de regels
kan worden aangesproken wanneer hij er zelf geen schuld aan heeft dat een door hem in
de arm genomen bedrijf de werkzaamheden niet overeenkomstig het Besluit
bodemkwaliteit heeft verricht. In een dergelijk geval moet de opdrachtgever de schade
die hij, bijvoorbeeld als gevolg van de toepassing van bestuursdwang heeft geleden,
verhalen op het bedrijf dat zich bij de uitvoering van de werkzaamheden niet aan het
normdocument heeft gehouden. Toezicht en handhaving raken aldus niet versnipperd
tussen verschillende personen die ieder slechts een deel van de verantwoordelijkheid
dragen, maar kunnen volledig worden gericht op degene die de activiteit uitvoert of laat
uitvoeren. Indien werkzaamheden door een erkend bedrijf niet overeenkomstig het
normdocument zijn verricht, kan daarnaast in het kader van de erkenningsregeling op
grond van het Besluit bodemkwaliteit ook het bedrijf worden aangesproken.
Artikel 3.16j Activiteitenbesluit - buiten gebruik stellen
Indien een bodemenergiesysteem niet meer in werking is, moet het op zodanige wijze
buiten gebruik worden gesteld dat het systeem geen risico voor de bodem meer kan
opleveren. Met dit bodemenergiesysteem hoeft dan ook geen rekening meer te worden
gehouden bij de toepassing van de bepalingen ter voorkoming van interferentie tussen
bodemenergiesystemen. Hierdoor ontstaat er ruimte voor nieuwe
bodemenergiesystemen of voor uitbreiding van bestaande bodemenergiesystemen.
Allereerst moet het bevoegd gezag worden geïnformeerd over het voornemen het
gebruik te beëindigen. Dit vloeit voort uit de meldingsplicht op grond van artikel 1.10 van
het Activiteitenbesluit.
De buitengebruikstelling houdt voor gesloten bodemenergiesystemen voorts in dat de
circulatievloeistof (uitgezonderd water zonder toevoegingen) uit de buizen wordt
verwijderd, zodat geen bodemverontreiniging optreedt indien op den duur lekkages
optreden.
Buiten gebruik gestelde bodemenergiesystemen mogen niet worden verwijderd, omdat
bij de verwijdering beschadiging van de bodem kan optreden, waardoor waterscheidende
lagen hun werking verliezen. Indien het bodemenergiesysteem een waterscheidende laag
doorboort, moet de werking van deze laag in de oorspronkelijke toestand worden
hersteld. Dit houdt in dat doorboringen en buizen moeten worden gevuld met een
afdichtend materiaal.
D – overgangsrecht (artikel 6.28a Activiteitenbesluit )
Bodemenergiesystemen die al waren geïnstalleerd op het tijdstip waarop het Besluit
bodemenergiesystemen in werking treedt, hoeven volgens artikel 6.28a alleen te voldoen
aan het voorschrift over de buitengebruikstelling (artikel 3.16j).
Voor open bodemenergiesystemen is in beginsel geen overgangsrecht nodig. Voor deze
systemen was al een watervergunning verplicht, ook volgens de Grondwaterwet, de

59
voorganger van de Waterwet. Verleende watervergunningen hoeven niet met de
instructievoorschriften in overeenstemming te worden gebracht omdat deze alleen gelden
voor vergunningen die na de inwerkingtreding van het Besluit bodemenergiesystemen
worden verleend. Voor aanvragen om een watervergunning die reeds waren ingediend op
het tijdstip waarop het Besluit bodemenergiesystemen in werking is getreden, geldt
overgangsrecht. Dit houdt in dat de instructievoorschriften in die gevallen niet in de
watervergunning hoeven te worden verwerkt (zie artikel IV).
ARTIKEL II – Besluit bodemkwaliteit
Met dit artikel wordt beoogd zeker te stellen dat in het kader van het Besluit
bodemkwaliteit bij ministeriële regeling ook regels kunnen worden gesteld met
betrekking tot bodemenergiesystemen. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar
paragraaf 5.1.
