Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 627

(Glas)tuinbouw

Nr. 21

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 30 november 2015
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu over de
brief van 12 oktober 2015 over het Hoofdlijnenakkoord over de waterzuivering in de glastuinbouw (Kamerstuk 32 627, nr. 20).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van
27 november 2015. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Dekkken
De adjunct-griffier van de commissie,
Jansma

kst-32627-21
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

1

Vraag 1
Waarom is er gekozen voor een zuiveringsplicht op bedrijfsniveau?
Vraag 2
Waarom is er niet gekozen voor een collectieve zuivering via waterzuiveringsbedrijven?
Antwoord 1 en 2
Het Hoofdlijnenakkoord biedt ruimte om te voldoen aan de zuiveringsplicht via een installatie op bedrijfsniveau, een mobiele installatie, een
collectieve installatie waarbij meerdere bedrijven gezamenlijk hun
afvalwater zuiveren of een aanpassing van de rioolwaterzuiveringsinstallatie waardoor deze geschikt wordt gemaakt voor het zuiveren van
gewasbeschermingsmiddelen.
Het Hoofdlijnenakkoord biedt dus de keuzemogelijkheid voor de realisatie
van de genoemde invullingen.
Vraag 3
Wanneer komen de concrete uitwerkingen van het Hoofdlijnenakkoord
naar de Kamer?
Antwoord 3
Een van de uitwerkingen van het Hoofdlijnenakkoord is de wijziging van
het Activiteitenbesluit milieubeheer waarin de verplichting tot zuivering
wordt opgenomen. Ik zal uw Kamer bij het toezenden van het ontwerpbesluit, medio 2016, ook informeren over de voortgang van de overige
uitwerkingen.
Vraag 4
Wanneer zal er overleg plaatsvinden over de concrete invulling van het
Hoofdlijnenakkoord?
Antwoord 4
Overleg over de concrete invulling en uitvoering van het Hoofdlijnenakkoord is reeds gestart. Daarnaast wordt de voortgang geagendeerd in het
Platform Duurzame Glastuinbouw dat drie tot vier keer per jaar bij elkaar
komt en twee maal per jaar in een bestuurlijk overleg met de partijen die
het akkoord hebben gesloten.
Vraag 5
Hoe geeft het Hoofdlijnenakkoord ruimte aan de transitie van een middelnaar een doelvoorschrift?
Antwoord 5
In het Activiteitenbesluit milieubeheer zal als doelvoorschrift een
minimaal te realiseren zuiveringsrendement van 95% worden
opgenomen. Dit biedt ruimte aan de ondernemer zelf een keuze te maken
welke techniek het best past in zijn bedrijfssituatie.
Vraag 6
Wat betekent dit Hoofdlijnenakkoord voor de beschikbaarheid van
effectieve middelen voor de glastuinbouw nu, en in de toekomst?
Antwoord 6
Het Hoofdlijnenakkoord omvat afspraken om te bewerkstelligen dat een
zuiveringsplicht voor een gewasbeschermingsmiddel en de generieke
zuiveringsplicht op hetzelfde moment ingaan (synchronisatie). Hiermee
wordt voor de periode tot 1 januari 2018 voorkomen dat een middel niet
mag worden gebruikt omdat een glastuinbouwbedrijf het afvalwater nog
niet zuivert. Met de synchronisatie wordt op deze wijze een effectief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

2

middelenpakket gewaarborgd. De synchronisatie geldt overigens niet
voor de gewasbeschermingsmiddelen waarvoor het College voor de
toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) al
besluiten heeft genomen waarbij nu al een zuivering is voorgeschreven.
Vraag 7
Wat betekent dit Hoofdlijnenakkoord voor de ontwikkeling van nieuwe
middelen voor de glastuinbouw?
Antwoord 7
Het Hoofdlijnenakkoord heeft geen effect op de ontwikkeling van nieuwe
gewasbeschermingsmiddelen.
Vraag 8
Wat is de bijdrage van de waterschappen in het Hoofdlijnenakkoord om
het aantal normoverschrijdingen terug te dringen?
Antwoord 8
De bijdrage van de waterschappen in het Hoofdlijnenakkoord om het
aantal normoverschrijdingen terug te dringen bestaat, naast hun reguliere
taken op het gebied van monitoring van de waterkwaliteit en het toezicht
op de voorschriften die zijn opgenomen in wet- en regelgeving, met name
uit het toepassen van maatwerkmogelijkheden om waar nodig meer tijd te
geven voor initiatieven voor collectieve zuivering of aanpassing van de
rioolwaterzuiveringsinstallatie. Individuele waterschappen zijn in een
aantal gevallen actief betrokken bij de realisatie van collectieve oplossingen, zoals de aansluiting van glastuinbouwbedrijven op de riolering in
het Westland en de collectieve zuivering in de Bommelerwaard.
Vraag 9
Zal de zuiveringsplicht ook automatisch gelden voor toekomstige
gewasbeschermingsmiddelen?
Antwoord 9
Ja. De zuiveringsplicht zal gelden voor alle glastuinbouwbedrijven die
gewasbeschermingsmiddelen gebruiken. Daarbij wordt geen onderscheid
gemaakt in huidige of toekomstige gewasbeschermingsmiddelen.
Vraag 10
Hoe verhoudt dit Hoofdlijnenakkoord waterzuivering in de glastuinbouw
zich tot de nieuwe Europese beoordelingsmethodiek voor de toelating in
bedekte teelten (het Greenhouse Emission Model (GEM))?
Vraag 11
Waarom stemmen de uitkomsten van het GEM volgens de sector niet
overeen met praktijkwaarnemingen en is de beoordeling te streng?
Vraag 12
Bent u het eens met de stelling dat het GEM waarmee emissies worden
berekend de emissies overschat? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10, 11 en 12
In het EFSA Guidance Document1 wordt het gebruik van het «greenhouse
emission model» (GEM) of een vergelijkbare beoordelingsmethodiek
voorgeschreven. Dit Guidance Document wordt onderdeel van het
Europese toelatingsbeleid met ingang van 1 december 2015. Het Ctgb zal
1

