Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

811
Vragen van het lid Baudet (FvD) aan de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid over het voornemen van de Staatssecretaris tot ondertekenen
namens de Nederlandse regering van het Global Compact for Migration
(«Marrakesh Immigratiepact») (ingezonden 25 oktober 2018).
Antwoord van Staatssecretaris Harbers (Justitie en Veiligheid), mede namens
de Ministers van Buitenlandse Zaken en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen 3 december 2018). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 665.
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat deze link (https://www.un.org/pga/72/wp-content/
uploads/sites/51/2018/07/migration.pdf) inderdaad de FINAL DRAFT en de
meest recente concepttekst van de Global Compact for Migration (hierna:
Marrakesh Immigratiepact) bevat waarvan ondertekening door Nederland
voorzien is medio december 2018? Zijn er nog wijzigingen in de tekst
aangebracht?
Antwoord 1
Ja, dit is inderdaad het uitonderhandelde resultaat voor het beoogde Globale
Compact voor Veilige, Geordende, Reguliere Migratie (GCM). Dit resultaat is
op meerdere plekken terug te vinden, waaronder ook op de webstek die
specifiek voor deze onderhandelingen is opgezet. Hier kunt u ook oude
versies terugvinden: https://refugeesmigrants.un.org/migration-compact.
Vraag 2
Kunt u zo spoedig mogelijk de meest recente versie van het Marrakesh
Immigratiepact (inclusief alle bijlagen) aan de Kamer verschaffen?
Antwoord 2
Zie hierboven. Naast de tekst waar u naar verwijst, bestaan er geen bijlagen
bij het GCM.
Vraag 3 t/m 7
Wat is de juridische status van het Marrakesh Immigratiepact? In welke mate
is Nederland door het Marrakesh Immigratiepact gebonden?
Waarom wil de regering het Marrakesh immigratiepact zo graag tekenen?
Zeker gezien het feit dat de Verenigde Staten en Hongarije zich al hebben

ah-tk-20182019-811
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

teruggetrokken en dat ook Denemarken, Oostenrijk, Polen en Australië
hebben aangegeven waarschijnlijk niet te gaan tekenen?
Kent u de redenen waarom de in vraag 4 genoemde landen hun bedenkingen
hebben bij het Marrakesh Immigratiepact? Zo nee, kunt u dan contact zoeken
met uw buitenlandse ambtsgenoten en hun motivatie terugkoppelen aan de
Kamer?
Betekent uw voornemen om het Marrakesh Immigratiepact namens Nederland te ondertekenen dat u het met de gehele tekst van het pact eens bent?
Zo nee, met welke delen niet en waarom bent u dan toch voornemens het
pact te tekenen?
Wat is volgens u het voordeel voor Nederland om zich te committeren aan
een internationaal immigratiepact en daardoor de eigen autonomie en
vrijheid van handelen op het gebied van immigratie in te perken?
Antwoord 3 t/m 7
Kortheidshalve verwijst het kabinet u naar de brief die uw Kamer hierover
separaat is gestuurd.
Vraag 8
Is het Marrakesh Immigratiepact opzegbaar? Zo ja, hoe en met welke
opzegtermijn?
Antwoord 8
Het GCM is geen juridisch bindend document. Het is ook geen verdrag en
wordt daarom ook niet geratificeerd door lidstaten. Opzegbaarheid is
daarmee evenmin aan de orde. Het GCM wordt naar verwachting aangenomen met een resolutie van de Algemene Vergadering van de VN.
Vraag 9
Welke organisaties zijn namens Nederland betrokken of betrokken geweest bij
het opstellen van de tekst van het Marrakesh Immigratiepact?
Antwoord 9
De tekst van het GCM is opgesteld door vertegenwoordigers van Mexico en
Zwitserland, die tezamen dit proces hebben voorgezeten. Aan de hand van
hun tekstvoorstellen hebben andere landen kunnen reageren. Nederland trok
op met 26 andere EU-lidstaten. Ook vertegenwoordigers van internationale
organisaties, maatschappelijk middenveld en het bedrijfsleven hebben
inbreng kunnen leveren.
De Nederlandse inbreng is gecoördineerd door het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Justitie en Veiligheid in nauwe samenwerking met de meest betrokken ministeries. Daarnaast hebben verschillende
Nederlandse maatschappelijke organisaties hun zienswijze kenbaar gemaakt.
Vraag 10
Is het Marrakesh Immigratiepact onderwerp geweest tijdens de formatie van
Kabinet Rutte-III? Zijn hier binnen de coalitie en het kabinet anderszins
afspraken over gemaakt?
Antwoord 10
Het compact komt voort uit een VN-top die in september 2016 plaatsvond.
Voor de onderhandelingsinzet waren de achtereenvolgende regeerakkoorden,
de Kamerbrief over de Europese asielproblematiek van 8 september 2015 en
de Integrale Migratieagenda van 29 maart 20181 leidend.
Vraag 11, 12 en 14
Bent u voorstander van doelstelling 33c om te bevorderen dat media,
inclusief online media, een positiever beeld van immigratie dienen te
scheppen? Zo ja, waarom?
Bent u voorstander van het «gevoeliger maken» en «opleiden» van journalisten over immigratie-gerelateerde thema’s en terminologie (Marrakesh-33c)?
Zo ja, waarom en hoe wilt u hier concreet invulling aan geven?

1

Respectievelijk Tweede Kamerstuk 19 637, nrs. 2030 en 2375

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Is het kabinet voornemens publieke omroepen die kanttekeningen plaatsen bij
de gevolgen van de massale immigratie hun subsidie te ontnemen, in lijn
met doelstelling 33c van het Marrakesh Immigratiepact?
Antwoord 11, 12 en 14
Het gaat om vrijwillige beleidsopties die het GCM per doelstelling voorstelt.
Zoals ook in de brief die separaat aan uw Kamer over het GCM is gestuurd,
behoudt Nederland de eigen beleidsvrijheid. De facultatieve beleidsopties die
het GCM per doelstelling voorstelt, passen grotendeels in het Nederlandse
beleid. Waar dit niet het geval is, is het aan het kabinet om te besluiten om
zich hier wel of niet door te laten inspireren bij de ontwikkeling van het eigen
nationale beleid. In dit geval is het kabinet niet voornemens om deze
beleidsopties door te voeren.
Overigens stelt genoemde beleidsoptie – in tegenstelling tot de indruk die
wordt gewekt in de vraagstelling – niet voor om publieke omroepen die
kanttekeningen plaatsen bij de gevolgen van de massale immigratie hun
subsidie te ontnemen. De tekst spreekt slechts over het ontzeggen van
publieke gelden in het geval van systematische verspreiding van intolerantie,
xenofobie, racisme en andere vormen van discriminatie door media, waarbij
het recht op de vrijheid van media dient te worden gerespecteerd.
Zoals u bekend, zijn de vrijheid van media en van meningsuiting in Nederland een groot goed, evenals dat geldt voor het gelijkheidsbeginsel,
neergelegd in artikel 1 van de Grondwet, dat van cruciaal belang is in een
democratische rechtsstaat. Iedereen mag in Nederland zijn mening geven en
kritiek uiten. De grens is daar waar dit omslaat in strafbare uitingen zoals
haat zaaien en aanzetten tot geweld. Ten aanzien van de aanpak van
discriminatie verwijst het kabinet kortheidshalve naar het Nationale actieprogramma tegen discriminatie.
Vraag 13
Welke immigratie-gerelateerde terminologie zou volgens u uit het Nederlands
vocabulaire moeten verdwijnen? En welke terminologie zou u willen
toevoegen?
Antwoord 13
Zie beantwoording vragen 11, 12, 14. Het gaat om een vrijwillige beleidsoptie
die het GCM per doelstelling voorstelt. Welke immigratie-gerelateerde
terminologie zou moeten worden verwijderd of moet worden toegevoegd,
laat het kabinet graag aan eenieder om zelf te beoordelen, met in achtneming
van het bepaalde in de wet.
Vraag 15
Deelt u de zorg dat het verder uitbreiden van het gezinsherenigingsbeleid
(Marrakesh-21i, Marrakesh-32c) tot nog meer ongecontroleerde migratie zal
leiden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 15
Zie beantwoording vragen 11–14. Het gaat om een vrijwillige beleidsoptie die
het GCM per doelstelling voorstelt. Regels voor gezinshereniging in het geval
van reguliere migranten zijn gebaseerd op EU-regelgeving. Op dit gebied zijn
geen voornemens tot beleidswijzigingen.
Vraag 16
Hoe beziet u de centrale doelstelling om meer veilige, geordende, reguliere
migratie te faciliteren (Marrakesh-162, doelstelling 5)? Hoe wil het kabinet hier
invulling aan geven?
Antwoord 16
Het doel van het GCM is om ervoor te zorgen dat door betere internationale
samenwerking irreguliere migratie wordt aangepakt. Naast het voorkomen
van irreguliere migratie, kan dat onder andere door er voor te zorgen dat
(potentiële) migranten gebruik maken van bestaande legale migratiekanalen
in plaats van de diensten van smokkelaars. Zoals ook uit de Integrale
2