ARTIKEL III – gesloten bodemenergiesystemen buiten inrichtingen
In het Besluit lozen buiten inrichtingen worden bepalingen ingevoegd, die betrekking
hebben op het installeren en in werking hebben van gesloten bodemenergiesystemen
buiten inrichtingen. Grote gesloten systemen, met een vermogen 70 kW of meer, vormen
doorgaans een inrichting en vallen onder het Activiteitenbesluit.
Er is voor invoeging in het Besluit lozen buiten inrichtingen gekozen om te voorkomen
dat een nieuwe algemene maatregel van bestuur moet worden vastgesteld, die
betrekking heeft op slechts een beperkt deel van de bodemenergiesystemen.
De voorschriften komen overeen met de voorschriften die voor kleine gesloten
bodemenergiesystemen in het Activiteitenbesluit zijn opgenomen. Voor een toelichting op
de inhoudelijke voorschriften wordt verwezen naar de toelichting op artikel I.
A - definities
Het begrip bodembedreigende stof is een combinatie van de begripsomschrijvingen
bodembedreigende stof en NRB, die reeds voorkomen in het Activiteitenbesluit. Deze
begripsomschrijving is nodig in verband met artikel 3.26, eerste lid (verbod op
toepassing van bodembedreigende stoffen in een gesloten bodemenergiesysteem) .
Zie voor een verdere toelichting: artikel 1.1, eerste lid, van het Activiteitenbesluit.
B – reikwijdte van het besluit
Zie voor een verdere toelichting: artikel 3.16c, eerste lid, van het Activiteitenbesluit.
In het nieuwe Artikel 1.2a wordt de reikwijdte van het Besluit lozen buiten inrichtingen
uitgebreid tot het installeren en in werking hebben van een gesloten
bodemenergiesysteem buiten een inrichting. Er is op zichzelf niet zo veel verband tussen
bodemenergiesystemen en de rest van het besluit, maar dit rechtvaardigt niet de
vaststelling van een afzonderlijke amvb die op slechts een beperkt deel van de
bodemenergiesystemen betrekking heeft. Bovendien zouden daarin procedurele
bepalingen moeten worden opgenomen, die nu ook al in het Besluit lozen buiten
inrichtingen staan. Het ligt dus meer voor de hand om de bepalingen in dat besluit op te
nemen. De citeertitel van het besluit is echter niet aangepast, omdat verreweg het
grootste deel van het besluit op lozingen betrekking heeft. In een volgende fase van de
regelgeving zal het besluit zo mogelijk worden uitgebreid met bepalingen over lozingen,
waardoor voor een deel van de lozingen in verband met de aanleg en het onderhoud van
gesloten bodemenergiesystemen vrijstelling kan worden verleend van de verplichting

60
hiervoor nog een watervergunning aan te vragen. Bovendien zou dit tot een onwerkbare
citeertitel zou leiden.
C- bevoegd gezag voor toezicht en handhaving
In dit onderdeel zijn B en W aangewezen als bevoegd gezag voor de uitvoering en
handhaving van de bepalingen van het besluit met betrekking tot gesloten
bodemenergiesystemen buiten inrichtingen.
Alleen indien een ander bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning is aangewezen en
die vergunning ook betrekking heeft op het gesloten bodemenergiesysteem, is dat
andere gezag bevoegd in plaats van B en W.
D- nadere regels
De Minister van Infrastructuur en Milieu kan in het belang van de bescherming van de
bodem of het doelmatig gebruik van bodemenergie nadere regels stellen ter uitwerking
van de bepalingen in hoofdstuk 3a. Hierbij kan onder meer worden gedacht aan regels
over de wijze waarop berekeningen moeten plaatsvinden en gegevens moeten worden
gemeld of geregistreerd. Deze bepaling is vergelijkbaar met artikel 1.7, eerste lid, van
het Activiteitenbesluit. Die bepaling voorziet in de mogelijkheid dat bij ministeriële
regeling ter bescherming van het milieu regels worden gesteld ter uitwerking van de
hoofdstukken 2, 3 en 4 (dus ook paragraaf 3.2.6 over bodemenergiesystemen). Onder
´bescherming van het milieu´ valt ook het doelmatig gebruik van (bodem)energie
(artikel 2.1, tweede lid, onder a, van het Activiteitenbesluit).
