Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 274

Tijdelijke regels inzake de instelling van een
Klimaatfonds (Tijdelijke wet Klimaatfonds)

Nr. 6

VERSLAG
Vastgesteld 24 maart 2023
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat, belast met het
voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
I. Algemeen deel
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft in het
kader van het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel de leden
Boucke en Kröger tot wetgevingsrapporteurs benoemd. De wetgevingsrapporteurs hebben ten behoeve van het verslag een schriftelijke inbreng
opgesteld. De commissie heeft besloten de inbreng van de wetgevingsrapporteurs over te nemen en in het verslag als in breng van de
commissie op te nemen.1 De commissie is wetgevingsrapporteurs
erkentelijk voor hun bijdrage aan het verslag.
De leden van de VVD-fractie-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Deze leden hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel van
het wetsvoorstel en hebben daarover nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van onderhavige
stukken en hebben hierover een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties zijn zeer verheugd met de
komst van een substantieel fonds om zo de benodigde investeringen in de
klimaattransitie zo goed als mogelijk te kunnen reserveren voor de
1

kst-36274-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

De inbreng van de wetgevingsrapporteurs is in het verslag te herkennen aan de zinsnede «de
commissie (is van mening)» in tegenstelling tot «de leden van de X-fractie (zijn van mening)».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

1

langere termijn. Bovendien benadrukken deze leden het belang van een
instellingswet om dit begrotingsfonds een formeel karakter te geven en zo
ook het parlementaire wetgevingsproces, een gedegen financieel beheer
en het budgetrecht van de Tweede Kamer te borgen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het wetsvoorstel. Deze leden hebben hierover op dit moment
geen nadere vragen.
De leden van de Volt-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Deze leden hebben hierover op dit moment geen nadere
vragen.
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van het wetsvoorstel en
heeft daarover nog enkele vragen.
1. Achtergrond, rationale en hoofdlijnen van het fonds
Achtergrond en rationale
De leden van de commissie lezen in de memorie van toelichting dat de
maatregelen uit het rapport «Bestemming Parijs» deels zijn overgenomen
in de bestedingsdoelen voor het Klimaatfonds. Zij vragen welke maatregelen wel en niet zijn overgenomen. Kan de regering bij de maatregelen
die niet zijn overgenomen aangeven waarom deze aanbevelingen niet zijn
overgenomen? Indien de maatregelen zijn overgenomen, in hoeverre
komen de gereserveerde bedragen overeen met de aanbevelingen van de
studiegroep?
De leden van de SP-fractie zijn over het Klimaatfonds erg dubbelzinnig. Zij
erkennen het belangrijk dat het klimaatprobleem wordt opgelost en dat dit
op een rechtvaardige manier moet gebeuren. Dat betekent dat iedereen
zijn eerlijke deel moet doen en betalen aan de klimaatoplossingen en dat
zeker ook de winst gelijk verdeeld moet zijn. Hier hebben de leden van de
SP-fractie een groot probleem met het huidige klimaatfonds en de aanpak
van de regering. Nog altijd zijn de degenen die het minst bijdragen aan de
klimaatverandering degenen die het meest bijdragen en het minst
profiteren. Wat gaat de regering doen om dit fundamenteel te wijzigen? Is
de regering bereid om het klimaatfonds zo in te zetten dat niet opnieuw
belastinggeld van iedereen in de zakken van enkelen verdwijnt? Zo ja, hoe
gaat zij dat doen?
De leden van de SP-fractie vinden het huidige karakter van het klimaatfonds, dat is ingericht als een subsidie (dus een gift), gewijzigd zou
moeten worden door leningen, tenzij die nooit kan worden terugbetaald.
Door het op deze manier vorm te geven, is het mogelijk om als staat
verantwoordelijkheid te nemen en klimaatverandering te financieren
zónder dat publiek geld verdwijnt in winsten van enkelen. De gedachte
achter investeringen en leningen uit het klimaatfonds zou moeten zijn dat
het bij rendabele opbrengst terugvloeit naar de samenleving. Kan de
regering een uitgebreide reactie geven?
De leden van de SP-fractie zouden graag zien dat de verdeling van het
klimaatfonds eerlijke uitvalt voor huishoudens en kleine ondernemers in
ons land. Zij vragen de regering te reageren op het rapport van de
Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid die stelt dat aan de
uitgaven voor klimaatbeleid een rechtvaardige verdeling ten grondslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

2

moet liggen.2 Zonder deze eerlijke verdeling zal het draagvlak onder
klimaatmaatregelen (verder) eroderen en zijn de uitgaven van belastinggeld niet doelmatig en effectief. Is de regering dit met de leden eens?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties lezen in de memorie van
toelichting dat de in het rapport «Bestemming Parijs» (2021) uitgewerkte
maatregelen slechts «deels zijn overgenomen in de bestedingsdoelen van
het voorgestelde Klimaatfonds». Kan de regering inzichtelijk maken welke
maatregelen wel zijn overgenomen en welke maatregelen niet? En
waarom ervoor gekozen is deze maatregelen niet over te nemen?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties baart het zorgen dat tijdens
de voorjaarsnota 880 miljoen euro uit het Klimaatfonds is gebruikt als
dekking van het koopkrachtpakket. Hoewel de regering meerdere malen
benadrukt dat met een begrotingsfonds de middelen geoormerkt kunnen
worden voor een specifiek doel en dat zo geborgd wordt dat de middelen
besteed worden aan de doelstellingen van het fonds en niet voor andere
doelen kunnen worden aangewend, blijkt dat de regering hier nog vóór
instelling van de wet uitzondering op heeft gemaakt. Verwacht de regering
dat na instelling van de wet de middelen beter beschermd zullen zijn? Hoe
ziet zij dit in het licht van de ontwikkelingen van het Nationaal Groeifonds
waaruit ook al meerdere keren middelen zijn ingezet als dekking voor
ongerelateerde overheidsuitgaven?
Doelstelling en reikwijdte
De leden van de commissie hebben enige vragen over de formulering van
de doelstelling van het fonds in artikel 2, tweede lid. In de memorie van
toelichting is aangegeven dat uitdrukkelijk niet aangesloten wordt bij de
doelstellingen van de Klimaatwet, omdat deze nog kunnen wijzigen. De
leden van de commissie vragen waarom niet is voor gekozen voor een
«dynamische verwijzing» naar de Klimaatwet,3 op die manier werken
wijzigingen in de Klimaatwet ook door in de TwK en de doelstellingen van
het Klimaatfonds.
De leden van de commissie lezen dat in de memorie van toelichting wordt
aangegeven dat het achterliggende doel van het Klimaatfonds het halen
van de doelen van de Klimaatwet is. De doelstelling van het Klimaatfonds
lijkt echter breder geformuleerd dan de doelen van de Klimaatwet. In
artikel 2, tweede lid, wordt namelijk aangegeven dat maatregelen gericht
op het verminderen van de mondiale temperatuurstijging en klimaatverandering gefinancierd kunnen worden. De Klimaatwet legt nationale
reductiedoelstellingen neer. Hoe verhoudt dit zich tot elkaar, is een
ruimere reikwijdte beoogd?
De leden van de commissie hebben vragen bij de omvang van het
gereserveerde bedrag van 34,12 miljard. Kan de regering inzicht
verschaffen in de wijze waarop de omvang van de reservering is bepaald
en daarbij ingaan op de onderbouwing voor afzonderlijke bestedingsdoelen? Welk deel van de voorliggende doelstelling voor 2030 kan met
deze middelen worden gerealiseerd? Sinds de reservering van de
middelen in het coalitieakkoord zijn de prijzen sterker dan verwacht
gestegen, in hoeverre heeft dit invloed op de realisatie van de doelen van
het Klimaatfonds ten opzichte van de 2030 doelstellingen? In het
verlengde hiervan vragen de leden van de commissie in hoeverre de
renteontwikkeling en aanvullende uitgaven van invloed zijn op de omvang
van het Klimaatfonds? Zo is in de startnota van het Kabinet aangegeven
2
3