Global Compact for Migration, punt 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Migratieagenda blijkt, zet Nederland zich in om de bestaande mogelijkheden
voor gewenste arbeidsmigratie beter te benutten, onder meer door betere
voorlichting. Het kabinet houdt hierbij rekening met het standpunt van uw
Kamer op dit onderwerp.
Vraag 17
Wat is volgens u de definitie van reguliere immigratie? En wat is volgens u
de definitie van irreguliere immigratie?
Antwoord 17
Onder reguliere migratie worden alle vormen van migratie verstaan waarbij
bestaande toelatings- en toegangsprocedures van een land worden gerespecteerd. In het geval van irreguliere migratie is daar geen sprake van. Asiel valt
evenmin onder het begrip reguliere immigratie.
Vraag 18
Zijn de gevolgen van reguliere immigratie anders dan de gevolgen van
irreguliere immigratie voor Nederland? Zo ja, hoe is dit merkbaar? Zijn hier
cijfers over? Zo ja, kunt u deze met de Kamer delen? Indien er geen verschil
is tussen de effecten van irreguliere en reguliere migratie, wat is dan de
reden irreguliere migratie tegen te gaan en reguliere migratie te bevorderen?
Wat zijn de voordelen hiervan voor Nederland?
Antwoord 18
Onder andere het Centraal Bureau voor de Statistiek en het Sociaal Cultureel
Planbureau rapporteren met enige regelmaat over migratie en de rol van
migranten, én ook over asielzoekers, in onze samenleving. Het CBS rapporteert ook over de Nederlandse migratiebalans (inclusief de komst van
asielzoekers). Gelet op de aard van irreguliere migratie is het lastiger vast te
stellen hoeveel irreguliere migranten naar Nederland komen en hier
verblijven.
Over het algemeen geldt dat reguliere migranten op verschillende wijzen
bijdragen aan onze samenleving. Denk bijvoorbeeld aan buitenlandse
studenten, hoogopgeleide werknemers, maar ook mensen die in het kader
van gezinshereniging naar Nederland komen. In die context benoemt het
compact ook het belang van integratiemaatregelen voor en na de immigratie.
Irreguliere migratie vindt plaats in strijd met wet- en regelgeving. Kortheidshalve verwijst het kabinet u naar de brief die uw Kamer separaat is gestuurd
waarin ook de negatieve aspecten van irreguliere migratie staan benoemd.
Vraag 19
Deelt u de opvatting dat het belang van Nederland altijd boven de belangen
van immigranten moet worden gesteld? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 19
Deze vraagt wekt onterecht de indruk dat belangen van migranten niet of
zelden parallel lopen aan het belang van Nederland. De praktijk laat zien dat
die belangen ook goed samen kunnen gaan. Het spreekt voor zich dat het
kabinet zich inzet voor het belang van Nederland en de ingezetenen van ons
land. Het GCM erkent ook expliciet het soevereine recht om een eigen
toelatingsbeleid te voeren (paragraaf3.
Vraag 20
Bent u het eens met de constatering dat het Marrakesh Immigratiepact de
rechten van migranten boven de belangen van de burgers van ontvangende
landen stelt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 20
Het kabinet deelt deze mening niet. Het compact roept landen op fundamentele rechten van migranten te respecteren, ongeacht hun status. Voor het
kabinet is dit niets anders dan een bevestiging van de Universele Verklaring
voor de Rechten van de Mens. Dat geldt voor Nederlandse ingezetenen, maar
ook voor migranten. Het compact stelt tegelijk vast dat migranten te allen
3

Global Compact for Migration, punt 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

tijde de regels, wetten en gebruiken van hun gastlanden dienen te respecteren, inclusief regels over rechtmatige toelating.
Vraag 21 t/m 24
Hoe ziet u het niet-bindende karakter (Marrakesh-7) van het Marrakesh
Immigratiepact mede in het licht van de Urgenda uitspraak van het Hof Den
Haag op 9 oktober 2018?
Deelt u de opvatting dat activistische rechters niet-bindende verdragen tot
bindend recht proberen te maken en kunnen maken? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, waarom bent u voornemens het Marrakesh Immigratiepact, een
dergelijk niet-bindend pact, te tekenen?
Erkent u het gevaar van het ondertekenen van niet-bindende verdragen gelet
op deze ontwikkeling, zoals bedoeld in vragen 21 en 22, in ons rechtssysteem? Zo nee, waarom niet?
Wat is volgens u het nut van het maken van niet-bindende of nietafdwingbare afspraken in algemene zin?
Antwoord 21 t/m 24
Kortheidshalve verwijst het kabinet naar de brief die uw Kamer hierover
separaat is toegegaan.
Vraag 25
Deelt u de opvatting dat migratie een integraal onderdeel is van de hele
menselijke geschiedenis, zoals gesteld in punt 8 van het Marrakesh Immigratiepact?
Antwoord 25
Ja.
Vraag 26
Bent u van mening dat de migratie uit Europese buurlanden van het
pre-oorlogse verleden gelijk te stellen is aan de na-oorlogse migratie uit
derde wereldlanden? Zo ja, waarom? Zo nee, is deelt u dan de opvatting dat
de stelling in punt 8 van het Marrakesh Immigratiepact misleidend is?
Antwoord 26
Nee. Het GCM stelt migratie uit Europese buurlanden van het pre-oorlogse
verleden ook niet gelijk aan de naoorlogse migratie uit derde wereldlanden.
Migratie is diverser geworden. Het merendeel van migranten in EU lidstaten
komt nog steeds uit andere EU-lidstaten, maar daarnaast ook uit landen als
Oekraïne, Syrië, China, India, de VS, Marokko en/of Afghanistan.4 Een deel
van de migratie uit laatstgenoemde groep landen is asiel-gerelateerd en valt
niet onder het GCM. In 2017 zijn door de EU lidstaten in totaal 3.1 miljoen
verblijfsvergunningen afgegeven aan niet EU-onderdanen, met name voor
arbeidsmigranten, studenten en in het kader van gezinshereniging/-vorming.
Overigens wijst het kabinet op het feit dat het merendeel van migratie
plaatsvindt tussen landen in het Globale Zuiden en niet bijvoorbeeld naar
Europa. Zoals paragraaf 8 van het GCM ook erkent, heeft migratie verschillende en soms onvoorspelbare effecten op landen, gemeenschappen en
individuen. Het GCM biedt gedeelde uitgangspunten om hier beter mee om
te gaan.
Vraag 27 en 28
Deelt u de opvatting, zoals gesteld in punt 8 van het Marrakesh Immigratiepact, dat migratie een bron van voorspoed, innovatie en duurzame ontwikkeling is? Zo ja, op welke manier en kunt u hier concrete voorbeelden van
geven? Geldt dit ook voor de effecten van migratie in Nederland? Zo ja, op
welke manier?
Deelt u de opvatting, zoals gesteld in punt 8 van het Marrakesh Immigratiepact, dat migratie een voornamelijk positieve invloed heeft op immigratielanden (netto ontvangende landen)? Zo ja, waarom en kunt u deze voordelen

4

Zie o.a. hhttps://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/
Residence_permits_statistics#First_residence_permits_by_citizenship en https://ec.europa.eu/
eurostat/statistics-explained/pdfscache/1275.pdf,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5