EFSA Guidance Document on clustering and ranking of emissions of active substances of plant
protection products and transformation products of these active substances from protected
crops (greenhouses and crops grown under cover) to relevant environmental compartments.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

3

dit richtsnoer toepassen bij het beoordelen van gewasbeschermingsmiddelen voor aanvragen die vanaf 1 maart 2016 worden ingediend.
Volgens de sector komt, op basis van onderzoek door onder andere
Wageningen Universiteit, GEM niet overeen met praktijkwaarnemingen,
en is de beoordeling te streng. Alle beoordelingsmethodieken voor de
toelating van gewasbeschermingsmiddelen gaan uit van het principe
«realistic worst case». Dit geldt ook voor GEM. Wanneer in een praktijksituatie een emissie wordt gemeten, kan deze dus lager zijn dan een
berekende emissie, maar in sommige gevallen ook hoger.
In het Hoofdlijnenakkoord zijn afspraken gemaakt over de doorontwikkeling van GEM. Doorontwikkeling is gebruikelijk bij nieuwe beoordelingsmethodieken en beoogt om meer verfijning in de berekening aan te
kunnen brengen, zoals een uitbreiding van afbraakmechanismen die zich
in de praktijk voordoen. Het Ministerie van Economische Zaken heeft
Alterra Wageningen UR gevraagd om nog dit jaar te starten met het
doorontwikkelen van GEM en hierbij LTO Glaskracht Nederland en de
Nederlandse Stichting voor Fytofarmacie (Nefyto) te betrekken. Onderzocht wordt of het mogelijk is om de invoering van GEM uit te stellen,
totdat GEM verder ontwikkeld («gevalideerd») is.
In afwachting van de doorontwikkeling heeft het Ctgb toegezegd dat het
gedurende het proces van de beoordeling van een aanvraag voor de
toelatinghouder mogelijk is om aanvullende informatie te leveren in
relatie tot GEM. Daarmee kan het Ctgb dan bij de beoordeling rekening
houden.
Vraag 13
Kunt u totdat het GEM is gevalideerd volstaan met 95% zuivering? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 13
Het Ctgb kan maatregelen voorschrijven als dit nodig blijkt uit de
beoordeling van een aanvraag voor de toelating van een gewasbeschermingsmiddel. Daarbij kan zich de situatie voordoen dat een hoger
verwijderingspercentage nodig is dan 95%, ook als GEM is doorontwikkeld. In deze situaties heeft een combinatie van maatregelen de
voorkeur. Er kan dan van geval tot geval worden beoordeeld of kan
worden volstaan met het voorschrijven van een zuiveringsplicht van ten
minste 95%, gecombineerd met één of meer aanvullende maatregel(en).
Vraag 14
Zijn er afspraken gemaakt wat de gevolgen zijn wanneer de zuiveringsplicht van 95% niet gehaald wordt?
Antwoord 14
Nee. Uit studies van de Universiteit van Wageningen blijkt een zuiveringsrendement van 95% uitvoerbaar.
Vraag 15
Bent u het eens met de stelling dat de stap naar 95% zuivering in 2018
heel groot is voor de glastuinbouw?
Antwoord 15
Nee. Uit onderzoek van LEI Wageningen UR2 blijkt dat de kosten voor een
zuiveringsrendement van 95% ongeveer even hoog zijn als voor een
2

Betaalbaarheid zuivering lozingswater glastuinbouw, LEI Wageningen UR, http://edepot.wur.nl/
345073.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