E - interferentiegebieden
Op grond van artikel 18 van de Wbb kan bij algemene maatregel van bestuur worden
bepaald dat de werking van de daarin opgenomen regels wordt beperkt tot gebieden die
zijn aangewezen bij gemeentelijke of provinciale verordening. Op deze wijze kunnen
algemene regels worden gedifferentieerd zodat rekening kan worden gehouden met
lokale of regionale omstandigheden.
In artikel 1.9a van het Besluit lozen buiten inrichtingen is van deze mogelijkheid gebruik
gemaakt voor de aanwijzing van interferentiegebieden.
Reden voor aanwijzing van een interferentiegebied is de wens interferentie tussen
bodemenergiesystemen te voorkomen of het doelmatig gebruik van bodemenergie
anderszins te bevorderen. Het rechtsgevolg van de aanwijzing is dat in het aangewezen
gebied voor het installeren van kleine gesloten bodemenergiesystemen met een
vermogen van minder dan 70 kW, zowel binnen als buiten inrichtingen, een
omgevingsvergunning moet worden aangevraagd.
De hoofdregel is dat interferentiegebieden kunnen worden aangewezen bij gemeentelijke
verordening. Alleen indien dit met het oog op de toepassing van open
bodemenergiesystemen nodig (‘bijzonder aangewezen’) is, kan een interferentiegebied
ook bij provinciale verordening worden aangewezen. GS zijn op grond van de Waterwet
bevoegd gezag voor open bodemenergiesystemen.
Het zou ongewenst zijn indien de gemeentelijke wetgever en de provinciale wetgever
overlappende interferentiegebieden aanwijzen. Wat er in geval van overlap moet
gebeuren is echter niet geregeld, omdat er van wordt uitgegaan dat de provinciale
wetgever zijn verordening altijd goed afstemt met de gemeente. Indien de gemeente bij
gemeentelijke verordening (alsnog) een interferentiegebied aanwijst, lijkt de aanwijzing
bij provinciale verordening niet langer ´bijzonder aangewezen´. De verordening vervalt
dan echter niet van rechtswege, maar omdat een wettelijke grondslag voor de provinciale

61
verordening niet langer aanwezig is, ligt het voor de hand dat de verordening wordt
ingetrokken.
F - meldingen
In artikel 1.10a is bepaald dat het voornemen om een bodemenergiesysteem te
installeren of te veranderen aan het bevoegd gezag moet worden gemeld. Tevens is
bepaald welke gegevens bij de melding moeten worden verstrekt. Omdat over de
melding, anders dan in het Activiteitenbesluit, nog geen bepalingen in het Besluit lozen
buiten inrichtingen waren opgenomen, is de opsomming van gegevens wat uitgebreider
dan in het nieuwe artikel 1.14b van het Activiteitenbesluit. Er kunnen zonodig nadere
regels worden gesteld bij ministeriële regeling op grond van artikel 1.5, vierde lid, van
het Besluit lozen buiten inrichtingen.
De gegevens hoeven niet te worden gemeld indien zij bij de aanvraag om een
omgevingsvergunning zijn verstrekt. Een melding is namelijk vormvrij zodat dan
automatisch aan de meldingsverplichting is voldaan. Dit geldt voor het installeren van
een gesloten bodemenergiesysteem met een vermogen van 70 kW of meer of een
gesloten bodemenergiesysteem in een interferentiegebied. De gegevens die bij de
aanvraag moeten worden verstrekt, zijn aangewezen bij ministeriële regeling op grond
van artikel 4.4, eerste lid, van het Bor.
Zie voor een verdere toelichting: artikel 1.14b van het Activiteitenbesluit.
G – Inhoudelijke voorschriften voor bodemenergiesystemen
Artikel 3.26 Besluit lozen buiten inrichtingen- circulatievloeistof – lekdetectie lekkage
Zie voor een toelichting: artikel 3.16d van het Activiteitenbesluit.
Het eerste lid is afgeleid van artikel 2.9 van het Besluit algemene regels voor inrichtingen
milieubeheer. Onder de begrippen bodembedreigende stof, bodembeschermende
voorziening, bodembeschermende maatregel, en verwaarloosbaar bodemrisico wordt
verstaan hetgeen daaronder wordt verstaan in artikel 1.1, eerste lid, van het Besluit
algemene regels voor inrichtingen milieubeheer.