voor Nederland kwantificeren? Hoe beschouwt u alle negatieve effecten van
de massale immigratie voor Nederland zoals – maar niet beperkt tot – de
afgenomen sociale cohesie, criminaliteit, impact op de zorgkosten, onderwijs,
de beschikbare woningvoorraad en de kosten van sociale zekerheid?
Antwoord 27 en 28
Voor individuele personen, maar ook voor landen, kan migratie een bron van
voorspoed, innovatie en duurzame ontwikkeling zijn. Geordende, veilige en
reguliere migratie kan vele kansen bieden. In algemene zin kan worden
gesteld dat migratie ook voordeel biedt voor de ontvangende staten, indien
migranten in hun eigen levensonderhoud voorzien, deelnemen aan de
arbeidsmarkt en geïntegreerd zijn. Het kabinet sluit echter niet de ogen voor
de negatieve effecten van migratie, zowel regulier als irregulier. In het geval
van reguliere migratie, waakt het kabinet voor het risico van verdringing op
de arbeidsmarkt5 en bevordert het de integratie van migranten. Dat is
waarom het kabinet inzet op een integrale aanpak van migratie waarbij het
ook zaak is dat personen zonder rechtmatig verblijf Nederland verlaten en
personen die hier mogen blijven actief meedoen aan de samenleving.
Vraag 29
Deelt u de opvatting dat de negatieve effecten van migratie totaal onbelicht
blijven in het Marrakesh Immigratiepact? Zo nee, in welk punt worden deze
negatieve effecten volgens u accuraat benoemd?
Antwoord 29
Het hoofddoel van het GCM is om via intensievere internationale samenwerking irreguliere migratie aan te pakken aan de hand van 23 doelstellingen.
Om zo ook meer grip te krijgen op (irreguliere) migratie en de negatieve
consequenties daarvan. Zoals het GCM in paragraf 8 erkent, heeft migratie
verschillende en soms onvoorspelbare effecten op landen, gemeenschappen
en individuen. Daartoe worden ook negatieve consequenties gerekend. Het
GCM benoemt bijvoorbeeld het negatieve effect van smokkel van en handel
in migranten en de uitbuiting van arbeidsmigranten. Het noemt maatregelen
om identiteitsfraude tegen te gaan, het wijst op de noodzaak voor meer
samenwerking op terugkeer mede ter voorkoming van illegaal verblijf en
spreekt migranten aan om zich aan de wetten en regels van hun gastlanden
te houden.
Vraag 30
Deelt u de opvatting, zoals gesteld in punt 12 van het Marrakesh Immigratiepact, dat immigratie een verrijking is voor onze maatschappij? Zo ja,
waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 30
Kortheidshalve verwijst het kabinet naar de Integrale Migratieagenda.6
Migratie heeft een grote invloed op de Nederlandse maatschappij, nu en in
de toekomst. Het kabinet erkent de complexiteit van dit vraagstuk dat
meerdere thema’s raakt: opvang, huisvesting, onderwijs, gezondheidszorg,
participatie, integratie, openbare orde en terugkeer.
Vraag 31
Deelt u de opvatting, zoals gesteld in punt 10 van het Marrakesh Immigratiepact, dat alle landen in de wereld landen van herkomst, doorreizen en
bestemming zijn?
Antwoord 31
Ja. Er zijn het kabinet geen landen bekend waar zich alleen maar mensen
vestigen, waar niemand doorreist of waar iedereen vertrekt. De mate waarin
dit gebeurt, kan verschillen.

5

Zie o.a. de recente berichtgeving van het Sociaal Cultureel Planbureau: https://www.scp.nl/
Nieuws/In_Nederland_is_nauwelijks_sprake_van_verdringing_op_de_arbeidsmarkt
6
Kamerstuk 19 637 / 30 573, nr. 2375.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

6

Vraag 32
Deelt u de opvatting dat Nederland – in de praktijk – toch voornamelijk een
bestemmingsland is?
Antwoord 32
Het recent gepubliceerde migratiesaldo laat inderdaad zien dat Nederland op
dit moment voornamelijk een bestemmingsland is.
Vraag 33
Deelt u de opvatting dat het van groot belang is accurate, specifieke
informatie te hebben over de achtergrond van immigranten en hun gedragingen in Nederland voor het maken van gepast beleid (zie punt 17 Marrakesh
Immigratiepact)?
Antwoord 33
Ja, voor zover de betreffende informatieverzameling proportioneel is en
plaatsvindt binnen wettelijke kaders.
Vraag 34
Hoe beziet u het belang van accurate informatieverzameling waartoe
opgeroepen wordt in het Marrakesh Immigratiepact in relatie tot de motieBaudet over bijhouden wie er nu precies Nederland binnenkomen (Kamerstuk
34 775, nr. 51)?
Antwoord 34
Het kabinet erkent het belang van accurate informatieverzameling zoals
benoemd in het GCM. Verschillende instanties in Nederland registreren
hiervoor ook de benodigde informatie die het GCM onder andere noemt.
Zoals tijdens het debat over de Regeringsverklaring van dit kabinet in reactie
op de betreffende motie is aangegeven, wordt uw Kamer periodiek geïnformeerd over immigratiecijfers via de ketenrapportage van de Staatssecretaris
van Justitie en Veiligheid. Ook publiceren het Ministerie van Justitie en
Veiligheid en de IND diverse cijfers op hun websites. Ook zijn er de cijfers van
het Centraal Bureau voor de Statistiek. Deze motie is tijdens het genoemde
debat afgeraden omdat het vooral zou leiden tot meer bureaucratie en weinig
zou toevoegen.7
Vraag 35
Wat vindt u van het voorgenomen plan om onze nationale dataverzameling
over de effecten van immigratie onder toeziend oog te plaatsen van de
United Nations Statistical Commission (zie punt 17a Marrakesh Immigratiepact)? Waartoe dient dit?
Antwoord 35
Het gaat hier om een vrijwillige beleidsoptie die het GCM per doelstelling
voorstelt. Het doel van het GCM is niet om nationale datacollectie onder
controle te brengen van een VN-commissie. Doel is om betere gegevens te
verzamelen en te delen waardoor beter inzicht kan komen in migratiebewegingen en landen beter in staat worden gesteld om effectief beleid te
ontwikkelen. Nederland deelt deze gegevens nu al met de VN en daarnaast
met andere internationale organisaties als de OESO en de EU.
Vraag 36
Deelt u de opvatting dat Nederland prima zelf in staat is cijfers te verzamelen
over immigranten die naar ons landen komen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 36
Ja, dat doet Nederland ook. Daarbij is Nederland ook gebaat bij de toegang
tot kwalitatief goede internationale gegevens, bijvoorbeeld van de landen
langs de migratieroute naar ons land.

7

Tweede Kamerstuk, vergaderjaar 2017–2018, Handelingen, nr. 17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

7

Vraag 37
Bent u van mening dat Nederland de plicht heeft de politieke-, economische-,
sociale- en milieuomstandigheden te verbeteren in landen van herkomst,
opdat mensen in hun eigen land blijven (zie punt 18 Marrakesh Immigratiepact)? Zo ja, waarom en hoe gaat het kabinet hier concreet invulling aan
geven? Welke kosten zijn hiermee gemoeid?
Antwoord 37
Het gaat hier om een vrijwillige beleidsoptie die het GCM per doelstelling
voorstelt. Zoals in het regeerakkoord, de Integrale Migratieagenda8 en de
BHOS-nota Investeren in Perspectief9 is aangegeven, is het Nederlands
buitenlands beleid o.a. gericht op het verminderen van armoede, het
voorkomen van conflicten en het tegengaan van instabiliteit en onveiligheid.
Armoede, conflict, terreur, klimaatverandering en grote demografische druk
zijn met elkaar samenhangende problemen die, alleen of in samenhang,
kunnen leiden tot irreguliere migratie. Het is in het Nederlands belang dat
deze grondoorzaken van irreguliere migratie in herkomstlanden worden
aangepakt. Het kabinet draagt daarom bij aan sociaaleconomische perspectieven voor vluchtelingen, migranten en gastgemeenschappen in de voor
Nederland prioritaire landen en regio’s. Ten aanzien van de wijze waarop het
kabinet hier invulling aan geeft en de kosten die daarmee zijn gemoeid,
verwijst het kabinet naar de genoemde BHOS-nota en de debatten met uw
Kamer die hierover hebben plaatsgevonden.
Vraag 38
Hoe wil het kabinet op Nederlands niveau invulling geven aan het versterken
van samenwerking tussen humanitaire en ontwikkelingsactoren, waaronder
door het promoten van «joint analysis», multi-donor benaderingen en
meerjarige financiële ondersteuning (zie punt 18f Marrakesh Immigratiepact)?
Welke kosten zijn hiermee gemoeid?
Antwoord 38
Het gaat hier om een vrijwillige beleidsoptie die het GCM per doelstelling
voorstelt. Het kabinet zet zich actief in voor versterkte samenwerking tussen
humanitaire en ontwikkelingsactoren als onderdeel van de inzet voor
versterkte opvang in de regio van vluchtelingen of binnenlands ontheemden.
Deze inzet richt zich uitsluitend op deze twee groepen, dus niet op migranten
in brede zin.
Vraag 39 en 40
Deelt u de opvatting dat in punt 18 van het Marrakesh Immigratiepact
geïmpliceerd wordt dat mensen hun land van herkomst verlaten wegens
klimaatverandering?
Gelooft u daadwerkelijk dat mensen op massale schaal hun land van
herkomst verlaten vanwege klimaatverandering? Zo ja, kunt u dit concretiseren en cijfers hieromtrent verschaffen aan de Kamer?
Antwoord 39 en 40
Het kabinet onderkent de gevolgen van klimaatverandering. Nederland is
partij bij het Klimaatakkoord van Parijs. Nederland is op veel terreinen actief
om ontwikkelingslanden te steunen bij het realiseren van noodzakelijke
aanpassingen aan klimaatveranderingen. Deze investeringen zijn cruciaal om
de negatieve effecten van klimaatverandering te mitigeren. Voor mensen
woonachtig in bijvoorbeeld kleine eilandstaten is dit een reëel gevaar; zij zien
hun land letterlijk verdwijnen. Dat zij zich genoodzaakt voelen om hun land te
verlaten is dan begrijpelijk. Dit vindt op dit moment echter op beperkte schaal
plaats en vormt ook geen verplichting voor andere landen. Wel kunnen
landen ervoor kiezen personen die in deze omstandigheden verkeren toe te
laten op grond van eigen, nationale regelgeving.