4

zuiveringsrendement van 75%. Door in één keer een rendement van 95%
voor te schrijven, wordt voorkomen dat twee keer moet worden geïnvesteerd. Daarom is dit zo opgenomen in het Hoofdlijnenakkoord.
Vraag 16
Bent u bereid om tot 2021 te werken met 95% zuivering als doel en niet te
werken met een praktisch onhaalbaar doel als 99,5%? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 16
Ja. Het Hoofdlijnenakkoord gaat uit van een zuiveringsrendement van ten
minste 95%.
Vraag 17
Wat zijn de redenen en argumenten van Natuur en Milieu om voor de
99,5% zuiveringsrendement te pleiten? Wat zijn hiervoor de tegenargumenten?
Antwoord 17
Ik kan niet voor Natuur en Milieu spreken anders dan, zoals in het
Hoofdlijnenakkoord staat, dat Natuur en Milieu vindt dat synchronisatie
het beste kan worden gerealiseerd door in de milieuwetgeving een
zuiveringsrendement van 99,5% voor te schrijven. In het Hoofdlijnenakkoord is uitgegaan van 95% omdat dit voldoende zou moeten zijn om de
waterkwaliteitsdoelstellingen uit de nota Gezonde Groei, Duurzame Oogst
te realiseren. Hogere eisen stellen zou de sector onnodig met hogere
kosten opzadelen.
Vraag 18
Wat wordt bedoeld met de zin «daarnaast wordt afgewogen of deze
categorie (kleine glastuinbouwbedrijven) de mogelijkheid wordt gegeven
om meer tijd te krijgen voor de invoering, met een maximum van drie
jaar»?
Antwoord 18
Door LTO Glaskracht Nederland is in het bestuurlijk overleg, waaruit het
Hoofdlijnenakkoord is voortgekomen, de wens geuit kleine bedrijven meer
tijd te geven om te voldoen aan de zuiveringsplicht. Daarbij wordt onder
een klein bedrijf verstaan een bedrijf dat kleiner is dan 2.500 m2 of een
bedrijf dat minder dan 25 kg stikstof per hectare per jaar loost. In het
Hoofdlijnenakkoord is opgenomen dat de Ministeries van Infrastructuur
en Milieu en Economische Zaken deze mogelijkheid nog zullen
overwegen.
Vraag 19
Wat is onder punt 6 van het Hoofdlijnenakkoord het verschil in
maximering tussen a en tussen c?
Antwoord 19
Er is geen verschil. Het gaat om dezelfde maximale extra tijd die kan
worden verkregen, namelijk maximaal drie jaar later dan 1 januari 2018.
Vraag 20
Hoe worden de afspraken gehandhaafd (handhaven is iets anders dan
monitoren)?
Antwoord 20
Een ambtelijke werkgroep zal zorg dragen voor de uitvoering en bewaking
van de afspraken. In het bestuurlijk Platform Duurzame Glastuinbouw en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

5

in een bestuurlijk overleg van de bij het akkoord betrokken partijen wordt
besproken of partijen zich voldoende houden aan de gemaakte afspraken.
De handhaving van de wettelijk voor te schrijven zuiveringsplicht en van
de bij individuele toelatingen voor gewasbeschermingsmiddelen door het
Ctgb bepaalde gebruiksvoorschriften zal worden uitgevoerd door de
toezichthouders die in het antwoord op vraag 22 zijn genoemd.
Vraag 21
Voor welke middelen staat nog de weg van bezwaar en beroep open?
Antwoord 21
Voor gewasbeschermingsmiddelen op basis van vijf werkzame stoffen
(imidacloprid, abamectine, fluazinam, teflubenzuron en pirimicarb) heeft
het Ctgb een zuiveringsplicht voorgeschreven. Er is bezwaar aangetekend
tegen het besluit voor middelen op basis van twee werkzame stoffen
(abamectine en teflubenzuron). Voor de andere middelen zijn de termijnen
voor bezwaar en beroep verlopen.
Vraag 22
Hoe worden gebruiksvoorschriften genoemd in bijlage 1 onder «synchronisatie, validatie en doorontwikkeling beoordelingsmethodiek voor de
toelating» bij punt c gecontroleerd en gehandhaafd?
Antwoord 22
Toezicht op het naleven van de gebruiksvoorschriften van gewasbeschermingsmiddelen vindt plaats door ambtenaren van de NVWA, de waterschappen en voor zover het arbeidsveiligheid betreft de Inspectie SZW
(zie artikel 9.1 van de Regeling gewasbeschermingsmiddelen en biociden).
Vraag 23
Wat wordt in het licht van het onder c gestelde precies bedoeld met «De
ministeries onderzoeken gelet op Europese verplichtingen of de invoering
van het nieuwe model kan worden uitgesteld»? Uitstel voor hoe lang?
Antwoord 23
Zie het antwoord op vraag 10.
Vraag 24
Waarom is de verplichting in milieuwetgeving voor glastuinbouwbedrijven die afvalwater met gewasbeschermingsmiddelen lozen op
oppervlaktewater of riolering om per 2016 te zorgen voor zuivering van
hun afvalwater, als toegezegd in de Nota Gezonde Groei, Duurzame
Oogst, losgelaten?
Antwoord 24
De motie Bosman/Lodders (Kamerstuk 27 858, nr. 259) verzoekt de
regering om te overleggen met de sector over een realistische tijdsplanning. Dit overleg heeft geresulteerd in het Hoofdlijnenakkoord, waarin
staat dat de zuiveringsplicht wordt verschoven naar 1 januari 2018. Door
het verschuiven neemt de betaalbaarheid in belangrijke mate toe, zoals
beschreven in het antwoord op vraag 25.
Vraag 25
Wat zijn de verschillen in economische haalbaarheid tussen een ingangsdatum van 2016 en het voorliggende Hoofdlijnenakkoord per 1 januari
2018?
Antwoord 25
Op basis van gegevens van LEI Wageningen UR is geconcludeerd dat
door het verschuiven van de deadline van 1 januari 2016 naar 1 januari

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

6

2018 de betaalbaarheid voor de sector in belangrijke mate toeneemt.
Daarnaast zullen in deze periode installaties goedkoper worden door
innovatie en de ontwikkeling van mobiele en collectieve installaties.
Vraag 26
Waarom is een ingangsdatum van 31 december 2016 volgens u praktisch
niet haalbaar? Is er te laat begonnen met het implementeren van de
beloften uit de Nota Gezonde Groei, Duurzame Oogst? Zo ja, hoe komt
dat?
Antwoord 26
Een ingangsdatum van 1 januari 2017 zou juridisch haalbaar zijn. Er is ter
uitvoering van de motie Bosman/Lodders echter niet alleen gekeken naar
de juridische haalbaarheid, maar ook naar de praktische haalbaarheid en
de betaalbaarheid. Daaruit is 1 januari 2018 voortgekomen als compromis
tussen milieu en economie.
Vraag 27
Houdt het onder verbeteren betaalbaarheid en haalbaarheid bij a
genoemde «maar uiterlijk voor 1 januari 2021 in gebruik te laten zijn» een
nog verder uitstel met drie jaar in? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 27
Voor collectieve installaties en voor de aanpassing van rioolwaterzuiveringsinstallaties kan na beoordeling door het bevoegd gezag meer tijd
worden gegeven om te voldoen aan de zuiveringsplicht, tot maximaal drie
jaar na 1 januari 2018. Het uitstel zal niet langer zijn dan nodig is om te
komen tot realisatie en met als maximum drie jaar.
In het Hoofdlijnenakkoord is een procedure afgesproken, die start met het
begin 2016 beschikbaar hebben van een lijst met kansrijke initiatieven
door LTO Glaskracht Nederland. In 2016 wordt gewerkt aan het opstellen
van de onderbouwing van deze initiatieven. Het bevoegd gezag zal begin
2017 een besluit nemen over de termijn waarbinnen de collectieve
zuivering of aanpassing van de rioolwaterzuivering moet zijn gerealiseerd.
De sector heeft inmiddels een oproep gedaan aan bedrijven om bij LTO
Glaskracht Nederland te melden of er kansrijke initiatieven voor een
collectieve zuivering. Op dit moment is nog niet bekend hoeveel initiatieven er zullen worden genomen en kan dus ook geen uitspraak worden
gedaan over de gevolgen voor mens en milieu.
Vraag 28
Wat zijn de gevolgen indien de effectiviteit van het verleende uitstel van
twee jaar van de datum van de invoering van de zuiveringsplicht niet
strookt met het toelatingsbeleid?
Antwoord 28
In het antwoord op vraag 74 is beschreven hoe het Ctgb de synchronisatie
van het toelatingsbeleid met de generieke zuiveringsplicht zal uitvoeren.
Daarmee wordt bewerkstelligd dat het toelatingsbeleid en de invoering
van de zuiveringsplicht met elkaar stroken, ongeacht de effectiviteit van
het verleende uitstel van de datum van de invoering van de zuiveringsplicht.
Vraag 29
Hoe verhoudt punt 3 (beschikken over een functionerende installatie per
1 januari 2018) zich tot het genoemde onder punt a (initiatieven voor
collectieve installaties) maar uiterlijk voor 1 januari 2021 in gebruik te
laten zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

7

Antwoord 29
Zie het antwoord op vraag 27.
Vraag 30
Op welk moment en op welke wijze wordt duidelijk wanneer aangetroffen
stoffen per direct – en dus niet pas per 1 januari 2018 – gezuiverd moeten
worden? Welke momenten van ingrijpen zijn er buiten de afspraken van
het Hoofdlijnenakkoord?
Antwoord 30
Het voorschrijven van een zuivering door het Ctgb is mogelijk als uit de
reguliere (her)beoordeling van een middel door het Ctgb blijkt dat dit
noodzakelijk is om onaanvaardbare risico’s voor mens, dier en milieu te
voorkomen. Daarnaast heeft het Ctgb de mogelijkheid in te grijpen in de
toelating als uit aanvullende wetenschappelijke informatie blijkt dat niet
meer voldaan wordt aan de toelatingsvoorwaarden.
Vraag 31
Wat zijn de belangrijkste argumenten voor de verschuiving van de
deadline voor de zuiveringsplicht naar 1 januari 2018?
Antwoord 31
Zie het antwoord op vraag 25.
Vraag 32
Wat zijn de argumenten om de zuiveringsplicht van kleine bedrijven te
verschuiven naar 2021?
Antwoord 32
Zie het antwoord op vraag 18.
Vraag 33
Hoeveel bedrijven moeten de komende tijd een waterzuiveringsinstallatie
aanschaffen?
Antwoord 33
Volgens StatLine (www.cbs.nl) waren er 4.415 glastuinbouwbedrijven in
2014. Het aantal individuele bedrijven dat een waterzuiveringsinstallatie
moet aanschaffen, zal echter aanzienlijk lager zijn, omdat:
− het aantal bedrijven ieder jaar kleiner wordt,
− een aantal bedrijven gebruik zal maken van collectieve installaties of
aangepaste rioolwaterzuiveringsinstallaties, en
− een aantal bedrijven, vooral kleine bedrijven, gebruik zal maken van
mobiele installaties.
De verdeling van de aantallen bedrijven naar hectaren glasoppervlak zijn:
− 964 bedrijven met 0–0,25 hectare;
− 938 bedrijven met 0,25–0,75 hectare;
− 803 bedrijven met 0,75–1,5 hectare;
− 791 bedrijven met 1,5–3 hectare;
− 442 bedrijven met 3–5 hectare;
− 477 bedrijven met 5 hectare en meer.
Vraag 34
Kan er een overzicht worden gegeven van de aanwezigheid van waterzuiveringsinstallaties op dit moment, naar grootte van het bedrijf gemeten in
hectare?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

8

Antwoord 34
Tijdens het plenaire debat op 28 mei 2015 (Handelingen II 2014/15, nr. 89,
item 10) is aangegeven dat er geen of bijna geen sprake lijkt te zijn van
een adequate waterzuivering.
Vraag 35
Klopt het dat installaties gebruikt zullen worden tot 2027 vanwege de
doelstelling van een emissievrije teelt?
Antwoord 35
Afgesproken is dat de sector in 2027 nagenoeg geen gewasbeschermingsmiddelen meer loost. Met de kennis van nu wordt er vanuit gegaan dat
het niet voor alle bedrijven mogelijk is om volledig gesloten te produceren. Ook als er nog zeer beperkt wordt geloosd, blijven de installaties
dus nodig. Op welke schaal dat is, kan nu nog niet worden vastgesteld.
Glastuinbouwbedrijven kunnen de kosten voor de waterzuivering
terugbrengen als zij in aanloop naar 2027 al de omvang en de frequentie
van de lozingen beperken en daardoor kunnen volstaan met een kleinere
zuiveringsinstallatie.
Vraag 36
Waarom is er een generieke zuiveringsplicht afgesproken?
Antwoord 36
Een generieke zuiveringsplicht voor de glastuinbouw, in de zin dat deze
voor alle gewasbeschermingsmiddelen geldt, is als milieumaatregel nodig
om het aantal normoverschrijdingen in het oppervlaktewater terug te
dringen en zodoende de waterkwaliteitsdoelstellingen uit de nota
«Gezonde Groei, Duurzame Oogst» te realiseren. Uit monitoringsgegevens blijkt dat de glastuinbouw verantwoordelijk is voor een belangrijk
deel van deze normoverschrijdingen. Het gaat daarbij om een zodanig
breed pakket aan werkzame stoffen, dat het in de rede ligt om een
milieumaatregel te treffen die geldt voor alle gewasbeschermingsmiddelen.
Vraag 37
Hoe geeft dit Hoofdlijnenakkoord invulling aan de motie Bosman-Lodders
(Kamerstuk 27 858, nr. 259) om door middel van een extra zuiveringsstap
het aantal normoverschrijdingen terug te dringen?
Antwoord 37
Zie het antwoord op vraag 1 en 2.
Vraag 38
Hoe wordt er met het Hoofdlijnenakkoord invulling gegeven aan de motie
Bosman-Lodders (Kamerstuk 27 858, nr. 259) voor verdergaande
aansluiting op het rioolnetwerk in samenwerking met de waterschappen?
Antwoord 38
Sinds het begin van de jaren negentig is het beleid gericht op het
aansluiten van afvalwaterstromen op de gemeentelijke riolering. Dat
beleid wordt voortgezet. Het was daarom niet nodig om hierover in het
Hoofdlijnenakkoord nadere afspraken te maken. Het aansluiten op een
rioolnetwerk kan onderdeel uitmaken van het realiseren van een zuivering
via een collectieve installatie of het aanpassen van een rioolwaterzuiveringsinstallatie.
Vraag 39
Wat zijn de kosten voor de aanschaf van de nieuwe installaties, berekend
per bedrijf?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

9

Antwoord 39
Op basis van gegevens van LEI Wageningen UR, kunnen de kosten bij
zuivering op bedrijfsniveau als volgt worden weergegeven:
bedrijfsgrootte

investeringskosten
(jaarkosten bestaan uit
afschrijving, renteverlies en
technisch onderhoud)

variabele kosten
(energie, materialen,
grondstoffen)

tot 1,5 hectare
(60% van de bedrijven1)

€ 32.500 eenmalig,
oftewel € 4.900/jaar

€ 200–800/jaar

1,5–5 hectaren
(30% van de bedrijven1)

€ 46.750 eenmalig,
oftewel € 6.000–7.000/jaar

€ 1.400–1.500/jaar

meer dan 5 hectaren
(10% van de bedrijven1)

€ 58.500 eenmalig,
oftewel € 6.200–8.800/jaar

€ 1.400–3.400/jaar

1

De vermelde percentages van de bedrijven zijn afgeleid uit de aantallen die zijn vermeld in het
antwoord op vraag 33.

De verwachting is dat de kosten lager zullen uitvallen door verdere
innovatie en doorontwikkeling. De kosten gelden voor een individuele
zuiveringsinstallatie en kunnen worden verminderd door de inzet van
mobiele installaties en collectieve voorzieningen.
Vraag 40
Klopt het dat de gemiddelde aanschaf van een waterzuiveringsinstallatie
60.000 euro is?
Antwoord 40
Zoals blijkt uit het antwoord op vraag 39, is een bedrag van 60.000 euro
een bovengrens. Het gemiddelde bedraagt circa 39.000 euro, rekening
houdend met de verdeling van de aantallen bedrijven per bedrijfsgrootte.
Vraag 41
Wat zijn de onderhoudskosten voor de installaties, berekend per bedrijf?
Antwoord 41
Zie het antwoord op vraag 39.
Vraag 42
Hoeveel bedrijven beschikken op dit moment over de juiste installaties?
Antwoord 42
Zie het antwoord op vraag 34.
Vraag 43
Is de deadline van 1 januari 2018 realistisch om alle bedrijven te laten
voorzien van een installatie?
Antwoord 43
Ja, gelet op het antwoord op vraag 33 over het totale aantal bedrijven en
de daarbij gegeven inschatting dat het aantal benodigde installaties
aanzienlijk lager zal zijn.
Vraag 44
Hoeveel mobiele installaties zullen er naar uw verwachting nodig zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

10

Antwoord 44
Volgens LEI Wageningen UR kunnen mobiele installaties voordelig zijn
voor kleinere glastuinbouwbedrijven. Ik kan nu nog geen uitspraak doen
over het verwachte aantal mobiele installaties, aangezien nu nog niet
precies bekend is tot welke bedrijfsgrootte deze mogelijkheid voordeliger
is dan een individuele of een collectieve installatie.
Vraag 45
Wie draagt de verantwoordelijkheid voor de werking van de mobiele
installaties?
Antwoord 45
De glastuinbouwer is verantwoordelijk voor adequate zuivering van het
afvalwater van zijn bedrijf, ook als hij gebruik maakt van derden die het
afvalwater voor hem zuiveren.
Vraag 46
Is er rekening gehouden met een mogelijke verlenging van de termijn van
1 januari 2018?
Antwoord 46
Nee, er wordt geen rekening gehouden met verder uitstel. Dit is ook niet
gewenst, omdat deze uitkomst een precair evenwicht is tussen economie
en milieu.
Vraag 47
Wat zijn de kosten voor de aanschaf van de nieuwe installaties, berekend
per bedrijf?
Antwoord 47
Zie het antwoord op vraag 39.
Vraag 48
Op basis waarvan wordt besloten of er meer tijd (maximaal drie jaar) mag
worden genomen om aan de zuiveringsplicht te voldoen?
Antwoord 48
Zie het antwoord op vraag 27.
Vraag 49
Wanneer gaat het uitstel van maximaal drie jaar in? Is dat op 1 januari
2018 (dus maximaal uitstel tot 1 januari 2021) of op het moment van het
afsluiten van dit Hoofdlijnenakkoord op 22 september 2015 (dus maximaal
uitstel tot 22 september 2018)?
Antwoord 49
Er wordt gerekend vanaf 1 januari 2018.
Vraag 50
In welke mate wordt er verwacht dat er gebruik gemaakt zal worden van
de mogelijkheid tot uitstel en wat zijn de gevolgen hiervan voor mens en
milieu?
Antwoord 50
Zie het antwoord op vraag 27.
Vraag 51
Wie zijn er betrokken bij het bestuurlijk overleg dat tweemaal per jaar
plaats zal vinden om de uitvoering van de afspraken te monitoren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

