Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 605 IXB

Jaarverslag en slotwet van het Ministerie van
Financiën 2012

Nr. 2

RAPPORT BIJ HET JAARVERSLAG 2012 VAN HET MINISTERIE
VAN FINANCIËN (IXB)
Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
’s-Gravenhage, 15 mei 2013
Hierbij bieden wij u het op 6 mei 2013 door ons vastgestelde «Rapport bij
het Jaarverslag 2012 van het Ministerie van Financiën (IXB)» aan.
Algemene Rekenkamer
drs. Saskia J. Stuiveling,
president
dr. Ellen M.A. van Schoten RA,
secretaris

kst-33605-IXB-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

1

Inhoud

Onze conclusies

4

Over dit ministerie
Integratie BTW-compensatiefonds in begroting IXB
Financiën
Kredietcrisis en landencrisis onverminderd actueel
Toekomststrategie deelnemingen in financiële instellingen
NLFI
Duidelijkheid nodig over de rol van de minister van
Financiën als aandeelhouder bij grote investeringsbeslissingen van deelnemingen
Informatiebehoefte Nederland EFSF/ESM nog niet
voldoende ingevuld
SMP- en investeringsportefeuille van DNB-afdrachten

11

Bedrijfsvoering
Onvolkomenheden
Interne controle bij het Agentschap onvoldoende
Inkoop bij het kerndepartement onvoldoende verbeterd
Onvoldoende controle op naleving veiligheidsmaatregelen informatiesystemen kerndepartement
Meer verlofuren uitbetaald dan toegestaan bij de
Belastingdienst
Belastingdienst heeft geen aantoonbaar sluitend proces
van logische toegangsbeveiliging tot informatiesystemen
Continuïteit en rechtmatigheid teruggaven omzetbelasting aan ondernemers niet gewaarborgd
Aandachtspunten
Beheersing risico’s in de uitvoering van grote organisatorische veranderingen bij de Belastingdienst kan
transparanter
Belastingdienst kan kwaliteit toepassing testmethode
ICT-systemen verder verbeteren
Vaststellen vertrouwensfuncties bij de Belastingdienst:
onvolkomenheid opgelost, maar aandacht blijft nodig
Inrichting toezichtfunctie minister van Financiën op
departementale begrotingsadministraties vraagt
aandacht
Kerndepartement niet volledig voldaan aan de wettelijke
vereisten bij vertrouwensfuncties

17
18
18
19

3
3.1

Financiële informatie
Geen overschrijding van de tolerantiegrens

26
26

4
4.1
4.1.1
4.2

Totstandkoming van informatie
Informatie over het beleid
Prestatie-indicator zendingen zonder fouten klopt altijd
Informatie over de bedrijfsvoering

28
28
28
28

5
5.1

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
Reactie minister van Financiën

29
29

1
1.1
1.2
1.2.1
1.2.2
1.2.3

1.2.4
1.2.5
2
2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.1.4
2.1.5

2.1.6
2.2
2.2.1

2.2.2
2.2.3
2.2.4

2.2.5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

11
12
13
13

14
14
15

20
20

21
22
22

22
23
23

24
25

2

5.2

Nawoord Algemene Rekenkamer

30

Bijlage 1 Overzicht bedrijfsvoering
Bijlage 2 Achtergrond oordelen financiële informatie
Bijlage 3 Overzicht per begrotingsartikel
Bijlage 4 Overzicht fouten en onzekerheden in de
financiële informatie in het Jaarverslag 2012 van het
Ministerie van Financiën
Bijlage 5 Onderzochte prestatie-indicatoren
Afkortingen

32
33
35

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

36
43
44

3

ONZE CONCLUSIES
De minister van Financiën stond in 2012 voor een aantal belangrijke
uitdagingen, die ook in 2013 onverminderd groot zijn. De risico’s voor de
overheidsfinanciën zijn toegenomen, onder meer door de nationalisatie
van SNS REAAL. Het bezuinigings- en hervormingspakket van het
kabinet-Rutte/Asscher is zeer omvangrijk in absolute zin, maar ook in
vergelijking met eerdere bezuinigingsoperaties.
Sinds het ontstaan van de kredietcrisis en de daarop volgende
EU-landencrisis heeft de minister van Financiën bovendien een centrale
rol gespeeld bij de maatregelen die zijn genomen en het toezicht daarop.
Kort na het aantreden van het kabinet-Rutte/Asscher in november 2012 is
de nieuwe minister van Financiën gekozen als voorzitter van de eurogroep
en voorzitter van de Board of Governors van het European Stability
Mechanism (Europese noodfonds, ESM).
Ook de ontwikkelingen binnen de financiële wereld vragen voortdurende
aandacht van de minister van Financiën. Niet alleen op nationaal niveau,
zoals de nationalisatie van SNS REAAL, maar ook op Europees niveau,
zoals noodsteun aan Spanje en Cyprus. Het zijn complexe dossiers waar
grote bedragen mee zijn gemoeid (zie onze website Kredietcrisis en ons
webdossier EU-governance op www.rekenkamer.nl). Hieronder schetsen
we deze ontwikkelingen op hoofdlijnen en gaan we ook in op de bedrijfsvoering van het ministerie.
Risico’s voor de overheidsfinanciën toegenomen
Financiële risico’s doen zich onder meer voor bij garanties, leningen en
trendmatige uitgaven zoals zorg en pensioen. Op 1 februari 2013 is SNS
REAAL genationaliseerd waarbij de Staat een garantie heeft afgegeven
van € 5,0 miljard en in maart 2013 is een garantie van € 5,7 miljard
afgegeven aan De Nederlandsche Bank. In ons rapport Risico’s voor de
overheidsfinanciën uit juni 2012 (Tweede Kamervergaderjaar 2011–2012,
33 299, nr. 2) hebben wij een eerste aanzet gedaan voor een integrale
analyse van de risico’s voor de overheidsfinanciën. De Tweede Kamer had
tot dan toe niet de beschikking over een dergelijk overzicht. Tot ons
genoegen zien we dat de minister van Financiën snel en adequaat gehoor
geeft aan onze aanbevelingen om zelf zo’n overzicht te verschaffen. De
Miljoenennota 2013 bevatte een eerste integrale risicoanalyse en ook het
Financieel Jaarverslag 2012 bevat een risicoanalyse. Naast garanties,
leningen, crisis gerelateerde risico’s (Europa en de financiële sector) en
trendmatige ontwikkelingen gaat het Financieel Jaarverslag 2012 onder
andere in op risico’s bij staatsdeelnemingen en (semi-)publieke instellingen. Wij moedigen de minister van Financiën aan om dat als een vast
onderdeel van de begroting en verantwoording op te nemen.
Inzicht in uitvoering bezuinigings- en hervormingspakket gewenst
Achtereenvolgende kabinetten hebben vanaf 2010 omvangrijke bezuinigingen doorgevoerd. Inmiddels tellen deze saldoverbeterende maatregelen op tot ongeveer € 46 miljard in 2017. Deze bezuinigingen zijn
noodzakelijk om zowel de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op de
lange termijn te waarborgen als om aan de normen van de Economische
en Monetaire Unie (EMU) te voldoen. In mei 2011 publiceerden wij de
Bezuinigingsmonitor 2011 (Tweede Kamervergaderjaar 2010–2011, 32 758,
nr. 2) waarin wij aangaven dat het noodzakelijk is dat het kabinet bij
ombuigingen en hervormingen helder aangeeft wat wel en niet (meer) tot
het takenpakket van de rijksoverheid behoort. Tijdens het debat over de
regeringsverklaring van 14 november 2012 gaf de minister-president aan
dat dit kabinet geen updates zal uitbrengen van de 30 Miljard Monitor, die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

4

bedoeld was om de voortgang van de bezuinigingen te monitoren. Op
1 februari 2013 meldde de minister van Financiën vervolgens dat de
minister van Veiligheid en Justitie (VenJ) in aanloop naar Verantwoordingsdag 2013 zou komen met een overzicht van financiële wetgevingsmaatregelen, waarin de koppeling tussen wetgeving en de financiële
bijlage van het regeerakkoord nog explicieter en met meer details zou
worden gepresenteerd. Wij vinden het van groot belang dat de minister
van Financiën het parlement goed zicht blijft bieden op de uitvoering van
het zeer omvangrijke bezuinigings- en hervormingspakket.
Toekomststrategie deelnemingen in financiële instellingen
Een omvangrijk deel van de Nederlandse financiële sector is in eigendom
van de Staat gekomen: ABN AMRO en ASR in oktober 2008 en SNS
REAAL in februari 2013. Op enig moment zal een besluit over de toekomstige positionering van de Staat aan de orde kunnen komen, waarbij
vermoedelijk vertrouwelijke informatie aan de orde is.
Financiële informatie van EFSF/ESM
Het European Financial Stability Facility (EFSF) en het European Stability
Mechanism (ESM) voeren beiden steunprogramma’s uit in het kader van
de Europese landencrisis. Het ESM is de opvolger van het EFSF.
Wij gaven in het EU-trendrapport 2013 aan dat de mogelijkheden voor
publieke onafhankelijke controle van en verantwoording over de Europese
noodfondsen in 2012 niet zijn vervolmaakt. Wel stemt het ons tevreden
dat hiervoor een mogelijkheid is gecreëerd bij het nieuwe permanente
Europese noodfonds ESM (omvang van € 500 miljard), door middel van
de instelling van een «auditcomité». Dit auditcomité moet onderzoek
kunnen doen naar zowel rechtmatigheid als doeltreffendheid van de
steunoperaties. Wij vonden het opmerkelijk dat dit element van publieke
externe controle op de rechtmatigheid en doeltreffendheid van steunoperaties niet meteen van toepassing is verklaard op andere noodfondsen die
eerder op basis van intergouvernementele afspraken tot stand zijn
gekomen, zoals het eerste Griekse steunprogramma (omvang van € 52,9
miljard) en het tijdelijke noodfonds EFSF (omvang van € 440 miljard).
Hoewel door alleen het EFSF al € 188 miljard is uitgegeven, is daarop
geen publieke externe controle mogelijk, en kan er niet onafhankelijk over
worden gerapporteerd aan parlementen.
In reactie op de aanbeveling dat het ESM-auditcomité mandaat zou
moeten krijgen over middelen van het eerste Griekse leningenpakket, gaf
de minister aan dat hij zou verkennen of EFSF-middelen onder de controle
van het auditcomité van het ESM kunnen worden gebracht, nu het EFSF
en het ESM vrijwel als één organisatie functioneren.
We bevelen de minister aan om democratische controle mogelijk te
maken zowel voor het EFSF als voor het eerste Griekse leningenpakket en
adequate controlemogelijkheden voor toekomstige programma’s
voortaan van tevoren te regelen.
De bedrijfsvoering van het Ministerie van Financiën
In de bedrijfsvoering van het Ministerie van Financiën onderscheiden zich
de Belastingdienst als grote uitvoeringsorganisatie, het kerndepartement
van Financiën en de rijksbrede taken die het Ministerie van Financiën
heeft (zoals het toezicht op een verantwoorde en doelmatige besteding
van overheidsmiddelen). Wij constateren onvolkomenheden bij de
bedrijfsvoering van de Belastingdienst en het kerndepartement en vragen
aandacht voor de toezichtsfunctie van het Ministerie van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

5

De bedrijfsvoering van de Belastingdienst is in 2012 verder verbeterd. De
Belastingdienst heeft de problemen die we in 2011 constateerden
aangepakt. Hierdoor zijn de problemen bij het personeelsbeheer en de
informatiebeveiliging voor een deel opgelost. Het beheer van de
vertrouwensfuncties is niet langer een onvolkomenheid, maar blijft een
aandachtspunt. De Belastingdienst werkt aan een aantal veranderingen
die grote gevolgen hebben voor de organisatie. De veranderingen van
belang voor de bedrijfsvoering zijn: de taakstelling, een reorganisatie van
de Belastingregio’s, de verdere invoering van het horizontaal toezicht en
de intensivering van het toezicht. Deels bieden deze veranderingen
kansen voor de Belastingdienst, maar er kleven ook risico’s aan. Het
uitvoeren ervan vergt veel van de organisatie. Een heldere sturing op
doelen is essentieel.
We constateren een toename van het aantal onvolkomenheden in de
bedrijfsvoering bij het kerndepartement. Eén van de nieuwe onvolkomenheden betreft onvoldoende interne controle van het Agentschap. Met de
Auditdienst Rijk (ADR) zullen we nagaan waardoor dit is veroorzaakt en zo
nodig onze (beider) controles daarop aanpassen. Daarnaast hebben we te
weinig verbetering vast kunnen stellen in de controle op de naleving van
veiligheidsmaatregelen bij het kerndepartement. We vragen de minister
actiever te zijn in het oplossen van de problemen in de bedrijfsvoering.
Voor de rijksbrede taken van het Ministerie van Financiën vragen we de
minister aandacht voor de inrichting van de toezichtsfunctie waar het gaat
om de begrotingsadministraties. Bij het Ministerie van VenJ hebben we
dit jaar een ernstige onvolkomenheid geconstateerd, waartegen we op
2 april 2013 bezwaar hebben gemaakt. Uit ons rapport bij het jaarverslag
2012 van het Ministerie van VenJ blijkt namelijk dat er sprake is van een
ernstige onvolkomenheid in het financieel beheer rondom de invoering
van een nieuwe financiële administratie. Halverwege 2012 is een nieuw
financieel systeem (Leonardo) bij het kerndepartement ingevoerd. Door
een cumulatie van zaken was er gedurende de tweede helft van 2012
sprake van niet-betrouwbare financiële informatie. Op 3 mei 2013 hebben
wij besloten het bezwaar op te heffen, naar aanleiding van het plan van
aanpak van de minister van VenJ van 26 april 2013. De ernstige onvolkomenheid bij VenJ blijft gehandhaafd. Voor onze verwachtingen over de
betrokkenheid van Financiën bij het verbetertraject van VenJ, verwijzen
we naar het Rapport bij het Jaarverslag 2012 van het Ministerie van VenJ.
Gezien de specifieke verantwoordelijkheid van de minister van Financiën
voor het toezicht op de inrichting en het bijhouden van de begrotingsadministraties (Comptabiliteitswet 2001, artikel 41, eerste lid) vragen we de
minister aandacht voor de inrichting van de toezichtsfunctie waar het gaat
om de begrotingsadministraties. De onvolkomenheid bij het Ministerie
van VenJ roept de vraag op hoe de minister van Financiën zijn toezichtsrol
in deze casus heeft ingevuld. Het ware goed als de minister van Financiën
deze toezichtsrol actief invult waar dat nodig is.
In dat kader is het bovendien relevant om op te merken dat de minister
van Financiën niet beschikt over (wettelijke) instrumenten om in een
dergelijke situatie dwingende aanwijzingen te kunnen geven aan
ministeries. Wij zijn van mening dat de Rijksoverheid er bij gebaat zou zijn
als de minister van Financiën voor zijn toezichtstaak wel dwingende
aanwijzingen zou kunnen geven aan de andere ministeries. Op onze
algemenere opmerkingen over de verantwoordelijkheid van de minister
van Financiën voor het toezicht op de inrichting en het bijhouden van de
begrotingsadministraties, reageert de minister in zijn reactie op ons
rapport Staat van de rijksverantwoording 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

6

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
De minister gaat in zijn reactie in op al onze aanbevelingen, de geconstateerde onvolkomenheden en aandachtspunten. We geven in deze
paragraaf de onderdelen van de reactie waarover we het niet (geheel)
eens zijn met de minister. Ook gaan we in op de onvolkomenheden,
waarover de minister in zijn reactie aanvullende informatie geeft.
Over de controlebevoegdheden bij het EFSF geeft de minister aan dat het
Nederlandse parlement en de Algemene Rekenkamer via de reguliere
bevoegdheden ten aanzien van de rijksbegroting democratische controlebevoegdheden hebben voor het Nederlandse aandeel in de Griekse
Leningfaciliteit (GLF) en het EFSF. De minister is van mening dat de
controle van de Europese Commissie, de ECB en het IMF (de zogenoemde
Trojka) op de besteding van de financiële steun van de GLF en het EFSF
een voldoende waarborg is voor het bereiken van de afgesproken
beleidscondities. Wij merken met nadruk op dat onze controle beperkt is
tot de manier waarop het geld de Nederlandse begroting verlaat. Over de
rechtmatigheid of doeltreffendheid van de bestedingen uit de GLF en het
EFSF nadat het geld de Nederlandse begroting heeft verlaten, hebben we
geen informatie. Daardoor kunnen wij geen onafhankelijke controle op de
rechtmatigheid en doeltreffendheid uitvoeren. Ook hebben we geen
bevoegdheden om zelf controles uit te voeren. De opvatting van de
minister dat er voldoende informatie is over het bereiken van de beleidscondities en dat er voldoende controle op die informatie is, delen wij
derhalve niet. Wij gaan ervan uit dat de minister de toezegging gestand
doet. Hij heeft in reactie op het EU-trendrapport 2013 toegezegd om ten
eerste te verkennen of EFSF-middelen onder de controle van het
auditcomité van het ESM kunnen worden gebracht en ten tweede het
parlement zo spoedig mogelijk te informeren over de uitkomst van deze
verkenning. Wat betreft de GLF blijft naar de mening van de Algemene
Rekenkamer sprake van een hiaat in de onafhankelijke controle van en
verantwoording over de besteding van deze gelden. Wij blijven hiervoor
aandacht vragen.
Onze aanbevelingen bij de onvolkomenheden en aandachtspunten in de
bedrijfsvoering van het Ministerie van Financiën neemt de minister
grotendeels over. Bij de onvolkomenheden «inkoop bij het kerndepartement» en «teruggaven omzetbelasting aan EU-ondernemers» geeft de
minister aan dat in 2012 grote verbeteringen zijn gerealiseerd. Het
kerndepartement heeft voor de beheersing van de inkoop in 2012 gewerkt
aan het inrichten van een spendtool en een methodiek om effectieve
analyses te maken. Ook zijn er reeds een aantal analyses gemaakt, die
hebben geresulteerd in enkele nieuwe inkooptrajecten en het aanvullen
van het contractregister met ontbrekende contracten. De Belastingdienst
heeft de basis voor het oplossen van de problemen rondom de teruggave
van omzetbelasting aan ondernemers in de Europese Unie gelegd door de
applicatie die dit proces ondersteunt in 2012 te kopen van de leverancier.
Wij zijn het eens met de minister dat op deze punten in 2012 belangrijke
verbeteringen zijn gerealiseerd. We zullen de implementatie en goede
werking daarvan in 2013 beoordelen.
In onderstaand overzicht vatten wij de uitkomsten van ons Verantwoordingsonderzoek 2012 bij het Ministerie van Financiën samen. We hebben
gekeken naar de bedrijfsvoering, de financiële informatie, de totstandkoming van de informatie over beleid en over bedrijfsvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

7

Overzicht oordelen, conclusies, aanbevelingen, reacties minister en nawoord
Conclusie

Aanbeveling

Reactie minister

Nawoord Algemene
Rekenkamer

Oordeel onderzochte onderdelen bedrijfsvoering: voldoet, met uitzondering van 6 onvolkomenheden
Onvolkomenheden in de bedrijfsvoering
Interne controle bij het
Agentschap onvoldoende (zie
§ 2.1.1).

Voer voorgestelde maatregelen
uit. Zorg voor voldoende,
kwalitatief goede mensen en
middelen voor vlotte uitvoering
van de plannen.

Het Agentschap heeft
maatregelen genomen om
fouten eerder te signaleren en
tijdig te herstellen. Dit heeft al
geleid tot verbetering van de
controleprocessen. Na
verificatie van alle lopende
leningen is gebleken dat bij
één transactie in 2006 te
weinig disagio is toegerekend.
Hierdoor zijn over de periode
2006-2012 in totaal € 80 mln.
te weinig rentelasten
verantwoord. Dit zal worden
verwerkt in het begrotingsjaar
2013. In de toekomst zal het
(informatie)systeem worden
verbeterd, zal een nieuw
systeem worden gebouwd
voor onafhankelijke controle
en zal worden bezien of
bestaande procedures en IT
systemen verder kunnen
worden verbeterd.

Het feit dat het Agentschap
een volledige controle heeft
uitgevoerd op de lopende
leningen beoordelen we als
positief. We vragen de
minister een hoge prioriteit toe
te kennen aan de uitvoering
van de aangekondigde
aanvullende maatregelen. Wij
zullen met de ADR nagaan of
wij onze (beider) controles
moeten aanpassen en hierover
rapporteren in ons Verantwoordingsonderzoek 2013.

Inkoop bij het kerndeparMaak contractregister op orde,
tement onvoldoende verbeterd actualiseer aanbestedingska(zie § 2.1.2).
lender, ontwikkel inkoopanalyse
verder.

De beheersmaatregelen zijn
nog niet voor de volle 100% op
orde, maar begin 2012 is een
verbetertraject ingezet dat in
2013 wordt voortgezet. In 2012
is gewerkt aan een spendtool
en een methodiek om
effectieve analyses te maken.
Een aantal analyses is reeds
gemaakt. In 2012 zijn in minder
gevallen de regels overtreden.
In 2013 wordt de inzet van
spendanalyses geïntensiveerd.
De aanbeveling wordt
daarmee al in de praktijk
gebracht.

We zijn het met de minister
eens dat in 2012 al veel is
verbeterd in de inkoop en
kunnen ons vinden in de
plannen voor verdere
verbetering in 2013. We zullen
de implementatie en goede
werking in 2013 beoordelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

8

Conclusie

Aanbeveling

Reactie minister

Onvoldoende controle op
naleving veiligheidsmaatregelen informatiesystemen
kerndepartement (zie § 2.1.3).

Zorg voor aantoonbaar sluitend
proces van informatiebeveiliging, zowel in opzet als in
werking.

Voor enkele specifieke
informatiesystemen zijn de
betrouwbaarheidseisen
onvoldoende in beeld. Voor de
cruciale systemen van het
Agentschap is in 2012 een
Business Impact Analyse
gedaan die voldoende inzicht
bied in de betrouwbaarheidseisen. Ook worden audits
en andere onderzoeken
uitgevoerd op basis van
risico-inschatting. Bestaande
risicoanalyses van de overige
cruciale systemen worden in
2013 geëvalueerd en indien
nodig vernieuwd. Evaluaties
worden periodiek herhaald
waarmee de werking van de
plan-do-check-act cyclus wordt
verbeterd.

Meer verlofuren uitbetaald dan Doe een extra beoordeling voor
toegestaan bij de Belastinguitbetaling verlof aan de hand
dienst (zie § 2.1.4).
van ARAR-normen, in het
bijzonder voor gevallen van
langdurige ziekte in combinatie
met ontslag.

De minister neemt de
aanbeveling om elke aanvraag
voor het uitbetalen van verlof
te toetsen aan de hand van
normen in het ARAR over.

Belastingdienst heeft geen
aantoonbaar sluitend proces
van logische toegangsbeveiliging tot informatiesystemen
(zie § 2.1.5).

Zorg voor aantoonbaar sluitend
proces van logische toegangsbeveiliging, zowel in opzet als
werking.

De Belastingdienst werkt aan
de koppeling van applicaties
aan het systeem voor logisch
toegangsbeheer. Dit is een
complex proces dat nog enige
jaren in beslag zal nemen. Zo
lang de situatie erom vraagt,
worden aanvullende controles
verricht. De focus ligt op het
voorkomen van conflicterende
mutatierechten.

Continuïteit en rechtmatigheid
teruggaven omzetbelasting
aan ondernemers niet
gewaarborgd (zie § 2.1.6).

Zorg voor snelle inbedding van
het beheer van informatie
systeem voor teruggaven
omzetbelasting aan
EU-ondernemers in infrastructuur Belastingdienst.

Het aantal damages is in
vergelijking met vorige jaren
drastisch terug gedrongen. De
aanbeveling om bij de
Belastingdienst het technisch
beheer van de applicatie zo
snel mogelijk in de eigen
organisatie in te bedden,
wordt opgepakt.

Nawoord Algemene
Rekenkamer

We zijn het met de minister
eens dat in 2012 al veel is
verbeterd. De grondslag voor
het oplossen van de
problemen is gelegd met de
aankoop van de applicatie. We
zullen de implementatie en
goede werking in 2013
beoordelen.

Aandachtpunten bij de bedrijfsvoering
Meer duidelijkheid mogelijk
over rol minister van Financiën
als aandeelhouder bij grote
investeringsbeslissingen
deelnemingen (zie § 1.1.3).

Maak verantwoordelijkheden
Financiën als aandeelhouder
duidelijk conform toezegging
aan de Tweede Kamer.

De minister verwacht zijn
toezegging aan de Tweede
Kamer rond de zomer van
2013 in te kunnen vullen.

Beheersing risico’s in de
uitvoering van grote organisatorische veranderingen bij de
Belastingdienst kan transparanter (zie § 2.2.1).

Maak doelen zo concreet en
meetbaar mogelijk. Laat
periodiek door een externe partij
onderzoeken in hoeverre deze
doelstellingen zijn gehaald en
hoe is gestuurd op beheersing
van de risico’s.

De minister neemt de
aanbeveling over. Er wordt al
grotendeels zo gewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

9

Conclusie

Aanbeveling

Reactie minister

Belastingdienst kan kwaliteit
toepassing testmethodiek
ICT-systemen verder verbeteren (zie § 2.2.2).

Blijf gebruik testmethode
ondersteunen en toetsen. Zorg
dat aanbevelingen voor
verbetering testen worden
uitgevoerd.

De minister neemt de
aanbeveling om in het proces
nog scherper te toetsen op de
inhoudelijke kwaliteit van de
testproducten, de overgangsmomenten in het proces goed
in de gaten te houden en de
testomgeving te verbeteren
over.