8
9

Kamerstuk 19 637 / 30 573, nr. 2375.
Tweede Kamerstuk, vergaderjaar 2017–2018, 3, nr. 2375. 952, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

8

Vraag 41 en 42
Deelt u de opvatting dat immigranten met name worden aangetrokken tot
ons sociale zekerheid klimaat? Zo nee, waarom denkt u dan dat migranten uit
Afrika te voet door minstens tientallen landen reizen en met gevaar voor
eigen leven op gammele bootjes de Middellandse Zee oversteken, totdat zij
aankomen in een land waar de sociale voorzieningen gunstig zijn voor
immigranten?
Deelt u de opvatting dat het verschaffen van informatie over het verkrijgen
van uitkeringen aan net-gearriveerde migranten (zie punt 19d Marrakesh
Immigratiepact) een aanzuigende werking heeft op de immigratiestromen
naar Nederland? Zo ja, bent u van plan deze doelstelling dan toch te
implementeren en waarom?
Antwoord 41 en 42
Het gaat hier om een vrijwillige beleidsoptie die het GCM per doelstelling
voorstelt. Deze optie spreekt niet over het verschaffen van informatie over het
verkrijgen van uitkeringen. Er wordt hier onder andere gesproken over het
informeren van migranten over hun plicht om de wetten en regels van
bestemmingslanden te respecteren, de toegang tot rechtspraak, het verkrijgen
van benodigde documenten, de noodzaak om zich te registreren bij de juiste
autoriteiten en de toegang tot basisvoorzieningen. In Nederland wordt
overigens al informatie verstrekt over beschikbare sociale zekerheid en de
voorwaarden daarvoor. In het geval van Nederland is deze uitsluitend
toegankelijk voor personen die rechtmatig in Nederland verblijven. Over de
vraag of en in welke mate bekendheid over en de hoogte van mogelijke
sociale uitkeringen aanzuigende werking heeft, vindt uitgebreid debat plaats.
De VS is bijvoorbeeld een bestemmingsland waar een minder sterk sociaal
zekerheidsstelsel aanwezig is dan bijvoorbeeld Nederland. Dit illustreert dat
het sociale zekerheidsstelsel van een land slechts één van de vele factoren is
die de migratiestromen bepalen naast bijvoorbeeld werkgelegenheid,
stabiliteit, taal, familiebanden en geografie.
Vraag 43 en 44
Wat is uw opvatting over het aanbieden van «non-discriminatie» cursussen
aan overheidspersoneel (zie punt 29g Marrakesh Immigratiepact)? Is het
kabinet van plan hier concrete invulling aan te geven? Zo ja, wat moeten we
ons voorstellen bij dit soort cursussen? Wat gaat de inhoud zijn? Wat denkt u
hiermee te bewerkstelligen? Welke overheidsfunctionarissen zullen deze
cursussen allemaal moeten volgen? En wat zal dit per jaar gaan kosten?
Kunt u verklaren hoe het komt dat een land als Nederland, waar immigranten
blijkbaar zodanig onderhevig zijn aan ernstige vormen van discriminatie dat
er speciale «non-discriminatie» cursussen moeten worden gegeven aan
overheidspersoneel, jaarlijks zoveel immigranten (netto 80.000 per jaar) een
verblijfsvergunning aanvragen?
Antwoord 43 en 44
Het gaat hier om een vrijwillige beleidsoptie die het GCM per doelstelling
voorstelt. Volgens artikel 1 van de Grondwet, is discriminatie in Nederland
verboden. Van ambtenaren wordt dan ook verwacht dat zij dit recht ten volle
respecteren. Voorts wijst het kabinet op het Nationaal actieprogramma tegen
discriminatie waar uw Kamer ook met enige regelmaat over wordt geïnformeerd.
Vraag 45 en 46
Bent u van plan «fast-track programmes» – waarmee aanvragen voor een
verblijfsvergunning versneld afgehandeld worden – op te richten voor
immigranten ter invulling van arbeidstekorten (punt 21d Marrakesh Immigratiepact)?
Bent u voornemens doorlooptijden van visumaanvragen te verkorten ter
bevordering van arbeidsmigratie (zie punt 21f Marrakesh Immigratiepact)?
Antwoord 45 en 46
Het gaat hier om vrijwillige beleidsopties die het GCM per doelstelling
voorstelt. Nederland kent overigens al versnelde verblijfsprocedures voor
bepaalde verblijfsvergunningen bijvoorbeeld met het oog op het verrichten
van arbeid. Daar maken ook kortere visumprocedures deel van uit. Zo geldt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

9

voor kennismigranten een versnelde procedure. Om van de kennismigrantenregeling gebruik te maken, moet de werkgever bij de IND erkend referent zijn.
Ook voor andere verblijfsaanvragen in verband met het verrichten van arbeid
verloopt de aanvraagprocedure sneller als de werkgever door de IND is
erkend als referent.
Vraag 47
Kent u de tactiek van immigranten om zich voor te doen als minderjarigen
om meer kans te maken op een verblijfsvergunning?
Antwoord 47
Ja, dit komt voor en hier zijn de Nederlandse autoriteiten alert op.
Vraag 48
Hoe beschouwt u in het licht van vraag 47 dat het Marrakesh Immigratiepact
bepaalt dat iedere immigrant die zegt minderjarig te zijn zo behandeld moet
worden, tenzij een multidisciplinaire, onafhankelijke, kindvriendelijke
leeftijdsbepaling heeft plaatsgevonden (zie punt 28d Marrakesh Immigratiepact)? Deelt u de zorg dat de tactiek van immigranten zich als minderjarige
voor te doen dan nog vaker gebruikt zal gaan worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 48
Het gaat hier om een vrijwillige beleidsoptie die het GCM per doelstelling
voorstelt. Deze beleidsoptie komt overigens al overeen met het Nederlandse
beleid en de praktijk. Iedere gestelde alleenstaande minderjarige, die zijn
gestelde minderjarigheid niet kan aantonen met bewijsmiddelen, wordt bij
binnenkomst op een kindvriendelijke wijze onderzocht. Daarbij beoordelen
hiervoor opgeleide medewerker(s) van de Nationale Politie (AVIM) en/of de
Koninklijke Marechaussee, en medewerker(s) van de IND afzonderlijk van
elkaar: of er sprake is van evidente meerderjarigheid; of er sprake is van
evidente minderjarigheid; of er sprake is van twijfel over de opgegeven
leeftijd. Naast een inschatting op basis van uiterlijke kenmerken, worden
eventueel voorhanden zijnde documenten, verklaringen en het gedrag van de
minderjarige betrokken. Als op basis van dit onderzoek, eventueel voorhanden zijnde documenten, verklaringen en het gedrag unaniem wordt geconcludeerd dat er twijfel bestaat over de opgegeven leeftijd, volgt een onafhankelijk medisch leeftijdsonderzoek.
Vraag 49
Bent u het eens met de doelstelling in punt 37g van het Marrakesh Immigratiepact dat minderjarigen niet mogen worden uitgezet als is vastgesteld dat
dit niet hun belang is?
Antwoord 49
Het gaat hier niet om een doelstelling maar een vrijwillige beleidsoptie die
het GCM voorstelt. Deze komt overeen met het huidige beleid. De IND en
DT&V houden rekening met de positie van minderjarigen door het belang van
het kind een duidelijke plaats te geven in verschillende beleidskaders en in de
wijze waarop vreemdelingenrechtelijke procedures zijn ingericht. Dit is ook
het geval bij terugkeer van alleenstaande minderjarigen. Terugkeer is alleen
aan de orde als er in het land van herkomst adequate opvang beschikbaar is.
Dit is bij voorkeur bij ouders of familie, maar hierbij kan ook gebruik worden
gemaakt van opvangvoorzieningen. Als geen adequate opvang beschikbaar
is, vindt geen uitzetting plaats.
Vraag 50
Deelt u dan ook de zorgen dat dergelijk beleid, zoals bedoeld in vraag 48,
ertoe zal leiden dat er nog meer leeftijdsfraude zal plaatsvinden en dat het
Nederlandse uitzettingsbeleid nog verder gefrustreerd zal raken?
Antwoord 50
Nee. Zie antwoorden op de vragen 48 en 49.
Vraag 51
Kunt u uitleggen in welke gevallen uitzetting van immigranten arbitrair is (zie
punt 23h Marrakesh Immigratiepact)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