https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2023/02/16/rechtvaardigheid-in-klimaatbeleid.
Aanwijzing 3.47, eerste lid, van de Aanwijzingen voor de Regelgeving schrijft een dergelijke
systematiek ook als standaard voor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

3

dat uitgaven die onder het investeringsplafond vallen vrij naar latere jaren
mogen worden geschoven, mits de Europese begrotingsregels hier ruimte
voor bieden.4 Ten opzichte van het coalitieakkoord is de reservering voor
het Klimaatfonds met 880 miljoen euro verlaagd in verband met «andere
maatschappelijke prioriteiten». Zoals aangegeven wordt met het
Klimaatfonds beoogd in een stabiele financiering voor het klimaatbeleid
tot 2030 te voorzien. In hoeverre voorziet onderhavig wetsvoorstel in
aanvullende waarborgen om te realiseren dat de gereserveerde middelen
voor het Klimaatbeleid behouden blijven?
De leden van de commissie lezen dat de fondsbeheerder geacht wordt
rekening te houden met de indicatieve verdeling van de middelen uit het
coalitieakkoord. In hoeverre is de fondsbeheerder hieraan gebonden? Hoe
verhoudt een en ander zich tot de in artikel 3 van de TwK opgenomen
toetsingscriteria en de objectieve toetsing van maatregelen, waartoe
– onder andere – de in de memorie van toelichting genoemde motie
Heinen-Grinwis oproept?
De leden van de commissie vragen in hoeverre er verschil bestaat tussen
«broeikasgas-neutrale energievoorziening» zoals opgenomen in artikel 2,
tweede lid, onderdeel a, en «CO2-neutrale elektriciteitsproductie» zoals
neergelegd in de Klimaatwet? «Energievoorziening» is breder dan
«elektriciteitsproductie», terwijl in de memorie van toelichting wordt
geïmpliceerd dat deze begrippen hetzelfde betekenen.5 Kan de regering
de beoogde reikwijdte van artikel 2, tweede lid, onderdeel a, nader
toelichten? Als beoogd wordt slechts maatregelen in het kader van de
elektriciteitsproductie te financieren, waarom is er dan desalniettemin
voor een andere terminologie gekozen?6
De leden van de commissie vragen of de Kamer, bijvoorbeeld in het
meerjarenprogramma, geïnformeerd wordt over de inhoud en naleving
van de maatwerkafspraken, alsmede de bedragen die gemoeid zijn met
individuele maatwerkafspraken? Blijkens de brief van 8 juli 2022 van de
regering van Economische Zaken en Klimaat7 worden er met de
maatwerkafspraken mede de strategische doelstellingen van het (groene)
industriebeleid nagestreefd. In hoeverre kan de fondsbeheerder, gelet op
het bestedingsdoel zoals neergelegd in artikel 2 en de beoordelingscriteria
van artikel 3, deze strategische doelstellingen meewegen in zijn beslissing
over de voorgestelde besteding? In de genoemde brief wordt ten aanzien
van de maatwerkafspraken ook het Nationaal Groeifonds genoemd.
De leden van de commissie vragen hoe deze financieringsbronnen zich
verhouden tot elkaar. Kunnen het kader van de maatwerkafspraken
verplichtingen aangaan worden voordat de fondsbeheerder een besluit
heeft genomen over de toekenning van middelen uit het fonds en de
fondsbegroting is goedgekeurd door de Staten-Generaal?
De leden van de commissie lezen dat in de memorie van toelichting wordt
aangegeven dat maatregelen op het terrein van de circulaire economie
kunnen worden gefinancierd. In hoeverre is broeikasgasreductie een
4

Startnota van het kabinet Rutte-IV, p. 21.
Op p. 4 van de memorie van toelichting staat: «Onder «broeikasgas-neutrale energievoorziening in 2050» wordt verstaan een CO2-neutrale elektriciteitsproductie waarbij geen broeikasgassen vrijkomen in de atmosfeer of waarbij biomassa als brandstof gebruikt wordt, het
aanleggen van de daarvoor benodigde energie-infrastructuur en het realiseren van de
benodigde hernieuwbare energiedragers.»
6
Het valt de leden van de commissie overigens op dat in de versie die in internetconsultatie is
gegaan, deze begrippen afzonderlijk werden gehanteerd in het conceptwetsvoorstel (resp.
artikel 2, tweede lid, onderdelen a en b).
7
Kamerstukken II 2021/22 29 826, nr. 147.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