Vaststellen vertrouwensfuncties bij de Belastingdienst
nog niet afgerond (zie § 2.2.3).

Rond proces van vaststellen en
aanvragen verklaring van geen
bezwaar in 2013 af.

De minister neemt de
aanbeveling om het proces
van vaststellen en aanvragen
van verklaringen van geen
bezwaar in 2013 af te ronden
over.

Inrichting toezichtfunctie op
departementale begrotingsadministraties minister van
Financiën vraagt aandacht (zie
§ 2.2.4).

Onderzoek of inrichting
toezichtsrol moet worden
versterkt.

De minister verwijst voor dit
punt naar zijn reactie op ons
rapport Staat van de Rijksverantwoording 2012.

Kerndepartement niet volledig
voldaan aan de wettelijke
vereisten vertrouwensfuncties
(zie § 2.2.5).

Let op naleving wettelijke
vereisten, zowel door procesverantwoordelijke als medewerkers
die aanvraag moeten indienen.

Zolang de VGB van een
medewerker op een vertrouwensfunctie niet ontvangen is,
hanteert het ministerie als lijn
dat de betrokken medewerker
niet mag worden belast met de
specifieke kenmerken die de
functie tot vertrouwensfunctie
maken.

Nawoord Algemene
Rekenkamer

Oordeel financiële informatie: voldoet
Oordeel totstandkoming beleidsinformatie: voldoet, met uitzondering van één prestatie-indicator
Oordeel totstandkoming informatie over de bedrijfsvoering: voldoet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

10

1 OVER DIT MINISTERIE
In dit rapport presenteren wij de resultaten van ons verantwoordingsonderzoek1 naar het Jaarverslag 2012 van het Ministerie van Financiën (IXB)
en naar de bedrijfsvoering bij dit ministerie.
Het Ministerie van Financiën ziet toe op een verantwoorde en doelmatige
besteding van overheidsmiddelen, maakt regels voor een stabiel
financieel stelsel en ziet toe op de kwaliteit van financiële instellingen. Ook
geeft het ministerie invulling aan het fiscale beleid en het financieringsbeleid. Het fiscale beleid betreft de wetgeving over en de inning van
belastingen, het financieringsbeleid richt zich op de financiering van de
staatsschuld. De Belastingdienst, onderdeel van het Ministerie van
Financiën, heft en int de belastingen. Daarnaast verstrekt de Belastingdienst toeslagen.

Ministerie van Financiën (IXB) in cijfers – realisatie 2012

Verplichtingen
Uitgaven
Ontvangsten
Fte’s

Absoluut

% van totaal Rijk

€ 31.780,31 miljoen
€ 11.362,79 miljoen
€ 114.847,90 miljoen
29.857

12,08 %
4,80 %
49,61 %
27,37%

1.1 Integratie BTW-compensatiefonds (G) in begroting IXB
Financiën
Het BTW-compensatiefonds is vanaf 2012 als een separaat beleidsartikel 6
in het begrotingshoofdstuk IXB Financiën opgenomen. Tot 2012 bestond
er een afzonderlijke begrotingswet voor het BTW-compensatiefonds en
tevens een afzonderlijk jaarverslag. Het Jaarverslag IXB bevat door de
integratie geen zelfstandig verzoek aan het parlement tot dechargeverlening voor het BTW-Compensatiefonds.
In mei 2009 heeft de minister van Financien een brief gestuurd aan de
Tweede Kamer met een voorstel voor een nieuwe indeling van de drie
begrotingen van het Ministerie van Financiën (Ministerie van Financiën
Nationale Schuld en BTW-compensatiefonds).
De Tweede Kamer kon instemmen met de integratie onder twee
voorwaarden:
• de integratie heeft geen consequenties voor het rapportageniveau van
de Algemene Rekenkamer over fouten en onzekerheden.
• de Algemene Rekenkamer moet hieraan dezelfde conclusies kunnen
verbinden als in de situatie van de afzonderlijke begrotingen.
In 2011 heeft de minister van Financiën de voorgenomen integratie van
het BTW-compensatiefonds in de begroting van Financiën (IXB)
voorgelegd aan de Algemene Rekenkamer.
Wij constateerden dat de marges voor oordeelsvorming iets ruimer
werden door de integratie van de twee begrotingen. Desalniettemin
hadden wij geen bezwaar tegen de integratie. De Algemene Rekenkamer
blijft wel alle gesignaleerde fouten en onzekerheden rapporteren
waardoor materieel gezien geen informatieverlies optreedt. Een
1

Zie voor onze onderzoeksaanpak het rapport Staat van de rijksverantwoording 2012 en
www.rekenkamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

11

voorwaarde die wij daarbij stellen is dat de door de Auditdienst Rijk en
Belastingdienst te hanteren toleranties voor controle niet veranderen.
Daarmee is namelijk gewaarborgd dat de Algemene Rekenkamer
eventuele fouten en onzekerheden op dezelfde manier in beeld heeft als
voor de integratie. De minister van Financiën heeft de Tweede Kamer
hierover geïnformeerd in zijn brief van 22 juni 2011 (Tweede Kamer,
Vergaderjaar 2010–2011, 32 500 IXB, nr. 23).
Om de integratie in de begroting van 2012 mogelijk te maken is een
tijdelijke voorziening getroffen in de wet van 26 januari 2012 tot
vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Financiën
(IXB) voor het jaar 2012.
De wet van 25 oktober 2012 tot wijziging van de Wet op het
BTW-compensatiefonds in verband met het ontnemen van de status van
begrotingsfonds aan het BTW-compensatiefonds is opgenomen in het
Staatsblad (Stb. 2012, 554). Hiermee vervalt voor het
BTW-compensatiefonds de status van een begrotingsfonds ex artikel 9
van de Comptabiliteitswet 2001. De Algemene Rekenkamer heeft voor
2012 geen fouten geconstateerd met betrekking tot beleidsartikel 6:
BTW-compensatiefonds.
Integratie Nationale Schuld (IXA) en Financiën (IXB)
In mei 2012 heeft de minister van Financiën een voorstel voor samenvoeging van de begrotingshoofdstukken Nationale Schuld en Financiën in
één begrotingswetsvoorstel aan de Algemene Rekenkamer voorgelegd.
De minister stelt voor om twee separate begrotingsstaten in één wet te
laten vaststellen. Op die manier worden de tolerantiegrenzen niet
verruimd en kan over hetzelfde niveau worden gerapporteerd. Wij hebben
vastgesteld dat de tolerantiegrenzen inderdaad niet worden verruimd als
gebruik wordt gemaakt van twee separate begrotingsstaten en zijn
daarom akkoord gegaan. In de begroting 2013 zijn de hoofdstukken IXA
en IXB samengevoegd tot één hoofdstuk Financiën en Nationale Schuld
(IX).
Rol Ministerie van Financiën bij afdrachten aan de Europese
unie
In ons rapport bij de Nationale verklaring 2013 geven we onder meer
aan dat er sprake is van een diffuse verdeling van verantwoordelijkheden voor de afdrachten aan de EU. Via de begroting van de
minister van Buitenlandse Zaken worden de afdrachten aan de EU
verantwoord, maar de bijbehorende verantwoordelijkheden en
bevoegdheden zijn belegd bij de ministers van Financiën en
Economische Zaken (EZ). We vinden het wenselijk dat naast de
uitgaven in Nederland van Europees geld ook de afdrachten aan de
EU worden opgenomen in de Nationale verklaring, om zo te kunnen
beschikken over een integrale EU-verantwoording op lidstaatniveau.
Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar ons Rapport bij de
Nationale verklaring 2013.
1.2 Kredietcrisis en landencrisis onverminderd actueel
In 2012 zijn er zowel op nationaal niveau als internationaal niveau
relevante ontwikkelingen geweest gerelateerd aan de kredietcrisis:
• achtereenvolgende kabinetten hebben vanaf 2010 omvangrijke
bezuinigingen doorgevoerd. Inmiddels tellen deze saldo verbeterende
maatregelen op tot circa € 46 mld. in 2017. In mei 2011 publiceerden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

12

•

•

wij de Bezuinigingsmonitor 2011 (Tweede Kamer, vergaderjaar
2010–2011, 32 758, nr. 2) waarin wij aangaven dat het noodzakelijk is
dat het kabinet bij ombuigingen en hervormingen helder aangeeft wat
wel en niet (meer) tot het takenpakket van de rijksoverheid behoort;
op nationaal niveau hebben we te maken gehad met de vastgoedproblematiek van SNS REAAL, uitmondend in de nationalisering van SNS
REAAL in februari 20132. NLFI (NL Financial Investments) beheert de
aandelen van de financiële instellingen die in handen van de Staat zijn
gekomen. Het jaar 2012 was het eerste jaar dat NLFI dit beheer
uitvoerde. Het Ministerie van Financiën is voornemens om ook het
eigendom van SNS REAAL in beheer bij NLFI te geven. De Staat zal
zijn belang in de financiële instellingen in de toekomst ook weer
afstoten. Het Ministerie van Financiën ontwikkelt hiervoor een
exit-strategie. NLFI zal de minister hierover adviseren;
op internationaal niveau kan de informatievoorziening van vooral de
European Financial Stability Facility (EFSF) beter (zie 1.1.4).

1.2.1 Toekomststrategie deelnemingen in financiële instellingen
Door de kredietcrisis is een omvangrijk deel van de Nederlandse
financiële sector in eigendom van de Staat gekomen: ABN AMRO en ASR
in oktober 2008 en SNS REAAL in februari 2013. Op enig moment zal een
besluit over de toekomstige positionering van de Staat aan de orde
kunnen komen waarbij mogelijk vertrouwelijke informatie aan de orde is.
1.2.2 NLFI
Toezicht van de minister op NLFI heeft gewerkt zoals bedoeld
In het Rapport bij het Jaarverslag 2011 schreven we dat het toezichtsarrangement, waarin het toezicht van de minister op de NLFI is geregeld,
nog niet definitief was. We constateren dat het »Toezichtsarrangement
NLFI» op 25 mei 2012 is vastgesteld met daarin opgenomen de
ministeriële verantwoordelijkheid, de operationalisering van het toezicht
(zoals begroting, jaarrekening en jaarverslag, governance, wederzijdse
betrokkenheid en informatievoorziening) en concrete werkafspraken.
We zijn nagegaan of het reguliere toezicht van de minister op de NLFI,
zoals is vastgelegd in het toezichtsarrangement, in opzet en in de praktijk
voldoet. We constateren dat dit in 2012 het geval is.
Uitbreiding takenpakket NLFI
NLFI is een organisatie met een feitelijke bezetting van circa acht
personen (exclusief het bestuur). De bezetting was in 2012 voldoende
voor het reguliere werk. Voor de piekperiodes is de capaciteit te laag en
moet capaciteit en specifieke kennis worden ingehuurd.
Op korte termijn (2013–2014) is door de te verwachten uitbreiding van het
takenpakket met de recente nationalisatie van SNS REAAL de huidige
capaciteit niet voldoende en komen er mogelijk één of twee inhoudelijk
specialisten bij. We vragen de minister in kaart te brengen of NLFI
voldoende capaciteit en expertise heeft om haar taak uit te voeren als ook
het beheer van de SNS Property Finance B.V. erbij komt, met daarin het
onroerend goed van SNS Bank.

2

Op 1 februari 2013 is SNS REAAL genationaliseerd waarbij de Staat een garantie heeft
afgegeven van € 5,0 miljard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

13

1.2.3 Duidelijkheid nodig over de rol van de minister van
Financiën als aandeelhouder bij grote investeringsbeslissingen
van deelnemingen
De Nederlandse staat is aandeelhouder in 33 ondernemingen, die in 20113
ruim 1 miljard euro aan dividend opbrachten. Van deze 22 ondernemingen
ligt het aandeelhouderschap bij de minister van Financiën, de overige 11
vallen onder beheer van de ministers van EZ en IenM. Als aandeelhouder
ziet de minister van Financiën onder meer toe op de strategie van de
onder zijn beheer vallende staatsdeelnemingen. Daarnaast heeft de
minister van Financiën als aandeelhouder de bevoegdheid om
overnames/investeringen van een bepaalde omvang of met een strategisch belang en/of met een afwijkend risicoprofiel al dan niet goed te
keuren. De investeringen van deelnemingen kunnen in de miljarden
lopen. Het is daarom belangrijk dat er duidelijkheid is over de precieze rol
van de minister van Financiën als aandeelhouder.
In 2007 heeft de Gasunie een Duits gasnet (BEB) aangekocht. Op de
aankoop ter waarde van € 2,1 miljard is inmiddels € 1,8 miljard4
afgeboekt. Dit is primair het gevolg van aanpassingen in de tariefregulering van het gasnet door de Duitse regulator. De minister van Financiën
heeft in lijn met statutaire bepalingen als aandeelhouder ingestemd met
de aankoop. In het Algemeen Overleg van de vaste commissie van
Financiën van 6 maart 2013 heeft de minister aangegeven dat hij een
grotere verantwoordelijkheid voor zichzelf ziet bij dergelijke investeringsbeslissingen dan hij heeft gespeeld bij de aankoop van BEB.
Het Interdepartementaal Beleidsonderzoek naar Staatsdeelnemingen en
deze casus hebben onder meer duidelijk gemaakt dat onderdelen van het
deelnemingenbeleid duidelijker kunnen. Specifieke aandachtspunten zijn:
• de rolverdeling tussen aandeelhouder en RvC/RvB van een staatsdeelneming;
• de rolverdeling tussen aandeelhouder en vakminister;
• de drempelwaarde voor instemming van de aandeelhouder;
• duiding van het publieke belang van het aandeelhouderschap.
De minister heeft toegezegd deze aandachtspunten een plek te zullen
geven in de nieuwe nota deelnemingenbeleid.
Aanbeveling
We bevelen de minister aan om de verantwoordelijkheden van de minister
van Financiën als aandeelhouder van staatsdeelnemingen scherp te
omlijnen, conform de toezegging aan de Tweede Kamer.
1.2.4 Informatiebehoefte Nederland EFSF/ESM nog niet voldoende
ingevuld
Uit de European Financial Stability Facility (EFSF) en het European
Stability Mechanism (ESM) worden steunprogramma’s gefinancierd in het
kader van de Europese landencrisis. EFSF is een tijdelijk noodfonds dat de
steun aan Griekenland, Ierland en Portugal zal afwikkelen. Het ESM is een
permanent noodfonds en voert nieuwe steunprogramma’s uit.