Artikel 3.27 Besluit lozen buiten inrichtingen - temperatuur van
circulatievloeistof
Zie voor een toelichting: artikel 3.16e van het Activiteitenbesluit.
Artikel 3.28 Besluit lozen buiten inrichtingen - energiebalans
Zie voor een toelichting: artikel 3.16f van het Activiteitenbesluit.
Artikel 3.29 Besluit lozen buiten inrichtingen - bescherming tegen interferentie
(basisbescherming)
Zie voor een toelichting: artikel 3.16g van het Activiteitenbesluit.
Artikel 3.30 Besluit lozen buiten inrichtingen - monitoring en registratie
Zie voor een toelichting: artikel 3.16h van het Activiteitenbesluit.
Artikel 3.31 Besluit lozen buiten inrichtingen - temperatuur van
circulatievloeistof of grondwater in bodemenergiesystemen

62
Zie voor een toelichting: artikel 3.16i van het Activiteitenbesluit.
Artikel 3.32 Besluit lozen buiten inrichtingen - buiten gebruik stellen
Zie voor een toelichting: artikel 3.16j van het Activiteitenbesluit.
H - overgangsrecht
Zie voor een toelichting: artikel 6.28a van het Activiteitenbesluit.
ARTIKEL IV – gesloten bodemenergiesystemen in interferentiegebieden
Voor een toelichting op de begripsomschrijving wordt verwezen naar de toelichting op
artikel I, onder A.
B- omgevingsvergunning
Door de wijziging van artikel 2.2a moet een omgevingsvergunning worden aangevraagd
voor de installatie van de volgende gesloten bodemenergiesystemen:
a. systemen met een vermogen van 70 kW of meer;
b. systemen met een vermogen van minder dan 70 kW, indien een systeem zich bevindt
in een interferentiegebied dat is aangewezen op grond van het Besluit lozen buiten
inrichtingen.
De toetsingsgronden staan in artikel 5.13c van het Bor.
Het vergunningvereiste heeft alleen betrekking op de installatiefase en niet op de
gebruiksfase van een bodemenergiesysteem.
Op grond van artikel 2.1, eerste lid, onder i, van het Bor kunnen categorieën van
vergunningplichtige activiteiten worden aangewezen, in dit geval het installeren van
bodemenergiesystemen. Ingevolge artikel 5.13a van het Bor kunnen aan de
omgevingsvergunning voor een dergelijke activiteit geen voorschriften worden
verbonden.
De omgevingsvergunning moet worden aangevraagd door degene die het
bodemenergiesysteem installeert. Indien het een bodemenergiesysteem binnen een
inrichting betreft, is dit doorgaans degene die vervolgens ook gebruik maakt van het
bodemenergiesysteem. Indien het echter bodemenergiesystemen buiten inrichtingen
betreft, waarop het Besluit lozen buiten inrichtingen van toepassing is, maakt vaak een
ander dan degene die het bodemenergiesysteem heeft geïnstalleerd, hiervan gebruik. Zo
zal het vaak voorkomen dat de projectontwikkelaar die een woonwijk aanlegt, ook de
bodemenergiesystemen installeert, terwijl het de eigenaren van de woningen zijn, die
hiervan gebruik maken. De projectontwikkelaar zal dan een omgevingsvergunning
moeten aanvragen om het bodemenergiesysteem te mogen installeren. De
woningeigenaar moet voldoen aan de algemene regels in het Besluit lozen buiten
inrichtingen, die betrekking hebben op het gebruik van bodemenergiesystemen. In het
tweede lid is bepaald dat in een interferentiegebied alleen gebruik mag worden gemaakt
van een gesloten bodemenergiesysteem waarvoor de vereiste omgevingsvergunning is
verleend. Dit geldt uiteraard alleen voor bodemenergiesystemen die na het tijdstip van
inwerkingtreding van het Besluit bodemenergiesystemen zijn geïnstalleerd. Hierdoor is in
het Activiteitenbesluit en het Besluit lozen buiten inrichtingen de verantwoordelijkheid
voor het voorkomen van interferentie in een interferentiegebied na de installatie van het
systeem eenduidig bij de gebruiker van een bodemenergiesysteem gelegd.