4

bindend criterium voor financiering? Kan de regering voorbeelden geven
van maatregelen die voor financiering in aanmerking zouden kunnen
komen?
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de verlaging van
het fondsbedrag. Eerder is middels de Voorjaarsnota naar de Kamer
gecommuniceerd dat 880 miljoen euro uit het Klimaatfonds zou worden
gehaald om in te zetten voor andere maatschappelijke prioriteiten. Zal dit
bedrag volledig worden ingevuld door te korten op middelen die waren
gereserveerd voor vroege fase-opschaling? De leden van de VVD-fractie
lezen dat er nu nog in totaal 29,6 miljard euro beschikbaar is. Deze leden
vragen waar de andere 4,12 miljard euro naartoe is gegaan. Zij vragen
waarvoor deze middelen zijn gebruikt en op welke posten dit zal worden
afgeschreven? Hoe vallen deze uitgaven onder de bestedingsdoelen van
het Klimaatfonds?
De leden van de VVD-fractie lezen dat klimaatmaatregelen die worden
getroffen in de landbouw- en natuursector niet in aanmerking komen voor
middelen uit het Klimaatfonds. Er wordt hierbij een uitzondering gemaakt
voor klimaatmaatregelen in de glastuinbouw. Welke maatregelen zouden
mogelijk onder het Klimaatfonds kunnen vallen voor de glastuinbouw? En
onder welke post zal dit vallen?
De leden van de CDA-fractie lezen dat maatregelen in alle economische
sectoren in aanmerkingen kunnen komen voor middelen uit het Klimaatfonds, zolang deze maatregelen passen binnen de bestedingsdoelen van
het fonds. Specifiek worden maatregelen op het terrein van de circulaire
economie genoemd, met de vermelding dat ook maatregelen op het
gebied van circulaire economie bij kunnen dragen aan het reduceren van
broeikasgassen op Nederlands grondgebied. Deze leden merken op dat in
de artikelsgewijze toelichting wordt gesteld dat de doelstelling van het
Klimaatfonds is om de mondiale stijging van temperatuur en verandering
van het klimaat te beperken. Deze doelstelling doet vermoeden dat ook
maatregelen die (voornamelijk) zien op het reduceren van CO2-uitstoot in
de keten (scope 3 emissies) en, daarmee niet noodzakelijkerwijs op
Nederlands grondgebied, in aanmerking kunnen komen voor middelen uit
het Klimaatfonds. Deze leden vragen de regering om te verduidelijken in
hoeverre ook maatregelen die meer zien op het reduceren van
CO2-uitstoot in de keten (scope 3 emissies) in aanmerkingen kunnen
komen voor middelen uit het Klimaatfonds. Indien dergelijke maatregelen
niet in aanmerking komen voor middelen uit het Klimaatfonds, met welke
middelen kunnen deze maatregelen dan wel worden gefinancierd en in
hoeverre is daarvoor momenteel voldoende budget voor beschikbaar, zo
vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat ook voor maatregelen die zien
op het reduceren van de scheepvaart en de luchtvaart geldt dat deze
reductie niet plaats zal vinden op Nederlands grondgebied. Zij vragen de
regering daarom ook voor deze maatregel te verduidelijken in hoeverre zij
in aanmerking zullen komen voor middelen uit het Klimaatfonds en indien
dat niet het geval is met welke middelen deze maatregelen dan wel zullen
worden gefinancierd.
De leden van de SP-fractie vragen de regering om te beargumenteren hoe
de publieke middelen uit het klimaatfonds zo doelmatig en doeltreffend
mogelijk worden ingezet. Het behalen van een dalende uitstoot van
broeikasgassen met behulp van normering is zeer aannemelijk, daarom
moet voldoende beargumenteerd worden dat publiek geld via het fonds
hier bovenop noodzakelijk is. Publiek geld moet pas beschikbaar komen
als is aangetoond dat het behalen van doelstellingen niet op een andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

5

manier, bijvoorbeeld via het normeren en beprijzen van industrie, te
realiseren is. De leden van de SP-fractie zien dat er bij de vormgeving van
het klimaatfonds vooral gelet wordt op subsidie als financieringsinstrument, maar verzoeken de regering om uiteen te zetten waarom er niet
andere financieringsinstrumenten overwogen zijn, bijvoorbeeld leningen
in plaats van subsidies. Middels leningen kan een gedeelte van het geld
ook weer terugvloeien naar het fonds, waardoor er effectief meer geld is
in te zetten, maar kan ook na verloop van tijd blijken dat de doelstellingen
met minder publiek geld gerealiseerd kunnen worden. Kan de regering
beargumenteren waarom niet gekozen is voor een mix tussen leningen en
subsidies?
De leden van de SP-fractie constateren dat er al tijden gesproken wordt
over de komst van een grote hoeveelheid publiek geld – het klimaatfonds.
Zij vragen de regering om inhoudelijk in te gaan of deze mogelijke komst
van een grote som geld niet heeft geleid tot afwachten en stilstand bij de
verduurzaming van bedrijfsleven, omdat zij wellicht in aanmerking komen
voor veel geld.
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties hebben vragen over de
indicatieve verdeling van de middelen. Zoals deze leden het nu begrijpen
komt slechts 3,35 miljard euro via het Nationaal Isolatieprogramma en
900 miljoen euro via de stimulering van hybride warmtepompen ter
beschikking van huishoudens ter verduurzaming van woningen. Zij
vragen daarom of de regering een overzicht kan geven met een
inschatting welk deel van de middelen gereserveerd is voor huishoudens,
welk deel voor maatschappelijke organisaties en welk deel voor bedrijven.
Deze leden vragen hiernaar, omdat zij – in lijn met het recent uitgebrachte
WRR-rapport «Rechtvaardigheid in Klimaatbeleid» – van mening zijn dat
klimaatbeleid ook een verdelingsvraagstuk betreft. In het licht van de
verkiezingsuitslag, waar het draagvlak voor kabinetsbeleid verder gezakt
lijkt, is het belang van klimaatrechtvaardigheid volgens deze leden
nogmaals benadrukt. Deze leden roepen de regering op om rechtvaardigheid ook een plek te geven in de doelstelling en criteria van het fonds.
Is de regering hiertoe bereid en hoe wil zij de adviezen van de WRR laten
laden in de doelstelling en criteria van het fonds?
De leden van de GroenLinks en PvdA-fracties zijn van mening dat de in
totaal 4,25 miljard euro die gereserveerd is voor huishoudens niet in
verhouding staat tot andere reserveringen van middelen. Specifiek vragen
zij naar de doelmatigheid van de reservering van 5 miljard voor
kernenergie en 3 miljard voor de industrie. Is de regering het met deze
leden eens dat deze uitgaven niet in proportie staan tot de uitgaven die
naar huishoudens gaan? In het bijzonder gezien klimaatuitgaven aan
huishoudens ook van belang zijn voor klimaatrechtvaardigheid en
daarmee ook het draagvlak van klimaatbeleid kunnen vergroten, in
tegenstelling tot uitgaven aan het opzetten van onrendabele kernenergie
en het subsidiëren van de vervuilende industrie?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties zijn benieuwd wat voor de
regering het precieze onderscheid wordt tussen bestedingsdoel a) vroege
fase opschaling en bestedingsdoel b) maatwerk industrie. Specifiek
vragen zij zich af onder welk bestedingsdoel een industrieel bedrijf valt
waarmee maatwerkafspraken gemaakt worden en die als onderdeel
daarvan wil investeren in de productie van bijvoorbeeld waterstof of een
andere technologie voor hoogwaardige hernieuwbare energiedragers.
Hoe gaat de fondsbeheerder hier goed onderscheid in maken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