10

Antwoord 51
Er kan sprake zijn van arbitraire uitzetting wanneer er geen individueel en
duidelijk besluit over toelating aan ten grondslag ligt. In Nederland is dit
uitgesloten. Terugkeer vindt plaats op basis van een gemotiveerd terugkeerbesluit, doorgaans genomen na een afwijzing op een verblijfsaanvraag. Dit
volgt uit de Europese Terugkeerrichtlijn (EU 2008/115). Hoewel dit al volgt
vanuit EU regelgeving, wijst het kabinet er volledigheidshalve op dat het hier
in het GCM wederom gaat om een vrijwillige beleidsoptie die het document
per doelstelling voorstelt.
Vraag 52 en 53
Deelt u de opvatting dat de keuze tot uitzetting nooit geschied naar wens van
de immigrant maar altijd naar wens van het ontvangende land?
Deelt u dan ook de opvatting dat ontvangende landen altijd zelf moeten gaan
over hun criteria op basis waarvan zij immigranten wel en niet toelaten?
Antwoord 52 en 53
In eerste instantie is vrijwillige terugkeer de preferente optie. Daarbij staat de
wens van de vreemdeling voorop, mits het land waarnaar hij wil vertrekken
ook toestemt in zijn komst. Indien de vreemdeling zelf zijn medewerking aan
terugkeer niet verleent, kan gedwongen terugkeer plaatsvinden. De Nederlandse overheid hanteert daarbij een aantal randvoorwaarden. Terugkeer
vindt altijd op legale wijze plaats, dat wil zeggen naar een land waar de
toegang toe is gewaarborgd. Landen dienen hier inderdaad mee in te
stemmen waarbij wordt gewezen op de internationale verplichting om eigen
onderdanen terug te nemen. In het geval dat het om een migrant gaat die
niet naar zijn thuisland wordt uitgezet, geldt dat het ontvangende land daar
uiteraard mee moet instemmen. Dat is ook in Nederland het geval. Daarover
worden afspraken gemaakt, bijvoorbeeld via terug- en overnameovereenkomst tussen de EU of de Benelux en anderen landen. Daarbij geldt dat
voldoende is geborgd dat er aldaar geen reëel gevaar voor een mensonterende behandeling is. Bij gedwongen terugkeer speelt de voorkeur van de
terugkeerder dus in de visie van de Nederlandse overheid geen rol. Het
kabinet wijst er op dat in de EU Terugkeerrichtlijn (EU 2008/115) is vastgelegd
dat gedwongen vertrek alleen plaats heeft naar landen van herkomst of
landen van eerdere doorreis. Nederland zet zich ervoor in deze definitie te
verruimen, met behoud van de hiervoor genoemde randvoorwaarden.
Vraag 54
Deelt u de opvatting dat de keuze tot toelating of uitzetting van immigranten
altijd de belangen moet dienen van Nederland?
Antwoord 54
Zie het antwoord op vraag 19.
Vraag 55
Deelt u de opvatting dat collectieve uitzetting van een bepaalde groep
functioneel kan zijn? Zo nee, waarom niet? Hoe ziet u doelstelling 24a, waarin
dit wordt verboden, in dat licht?
Antwoord 55
Collectieve uitzetting is in strijd met de Terugkeerrichtlijn en het EVRM. Een
besluit tot uitzetting moet altijd op basis van een individuele belangenafweging plaatsvinden. Het is dus in Europa nu al niet toegestaan om bijvoorbeeld
een bevolkingsgroep zonder onderscheid des persoons uit te zetten. Het
verbod op collectieve uitzetting, waar in deze vrijwillige beleidsoptie naar
wordt verwezen, houdt overigens niet in dat een uitzetting niet in een groep
kan plaatsvinden. Het bundelen van uitzettingshandelingen wordt ook in
EU-verband opgepakt, zodat ook internationaal meer kan worden samengewerkt om tot een efficiënt terugkeerproces te komen van personen van wie is
vastgesteld dat zij dienen terug te keren. Volledigheidshalve wijst het kabinet
er op dat het in het geval van het GCM hier wordt genoemd als een
vrijwillige beleidsoptie die het GCM per doelstelling voorstelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

11

Vraag 56 t/m 59
Hoe ziet u de rol en verantwoordelijkheid van gesmokkelde immigranten in
de keten van mensensmokkel? Betalen zij niet duizenden euro’s per persoon
om gesmokkeld te worden en stemmen zij hier dus niet vrijwillig mee in?
Deelt u de opvatting dat daarom niet alleen smokkelaars, maar ook immigranten die gebruik hebben gemaakt van de diensten van een smokkelaar,
verantwoordelijk moeten kunnen worden gehouden voor hun daden? Zo nee,
waarom niet?
Deelt u de opvatting dat het straffen van vrijwillige deelname aan mensensmokkel een afschrikkende werking kan hebben op de deelname mensensmokkel en dus een verminderende werking kan hebben op de toestroom van
immigranten uit de derde wereld? Zo nee, waarom niet?
Hoe ziet u, in het licht van de vragen 56, 57 en 58, de toezegging in punt 25
van het Marrakesh Immigratiepact om immigranten die gebruik hebben
gemaakt van diensten van smokkelaars niet verantwoordelijk te houden of
strafbaar te stellen?
Antwoord 56 t/m 59
De kenmerken van mensensmokkel zijn de afgelopen decennia veranderd.
Waar mensen voorheen vrijwillig een financiële bijdrage betaalden om zich
illegaal de grens te laten overbrengen, ligt hun lot nu dikwijls geheel in
handen van gewetenloze criminele organisaties die er niet voor terugdeinzen
mensen tegen grof geld onder de meest erbarmelijke omstandigheden te
vervoeren. Onder deze omstandigheden is het niet wenselijk dat zij verantwoordelijk worden gehouden voor mensensmokkel. Het kabinet deelt dan ook
niet de opvatting dat sanctioneren van vrijwillige deelname aan mensensmokkel een afschrikkende werking heeft. Dat laat onverlet dat er wel
maatregelen kunnen worden genomen als migranten voor hun illegale
grensoverschrijding bijvoorbeeld gebruik maken van valse of vervalste
documenten of misbruik maken van de toelatingsprocedures.
Vraag 60
Hoe kijkt u aan tegen het automatisch toelaten van slachtoffers van mensenhandel (zie punt 26h Marrakesh Immigratiepact)? Deelt u de zorg dat dit een
veelgebruikt excuus gaat worden om permanente en onmiddellijke toelating
te eisen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 60
Het gaat hier om een vrijwillige beleidsoptie die het GCM per doelstelling
voorstelt. Slachtoffers van mensenhandel ontvangen ondersteuning en
bescherming in Nederland. Bovendien dienen de daders te worden vervolgd.
Wanneer iemand aangifte doet van mensenhandel wordt voor de duur van
het strafrechtelijk onderzoek een tijdelijke verblijfsvergunning verstrekt. Na
afloop van deze tijdelijke verblijfsvergunning kan iemand een aanvraag doen
voor een niet-tijdelijke verblijfsvergunning, waarbij de IND onder andere kijkt
naar het mensenhandel-relaas en bijzondere individuele omstandigheden die
maken dat van de vreemdeling niet gevergd kan worden dat hij Nederland
verlaat. Een slachtoffer kan dus niet «zomaar» permanente en onmiddellijke
toelating eisen. Dit is nu geen «veelgebruikt excuus» noch ligt het in de rede
dat het dit zal worden.
Vraag 61
Kunt u uitleggen hoe het waarborgen van mensenrechten, zoals bedoeld in
doelstelling 27 van het Marrakesh Immigratiepact, verband houdt met
grensbewaking?
Antwoord 61
Bij de uitvoering van de grensbewaking dienen de grondrechten, zoals deze
onder andere zijn erkend in onze Grondwet, het EVRM en het Handvest van
de grondrechten van de Europese Unie, te worden geëerbiedigd. De
grenscontroles moeten worden uitgevoerd zonder discriminatie van personen
op grond van hun geslacht, ras, etnische oorsprong, godsdienst, overtuiging,
handicap, leeftijd of seksuele geaardheid. Dit uitgangspunt is ook een
verplichting voor Nederland op grond van de Europese regelgeving en
verdragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