Op grond van de Wabo is het niet mogelijk om rechtstreeks interferentiegebieden aan te
wijzen omdat die wet hiervoor geen grondslag biedt. Wel biedt artikel 2.1, derde lid, van

63
de Wabo de mogelijkheid om bij amvb voor daarbij aangewezen activiteiten in daarbij
aangegeven categorieën van gevallen een uitzondering te maken op de verplichting om
een omgevingsvergunning aan te vragen. Dit maakt het mogelijk te verwijzen naar de
interferentiegebieden die bij gemeentelijke of provinciale verordening zijn aangewezen
op grond van het Besluit lozen buiten inrichtingen.
De reden voor de constructie dat voor kleine gesloten bodemenergiesystemen met een
vermogen van minder dan 70 kW buiten interferentiegebieden een uitzondering wordt
gemaakt, houdt verband met de wijze waarop artikel 2.1, vierde lid, van de Wabo is
geformuleerd. Hierin staat dat bij amvb kan worden bepaald dat met betrekking tot de
aangewezen vergunningplichtige activiteiten in daarbij aangegeven categorieën gevallen,
het verbod om de activiteit zonder vergunning uit te voeren niet geldt.
C - weigeringsgronden
Indien op grond van artikel 2.1, eerste lid, onder i, voor een categorie van activiteiten
een omgevingsvergunning verplicht is gesteld, moeten volgens artikel 2.17 van de Wabo
ook gronden worden aangegeven voor de verlening of weigering van vergunningen.
Dit gebeurt door invoeging van een nieuw artikel 5.13c. De gronden voor weigering zijn
‘het veroorzaken van interferentie waardoor het doelmatig functioneren van een ander
bodemenergiesysteem kan worden geschaad’ en ‘het anderszins ondoelmatig gebruiken
van bodemenergie’.
De omgevingsvergunning is in dit geval een zogenaamde ja/nee-beslissing. Dit volgt uit
artikel 5.13a van het Bor. Het gaat om de vraag of ‘het juiste bodemenergiesysteem op
de juiste plaats’ wordt geïnstalleerd. Dit betekent dat geen voorschriften aan de
vergunning kunnen worden verbonden en de vergunning evenmin onder beperkingen kan
worden verleend. Het besluit kan alleen toestemming voor de installatie inhouden of
weigering van toestemming. De vergunning heeft betrekking op de installatie van het
bodemenergiesysteem en niet tevens op het gebruik van het systeem. Hierop hebben de
algemene regels van het Activiteitenbesluit (binnen inrichtingen) dan wel Besluit lozen
buiten inric htingen (buiten inrichtingen) betrekking. Vaak treedt na de installatie (door de
projectontwikkelaar) bij het in gebruik nemen tevens een wisseling op van het
aanspreekpunt (gebruiker, zoals de eigenaar van een huis, kantoor of bedrijf) voor de
wettelijke verplichtingen.
B en W kunnen ten behoeve van de vergunningverlening voor gesloten
bodemenergiesystemen beleidsregels opstellen. In beleidsregels kunnen toetsingscriteria
worden aangegeven ten aanzien van de situering, ordening en prioritering van
bodemenergiesystemen. Hierin kan worden aangegeven dat bepaalde typen
bodemenergiesystemen de voorkeur hebben. Ook kan een gebied worden ‘vrij gehouden’
voor de installatie van een groot collectief bodemenergiesysteem.
GS kunnen beleidsregels opstellen voor de verlening van watervergunningen voor open
bodemenergiesystemen, waarvoor zij op grond van de Waterwet bevoegd gezag zijn.
Het verdient aanbeveling dat B en W en GS met name in interferentiegebieden
beleidsregels wederzijds op elkaar afstemmen, zodat in het gebied een consistent
vergunningbeleid voor bodemenergiesystemen wordt gevoerd.
ARTIKEL V – Open bodemenergiesystemen
Dit artikel heeft betrekking op open bodemenergiesystemen waarvoor op grond van
artikel 6.4, eerste lid, onder b, van de Waterwet een watervergunning is vereist.