3

4

De gegevens over 2012 waren nog niet volledig bekend bij het Ministerie van Financiën, omdat
op het moment van publicatie nog niet alle jaarrekeningen 2012 waren vastgesteld.
Het Ministerie van Financiën geeft aan dat het bedrag van € 1,8 miljard betrekking heeft op de
bruto-afschrijving en dat de netto-afschrijving behorend bij de aankoopprijs van € 2,1 miljard,
€ 1,52 miljard is geweest. Wij hebben dat niet kunnen toetsen op basis van de ons beschikbare
informatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

14

De eurolanden die geen financiële steun ontvangen staan garant voor de
leningen die het EFSF heeft verstrekt. Het is belangrijk dat de landen die
deelnemen aan het EFSF, zekerheid hebben over de juistheid van het
bedrag waarvoor zij individueel garant staan of waarvoor zij eventuele
schades dienen uit te keren. Wij adviseerden in het Rapport bij het
Jaarverslag 2011 om over deze en eventueel aanvullende informatiebehoefte formeel afspraken te maken met het EFSF. We constateren, dat
deze afspraken tot op heden nog niet zijn gemaakt (Auditdienst Rijk5).
Het ESM is de opvolger van het EFSF. Het EFSF bestaat echter nog wel, en
beheert de bestaande leningen totdat zij afgelost zijn. Het ESM kent een
gestort en oproepbaar kapitaal door de eurolanden. Het ESM leent, net als
het EFSF, geld op de kapitaalmarkt. Het ESM (omvang € 500 miljard) heeft
samen met het EFSF een maximale financiële slagkracht van € 7006
miljard.
Het ESM heeft een Board of Auditors (BoA) die bestaat uit vijf personen.
De BoA is verantwoordelijk voor de publieke externe controle. De
ministers van Financiën van de eurolanden vormen de Board of
Governors (BoG) en nemen de belangrijkste beslissingen. Op verzoek van
de BoG of de managing director kan de BoA onderzoek doen en rapportages opstellen. De BoA heeft hierbij toegang tot alle documenten van het
ESM en mag experts ter ondersteuning inhuren. De BoA rapporteert
jaarlijks over haar werkzaamheden aan de BoG. De BoG stuurt een
afschrift van deze rapportage naar de parlementen en rekenkamers van de
lidstaten.
Wij vonden het opmerkelijk dat dit element van publieke externe controle
op de rechtmatigheid en doeltreffendheid van steunoperaties niet meteen
van toepassing is verklaard op andere noodfondsen die eerder op basis
van intergouvernementele afspraken tot stand zijn gekomen, zoals het
eerste Griekse steunprogramma (omvang van € 52,9 miljard) en het
tijdelijke noodfonds EFSF (gegarandeerde omvang van € 440 miljard).
Hoewel door alleen het EFSF op dit moment al € 188 miljard is uitgegeven, is daarop geen publieke externe controle mogelijk, en kan er niet
onafhankelijk over worden gerapporteerd aan parlementen.
We bevelen de minister aan om democratische controle mogelijk te
maken zowel voor het EFSF als voor het eerste Griekse leningenpakket en
adequate controlemogelijkheden voor toekomstige programma’s
voortaan van tevoren te regelen.
1.2.5 SMP- en investeringsportefeuille van DNB-afdrachten
De Griekse staatsobligaties in de portefeuilles van de eurolanden en de
obligaties in het Securities Market Programme (SMP) van de Europese
Centrale Bank (ECB) zijn geen onderdeel van de private sector involvement (PSI). Hierdoor zullen deze obligaties naar verwachting inkomen
genereren. De lidstaten van de Eurogroep zijn in februari 2012 overeengekomen om het inkomen op de Griekse obligaties in het SMP van de ECB
en de Griekse obligaties in de investeringsportefeuilles van nationale
Centrale Banken van de Euro-zone door te geven aan Griekenland. In
Nederland worden deze uitgaven aan Griekenland op de begroting van
het Ministerie van Financiën verantwoord. De uitgaven aan Griekenland
naar aanleiding van de investeringsportefeuille van DNB bedroegen € 13
miljoen in 2012. De SMP-afdrachten spelen pas in 2013. Wij hebben

5
6

Samenvattend auditrapport 2012 Ministerie van Financiën (IXB), 15 maart 2013.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501 – 07, nr. 902.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

15

onderzocht of de omvang van de uitgave aan Griekenland gelijk is aan de
winsten op Griekse investeringsportefeuille van DNB.
Het Ministerie van Financiën en DNB hebben geen afzonderlijke afspraken
gemaakt over de wijze waarop DNB over de Griekse SMP- en investeringsportefeuillewinsten rapporteert. De Algemene Rekenkamer kan hierdoor
niet nagaan of het aan Griekenland uitgekeerde bedrag gelijk is aan de
gerealiseerde winsten op de portefeuilles.
We bevelen de minister aan met DNB afspraken te maken over de
verstrekking van informatie over omvang van de inkomsten van deze
specifieke portefeuilles.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

16

2 BEDRIJFSVOERING
Een ministerie bestaat uit verschillende organisatieonderdelen. De
bedrijfsvoering van een ministerie bestaat uit verschillende elementen
(bijvoorbeeld het beheer van subsidies of eigendommen). Als je die
elementen afzet tegen de organisatieonderdelen is een ministerie op te
delen in eenheden die wij «beheerdomeinen» noemen. Van al die
beheerdomeinen is een aantal relevant of kritisch voor het goed functioneren van het ministerie. Bij het Ministerie van Financiën zijn dat er 97, zie
onderstaande figuur. In 6 van die 97 kritische en relevante beheerdomeinen (6 procent) hebben wij dit jaar onvolkomenheden geconstateerd.
Twee van de 6 van deze onvolkomenheden zitten in één kritisch beheerdomein, zie ook het overzicht bedrijfsvoering in bijlage 1.
Figuur 1 Kritische en relevante beheerdomeinen per element van de bedrijfsvoering in 2012 bij het Ministerie van
Financiën
Aantal kritische en
relevante beheerdomeinen

0

Elementen bedrijfsvoering

5

Subsidies/rijksbijdragen

10

15

Waarvan
onvolkomenheden

20

25

30

4

Specifieke uitkeringen
(Belasting)heffingen

6

Uitgaven personeel

1

Uitgaven materieel

1

12
7
3

Ontvangsten
Verplichtingen, ontvangsten en uitgaven

6

Overige (saldi)balansposten

5

Beheer eigendommen

7

Administratie/registratie

7
26

1

Managementcontrolsysteem
Omvangrijke administr. en uitvoeringssystemen/ICT

3

(Toezicht) relaties/aansturing veld

3

11

Oordeel over de bedrijfsvoering van het Ministerie van Financiën
(IXB)
De onderzochte onderdelen van de bedrijfsvoering van het Ministerie van Financiën voldeden in 2012 aan de in de CW 2001 gestelde
eisen, met uitzondering van de volgende onvolkomenheden:
• Interne controle bij het Agentschap;
• Inkoop bij het kerndepartement;
• Informatiebeveiliging bij het kerndepartement;
• Uitbetaling verlofuren bij de Belastingdienst;
• Informatiebeveiliging bij de Belastingdienst;
• Teruggaven omzetbelasting aan EU-ondernemers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

17

2.1 Onvolkomenheden
Drie van de zes onvolkomenheden in de bedrijfsvoering zijn nieuw. De
bedrijfsvoering van de Belastingdienst is in 2012 verder verbeterd. De
Belastingdienst heeft de problemen die we in 2011 constateerden
aangepakt. Hierdoor zijn de problemen bij het personeelsbeheer en de
informatiebeveiliging voor een deel opgelost, Het beheer van de
vertrouwensfuncties is niet langer een onvolkomenheid, maar blijft een
aandachtspunt.
We constateren een toename van het aantal onvolkomenheden bij het
kerndepartement. Nieuwe onvolkomenheden die we in 2012 zien zijn de
interne controle van het Agentschap en de informatiebeveiliging. We
vragen de minister actiever te zijn in het oplossen van de problemen in de
bedrijfsvoering.
Figuur 2 Onvolkomenheden in de bedrijfsvoering van het Ministerie van Financiën

–

Onvolkomenheden

––

Ernstige onvolkomenheden
2005
2010

+

Opgelost
2006
2011

2007
2012

–

Interne controle bij het Agentschap

–

EU-aanbestedingen bij het kerndepartement

–
–

Informatiebeveiliging bij het kerndepartement
Personeelsbeheer bij het landelijk kantoor Belastingregio’s

1

–

–
–

Informatiebeveiliging bij de Belastingdienst

–
3

2

–
–

Teruggaven omzetbelasting aan EU-ondernemers

–

Vertrouwensfuncties bij de Belastingdienst
Dosiervorming bij het Landelijk kantoor belastingregio’s

–

+

Financieel beheer bij kantoor Toeslagen

–

+

Beheersing ICT-uitgaven

–

+

+ *

1

In 2012 inkoop bij het kerndepartement.
In 2012 beperkt tot uitbetaling verlofuren.
In 2011 onderdeel van de onvolkomenheid ICT-beheer Belastingdienst.
* Dit is nog wel een aandachtspunt.
2
3

2.1.1 Interne controle bij het Agentschap onvoldoende
In 2009 heeft een onvolledige correctie van het (dis)agio plaats gevonden.
Hierdoor zijn in de jaren 2009, 2010 en 2011 in de boekhouding te weinig
rentelasten toegerekend. Daarmee is ook een verkeerd bedrag verantwoord in de jaarverslagen over deze jaren. De fout bedraagt opgeteld
voor deze drie jaren € 452 mln. De feitelijke rentebetalingen zijn wel
correct verlopen, het betreft uitsluitend een fout in de weergave in de
jaarverslagen. Het Agentschap heeft de fout in 2012 ontdekt en maatregelen vastgesteld om herhaling te voorkomen. Het is de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Financiën, in het bijzonder het Agentschap,
om te waarborgen dat het financiële systeem van zodanige kwaliteit is dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