6

De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties zijn benieuwd naar hoe de
beoordeling van aanvragen in de praktijk plaats zal vinden. Wat deze
leden betreft zou op de eerste plaats de vraag op tafel moeten liggen of
subsidie het meest geëigende instrument is om de CO2-reductie te
behalen. Hoe ziet de regering dit? En ziet zij financiering in de vorm van
leningen ook als mogelijkheid? Specifiek zijn deze leden benieuwd welk
afwegingskader de beheerder van het fonds zal gebruiken om te bepalen
of normering, beprijzing, subsidiering of financiering in de vorm van
leningen de meest doelmatige overheidsinterventie is. Indien vervolgens
via een onafhankelijke en zorgvuldige analyse besloten is dat subsidie het
meest doelmatige instrument is voor het behalen van de CO2-reductie,
zou op de tweede plaats de vraag op tafel moeten liggen of financiering
via het Klimaatfonds logisch is of dat de financiering via bestaande
subsidiepotjes en fondsen kan verlopen. Hoewel de regering de additionaliteit van het fonds ten opzichte van andere fondsen kort aanstipt in de
memorie van toelichting, is het voor deze leden onduidelijk hoe zij deze
afweging wil gaan maken.
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties hoe het budgetrecht
geborgd gaat blijven van de Kamer en hoe het overzicht over de middelen
geborgd blijft. De instellingswet geeft aan dat de regering via het
Meerjarenprogramma overzicht wil bewaren over waaraan de middelen
precies worden uitgegeven die vanuit het Klimaatfonds worden overgeheveld naar de departementale begrotingen. Het is deze leden niet
duidelijk of de middelen na overheveling naar departementale begrotingen nog te controleren zullen zijn. Graag zouden deze leden zien dat de
middelen (digitaal) geoormerkt zouden worden, zodat ook binnen de
departementale begrotingen overzichtelijk blijft welke middelen vanuit het
Klimaatfonds gefinancierd zijn. Is de regering hiertoe bereid? Is het
mogelijk om jaarlijks bij de begrotingsbehandelingen een overzicht bij de
departementale begrotingen te krijgen van de stand van de middelen die
afkomstig zijn uit het klimaatfonds, waarbij per departementale begroting
inzichtelijk wordt gemaakt welke middelen binnen zijn gekomen vanuit het
Klimaatfonds, hoeveel middelen terugvloeien naar het Klimaatfonds, en
waar die middelen aan uitgegeven worden?
Het lid van de BBB-fractie vraagt zich af of het fonds ook ruimte biedt voor
koppelkansen met de arbeidsmarkt in het kader van de energietransitie.
Kunnen bijvoorbeeld middelen uit het Klimaatfonds worden ingezet om
mensen, bijvoorbeeld bij sociaal ontwikkelbedrijven, een
vak/praktijkgerichte scholing te bieden als voorbereiding op betaald werk
in het kader van de energietransitie? Is de regering het eens dat werkcapaciteit een essentieel onderdeel van klimaatbeleid zou moeten zijn?
Afbakening ten opzichte van andere fondsen
De leden van de commissie constateren dat in de memorie van toelichting
is aangegeven dat uit het fonds enkel bedragen kunnen worden overgeheveld naar begrotingen van andere ministeries. Klopt het dat artikel 6
overheveling naar een ander begrotingsfonds niet in de weg staat
aangezien dit ook een begroting als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid,
Comptabiliteitswet 2016 is?
De leden van de SP-fractie willen weten hoe de regering de adviezen van
de Algemene Rekenkamer en de Raad van State bij het vormgeven van
het Nationaal Groeifonds op het punt van het budgetrecht van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

7

parlement en de controleerbaarheid van het klimaatfonds heeft betrokken
en toegepast.8
De leden van de SP-fractie willen voorkomen dat er geshopt gaat worden
tussen financieringsvormen bij de overheid en dit kan leiden tot overfinanciering van een aanvrager. Hoe gaat de regering voorkomen dat
partijen of organisaties de eenzelfde activiteit op verschillende manieren
fondsen aanspreken, bijvoorbeeld via het Nationaal Groeifonds, het
Transitiefonds en het Klimaatfonds, maar bijvoorbeeld ook via InvestNL?
De leden van de SP-fractie zouden ook graag willen weten hoe de
regering zicht houdt op afwijzingen bij de één en hernieuwde aanvraag bij
de ánder? Of de situatie dat een organisatie of bedrijf beter bij een ander
fonds past, dan waar is aangevraagd? Kan de regering uitgebreid ingaan
op het onderwerp van gegevensuitwisseling tussen fondsen?
Het lid van de BBB-fractie vraagt de regering om uit te leggen waarom die
afbakening bijvoorbeeld met het transitiefonds zo belangrijk is. Waarin is
de onderbouwing gelegen om maatregelen ten behoeve van broeikasgasreductie die in de landbouw genomen worden uitgesloten worden van het
klimaatfonds? Kan de regering uiteenzetten wat het inhoudelijke verschil
is tussen maatregelen in het klimaatfonds en maatregelen ten behoeve
van klimaat die in een ander fonds (het transitiefonds) dienen te worden
ondergebracht? Klopt het dat de andere fondsen zoals het mobiliteitsfonds niet letterlijk gaan over broeikasgasemissiereductie, maar dat daar
expliciet bij maatregelen die genomen moeten worden in de landbouw
wél sprake van is?
Fondsbeheer en toepassing van criteria
De leden van de commissie constateren dat de Minister voor Klimaat en
Energie zowel als fondsbeheerder als degene die een beroep doet op het
fonds kan optreden. Om de verantwoordelijkheden zo goed mogelijk te
scheiden wordt een aantal waarborgen opgenomen. Wordt de beoogde
ambtelijke scheiding tussen beoordelen van verzoeken en de indieners
daarvan vastgelegd in een protocol of bijvoorbeeld in het Besluit
mandaat, volmacht en machtiging EZK 2019? Een tweede waarborg is de
mogelijkheid van onafhankelijke advisering «op verschillende
momenten». Kan de regering aangeven welke momenten dit betreft en
hoe de Kamer kennis kan nemen van deze adviezen (zie voor de vragen
over advisering over het meerjarenprogramma hieronder, onder 6)
voordat de ontwerpbegroting wordt voorgelegd? De onafhankelijke
advisering is in het wetsvoorstel als facultatieve bevoegdheid (de regering
«kan» onafhankelijk advies inwinnen). Is overwogen om deze advisering
meer dwingend voor te schrijven, zoals bijvoorbeeld bij het Nationaal
groeifonds is gebeurd?
De leden van de commissie stellen vast dat in het wetsvoorstel niet wordt
bepaald dat de regering uitsluitend kan besluiten dat klimaatmaatregelen
die in overeenstemming zijn met de vier in het wetsvoorstel opgenomen
toekenningscriteria uit het fonds kunnen worden gefinancierd (artikel 3,
derde lid, onderdeel a tot en met d (Beheer van het fonds)). Bepaald wordt
daarentegen dat de regering die maatregelen «beoordeelt met betrekking
tot» die toekenningscriteria. Wat betekent dit precies? Laten deze
bewoordingen naar het oordeel van de regering ruimte voor de Minister
voor Klimaat en Energie om ook maatregelen te financieren uit het fonds
die niet of niet volledig met de toekenningscriteria in overeenstemming
zijn of daarvan af te wijken?