Volgens artikel 6.21 van de Waterwet wordt de watervergunning geweigerd, voor zover
verlening van de vergunning niet verenigbaar is met de doelstellingen van de Waterwet
(zoals genoemd in art. 2.1 van de Waterwet). Er kan hierdoor rekening worden gehouden
met de bescherming van de chemische en ecologische kwaliteit van grondwaterlichamen,

64
de voorkoming van wateroverlast of waterschaarste en de vervulling van
maatschappelijke functies door grondwaterlichamen.
Net als bij de ontheffing voor gesloten bodemenergiesystemen, kan de vergunning voor
een open bodemenergiesysteem worden geweigerd als het aangevraagde systeem tot
een ontoelaatbare interferentie met een bestaand (open of gesloten)
bodemenergiesysteem leidt en die interferentie niet in voldoende mate kan worden
teruggebracht door het verlenen van de vergunning onder beperkingen.
Aan de vergunning kunnen voorschriften worden verbonden (artikel 6.20 van de
Waterwet).
Omdat het voor open bodemenergiesystemen niet mogelijk is het toepasselijke juridische
regime volledig in algemene regels te gieten, maar het daarnaast altijd nodig blijft
maatwerk te leveren en aanvullende voorschriften te stellen, is ervoor gekozen voor die
bodemenergiesystemen instructieregels te stellen. Deze regels richten zich tot het
bevoegd gezag dat de watervergunning moet verlenen en niet rechtstreeks tot degene
die het bodemenergiesysteem installeert of in werking heeft (artikel 6.11a). Door de
keuze voor instructieregels wordt duidelijk gemaakt dat de algemene regels niet een
uitputtend voorschriftenpakket behelzen. Het bevoegd gezag kan naar behoefte
aanvullende voorschriften aan de watervergunning verbinden voor onderwerpen die in de
instructievoorschriften niet geregeld zijn, zoals het vereiste rendement van het systeem
of monitoringsverplichtingen. Voor de onderwerpen waarvoor wel instructievoorschriften
zijn opgenomen, zijn deze voorschriften bedoeld als een uniform algemeen
beschermingsniveau, waarvan alleen kan worden afgeweken voor zover dat in het Besluit
bodemenergiesystemen is aangegeven.
Inhoudelijk komen de voorschriften overeen met de eerder toegelichte voorschriften die
in het Activiteitenbesluit zijn opgenomen. Voor een bespreking van de inhoudelijke
bepalingen wordt verwezen naar de toelichting op de bepalingen van het
Activiteitenbesluit.
A - definitie
Warmtelozingen vallen niet onder de omschrijving van het begrip open
bodemenergiesysteem omdat een warmtelozing geen onderdeel is van een installatie
voor de levering van warmte of koude. Het in de bodem brengen van de warmte
geschiedt namelijk niet met het doel deze warmte in de bodem te behouden om deze
later voor verwarming van ruimten te kunnen gebruiken.
B - vergunningprocedure
Artikel 6.1c – verkorting van de procedure voor vergunningverlening
In dit artikel is de verkorting van de proceduretijd voor vergunningverlening voor open
bodemenergiesystemen geregeld. Dit is een belangrijke doelstelling van het Besluit
bodemenergiesystemen. Alleen in uitzonderingsgevallen kan het bevoegd gezag gebruik
maken van de mogelijkheid die in de Awb wordt geboden, om de uitgebreide openbare
voorbereidingsprocedure te volgen. De noodzaak hiervan moet telkens per individueel
geval worden gemotiveerd. Zeker indien er een masterplan of beleidsregels zijn
vastgesteld, zal deze noodzaak niet snel aanwezig zijn. Daartoe is namelijk alle relevante
informatie verzameld en zijn ook alle betrokken belangen in algemene zin onderzocht en
afgewogen.