18

dergelijke fouten worden vermeden. Ook de interne controle moet
zodanig zijn opgezet dat fouten tijdig worden opgespoord vóór de
afsluiting van het verslagjaar waarin de fout is gemaakt. Wij stellen vast
dat het Agentschap maatregelen daartoe heeft getroffen. Zowel de ADR
als wijzelf hebben deze fout niet geconstateerd in de controles. Met de
ADR zullen we nagaan waardoor dit is veroorzaakt en zo nodig onze
(beider) controles daarop aanpassen.
Het Ministerie van Financiën is verantwoordelijk voor het beheer van
Nationale Schuld. De feitelijke fout zit in de verantwoording in het
Jaarverslag 2009 tot en met 2011 Nationale Schuld (IXA). We rapporteren
over de financiële verantwoording in het rapport bij het jaarverslag 2012
van Nationale Schuld.
De goedkeurende controleverklaringen bij de jaarverslagen 2009, 2010 en
2011 zijn terecht afgegeven omdat de fout binnen de toegestane marges
voor de saldibalans blijft. Het met terugwerkende kracht aanpassen van
de jaarverslagen is daarom niet nodig.
Controle op correcte invoer kan vaker en moet beter worden ondersteund
In de in 2012 toegepaste systematiek kan het Agentschap alleen op
jaarbasis controleren op een correcte invoer. Fouten worden hierdoor niet
snel zichtbaar. Idealiter zou de controle met een hogere frequentie moeten
worden uitgevoerd. De controle is daarnaast zo complex, dat slechts een
beperkt aantal deskundigen deze kan uitvoeren. Het Agentschap heeft
begin 2013 een aantal maatregelen voor de korte termijn en structurele
verbeteringen voor de langere termijn vastgesteld om dergelijke
problemen in de toekomst te voorkomen. Deze moeten nog worden
geïmplementeerd. Wij zullen de voortgang van deze maatregelen volgen.
Aanbeveling
We bevelen de minister aan zo snel mogelijk over te gaan tot uitvoering
van de voorgestelde maatregelen om op de korte termijn de controle
beter te ondersteunen en vaker uit te voeren. Pas op de langere termijn
waar nodig zaken aan als de inrichting van de organisatie, de bezetting en
de ICT-ondersteuning.
2.1.2 Inkoop bij het kerndepartement onvoldoende verbeterd
Hoewel het ministerie in 2012 in minder gevallen de regels op het gebied
van Europese aanbesteding heeft overtreden dan in 2011, zijn er nog te
veel belangrijke beheersmaatregelen in het inkoopproces niet op orde. Dit
kan tot onrechtmatige verplichtingen en/of uitgaven leiden.
Het register met de belangrijkste gegevens van overeenkomsten
(contractenregister) van het kerndepartement is nog niet volledig.
De aanbestedingskalender is niet actueel. Hierdoor loopt het ministerie
het risico dat inkoopopdrachten niet (tijdig) Europees worden aanbesteed.
De inkoopanalyse is pas sinds kort in gebruik en moet nog verder
ontwikkeld worden. Daarom zijn wij van oordeel dat er nog sprake is van
een onvolkomenheid.
Aanbeveling
Wij bevelen de minister aan om het contractenregister op orde te
brengen, de aanbestedingskalender te actualiseren en de inkoopanalyse
verder te ontwikkelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

19

2.1.3 Onvoldoende controle op naleving veiligheidsmaatregelen
informatiesystemen kerndepartement
Het Ministerie van Financiën besteedt onvoldoende aandacht aan de
bescherming van zijn informatiesystemen tegen inbraak, misbruik en
uitval. Het Ministerie van Financiën heeft in 2012 weliswaar veel energie
gestoken in de implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging
Rijksdienst, maar dit heeft er nog niet voor gezorgd dat het ministerie aan
alle voorwaarden voor een goede informatiebeveiliging voldoet.
Betrouwbaarheidseisen aan systemen niet altijd voldoende in beeld
Voor een deel van de informatiesystemen is niet structureel in beeld welke
betrouwbaarheidseisen noodzakelijk zijn, dat wil zeggen eisen die worden
gesteld aan de aspecten beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid.
Ook is niet altijd duidelijk op basis van welke risico’s het lijnmanagement
tot deze betrouwbaarheidseisen is gekomen.
Controle op aanwezigheid en naleving beveiligingsmaatregelen kan beter
Het kerndepartement heeft geen structurele controles op aanwezigheid en
naleving van de beveiligingsmaatregelen belegd en rapporteert niet
periodiek over de naleving van beveiligingsmaatregelen. Ten slotte
worden geen structurele evaluaties van beveiligingsmaatregelen
uitgevoerd om te zien of de informatiebeveiliging goed werkt dan wel
bijgesteld moet worden.
Aanbeveling
We bevelen de minister aan, te zorgen voor een sluitende beheerspraktijk
van informatiebeveiliging. Dit behelst dat voor elk cruciaal informatiesysteem een beschrijving beschikbaar is met een uitwerking van de
betrouwbaarheidseisen, de risicoanalyse en de beveiligingsmaatregelen
om de risico’s te beheersen.
2.1.4 Meer verlofuren uitbetaald dan toegestaan bij de Belastingdienst
In 2010 en 2011 was het personeelsbeheer van de Belastingdienst
onvoldoende op orde wat betreft de reis- en verblijfkosten, de uitvoering
van de regeling Individuele Keuzen in het Arbeidsvoorwaardenpakket
(IKAP) en de uitbetaling van verlofuren. Bovendien ontbraken stukken in
de dossiers. In 2012 is het beheer van de reis- en verblijfkosten, de
IKAP-regeling en de dossiervorming voldoende op orde gekomen. Het
toepassen van de regelgeving bij de uitbetaling van verlofuren is nog niet
voldoende op orde. Hierdoor loopt het ministerie een verhoogd risico op
onrechtmatige betalingen.
In aantal gevallen meer uren uitbetaald dan toegestaan
In een aantal gevallen heeft de Belastingdienst meer uren uitbetaald dan
is toegestaan en is niet altijd juist gehandeld bij uitbetaling van verlofuren
voor meer dan € 5.000 bij ontslag. Het laatste betreft de registratie van
vakantie tijdens langdurige ziekte voorafgaand aan het ontslag.
Uitvoering beheersmaatregelen door managers kan beter
Het selfserviceconcept van P-Direkt brengt met zich mee dat het ministerie
zelf aanvullend interne beheersingsmaatregelen dient te treffen. De
leidinggevenden kunnen dan toereikende interne controles uitvoeren om
onrechtmatige betalingen te voorkomen. De tekortkomingen die wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

20

constateren betreffen het niet adequaat functioneren van de volgende
beheersmaatregelen:
• het gebruikmaken van rapportages uit P-Direkt;
• de controle door leidinggevenden op de juistheid, volledigheid en
tijdigheid van het geregistreerd verlof;
• procedures die de leidinggevenden helpen om de controle uit te
kunnen voeren;
• het toetsen van aanvragen voor verkoop van verlof aan de normen in
het Algemeen Rijksambtenarenreglement (ARAR);
• het tegengaan van verlofstuwmeren.
Aanbeveling
Voor het uitbetalen van verlof bevelen we aan elke aanvraag te beoordelen aan de hand van de normen die hiervoor in ARAR zijn opgenomen,
in het bijzonder die in combinatie met langdurige ziekte voorafgaand aan
ontslag.
2.1.5 Belastingdienst heeft geen aantoonbaar sluitend proces van
logische toegangsbeveiliging tot informatiesystemen
De Belastingdienst gebruikt veel informatiesystemen. Het belang van
informatiebeveiliging is daarom groot. Een belangrijk onderdeel van
informatiebeveiliging is de logische toegangsbeveiliging. De ondersteuning van de logische toegangsbeveiliging was in 2012 nog veel
afhankelijk van controles achteraf. Het beheer van autorisaties is
omvangrijk, versnipperd belegd en verloopt deels handmatig en deels
geautomatiseerd. De Belastingdienst kon in 2012 nog onvoldoende
aantonen dat het proces voldoende beheerst was.
Risicoafweging meer expliciet, beleid leesrechten aangescherpt
De Belastingdienst heeft in 2012 onderdelen van de informatiebeveiliging
aangescherpt. Wij stellen vast dat de Belastingdienst maatregelen heeft
genomen om ervoor te zorgen dat de risicoafweging bij de informatiesystemen en de naar aanleiding van de risicoafweging te nemen maatregelen
meer expliciet worden gemaakt.
Daarnaast heeft de Belastingdienst het beleid voor leesrechten aangescherpt.
Koers voor verbetering beheersing logische toegangsbeveiliging herzien
Inzake de logische toegangsbeveiliging bij de Belastingdienst gaf de
minister in reactie op het Rapport bij het Jaarverslag 2011 aan dat het
project Herinrichting Logische Toegangsbeveiliging een oplossing moest
gaan bieden voor het beheer van toegangsrechten in brede zin. In 2012
heeft de Belastingdienst fundamenteel nagedacht over de beste manier
om het logische toegangsbeheer te ondersteunen. Begin 2013 heeft de
Belastingdienst aangegeven zich te richten op het bestaande proces en
het aanbrengen van verbeteringen hierin. Bovengenoemd project staat
daarmee niet langer centraal als oplossing.
Wij vinden het positief dat de Belastingdienst aandacht blijft hebben voor
de beheersing van de logische toegangsbeveiliging. Wij kunnen ons
vinden in de oplossingsrichting die de Belastingdienst heeft gekozen. Wel
vinden we dat het proces van toekenning, intrekking en onderhoud van
rollen aantoonbaar beheerst moet zijn. Daarnaast vinden we het
belangrijk dat de Belastingdienst kan aantonen dat de controle en het
toezicht op de werking in de hele organisatie van de Belastingdienst
uniform zijn ingericht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

21

Aanbeveling
Wij bevelen de minister aan om door te pakken op de begin 2013 gekozen
weg en een aantoonbaar beheerst proces van toekenning, intrekking en
onderhoud van rollen in te richten. Ook bevelen wij aan om de controle en
het toezicht op de werking van het proces op een uniforme wijze in te
richten en aantoonbaar te maken.
2.1.6 Continuïteit en rechtmatigheid teruggaven omzetbelasting
aan ondernemers niet gewaarborgd
Voor de teruggave van omzetbelasting aan ondernemers in andere landen
van de Europese Unie, heeft de Belastingdienst een applicatie en
hardware van een externe leverancier gekocht. Door de afspraken die met
de externe leverancier waren gemaakt, had de Belastingdienst tot eind
oktober 2012 geen directe toegang tot de gegevens die in het systeem
worden verwerkt, waaronder de ingediende teruggaafverzoeken. Ook kon
de Belastingdienst niet zelf het systeembeheer uitvoeren. Dit gaf in 2012
risico’s voor de continuïteit en de betrouwbaarheid van de gegevensverwerking.
Om teruggaafverzoeken van EU-ondernemers intern te kunnen afhandelen, heeft de Belastingdienst een handmatige noodprocedure ingericht.
Voor de ondersteuning van dit proces heeft het een eigen, tijdelijke,
applicatie ontwikkeld. Deze applicatie is van belang voor de administratieve verwerking. Het risico dat onjuiste mutaties in programmatuur en
data niet worden gesignaleerd wordt onvoldoende beheerst.
Door fouten in de programmatuur heeft in 2012 in een aantal gevallen
uitbetaling van de teruggaven op een onjuist rekeningnummer plaats
gevonden of is uitbetaling uitgebleven. Ook was er in mei 2012 een
periode van ruim twee weken waarin verzoeken van ondernemers uit
Nederland en uit de andere EU-lidstaten niet konden worden verwerkt.
Eind oktober 2012 heeft de Belastingdienst de programmacode van de
externe leverancier gekocht. Hiermee kan de Belastingdienst het beheer
volledig zelf uit gaan voeren.
Aanbeveling
Wij bevelen de minister aan, het technisch beheer van de applicatie om de
teruggave van omzetbelasting aan ondernemers binnen de Europese Unie
te ondersteunen, zo snel mogelijk in de eigen organisatie in te bedden.
Hiermee kunnen de risico’s voor de continuïteit en betrouwbaarheid van
de gegevensverwerking worden beheerst.
2.2 Aandachtspunten
Naast de hierboven genoemde onvolkomenheden brengen wij de
volgende onderwerpen onder de aandacht.
2.2.1 Beheersing risico’s in de uitvoering van grote organisatorische veranderingen bij de Belastingdienst kan transparanter
De Belastingdienst heeft in 2012 te maken gehad met vier grote organisatorische veranderprogramma’s:
• Een reorganisatie bij de Belastingregio’s die moet leiden tot kwaliteitsverbetering.
• Een taakstelling van € 395 miljoen tot 2015.
• De implementatie van de aanbevelingen van de commissie Stevens
voor de invoering van toezicht op maat (evaluatie horizontaal toezicht).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

22

Intensivering van het toezicht. De Belastingdienst heeft hiervoor € 157
miljoen structureel gekregen in het regeerakkoord 2012.
Wij zien risico’s in de haalbaarheid van het parallel aan elkaar uitvoeren
van deze grote veranderprogramma’s. In plannen en rapportages die in
2012 beschikbaar waren is niet in alle gevallen concreet en meetbaar
beschreven:
• wat het doel is van de verandering;
• welke risico’s worden voorzien bij de invoering van de verandering;
• of er raakvlakken zijn met de andere veranderprogramma’s;
• wat dit betekent voor de continuïteit van de werkzaamheden van de
Belastingdienst.
•

Aanbeveling
We bevelen de minister aan doelen zoals kwaliteitsverbetering en het
gewenste eindresultaat van de implementatie van de aanbevelingen van
de commissie-Stevens zo concreet en meetbaar mogelijk te maken. Dit
maakt sturing op de veranderprocessen en de einddoelen mogelijk.
Periodiek kan een onafhankelijke partij zoals de Auditdienst Rijk onderzoeken in hoeverre deze doelstellingen zijn gehaald en welke eventuele
bijsturing nodig is.
2.2.2 Belastingdienst kan kwaliteit toepassing testmethode
ICT-systemen verder verbeteren
Testen op voldoende niveau, verdere verbetering nog mogelijk
De Belastingdienst heeft in 2012 veel werk verzet om het testen naar een
hoger plan te tillen. Dit heeft erin geresulteerd dat alle onderdelen van de
Belastingdienst gebruik hebben gemaakt van een gestructureerde
testaanpak voor aanpassingen in ICT-systemen en de ontwikkeling van
nieuwe systemen. Het testen wordt in grote lijnen goed beheerst en de
kwaliteit van de testproducten zoals een risicoanalyse en testplannen is op
een voldoende niveau. We merken het testen daarom niet langer aan als
onvolkomenheid.
Aanbeveling
We bevelen aan om in het proces nog scherper te toetsen op de inhoudelijke kwaliteit van de producten die in het ontwikkelproces worden
gebruikt. Daarnaast kan de Belastingdienst er nog scherper op letten dat
aan de voorwaarden voor een fase is voldaan voordat wordt gestart met
een vervolgactiviteit. Tot slot kan de testomgeving verder worden
geoptimaliseerd, door voor ieder (belangrijk) systeem een zelfstandige
testomgeving te creëren.
2.2.3 Vaststellen vertrouwensfuncties bij de Belastingdienst;
onvolkomenheid opgelost, maar aandacht blijft nodig
In 2012 heeft de Belastingdienst grote voortgang geboekt bij het
aanwijzen en vaststellen van vertrouwensfuncties en het uitvoeren van
veiligheidsonderzoeken.
Mensen die een vertrouwensfunctie bekleden dragen een bijzondere
verantwoordelijkheid:
• ze hebben toegang tot gevoelige informatie of staatsgeheimen, of
• ze doen werk dat van vitaal belang is voor de instandhouding van het
maatschappelijk leven, of
• hun werk stelt hoge eisen aan hun integriteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

23

Om er zeker van te zijn dat mensen in vertrouwensfuncties betrouwbaar
zijn, moet de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) ze
screenen. Ministeries dienen volgens de Wet veiligheidsonderzoeken een
actueel overzicht te hebben van de functies die gelden als «vertrouwensfunctie». Voordat iemand benoemd wordt op een vertrouwensfunctie
moet het ministerie hem/haar aanmelden bij de AIVD voor een veiligheidsonderzoek. De medewerker kan pas aan het werk op deze functie als
de AIVD een Verklaring van Geen Bezwaar (VGB) heeft afgegeven. Het is
strafbaar iemand zonder VGB in een vertrouwensfunctie aan het werk te
laten gaan.
In 2012 hadden nagenoeg alle medewerkers van de Belastingdienst op
een vertrouwensfunctie een VGB. Vier van de 23 vertrouwensfuncties zijn
in 2012 nog niet «vastgesteld», omdat de minister nog in afwachting is
van het overleg met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) over het al dan niet «aanwijzen» van deze vier functies als
vertrouwensfunctie. Van de vastgestelde vertrouwensfuncties beschikken
2 van de 42 daarin werkzame medewerkers niet over een «actuele» VGB.
Aanbeveling
We bevelen de minister aan om het proces van vaststellen vertrouwensfuncties en aanvragen van een VGB zo spoedig mogelijk af te ronden.
2.2.4 Inrichting toezichtfunctie minister van Financiën op
departementale begrotingsadministraties vraagt aandacht
Voor de rijksbrede taken van het Ministerie van Financiën vragen we de
minister aandacht voor de inrichting van de toezichtsfunctie waar het gaat
om de begrotingsadministraties. Bij het Ministerie van VenJ hebben we
dit jaar een ernstige onvolkomenheid geconstateerd, waartegen we op
2 april 2013 bezwaar hebben gemaakt. Uit ons Rapport bij het Jaarverslag
2012 van het Ministerie van Veiligheid en Justitie (VI) blijkt namelijk dat er
sprake is van een ernstige onvolkomenheid in het financieel beheer
rondom de invoering van een nieuwe financiële administratie.
Halverwege 2012 is een nieuw financieel systeem (Leonardo) bij het
kerndepartement ingevoerd. Door een cumulatie van zaken was er
gedurende de tweede helft van 2012 sprake van niet-betrouwbare
financiële informatie
Gezien de specifieke verantwoordelijkheid van de minister van Financiën
voor het toezicht op de inrichting en het bijhouden van de begrotingsadministraties (Comptabiliteitswet 2001, artikel 41, eerste lid) vragen we de
minister aandacht voor de inrichting van de toezichtsfunctie waar het gaat
om de begrotingsadministraties. De onvolkomenheid bij het Ministerie
van VenJ roept de vraag op hoe de minister van Financiën de toezichtsrol
in deze casus heeft ingevuld. Het ware goed als de minister van Financiën
deze toezichtsrol actief invult waar dat noodzakelijk is.
In dat kader is het bovendien relevant om op te merken dat de minister
van Financiën niet beschikt over (wettelijke) instrumenten om in een
dergelijke situatie dwingende aanwijzingen te kunnen geven aan
ministeries. Wij zijn van mening dat de rijksoverheid er bij gebaat zou zijn
als de minister van Financiën voor zijn toezichtstaak wel dwingende
aanwijzingen zou kunnen geven aan de andere ministeries.
Bij de uitoefening van het toezicht gaat de minister van Financiën
nadrukkelijk uit van de eigen bestuurlijke verantwoordelijkheid van de
vakministers. Als de minister van Financiën een significant risico

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

24

signaleert in het beheer bij een ministerie (bijvoorbeeld ten aanzien van
de implementatie van een begrotingsadministratie), dan brengt hij dat
onder de aandacht bij het betrokken ministerie met het verzoek de zaken
op orde te brengen. In het Financieel Jaarverslag Rijk 2012 zet de minister
helder uiteen dat hij de toezichtsinformatie gebruikt om waar nodig de
rijksbrede kaders bij te stellen dan wel om de vakministers aan te spreken
op diens eigen verantwoordelijkheden. Maar als in de praktijk het
ministerie weloverwogen besluit de risico’s «gewoon» te nemen, dan
heeft het Ministerie van Financiën geen (wettelijke) instrumenten om
dwingende aanwijzingen te geven. Op dit punt dringt de vraag zich op of
dit beperkte instrumentarium in de huidige rijksdienst nog steeds voldoet.
In ons rapport Staat van de rijksverantwoording gaan we hier uitgebreider
op in.
Aanbeveling
We bevelen de minister aan om te onderzoeken hoe de toezichtsrol op
begrotingsadministraties van andere ministeries actiever kan worden
ingevuld en of de inrichting van de toezichtsrol moet worden versterkt
met de mogelijkheid om dwingende aanwijzingen te geven.
2.2.5 Kerndepartement niet volledig voldaan aan de wettelijke
vereisten bij vertrouwensfuncties
Mensen die een vertrouwensfunctie bekleden dragen een bijzondere
verantwoordelijkheid:
• ze hebben toegang tot gevoelige informatie of staatsgeheimen, of
• ze doen werk dat van vitaal belang is voor de instandhouding van het
maatschappelijk leven, of
• hun werk stelt hoge eisen aan hun integriteit.
Om er zeker van te zijn dat mensen in vertrouwensfuncties betrouwbaar
zijn, moet de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) ze
screenen. Ministeries dienen volgens de Wet veiligheidsonderzoeken een
actueel overzicht te hebben van de functies die gelden als «vertrouwensfunctie». Voordat iemand benoemd wordt op een vertrouwensfunctie
moet het ministerie hem/haar aanmelden bij de AIVD voor een veiligheidsonderzoek. De medewerker kan pas aan het werk op deze functie als
de AIVD een Verklaring van Geen Bezwaar (VGB) heeft afgegeven. Het is
strafbaar iemand zonder Verklaring van Geen Bezwaar in een vertrouwensfunctie aan het werk te laten gaan.
De beheersmaatregelen voor de vertrouwensfuncties zijn in opzet in orde.
Er is een vastgestelde lijst van vertrouwensfuncties voor het kerndepartement. Deze lijst is recentelijk geactualiseerd.
Uitgaande van een vastgestelde lijst van vertrouwensfuncties biedt de
huidige werkwijze een toereikend inzicht in de personen die werkzaam zijn
op een vertrouwensfuncties en de hierbij noodzakelijke stand van de VGB.
Uit een steekproef van dertig personen blijkt dat één persoon in 2012 geen
VGB had. Hieruit blijkt dat het systeem nog niet volledig heeft gewerkt
zoals bedoeld. Het Ministerie van Financiën heeft met deze afwijking niet
volledig voldaan aan de wettelijke vereisten op het gebied van vertrouwensfuncties.
Aanbeveling
We bevelen de minister aan om aandacht te vragen voor de naleving van
de wettelijke vereisten. Dit geldt zowel voor de procesverantwoordelijke
die een rol heeft in de bewaking van een tijdige aanvraag van een VGB als
voor de medewerker, die de aanvraag tijdig moet invullen en aanleveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

25

3 FINANCIËLE INFORMATIE
Oordelen over de financiële informatie van het Ministerie van
Financiën (IXB)
In bijlage 2 lichten wij toe wat de verantwoordelijkheid is van de
minister en van ons en welke werkzaamheden wij verricht hebben.
De op basis van deze werkzaamheden verkregen controle-informatie
leidt tot het oordeel dat de in de financiële overzichten opgenomen
financiële informatie deugdelijk is weergegeven en voldoet aan de
verslaggevingsvoorschriften.
Daarnaast zijn wij van oordeel dat de in de financiële overzichten
opgenomen verplichtingen, uitgaven, ontvangsten en balansposten
rechtmatig tot stand gekomen zijn.
Belangrijke fouten en onzekerheden op artikelniveau
Wij controleren ook op artikelniveau de deugdelijke weergave van de
financiële informatie en de rechtmatigheid van de verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten. Wij hebben hierbij geen belangrijke fouten
of onzekerheden geconstateerd.
Het bedrag aan verplichtingen omvat in totaal € 164,4 miljoen aan
overschrijdingen op de begrotingsartikelen 1, 2 en 7. Het bedrag aan
uitgaven omvat in totaal € 126,4 miljoen aan overschrijdingen op de
begrotingsartikelen 1, 3, 6 en 7. Gaan de Staten-Generaal niet
akkoord met de daarmee samenhangende slotwetmutaties, dan
moeten wij ons oordeel mogelijk herzien.
In bijlage 3 is het overzicht van de fouten en onzekerheden per begrotingsartikel opgenomen dat ook laat zien welke artikelen gevolgen kunnen
ondervinden van de onvolkomenheden die wij hebben geconstateerd. Een
overzicht van alle fouten en onzekerheden is opgenomen in bijlage 4.
3.1 Geen overschrijding van de tolerantiegrens
Wij hebben dit jaar geen tolerantiegrensoverschrijdingen geconstateerd,
zoals in de figuur op de volgende pagina is te zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

26

Figuur 3 Geen tolerantiegrensoverschrijding in 2012 bij het Ministerie van Financiën
Tolerantiegrens overschreden
Tolerantiegrens niet overschreden

Realisatie
verplichtingen

Tolerantiegrens overschreden?

Tolerantiegrens overschreden?

Realisatie
uitgaven

Realisatie
ontvangsten

€
3.357.051
€ -15.864.348
€
68.581
€ 38.336.697
€ 2.934.821
€ 2.664.772
€
100.220
€
182.512

€
€
€
€
€
€
€
€

3.268.814
71.169
2.993.758
2.005.213
70.109
2.664.772
99.942
189.009

€ 105.863.956
€
586.778
€
5.131.796
€
50.131
€
350.432
€ 2.664.772
€
163.501
€
36.539

9 Algemeen
10 Nominaal en onvoorzien

€
€

-

€
€

-

Totaal verantwoordingsstaat

€ 31.780.306

€

11.362.786

Beleidsartikelen
1
2
3
4
5
6
7
8

Belastingen
Financiële markten
Financieringsactiviteiten publiek-private sector
Internationale financiële betrekkingen
Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
BTW-Compensatiefonds
Beheer materiële activa
Centraal Apparaat

Niet-beleidsartikelen

Totaal baten alle baten-lastenagentschappen
Totaal saldibalans
Totaal afgerekende voorschotten
Overschrijding van de tolerantiegrens van de jaarrekening als geheel

€
€

-

€ 114.847.905
€
47.053
€ 363.330.791
€ 12.483.509

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

27

4 TOTSTANDKOMING VAN INFORMATIE
In het vorige hoofdstuk hebben wij ons oordeel gegeven over de
deugdelijke weergave en het voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften
van de financiële informatie in het jaarverslag. In dit hoofdstuk geven wij
apart de oordelen over de totstandkoming van de informatie over het
beleid en de informatie over de bedrijfsvoering.
4.1 Informatie over het beleid
Oordeel over de totstandkoming van de beleidsinformatie van het
Ministerie van Financiën (IXB)
De onderzochte prestatie-indicatoren in het jaarverslag 2012 van het
Ministerie van Financiën zijn deugdelijk tot stand gekomen en
voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften, met uitzondering van
de prestatie-indicator:
• zendingen zonder fouten.
In bijlage 5 is het overzicht opgenomen van de door ons onderzochte
prestatie-indicatoren.
4.1.1 Prestatie-indicator zendingen zonder fouten klopt altijd
Wij constateren dat de indicator zendingen zonder fouten van de
Belastingdienst niet deugdelijk tot stand komt. De bedoelde fouten in deze
indicator betreffen onder andere dubbele verzendingen, foutieve datering
of onjuiste persoonsgegevens. Omdat belastingambtenaren geen
instructie of checklist gebruiken bij de beoordeling van postzendingen, is
er een risico op niet-uniforme meting van de brongegevens voor de
indicator. Daarnaast is de prestatie-indicator zo ingericht dat er nagenoeg
altijd een hoge score uitkomt. De meting gaat uit van een beoordeling van
de Belastingdienst zelf, voorafgaand aan de verzending. Bij ontdekte
fouten van grote impact worden postpartijen vernietigd voor verzending,
terwijl ontdekte fouten van lage impact niet als fout worden meegerekend
in de berekening van het percentage. Alternatieve bronnen, zoals klachten
van belastingplichtigen, worden niet gebruikt om fouten in postzendingen
te achterhalen, waardoor mogelijk een te positief beeld wordt geschetst.
4.2 Informatie over de bedrijfsvoering
Oordeel over de totstandkoming van de informatie over de bedrijfsvoering van het Ministerie van Financiën (IXB)
De informatie over de bedrijfsvoering in het jaarverslag 2012 van het
Ministerie van Financiën is op deugdelijke wijze tot stand gekomen
en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

28

5 REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER
5.1 Reactie minister van Financiën
De minister van Financiën heeft op 12 april 2013 gereageerd op ons
rapport. Hieronder geven we zijn reactie samengevat weer. De volledige
reactie staat op onze website www.rekenkamer.nl.
De minister gaat in zijn reactie in op de kredietcrisis/landencrisis, de
beleidsinformatie en de genoemde onvolkomenheden en aandachtspunten en onze overige bevindingen.
Kredietcrisis/landencrisis
De minister geeft aan dat het Nederlandse parlement en de Nederlandse
rekenkamer via de reguliere bevoegdheden voor de rijksbegroting,
democratische controlebevoegdheden hebben ten aanzien van het
Nederlandse aandeel in de Griekse Leningfaciliteit (GLF) en het EFSF. De
minister is van mening dat de controle van de Europese Commissie, de
ECB en het IMF (de zogenoemde Trojka) op de besteding van de financiële
steun van de GLF en het EFSF een voldoende waarborg is voor het
bereiken van de afgesproken beleidscondities. In september 2012 zijn in
overleg met de Kamer, afspraken gemaakt over de parlementaire
betrokkenheid bij EFSF/ESM-aangelegenheden. Onderdeel hiervan zijn
afspraken over de informatievoorziening aan de Kamer over de
monitoring van de uitvoering van de financiële bijstand via de periodieke
voortgangsrapportages door de Trojka.
In reactie op onze aanbeveling om met DNB afspraken te maken over de
verstrekking van informatie over de omvang van de inkomsten van de
specifieke portefeuilles zegt de minister toe dat hij in overleg met de
Algemene Rekenkamer en DBN zal gaan kijken welke rapportagevorm
afdoende is om zekerheid te krijgen over de hoogte van de specifieke
inkomsten.
Naar aanleiding van onze vraag of in kaart gebracht kan worden of NLFI
voldoende capaciteit en expertise heeft om haar taak uit te voeren als ook
het beheer van de SNS Property Finance B.V. erbij komt, geeft de minister
aan dat nog niet duidelijk is of NLFI het beheer van de SNS Property
Finance B.V. uit zal gaan voeren. De Autoriteit Consument & Markt zal hier
eerst goedkeuring aan moeten geven.
Beleidsinformatie
De minister zegt toe dat zowel de definitie van de prestatie-indicator
«zendingen zonder fouten» als de wijze van meten zal worden aangepast.
Onvolkomenheden en aandachtspunten
Onze aanbevelingen bij de onvolkomenheden en aandachtspunten neemt
de minister grotendeels over. We geven hier de reactie op de onvolkomenheden, waarover de minister aanvullende informatie geeft, samengevat weer.
Bij de onvolkomenheden «inkoop bij het kerndepartement» en «teruggaven omzetbelasting aan EU-ondernemers» geeft de minister aan dat in
2012 grote verbeteringen zijn gerealiseerd. Het kerndepartement heeft
voor de beheersing van de inkoop in 2012 gewerkt aan het inrichten van
een spendtool en een methodiek om effectieve analyses te maken. Ook is
er reeds een aantal analyses gemaakt, die hebben geresulteerd in enkele
nieuwe inkooptrajecten en het aanvullen van het contractregister met
ontbrekende contracten. De Belastingdienst heeft de applicatie die de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

29

teruggave van omzetbelasting ondersteunt in oktober 2012 van de externe
leverancier gekocht.
Over de maatregelen die zijn of zullen worden genomen om de interne
controle van het Agentschap te verbeteren, zegt de minister het volgende.
Na het ontdekken van de fout door het Agentschap zijn maatregelen
genomen om dergelijke fouten eerder te signaleren en tijdig te herstellen.
De controleprocessen zijn inmiddels verbeterd. Het Agentschap heeft alle
lopende leningen gecontroleerd en uit die controle is gebleken dat bij één
transactie in 2006 te weinig disagio is toegerekend. Hierdoor zijn over de
periode 2006-2012 in totaal € 80 mln. te weinig rentelasten verantwoord.
Dit zal worden verwerkt in het begrotingsjaar 2013.
Als extra controle zal een nieuw systeem worden gebouwd dat onafhankelijk van het treasury management systeem de toerekening van de
rentelasten kan berekenen. Totdat dit systeem gereed is, wordt maandelijks in Excel de rentetoerekening gecontroleerd onafhankelijk van het
huidige systeem. Hiernaast wordt bezien of de bestaande procedures en
IT systemen verder kunnen worden verbeterd om fouten te voorkomen.
De minister verwijst voor zijn reactie op onze aanbeveling om te onderzoeken hoe de toezichtrol van het Ministerie van Financiën op begrotingsadministraties van andere ministeries actiever kan worden ingevuld en of
de inrichting van de toezichtrol moet worden versterkt met de
mogelijkheid om dwingende aanwijzingen te geven naar zijn reactie op
ons rapport Staat van de rijksverantwoording 2012.
Overige bevindingen
Voor zijn reactie op onze vraag om risico’s bij staatsdeelnemingen en
(semi-)publieke instellingen als een vast onderdeel van de begroting en
verantwoording op te nemen verwijst de minister naar zijn reactie op ons
rapport Staat van de Rijksverantwoording 2012. Ditzelfde doet hij voor
onze opmerking dat we het belangrijk vinden dat de minister van
Financiën het parlement goed zicht blijft bieden op de uitvoering van het
zeer omvangrijke bezuinigings- en hervormingspakket. Voor zijn reactie op
onze opmerking dat we het wenselijk vinden dat naast de uitgaven in
Nederland van Europees geld ook de afdrachten aan de EU worden
opgenomen in de Nationale Verklaring, verwijst de minister naar de
bestuurlijke reactie op ons Rapport bij de Nationale verklaring 2013.
5.2 Nawoord Algemene Rekenkamer
Kredietcrisis/landencrisis
De minister geeft aan dat het Nederlandse parlement en de Nederlandse
rekenkamer via de reguliere bevoegdheden controle kunnen uitoefenen
ten aanzien van het Nederlandse aandeel in de Griekse Leningfaciliteit
(GLF) en het EFSF zelf. Wij merken met nadruk op dat de controle van de
Algemene Rekenkamer beperkt is tot de manier waarop het geld de
Nederlandse begroting verlaat. Over de rechtmatigheid of doeltreffendheid van de bestedingen uit de GLF en het EFSF nadat het geld de
Nederlandse begroting heeft verlaten, hebben we geen informatie.
Daardoor kunnen wij geen onafhankelijke controle op de rechtmatigheid
en doeltreffendheid uitvoeren. Ook hebben we geen bevoegdheden om
zelf controles uit te voeren.
Wij onderschrijven dat de Trojka een belangrijke taak heeft bij de controle
op de besteding van de financiële steun van de GLF en het EFSF, maar
stellen wel vast dat het gaat over belanghebbende partijen en niet over
onafhankelijke partijen. Daarmee is niet per definitie sprake van een
volledig onafhankelijk oordeel en rapportage. Wij hebben geen controlemogelijkheden op de werkzaamheden van de Trojka. De opvatting van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

30

minister dat er voldoende informatie is over het bereiken van de beleidscondities en dat er voldoende controle op die informatie is, delen wij
derhalve niet.
De afspraken die in september 2012 met de Kamer zijn gemaakt over de
parlementaire betrokkenheid bij EFSF/ESM-aangelegenheden vinden we
stap in de goede richting. Mogelijkheden voor onafhankelijk extern
onderzoek zouden het democratische controleproces compleet maken. In
het EU-trendrapport 2013 heeft de minister onze aanbeveling overgenomen om te verkennen of EFSF-middelen onder de controle van het
auditcomité van het ESM kunnen worden gebracht, nu het EFSF en het
ESM vrijwel als één organisatie functioneren. Wij gaan ervan uit dat de
minister deze toezegging nakomt en het parlement zo spoedig mogelijk
informeert over de uitkomst van deze verkenning. Wat betreft de GLF blijft
sprake van een hiaat in de onafhankelijke controle van en verantwoording
over de besteding van deze gelden. De Algemene Rekenkamer blijft
hiervoor aandacht vragen.
We maken graag gebruik van het aanbod van de minister om in overleg te
bezien welke rapportagevorm afdoende is om zekerheid te krijgen over de
hoogte van de specifieke inkomsten uit de SMP- en investeringsportefeuille bij DNB.
Onze vraag of in kaart gebracht kan worden of NLFI voldoende capaciteit
en expertise heeft om haar taak uit te voeren als ook het beheer van de
SNS Property Finance B.V. erbij komt, komt voort uit het risico dat wij zien
voor het deugdelijk beheer van dergelijke complexe materie. Dit risico is
in beginsel ook van toepassing op andere partijen waar het beheer van de
SNS Property Finance B.V. zou kunnen worden belegd. Wij zullen in het
verantwoordingsonderzoek van 2013 onderzoeken waar het beheer van de
SNS Property Finance B.V. wordt belegd of deze partij voldoende
capaciteit en expertise heeft om haar taak naar behoren uit te voeren.
Onvolkomenheden en aandachtspunten
We stellen met instemming vast dat de minister onze aanbevelingen
grotendeels overneemt. Wij zijn het eens met de minister dat in 2012
belangrijke stappen zijn gezet voor verbetering van de inkoop bij het
kerndepartement en de teruggave van omzetbelasting aan ondernemers
in de Europese Unie. De Belastingdienst heeft de basis voor de oplossing
gelegd door de applicatie die dit proces ondersteunt, te kopen van de
leverancier. Hierdoor kan de Belastingdienst het beheer zelf gaan
uitvoeren. We zullen de implementatie van verdere maatregelen en de
werking daarvan in 2013 beoordelen.
Het feit dat het Agentschap een volledige controle heeft uitgevoerd op de
lopende leningen, beoordelen we als positief. We vragen de minister een
hoge prioriteit toe te kennen aan de uitvoering van de aangekondigde
aanvullende maatregelen. Zo ook zullen wijzelf met de ADR nagaan of wij
onze (beider) controles moeten aanpassen. In ons Verantwoordingsonderzoek 2013 zullen we hierover (ook) rapporteren.
De minister meldt in de bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag
Financiën 2012 dat door een onjuiste toerekening van de agio in de jaren
2009 tot en met 2012, € 452 miljoen te weinig rentelasten op transactiebasis zijn verantwoord. Van de tweede fout, waardoor aanvullend € 80
miljoen te weinig rentelasten zijn verantwoord, maakt hij alleen melding
in deze reactie aan ons. Ook die melding hoorde in bedrijfsvoeringsparagraaf thuis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

31

BIJLAGE 1 OVERZICHT BEDRIJFSVOERING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