11

Antwoord 51
Bij het bestuurlijk overleg zijn de volgende partijen betrokken: LTO
Glaskracht Nederland, Nefyto, Unie van Waterschappen (UvW),
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Ctgb, Natuur & Milieu,
Ministerie van Economische Zaken en Ministerie van Infrastructuur en
Milieu.
Vraag 52
Bent u op de hoogte van de problematiek rondom de korte aanmeldingstermijn van tuinders bij mogelijke collectieven als onder punt 6 (a) van het
akkoord? Bent u bereid dit werkbaarder te maken voor bedrijven door de
aanmeldingstermijn te verruimen?
Antwoord 52
De aanmeldingstermijn is één van de afspraken binnen het Hoofdlijnenakkoord. De termijn lijkt kort, maar op dit moment gaat het alleen om een
inventarisatie van kansrijke initiatieven en hoeft de onderbouwing nog
niet te worden geleverd.
LTO Glaskracht Nederland heeft eerder een verkenning gedaan en
actualiseert dit nu. Zie ook het antwoord op vraag 27.
Vraag 53
Op basis van welke argumenten is gekozen om uitstel te verlenen aan de
zuiveringsplicht voor neonicotinoïden, ondanks de bezwaren van Natuur
en Milieu?
Antwoord 53
Zoals in de brief van 12 oktober 2015 (Kamerstuk 32 627, nr. 20) over het
Hoofdlijnenakkoord is aangegeven, is de zuiveringsplicht een generieke
maatregel die geldt voor alle gewasbeschermingsmiddelen en wordt
daarin geen onderscheid gemaakt in specifieke gewasbeschermingsmiddelen (of werkzame stoffen daarin). Via de toelating wordt wel gekeken
naar middelen en voor een aantal middelen is via dit spoor al een
zuivering voorgeschreven. De huidige beschikbare wetenschappelijke
informatie over neonicotinoïden geeft geen rechtvaardiging om het uitstel
niet te verlenen voor neonicotinoïden waarvoor nog geen zuiveringsplicht
via de toelating is voorgeschreven.
Voor meer informatie over de beoordeling van neonicotinoïden verwijs ik
naar het antwoord op vraag 57.
Vraag 54
Is het mogelijk dat de deadline voor de zuiveringsplicht voor neonicotinoïden alsnog vervroegd wordt indien uit onderzoek blijkt dat dit
noodzakelijk is?
Antwoord 54
Zie het antwoord op vraag 30.
Vraag 55
Wanneer is de volgende herbeoordeling van de verschillende neonicotinoïden, die ten minste eens in de tien jaar dient te worden uitgevoerd,
gepland?
Antwoord 55
De datum van reguliere herbeoordeling, vanwege het aflopen van de
huidige toelatingstermijn, varieert per stof:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

12

–
–
–
–
–

Acetamprid:
Clothianidine:
Imidacloprid:
Thiacloprid:
Thiamethoxam:

30 april 2017
31 januari 2018
31 juli 2019
30 april 2017
30 april 2018

Vraag 56
Op welke wijze worden de genoemde emissiereductieplannen (Kamerstuk
27 858, nr. 326) betrokken/ingevoerd bij de afspraken die gemaakt zijn met
het Platform Duurzame Glastuinbouw?
Antwoord 56
Emissiereductieplannen zijn erop gericht om gebleken normoverschrijdingen te analyseren en na te gaan waardoor deze precies worden
veroorzaakt. Afhankelijk van de uitkomsten van de analyse kan het
noodzakelijk zijn maatregelen te treffen. Als dit maatregelen zijn die
aanvullend zijn op de zuiveringsplicht, dan zullen deze worden betrokken
bij de uitwerking van het Hoofdlijnenakkoord.
Vraag 57
Waarom is nu al besloten de invoering naar 2018 te verschuiven, terwijl
de beoordeling van het rapport van EASAC (European Academies Science
Advisory Council) door het Ctgb (College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden) nog niet aan de Kamer gestuurd is?
Antwoord 57
De invoering van de generieke zuiveringsplicht is voorzien in de nota
«Gezonde Groei Duurzame Oogst» en wordt wettelijk vastgelegd in het
Activiteitenbesluit milieubeheer. Dit wordt niet beïnvloed door het
EASAC-rapport dat zich richt op effecten van een bepaalde groep
gewasbeschermingsmiddelen, de neonicotinoïden, op het terrestrisch
milieu. Aan de hand van dit rapport wordt op Europees niveau de vraag
gesteld of niet-doelwitorganismen zoals bijen en andere bestuivers
voldoende zijn beschermd in terrestrische ecosystemen. De brief over de
uitkomsten van de herbeoordeling van het Ctgb op dit aspect kunt u nog
voor het einde van het kerstreces verwachten van mijn collega van
Economische Zaken (EZ).
Vraag 58
Wat is de exacte definitie van een klein glastuinbouwbedrijf? Wat is hierbij
leidend: de hoeveelheid geloosd gif of de oppervlakte van het bedrijf?
Antwoord 58
Zie het antwoord op vraag 18.
Vraag 59
Op welke wijze wordt de Kamer betrokken bij het besluit om kleine
glastuinbouwbedrijven al dan niet meer tijd te geven om aan de zuiveringsplicht te voldoen?
Antwoord 59
Zie het antwoord op vraag 3.
Vraag 60
Op welke wijze heeft de Kaderrichtlijn Water een rol gespeeld bij dit
Hoofdlijnenakkoord? Zal Nederland per 2017 voldoen aan de gestelde
eisen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

