Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

19 637

Vreemdelingenbeleid

30 821

Nationale Veiligheid

Nr. 2770

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 september 2021
Met deze brief kom ik, mede namens de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW), terug op de vragen en suggesties die voormalig
lid Wiersma (VVD) in het plenaire debat over de wijziging Wet arbeid
vreemdelingen (d.d. 16 juni 2021) (Handelingen II 2020/21, nr. 89, item 3)
heeft opgebracht. Ik zal in deze brief eveneens toelichten welke actie het
kabinet heeft ingezet mede naar aanleiding van de motie van het lid
Wiersma.1
Nederland kent een groot aantal reguliere verblijfsregelingen. Deze zijn
erop toegesneden de komst van specifieke groepen vreemdelingen, zoals
kenniswerkers, te faciliteren, terwijl fraude en misbruik tegengegaan
wordt. Ik neem de signalen uit het onderzoek van Investico en de door uw
Kamer geuite zorgen in bovengenoemd debat zeer serieus.2 Om die reden
kijk ik kritisch naar de invulling en het gebruik van verblijfsregelingen
zoals de kennismigrantenregeling. In deze brief geef ik u een toelichting
op de huidige praktijk en de inzet op verdere verbetering.
Toelating van en toezicht op (kennis)migranten
In Nederlandse wet- en regelgeving is neergelegd dat een verblijfsvergunning wordt geweigerd of ingetrokken indien de vreemdeling een
gevaar voor de openbare orde vormt of er concrete aanwijzingen zijn dat
hij een gevaar voor de nationale veiligheid vormt (paragraaf B1/4.4
Vreemdelingencirculaire 2000). Het bestaan van concrete aanwijzingen
voor een gevaar voor de nationale veiligheid blijkt in ieder geval uit een
(individueel) ambtsbericht van de AIVD of een (individueel) ambtsbericht
van andere (buitenlandse) ministeries of inlichtingendiensten. Een gevaar
voor de nationale veiligheid kan ook blijken uit de omstandigheid dat de
1
2

kst-19637-2770
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 680, nr. 17.
Kennismigrantenregeling is fraudegevoelig (geannoteerd verhaal) – Investico (platforminvestico.nl) Gepubliceerd op 3 februari 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2770

1

vreemdeling is veroordeeld wegens een terroristisch misdrijf of bijzonder
ernstige gedragingen met een terroristisch oogmerk heeft verricht.
In overeenstemming met dit wettelijk kader verricht de IND bij alle
vreemdelingen een toets op openbare orde en nationale veiligheid. Deze
bestaat uit een bevraging van de Justitiële Informatiedienst en van een
aantal andere nationale en Europese (politie-)systemen, zoals het
Operationeel Politieplatform Executie en Signalering en het Schengen
Informatiesysteem (SIS).
De huidige toets op openbare orde en nationale veiligheid levert geen
informatie op over strafrechtelijke veroordelingen van vreemdelingen in
het buitenland. Er wordt in dat opzicht uitgegaan van de antecedentenverklaring die de vreemdeling bij de aanvraag om een verblijfsvergunning
moet overleggen.
De IND is altijd alert op signalen die kunnen duiden op mogelijk misbruik
of fraude, evenals signalen die erop kunnen duiden dat een bedrijf of een
vreemdeling een gevaar vormt voor de openbare orde en/of de nationale
veiligheid. Een dergelijk signaal wordt beoordeeld en waar nodig worden
vervolgacties ondernomen, zoals het weigeren van de vergunning en/of
het melden van het signaal bij de politie en/of de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten (hierna: «de diensten»).
De diensten kunnen een ambtsbericht uitbrengen aan de IND, indien zij
beschikken over relevante, deelbare (persoons)informatie inzake een
persoon en/of organisatie. Dit kunnen zij doen zowel naar aanleiding van
een melding van de IND als op eigen initiatief.
Wat EU- en VN-sanctielijsten betreft kan ik u melden dat derdelanders,
jegens wie een beperkende maatregel is genomen om de toegang tot of
de doorreis via het grondgebied van de lidstaten te beletten, in het SIS
worden opgenomen met het oog op weigering van toegang en verblijf.3
Zoals hierboven uiteengezet vormt bevraging van het SIS een vast
onderdeel van de toets op openbare orde en nationale veiligheid. Een
dergelijk inreisverbod gaat doorgaans gepaard met financiële maatregelen, zoals tegoedenbevriezing, en vice versa. Beperkende maatregelen
die exclusief door de Verenigde Staten of andere landen getroffen worden
hebben geen invloed op de toelating tot en het verblijf van derdelanders
in het Schengengebied.
Erkenning van referenten en toezicht op erkend referenten
Bij een aanvraag om erkenning als referent controleert de IND in elk geval:
• of een onderneming voldoet aan bedrijfseconomische voorwaarden
(inschrijving in het handelsregister, de continuïteit en solvabiliteit, et
cetera),
• of er onjuiste gegevens zijn verstrekt dan wel gegevens zijn achtergehouden,
• of in de vijf jaar voorafgaand aan de aanvraag om erkenning een
eventuele eerdere erkenning van de onderneming is ingetrokken,
• of er strafrechtelijke veroordelingen, transacties en uitgevaardigde
strafbeschikkingen zijn opgelegd voor onder andere mensenhandel,
mensensmokkel, valsheid in geschrifte, verduistering, witwassen en
bedrog, of op grond van de Opiumwet en de Wet wapens en munitie,
• of de onderneming in de vier jaar voorafgaand aan de aanvraag een
fiscale vergrijpboete opgelegd heeft gekregen, dan wel drie of meer
boetes heeft gekregen op grond van de Vreemdelingenwet 2000 (Vw),
3