32

BIJLAGE 2 ACHTERGROND OORDELEN FINANCIËLE INFORMATIE
We hebben de financiële informatie in de volgende financiële overzichten
van het jaarverslag 2012 van het Ministerie van Financiën gecontroleerd:
a) de departementale verantwoordingsstaat met toelichting;
b) de samenvattende verantwoordingsstaat van de batenlastenagentschappen met toelichting;
c) de departementale saldibalans met toelichting;
d) de in de bedrijfsvoeringsparagraaf opgenomen rapportage over de
rechtmatigheid van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten;
Verantwoordelijkheid van de minister van Financiën
Op grond van de Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001) dient de minister een
jaarverslag en een departementale saldibalans op te stellen, die voldoen
aan de in de CW 2001 en in de daarop gebaseerde lagere regelgeving
opgenomen eisen. Op grond van de CW 2001 dient de financiële
informatie deugdelijk te zijn weergegeven en overeenkomstig de
verslaggevingsvoorschriften te zijn opgesteld.
De minister is ook verantwoordelijk voor de rechtmatigheid van de
verplichtingen, uitgaven, ontvangsten en balansposten in de financiële
overzichten. Deze zijn rechtmatig als zij tot stand zijn gekomen in
overeenstemming met de doelomschrijving van de toepasselijke
begrotingsartikelen, de toepasselijke begrotingswetten, andere wettelijke
regelingen, overeenkomsten en beschikkingen. Voor verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten die gevoelig zijn voor misbruik en oneigenlijk
gebruik dient de minister een toereikend beleid te voeren.
Verantwoordelijkheid van de Algemene Rekenkamer
Op grond van de CW 2001 is het de verantwoordelijkheid van de
Algemene Rekenkamer om de financiële informatie in het jaarverslag en
de departementale saldibalans te controleren en haar oordeel vast te
leggen in een rapport.
Wij hebben onze controle uitgevoerd in overeenstemming met de
INTOSAI Fundamental Auditing Principles and Guidelines. Deze
standaarden vereisen dat wij ethische voorschriften naleven en dat wij
onze controle plannen en uitvoeren om een redelijke mate van zekerheid
te verkrijgen dat de financiële overzichten geen afwijkingen van materieel
belang bevatten.
De werkzaamheden tijdens een controle omvatten het verkrijgen van
controle-informatie over de bedragen en de toelichtingen die in de
financiële overzichten zijn opgenomen. De geselecteerde werkzaamheden
zijn afhankelijk van onze oordeelsvorming, waarbij we de risico’s
inschatten dat de financiële overzichten afwijkingen van materieel belang
bevatten die het gevolg zijn van fraude en corruptie of fouten. Bij het
maken van deze risico-inschatting nemen wij de interne beheersing in
aanmerking die relevant is voor het opmaken van de financiële
overzichten. Wij richten ons op het opzetten van controlewerkzaamheden
die passend zijn in de omstandigheden, maar die niet tot doel hebben een
oordeel te geven over de effectiviteit van die interne beheersing.
In verband met het budgetrecht van de Staten-Generaal richt de
Algemene Rekenkamer haar controle zo in dat zij in staat is fouten en
onzekerheden van materieel belang op artikelniveau te rapporteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

33

De controle van de Algemene Rekenkamer richt zich op:
• de deugdelijke weergave van de financiële informatie en het voldoen
aan de verslaggevingsvoorschriften;
• de rechtmatigheid van de verplichtingen, uitgaven, ontvangsten en de
balansposten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

34

BIJLAGE 3 OVERZICHT PER BEGROTINGSARTIKEL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

35

BIJLAGE 4 OVERZICHT FOUTEN EN ONZEKERHEDEN IN DE
FINANCIËLE INFORMATIE IN HET JAARVERSLAG 2012 VAN HET
MINISTERIE VAN FINANCIËN
Het totale overzicht van fouten en onzekerheden in deze bijlage bestaat uit
de volgende tabellen:
A)
Verplichtingen
B/C) Uitgaven + ontvangsten
B)
Uitgaven
C)
Ontvangsten
D)
Baten-lastenagentschappen
E)
Saldibalans
F)
Afgerekende voorschotten
We nemen alleen die tabellen (hierboven vet gedrukt) op over de
onderdelen waarin we fouten en/of onzekerheden hebben geconstateerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

36

A. Verplichtingen (€ x 1000)
Art.
nr.

Omschrijving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

Beleidsartikelen
01
Belastingen
02
Financiële markten
03
Financieringsactiviteiten
publiek-private sector
04
Internationale financiële
betrekkingen
05
Exportkredietverzekering
en investeringsgaranties
06
BTW-Compensatiefonds
07
Beheer materiële activa
08
Centraal Apparaat
Niet-beleidsartikelen
09
Algemeen
10
Nominaal en onvoorzien

Verantwoord
bedrag

Fout

Onzekerheid

Totaal F + O

Tolerantie
overschreden?

Onzekerheid
over
volledigheid

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

3.357.051
15.864.348-

406
–

–
–

–
–

–
–

406
–

–
–

nee

68.581

–

–

–

–

–

–

–

38.336.697

–

–

–

–

–

–

–

2.934.821
2.664.772
100.220
182.512

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

31.780.306

406

–

–

–

406

–

–

–
–

Totaal

Totaal verplichtingen
Rechtmatigheid
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid
Deugdelijke weergave
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

31.780.306

< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden
0,00%

0,00%
0,00%

37

B/C. Uitgaven + ontvangsten (€ x 1000)
Art.
nr.

Omschrijving

Verantwoord
bedrag **

Fout

Rechtmatigheid

Onzekerheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

Totaal F + O

Deugdelijke
weergave

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

Beleidsartikelen
01 * Belastingen
109.132.770
4.031
–
–
–
02
Financiële markten
657.947
–
–
–
–
03
Financieringsactiviteiten
publiek-private sector
8.125.554
–
–
–
–
04
Internationale financiële
betrekkingen
2.055.344
–
–
–
–
05
Exportkredietverzekering
en investeringsgaranties
420.541
–
–
–
–
06
BTW-Compensatiefonds
5.329.544
–
–
–
–
07
Beheer materiële activa
263.443
3.643
–
–
–
08 * Centraal Apparaat
225.548
1.204
–
2.393
–
Niet-beleidsartikelen
09
Algemeen
–
–
–
–
–
10
Nominaal en onvoorzien
–
–
–
–
–
Totaal
126.210.691
8.878
–
2.343
–
*
De fouten worden (deels) veroorzaakt door onvolkomenheden in de bedrijfsvoering
**
Uitsplitsing van het verantwoord bedrag naar uitgaven en ontvangsten vindt plaats in bijlagen B en C
(1)

Totaal Uitgaven en
Ontvangsten
Deugdelijke weergave
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid
Rechtmatigheid
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

(2)

Rechtmatigheid
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

4.031
–

–
–

nee

–

–

–

–

–

–

–
–
3.643
3.597

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
11.271

–
–
–

Omvangsbasis uitgaven + ontvangsten

< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden
< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden

0,00%
0,00%
Omvangsbasis uitgaven + ontvangsten + bijdrage(n) van derden baten-lastenagentschappen

< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden
< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden

0,00%
0,00%

Onzekerheid
over
volledigheid

Rechtmatigheid

126.210.691

Totaal
Deugdelijke weergave
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

Tolerantie
overschreden?

nee
nee

Deugdelijke
weergave

–
–

–
–
–

38

B. Uitgaven (€ x 1000)
Art.
nr.

Omschrijving

Verantwoord
bedrag

Fout

Onzekerheid

Totaal F + O

Tolerantie
overschreden?

Onzekerheid
over
volledigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

3.268.814
71.169

26.054
–

–
–

26.847
–

–
–

52.901
–

–
–

nee

2.993.758

–

–

–

–

–

–

–

2.005.213

–

–

–

–

–

–

–

70.109
2.664.772
99.942
189.009

–
–
3.643
1.204

–
–
–
–

–
–
–
2.393

–
–
–
–

–
–
3.643
3.597

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

Totaal
11.362.786
30.901
–
29.240
*
De fouten worden (deels) veroorzaakt door onvolkomenheden in de bedrijfsvoering

–

60.141

–

–

Beleidsartikelen
01 * Belastingen
02
Financiële markten
03
Financieringsactiviteiten
publiek-private sector
04
Internationale financiële
betrekkingen
05
Exportkredietverzekering
en investeringsgaranties
06
BTW-Compensatiefonds
07
Beheer materiële activa
08 * Centraal Apparaat
Niet-beleidsartikelen
09
Algemeen
10
Nominaal en onvoorzien

Totaal uitgaven
Rechtmatigheid
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid
Deugdelijke weergave
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

11.362.786

< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden
< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden

0,00%
0,00%

nee
nee

Deugdelijke
weergave

–
–

39

C. Ontvangsten (€ x 1000)
Art.
nr.

Omschrijving
Verantwoord
bedrag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

Beleidsartikelen
01
Belastingen
02
Financiële markten
03
Financieringsactiviteiten
publiek-private sector
04
Internationale financiële
betrekkingen
05
Exportkredietverzekering
en investeringsgaranties
06
BTW-Compensatiefonds
07
Beheer materiële activa
08
Centraal Apparaat
Niet-beleidsartikelen
09
Algemeen
10
Nominaal en onvoorzien
Totaal
Totaal ontvangsten
Rechtmatigheid
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid
Deugdelijke weergave
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

Fout

Onzekerheid

Totaal F + O

Onzekerheid
over
volledigheid

Tolerantie
overschreden?

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

105.863.956
586.778

22.023
–

–
–

26.847
–

–
–

48.870
–

–
–

nee

5.131.796

–

–

–

–

–

–

–

50.131

–

–

–

–

–

–

–

350.432
2.664.772
163.501
36.539

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

114.847.905

22.023

–

26.847

–

48.870

–

–

114.847.905

< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden
< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden

0,00%
0,00%

Deugdelijke
weergave

–
–

40

D. Baten-lastenagentschappen (€ x 1000)
Art.
nr.

Omschrijving

Domeinen Roerende Zaken
Baten
Bijdrage moederdepartement
Rijksvastgoed- en Ontwikkelingsbedrijf
Baten
Bijdrage moederdepartement
Totaal baten

Verantwoord
bedrag

Fout

Onzekerheid

Totaal F + O

Tolerantie
overschreden?

Rechtmatigheid

Onzekerheid
over
volledigheid

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

21.412
151

1.216
–

–
–

–
–

–
–

1.216
–

–
–

25.641
22.311
47.053

–
–
1.216

–
–
–

–
–
–

–
–
–

–
–
1.216

–
–
–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

Totale baten batenlastenagentschappen

47.053

Rechtmatigheid
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

2,58% Tolerantiegrens niet overschreden
0,00%

Deugdelijke weergave
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

0,00%
0,00%

Deugdelijke
weergave

41

E. Saldibalans (€ x 1000)
Art.
nr.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

3
5
6
7
8
9
10
11
12
13

Omschrijving

Liquide middelen
Uitgaven buiten begrotingsverband
Ontvangsten buiten begrotingsverband
Openstaande rechten
Extra-comptabele vorderingen
Extra-comptabele schulden
Voorschotten
Garantieverplichtingen
Openstaande verplichtingen
Deelnemingen
Totaal beoordeeld

Verantwoord
bedrag

4.397
3.298
240.556
19.377.980
19.705.497
228.945
17.653.193
249.601.485
12.270.587
44.244.853
363.330.791

Fout

Onzekerheid

Tolerantie
overschreden?

Rechtmatigheid

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

Deugdelijke
weergave

Rechtmatigheid

–
–
–
–
–
–
155.093
–
–
–
155.093

–
–
–
–
–
–
–
–
413
–
413

–
–
–
–
–
–
125.176
–
–
–
125.176

–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
280.269
–
–
–
280.269

(De tolerantiegrens wordt afgeleid van totaal beoordeeld)
Totaal saldibalans

Totaal F + O

363.330.791

Rechtmatigheid
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden
< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden

Deugdelijke weergave
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

< 0,01% Tolerantiegrens niet overschreden
0,00%

Onzekerheid
over
volledigheid
Deugdelijke
weergave
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–

42

BIJLAGE 5 TOTSTANDKOMING BELEIDSINFORMATIE: DE ONDERZOCHTE PRESTATIE-INDICATOREN
Nr.

Prestatie-indicator

1
2
3
4
5
6
7
8

Kwaliteit beantwoording fiscale vragen Belastingtelefoon
Klanttevredenheid – Internet
Klanttevredenheid – Balie
Klanttevredenheid – Telefonie algemeen
Klanttevredenheid – Telefonie intermediairs
Tijdigheid betalen: achterstand invordering (in %)
Zendingen zonder fouten
Gemeenten en provincies, waarbij de Belastingdienst zicht heeft op de
kwaliteit van de werking van de fiscale beheersing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

43

AFKORTINGEN

AIVD
ARAR
BEB
BoA
BoG
BZK
CW 2001
ECB
EFSF
ESM
EMU
EU
EZ
ICT
IKAP
NLFI
RvB
RvC
SMP
VenJ
VGB

Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Algemeen Rijksambtenarenreglement
BEB Transport GmbH, thans Gasunie Deutschland
Transport Services GmbH
Board of Auditors
Board of Governors
(Ministerie van) Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Comptabiliteitswet 2001
Europese Centrale Bank
European Financial Stability Facility
Europian Stability Mechanism
Economische en Monetaire Unie
Europese Unie
(Ministerie van) Economische Zaken
Informatie- en communicatietechnologie
Individuele Keuzes in het Arbeidsvoorwaardenpakket
NL Financial Investments
Raad van Bestuur
Raad van Commissarissen
Securities Market Programme
(Ministerie van) Veiligheid en Justitie
Verklaring van geen bezwaar

Op www.rekenkamer.nl staat een verklarende woordenlijst met begrippen
die veel voorkomen in de rapporten over ons jaarlijkse verantwoordingsonderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 605 IXB, nr. 2

44