C – instructies voor vergunningverlening
Artikel 6.11a - verplichting instructieregels toe te passen – ministeriële regeling
voor nadere regels

65

Deze bepaling verplicht het bevoegd gezag om bij de verlening van een watervergunning
op grond van artikel 6.4, eerste lid, onder b, van de Waterwet te voldoen aan de in het
Besluit bodemenergiesystemen opgenomen instructieregels.
artikel 6.11b Waterbesluit - temperatuur van grondwater
Zie voor een toelichting: artikel 3.16e van het Activiteitenbesluit.
artikel 6.11c Waterbesluit - energiebalans
Zie voor een toelichting: artikel 3.16f van het Activiteitenbesluit.
artikel 6.11d Waterbesluit - erkende installateur
Zie voor een toelichting: artikel 3.16i van het Activiteitenbesluit.
artikel 6.11e Waterbesluit - buiten gebruik stellen
Zie voor een toelichting: artikel 3.16j van het Activiteitenbesluit.
artikel 6.11f Waterbesluit - bescherming tegen interferentie
(basisbescherming)
Zie voor een toelichting: artikel 3.16g van het Activiteitenbesluit.
Het verschil tussen artikel 6.11f en de artikelen 6.11a tot en met 6.11 e is dat artikel
6.11f niet een voorschrift bevat dat letterlijk in de watervergunning moet worden
opgenomen maar eerder een uitgangspunt voor de vergunningverlening. Daarin moet het
bevoegd gezag naar eigen inzicht en afhankelijk van de omstandigheden zodanige
voorschriften opnemen dat een vergund bodemenergiesysteem geen interferentie met
eerder geïnstalleerde systemen kan veroorzaken. Het gaat hier alleen over bescherming
van bestaande systemen. Voor de vergunningverlening van toekomstige systemen kan
het bevoegd gezag beleidsregels opstellen, waarin wordt afgeweken van het beginsel
‘Wie het eerst komt, het eerst pompt’.
Artikel 6.11g
Het eerste lid maakt het mogelijk dat het bevoegd gezag artikel 6.11b of 6.11c niet in de
vergunning overneemt, maar een afwijking daarvan toestaat. Deze
afwijkingsmogelijkheden komen overeen met de mogelijkheid voor het bevoegd gezag
om maatwerkvoorschriften te stellen, die worden geboden in de artikelen 3.16e, tweede
lid, en 3.16f, derde lid, van het Activiteitenbesluit.
Het tweede lid is opgenomen om duidelijk te maken dat voor onderwerpen die nog niet
via instructiebepalingen in het Waterbesluit geregeld zijn, nog steeds voorschriften aan
de watervergunning kunnen worden verbonden. Dit geldt bijvoorbeeld voor het
energierendement en voor verplichtingen inzake monitoring en rapportering.
Het is voorts mogelijk dat het bevoegd gezag bijvoorbeeld naast artikel 6.11d extra
voorschriften opneemt ter voorkoming van interferentie. Daartoe kunnen beleidsregels
worden opgesteld. In deze beleidsregels kunnen voorts criteria worden gegeven, met
name in interferentiegebieden, ten behoeve van de vergunningverlening voor de
installatie van het open bodemenergiesysteem. Het instructievoorschrift dat in artikel
6.11d is opgenomen zorgt ervoor dat de vergunning in elk geval een voorschrift bevat
dat een open bodemenergiesysteem geen interferentie mag veroorzaken met andere
open of gesloten bodemenergiesystemen.
D

66

Onderdeel D bevat een technische verbetering van artikel 8.3, eerste lid, van het
Waterbesluit. De bedoeling van artikel 8.3 Waterbesluit is om de meldingen die zijn
gedaan op grond van de Grondwaterwet gelijk te stellen met de meldingen bedoeld in
artikel 6.11 Waterbesluit. Bij die gelijkstelling moeten niet alleen de meldingen op gro nd
van artikel 11, eerste lid, onderdeel b, worden genoemd, maar ook de meldingen die zijn
gedaan krachtens artikel 15b van de Grondwaterwet.
E - overgangsrecht
Dit artikel bevat overgangsrecht voor lopende aanvragen om en verzoeken tot wijziging
van een vergunning voor een open bodemenergiesysteem. Op aanvragen en verzoeken
die zijn ingediend vóór de inwerkingtreding van artikel 6.1c en paragraaf 5.a van het
Waterbesluit blijft het oude recht van toepassing.
Artikel V I
Bij de vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding zal worden uitgegaan van de
vaste inwerkintredingsdata van amvb’s, te weten 1 januari en 1 juli, en zal rekening
worden gehouden met een minimale invoeringstermijn van twee maanden.
DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU,