COMMISSIE TOEZICHT FINANCIEN POLITIEKE PARTIJEN

De minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelatres,
de heer dr. R.HA. Plasterk
Postbus 20011
2500 EA s-GRAVENHAGE

Datum
7september2016

Kenmerk
CTFPP 2016/00011
Blad
1 van 4
Onderwerp

Advies met betrekking tot de naleving van de
Wet financiering politieke partijen over het
kalenderjaar 2015

Geachte heer Plasterk,
U heeft de Commissie toezicht financiën politieke partijen (hierna: de commissie) de
jaarstukken over het vorige kalenderjaar aangeboden van alle politieke partijen die
zijn vertegenwoordigd in de Eerste of Tweede Kamer. Deze stukken betreffen:
• de ontvangen subsidies, de ontvangen giften (hierna overeenkomstig de
Wf pp: bijdragen), de overige inkomsten, de vermogenspositie en de
schulden van de politiêke partij;
• een overzicht van de bijdragen van in totaal € 4 500 of meer die de partij en
haar neveninstellingen in dat kalenderjaar van een donateur hebben
ontvangen, met daarbij de naam en het adres van de gever, het bedrag of de
waarde van de bijdrage en de datum van de bijdrage;
• een overzicht van de schulden van de partij en haar neveninstellingen van
€ 25 000 of meer, met daarbij de naam en het adres van de crediteur
onderscheidenlijk geldverstrekker en indien van toepassing, de gegevens
van de instelling;
• een schriftelijke verklaring van een accountant waarin de uitslag van diens
onderzoek naar de getrouwheid van het financieel verslag en de overzichten
van bijdragen en schulden wordt weergegeven.
U heeft de commissie verzocht te adviseren over de naleving van de Wet financiering
politieke partijen met betrekking tot het kalenderjaar 2015.
In uw brief heeft u de commissie tevens verzocht in te gaan op een casus die de
Partij voor de Vrijheid (PVV) ii bij het aanleveren van de jaarstukken heeft
voorgelegd.
De iaarstukken
Op basis van de ontvangen jaarstukken concludeert de commissie dat de kwaliteit
van de verslaglegging over de giften en schulden over het jaar 2015 goed is en door
de politieke partijen overeenkomstig de Wfpp is uitgevoerd. De commissie
constateert met grote tevredenheid dat, voor zover zij kan nagaan, de politieke
partijen zich de Wfpp in een periode van drie jaar volledig eigen hebben gemaakt en
transparant zijn over de partijfinanciering.
Ondanks het feit dat de commissie er in eerdere adviezen op heeft gewezen,
constateert zij helaas ook dat nog steeds niet alle accountants zich hebben

Aantal bijiagen

Postadres
Postbus 20011
2500 EA Den Haag

Datum
7september2016

Ons kenmerk
CTFPP 2016/00011

geconformeerd aan de op grond van artikel 5 van de Regeling financiering politieke
partijen (Rfpp) verplichte modelverklaringen. Deze modelverklaringen zijn bij
ministeriële regeling van 15 mei 2014 opgenomen als bijlage bij artikel 5 van de

Blad
2 van 4

De ontvangen jaarstukken geven de commissie slechts op twee punten aanleiding tot
het maken van inhoudelijke opmerkingen.
1. In het overzicht van bijdragen en schulden van de Partij voor de Dieren is vermeld:
“Een aantal van de ontvangen giften zijn geschonken in de vorm van een
lening welke in vijfjaarlijkse termijnen middels een notariële schenkingsakte
wordt kwijtgescholden. Er is voor gekozen om het volledige
schenkingsbedrag te registoren in het jaar waarin het ontvangen is.”
Naar het oordeel van de commissie moet de hiervoor bedoelde jaarlijkse
kwijtschelding van een deel van de lening gezien worden als een jaarlijkse bijdrage.
In haar brief van 15 april 2016 heeft de commissie u geadviseerd om voor de
registratie van een bijdrage vast te blijven houden aan de ontvangstdatum van de
2 In uw brief van 7juli 2016 heeft u deze lijn nog eens uitdrukkelijk
bijdrage.
3 De commissie is van oordeel dat dit rapporteren op kasbasis ook in
onderschreven.
het onderhavige geval de lijn moet zijn. Anders zou te lang onduidelijkheid blijven
bestaan over de hoogte van de bijdrage.
De commissie is dan ook van oordeel dat de registratie van de hiervoor bedoelde
jaarlijkse bijdrage aan de Partij voor de Dieren moet plaatsvinden in het jaar dat deze
bijdrage is ontvangen en niet pas als de totale lening is kwijtgescholden en dus het
volledige schenkingsbedrag is ontvangen.
De commissie adviseert u de Partij voor de Dieren op het vorenstaande te wijzen en
deze partij een redelijke termijn te bieden om zo de bedoelde bijdrage in 2015
€ 4 500 of meer bedraagt alsnog de gegevens, bedoeld in artikel 25, eerste lid,
onder b Wfpp, bij u aan te leveren.
—

—

2. In het jaarverslag van de ChristenUnie is bij de toelichting op de baten over 2015
vermeld:
Overbetalin gen op contributie facturen zijn teruggestort aan de lokale
afdelingen. Aan de baten-kant zijn deze in 2015 verantwoord bij de giften, te
weten bij de post “Giften uit acties”, In 2014 zijn de overbetalingen
inbegrepen bij de contributiebaten. Aan de kosten-kant zijn de overbetalingen
in 2015 verantwoorde bij”afdrachten aan lokale afdelingen”. In 2014 staan ze
als negatieve opbrengst bij de contributies vermeld.”
De passage roept bij de commissie de vraag op of alle bijdragen die geregistreerd
moeten worden ook daadwerkelijk in beeld blijven. Een landelijke gift wordt immers
omgezet in een gift aan een afdeling, en giften aan afdelingen komen landelijk niet in
beeld. Er kunnen giften bij zitten die in totaal de voor de Wfpp geldende
drempelbedragen overschrijden. Ook wringt dat het er op lijkt dat de donateur op
deze wijze niet zelf beslist aan wie hij of zij de bijdrage geeft.
De commissie adviseert u de ChristenUnie te vragen om duidelijkheid te verschaffen
in hoeverre er met deze handelwijze risico’s zijn voor de registratie van de giften op
landelijk niveau.

1

Regeling van 14 mei 2014, kenmerk 2014- 0000252106, gepubliceerd in Stcrt. 2014, 14099.
Brief van 15april 2016, kenmerk CTFPP 2016-00010 (bijlage bij Kamerstukken II 2015/16,
32752, rir. 45).
Kamerstukken II 2015/16, 32752, nr. 45.
2

Datum
7september 2016
Ons kenmerk
CTFPP 2016100011
Blad
3van4

De casus van de PVV
De casus van de PVV betreft een bijdrage van in totaal € 9 000 van kennelijk één
gever, die in 201 5 via internetbankieren is overgemaakt aan de stichting Vrienden
van de PVV, een neveninstelling van de PVV. Van de gever zijn alleen naam en
woonplaats bekend bij de partij en haar neveninstelling. In het overzicht van
bijdragen is overigens ook de woonplaats weggevallen. De vraag is of deze bijdrage
daarom gekwalificeerd moet worden als anonieme bijdrage en zo ja, of het bedrag
boven de € 1 000 moet worden overgemaakt naar de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
In paragraaf 8 van de memorie van toelichting bij de Wet financiering politieke
partijen is uitgebreid ingegaan op de privacyaspecten die zijn verbonden aan de
identiteitsgegevens van gevers van financiële bijdragen.
4 In die paragraaf is het doel
van de Wet financiering politieke partijen als volgt omschreven:
“Het moet kenbaar zijn of standpunten en opvattingen van politieke partijen
en hun vertegenwoordigers mogelijk (mede) zijn beïnvloed door
achterliggende financiële belangen. Dat is de doelstelling van de te stellen
wettelijke maatregelen. De mogelijkheid om anonieme giften te kunnen doen,
moet wijken voor het zwaarwegend belang van een helder democratisch
besluitvormingsproces. Zuivere vertegenwoordiging is de basis van de
democratische rechtsstaat. De essentie van de beoogde transparantie van
partijfinanciering is dat de identiteit van financiers kenbaar is.”
Verder is in paragraaf 8 in het kader van de bescherming van de privacy van de
gever van een bijdrage het volgende opgemerkt:
“Het college [het College bescherming persoonsgegevens, hierna: het CBPI
gaf aan dat de wetgever die bepaalde veiwerkingen van persoonsgegevens
wil opleggen aan politieke partijen, moet aangeven waarom de daaruit
voortvloeiende inbreuk op de persoonlijke levenssfeer gerechtvaardigd is en
of de inbreuk evenredig is ten opzichte van het beoogde doel. Naar het
oordeel van het CBP wordt door de in het wetsvoorstel voorgeschreven
werkwijze op een goede manier invulling gegeven aan de vereisten van
proportionaliteit en subsidiariteit.”
De in de Wfpp voorgeschreven werkwijze komt samengevat op het volgende neer.
Om ervoor te zorgen dat de identiteit van een gever kenbaar is, moeten politieke
partijen en hun neveninstellingen de naam, adres en woonplaats van de gever
registreren. Voor politieke partijen is dat geregeld in artikel 21, eerste lid, aanhef en
onder a, Wfpp en voor neveninstellingen geldt op grond van artikel 30, eerste lid
Wfpp hetzelfde als voor politieke partijen.
De registratie van bijdragen van € 1 000 of minder kan achterwege blijven, mits het
totaal van de bijdragen van één gever niet het bedrag van € 4 500 overschrijdt. Van
enkel de bijdragen van in totaal € 4 500 of meer dienen politieke partijen en hun
neveninstellingen jaarlijks een overzicht te sturen aan de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, met daarbij voor zover hier van belang de naam,
het adres en de woonplaats van de gever. De minister maakt deze gegevens
openbaar, met dien verstande dat van de adresgegevens van een natuurlijke
persoon alleen de woonplaats openbaar gemaakt wordt. De bij de minister
berustende niet openbare adresgegevens zijn niet opvraagbaar op grond van de Wet
openbaarheid van bestuur. De minister kan overigens op verzoek van een partij of
neveninstelling ook de naam en de woonplaats vertrouwelijk houden, als hij dit gelet
op het belang van de veiligheid van die persoon aangewezen acht. Dit alles volgt
—

Kamerstukken II 2010/11. 32 752, nr. 3, p. 17-19.

—

Datum
7 september 2016
Ons kenmerk
CTFPP 2016/00311

voor politieke partijen uit de artikelen 21 tweede lid, en 25 van de Wfpp en voor
neveninstellingen uit artikel 30 van de Wfpp.
Gelet op het vorenstaande is de commissie van oordeel dat de wetgever een heldere
afweging heeft gemaakt tussen het belang van transparantie van partijfnanciering
enerzijds en het privacybelang van de gever van een bijdrage anderzijds. Als bij de
ontvanger uitsluitend naam en woonplaats van de gever bekend zijn, moet de
bijdrage worden beschouwd als een anonieme bijdrage. Op basis van alleen naam
en woonplaats is de identiteit van de gever immers niet kenbaar.
In het onderhavige geval waarin alleen naam en woonplaats van de gever bekend
zijn, adviseert de commissie u de stichting Vrienden van de PVV een redelijke termijn
te geven waarbinnen de stichting de gelegenheid heeft om:
• contact te leggen met de gever,
• de gever te vragen om zijn ondubbelzinnige toestemming om de (volledige)
adresgegevens te laten registeren, en
• als de toestemming is verleend, deze gegevens alsnog bij u aan te leveren.
Wellicht is het behulpzaam als hierbij bovengenoemde vertrouwelijke omgang met de
adresgegevens wordt benadrukt. De volledige adresgegevens zijn uitsluitend bekend
bij de minister voor controle en alleen naam en woonplaats worden gepubliceerd. De
bij de minister berustende niet openbaar gemaakte adresgegevens zijn niet met een
beroep op de Wob opvraagbaar.
Indien de stichting geen contact heeft gelegd of kunnen leggen met de gever, de
gever geen toestemming heeft gegeven voor registratie of de stichting om een
andere reden de adresgegevens niet aanlevert, adviseert de commissie u de bijdrage
van in totaal € 9 000 te beschouwen als anonieme bijdrage. In dat geval zal de
stichting op grond van artikel 30 juncto artikel 23, eerste lid Wfpp het gedeelte van de
totale bijdrage dat het bedrag van € 1 000 te boven gaat, moeten overmaken op de
daartoe aangewezen rekening van de minister van BZK.

De voorzitter van de Commissie toezicht financiën politieke partijen, mede namens
de leden, de heer drs. E. lrrgang en de heer drs. E.W. Anker,

1
m drs. J.W.E. Spies

Blad
4 an 4