Ingevolge artikel 26 van de SIS-verordening (nr. 1987/2006/EG).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2770

2

•

•

de Wet arbeid vreemdelingen (Wav), de Arbeidstijdenwet (Atw) of de
Wet Minimumloon (Wml),
of in de drie jaar voorafgaand aan de aanvraag om erkenning de
onderneming of bij de onderneming betrokken (rechts)personen failliet
zijn gegaan,
en de eerstedagsmelding bij de Belastingdienst.

Voor erkend referenten studie, onderzoek en uitwisseling gelden
aanvullende, inhoudelijke voorwaarden.
Om te beoordelen of de onderneming die erkend wil worden als referent
betrouwbaar is, wordt de Justitiële Informatiedienst bevraagd op justitiële
antecedenten. Dit geldt voor alle rechtspersonen en natuurlijke personen
die als bestuurder bij de onderneming zijn betrokken. Welke rechtspersonen en natuurlijke personen dat zijn, blijkt uit de gegevens uit het
handelsregister van de Kamer van Koophandel. Aandeelhouders worden
hier niet bij betrokken. Indien sprake is van een of meer strafrechtelijke
antecedenten als genoemd in artikel 1.19 Vreemdelingenbesluit 2000, ten
aanzien van alle bij de onderneming betrokken natuurlijke personen en
rechtspersonen, vraagt de IND om een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG)
Natuurlijke Personen (NP) en/of Rechtspersonen (RP) te overleggen. Als er
desgevraagd geen VOG wordt verstrekt, wijst de IND de aanvraag om
erkenning af.
Daarnaast controleert de IND jaarlijks of alle erkend referenten nog
voldoen aan de voorwaarde van inschrijving in het handelsregister van de
Kamer van Koophandel en of zij nog actief gebruik maken van de
erkenning. Bij uitschrijving uit het handelsregister, faillissement, of
wanneer er in de afgelopen drie jaar geen verblijfsvergunningen zijn
verleend en er op dat moment geen vreemdeling is waarvoor de referent
als erkend referent optreedt, kan de erkenning worden ingetrokken.
Ik kan in deze brief niet ingaan op de individuele bedrijven en instellingen
die in de publicaties van Investico genoemd worden. Wel kan ik aangeven
dat de IND, al dan niet naar aanleiding van signalen, aan de hand van
informatie van onder meer de Kamer van Koophandel, Suwinet, de
Belastingdienst en de Justitiële Informatiedienst controleert of nog aan de
voorwaarden voor erkenning wordt voldaan. Ook controleert de IND of de
erkend referent zijn zorg-, informatie- en administratieplicht, jegens de
vreemdelingen voor wie hij zich referent stelt, niet overtreedt. Zo nodig
wordt actie ondernomen, zoals het opleggen van waarschuwingen en
boetes, alsook schorsing of intrekking van het erkend referentschap.
Andersom geldt dat als een bedrijf nog wel aan die voorwaarden voldoet,
het erkend referentschap in stand blijft en het bedrijf dus ook in het
openbaar register van erkend referenten blijft staan.
Inzet op verdere verbetering
Allereerst noem ik graag de uitbouw van het European Criminal Record
Information System (ECRIS). Met het gewijzigde ECRIS, dat voortaan ook
een index Third Country Nationals (TCN) bevat, wordt het in de loop van
2022 mogelijk om justitiële gegevens van derdelanders (en staatlozen)
tussen EU-lidstaten te delen. Het gaat hier om onherroepelijk geworden
strafrechtelijke veroordelingen van derdelanders in de EU. Het kabinet zet
erop in dat ECRIS-TCN onderdeel gaat vormen van de hierboven
beschreven controles bij verblijfs- en erkenningsaanvragen. Het gebruik
van ECRIS-TCN zal in de komende periode verder uitgewerkt worden.
In samenhang hiermee zal worden bezien of het mogelijk en zinvol is om
de toetsing van de betrouwbaarheid van een onderneming die als referent

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2770

3

erkend wil worden uit te breiden. Zo is reeds verkend of het zinvol zou zijn
deze toetsing uit te breiden naar de Ultimate Beneficial Owner(s) (UBO’s),
zoals vermeld in het UBO-register van de Kamer van Koophandel (KvK).
Dit bleek niet het geval, aangezien het register zich beperkt tot UBO’s van
in Nederland opgerichte ondernemingen. Deze UBO’s komen doorgaans
overeen met de bestuurders die vermeld staan in het uittreksel van het
handelsregister en worden dus al gecontroleerd.
Erkend referenten dragen zelf ook een verantwoordelijkheid als het gaat
om de nationale veiligheid, en hebben belang bij de bescherming van
(bedrijfs)gevoelige kennis en informatie. De zorgplicht schrijft voor dat zij
de vreemdeling zorgvuldig werven en selecteren. Gelet op het belang van
dit onderwerp heeft de IND in een nieuwsbericht, d.d. 27 augustus jl.,
aandacht gevraagd voor het Dreigingsbeeld Statelijke Actoren, opgesteld
door de NCTV, AIVD en MIVD. In de eerstvolgende Nieuwsbrief Zakelijk
(oktober 2021), bedoeld voor alle erkend referenten arbeid, zal daarbij
worden benadrukt dat het van belang is om bij de werving en selectie ook
oog te hebben voor de risico’s van dreigingen van(uit) andere landen
(«statelijke actoren») voor onze nationale veiligheidsbelangen. Daarnaast
onderhouden de diensten in algemene zin – vanuit hun veiligheidsbevorderende taak – contacten met diverse organisaties om hen te informeren
over statelijke dreigingen.
Ten aanzien van het door Investico genoemde misbruik gefaciliteerd door
payrollconstructies kan ik u melden dat het Ministerie van Justitie en
Veiligheid en het Ministerie van SZW onderzoeken of aanvullende
regelgeving nodig is voor intermediairs die als erkend referent optreden,
zoals payrollbedrijven.
In aanvulling op deze inzet wordt gewerkt aan een vertrouwelijk dreigingsbeeld van verblijfsregelingen en het erkend referentschap. Op basis
daarvan zullen de betrokken overheidspartijen gezamenlijk mogelijke
vervolgstappen onderzoeken. Hierbij wordt rekening gehouden met de
verschillen tussen de IND en de diensten als het gaat om expertise,
informatiepositie, middelen en (juridische) bevoegdheden bij het
onderkennen en vaststellen van een gevaar voor de nationale veiligheid.
Daarnaast zal er aandacht zijn voor de samenhang met andere relevante,
reeds lopende trajecten, zoals de hierboven geformuleerde inzet alsook de
maatregelen waar het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
momenteel aan werkt.4 Dit betreffen maatregelen om ongewenste
kennisoverdracht tegen te gaan, bijvoorbeeld door het toetsen van
personen die binnen een risicovakgebied willen gaan werken. Wanneer
deze inspanningen tot concrete stappen leiden zal uw Kamer daar nader
over worden geïnformeerd.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

4

Kamerstuk 31 288, nr. 894

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 19 637, nr. 2770

4