12

Vraag 62
Deelt u de opvatting dat het voornaamste doel van grensbewaking de
veiligheid en integriteit van de bevolking binnen een grens dient te zijn?
Antwoord 62
De uitvoering van de grensbewaking dient meerdere doelen. Een zeer
belangrijk doel is dat de grensbewaking bijdraagt aan de bestrijding van
illegale immigratie en (migratie)criminaliteit en landen helpt om bedreigingen
van hun binnenlandse veiligheid en de openbare orde te voorkomen.
Daarnaast moet de grensbewaking ook bijdragen aan de facilitatie van het
grensproces van de reizigers.
Vraag 63
Zou het volledig sluiten van onze grenzen in strijd zijn met mensenrechten
van immigranten? Zo ja, waarom?
Antwoord 63
Vooropgesteld benadrukt het kabinet dat landen zelf over hun toelatingsbeleid gaan en het recht hebben hun grenzen te beheren, zoals ook door het
GCM wordt gerespecteerd. In het geval van Nederland is dit als gevolg van
het Verdrag van Schengen, deels in EU-verband.
Zoals het kabinet echter op vergelijkbare vragen van uw Kamer in het
verleden heeft aangegeven, is het volledig sluiten van de Nederlandse
grenzen voor migranten verre van een realistische, laat staan uitvoerbare
optie. Bij de uitvoering van de grensbewaking dienen de grondrechten zoals
deze onder andere zijn erkend in het EVRM en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie te worden geëerbiedigd. Ook moeten de
verplichtingen inzake internationale bescherming en non-refoulement in acht
worden genomen. Daarnaast mogen de grenscontroles op basis van de
Europese regelgeving geen grote belemmeringen vormen voor het economisch, sociaal en cultureel verkeer aan de buitengrenzen.
Vraag 64
Zou het deels sluiten van onze grenzen – waarbij slechts een gefixeerd,
beperkt aantal immigranten per jaar wordt toegelaten – in strijd zijn met
mensenrechten van immigranten? Zo ja, waarom?
Antwoord 64
Zie de antwoorden op de vragen 61 en 63.
Vraag 65
Zou het deels sluiten van onze grenzen – waarbij slechts door Nederland
gewenste groepen worden toegelaten – in strijd zijn met mensenrechten van
immigranten? Zo ja, waarom?
Antwoord 65
Nederland heeft eigen toelatingsbeleid, binnen de kaders van bestaande
verplichtingen. Zie verder de antwoorden op de vragen 61 en 63.
Vraag 66
Deelt u de opvatting dat arbitraire mensenrechten van immigranten niet
zwaarder mogen wegen dan de belangen van de Nederlandse bevolking?
Antwoord 66
Zie het antwoord op vraag 20. Mensenrechten gelden voor zowel de
Nederlandse bevolking als voor migranten.
Vraag 67
Deelt u de zorg dat het Marrakesh Immigratiepact (zie punt 27b Marrakesh
Immigratiepact) ertoe zal leiden dat iedere vorm van uitsluiting van immigranten opgevat zal kunnen worden als een vorm van discriminatie?
Antwoord 67
Het gaat hier een vrijwillige beleidskeuze die het GCM per doelstelling
voorstelt. Het kabinet is tegen het uitsluiten van personen in de samenleving
ongeacht hun achtergrond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

13

Vraag 68
Deelt u de opvatting dat het belangrijk is om als Nederland zelf te bepalen
wie we hier toelaten en wie niet? Deelt u de opvatting dat het vasthouden
aan de doelstellingen van het Marrakesh Immigratiepact Nederland die
mogelijkheid wellicht ontneemt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 68
Zie het antwoord op vraag 4, 5 en 6.
Vraag 69
Hoe is uw lezing van doelstelling 27f van het Marrakesh Immigratiepact? Is
het strafbaar stellen van illegaliteit in uw ogen een schending van internationaal recht?
Antwoord 69
Het gaat hier om een vrijwillige beleidskeuze die het GCM voorstelt. Het GCM
roept op om de bestaande sanctiebepalingen die in een groot aantal landen
van kracht zijn, te beoordelen in het licht van het vereiste van proportionaliteit, eventuele discriminatoire werking en rechtsstatelijkheid. Het strafbaar
stellen van illegaal verblijf is niet in strijd met het internationaal recht. Ook
binnen de EU is het strafbaar stellen van illegaal verblijf mogelijk wanneer de
terugkeerprocedure geheel is doorlopen en het niet kunnen uitzetten aan de
vreemdeling te wijten is.
Vraag 70
Deelt u de opvatting dat het uitzettingsbeleid in Nederland op dit moment
niet altijd goed functioneert? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 70
Ja. Het terugkeerbeleid behoeft verbetering. Daarom heeft het kabinet
aangedrongen op herziening van de Europese Terugkeerrichtlijn die het kader
vormt waarbinnen Nederland zijn terugkeerbeleid moet vormgeven. De
Europese Commissie heeft op 12 september jl., onder meer op Nederlands
insisteren, een voorstel daartoe gepubliceerd. Voorts is ook verbetering van
de terugkeersamenwerking met derde landen belangrijk. Het kabinet zet
daarom zowel nationaal als Europees in op een strategische benadering van
de herkomstlanden. Het GCM kan daarbij helpen. Het onderschrijft de
verplichting van staten om hun eigen onderdanen terug te nemen en te
zorgen dat onderdanen de juiste documenten hebben. Hoewel het GCM niet
verbindend is, biedt dit een handvat om landen van herkomst aan te spreken
op hun verantwoordelijkheid.
Vraag 71
Wat zijn de meest recente schattingen waarover u beschikt ten aanzien van
het aantal illegalen in Nederland?
Antwoord 71
Het WODC voert voor het Ministerie van Justitie en Veiligheid regelmatig
schattingen uit van het aantal vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf in
Nederland. De meest recente schatting dateert van 2015 en besloeg de
periode 1 juli 2012 tot en met 30 juni 2013. Dit onderzoek treft u aan op de
website van het WODC. Om de betrouwbaarheid van de schatting van het
aantal illegalen in Nederland verder te verhogen werd in 2015 een seminar
georganiseerd, waarin alternatieve manieren en bronnen aan bod kwamen.
Dit seminar gaf aanleiding tot een vervolgonderzoek dat u kunt raadplegen
op de website van het WODC. Vervolgens zal het WODC een nieuw onderzoek starten naar het aantal vreemdelingen dat in Nederland verblijft zonder
rechtmatig verblijf. Deze nieuwe schatting van het aantal illegalen zal nog in
2018 van start gaan.
Vraag 72
Deelt u de mening dat het falende uitzettingsbeleid voor een groot deel te
wijten is aan het feit dat afgewezen immigranten vaak niet vrijwillig vertrekken en in de illegaliteit verdwijnen? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

14

Antwoord 72
Het terugkeerbeleid richt zich op zowel vrijwillige als gedwongen terugkeer.
Vrijwillige terugkeer van alle illegaal verblijvende vreemdelingen heeft de
voorkeur en wordt dan ook ondersteund. Daarnaast zal de optie van
gedwongen terugkeer nodig blijven, ook omdat dit de keuze voor vrijwillige
terugkeer bevordert. Zowel vrijwillige als gedwongen terugkeer vinden plaats,
zij het nog niet voldoende. Het terugkeerbeleid behoeft dan ook verbetering,
zoals ook is toegelicht in het antwoord op vraag 70.
Vraag 73
Deelt u de opvatting dat het bestrijden van illegaliteit een legitiem doel is?
Antwoord 73
Ja. Het bestrijden van illegaliteit is ook onderdeel van de Integrale Migratieagenda van dit kabinet.
Vraag 74, 75 en 76
Deelt u de opvatting dat preventieve detentie bij uitzetting een oplossing kan
bieden tegen het probleem van illegaliteit? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de opvatting dat de dreiging van detentie een afschrikwekkend effect
kan hebben op immigranten en de massale toestroom van immigranten naar
Nederland zal verminderen? Zo nee, waarom niet?
Hoe wilt u invulling geven aan doelstelling 13d van het Marrakesh Immigratiepact waarin wordt gesteld dat detentie niet als afschrikmiddel mag worden
ingezet en enkel een legitiem doel mag dienen?
Antwoord 74, 75 en 76
Vreemdelingenbewaring is toegestaan om illegale binnenkomst te beletten of
met het oog op de uitzetting. Het uitgangspunt van Europese regelgeving is
dat vreemdelingenbewaring mogelijk is als een risico bestaat dat de
vreemdeling zich aan het toezicht zal onttrekken. Het is dus niet een
noodzakelijke voorwaarde dat de vreemdeling zich al eerder aan het toezicht
heeft onttrokken, al vormt dat uiteraard een sterke indicatie. Preventieve, in
de zin van generieke detentie is ook niet nodig. In veel gevallen zijn andere
maatregelen zoals een meldplicht, een gebiedsgebod of een borgsom
voldoende om de vreemdeling te houden aan zijn rechtsplicht om Nederland
te verlaten. Het preventief toepassen van vreemdelingenbewaring, zonder
concrete aanleiding ten aanzien van de specifieke vreemdeling, is ook niet
toegestaan in de verdragsrechtelijke bepalingen waar Nederland partij bij is
en waaraan het kabinet zich te allen tijde zal houden.
Hoewel Nederland ten aanzien van vreemdelingenbewaring reeds is
gehouden aan verdragsrechtelijke bepalingen, wijst het kabinet er volledigheidshalve op dat het hier in het GCM gaat om een vrijwillige beleidsoptie
die het GCM per doelstelling voorstelt.
Vraag 77
Kunt u uitleggen waarom het in het belang van Nederland is om te faciliteren
dat alle migranten gratis toegang hebben tot asieladvocaten (zie punt 29d
Marrakesh Immigratiepact)?
Antwoord 77
Het gaat hier om een vrijwillige beleidskeuze die het GCM voorstelt. Het GCM
spreekt hier overigens over «gratis of betaalbare» rechtsbijstand en informatie over mogelijke rechtsmiddelen in geval van uitzettingsdetentie – het gaat
dus niet om «asieladvocaten». Op grond van Europeesrechtelijke verplichtingen biedt Nederland dit overigens al aan. Juist in die gevallen waarin ingezet
wordt op handhaving, wordt het belangrijk om te waarborgen dat degenen
die zelf geen aanspraak kunnen doen op bijstand een stem hebben. In rechte
vormt een rechtshulpverlener die stem. Goede rechtsbijstand is een noodzaak
in een systeem waarin wordt ingezet op strikte handhaving. Het GCM spreekt
hier onder andere over de toegang tot rechtsmiddelen, inclusief het beschikbaar stellen van juridische bijstand, wanneer een migrant die onrechtmatig in
een land verblijft in vreemdelingenbewaring wordt geplaatst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