8

Advies Algemene Rekenkamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

8

De leden van de commissie tekenen voorts aan dat de in de wet
opgenomen criteria niet uitputtend zijn: het betreft aspecten die de
regering «onder meer» kan betrekken in zijn beoordeling. Welke andere
criteria kunnen relevant zijn en mogelijk door de regering worden
betrokken bij zijn beoordeling? Welk gewicht kunnen deze aanvullende
criteria hebben, kunnen deze de bij wet benoemde criteria opzijzetten?
Met betrekking tot de toetsing op doelmatigheid wordt in de memorie van
toelichting gesteld dat deze toets ook «op een meer macroniveau» kan
plaatsvinden. Het is de leden van de commissie niet duidelijk wat hiermee
wordt bedoeld. Schrijft het wetsvoorstel niet voor dat deze afweging op
maatregelniveau plaats dient te vinden (artikel 3, derde lid, aanhef)?
De leden van de commissie lezen in de memorie van toelichting: «Het is
niet de bedoeling dat voor reeds bestaande klimaatmaatregelen middelen
uit het Klimaatfonds naar departementale begrotingen worden overgeheveld.» In artikel 3, derde lid, onderdeel d, is daarom opgenomen dat de
regering – onder andere meeweegt – of de maatregelen additioneel zijn
aan maatregelen die zijn vastgesteld en gefinancierd. De wettekst lijkt
financiering van dit beleid uit het fonds echter niet te verbieden, omdat
het een wegingsfactor en niet categoriaal is uitgesloten.9 Klopt dat? Het is
de leden van de commissie daarnaast niet duidelijk wanneer er precies
sprake is van vóór 1 januari 2022 vastgesteld en gefinancierd beleid als
bedoeld in artikel 3, derde lid, onderdeel d. Zo wordt in de memorie van
toelichting gesproken over het nationaal isolatieprogramma waarvoor tot
2024 middelen zijn gereserveerd. Voor een deel van de maatregelen die
voor 2024 uitgevoerd worden is de regelgeving echter na 1 januari 2022
vastgesteld.10 Dit doet de vraag rijzen wanneer er volgens de regering
sprake is van vastgesteld en gefinancierd beleid in de zin van het
voorliggende wetsvoorstel. Kan de regering hier nader inzicht in geven?
De leden van de commissie menen dat de te financieren maatregelen
uitvoerbaar dienen te zijn. Daarbij dient onder andere voldaan te zijn aan
de Europese staatssteunregels. Ziet de regering voorshands ten aanzien
van de maatregelen uit de indicatieve verdeling van middelen risico’s op
dit gebied? Zijn er maatregelen die naar waarschijnlijkheid gemeld dienen
te worden bij de Europese Commissie?
De leden van de commissie vragen of de regering nader kan uiteenzetten
waarom er, anders dan de Algemene Rekenkamer heeft geadviseerd en in
artikel 8, tweede lid, van het wetsvoorstel Tijdelijke wet Transitiefonds
landelijk gebied en natuur (36 277), niet voor is gekozen om een delegatiebepaling op te nemen, zodat onderwerpen als de onafhankelijke
advisering en beoordelingscriteria in lagere regelgeving verder uitgewerkt
kunnen worden?
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de toelichting over de
criteria die worden gehanteerd bij de beoordeling van of maatregelen al
dan niet kunnen worden gefinancierd vanuit het Klimaatfonds onder het
kopje doelmatigheid wordt gesteld dat duidelijk moet zijn dat de beoogde
effecten van een maatregel niet op een alternatieve manier, zoals via
normering en/of beprijzing gerealiseerd kunnen worden. Deze leden
vragen de regering in te gaan op de vraag in hoeverre de keuze voor
subsidiering uit het Klimaatfonds versus normering of beprijzing objectief
kan worden getoetst of dat een dergelijke keuze per definitie een politieke
9

10

Vergelijk artikel 3, derde lid, onderdeel d, (additionaliteit) ten opzichte van artikel 2, derde lid,
(uitsluiting financiering maatregelen landbouw en landgebruik).
Dit geldt bijvoorbeeld voor de specifieke uitkering voor het financieren van de verduurzaming
van slecht geïsoleerde woningen, de regelgeving is op 1 februari 2023 vastgesteld (stcrt. 2023,
3877).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

