Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 617

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 19 januari 2018
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Ministers van Buitenlandse Zaken, van Defensie en
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over de brief
van 11 september 2017 inzake de verlenging Nederlandse bijdrage aan de
internationale strijd tegen ISIS (artikel 100-brief) (Kamerstuk 27 925,
nr. 617).
De Ministers hebben deze vragen beantwoord bij brief van 25 november
2017. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-27925-617
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

1

Vraag 1
Bent u bereid om de artikel-100-brief inzake verlenging van de
Nederlandse bijdrage aan de internationale strijd tegen IS te
updaten naar aanleiding van het onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar het mortierongeval in Mali? Bent u
bereid daarbij specifiek in te gaan op de medische voorzieningen
voor de Nederlandse militairen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Op 20 oktober is u een brief toegegaan over de operationele pauze en de
hervatting van de missies (Kamerstuk 29 521, nr. 352). Deze is ook
ingegaan op de artikel 100-brieven in relatie tot het Onderzoeksraad voor
Veiligheid rapport (OvV-rapport). In de aanloop naar de artikel 100-brieven
ter verlenging van Operation Inherent Resolve (OIR), Resolute Support
Mission (RSM) en MINUSMA zijn in overeenstemming met het toetsingskader ook de medische en veiligheidsaspecten in de missies beoordeeld.
Mede op basis hiervan is vastgesteld dat de missies kunnen worden
verlengd. De recente safety checks bevestigen deze conclusie. Zoals
geschetst in deze brief hebben de aandachtspunten die bij de safety
checks naar voren zijn gekomen direct de benodigde aandacht gekregen.
Vraag 2
Kunt u aangeven welke partij of groepering nu de macht heeft
over welk deel van de 70.000 vierkante kilometers die sinds 2014
zijn heroverd op IS?
Vraag 3
Wat bedoelt u met de opmerking dat sinds 2014 70.000 vierkante
kilometers zijn heroverd op IS? Wie heeft dit gebied heroverd?
Vraag 7
Welk percentage van het door IS bezette gebied in Irak is sinds
het aanvangen van de strijd tegen IS in coalitieverband bevrijd?
Vraag 8
Welk percentage van het door IS bezette gebied in Syrië is sinds
het aanvangen van de strijd tegen IS in coalitieverband bevrijd?
Vraag 11
Kunt u een lijst met door de Coalitie bevrijde plaatsen (dorpen,
steden) in Irak en Syrië delen met de Kamer?
Vraag 104
Kunt u een inschatting geven van het gebied in handen van
zogenaamde gematigde oppositie in verhouding tot het gebied in
handen van niet-gematigde oppositie en het regime of daaraan
loyale groepen?
Antwoord op vraag 2, 3, 7, 8, 11 en 104
In 2014 was IS op zijn hoogtepunt. Sindsdien is in Irak en Syrië inmiddels
ruim 80.000 km2 heroverd op IS. Daarmee heeft IS ongeveer 96 procent
van het gebied verloren dat zij in 2014 bezetten. De Iraakse regering, de
Iraakse Koerden, het Syrische bewind, de Syrische Koerden en de
Syrische gewapende oppositie hebben het terrein overgenomen dat IS
sinds eind 2014 heeft verloren.
In Irak hebben de Iraakse strijdkrachten en de Peshmerga, gesteund door
de internationale anti-IS coalitie, grote steden als Fallujah, Ramadi, Mosul,
Tal Afar en Hawija bevrijd en heeft IS nog slechts een kleine presentie
rond de Eufraatvallei bij de grens met Syrië. In Syrië hebben verschillende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

2

strijdgroepen bijvoorbeeld Tabqa, Raqqa en Deir-ez Zor bevrijd. Niet
alleen de Syrian Democratic Forces, gesteund door de coalitie, maar ook
Turkije in de Euphrates Shield Zone en het Syrische regime, gesteund
door Rusland en Hezbollah, hebben veel terrein heroverd op IS. IS heeft in
Syrië nog een sterke presentie in de Eufraatvallei.
De Syrische gewapende oppositie controleert terrein in Noordwest-Syrië,
tussen Homs en Hama, bij Damascus en in Zuid-Syrië. In NoordwestSyrië, de provincie Idlib, is de jihadistische Hay’at Tahrir al-Sham (HTS)
dominant, dat ongeveer 70 procent van het gebied in handen heeft.
Tussen Homs en Hama, bij Damascus en in Zuid-Syrië zijn jihadisten wel
aanwezig, maar domineren de meer gematigde strijdgroepen. In
West-Syrië, waar het grootste deel van de bevolking woont, controleert
het bewind naar schatting een drie keer zo groot terrein als de gewapende
oppositie.
Vraag 4
In hoeverre is de situatie voor de vier miljoen mensen die uit
handen van het IS-bewind bevrijd zijn, verbeterd?
Vraag 94
Kunt u een inschatting geven van de mate waarin op IS heroverde
steden en dorpen zijn verwoest?
Antwoord op vraag 4 en 94
De bevolking in deze gebieden heeft jarenlang zwaar te lijden gehad
onder de barbaarse onderdrukking van IS. In de gebieden die op IS zijn
heroverd, is sprake van enorme ravage. De schade aan huizen en
infrastructuur is groot. De situatie voor de bevolking blijft daardoor zeer
schrijnend. Via humanitaire hulpverlening op de korte termijn, en
stabilisatie en deels wederopbouw op de lange termijn, levert Nederland
een bijdrage om deze situatie te verbeteren. Zo geeft Nederland steun aan
het VN-stabilisatieprogramma in Irak, dat onder andere in Fallujah de
schade zoveel mogelijk heeft hersteld. 450.000 mensen zijn inmiddels
teruggekeerd naar de stad. De lessen die in Fallujah zijn geleerd, worden
nu ook in andere gebieden in Irak toegepast, waaronder in Mosul. Van de
ruim 800.000 ontheemden zijn er inmiddels 272.000 teruggekeerd naar
Mosul-stad en omgeving. In totaal zijn inmiddels 2,6 miljoen Irakezen
teruggekeerd (waarvan ruim 500.000 sinds deze zomer). Tegelijkertijd zijn
er nog wel 3,2 miljoen ontheemden (IDP’s), De VN verwacht dat in 2018
8,7 miljoen Irakezen enige vorm van hulp behoeven. De planning van
internationale organisaties (VN, NGOs) is om daarvan 3,4 miljoen Irakezen
te bereiken. Onder deze 3,4 miljoen vallen 1,5 miljoen Irakezen die in
kampen verblijven, 250.000 meest kwetsbaren die terug willen maar daar
hulp bij nodig hebben, 1,25 miljoen mensen die tussen wal en schip van
het Iraaks sociale voorzieningensysteem dreigen te vallen (vooral
ontheemden), 400.000 nieuwe ontheemden (grove schatting gebaseerd op
idee dat interne spanningen aanhouden dan wel terugkeren) en
3,4 miljoen mensen (het is dus geen optelsom) die zogenoemde
protection assistance nodig hebben. Ook in de op IS heroverde gebieden
in Syrië is Nederland waar mogelijk actief met onder andere humanitaire
hulp en humanitaire ontmijning. Om stabiliteit op de lange termijn te
garanderen moet worden ingezet op wederopbouw, veiligheid,
verzoening en een inclusief en representatief bestuur. Een duurzame
politieke transitie in Syrië is daarvoor noodzakelijk.
Vraag 5
In hoeverre worden de belangrijke Iraakse gebieden onder
controle van IS, bijvoorbeeld die in de omgeving van de steden
Hawija en Tal Afar, aangestuurd vanuit Syrië?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

3

Vraag 102
Waar in Syrië bevindt zich het IS-hoofdkwartier?
Antwoord op vraag 5 en 102
IS heeft waarschijnlijk, voordat de bevrijdingsoperatie van Raqqa dit
voorjaar begon, zijn hoofdkwartier vanuit Raqqa verplaatst naar de
Eufraatvallei in Oost-Syrië. Hiervandaan werden IS-operaties aangestuurd,
waaronder die in Irak. Hoewel de organisatie waarschijnlijk geen
hoofdkwartier meer heeft, is mogelijk nog wel sprake van een vorm van
gecentraliseerde aansturing.
Vraag 6
Wat is de doelstelling van de missie waar Nederland aan
bijdraagt? Verschilt de doelstelling voor Irak en Syrië?
Antwoord
Doelstelling van deze missie is het verslaan van IS. De militaire campagne
bestaat uit vier fasen die gericht zijn op het stoppen van de opkomst van
IS (degrade), het ontmantelen van de invloed en daadkracht van IS
(dismantle), het militair verslaan van IS (defeat) en het normaliseren van
de situatie (normalisation). In 2014 besloot Nederland deel te nemen aan
deze missie om bij te dragen aan het de-escaleren van de situatie in de
regio, de bescherming van burgers in Syrië en Irak en het beschermen
van onze eigen nationale veiligheid. De crises in Syrië en Irak hebben
directe gevolgen voor onze veiligheid en die van onze partners en
bondgenoten, niet in de laatste plaats omdat IS en vergelijkbare organisaties nog altijd een ideologische aantrekkingskracht uitoefenen op
Europese ingezetenen.
Vraag 9
Hoeveel mensen heeft de Coalitie reeds kunnen redden uit de
handen van IS?
Antwoord
Sinds het begin van de strijd tegen IS zijn door toedoen van de coalitie 6,6
miljoen mensen bevrijd uit de handen van IS.
Vraag 10
Hoeveel vluchtelingen en ontheemden (IDP’s) hebben met dank
aan de Coalitie kunnen terugkeren naar huis?
Antwoord
In de eerste helft van 2017 zijn ongeveer 26.300 vluchtelingen vrijwillig
teruggekeerd naar Syrië. In dezelfde periode keerden ongeveer 600.000
IDP’s in Syrië terug naar huis. In Irak zijn 2,2 miljoen mensen teruggekeerd
naar hun plaats van herkomst. De stabilisatie-activiteiten van de coalitie
hebben zeker een bijdrage geleverd aan het creëren van de omstandigheden waarbinnen vluchtelingen en IDP’s ervoor kiezen terug te keren.
Vraag 12
Stimuleert het kabinet, niet alleen ten aanzien van IDP’s maar
ook ten aanzien van vluchtelingen, de terugkeer naar huis? Zo ja,
op welke wijze stimuleert het kabinet IDP’s of vluchtelingen om
niet door te reizen of te blijven in Europa maar terug te keren
zodra gebieden weer veilig genoeg zijn?
Antwoord
Voorop staat dat de meeste Syriërs terug willen keren naar huis. Dat geldt
voor zowel IDP’s als vluchtelingen. Belangrijke voorwaarde voor het
kabinet is dat deze mensen terugkeren op vrijwillige basis en in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

4

veilige omgeving aan hun toekomst kunnen werken. Daarom zet
Nederland in op het zo snel mogelijk stabiliseren van gebieden die zijn
heroverd op IS. Een manier waarop Nederland dat doet, is door inzet op
ontmijning in bevrijde gebieden. Ook draagt Nederland bij aan het Syria
Recovery Trust Fund, dat herstelactiviteiten uitvoert, zoals het repareren
van elektriciteitsleidingen, waterleidingen en het verbeteren van voedselvoorzieningen.
Tegelijkertijd ondersteunt Nederland buurlanden van Syrië bij de opvang
van vluchtelingen. Het doet dit onder andere door te investeren in
economische ontwikkeling en door versterking van het onderwijs. Dit
zorgt ervoor dat zowel gastgemeenschappen als vluchtelingen gebruik
kunnen (blijven) maken van de lokale voorzieningen en zich kunnen
blijven ontwikkelen. Zodra terugkeer mogelijk is, kunnen deze mensen
hun kennis en ervaring inzetten voor de opbouw van hun land en
toekomst.
De meeste Iraakse vluchtelingen zijn opgevangen in Irak zelf. Nederland
biedt daarom humanitaire hulp in Irak om mensen dicht bij huis op te
vangen en hun terugkeer naar huis te faciliteren. De vluchtelingen die
naar Nederland komen hebben uiteenlopende redenen om asiel aan te
vragen in Nederland. Voor diegenen die geen geldige verblijfstatus
hebben, wordt met de Iraakse autoriteiten samengewerkt aan terugkeer
naar Irak. Hier kan alleen sprake van zijn wanneer er sprake is van
voldoende stabiliteit en basisvoorzieningen.
Vraag 13
Wanneer verwacht u dat IS verslagen zal zijn?
Antwoord
Voor het antwoord op deze vraag verwijst het Kabinet u naar de brief
«Beschouwing Nederlandse militaire bijdrage aan de internationale strijd
tegen IS» die uw Kamer gisteren is toe gegaan (Kamerstuk 27 925, nr.
616).
Vraag 14
Is de regering van premier Al-Abadi erin geslaagd de sektarische
spanningen in Irak te verminderen?
Zo nee, waarom niet?
Vraag 97
In hoeverre leiden de inspanningen tot een vermindering van de
sektarische spanningen? Welke instrumenten staan u tot de
beschikking om het succes van de verzoening te meten?
Antwoord op vraag 14 en 97
Binnen de complexe Iraakse politieke arena zijn er zowel actoren die een
gematigde dialoog voorstaan, als groepen die baat hebben bij het
aanwakkeren van sektarische spanningen. Nederland ondersteunt de
aanpak van premier Al-Abadi die gebaseerd is op dialoog, wederzijds
respect en het overbruggen van tegengestelde belangen, onder meer via
een initiatief van de VN om de vertegenwoordigers van de verschillende
groeperingen bij elkaar te brengen.
Vraag 15
Welke bemoeienis heeft de coalitie tegen IS met de Iraakse
verkiezingen?
Antwoord
De Iraakse verkiezingen zijn een intern democratisch proces. De coalitie
heeft geen rol in dit interne proces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

5

Vraag 16
In hoeverre tast de inzet van de coalitie tegen IS de ideologische
aantrekkingskracht van IS en de ideologische afkeer tegen het
Westen aan? Welke indicatoren gebruikt u om dit te vast te
stellen?
Vraag 56
Kunt u aangeven op welke manier is gepoogd de IS-ideologie te
ontkrachten en welke resultaten er op dat terrein tot dusver
geboekt zijn?
Vraag 70
Kunt u toelichten welke concrete acties zijn en worden ondernomen om de IS-ideologie te ontkrachten en de ideologische
aantrekkingskracht aan te tasten?
Antwoord op vraag 16, 56 en 70
De coalitie kent een werkgroep Strategische Communicatie. De
doelstelling van de werkgroep is om IS-propaganda te delegitimeren en
zo de aantrekkingskracht te verkleinen. Ten eerste is gewerkt aan het
stroomlijnen van woordvoering over de militaire activiteiten van de
coalitie. Middels traditionele en nieuwe media wordt zo transparant
mogelijk gecommuniceerd over militaire activiteiten en worden beschuldigingen van IS geadresseerd, bijvoorbeeld over burgerdoden van de zijde
van de coalitie. Daardoor is er voor IS minder ruimte om onduidelijkheden
rond militaire aangelegenheden uit te buiten als propagandamiddel tegen
de coalitie.
Ten tweede investeert de coalitie in capaciteitsopbouw om overheidscommunicatie in onder andere Irak, Jordanië en Tunesië transparanter te
maken. Door juist deze landen te ondersteunen bij het ontwerpen van een
communicatiestrategie over de strijd tegen IS en nationale inspanningen
om terrorisme te bestrijden, zijn zij beter in staat om groepen te bereiken
die vatbaar zijn voor de IS-ideologie. Resultaten op dit spoor zijn onder
andere de oprichting van Strategic Communication Units in voorgenoemde landen, die momenteel op eigen kracht campagnes tegen
IS-propaganda draaien.
Een derde spoor van activiteiten betreft de financiering van (social media)
campagnes in onder meer Syrië, Irak, Libanon, Jordanië en Libië, die
bijvoorbeeld gruweldaden van IS blootleggen, gedesillusioneerde
strijders hun verhaal laten doen en onjuistheden over de inspanningen
van de coalitie weerleggen. Naast het financieren van campagnes
investeert de coalitie ook in het opbouwen van capaciteit van lokale
mediabedrijven, NGO’s en religieuze instituties om een eigen, lokaalgedreven tegengeluid tegen IS-propaganda te ontwerpen. De effecten van
deze inspanningen zijn zichtbaar op sociale media: het aantal anti-IS
boodschappen is in voorgenoemde landen thans zes maal zo groot als het
aantal pro-IS boodschappen.
Tot slot heeft de coalitie de private sector, en met name media- en
entertainmentbedrijven, gestimuleerd om overheden te ondersteunen.
Een van de resultaten daarvan is de oprichting van het Global IT-Forum in
het voorjaar van 2017, waarin Google, Facebook, Twitter en Microsoft een
multimedia-aanpak ontwerpen bij het verwijderen van IS-propaganda
door informatiedeling en elkaar adviseren over de meest populaire
campagnes om IS-propaganda te delegitimeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

6

Vraag 17
Is er sprake van een geïntegreerde benadering van militaire,
diplomatieke en OS-middelen binnen deze missie? Zo ja, wordt
deze benadering zowel in Irak als in Syrië gehanteerd?
Antwoord
De geïntegreerde benadering is het uitgangspunt van Nederlandse inzet –
waar mogelijk ook in de strijd tegen IS. IS kan met alleen militaire
middelen niet verslagen worden. Nederland richt zich dan ook niet alleen
op de militaire strijd tegen IS, maar nadrukkelijk ook op het stoppen van
de stroom buitenlandse strijders, het aanpakken van inkomstenbronnen
van IS en het ontkrachten van de IS-ideologie. Stabilisatie en wederopbouw van op IS heroverde gebieden is daarbij essentieel en wordt er
aandacht besteed aan accountability, mensenrechtenschendingen en
verzoening.
Vraag 18
Hoe schat u het risico in op gewelddadigheden tussen de Iraakse
regering en de Koerdische Autonome Regio naar aanleiding van
het Koerdische onafhankelijkheidsstreven?
Vraag 19
Hoe beïnvloedt het onafhankelijkheidsreferendum van de
Koerdische Autonome Regio (KAR) de militaire assistentie aan
het Iraakse leger en de Peshmerga?
Vraag 22
Hoe zijn de verhoudingen tussen Bagdad en Erbil na het
Koerdische onafhankelijkheidsreferendum?
Vraag 25
Hoe beoordeelt u de dreigende taal van Turkije, Irak en Iran in de
richting van de KAR, in relatie tot de veiligheid van Nederlandse
militairen die in de KAR actief zijn? In hoeverre lopen zij extra
risico’s?
Vraag 26
Kunt u uiteenzetten wat de gevolgen zullen zijn van het
Koerdische onafhankelijkheidsreferendum voor de strijd tegen
IS?
Vraag 27
Welke gevolgen hebben de Iraakse troepenverplaatsingen in
verband met en als gevolg van het Koerdische onafhankelijkheidsreferendum voor de deelname van de Iraakse strijdkrachten
aan de strijd tegen IS?
Vraag 28
Is het tegen de wens van het kabinet in gehouden Koerdische
onafhankelijkheidsreferendum nog van invloed op de Nederlandse inspanningen om de Peshmerga te trainen en assisteren?
Vraag 29
Wat is het precieze standpunt van Nederland met betrekking tot
eventuele afscheiding van Iraaks Koerdistan?
Vraag 36
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van
de olie- en budgetdeal tussen de Iraakse regering en de KAR?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

7

Vraag 38
Wat zijn de consequenties van het Koerdische onafhankelijkheidsreferendum voor de uitzending en risico’s voor de Nederlandse
militairen ter plekke?
Vraag 39
Wat zijn de consequenties van het Koerdische onafhankelijkheidsreferendum voor de onderlinge relaties tussen Irak en de
Koerdische Regionale Overheid?
Antwoord op vraag 18, 19, 22, 25, 26, 27, 28, 29, 36, 38 en 39
Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik u naar de brief over de
situatie in de Koerdische regio die op 24 oktober jl. naar uw Kamer is
verstuurd (Kamerstuk 32 623, nr. 178).
Vraag 20
Wat gebeurt er met gevangen genomen IS-strijders in Irak
heroverde gebieden? Op welke wijze wordt gecontroleerd wat er
met deze mensen gebeurt?
Vraag 23
Hebben de meldingen naar mensenrechtenschendingen bij de
onderzoeksbureaus conclusies opgeleverd?
Vraag 30
Kunt u een overzicht geven van de (mogelijke) schendingen van
het humanitair oorlogsrecht en mensenrechten door Iraakse
troepen en daaraan (meer of minder) loyale sjiitische milities?
Vraag 31
Hoeveel mensen zijn er veroordeeld vanwege betrokkenheid bij
schendingen van het humanitair oorlogsrecht en mensenrechten
door Iraakse troepen en daaraan (meer of minder) loyale sjiitische
milities?
Antwoord op vraag 20, 23, 30 en 31
Berechting voor strafbare feiten gepleegd in Irak gebeurt op grond van het
Iraaks recht. Dit geldt ook voor IS-strijders. Deze strijders worden in veel
gevallen veroordeeld op grond van de Iraakse contra-terrorismewet.
Humanitaire organisaties verlenen soms bijstand aan gevangenen.
Daarnaast volgt de vertegenwoordiging van de Hoge Commissaris voor
Mensenrechten van de VN de processen waar mogelijk. Nederland voert,
in EU-verband, demarches uit bij de Iraakse autoriteiten wanneer zij de
doodstraf uitvoeren ook wanneer dit IS-strijders betreft.
Naar aanleiding van berichten over mensenrechtenschendingen en
schendingen van het humanitair oorlogsrecht door Iraakse troepen en de
sjiitische milities is een overkoepelend orgaan opgericht dat meldingen
van mensenrechtenschendingen onderzoekt. Dit orgaan rapporteert direct
aan premier Al-Abadi. Over het aantal veroordelingen op grond van
schendingen van het humanitair oorlogsrecht doen de Iraakse strijdkrachten geen mededelingen. Nederland vraagt binnen en via de coalitie
doorlopend aandacht voor het voorkomen van mensenrechtenschendingen en schendingen van het humanitair oorlogsrecht. Daarnaast wordt
het onderwerp bilateraal en in EU verband consequent opgebracht bij de
Iraakse autoriteiten.
Vraag 21
Wat is de doelstelling van de EU-Advisory Mission Iraq (EUAM-I)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

8

Vraag 37
Wanneer verwacht u een besluit over een eventuele Nederlandse
bijdrage aan de EU-Advisory Mission Iraq?
Antwoord op vraag 21 en 37
De EU-Advisory Mission Iraq (EUAMI) richt zich op de implementatie van
de Iraakse Nationale Veiligheidsstrategie en de civiele aspecten van de
veiligheidssector. De Raad Buitenlandse Zaken van 16 oktober jl. heeft
raadsconclusies aangenomen over EUAMI, waarmee de missie kan
beginnen. Nederland heeft recent kandidaten voor deze missie aangedragen waarvan tot nu toe een kandidaat is geselecteerd. Het selectieproces voor de overige kandidaten in Brussel loopt nog.
Vraag 24
Heeft u kennisgenomen van de dreigementen van de Turkse
president Erdogan richting de Iraakse Koerden, variërend van
oorlog tot uithongering (https://nos.nl/artikel/2194878-erdogande-koerden-zullen-honger-lijden.html)? Bent u bereid deze
oorlogsretoriek ondubbelzinnig te veroordelen? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord
Het kabinet heeft kennisgenomen van de uitspraken van President
Erdoğan met betrekking tot het referendum. Er is alle partijen, inclusief de
regionale actoren, veel aan gelegen om verdere escalatie te voorkomen.
Het kabinet is van mening dat kalmte en terughoudendheid op dit
moment de boventoon moeten voeren.
Vraag 32
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de sociale, economische en politieke hervormingen die noodzakelijk zijn om IS
volledig te verslaan?
Vraag 33
Wat zijn de grootste obstakels voor uitvoering van de plannen
van premier Al-Abadi voor sociale, economische en politieke
hervormingen? Waar komt het verzet tegen zijn plannen vandaan?
Antwoord 32 en 33
De sociale, economische en politieke hervormingen in Irak maken
voorzichtige voortgang, maar zijn nog niet voldoende doorgevoerd om
het vertrouwen van Iraakse burgers in de overheid te herstellen. Grote
uitdagingen voor de Iraakse premier al-Abadi zijn het verslaan van IS en
het adresseren van de post-IS-verhoudingen in Irak. In het verleden is niet
goed omgegaan met de onvrede onder met name soennieten. Deze
onvrede ligt deels ten grondslag aan het ontstaan van IS. Het integreren
van de Popular Mobilisation Forces (PMF) in een toekomstige federale
veiligheidsstructuur zal bijzondere aandacht vragen. Daarnaast moet de
economische situatie worden verbeterd. Diversificatie van de economie is
een belangrijk doel waarbij Irak minder afhankelijk wordt van
olie-inkomsten. Voorts is verbetering van de infrastructuur en het
verhogen van de kwaliteit van overheidsdiensten (elektriciteit, water,
publieke dienstverlening, basisservices) belangrijk. Om deze hervormingen succesvol uit te voeren, moet de endemische corruptie worden
bestreden. Ook hier maakt premier al-Abadi enige voortgang, maar het
duurzaam verminderen van deze corruptie is een zaak van lange adem.
Vraag 34
In hoeverre staan sjiitische milities effectief onder controle van
de centrale autoriteiten in Irak?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

9

Vraag 78
Welke rol spelen sjiitische milities in de herovering van gebied op
IS in Irak?
Antwoord 34 en 78
Formeel staan de meer dan 50 verschillende milities van de PMF, waartoe
veel van de sjiitische milities behoren, onder gezag van premier Al-Abadi.
Ook in de praktijk opereren de milities bij grote operaties in de strijd tegen
IS conform het bevel van de bevelhebber van de Iraakse strijdkrachten ter
plekke. De PMF ondersteunt de Iraakse strijdkrachten in de strijd tegen IS.
Deze steun bestaat doorgaans uit flankbescherming, het beveiligen van
logistieke routes en optreden als hold force in heroverd gebied. Ondanks
deze officiële bevelslijnen en financiële, logistieke en soms materiele
steun die zij uit Bagdad ontvangen, komt het voor dat verschillende
sjiitische milities zelfstandig opereren. Sjiitische milities vormen ongeveer
75 procent van de PMF. De overige 25 procent bestaat uit Christenen,
Turkmenen, soennitische eenheden en Yezidi’s.
Vraag 35
Hoe verhouden de Iraakse strijdkrachten (ISF) zich qua omvang
tot de sjiitische milities?
Antwoord
De ISF heeft zowel materieel als personeel meer militaire gevechtskracht
dan de sjiitische milities. De sjiitische milities beschikken tezamen over
enkele tienduizenden manschappen die kunnen worden ingezet voor
gevechtstaken, en daarnaast een groot aantal militieleden die inzetbaar
zijn voor andere taken (administratie, logistieke ondersteuning, etcetera).
Los hiervan kennen de milities een aanzienlijk aantal zogenoemde
«spookleden», personen die worden meegeteld bijvoorbeeld voor de
uitkering van salaris, maar feitelijk geen lid zijn van een militie. De totale
grootte van de ISF, inclusief de verschillende politie-eenheden en
grenstroepen, wordt geschat op meer dan 200.000 personen.
Vraag 40
Heeft de Iraakse regering de mogelijkheid om de Iraanse invloed
in Irak te verminderen?
Vraag 44
Kan de regering toegenomen Iraanse invloed in op IS veroverde
gebieden bevestigen? Zo ja, waaruit blijkt die invloed concreet?
Antwoord op vraag 40 en 44
Hoewel de relatie tussen beide landen sinds 2003 is verbeterd, hebben
Iran en Irak een lange, gecompliceerde relatie, op zowel religieus, politiek
als economisch gebied. Verschillende sjiitische milities in Irak die
betrokken zijn bij de strijd tegen IS hebben ideologische banden met Iran.
In sommige gevallen verleent Iran training en materiele steun.
Vraag 41
Zijn er na Khan Sheikhoun opnieuw gifgasaanvallen gepleegd in
Syrië? Waar en door welke partijen?
Antwoord
Ook na de aanval met sarin op Khan Sheikhoun verschenen in diverse
lokale media in Syrië berichten over aanvallen met chemische wapens. Op
sociale media wordt eveneens geregeld melding gemaakt van aanvallen
met chemische wapens. Door een NGO is recent nog melding gemaakt
van een aanval met chloorgas in Syrië. Berichten over aanvallen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

10

chemische wapens na de aanval op Khan Sheikhoun zijn tot nu echter niet
bevestigd door de OPCW.
De OPCW heeft wel bevestigd dat vijf dagen vóór de aanval op Khan
Sheikhoun een aanval met chemische wapens op Al Latamneh heeft
plaatsgehad, waarbij zeer waarschijnlijk sarin is gebruikt. Onderzoek naar
wie verantwoordelijk is voor deze aanval heeft nog niet plaatsgehad.
Vooralsnog zijn er geen berichten over dodelijke slachtoffers en lijkt het
aantal gewonden beperkt.
Vraag 42
Zijn er naast de vredesonderhandelingen in Geneve nog andere
voorbereidende fora zoals voorheen de gesprekken in Astana
waar over vrede gesproken wordt?
Antwoord
Het door de VN-geleide proces in Genève is het forum waar binnen de
kaders van VN-Veiligheidsraadresolutie 2254 naar een oplossing voor het
conflict wordt gezocht. De door Iran, Rusland en Turkije georganiseerde
besprekingen in Astana tussen het Syrische regime en (een deel van) de
gematigde oppositie zijn gericht op het bereiken en handhaven van een
lokaal staakt-het-vuren, waar vier de-escalatiezones uit naar voren zijn
gekomen. Om de vredesonderhandelingen in Genève te ondersteunen,
financiert Nederland informele dialogen tussen verschillende Syrische
groepen (zogenoemde track-II-bijeenkomsten). Ook steunt Nederland de
Syrische Vrouwenadviesraad, die het team van VN-gezant De Mistura
adviseert.
Vraag 43
Welke milities in Irak en Syrië krijgen steun van Iran?
Antwoord
Verschillende sjiitische milities in Irak, zoals Kataib Hizbollah en Asaib Ahl
al-Haq, hebben in zekere mate ideologische banden met Iran. In sommige
gevallen verleent Iran training en materiele steun. Deze milities hebben
echter een hoge mate van autonomie in hun optreden en koers ten
opzichte van Iran. In Syrië opereren al langere tijd meerdere milities die
aan Iran zijn gelieerd. Voorbeelden zijn de Fatimiyoun Brigade, bestaande
uit Afghaanse sjiieten en de Zainabiyoun Brigade, bestaande uit Pakistaanse sjiieten (zie ook het antwoord op vraag 47 en 82). Over de exacte
omvang en reikwijdte van de Iraanse steun zijn geen details beschikbaar.
De betrokkenheid van Iran bij de strijd tegen IS door steun aan Iraakse
sjiitische milities behelst hoofdzakelijk tactisch advies, assistentie bij
commandovoering, opleiding, materieelleveranties en incidenteel
beperkte inzet van eigen middelen.
Vraag 45
Werken Nederland en/of de Coalitie samen met door Iran
gesteunde sjiitische milities?
Antwoord
Sjiitische milities die deel uit maken van de PMF krijgen geen directe
steun van de coalitie. Wel werken deze sjiitische milities soms samen met
reguliere Iraakse troepen, vaak in een ondersteunende rol. De coalitie
verleent (lucht)steun aan de Iraakse strijdkrachten.
Vraag 46
Waaruit blijkt dat de relatie met Saudi-Arabië is verbeterd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

11

Antwoord
In de afgelopen maanden zijn over en weer bezoeken geweest tussen Irak
en Saudi-Arabië. Zowel premier Al-Abadi als sjiitisch leider Al-Sadr
hebben een bezoek gebracht aan Saudi-Arabië. Er is een coördinatiecommissie ingesteld voor het verbeteren van de (economische) samenwerking
tussen beide landen en de grensovergangen die sinds de invasie van Irak
waren gesloten, zijn weer heropend. Ook wordt gesproken over het
openen van een economische coördinatieraad tussen beide landen.
Vraag 47
Zijn er soldaten van de Iraanse Revolutionaire Garde aanwezig in
Irak en/of Syrië?
Vraag 82
Kunt u in kwantitatieve en kwalitatieve zin een inschatting geven
van de Iraanse militaire presentie in Syrië?
Antwoord op vraag 47 en 82
De door Iran geleide strijdmacht in Syrië wordt geschat op meerdere
duizenden. Hiervan bestaat ongeveer de helft uit Iraanse militairen en de
rest overwegend uit in Iran geronselde Afghanen en Pakistanen. De
gevechtskracht («kwaliteit») van de Iraanse militairen is hoger dan die van
de vreemdelingeneenheden. In Irak heeft de Iraanse Revolutionaire Garde
een kleinschalige presentie.
Vraag 48
Is de Turkse militaire aanwezigheid in Irak en Syrië illegaal?
Antwoord
Net als andere landen heeft Turkije het recht op zelfverdediging tegen
gewapende aanvallen vanuit Syrië of Irak. Tegelijkertijd is het kabinet van
mening dat Turkije met zijn militaire optreden in de regio de internationale
inzet in de strijd tegen IS niet dient te bemoeilijken, volgens het internationaal recht dient te handelen en derhalve de beginselen van proportionaliteit en noodzakelijkheid in acht dient te nemen. Terughoudendheid van
Turkije is daarom gepast.
Vraag 49
Waaruit bestaat de Turkse militaire aanwezigheid in Irak en Syrië
precies?
Antwoord op vraag 48 en 49
In Syrië is een beperkt aantal Turkse militairen aanwezig in het gebied ten
noorden van Aleppo. Deze militaire aanwezigheid is het gevolg van
operatie Euphrates Shield die formeel tot doel had om IS terug te dringen
van de grens met Turkije. Deze operatie begon in de zomer van 2016 en
eindigde begin dit jaar. Operatie Euphrates Shield verhinderde tevens dat
de Syrische Koerden hun oostelijke kantons rechtstreeks konden
verbinden met hun westelijke kanton in Afrin.
Kort geleden heeft Turkije versterkingen aangevoerd langs zijn grens met
de Syrische provincie Idlib. Daarnaast is sprake van beperkte aantallen
Turkse militairen die bij Idlib de grens van Turkije naar Syrië oversteken.
Turkije heeft aangekondigd dat het hier, met hulp van gelieerde Syrische
oppositiestrijders, een bufferzone wil creëren in het kader van de
de-escalatiezones die in besprekingen in Astana zijn overeengekomen. In
Noord-Irak heeft Turkije een beperkte militaire aanwezigheid. Zo zijn er
enkele Turkse buitenposten aan de Iraakse kant van de grens met Turkije
en heeft Turkije een grotere presentie op een basis nabij Bashiqa. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

12

Turkse militaire aanwezigheid in Noord-Irak houdt verband met de strijd
tegen de PKK en het trainen van Koerdische en soennitische milities.
Vraag 50
Wat zijn de concrete eisen van de oppositie in de vredesonderhandelingen in VN-verband?
Antwoord
De belangrijkste eis voor de oppositiegroepen die in Genève aan tafel
zitten is dat expliciet wordt gesproken over een politieke transitie die leidt
tot een geloofwaardig, inclusief en niet-sektarisch bestuur, volgens
VNVR-resolutie 2254. De High Negotiation Committee (HNC) van de
Syrische oppositie wil daarnaast afspraken maken over specifieke
voorwaarden voor machtsoverdracht en over de aanvangsdatum en duur
van de transitieperiode. Complicerende factor daarbij is de interne
verdeeldheid die er binnen de oppositie bestaat over de positie van Assad
tijdens de transitieperiode.
Vraag 51
Kunt u toelichten in welke mate Islamitische Staat (IS) voet aan
de grond heeft gekregen in andere landen dan Irak en Syrië?
Antwoord
Buiten Syrië en Irak heeft IS in meer of mindere mate presentie opgezet in
verschillende landen in het Midden-Oosten, Afrika, de Golf en Azië. De
mate waarin deze activiteiten gelieerd zijn aan IS in Syrië en Irak loopt
uiteen van lokale groeperingen of netwerken die trouw hebben gezworen
aan IS tot filialen die door IS vanuit Syrië en/of Irak worden aangestuurd.
Vraag 52
Hoeveel gebied heeft het Assad-regime heroverd sinds de start
van de Russische bombardementen?
Antwoord
Sinds het najaar van 2015 heeft het bewind meerdere gebiedsdelen weer
onder controle gekregen. In West-Syrië heroverde het Assad-regime
strategisch belangrijk (maar in omvang beperkt) terrein, zoals het deel van
de stad Aleppo dat onder controle stond van de oppositie. Het bewind
heroverde in de afgelopen twee jaar het meeste terrein op IS in Centraalen Oost-Syrië.
Vraag 53
Bestaat er in uw ogen een verband tussen de toenemende
dominantie van Hay’at Tahrir al-Sham (HTS) en het feit dat externe
partijen zich wel op IS richten, maar Assad goeddeels ongemoeid
laten?
Antwoord
Het kabinet is van mening dat het brute geweld dat Assad ongehinderd
gebruikt tegen zijn eigen bevolking extremistische groepen zoals Hay’at
Tahrir al-Sham (HTS) voedt. Assad laat HTS vooralsnog in zekere mate
ongemoeid omdat zij de gematigde oppositie in Idlib aangrijpt en Assad
daardoor zijn focus meer op andere gebieden kan leggen.
Vraag 54
Heeft HTS statelijke of niet-statelijke bondgenoten buiten Syrië?
Vraag 62
Is er duidelijkheid over welke groepen steun krijgen van SaoediArabië en de Verenigde Arabische Emiraten (VAR) aan de ene kant

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

13

en Qatar en Turkije aan de andere kant? En zijn er mogelijkheden
om de onderlinge rivaliteit te de-escaleren? En zo ja, welke? Zijn
er los van de gevechten in Oost-Ghouta meer zichtbare gevolgen
van de onderlinge rivaliteit?
Vraag 63
Hoe beoordeelt u de uitspraken ( https://www.youtube.com/
watch?v=z5oZCr5–6Pc ) van de speciale gezant van de VS in de
strijd tegen IS, McGurk, over Idlib als de grootste Al Qaeda safe
haven sinds 9–11: «Idlib is a huge problem. It’s an al-Qaeda safe
haven right at the border with Turkey.» en de steun van sommige
«partners» aan jihadisten in Syrië: «The approach by some of our
partners to send in tens of thousands of tons of weapons, and
look the other way as these foreign fighters come into Syria may
not have been the best approach»? Hoe beoordeelt u de steun
van Turkije, Qatar en andere landen aan de jihadisten?
Vraag 64
Bent u bereid te pleiten voor onafhankelijk internationaal
onderzoek naar de steun van Qatar aan jihadisten? Zo nee,
waarom niet en hoe beoordeelt u dan de verwijten van de coalitie
van landen onder leiding van Saoedi-Arabië richting Qatar?
Vraag 79
Waaruit bestaat de steun van Golfstaten, Turkije en Jordanië aan
gewapende oppositiegroepen in Syrië?
Vraag 80
Leveren Golfstaten, Turkije en Jordanië ook militair materieel aan
gewapende oppositiegroepen in Syrië? Is dergelijke steun in het
verleden geleverd?
Vraag 81
Maken HTS of andere Al Qaida achtige groepen onderdeel uit van
de gewapende oppositiegroepen in Syrië die steun krijgen van
Golfstaten, Turkije en Jordanië?
Vraag 83
Welke staten/actoren geven financiële of materiële steun aan
Hay’at Tahrir al-Sham?
Vraag 85
Zijn mogelijkheden om te voorkomen dat HTS controle krijgt over
de provincie Idlib? En zo ja, welke? Leven deze zorgen breder
onder de coalitiepartijen die deelnemen aan de huidige strijd
tegen IS?
Antwoord op vraag 54, 62, 63, 64, 79, 80, 81, 83 en 85
De positie van het aan Al-Qaida gelieerde HTS (voorheen Jabat al-Nusra),
in met name de provincie Idlib, is een bron van zorg. De groep heeft de
afgelopen maanden een aantal belangrijke overwinningen behaald.
Tegelijkertijd stijgt de weerstand onder de bevolking tegen het bewind en
tegen het jihadistische karakter van HTS. De komende periode zullen de
ontwikkelingen rondom HTS nauwgezet worden gevolgd, niet in de
laatste plaats vanwege de potentie van nieuw conflict die deze situatie in
zich draagt en de aanslagdreiging op Westerse doelwitten.
Militaire steun van coalitiepartners aan de gewapende oppositie in Syrië
wordt afgestemd via coördinatiecentra in Turkije en Jordanië. Nederland
verleent dergelijke steun niet. Gezien het vaak geheime karakter van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

14

militaire steun aan gewapende oppositie is slechts zeer beperkt zicht op
de omvang en aard. Evenwel kan niet worden uitgesloten dat militaire
steun in handen van jihadistische groepen is gekomen, of dat via
particulieren of charitatieve instellingen steun bij jihadistische organisaties terecht is gekomen.
Doorgaans wordt steun verleend aan individuele strijdgroepen, hetgeen
waarschijnlijk ook geldt voor de steun van Qatar, Turkije en Saudi-Arabië.
Dit gebeurde en gebeurt soms gecoördineerd, maar soms is ook sprake
van rivaliteit, zowel tussen steunverleners als tussen ontvangende
partijen. De animositeit tussen de strijdgroepen in oostelijk Ghouta
speelde al voor de meest recente diplomatieke crisis in de verhoudingen
in de Golf.
Qatar heeft de wetten tegen private terrorismefinanciering aangescherpt.
Ook worden verdachte liefdadigheidsorganisaties scherper in de gaten
gehouden. Verschillende individuen zijn op internationale en nationale
sanctielijsten geplaatst en hun tegoeden bevroren. Ook is met de
Verenigde Staten een Memorandum of Understanding getekend om
samenwerking tegen terrorismefinanciering vanuit Qatar te verdiepen.
Concrete en betrouwbare informatie over de aard en de omvang van de
steun aan Syrische (jihadistische) strijdgroepen door externe sponsoren is
schaars. Er zijn aanwijzingen dat HTS inkomsten genereert uit private
sponsors uit de Golfregio, via Al Qaeda en uit belastingheffing en smokkel
in het gebied dat de organisatie controleert.
Vraag 55
In welk deel van Syrië is de seculiere oppositie tegen Assad
dominant?
Antwoord
De gewapende oppositie die Nederland als gematigd beschouwt en die
onder andere Nederlandse steun ontvangt, is dominant in het zuiden (de
provincies Deraa en Quneitra) en in het noorden van de provincie Aleppo.
Hoewel grote delen van Idlib worden gedomineerd door de terroristische
organisatie HTS, zijn andere delen nog in handen van de gematigde
oppositie.
Ook in Oost-Ghouta, ten oosten van de hoofdstad Damascus en in het
westen van de provincie Aleppo zijn gematigde gewapende groepen
dominant.
Vraag 57
Hoeveel buitenlandse strijders vechten momenteel nog aan de
zijde van IS en hoeveel daarvan zijn afkomstig uit Nederland?
Vraag 66
Hoeveel mensen met een Nederlandse nationaliteit hebben zich
de afgelopen jaren aangesloten bij IS en zijn uitgereisd naar Syrië
en/of Irak?
Vraag 67
Hoeveel van de Nederlanders die uitgereisd zijn naar Syrië en/of
Irak zijn reeds teruggekeerd in Nederland?
Antwoord op vraag 57, 66 en 67
Tot 1 oktober 2017 zijn er vanuit Nederland ongeveer 285 personen naar
Syrië en/of Irak uitgereisd. Daarvan zijn ongeveer 55 personen gesneuveld
bij de strijd in Syrië en Irak. Het aantal terugkeerders staat op ongeveer
50. Het aantal personen met jihadistische intenties uit Nederland
aanwezig in Syrië en Irak is ongeveer 185.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

15

Vraag 58
Over welk soort gewelddadig anti-Westers extremisme vanuit
Idlib maakt u zich zorgen?
Antwoord
Het kabinet is bezorgd dat de grensprovincie Idlib, waar een toenemende
dominantie van het met Al Qaida geassocieerde HTS waarneembaar is,
een uitvalsbasis zou kunnen worden voor aanslagen op Westerse
doelwitten.
Vraag 59
Houdt de Foreign Terrorist Fighters (FTF) werkgroep zich alleen
bezig met buitenlandse strijders van IS of ook van andere
partijen?
Antwoord
De FTF-werkgroep van de coalitie richt zich primair op buitenlandse
strijders die zich hebben aangesloten bij IS in Syrië en Irak. De werkgroep
richt zich ook op buitenlandse strijders die zich hebben aangesloten bij
HTS en andere terroristische organisaties die op de VN-sanctielijst staan.
Daarnaast besteedt de werkgroep aandacht aan de dreiging van FTF
buiten Syrië en Irak, zoals in Libië en in Zuidoost-Azië.
Vraag 60
Klopt het dat bondgenoten, zoals Frankrijk, gericht (buitenlandse)
IS-strijders die zich al hebben overgegeven of krijgsgevangen
zijn, (laten) liquideren? Zo nee, is u bekend dat bondgenoten hier
plannen toe hebben?
Vraag 68
Zijn de Nederlanders die zich bij IS hebben aangesloten en
strijden in Syrië en/of Irak expliciet doelwit van de Nederlandse
overheid?
Antwoord op vraag 60 en 68
Zoals ook gesteld in de begrotingsbehandeling van de Minister van
Buitenlandse Zaken, beschikt het Kabinet niet over eigenstandige
informatie dat bondgenoten gericht (buitenlandse) IS-strijders die zich al
hebben overgegeven of krijgsgevangen zijn liquideren. Nederlanders die
zich bij IS hebben aangesloten zijn geen expliciet doelwit van de Nederlandse overheid. Nederlandse strijders zijn wel verantwoordelijk voor hun
daden en zullen de consequenties van hun handelen moeten dragen.
Uitreizigers die zich aansluiten bij een terroristische organisatie als IS
stellen zich bewust bloot aan geweld. De kans is aanzienlijk dat zij
omkomen in de strijd. Nederland houdt zich aan het humanitair oorlogsrecht hetgeen betekent dat in een gewapend conflict IS-strijders alleen
mogen worden gedood als zij een legitiem militair doel vormen.
IS-strijders kunnen uiteraard wel worden vervolgd voor hun wandaden.
Naar onderkende uitreizigers wordt een strafrechtelijk onderzoek
ingesteld.
Vraag 61
Verstrekt Nederland locatiegegevens van buitenlandse IS-strijders
in Syrië aan bondgenoten?
Antwoord
Het kabinet doet geen uitspraken over de operationele details van lopende
militaire operaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

16

Vraag 65
Hoeveel IS-jihadisten worden door het OM vervolgd voor (betrokkenheid bij) het plegen van genocide? Als er geen enkele
vervolgd wordt voor genocide, kunt u aangeven waarom niet,
mede in het licht van de Genocideconventie?
Antwoord
In Nederland zijn nog geen personen vervolgd voor het plegen van
genocide of medeplichtigheid aan genocide in relatie tot IS, maar wel
voor andere (terroristische) misdrijven. Als er aanwijzingen zijn dat leden
van IS zich schuldig hebben gemaakt aan (medeplichtigheid aan)
genocide en Nederland heeft rechtsmacht (omdat het bijvoorbeeld gaat
om Nederlandse verdachten en/of verdachten die zich in Nederland
bevinden), zal hier in de regel onderzoek naar worden gedaan.
Vraag 69
Kunt u uitgebreid en precies toelichten wat het beleid is ten
aanzien van Nederlanders die zich hebben aangesloten bij IS en
zijn uitgereisd naar Syrië en/of Irak?
Antwoord
Het kabinet voert actief beleid om te voorkomen dat personen uitreizen.
Terugkeerders kunnen risico’s opleveren voor de nationale veiligheid.
Gekende uitreizigers zijn onderwerp van een strafrechtelijk onderzoek,
kunnen onderwerp zijn van inlichtingenonderzoek en worden bij terugkeer
aangehouden voor verhoor. Het Openbaar Ministerie besluit vervolgens
over de strafrechtelijke vervolging. Tevens wordt bij terugkeer direct in
een lokaal, multidisciplinair casusoverleg een plan van aanpak opgesteld
ten aanzien van de terugkeerder, op basis van een risico-inschatting. Er is
hierbij bijzondere aandacht voor minderjarige terugkeerders. Zij dienen te
worden beschouwd als slachtoffer, maar waar in sommige gevallen ook
een dreiging van kan uitgaan. De Minister van Justitie en Veiligheid
informeert de Tweede Kamer met regelmaat over (wijzigingen in) de
aanpak van terugkeerders en wat daarmee samenhangt, zoals het
versterken van de informatie-uitwisseling tussen Europese lidstaten.
Vraag 71
Heeft het kabinet vernomen waarom Israël bombardementen
uitvoert op Iraanse en Hezbollah-doelen?
Antwoord
Israël doet over het algemeen geen publieke uitspraken over betrokkenheid bij specifieke aanvallen in buurlanden. Wel heeft de scheidend
commandant van de Israëlische luchtmacht, Amir Eshel, in augustus jl.
openbaar gemaakt dat het Israëlische leger de afgelopen vijf jaar bijna
honderd luchtaanvallen heeft uitgevoerd op wapenkonvooien voor
Hezbollah. Eerder hebben zowel de Israëlische premier Netanyahu als de
Israëlische Minister van Defensie Lieberman gezegd dat Israël de
overdracht van geavanceerde wapens en militaire uitrusting vanuit Syrië
aan Hezbollah en de opbouw van een netwerk door Hezbollah of een
permanente militaire aanwezigheid van Iran in Syrië nabij de grens met
de Golanhoogte wil voorkomen.
Vraag 72
Is het kabinet eveneens bezorgd over de toenemende Iraanse
invloed?
Antwoord
Ja. Het kabinet deelt de brede internationale zorgen over de rol die Iran
speelt in Syrië.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

17

Vraag 73
Met welk bedrag en met welke middelen ondersteunt de Iraanse
regering Hezbollah direct of indirect?
Antwoord
Vast staat dat Iran financiële steun verleent en militair materieel levert aan
Hezbollah. Een inschatting van de omvang van de steun is niet te geven.
Vraag 74
Over hoeveel strijders beschikt HTS?
Antwoord
De schattingen lopen uiteen, maar de meest betrouwbare cijfers over de
sterkte van HTS spreken van ruim 10.000 strijders.
Vraag 75
Gaat HTS ook aangevallen worden door de coalitie?
Antwoord
Het doel van de coalitie is het verslaan van IS. Het bestrijden van HTS is
geen taak van de coalitie. Zie ook antwoord op vraag 6.
Vraag 76
Over hoeveel strijders beschikt IS in Irak en Syrië?
Vraag 77
Wat is het totaal aantal jihadistische strijders in Irak en Syrië?
Antwoord op vraag 76 en 77
Het aantal jihadistische strijders in Syrië en Irak is lastig met zekerheid te
schatten. Recente schattingen gaan uit van ongeveer 25.000 jihadistische
strijders in Irak en Syrië, waarvan maximaal 10.000 IS-strijders.
Vraag 84
Welke resultaten zijn tot nu toe behaald met de door Nederland
gesteunde initiatieven om in het op IS veroverde grondgebied
(forensisch) bewijs te verzamelen tegen IS-strijders? Kunt u
daarbij specifiek ingaan op de bewijsgaring met betrekking tot
misdrijven begaan door IS-strijder met de Nederlandse
nationaliteit?
Antwoord
De door Nederland gesteunde bewijzenbank voor Syrië (International,
Impartial and Independent Mechanism on international crimes committed
in the Syrian Arab Republic, IIIM) is in december 2016 opgericht door de
Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Momenteel wordt dit
mechanisme verder geoperationaliseerd. De bewijzenbank start later dit
jaar met het verzamelen van bewijs, zodra veiligheidsmaatregelen zijn
genomen om bescherming te kunnen garanderen. Tot op heden verzamelen verschillende organisaties bewijs, daardoor is moeilijk overzicht te
houden. De bewijzenbank is opgericht om deze inspanningen te centraliseren en uiteindelijk bewijsmateriaal te verstrekken aan opsporingsinstanties die rechtsmacht hebben over de feiten.
Vraag 86
Verwelkomt u, met het oog op de informatie-uitwisseling via
Interpol, het toetreden van Palestina tot Interpol?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

18

Antwoord
De delegaties van de landen binnen het Koninkrijk (Aruba, Curaçao, Sint
Maarten en Nederland) die eigenstandig lid zijn van Interpol hebben zich
onthouden van stemming, omdat het Koninkrijk de «Staat Palestina» niet
erkent. Dit is de gebruikelijke stempositie van het Koninkrijk bij Palestijnse
toetredingsverzoeken tot internationale organisaties. Niettemin is het
positief dat door toetreding de Palestijnse Autoriteit zich gebonden acht
aan internationale normen en afspraken waar het Koninkrijk ook voor
staat.
Vraag 87
Hoe verhoudt de Nederlandse humanitaire bijdrage zich tot de
totale humanitaire hulp en tot het benodigde bedrag?
Antwoord
OCHA schat de totale noden voor humanitaire hulp wereldwijd in 2017 op
USD 23,5 miljard. Hiervan is in de eerste helft van 2.017 USD 6,2 miljard
gefinancierd. Specifiek voor de regio in kwestie zijn de noden als volgt:
– Syria Humanitarian Response Plan: USD 3,4 miljard (37,6 procent
gefinancierd)
– Syria Regional Refugee and Resilience Plan - 3RP (buurlanden): USD
5,6 miljard (45,6 procent gefinancierd)
– Iraq Humanitarian Response Plan: USD 984,6 miljoen (57 procent
gefinancierd)
Nederland geeft in totaal 406 miljoen euro uit aan humanitaire hulp in
2017. Hiervan gaat 12 miljoen euro naar humanitaire hulp in Irak en 24,5
miljoen euro naar humanitaire hulp in de Syrië regio. Wereldwijd is
Nederland naar verhouding een middelgrote donor. Voor Syrië en Irak
behoort Nederland tot de top vijftien donoren. Daarnaast levert Nederland
een indirecte financiële bijdrage via de uitgaven van de Europese
Commissie.
Vraag 88
Wat is de humanitaire bijdrage van onze bondgenoten in de
coalitie tegen IS?
Antwoord
De coalitie tegen IS heeft 74 leden en bevat vrijwel alle grote donoren. De
top vijf donoren voor humanitaire hulp in Syrië en Irak zijn als volgt:
– Syria Humanitarian Response Plan: Duitsland, Verenigde Staten,
Europese Unie, Canada, Verenigd Koninkrijk (totaal 56 procent van de
bijdrage in 2017 per eind september).
– Iraq Humanitarian Response Plan: Verenigde Staten, Duitsland,
Europese Unie, Japan, Canada (totaal 80 procent van de bijdrage in
2017 per eind september).
Vraag 89
Welke bijdrage leveren Nederland en de bondgenoten in de
coalitie tegen IS in de stabilisatie-inspanningen en specifiek
verzoeningsactiviteiten?
Vraag 91
Kunt u een lijst van ontwikkelingssamenwerkingsprojecten die in
zowel Syrië als Irak door Nederland worden ondersteund, delen
met de Kamer, met daarbij toegelicht uit welk potje de financiering afkomstig is en wat het doel is van elk afzonderlijk
project?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

19

Vraag 93
Kunt u, al dan niet grafisch, weergeven over welke doelen,
posten of bestemmingen de genoemde uitgegeven 76 miljoen
euro is verdeeld?
Antwoord op vraag 89, 91 en 93
Irak heeft zelf primair de verantwoordelijkheid voor hervormingen en
verzoening, ondersteund door de internationale gemeenschap. Nederland
financiert, samen met Duitsland, een project van de United Nations
Mission for Iraq (UNAMI) en United Nations Office for Project Services
(UNOPS) dat zich richt op het ondersteunen van de Iraakse overheid bij
het aanpassen van voor verzoening relevante wetgeving. Nederland
dringt samen met het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank en
in EU-verband aan op economische en politieke hervormingen. Ook
steunt Nederland, samen met Denemarken, de Iraakse autoriteiten via het
Security Sector Reform (SSR) programma van het United Nations
Development Programme (UNDP) dat zich richt op het hervormen van de
veiligheidssector in Irak, waarbij ook aandacht is voor inclusiviteit en de
rol van het parlement. De nadruk ligt hierbij op het ontwikkelen van een
SSR-implementatieplan. De Syrische oppositie wordt gesteund in haar
onderhandelingen met het Syrische regime om te komen tot een
inclusieve politieke transitie conform VNVR-resolutie 2254.
Nederlandse inzet in Syrië 2017 (in EUR)
Projectpartner
Non-Lethal Assistance
Meerdere uitvoerders

Effectieve rechtshandhaving
AJACS

Mediation/political solution
Meerdere projecten

Onderwijs
Meerdere uitvoerders

Persvrijheid
Meerdere uitvoerders

Mensenrechten/ rule of law
Meerdere uitvoerders

Projectbeschrijving

Bedrag

Periode

Fonds

Non-lethal steun aan Syrische
gematigde gewapende groepen
in Noord en Zuid-Syrie

10.620.948

’17

Stabiliteitsfonds

Steun aan de Free Syrian Police
middels Access to Justice and
Community Security project.
Doel van het project is om
gematigde krachten te versterken
door politie in door oppositiegroepen bestuurde delen van
Syrië te trainen, te bevoorraden
en te financieren.

6.600.000

’17

Stabiliteitsfonds

Bemiddelen en faciliteren van
politiek dialoog tussen Syriers
met verschillende achtergronden,
ondersteunen oppositie tijdens
vredes-besprekingen, trainingen
in onderhandelen en promoten
van rol van vrouwen in vredesproces.

3.669.988

’17

Stabiliteitsfonds, V&R
fonds en TF
vrouwen en
gendergelijkheid

Inclusief aantal
meerjarige
betalingen,
totale bedrag
dus niet alleen
voor 2017

Onderwijs voor kinderen en in
Syrie en beurzen voor Syrische
studenten in de regio

3.397.993

Meerjarig

Shiraka en
V&R fonds

Meerjarige
bijdragen
(tussen
2014–2018)

Capaciteits-opbouw van
burgerjournalistenWebsite met
informatievoorziening over
actualiteit Syrie

1.377.872

’17

Shiraka en
stabiliteitsfonds

Ondersteunen van accountability
voor Syrie dmv verzamelen
bewijsmateriaal en identificeren
justice needs. Ook bijdrage aan
UN accountability mechanism
(IIIM)

3.968.440

’17

Mensenrechtenfonds, V&R
fodns

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

Opmerkingen

20

Projectpartner
Lokale capaciteitsopbouw
Meerdere uitvoerders

Bescherming burgerbevolking
Mayday Rescue

Humanitaire Hulp
Meerdere uitvoerders

Ontmijning
Humanitaire ontmijning

Projectbeschrijving

Bedrag

Periode

Fonds

Opmerkingen

Ontwikkeling van maatschappelijk middenveld in Syrie en
duurzaam lokaal bestuur.

4.550.790

Meerjarig

POBB, Shiraka
en V&R fonds

Meerjarige
bijdragen
(2016–2019)

Bescherming van Syrische
burgerbevolking door ondersteuning van de White Helmets

1.697.738

’17

Stabiliteitsfonds

Onderdeel van
totale committering à EUR
4.886.375

Bijdragen aan VN en NGO’s die
noodhulp bieden waar noden het
hoogst zijn.

24.500.000

’17

Relief Fund

Survey, Clearance, voorraadvernietiging, capaciteitsversterking
en risicovoorlichting voor
bescherming van burgers en
veilige terugkeer

2016 -2018:
EUR 3,2 mln

2016–2018

Stabiliteitsfonds

Bijdrage voor
2016–2018

Projectbeschrijving

Bedrag

Periode

Fonds

opmerkingen

FFS – Funding Facility for
Stabilisation

EUR 25 mln

03/2016–03/
2017

Stabiliteitsfonds en
opvang in de
regio

Humanitaire hulp aan VN
(instituties), NGO-consortia

EUR 76.3 mln

’14-’17

Relief fund

Totaal sinds 2014

Voorlichting, ruiming, capaciteitsopbouw en voorraadvernietiging
in Irak

EUR 9,85 mln

’16-’17

Stabiliteitsfonds

Bijdrage voor
2016 en 2017

2.285.415

’17

Stabiliteitsfonds en V&R
fonds

Bijdragen voor
2017 en een
meerjarige
bijdrage
(2015–2017)

4.899.993

’15-’18

Stabiliteitsfonds, DSO,
Shiraka en
NAP-tender

Verschillende
meerjarige
bijdragen voor
periode 2015 tot
2018

490.000

’17

Stabiliteitsfonds

Meerdere
projecten

6.100.000

’16-’22

Shiraka

Meerjarige
program-ma’s
gericht op
meerdere landen
in Arabische
regio

Overzicht Nederlandse inzet in Irak 2016/2017
Projectpartner
Stabilisatie
UNDP

Humanitair
Meerdere uitvoerders
Ontmijning
Meerdere uitvoerders

Verzoening/ transitional justice
Meerdere uitvoerders
Bevorderen van verzoening,
steun bij transitional justice,
beschermen minderheden,
capaciteitsopbouw voor
onderzoeken oorlogsmisdaden
Gender/mensenrechten
Meerdere uitvoerders
Psychosociale hulp voor vrouwen
met trauma’s, blijf-van-mijn-lijfhuizen, voorkomen seksueel
geweld en tegengaan Female
Genital Mutilation
Countering Violent Extremism
SPARK
Bijdragen aan positief geluid
tegen (online) radicalisering en
ondersteunen jongeren die
vatbaar zijn voor radicalisering
Economie
Meerdere uitvoerders
Samenwerken met Federal Board
of Supreme Audit, technische
ondersteuning bij economische
en financiele hervormingen

Vraag 90
Hoeveel personele capaciteit stelt Nederland beschikbaar in het
kader van opsporing en vervolging van mogelijke terugkeerders?
Antwoord
De opsporing en vervolging van terugkeerders is hoofdzakelijk belegd bij
de Landelijke Eenheid van Politie en het Landelijk Parket van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

21

Openbaar Ministerie. Om de capaciteit van beide opnieuw structureel te
versterken, mede ter voorbereiding op een eventuele toename van het
aantal terugkeerders, worden vanaf 2017 jaarlijks extra middelen ingezet
(3,5 miljoen euro). Een deel van deze middelen zal worden aangewend
voor extra personele capaciteit zowel bij OM als Politie.
Vraag 92
Kunt een volledig overzicht geven van alle Nederlandse inspanningen ten behoeve van de evacuatie, opvang en nazorg van de
Yezidi-bevolking?
Antwoord
Allereerst levert Nederland humanitaire hulp die ten goede komt aan
iedereen die dat nodig heeft. Extra aandacht en zorg gaat daarbij uit naar
gemarginaliseerde groepen, waaronder de Yezidi-bevolking. Psychosociale en medische hulp, onder andere voor vrouwen, maakt hier deel van
uit. Gezien de enorme noden voor de meest kwetsbaren steunt Nederland
ook rechtstreeks Norwegian People’s Aid (NPA) in de Koerdische
Autonome Regio met 1,5 miljoen euro. Vrouwen die slachtoffer zijn
geworden van seksueel geweld worden opgevangen en krijgen psychosociale hulp geboden om trauma’s te verwerken. Inmiddels hebben 1800
vrouwen deze hulp ontvangen.
Naast de inzet via NPA, heeft Nederland tijdens de bevrijdingsoperatie van
Mosul een specifieke bijdrage van 200.000 euro geleverd aan de evacuatie
en eerste opvang van een groep Yezidi-meisjes en vrouwen. Met behulp
van deze Nederlandse bijdrage zijn 1.000 Yezidi’s na hun bevrijding uit
IS-gevangenschap opgevangen in Dohuk, Noord-Irak. Aanvullend op de
evacuatie en opvang worden psycho-medische voorzieningen geboden
aan de vrouwen en meisjes die slachtoffer zijn geworden van (seksueel)
geweld.
Vraag 95
Wat zijn de te verwachten kosten voor de wederopbouw van de
verwoesting als gevolg van de herovering van steden en dorpen
op IS, waaronder Mosul?
Antwoord
Het is te vroeg om deze kosten volledig en nauwkeurig in beeld te
brengen, maar de VN geeft aan dat het om vele miljarden euro’s zal gaan.
In gebieden die al zijn bevrijd, moet eerst de volledige schade worden
geïnventariseerd voordat een bedrag kan worden genoemd. Bovendien is
in veel gebieden de strijd nog gaande en kan nog geen inventarisatie
worden gemaakt.
Vraag 96
Gaat Nederland deelnemen aan de bijeenkomst in Koeweit over
de verwoesting van West-Mosul?
Antwoord
Ja.
Vraag 98
Welke middelen heeft de International Syria Support Group om
druk uit te oefenen op het regime?
Antwoord
De International Syria Support Group (ISSG) komt iedere week bij elkaar
in de staakt-het-vuren werkgroep en de humanitaire werkgroep. In deze
werkgroepen wordt geprobeerd te komen tot een nationaal staakt-het-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

22

vuren en tot verbeterde humanitaire toegang. De leden hebben ieder
invloed op verschillende partijen binnen het conflict. De werkgroepen
bieden de kans voor diplomatiek verkeer tussen de verschillende leden.
Nederland en gelijkgezinden oefenen binnen onze mogelijkheden vooral
druk uit op Rusland en Iran, die de meeste invloed hebben op het Syrische
regime.
Vraag 99
Hoe groot bedraagt de financiële steun die Nederland tot nu toe
geoormerkt heeft ten behoeve van «gematigde» rebellen in
Syrië? Bent u bereid dit bedrag naar beneden bij te stellen, dan
wel een deel hiervan te bestemmen voor de Syrian Democratic
Forces? Waarom wel/niet?
Antwoord
Het non-lethal assistance (NLA)-programma is erop gericht gematigde
krachten in Syrië te ondersteunen. Nederland heeft tot nu toe 25,9 miljoen
euro uitgegeven ter ondersteuning van gematigde Syrische strijdgroepen.
NLA voor de Syrian Democratic Forces ligt niet voor de hand omdat het
kabinet zich zorgen maakt over berichten van mensenrechtenschendingen
en nauwe relaties van de SDF met de PYD/YPG, die vermeende banden
onderhouden met de terroristische organisatie PKK.
Vraag 100
In welke mate zijn de verzoeken van de VN om humanitaire hulp
voor Irak en Syrië op dit moment gevuld?
Antwoord
Het Syrië Humanitarian Response plan 2017 is voor 37,6 procent
gefinancierd. Het Irak Humanitarian Response plan 2017 is voor 57,2
procent gefinancierd.
Vraag 101
In hoeverre levert de steun van Nederland en andere bondgenoten
aan de gematigde oppositie een bijdrage aan de levensomstandigheden van de bevolking?
Antwoord
De Syrische oppositie wordt gesteund in haar onderhandelingen met het
Syrische regime om te komen tot een inclusieve politieke transitie in lijn
met VNVR-resolutie 2254. De voedsel- en medicijnencomponent van de
Nederlandse NLA aan de gewapende oppositiegroepen draagt bij aan
verbetering van de levensomstandigheden van een deel van de bevolking.
Nederlandse stabilisatieprogramma’s in gebieden die onder controle
staan van de gematigde oppositie dragen bij aan zaken als lokaal bestuur,
onderwijs, de politie en de reddingswerkzaamheden van de White
Helmets.
Vraag 103
Klopt het dat het nagenoeg onmogelijk is voor IS-strijders om
vanuit Raqqa naar Irak te reizen?
Vraag 123
Kunt u de laatste stand van zaken ten aanzien van de strijd om
Raqqa toelichten?
Antwoord op vraag 103 en 123
De Syrian Democratic Forces (SDF) hebben Raqqa inmiddels bevrijd, maar
er worden nog steeds operaties uitgevoerd om ondergedoken IS-cellen op
te sporen en uit te schakelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

23

Zie ook de brief «Beschouwing Nederlandse militaire bijdrage aan de
internationale strijd tegen IS» die uw Kamer gisteren is toegegaan
(Kamerstukc27 925, nr. 616). Daar staat onder kopje «Mandaat/Syrië»:
«Hoewel de gewapende aanvallen in omvang af lijken te nemen, worden
er nog steeds voortdurend strijders en wapens vanuit Syrië naar Irak
gestuurd voor de gewapende strijd in Irak.»
Vraag 105
Hoe wordt uitgesloten dat gematigde gewapende oppositie in
Syrië, waar Nederland steun aan verleent, samenwerkt met
radicale groepen?
Vraag 119
Wanneer is het volgende weegmoment waarop wordt bepaald of
de steun aan gematigde oppositiegroepen wordt voortgezet?
Antwoord op vraag 105 en 119
De gesteunde groepen worden intensief en permanent gemonitord om,
indien nodig, per direct besluiten te kunnen nemen over het al dan niet
voortzetten van steun.
Vraag 106
Hoe wordt de gematigde gewapende oppositie in Syrië
bewapend?
Antwoord
De meeste wapens van de gewapende oppositie zijn afkomstig uit op het
bewind veroverde wapenvoorraden. Daarnaast is militaire steun verleend
aan de gematigde oppositie door sommige westerse landen en landen uit
de regio.
Vraag 107
Zijn wapenleveranties aan opstandelingen in Syrië illegaal? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord
Het leveren van wapens aan de gewapende oppositie kan op gespannen
voet staan met het non-interventiebeginsel, als ook het verbod op
geweldgebruik in artikel 2(4) van het VN-Handvest. Dit hoeft niet het geval
te zijn indien wapens worden ingezet in de strijd tegen IS, op basis van de
collectieve zelfverdediging van Irak.
Vraag 108
Hoe omvangrijk zijn de Amerikaanse wapenleveranties aan
opstandelingen in Syrië?
Antwoord
Eventuele Amerikaanse wapenleveranties aan opstandelingen in Syrië zijn
een Amerikaanse aangelegenheid, waarover het kabinet geen uitspraken
kan doen.
Vraag 109
Welke gematigde oppositiegroepen ontvangen non-lethal
assistance van Nederland?
Vraag 110
Waar bestaat de Nederlandse non-lethal assistance exact uit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

24

Antwoord op vraag 109 en 110
Het kabinet doet om veiligheidsredenen geen uitspraken over de exacte
identiteit en locaties van de groeperingen die door het kabinet worden
gesteund met NLA. De Nederlandse NLA bestaat uit steun met een civiel
karakter die groepen helpt zichzelf te beschermen. Het gaat om zaken als
voedselpakketten, medische kits, voertuigen, communicatiemiddelen,
dekens en andere basisbenodigdheden (bijvoorbeeld brandblussers).
Tevens verwijst het kabinet u naar de Voortgangsrapportage Nederlandse
bijdrage aan de strijd tegen IS van 4 april 2017 (Kamerstuk 27 925, nr. 607)
waar de stand van zaken van de NLA Irak, en de verstrekking daarvan,
staat beschreven.
Vraag 111
Hoe ziet Nederland erop toe dat de Nederlandse steun aan de
gematigde oppositiegroepen in Syrië niet in handen van terreurgroepen zoals het aan Al-Qaeda gelieerde HTS belandt?
Antwoord
Het kabinet zorgt voor intensieve en voortdurende monitoring van de
steun aan gematigde oppositiegroepen in Syrië. Ook van eerder geleverde
goederen wordt regelmatig in kaart gebracht waar de goederen zich
bevinden en hoe ze worden gebruikt.
Vraag 112
Welk volkenrechtelijk mandaat hanteren onze voornaamste
bondgenoten binnen de coalitie tegen IS voor hun operaties?
Antwoord
Onze bondgenoten hanteren het recht op (collectieve en/of individuele)
zelfverdediging als volkenrechtelijke grondslag voor de inzet tegen IS in
Syrië. De volkenrechtelijke rechtsgrond voor de inzet van Nederlandse
militairen in Irak is gebaseerd op het Iraakse verzoek om steun.
Vraag 113
Wat zijn de aard en het aantal van de «doorlopende aanvallen
vanuit Syrië op Irak»?
Vraag 115
Op welke wijze wordt de volkenrechtelijke rechtsgrond «voortdurend kritisch tegen het licht gehouden»?
Vraag 116
Indien er geen sprake meer is van «doorlopende aanvallen vanuit
Syrië op Irak», komt de volkenrechtelijke rechtsgrond voor de
inzet van Nederlandse militairen in Syrië dan onmiddellijk te
vervallen? Is de regering in dit geval van plan de militaire acties
boven Syrië onmiddellijk te staken?
Vraag 117
Heeft de internationale coalitie tegen IS een gezamenlijke
strategie voor de toekomstige ontwikkeling van Syrië? Zo ja, wat
is deze?
Vraag 118
Heeft de anti-IS coalitie een gemeenschappelijke plan voor de
fase van normalisering van de situatie? Wat wordt onder deze
normalisering verstaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

25

Vraag 120
Kunt u toelichten wat u bedoelt met het «voortdurend kritisch
tegen het licht houden van de volkenrechtelijke rechtsgrond voor
inzet van Nederlandse militairen in Syrië»? Ziet u mogelijkheden
om het optreden in Syrië te verruimen, zodat meer doelen dan
slechts de aanvoerlijnen vanuit Oost-Syrië naar Irak kunnen
worden aangevallen?
Vraag 125
Welke juridische grenzen gelden er voor de militaire inzet in
Syrië?
Vraag 136
Wat zijn de grenzen van het gebied waarbinnen de F16’s worden
ingezet?
Vraag 138
Valt Raqqa ook binnen het gebied waarbinnen Nederlandse F16’s
worden ingezet?
Vraag 145
Bent u bereid de «caveats» ten aanzien van de inzet van de F-16’s
te heroverwegen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord op vraag 113, 115, 116, 117, 118, 120, 125, 136, 138
en 145
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar de brief «Beschouwing
Nederlandse militaire bijdrage aan de internationale strijd tegen IS» die
uw Kamer gisteren is toe gegaan (Kamerstuk 27 925, nr. 616).
Vraag 114
Heeft de onafhankelijk volkenrechtelijk adviseur op basis van de
huidige situatie geadviseerd over het volkenrechtelijk mandaat?
Antwoord
Nee. Het kabinet acht zich met dank aan de eerdere interne en externe
adviseringen voldoende volkenrechtelijk geadviseerd. Op basis van deze
advisering wordt de feitelijke situatie continue beoordeeld.
Vraag 121
Hoe verhoudt de Nederlandse bijdrage aan de internationale strijd
tegen IS zich tot de bijdrage van andere landen in de coalitie?
Antwoord
De internationale coalitie tegen IS is een unieke groep van 74 partners
bestaande uit 70 landen en vier organisaties. De partners zijn vrij in hun
keuze om accenten te leggen in hun nationale bijdrage. Zo is de VS een
leidende partner op het militaire spoor en zijn verschillende landen in de
regio zeer actief op civiele sporen zoals foreign terrorist fighters (FTF),
stabilisatie, counter-messaging en het tegengaan van financiering. Iedere
partner draagt bij naar draagkracht. Nederland is een actief lid van de
coalitie op zowel het militaire als de civiele sporen. Zo is Nederland
co-voorzitter van de FTF-werkgroep en neemt het actief deel aan de
andere werkgroepen. Ook met onze militaire inzet draagt Nederland
verhoudingsgewijs en afgezet tegen de bijdragen van andere partners
sterk bij aan de strijd tegen IS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

26

Vraag 122
Welke praktische gevolgen heeft de toetreding van de NAVO tot
de anti-IS coalitie gehad? Zijn er positieve of negatieve effecten
geweest, en zo ja, welke?
Antwoord
Toetreding van de NAVO tot de coalitie heeft de samenhang vergroot
tussen activiteiten van enerzijds de coalitie – gericht op de strijd tegen IS –
en anderzijds de NAVO – gericht op langere termijn capaciteitsopbouw.
Eind 2016 is de NAVO Training en Capacity Building Iraq (NCTB-I) missie
opgericht. De NAVO adviseert en traint op bescheiden schaal de Iraakse
strijdkrachten op het gebied van IED-bestrijding, Security Sector Reform,
civiel-militaire planning, medische vaardigheden en onderhoud van
materieel uit de voormalige Sovjet-Unie. Nederland leverde hiervoor twee
trainers. Een «kernteam» van de NAVO coördineert de activiteiten ter
plaatse. Als lid van de coalitie sluit NAVO ook aan bij internationale
bijeenkomsten, waardoor de complementariteit van de verschillende
activiteiten wordt vergroot.
Vraag 124
Leidt de verlenging en aanpassing van de Nederlandse bijdrage
tot nieuwe of aangepaste uitzending van liaison-officieren? Zo ja,
hoe ziet die eruit?
Antwoord:
Nederland levert stafofficieren bij het Amerikaanse hoofdkwartier
CENTCOM en operationele hoofdkwartieren in Koeweit (CJTF-OIR,
SOJTF-OIR), Bagdad (CJFLCC, CJSOTF-I), Qatar (CFAC, CAOC) en Erbil
(KTCC). De aangepaste Nederlandse bijdrage heeft nagenoeg geen
invloed op het huidige aantal stafofficieren.
Vraag 126
Wordt of is Nederlands militair personeel ingezet in Syrië?
Antwoord
Nee, er wordt geen Nederlands militair personeel ingezet op Syrisch
grondgebied. De Nederlandse vliegtuigen (KDC-10, de C-130 en vanaf
begin januari 2018 de F-16’s) kunnen wel optreden boven Syrisch
grondgebied.
Vraag 127
Hoeveel landen van de coalitie bombarderen momenteel in Irak
en/of Syrië? Welk percentage hiervan wordt door de VS
uitgevoerd?
Antwoord
Naast de Verenigde Staten zijn thans Australië, België, Frankrijk, Jordanië,
Saoedi-Arabië en het Verenigd Koninkrijk betrokken bij bombardementen
in Irak en Syrië. De Verenigde Staten namen in 2017 tot nu toe ongeveer
90 procent van de luchtaanvallen voor hun rekening.
Vraag 128
Wat is het percentage vrouwen dat als vertegenwoordigers van
de gematigde groepen deelneemt aan de gesprekken om te
komen tot een politieke oplossing van de burgeroorlog?
Antwoord
In de officiële samenstelling van het HNC, zoals die eind 2015 in Riyad is
gevormd, zijn twee van de dertig delegatieleden vrouw. In het onderhandelingsteam van de HNC zijn drie van de twaalf leden vrouw. In februari

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

27

2016 werd de zogenoemde Women Advisory Committee opgericht om de
HNC te adviseren en zo de rol van vrouwen binnen de HNC te vergroten.
Om de deelname van vrouwen in de Geneefse besprekingen te bevorderen, is met Nederlandse steun de Women’s Advisory Board opgericht.
Deze vrouwenadviesraad adviseert speciaal VN-gezant voor Syrië Staffan
de Mistura.
Vraag 129
Kunt u aangeven hoe vaak een situatie zich heeft voorgedaan
waarbij het Nederlandse Advise & Asist (A&A-) team heeft
meegeholpen bij de verdediging van de te begeleiden Iraakse
eenheden?
Antwoord
Tot op heden heeft deze situatie zich niet voorgedaan.
Vraag 130
Op welke schaal zijn door Nederland getrainde militairen
betrokken geraakt bij mensenrechtenschendingen en oorlogsmisdaden? Hoe wordt dit bijgehouden?
Antwoord
Voor zover bekend hebben Nederlandse militairen geen Iraakse militairen
getraind die betrokken zijn geweest bij mensenrechtenschendingen en
oorlogsmisdaden. Zie ook het antwoord op vraag 20.
Vraag 131
Wat zijn de selectiecriteria geweest op basis waarvan de Soennitische milities zijn uitgekozen die door Nederland zijn getraind?
Antwoord
Nederland traint alleen eenheden die door de coalitie zijn goedgekeurd.
Deze selectie (zogenoemde vetting proces) is tweeledig. De coalitie
beoordeelt een commandant van een eenheid aan de hand van de
beschikbare inlichtingen. Het Amerikaanse State Department doet
eveneens onderzoek. De vetting is pas voltooid zodra van beide lijnen het
antwoord binnen is. Is een van de twee niet akkoord, dan kan de training
niet beginnen. Dit kan er toe leiden dat de commandanten van de
eenheden worden vervangen. Vervolgens biedt de coalitie de geselecteerde eenheden aan coalitiepartners aan voor training.
Vraag 132
Kunt u bij naam aangeven welke soennitische milities Nederland
heeft getraind? Vallen deze milities onder het centrale gezag van
de Iraakse overheid?
Antwoord
Nederland traint alleen soennitische milities die deel uit maken van de
Iraakse strijdkrachten en dus onder het gezag staan van de Iraakse
premier.
Vraag 133
Hoe verloopt de Belgisch-Nederlandse samenwerking in het kader
van de strijd tegen IS?
Antwoord
De samenwerking in de Belgisch-Nederlandse Special Operations Forces
(SOF)-taakgroep verloopt goed. Nederland en België wisselen het
commando van de taakgroep af. Ook de kleinere nationale taakeenheden
werken nauw samen. Op het gebied van inzet van F-16’s is eveneens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

28

nauwe samenwerking met België. Er zijn vaste afspraken gemaakt over
het gebruik van elkaars middelen en infrastructuur. Daarnaast zijn er
afspraken gemaakt over de Force Protection. In de periode dat België
F-16’s inzet, verzorgt Nederland de Force Protection, in 2018 zal België de
Force Protection verzorgen van het Nederlandse F-16 detachement.
Vraag 134
Welke maatregelen worden genomen om te voorkomen dat het
Assad-regime profiteert van militaire acties tegen IS?
Vraag 146
Klopt het dat, gezien de snelle opmars van het Syrische
regeringsleger en bondgenoten in Oost-Syrië, elk optreden van
Nederlandse F-16’s tegen IS in Oost-Syrië vrijwel altijd direct of
indirect ten goede zal komen aan het Assad-regime? Hoe beoordeelt u de situatie in relatie tot de mogelijkheden om nog te
kunnen optreden in Syrië?
Vraag 163
Kan worden voorkomen dat de inzet van Nederlandse F-16’s de
opmars van het Assad-regime en Sjiitische milities ook indirect
ten goede komt?
Antwoord op vraag 134, 146 en 163
De coalitie heeft het verslaan van IS tot doel en strijdt niet tegen of ter
ondersteuning van het Assad-regime. De Nederlandse F-16’s zullen boven
Oost-Syrië worden ingezet voor het aanpakken van belangrijke strategische doelen in de aanvoerlijnen van IS vanuit Oost-Syrië naar Irak.
Uitgangspunt is dat hierbij geen acties worden uitgevoerd die direct ten
goede komen aan het Assad-regime. Een Nederlandse Red Card Holder
(RCH) op het Combined Air Operations Center (CAOC) in Qatar houdt de
Nederlandse inzet nauwlettend in de gaten en ziet erop toe dat deze past
binnen de kaders van het Nederlandse mandaat.
Vraag 135
Waarom is in 2018 vooralsnog geen inzet van de KDC-10 of de
C-130 voorzien?
Antwoord
Dit heeft onder meer te maken met onderhoudsschema’s en operationele
opdrachten. Indien de vraag naar deze specifieke capaciteiten wordt
gesteld, moet de mogelijkheid tot inzet worden onderzocht alsook de
gevolgen voor gereedheid en stand-by opdrachten.
Vraag 137
Worden Nederlandse F16’s ook ingezet voor het verwerven van
inlichtingen en het bombarderen in gebieden die niet verbonden
zijn aan IS-gebied in Irak?
Antwoord
Nederlandse F-16’s worden niet ingezet met als (hoofd)taak het verwerven
van strategische inlichtingen. Eventuele informatie verkregen tijdens de
uitvoer van de missie, bijvoorbeeld beelden gemaakt met de doelaanwijzingspod, wordt na afloop doorgegeven aan de inlichtingensectie van het
F-16-detachement.
Vraag 139
Hoeveel vluchten hebben de Nederlandse F16’s uitgevoerd in
2016? Hoeveel daarvan boven Syrië?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

29

Antwoord
Zoals aan uw Kamer gemeld (Kamerstuk 27 925, nr. 597 van 9 september
2016) hebben de Nederlandse F-16’s tijdens hun inzetperiode van oktober
2014 tot en met juni 2016 ruim 2.100 vluchten uitgevoerd, waarbij meer
dan 1.800 wapens zijn ingezet. De inzet in Syrië betrof zeven vluchten, bij
vier vluchten heeft wapeninzet plaatsgevonden.
Vraag 140
Op welke wijze zal de beschikbaarheid van satellietcommunicatieapparatuur in de F16’s de flexibiliteit vergroten? Op welke
wijze zou dit de missie beïnvloeden?
Vraag 144
Zullen de F-16’s komen te beschikken over SatCom of een
vergelijkbare capaciteit? Bent u bereid de mogelijkheden daartoe
te onderzoeken en de Kamer te informeren?
Antwoord op vraag 140 en 144
Satellietcommunicatie stelt zeker dat de F-16 in het gehele missiegebied
de mogelijkheid heeft om te communiceren met het hogere echelon. Dit
betekent dat de F-16’s ook kunnen opereren boven gebieden waar
traditionele radioverbindingen niet mogelijk zijn. Alle F-16’s worden
uitgerust met aansluitingen voor satellietcommunicatie. Daarnaast
worden voldoende satellietcommunicatieradiosystemen verworven om de
missies te kunnen ondersteunen.
Vraag 141
Wat is de stand van zaken van de capaciteitsopbouw van Irak?
Antwoord
De coalitie heeft inmiddels meer dan 117.000 Iraakse strijdkrachten,
waaronder Koerdische Peshmerga, getraind.
Vraag 142
Op welke wijze hebben Denemarken, Noorwegen, België en
Nederland hun werkwijze aangepast?
Antwoord
Om effectieve ondersteuning te kunnen blijven bieden, moeten de Advise
& Assist teams, waar mogelijk en verantwoord, meebewegen met de
Iraakse strijdkrachten. In navolging van coalitiepartners Denemarken,
Noorwegen en België heeft Nederland de werkwijze inmiddels op die
manier aangepast.
Vraag 143
Welke maatregelen worden er genomen om burgers te
beschermen tijdens bombardementen in stedelijk gebied?
Vraag 147
Kunt u uitgebreider en preciezer toelichten wat Nederland doet
om burgerslachtoffers te voorkomen?
Vraag 173
Welke concrete inspanningen levert Nederland om burgerslachtoffers door Nederlandse inzet te vermijden? Kunt u in grote lijnen
aangeven welke maatregelen worden getroffen en wie betrokken
zijn bij het besluit tot inzet van het geweldsinstrument?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

30

Antwoord op vraag 143, 147 en 173
Het voorkomen en minimaliseren van onbedoelde schade en burgerslachtoffers heeft de hoogste prioriteit. Dit geldt niet alleen voor
Nederland, maar voor de hele coalitie. Het zorgvuldige targeting proces,
het gebruik van precisiewapens en de Nederlandse Red Card Holder (RCH)
dragen hieraan bij. In het targeting proces worden mogelijke statische
doelen eerst langere tijd geobserveerd om het risico van burgerslachtoffers te kunnen beoordelen, evenals de gevolgen voor het milieu en de
mogelijke historische en religieuze waarde van objecten. Luchtacties
worden uitsluitend uitgevoerd als het proces volledig is doorlopen en het
risico van ongewenste nevenschade minimaal is.
Voordat een doel wordt aangevallen, wordt de inzet getoetst aan het
nationale mandaat door de RCH, de senior militair in het Combined Air
Operations Center (CAOC) in Qatar. De RCH, die wordt bijgestaan door
een juridisch adviseur, toetst aan de hand van de Rules of Engagement en
het politieke mandaat of de inzet binnen de kaders valt. Hierbij is
belangrijk dat het risico op de verwachte nevenschade en burgerslachtoffers minimaal is. Ook tijdens wapeninzet doet Nederland er alles aan om
burgerslachtoffers en onbedoelde nevenschade te voorkomen. Diverse
checks and balances zijn in de procedures opgenomen, voordat tot
wapeninzet wordt overgegaan. Ondanks de zorgvuldige processen die
daarvoor zijn ingericht kan het risico van burgerslachtoffers helaas nooit
volledig worden uitgesloten.
Vraag 148
Hoeveel burgerslachtoffers zijn gevallen door toedoen van
Nederlandse inzet?
Vraag 149
Wanneer zijn de onderzoeken naar mogelijke burgerslachtoffers
als gevolg van Nederlandse inzet afgerond?
Vraag 150
Hoe komt het dat de onderzoeken naar mogelijke burgerslachtoffers als gevolg van Nederlandse inzet al jaren duren?
Vraag 152
Hoeveel burgerdoden zijn er gevallen door inzet van coalitielanden sinds 2014?
Vraag 153
Hoeveel burgerdoden zijn er gevallen door inzet van Nederland
sinds 2014?
Vraag 156
Waarom zijn onderzoeken naar burgerdoden als gevolg van de
inzet van Nederlandse F-16’s nog altijd niet afgerond?
Vraag 157
Wanneer zullen de onderzoeken naar burgerdoden als gevolg van
de inzet van Nederlandse F-16’s worden afgerond?
Vraag 160
Wat is de Nederlandse procedure die in werking treedt als er
(mogelijk) sprake is van burgerslachtoffers door gewapend
optreden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

31

Vraag 161
Kan die procedure met de Kamer en eventuele slachtoffers of
nabestaanden gedeeld worden? Zo nee, waarom niet?
Vraag 166
Kunt u in een tabel overzichtelijk aangeven hoeveel burgerslachtoffers zijn gevallen per jaar, in de jaren 2014–2017?
Vraag 167
Hoeveel burgerslachtoffers heeft Nederland gemaakt in Syrië en
in Irak?
Vraag 168
Hoeveel burgerslachtoffers heeft de coalitie tegen IS gemaakt in
Syrië en in Irak sinds het begin van de strijd per jaar?
Antwoord op vraag 148, 149, 150, 152, 153, 156, 157, 160, 161,
166, 167 en 168
Zoals eerder met de Kamer gewisseld, zijn geen volledige gegevens
voorhanden voor wat betreft het aantal (burger)slachtoffers dat is
gemaakt door de verschillende strijdende partijen in Syrië en Irak. Het
Amerikaanse hoofdkwartier CENTCOM heeft in de meest recente
publicatie van de maandelijkse rapportage (27 oktober 2017) over
burgerslachtoffers als gevolg van coalitieoptreden bevestigd dat de
coalitie verantwoordelijk is voor tenminste 786 burgerslachtoffers sinds
het begin van de strijd tegen IS in 2014.
Alle meldingen van mogelijke burgerslachtoffers als gevolg van optreden
van de coalitie worden door het Amerikaanse hoofdkwartier CENTCOM
zorgvuldig onderzocht. Daarbij wordt ook overlegd met de coalitiepartner
die bij het mogelijk incident was betrokken. Als Nederland mogelijk is
betrokken, doet Defensie onderzoek naar de feitelijke toedracht. Na iedere
aanval voeren Nederlandse F-16’s met hun eigen sensoren een
zogenoemde Battle Damage Assessment (BDA) uit. Het doel wordt
bekeken en vervolgens wordt bepaald of het gewenste effect is bereikt.
Ook wordt gekeken of onbedoelde nevenschade is ontstaan. De beelden
worden tijdens de vlucht opgenomen en na de landing nauwgezet
geanalyseerd. Na deze analyse en debriefing wordt een After Action
Report (AAR) opgemaakt, waarin de conclusies worden beschreven. Deze
rapporten bevatten gedetailleerde operationele informatie en zijn derhalve
niet openbaar. Wel worden deze rapporten ter beschikking gesteld aan het
Openbaar Ministerie (OM).
Het OM wordt op de hoogte gesteld van iedere wapeninzet door Nederlandse eenheden en beslist eigenstandig of aanleiding bestaat tot nader
(feiten)onderzoek. Eerder is uw Kamer geïnformeerd dat vier gevallen van
mogelijke burgerslachtoffers als gevolg van Nederlandse wapeninzet in
de strijd tegen IS worden onderzocht.
De feitenonderzoeken naar mogelijke burgerslachtoffers als gevolg van de
inzet van Nederlandse F-16’s in de periode 2015–2016 zijn complexe
onderzoeken. Bij het uitvoeren van deze onderzoeken dient bovenal veel
informatie van coalitiepartners te worden opgevraagd en in voorkomend
geval dienen, voor zover mogelijk, ook getuigenverklaringen van
medewerkers van coalitiepartners te worden opgenomen. Hierbij moet
worden opgemerkt dat in het kader van een feitenonderzoek geen gebruik
kan worden gemaakt van de systematiek van een (regulier) rechtshulpverzoek, omdat de verdragen die deze informatie-uitwisseling mogelijk
maken alleen van toepassing zijn in het kader van een opsporingsonderzoek. Bij de uitvoering van het feitenonderzoek is het OM afhankelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

32

van de medewerking van de betreffende coalitiepartners en de beschikbaarheid van de te horen personen. Daarom vergt de uitvoering van deze
onderzoeken meer tijd dan reguliere onderzoeken. De feitenonderzoeken
van het OM bevinden zich in de afrondende fase. Uw Kamer zal worden
geïnformeerd over de uitkomsten zodra deze door het OM aan Defensie
worden verstrekt.
Vraag 151
Gelden voor de door het KDC-10 tankervliegtuig bijgetankte
straaljagers dezelfde (juridische) beperkingen op inzet in Syrië als
voor Nederlandse F-16’s? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
De Nederlandse KDC-10 tankt in de lucht coalitievliegtuigen die in het
kader van de strijd tegen IS worden ingezet in Operation Inherent Resolve
(OIR). De KDC-10 vliegt in hetzelfde inzetgebied als de Nederlandse F-16’s,
dat wil zeggen in Irak en Oost-Syrië. De inzet van de coalitievliegtuigen in
OIR gebeurt volgens ieders eigen nationale mandaat en caveats.
Vraag 154
Hoeveel IS-strijders zijn omgekomen door inzet van coalitielanden sinds 2014?
Vraag 155
Hoeveel IS-strijders zijn omgekomen door Nederlandse bombardementen sinds 2014?
Antwoord op vragen 154 en 155
Er zijn geen volledige gegevens voorhanden voor wat betreft het aantal
omgekomen IS-strijders door inzet van de verschillende strijdende
partijen in Irak en Syrië.
Vraag 158
Kunt u uitsluiten dat Nederland direct of indirect betrokken was
bij het dodelijke incident waarover advocaat Zegveld in Radioprogramma Argos onlangs verslag deed? (Bron: http://
www.nporadio1.nl/argos/onderwerpen/426015-burgerslachtoffersbij-de-strijd-tegen-is)
Vraag 159
Is uitgesloten dat een ander coalitieland betrokken was bij het
dodelijke incident waarover advocaat Zegveld in Radioprogramma Argos onlangs verslag deed?
Antwoord op vraag 158 en 159
Om veiligheidsredenen is Defensie zeer terughoudend met het
verstrekken van gedetailleerde operationele informatie. Informatie over
specifieke aanvallen of doelen vergroot de risico’s en het gevaar voor de
Nederlandse militairen en de Nederlandse samenleving. Indien een
onderzoek naar Nederlandse betrokkenheid met mogelijke burgerslachtoffers is voltooid, wordt de Kamer daarover geïnformeerd.
Vraag 162
Moet geconcludeerd worden dat burgerslachtoffers van Nederlandse aanvallen op geen enkele wijze hun recht kunnen halen in
Nederland? Zo ja, waarom is hiervoor gekozen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

33

Vraag 181
Zijn er regelingen die nabestaanden van burgerslachtoffers
schadeloosstellen? En zo ja, welke? En zo nee, waarom niet?
Antwoord op vraag 162 en 181
De Nederlandse krijgsmacht stelt alles in het werk om burgerslachtoffers
zoveel mogelijk te voorkomen. Mocht een Nederlandse inzet onverhoopt
toch tot burgerslachtoffers leiden, dan zal per geval worden beoordeeld,
aan de hand van de specifieke omstandigheden, of er aanleiding is tot het
betalen van schadevergoeding of een «ex gratia» betaling.
Vraag 164
Gaat Nederland boven Oost-Syrië ook luchtaanvallen uitvoeren
ter ondersteuning van de Syrische Democratisch Strijdkrachten
(SDF)?
Antwoord
Volgens het Nederlands mandaat is het toegestaan de SDF met luchtsteun
te ondersteunen ten behoeve van de collectieve zelfverdediging van Irak.
Vraag 165
Is er sprake van een toename van burgerslachtoffers en nevenschade het sinds begin 2017 ten opzichte van eerdere periodes in
de strijd tegen IS? Zo ja, waardoor komt dit?
Antwoord
Het voorkomen en minimaliseren van onbedoelde nevenschade heeft de
hoogste prioriteit. Dit geldt niet alleen voor Nederland, maar voor de hele
coalitie. Ondanks de zorgvuldige processen die daarvoor zijn ingericht, is
het helaas niet uit te sluiten dat in deze strijd burgerslachtoffers vallen en
nevenschade ontstaat. De strijd speelde zich de afgelopen maanden af in
dichtbevolkt, verstedelijkt gebied. IS houdt zich schuil in woonwijken of
dichtbevolkte wijken en zet ook steeds vaker burgers in als menselijk
schild. Dit verhoogt inderdaad helaas de kans op burgerslachtoffers en
nevenschade.
Vraag 169
Uit hoeveel mensen bestaan de Target Support Cell (TSC) en het
Processing Exploitation en Dissemination (PED)-team?
Antwoord
De Target Support Cell (TSC) bestaat uit acht militairen. Het PED-team
voor OIR bestaat uit vijf militairen. Op vliegbasis Leeuwarden bevinden
zich daarnaast nog drie PED-teams die zich momenteel voorbereiden op
een eventuele inzet.
Vraag 170
Zijn er voorbeelden waarbij de burgerbevolking zich tegen
Nederlandse militairen keert?
Antwoord
Nee.
Vraag 171
Werkt de Target Support Cell (TSC) en het Processing Exploitation en Dissemination (PED)-team binnen het mandaat van de
Nederlandse bijdrage of assisteert het ook in bombardementen
die buiten dit mandaat vallen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

34

Antwoord
De bijdragen van het TSC en PED geschieden binnen het huidige
volkenrechtelijke mandaat in Irak en Syrië. Net als bij de F-16’s toetst een
Red Card Holder de inzet van de TSC en de PED aan het mandaat. Het TSC
en PED assisteren niet bij operaties indien die buiten het mandaat vallen.
Vraag 172
In hoeverre is de inzet van F-16’s nuttig wanneer er sprake is van
asymmetrische oorlogsvoering, zoals u in de Kamerbrief stelt?
Antwoord
Er is vooral behoefte aan vliegtuigen die beschikken over een breed palet
aan zogenoemde «slimme» wapens die onder andere kunnen worden
ingezet in stedelijk gebied. Nederland beschikt, naast de Verenigde Staten
en Denemarken, als enige coalitiepartner over wapens die bij uitstek
geschikt zijn voor inzet in stedelijk gebied, de zogenoemde Small
Diameter Bomb, waarmee IS-doelen in stedelijk gebied kunnen worden
uitgeschakeld met minimale risico’s op nevenschade.
Vraag 174
Kunt u nader ingaan op de passage uit de artikel 100-brief waarin
wordt gesteld dat het kabinet kan besluiten «de voorgenomen
inzet niet te implementeren of aan te passen» vanwege militair
strategische ontwikkelingen? Wat wordt hiermee exact bedoeld
en waar wordt aan gedacht daar waar het een mogelijk
aanpassing betreft?
Vraag 175
Is het mogelijk dat de Nederlandse F-16’s dit keer wel boven heel
Syrië worden ingezet? Kunt u uw antwoord toelichten?
Vraag 176
Heeft het veranderend strijdtoneel in Syrië en Irak nog gevolgen
voor de geografische caveat die Nederland heeft ingesteld op de
inzet van F-16’s? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord op vraag 174, 175 en 176:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar de brief «Beschouwing
Nederlandse militaire bijdrage aan de internationale strijd tegen IS» die
uw Kamer gisteren is toe gegaan.
Vraag 177
Kunt u uitgebreid toelichten op welke wijze wordt voorzien in
adequate, veilige en professionele medische voorzieningen voor
de Nederlandse militairen?
Antwoord
Defensie hanteert de geneeskundige NAVO-richtlijn in uitzendgebieden
(AJP4.10B). Dit houdt in dat een gewonde militair binnen tien minuten
eerste hulp ontvangt van een collega. Binnen één uur is een arts
beschikbaar die traumazorg biedt en binnen twee uur is er toegang tot
levensreddende chirurgie (damage control surgery). De krijgsmacht vult
deze richtlijn volgens de civiele regelgeving aan met de beschikbaarheid
van een militair verpleegkundige na vijftien minuten. De medische keten
wordt voor aanvang van een missie en tijdens de uitvoering ervan
regelmatig geëvalueerd.
Voor de Capacity Building Mission Iraq (CBMI) en het Nederlandse special
forces-detachement is de medische dekking gegarandeerd door Duitse en
Canadese ziekenhuizen. Medische evacuatie is door de lucht gegaran-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

35

deerd, met evacuatie over de weg als terugvaloptie. Hiermee is tijdige
medische evacuatie gegarandeerd.
Voor de trainers in Noord-Irak wordt de initiële opvang van gewonden en
zieken gedaan door de Algemeen Militair Verpleegkundige (AMV) of
Algemeen Militair Arts (AMA). Nederlands medisch personeel is
werkzaam op een Role 1 op de trainingslocatie Atrush en in een multinationale Role 1 in Erbil. Vanuit Erbil kan worden teruggevallen op een
Amerikaanse Role 2 op Q-West. Daarnaast zijn er in Erbil mogelijkheden
om terug te vallen op medische host nation support. Voor Role 3
capaciteit wordt teruggevallen op het Amerikaanse Role 3 in Bagdad.
Binnen het SOF-detachement wordt, wanneer de inzet van een AMV of
AMA door omstandigheden niet mogelijk is, ook gebruik gemaakt van een
militair met aanvullende medische training. Dit gebeurt alleen na
goedkeuring uit Den Haag. Voor geneeskundige afvoer wordt gebruik
gemaakt van een Amerikaanse medevac helikopter.
Voor personeel van de KDC-10 en C-130 in Koeweit wordt initiële opvang
van gewonden en zieken uitgevoerd door een AMV die op de Amerikaanse Role 1 op Ali al Salem Air Base werkt. Op Al Mubarak Air Base
wordt gebruik gemaakt van een Amerikaanse contractor voor ambulancezorg. Voor Role 3 zorg wordt teruggevallen op het Amerikaanse Camp
Arifjan. Voor geneeskundige afvoer wordt gebruik gemaakt van een
Amerikaanse medevac helikopter. Medische evacuatie terug naar
Nederland (STRATEVAC) wordt georganiseerd door de Patient Evacuation
Coordination Cell (PECC-CLSK) van de Koninklijke Luchtmacht, of door
gebruik te maken van de Amerikaanse mogelijkheden naar Duitsland en
Koeweit.
In Jordanië is een Nederlandse Role 1 (AMA, AMV en ambulancechauffeur) op de vliegbasis aanwezig. Voor ziekenhuiszorg wordt
teruggevallen op Jordaanse militaire en civiele ziekenhuizen in Amman.
Patiëntvervoer naar Amman kan per ambulance of per helikopter.
Medische evacuatie terug naar Nederland wordt georganiseerd door de
Koninklijke Luchtmacht.
Vraag 178
Wat acht u de voornaamste reden(en) dat westerse doelen, zoals
vorig jaar in Parijs, worden aangevallen door (aanhangers van) IS?
Antwoord
IS roept al lange tijd haar aanhangers overal ter wereld op in opstand te
komen tegen de «ongelovigen». Niet enkel westerse doelen worden
aangevallen door aanhangers van IS. IS slaat wereldwijd toe, zoals
afgelopen periode op tragische wijze naar voren kwam met aanslagen in
onder meer Bagdad, Jakarta en Sint-Petersburg. Daaronder worden door
jihadisten ook alle landen die deelnemen aan de anti-IS coalitie als een
legitiem doelwit beschouwd. Tegelijkertijd is het een gegeven dat het
verdrijven van IS uit Irak en Syrië de capaciteit van IS om aanslagen te
plegen zal aantasten.
Vraag 179
In hoeverre zijn aanslagen van (aanhangers van) IS op doelen in
het westen gepland of voorbereid in Irak en of Syrië?
Antwoord
Er kunnen drie verschillende typen aanslagen door IS worden onderscheiden: geïnspireerd, gestimuleerd en aangestuurd. Geïnspireerd zijn
aanslagen die op eigen initiatief worden gepleegd, waarbij er geen
organisatorische link is met IS of IS-strijders. Het tweede type betreft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

36

aanslag waarbij een of meerdere daders in Europa worden gestimuleerd
door IS-gerelateerde terroristen in het buitenland, vaak in Syrië en/of Irak.
IS-leden kunnen daarbij aanhangers overreden om tot actie over te gaan
die deze stap zelfstandig mogelijk niet hadden gezet. Aangestuurd
betekent dat IS op structurele wijze bezig is met de aansturing, coördinatie
en voorbereiding van aanslagen in Europa. De aanslagen in Parijs van
2015 en Brussel in 2016 zijn hiervan gruwelijke voorbeelden. Soms wordt
pas na verloop van tijd uit onderzoek duidelijk dat een aanslag die als
geïnspireerd te boek staat in wezen «gestimuleerd» is. De aanslagen in
2017 lijken vooralsnog geïnspireerde of gestimuleerde aanslagen.
Vraag 180
Hebben de Verenigde Staten hun Rules of Engagement tussentijds
gewijzigd?
Antwoord
Ieder land van de coalitie hanteert zijn eigen Rules of Engagement (RoE)
voor deelname aan de strijd tegen IS. Dit is een nationale verantwoordelijkheid. Desgevraagd heeft de VS aangegeven de RoE niet te hebben
gewijzigd. Over de inhoud van de Nederlandse RoE of die van partnerlanden worden in het openbaar geen uitspraken gedaan.
Vraag 182
Met hoeveel uren neemt het aantal beschikbare vlieguren voor
het opleidings- en trainingsprogramma af?
Vraag 183
Hoeveel extra vlieguren worden er toegekend voor het opleidingsen trainingsprogramma?
Antwoord op vraag 182 en 183.
Voor de ondersteuning van Operatie Inherent Resolve in 2018 worden
4800 vlieguren aangeboden. Deze 4.800 uur gaan ten koste van het F-16
opleidings- en trainingsprogramma. In 2018 wordt 2.100 uur extra
toegekend, betaald vanuit de post voor verdringingseffecten binnen de
totaal geraamde additionele uitgaven aan de missie.
Vraag 184
Wat is de hoogte van het Budget Internationale Veiligheid na
aftrek van de uitgaven aan de geplande missies?
Antwoord
Thans bedraagt het Budget Internationale Veiligheid (BIV) 255,5 miljoen
euro voor 2017 (stand 1e suppletoire begroting) en 332,7 miljoen euro
voor 2018. Gegeven de geraamde uitgaven aan lopende missies voor
2017, is nog ongeveer 38,5 miljoen euro beschikbaar.
Vraag 185
Heeft u de voortzetting van de Nederlandse bijdrage aan stabilisatie en humanitaire hulp opgenomen in de begroting? Zo nee,
heeft u hiervoor ruimte gereserveerd op de begroting?
Vraag 186
Wanneer denkt u dat er een kabinetsvoorstel komt voor de
inhoud en omvang van programma’s voor Irak en Syrië?
Vraag 188
Kunt u inmiddels meer duidelijkheid geven over de financiële
bijdrage van Nederland aan stabilisatie en humanitaire hulp in
Irak en Syrië in 2018?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

37

Antwoord op vraag 185, 186 en 188
Zoals uit de tabel in het antwoord op vraag 89 blijkt, draagt Nederland
substantieel bij aan de noden in Syrië en Irak. De humanitaire planning
wordt ieder jaar aan het begin van het jaar gemaakt. Het reguliere
humanitaire budget bedraagt 205 miljoen euro. Het Relief Fund – dat in
2014 werd ingesteld – is bijna uitgeput en loopt eind 2017 af. Besluitvorming over Nederlandse inzet in Syrië en Irak in 2018 vindt de komende
maanden plaats.
Vraag 187
Wat zijn de totale kosten voor de Nederlandse bijdrage aan de
strijd tegen IS sinds de aanvang ervan?
Antwoord
De kosten voor de Nederlandse bijdrage aan de strijd tegen IS sinds de
aanvang in 2014 tot en met 2016 zijn 230 miljoen euro. De kosten voor de
Nederlandse bijdrage in 2017 worden geraamd op 48 miljoen euro.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 925, nr. 617

38