15

Vraag 78
Welke Nederlandse «basisdiensten» zijn volgens u beschermd door mensenrechten, zoals bedoeld in doelstelling 31 van het Marrakesh Immigratiepact?
Antwoord 78
Allereerst wordt het recht op onderwijs voor minderjarigen tot achttien jaar
beschermd. Voor hen geldt volgens de Nederlandse wet een leerplicht.
Daarnaast moeten migranten (en asielzoekers), ongeacht hun status, o.a.
toegang hebben tot medisch noodzakelijke zorg, rechtsbescherming en
rechtsbijstand, en – in het geval van asiel- en terugkeerprocedures – een deel
van de basisvoorzieningen. Deze verplichtingen volgen uit onder andere de
Europese Terugkeerrichtlijn (EU 2008/115), het EVRM, het Internationaal
Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten en het Europees Sociaal
Handvest.
Vraag 79
Deelt u de opvatting, zoals gesteld in punt 31b van het Marrakesh Immigratiepact, dat ook irreguliere immigranten toegang moeten hebben tot basisdiensten? Zo ja, waarom?
Antwoord 79
Het kabinet deelt deze opvatting, in zoverre dat het kabinet van mening is dat
daar met het koppelingsbeginsel en het meewerkcriterium een specifieke
invulling aan wordt geven die ervoor zorgt dat de geboden basisdiensten op
zichzelf geen aanzuigende werking hebben voor irregulier verblijf in ons land.
Het GCM erkent het recht van staten om hier ook voorwaarden aan te stellen
en een onderscheid te maken tussen reguliere en irreguliere migranten
(paragraaf10. Het gaat hier overigens om een vrijwillige beleidsoptie die het
GCM per doelstelling voorstelt.
Vraag 80 en 81
Wat gaat u doen aan gemeenten die het nationale uitzettingsbeleid frustreren
met bed-bad-brood regelingen?
Bent u voornemens op lokaal niveau «service points» op te richten om de
toegankelijkheid tot basisdiensten voor immigranten te vereenvoudigen (zie
punt 31c Marrakesh Immigratiepact)?
Antwoord 80 en 81
In het regeerakkoord is bepaald dat er in samenwerking met gemeenten
Landelijke Vreemdelingenvoorzieningen komen. Het kabinet verwacht deze
vanaf 2019 in samenwerking met gemeenten te ontwikkelen. Overigens is
punt 31c van het compact een vrijwillige beleidskeuze die het GCM per
doelstelling voorstelt. Ten aanzien van de genoemde «service points» is het
kabinet niet voornemens deze in te richten.
Vraag 82
Bent u voornemens een Nationaal Mensenrechten Instituut op te richten om
klachten van immigranten over toegang tot basisdiensten op te nemen (zie
punt 31d Marrakesh Immigratiepact)?
Antwoord 82
Het gaat hier om een vrijwillige beleidskeuze die het GCM voorstelt. Het
kabinet is niet voornemens om een nieuw instituut op te richten. Klachten
over discriminatie kunnen worden gemeld bij het College voor de Rechten
van de Mens.
Vraag 83 en 84
Kent u het WRR rapport «De nieuwe verscheidenheid. Toenemende diversiteit
naar herkomst in Nederland», waarvan de hoofdconclusie was: «hoe diverser
een buurt wordt, hoe meer het samenleven onder druk komt te staan»?11

10
11

Global Compact for Migration, punt 16
https://www.wrr.nl/publicaties/verkenningen/2018/05/29/de-nieuwe-verscheidenheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

16

Hoe ziet u in het licht van het WRR-rapport de doelstelling van punt 32a en
32i het Marrakesh Immigratiepact om de acceptatie van diversiteit te
vergroten?
Antwoord 83 en 84
Ja, deze verkenning van de WRR is bekend. Het rapport van de WRR «De
nieuwe verscheidenheid» is een verkenning, die onderdeel uitmaakt van een
groot meerjarig WRR project getiteld «Migratiediversiteit». In dit project
worden verschillende studies verricht, waar deze verkenning er één van is. De
verkenning gaat over de toenemende diversiteit naar herkomst van de
inwoners van Nederland. Er worden enkele richtingen voor beleid verkend,
waarbij beleidsrichting vijf, «bevorderen van publieke familiariteit», raakvlakken heeft met genoemde aanbevelingen van het GCM. In 2019 komt de WRR
met een beleidsrapport. De punten uit het GCM waar u naar verwijst,
betreffen wederom vrijwillige beleidskeuzes.
Vraag 85 en 86
Bent u voorstander van het actief promoten door de overheid van een
positieve maatschappelijke opvatting over diversiteit, waaronder het
organiseren van integratie activiteiten voor kinderen ter promotie van
diversiteit en inclusiviteit (zie punt 32i Marrakesh Immigratiepact)? Waarom
wel of niet? Hoe gaat het kabinet invulling geven aan deze doelstelling van
het Marrakesh Immigratiepact?
Bent u voorstander van het actief promoten van multiculturele activiteiten
zoals sport, muziek, kunst, culinaire festivals, vrijwilligerswerk en andere
sociale evenementen (zie punt 32h Marrakesh Immigratiepact)? Waarom wel
of niet? Hoe gaat u invulling geven aan deze doelstelling van het Marrakesh
Immigratiepact?
Antwoord 85 en 86
Het gaat hier om vrijwillige beleidskeuzes die het GCM voorstelt en waaruit
kan worden geput. Er zijn in Nederland talrijke initiatieven, professioneel
vanuit maatschappelijke organisaties of vrijwillig vanuit burgers, waarmee
een bijdrage wordt geleverd aan het samenleven van mensen van diverse
herkomst. Veel van deze activiteiten vinden eigenstandig en veelal op lokaal
niveau plaats, al dan niet met ondersteuning vanuit de lokale overheid of
rijksoverheid. Er zijn talrijke websites en organisaties die deze activiteiten
actief promoten. Dit jaar is het digitale podium SamenNL gelanceerd dat
initiatieven toont die tot doel hebben verbindingen te leggen tussen mensen
met uiteenlopende culturele, religieuze of etnische achtergronden.
Vraag 87
Bent u voorstander van het promoten van bewustzijnscampagnes om onder
de Nederlandse bevolking een positief beeld van immigratie te scheppen (zie
punt 33f Marrakesh Immigratiepact)?
Antwoord 87
Het gaat hier om een vrijwillige beleidskeuze die het GCM voorstelt. Het
kabinet heeft geen plannen om hier een aparte bewustwordingscampagne
voor te ontwikkelen.
Vraag 88
Bent u voorstander van het betrekken van immigranten in het opsporen van
intolerantie in de context van verkiezingscampagnes (zie punt 33g Marrakesh
Immigratiepact)? Zo ja, waarom en hoe gaat u hier invulling aan geven?
Antwoord 88
Het gaat hier om een vrijwillige beleidskeuze die het GCM voorstelt. Het staat
politieke partijen in Nederland vrij om hun verkiezingscampagnes vorm te
geven, met inachtneming van het bepaalde in de wet. In het geval dat
personen, ongeacht hun achtergrond, aanstoot nemen aan specifieke punten,
staat het hen vrij om daar stappen tegen te zetten.
Vraag 89
Bent u van mening dat een kritisch standpunt met betrekking tot immigratie
een vorm van intolerantie is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