9

keuze is. Indien dergelijke toetsing niet objectief kan worden gedaan, is
het dan wel verstandig om de bovengenoemde uitwerking van het begrip
doelmatigheid op deze wijze mee te nemen in de (objectieve) toetsing van
maatregelen, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie hebben de bij het bovenstaande de vraag
welke criteria worden gehanteerd om te bepalen of een maatregelen die
gefinancierd wordt vanuit het Klimaatfonds doelmatig is. Deze leden
vragen of bij het bepalen van de doelmatigheid alleen zal worden gekeken
naar de kosten voor de Staat of dat er ook wordt gekeken naar de kosten
voor burgers en het bedrijfsleven. Normeren kost immers ook geld en de
kosten van bijvoorbeeld normering zullen ergens moeten landen in de
maatschappij. Voorts vragen deze leden de regering om te verduidelijken
hoe effecten zoals weglek en de impact op het verdienvermogen van
Nederland worden meegewogen in het beoordelen (van de doelmatigheid) van maatregelen.
De leden van de SP-fractie willen de regering met klem verzoeken om
heldere en toetsbare doelen en criteria te formuleren die door de
verschillende ministeries identiek worden geïnterpreteerd om zo fouten,
desinvesteringen enzovoorts te voorkomen. De leden van de SP-fractie
willen niet dat het klimaatfonds het karakter krijgt van «geld zoekt
bestemming», maar juist omgekeerd. Hoe gaat de regering dit garanderen?
De leden van de SP-fractie willen voorkomen dat met het klimaatfonds
subsidie wordt gegeven aan zogeheten «stranded assets»; activa die in de
toekomst en geen maatschappelijke waarde meer vertegenwoordigen.
Hoe is de regering van plan om voor toekenning van subsidie uit het
klimaatfonds te onderzoeken of de gekozen toepassing niet leidt tot
investeringen die op de lange termijn onwenselijk zijn?
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties zijn benieuwd naar hoe de
beoordeling van aanvragen in de praktijk plaats zal vinden.
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties zijn benieuwd wanneer
maatregelen als doeltreffend worden beschouwd. Deze leden roepen de
regering op om hiervoor een hoge lat te leggen – wat deze leden betreft
65%, en ten minste 60%. Kan de regering bevestigen dat de doeltreffendheid van het fonds en gefinancierde maatregelen wordt getoetst aan
de 60%-doestelling, en niet aan de 55%-doelstelling? En kan de regering
toelichten hoe zij hierop gaat toetsen?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties vragen hoe wordt bepaald
of en wanneer een bijdrage vanuit het Rijk, bijvoorbeeld in de vorm van
subsidies, het meest doelmatig is, en wanneer normeren en beprijzen de
voorkeur geniet. Hoe wordt bepaald welke bijdrage van vervuilers zelf
verwacht mag worden? Wat deze leden betreft zou op de eerste plaats de
vraag op tafel moeten liggen of subsidie het meest doelmatige instrument
is om de CO2-reductie te behalen. Specifiek zijn deze leden benieuwd welk
afwegingskader de beheerder van het fonds zal gebruiken om te bepalen
of normering, beprijzing, subsidiëring of financiering in de vorm van
leningen de meest doelmatige overheidsinterventie is. Wie wordt
verantwoordelijk voor deze afweging en welke onafhankelijke analyses
zullen daarvoor gebruikt worden? Indien vervolgens blijkt dat subsidie het
meest doelmatige instrument is voor het behalen van de CO2-reductie,
zou op de tweede plaats de vraag op tafel moeten liggen of financiering
via het Klimaatfonds logisch is of dat de financiering via bestaande
subsidiepotjes en fondsen kan verlopen. Hoewel de regering de additionaliteit van het fonds ten opzichte van andere fondsen kort aanstipt in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

10

memorie van toelichting, is het voor deze leden onduidelijk hoe zij deze
afweging wil gaan maken.
De leden van de PvdA en GroenLinks fracties vragen voorts hoe, indien
blijkt dat subsidiëren via het klimaatfonds het meest doelmatige
instrument is, de Tweede Kamer inzicht kan krijgen in de doelmatige
besteding van het geld. Immers, bij bijvoorbeeld de SDE++ zijn bedrijven
in concurrentie met elkaar en wordt, binnen randvoorwaarden, de
subsidie toegekend aan de laagste bieder. Die concurrentie is er niet
tussen de grote bedrijven die meedoen aan de maatwerkafspraken. Hoe
wordt inzichtelijk gemaakt voor de kamer dat er geen oversubsidiëring
plaatsvindt? Kan de regering ook toezeggen dat bedrijven geen subsidie
krijgen als zij hun winsten inzetten om hun eigen aandelen terug te kopen,
en om dit als subsidievoorwaarde op te nemen?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties lezen dat de Minister voor
Klimaat en Energie verantwoordelijk is voor zowel het beheer als de
uitvoering van het fonds en dat door deze opzet het kan voorkomen dat
voor maatregelen die onder de verantwoordelijkheid van de Minister voor
Klimaat en Energie vallen een beroep wordt gedaan op het fonds, terwijl
de Minister tegelijkertijd als fondsbeheerder een rol heeft in het borgen
dat fondsmiddelen doeltreffend en doelmatig worden besteed. Deze leden
zijn niet geheel overtuigd dat het separaat beleggen van deze taken
binnen het ambtelijk apparaat geheel kan waarborgen dat hier geen
verstrengeling van belangen ontstaat. Welke andere maatregelen worden
getroffen om deze verantwoordelijkheden goed te scheiden en is de
regering bereid dit in de evaluatie van het Klimaatfonds mee te nemen?
Het lid van de BBB-fractie vraagt ten aanzien van doeltreffendheid of de
regering rekening houdt met het feit dat veel voorzieningen gefinancierd
vanuit het klimaatfonds juist voor mensen met hogere inkomens
bereikbaar en beschikbaar zijn, inkomens die ook zonder subsidiëring
maatregelen zouden kunnen treffen. Hoe gaat de regering ervoor zorgen
dat een evenredig deel van dit fonds ten goede komt aan de lagere- en
middeninkomens, voordat het is «uitgeput». Is dit een punt van zorg en op
welke wijze wordt hier rekening mee gehouden?
Het lid van de BBB-fractie vraagt zich ten aanzien van de uitvoerbaarheid
af of er extra middelen kunnen worden aangewend om mensen met
afstand tot de arbeidsmarkt met extra begeleiding in te kunnen zetten
voor de energietransitie?
2. Begroting van het fonds
Budgettaire aspecten
De leden van de commissie vragen op welke momenten in het begrotingsjaar er verandering van de verdeling van middelen plaats kan vinden.
De leden van de commissie zijn daarnaast benieuwd wat er gebeurt met
de middelen uit fonds indien zou blijken dat de reductiedoelstellingen in
2030 met minder middelen kunnen worden bereikt dan de nu bekende
34,12 miljard.
De leden van de commissie vragen of het klopt dat uit de zin «Middelen
die bij de begroting van 2023, voordat onderhavig wetsvoorstel tot wet is
verheven en in werking is getreden, reeds voor bepaalde bestedingsdoelen worden overgeheveld naar departementale begrotingen worden
op de bovengenoemde indicatieve bedragen van de desbetreffende
bestedingsdoelen in mindering gebracht» volgt dat er netto minder dan
34,12 miljard resteert voor het Klimaatfonds op het moment van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

11

beoogde inwerkingtreding van het wetsvoorstel? Indien dit het geval is,
welk bedrag resteert er dan? Kan de regering inzicht geven in de
besluitvorming voor de reeds begrote maatregelen, heeft de regering bij
de overheveling van deze middelen – anticiperend op het wetsvoorstel –
toepassing gegeven aan de in onderhavig wetsvoorstel neergelegde
voorschriften?
De leden van de commissie vragen wat de overwegingen zijn om niet,
zoals bij het Defensiematerieelbegrotingsfonds wel is gebeurd,11 een
bepaling op te nemen dat vastlegt in welke verplichtingen, uitgaven en
ontvangsten de begroting afzonderlijk inzicht geeft.
Begrotingseigenschappen
De leden van de VVD-fractie lezen dat het Klimaatfonds een tijdelijk
karakter heeft en een horizon kent tot 1 januari 2031. De leden van de
VVD-fractie vragen wat er hierna met het fonds zal gebeuren. Kunnen er
na 2031 nog uitgaven worden gedaan uit het fonds? Wat zal er gebeuren
met de middelen die niet voor 2031 worden ingezet? Waarom heeft de
regering gekozen voor deze einddatum?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties zijn het eens dat het
parlementaire proces van instelling van de wet niet tot vertraging moet
leiden van de benodigde investeringen in de klimaattransitie. Deze leden
begrijpen dan ook dat de regering al in 2023 urgente verplichtingen wilde
aangaan en daarom in de begroting voor 2023 al middelen uit het
klimaatfonds heeft uitgegeven. Kan zij een overzicht geven van welke
middelen die gereserveerd waren voor het Klimaatfonds al in 2023 zijn
overgeheveld naar departementale begrotingen. Kan zij ook aangeven aan
welke specifieke projecten al concreet geld uit het klimaatfonds is
toegezegd en welke bedragen daarmee gemoeid gaan? Kan zij toelichten
welk afwegingskader ten aanzien van de doeltreffendheid en doelmatigheid van deze middelen is gebruikt?
Het lid van de BBB-fractie vraagt zich af nu de einddatum van het fonds
gelegen is in 2031, wat de opties zijn op het moment dat het fonds
uitgeput is, maar de 55% niet behaald. En wat zijn de beoogde
opbrengsten vanuit de CO2-heffing ETS en het vergogen van de bodemprijs, en wat gebeurt er met deze opbrengsten op het moment dat het
klimaatfonds zijn einddatum bereikt?
3. Ontvangsten en uitgaven ten laste van het fonds
De leden van de commissie hebben enkele vragen bij de keuze voor de
vormgeving van het Klimaatfonds als overhevelingsfonds. Dit is anders
dan bij andere begrotingsfondsen als het Mobiliteitsfonds, het Deltafonds,
het Nationaal Groeifonds en het Transitiefonds. Deze fondsen maken
directe subsidiëring ten laste van het fonds mogelijk. Volgens de memorie
van toelichting leidt de vormgeving van het Klimaatfonds als een
overhevelingsfonds tot «een duidelijke rol- en taakverdeling, en een
overzichtelijker beheer». Kan de regering uiteenzetten waarom voor het
Klimaatfonds voor een afwijkende vormgeving is gekozen dan bij andere
begrotingsfondsen en daarbij ingaan op de voor- en nadelen van de
directe financiering van subsidies ten laste van het begrotingsfonds?
De leden van de VVD-fractie lezen dat het Klimaatfonds een overhevelingsfonds betreft waaruit uitgaven naar begrotingen van andere
ministeries kunnen worden gedaan. De leden van de VVD-fractie vragen
11

Zie artikel 3, derde lid, van de Wet defensiematerieelbegrotingsfonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

12

hoe het proces eruitziet indien ervoor wordt gekozen om middelen van
het Klimaatfonds over te hevelen naar een staatsdeelneming?
4. Meerjarenprogramma
De leden van de commissie vragen op welke wijze en op welke momenten
de Kamer betrokken wordt bij het opstellen van het meerjarenprogramma,
voordat dit met de begroting aan de Kamer wordt aangeboden. Zoals de
Algemene Rekenkamer in het advies bij het wetsvoorstel aangeeft is de
bruikbaarheid van het meerjarenprogramma voor het uitoefenen van het
budgetrecht van de Kamer afhankelijk van de kwaliteit en relevantie van
het meerjarenprogramma. Op welke wijze is de regering voornemens
zeker te stellen dat de Kamer over voldoende actuele voortgangsinformatie beschikt om het meerjarenprogramma te beoordelen? Is in dit kader
overwogen om bepalingen in de TwK op te nemen die vergelijkbaar zijn
met artikel 4, derde en vierde lid, van de Wet Mobiliteitsfonds? Deze
bepalingen schrijven voor dat het Meerjarenprogramma Infrastructuur,
Ruimte en Transport (MIRT) inzicht biedt in de verhouding tussen de
uitgaven van het fonds en uitgaven via andere begrotingen van de
rijksbegroting, en dat het meerjarenprogramma een overzicht van de
wijzigingen ten opzichte van het voorgaande jaar en de status van de
gefinancierde projecten bevat.
5. Onafhankelijk advies
De leden van de commissie lezen in de memorie van toelichting dat de
regering voornemens is om advies te vragen op het meerjarenprogramma
door een aantal partijen, waaronder het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Deze adviezen worden naar de Kamer gestuurd. Is
overwogen deze advisering en de verzending aan de Kamer van de
adviezen in de wet vast te leggen?
De leden van de commissie lezen dat uitvoeringsorganisaties zo vroeg
mogelijk worden betrokken. Gaat de regering uitvoeringstoetsen doen op
(sets van) maatregelen en zo ja, wie voert die toetsen uit en op welke
wijze en op welk moment worden de resultaten daarvan met de Kamer
gedeeld?
De leden van de SP-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
regering onafhankelijk advies «kan» inwinnen. Kan de regering toelichten
in welke situaties advies ingewonnen gaat worden, en wie dat onafhankelijke advies gaat uitvoeren, en waarom onafhankelijk advies niet bindend
in de wet is opgenomen?
De leden van de SP-fractie willen graag weten wat de regering onder
onafhankelijk advies verstaan en hoe zij dat precies toetst? Kan zij hier
heldere kaders voor aangeven?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties zijn benieuwd naar de
partijen bij wie de beheerder van het fonds informatie in kan en zal
winnen. Hoe worden deze partijen precies betrokken in de te maken
besluiten? En hoe wordt geborgd dat het advies ook daadwerkelijk
onafhankelijk is? Is het mogelijk het Planbureau voor de Leefomgeving
hierin een bepalende rol te geven? Kunnen zij jaarlijks de doeltreffendheid
en doelmatigheid van de uitgaven die worden gefinancierd vanuit het
Klimaatfonds doorrekenen voorafgaand aan de begrotingsbehandeling in
de Tweede Kamer?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

13

6. Budgetrecht van de Staten-Generaal
De leden van de commissie constateren dat de memorie van toelichting in
herinnering brengt dat het budgetrecht betekent dat het parlement mede
bepaalt voor welke doeleinden de middelen mogen worden aangewend,
dat het achteraf de recht- en doelmatigheid van de uitgaven controleert en
dat het de regering verantwoordelijk houdt voor de gedane uitgaven. Het
wetsvoorstel bevat de doelstellingen van het fonds, die in de memorie
van toelichting worden toegelicht. Artikel 3.1 Comptabiliteitswet 2016
vereist daarnaast een toelichting waarin wordt ingegaan op de doeltreffendheid en de doelmatigheid die worden nagestreefd. De leden van de
commissie hebben dit in de memorie van toelichting gemist. Zou de
regering hier alsnog op in willen gaan?
De leden van de SP-fractie lezen in de analyse van de Algemene Rekenkamer dat het ministerie fondsbeheerder is, maar ook zelf aanvragen kan
indienen, waardoor het risico bestaat op oneerlijke en onafhankelijke
toekenning van fondsgelden. Hoe gaat de regering dit voorkomen en is
dat voldoende? Waarom heeft de regering in lijn met het advies van de
Algemene Rekenkamer niet gekozen om op te nemen dat besluiten
onafhankelijker worden genomen?
De leden van de SP-fractie willen graag van de regering weten hoe zij het
advies van de Algemene Rekenkamer dat er meer aansluiting moet zijn
tussen het meerjarenprogramma, de begrotingsstukken van het Klimaatfonds en de verschillende departementale begrotingsstukken in de
accountantscontrole gaan regelen. Hoe is de regering van plan om gehoor
te geven aan dit advies van de Algemene Rekenkamer?
7. Evaluatie
De leden van de commissie zien in de memorie van toelichting dat in 2027
een evaluatie van het fonds zal worden afgerond die zoveel mogelijk
aansluit bij de systematiek van evaluatie van het klimaatbeleid en de
Strategische Evaluatie Agenda (SEA). De toelichting bij de Regeling
periodiek evaluatieonderzoek 2022 (RPE 2022) «De SEA gaat uit van een
indeling op basis van (beleids)thema’s die inhoudelijk samenhangen en
daarmee een logische basis vormen om inzichten over de werking van
beleid te verzamelen».12 Het is de leden van de commissie echter niet
duidelijk hoe de evaluatie van het klimaatfonds zich verhoudt tot de
evaluatie van de rest van het klimaatbeleid waar het fonds logischerwijs
mee samenhangt. In de SEA klimaatbeleid is nu nog geen periodieke
rapportage opgenomen die de met evaluatieonderzoek verkregen
inzichten op dit beleidsthema over een periode van vier tot zeven jaar
samenbrengt (artikel 4.1 RPE). Wel is een Lerende evaluatie Klimaatbeleid
als synthese-onderzoek opgenomen die in samenspraak met betrokken
partijen in 2023 en 2024 wordt uitgevoerd. In de toelichting van de
Lerende evaluatie wordt wel verwezen naar de evaluatie van het Klimaatfonds in 2027, maar niet hoe deze samenhangt met de Lerende evaluatie.
Bovendien is deze pas in 2027 gepland, ruim na afronding van de lerende
evaluatie. De Algemene Rekenkamer geeft daarnaast in zijn advies in
overweging om de evaluatie al eerder uit te voeren dan 2027. Dit verkleint
het risico dat de lessen niet meer kunnen worden toegepast doordat een
groot deel van het fonds al is bestemd. De leden van de commissie
hebben naar aanleiding hiervan de volgende vragen. Op welke manier
wordt geborgd dat de evaluatie van het Klimaatfonds in samenhang met
het overige klimaatbeleid gebeurt? Wordt hiertoe nog een periodieke
rapportage voorzien of gebeurt dit op een andere manier? Is het mogelijk
12

Stcrt. 2022, 19587, p. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

14

om de evaluatie van het Klimaatfonds naar voren te halen? De memorie
van toelichting geeft aan dat de evaluatie niet wordt vervroegd, maar gaat
niet in op de mogelijkheid dat een groot deel van de fondsmiddelen al zijn
bestemd als de evaluatie gereed is. Welk deel van de fondsmiddelen is
(mogelijk) al bestemd bij het gereed komen van de evaluatie in 2027?
De leden van de GroenLinks en PvdA-fracties lezen dat de Algemene
Rekenkamer aanbeveelt om de evaluatie eerder te doen dan in 2027. De
regering geeft aan dit niet te willen, omdat er mogelijk te weinig casuïstiek
zal zijn om op basis daarvan conclusies te trekken. Deze leden zien wel de
meerwaarde van een eerdere (desnoods een minder diepgaande)
evaluatie om zo tijdig bij te kunnen sturen. Zij verzoeken daarom, in lijn
met de adviezen van de Algemene Rekenkamer, de regering een eerder
evaluatiemoment in te plannen.
8. Verhouding met Caribisch Nederland
De leden van de commissie lezen dat het mogelijk zal zijn om maatregelen
in Caribisch Nederland te financieren. Tegelijkertijd moeten maatregelen
voldoen aan het Klimaatplan, bedoeld in artikel 3 van de Klimaatwet, zo
volgt uit artikel 3, derde lid, onderdeel a, van het onderhavige
wetsvoorstel. De Klimaatwet en het daarop gebaseerde Klimaatplan
hebben alleen op het Europese deel van Nederland betrekking, in
hoeverre heeft dit vereiste invloed op financiering van maatregelen in
Caribisch Nederland? Sluit dit criterium dergelijke financiering niet de
facto uit?
9. Advies en consultatie
De leden van de commissie stellen vast dat de Algemene Rekenkamer in
haar advies van 21 juni 2022 met betrekking tot de samenhang tussen het
meerjarenprogramma en de begroting wijst op het risico dat de informatie als geheel geen inzicht biedt, als er niet een arrangement van
eenduidige, geoperationaliseerde doelstellingen en indicatoren is
afgesproken. De memorie van toelichting stelt dat meerjarenprogramma
laat zien op welke manier (maar, niet hoeveel) de bijdragen aan andere
begrotingen bijdragen aan het doel van het fonds. De memorie van
toelichting gaat niet op eenduidige, geoperationaliseerde doelstellingen
en indicatoren. De leden van de commissie vragen of er eenduidige,
geoperationaliseerde doelstellingen en indicatoren worden afgesproken
en waar die worden opgenomen in de begroting.
De leden van de commissie wijzen op het feit dat de Algemene Rekenkamer vindt dat de aansluiting tussen het Meerjarenprogramma, de
begrotingsstukken van het Klimaatfonds en de verschillende departementale begrotingsstukken moet worden geborgd in de accountantscontrole. De memorie van toelichting gaat hier niet op in. De leden van de
commissie vragen of de aansluiting tussen het Meerjarenprogramma, de
begrotingsstukken van het Klimaatfonds en de verschillende departementale begrotingsstukken worden geborgd in de accountantscontrole?
II. Artikelsgewijze toelichting
Artikel 3 Beheer van het fonds
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties zijn benieuwd naar de
doorzettingsmacht van de beheerder van het fonds. Zijn gelden terug te
vorderen door de beheerder van het fonds als de besteding ervan
onvoldoende doeltreffend en doelmatig is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

15

De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties zijn, in lijn met het
voorgaande, benieuwd naar hoe de beheerder van het fonds zicht en
greep houdt op de doelmatige en doeltreffende besteding van de gelden.
Oftewel, hoe houden we overzicht als middelen overgeheveld zijn naar
departementen? Worden bijdragen uit het klimaatfond
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Reinders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 274, nr. 6

16