17

Antwoord 89
Nee.
Vraag 90
Bent u voornemens speciaal ondersteuningsbeleid te maken voor immigranten in Nederland en ondernemerschap van immigranten te faciliteren en
bevorderen, onder andere door het aanbieden van administratieve en
juridische ondersteuning aan immigranten (zie punt 35e Marrakesh Immigratiepact)? Zo ja, waarom en wat wilt u concreet gaan doen?
Antwoord 90
Het Nederlandse beleid is hier al op gericht. Binnen het programma Verdere
Integratie Arbeidsmarkt (VIA) worden interventies ontwikkeld die de positie
op de arbeidsmarkt van Nederlanders met een migratieachtergrond verbeteren. Daarmee werkt het programma aan interventies waarin de positie van
deze Nederlanders gelijkgetrokken wordt. Het programma richt zich op
verschillende groepen, zoals statushouders en hun gezinsleden, jongeren met
een migratieachtergrond en (langdurig) werkzoekenden met een migratieachtergrond. Voor jongeren gaat het om verbetering van de studiekeuze,
combinaties van werken en leren en voorkomen van (stage)discriminatie.
Verder wordt bij langdurig werkzoekenden ingezet op intensieve begeleiding,
combinaties van werken en leren en het versterken van vakmanschap voor
diversiteit. Een belangrijk deel van het programma richt zich daarnaast op
werkgevers. Samen met werkgevers wordt onder andere gewerkt aan het
versterken van de kennis over objectiever werven en selecteren en het
behouden en laten doorstromen van medewerkers met een migratieachtergrond. Volledigheidshalve wijst het kabinet u er op dat punt 35e een
vrijwillige beleidskeuze betreft die het GCM per doelstelling voorstelt.
Vraag 91
Deelt u de mening dat fondsen voor dergelijk ondersteuningsbeleid beter
besteed kunnen worden aan generieke belastingverlaging voor alle Nederlanders (inclusief immigranten) en ondernemers? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 91
Zoals uit het voorgaande antwoord blijkt, kiest het kabinet ervoor om
dergelijke activiteiten te ondersteunen. Daarnaast zet het kabinet zich in om
de lasten van burgers en ondernemers zo laag mogelijk te houden.
Vraag 92
Bent u voorstander van het – vanuit Nederland – faciliteren van politieke
participatie van immigranten in de politiek van hun thuisland, bijvoorbeeld
door het aanbieden van speciale stemlokalen voor immigranten (zie punt 35g
Marrakesh Immigratiepact)? Zo ja, waarom? Hoe komt dit de Nederlandse
maatschappij ten goede?
Antwoord 92
Het gaat hier om een vrijwillige beleidskeuze die het GCM voorstelt. Het
kabinet vindt het belangrijk dat ook Nederlanders in het buitenland deel
kunnen nemen aan het politieke proces in Nederland. Omgekeerd staat het
vreemdelingen vrij deel te nemen aan het politieke proces in landen van
herkomst, uiteraard met inachtneming van de Nederlandse wet en mits
betrokken landen zich onthouden van ongewenste inmenging in ons land.
Vraag 93
Kunt u een inschatting geven van de hoeveel geld in 2017 werd teruggezonden door immigranten in Nederland naar mensen in hun thuisland? Indien dit
niet wordt bijgehouden, waarom niet?
Antwoord 93
Het kabinet beschikt niet over eigen informatie over de hoeveelheid geld en
andere middelen die in Nederland verblijvende migranten jaarlijks naar
mensen in hun herkomstland sturen, het gaat immers om privaat geld.
Omdat er vele manieren van verzenden zijn, niet valt vast te stellen of het een
reguliere betaling of een zogenoemde remittance betreft, en omdat er ook
geld Nederland instroomt, is dit bedrag uiterst lastig vast te stellen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

18

Migration and Remittances Unit van de Wereldbank doet gestructureerd
onderzoek naar remittances. Het laatste rapport hierover stamt uit april 2018
maar geeft geen landen-specifieke informatie.
Door de organisatie KNOMAD wordt deze informatie ook verzameld voor alle
landen. Volgens de informatie van KNOMAD is er in 2016 vanuit Nederland
bijna 7,6 miljard USD overgemaakt. Omgekeerd ontving Nederland in 2016
een bedrag van circa 1,4 miljard USD aan remittances. Voor 2017 zijn er nog
geen cijfers. Voor meer informatie verwijs ik u naar de website van KNOMAD
(https://www.knomad.org/data/remittances).
Vraag 94
Worden deze geldverzendingen door immigranten op dit moment op enige
wijze belast? Zo ja, op welke wijze?
Antwoord 94
In Nederland werkzame buitenlanders betalen in Nederland belasting en
sociale premies. Het is aan de individuele werknemer om te bepalen hoe of
waar hij of zij het vrij besteedbaar inkomen besteedt, zolang dit in overeenstemming met de geldende wetten en regels gebeurt.
Vraag 95
Bent u van mening dat het verdwijnen van geld uit de Nederlandse economie
door geldverzendingen van immigranten in het Nederlands belang is?
Antwoord 95
De kapitaalstromen van en naar Nederland zijn onderdeel van de groeiende,
mondiale economie. Daarnaast zijn remittances, de geldstroom van migranten naar hun landen van herkomst, volgens verschillende onderzoeken groter
in omvang dan de wereldwijde OS-uitgaven. Het is dan ook voor veel landen
een belangrijke inkomstenbron. Deze instroom aan kapitaal verkleint daarmee
de noodzaak voor aanvullende OS-bijdragen. Het kabinet ziet dit als een
win-win situatie.
Vraag 96
Vindt u dat immigranten die naar Nederland komen uitkeringen, die zij in hun
thuisland hadden, standaard ook moeten krijgen in Nederland (zie punt 38
Marrakesh Immigratiepact)? Zo ja, waarom?
Antwoord 96
Doelstelling 38 van het GCM gaat vooral over de draagbaarheid van sociale
zekerheidsuitkeringen vanuit landen van bestemming naar het land van
herkomst. Er is ook geen sprake van een situatie waar Nederland uitkeringen
zou moeten uitbetalen in Nederland namens andere landen. In Nederland
mogen op grond van de Wet beperking export uitkeringen (BEU) uitkeringen
slechts worden geëxporteerd naar landen binnen de EU en landen waarmee
een handhavingsverdrag is gesloten. Handhavingsverdragen zijn verdragen
die de export van uitkeringen toestaan op de voorwaarde dat de buitenlandse
organen meehelpen met allerlei controle- en verificatie-inspanningen. De
exportverdragen hebben niet voor alle landen betrekking op dezelfde sociale
zekerheidsuitkeringen. Ook zijn er enkele uitzonderingen op dit exportregime.
Zo kan het basisbedrag van de AOW in elk land worden ontvangen. Het GCM
staat er niet aan in de weg dit beleid uit te voeren.
Vraag 97
Ziet u de implementatie van het Marrakesh Immigratiepact als een internationale, collectieve plicht, die eventueel met extra financiële en technische
ondersteuning aan andere landen gewaarborgd moet worden (zie punt 39a
Marrakesh Immigratiepact)?
Antwoord 97
Nee, er is geen sprake van een plicht. Het GCM is immers niet bindend. Wel
vergt versterkte samenwerking op het gebied van beter migratie-management
tenminste bereidheid van landen om elkaar te helpen, bijvoorbeeld via de
uitwisselingen van expertise en best-practices. Nederland heeft ten slotte ook
baat bij bijvoorbeeld beter grensbeheer en betere bevolkingsregistratie door
andere landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

19

Vraag 98
Is het kabinet bereid extra ontwikkelingsgelden te besteden ter bestendiging
van het halen van de doelstellingen in het Marrakesh Immigratiepact?
Antwoord 98
Zoals gemeld in de nota Investeren in Perspectief12 zal het kabinet een deel
van de begroting voor ontwikkelingssamenwerking inzetten ten behoeve van
internationale migratiesamenwerking en het verminderen van armoede, het
voorkomen van conflicten en het tegengaan van instabiliteit en onveiligheid.
Deze inzet komt overeen met de doelstellingen van het GCM. Het gaat hier
niet om aanvullende gelden.
Vraag 99
Indien u het met één van de stellingen of plannen van het Marrakesh
Immigratiepact oneens bent, waarom bent u dan voornemens het pact wel te
tekenen?
Antwoord 99
Kortheidshalve verwijst het kabinet u naar de brief die u Kamer hierover
separaat is gestuurd.
Vraag 100
Kunt u deze vragen binnen twee weken beantwoorden gelet op het voornemen van het kabinet dit Marrakesh Immigratiepact medio december te
ondertekenen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 100
Dit is niet gelukt. Zoals bericht aan uw Kamer, was hier meer tijd voor nodig
omdat deze vragen, die het werkterrein van meerdere bewindspersonen
raken, een zorgvuldige analyse en beantwoording verdienen.

12

Kamerstuk 34 952, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

20