13

Vraag 61
Zijn er middels de Kaderrichtlijn Water voldoende mogelijkheden om de
doelstellingen in de glastuinbouw te realiseren?
Antwoord 60 en 61
Het overschrijden van waterkwaliteitsnormen met gewasbeschermingsmiddelen geeft problemen met het halen van doelen van de Kaderrichtlijn
Water. Daarom moet volgens de nota «Gezonde Groei, Duurzame Oogst»
het aantal overschrijdingen van de waterkwaliteitsnormen in 2018
minimaal zijn gehalveerd en in 2023 met minimaal 90% zijn afgenomen
t.o.v. 2013. De zuiveringsplicht voor de glastuinbouw is een belangrijke
maatregel om deze doelen te halen.
Vraag 62
Waarom is er niet meer ruimte gelaten voor laagrisicomiddelen?
Antwoord 62
Zoals beschreven in het antwoord op vraag 53 is de zuiveringsplicht een
generieke maatregel die geldt voor alle gewasbeschermingsmiddelen en
waarbij geen onderscheid wordt gemaakt naar specifieke middelen of
groepen van middelen. Op dit moment zijn er nog geen laagrisicomiddelen als zodanig toegelaten en is het niet reëel om uit te gaan van een
situatie dat een glastuinbouwbedrijf uitsluitend laagrisicomiddelen
gebruikt. Bovendien valt niet in te schatten of dan geen zuiveringsplicht
nodig is.
Vraag 63
Hoe is de beschikbaarheid van een effectief middelenpakket gewaarborgd
in het Hoofdlijnenakkoord?
Antwoord 63
Zie het antwoord op vraag 6.
Vraag 64
Biedt het huidige toelatingsbeleid ruimte voor uitzonderingen?
Antwoord 64
Het Ctgb maakt gebruik van Europees geharmoniseerde beoordelingsmethodieken om in te schatten of een bepaalde toepassing geen risico’s voor
mens, dier en milieu met zich brengt. Het is niet mogelijk om bijvoorbeeld
onderscheid te maken op basis van de grootte van bedrijven, omdat dit
onderscheid geen onderdeel is van de genoemde beoordelingsmethodieken.
Vraag 65
Biedt het Hoofdlijnenakkoord ruimte voor maatwerk en uitzonderingen
opdat bedrijven kunnen blijven beschikken over een effectief middelenpakket?
Antwoord 65
Zie het antwoord op vraag 6.
Vraag 66
In hoeverre loopt de invulling van het GEM synchroon met andere
Europese lidstaten en wensen vanuit de Europese Commissie?
Antwoord 66
Zie het antwoord op vraag 10–12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

14

Vraag 67
Vindt, met het oog op de in het akkoord om het GEM te verbeteren en te
valideren, invoering van het GEM in alle lidstaten van de EU tegelijk plaats
op basis van de toepasselijke Europese richtsnoeren? Zo niet, kunt u dan
toezeggen dat met de invoering wordt gewacht tot na de validatie?
Antwoord 67
Zie het antwoord op vraag 10–12.
Vraag 68
Hoe is de validatie geregeld? In hoeverre is later nog (her)toelating
mogelijk?
Antwoord 68
Zie het antwoord op vraag 10–12.
Vraag 69
Volgens het Hoofdlijnenakkoord is de inzet van mobiele installaties een
mogelijkheid om de betaalbaarheid van de zuiveringsplicht (die in 2018
volgens LEI Wageningen UR voor 40 tot 50% van de gespecialiseerde
glastuinbouwbedrijven niet betaalbaar) te verbeteren. Wat doen u en uw
collega-bewindspersonen zelf aan het stimuleren van de ontwikkeling van
die mobiele zuiveringsinstallaties?
Antwoord 69
De Ministeries van Infrastructuur en Milieu en Economische Zaken
stimuleren het ontwikkelen en daardoor beschikbaar komen voor de
praktijk van mobiele zuiveringsinstallaties, en hebben voor 2015 budget
beschikbaar gesteld om hiermee te starten. Naar de noodzaak en
mogelijkheid voor financiering in 2016 wordt nog gekeken.
Vraag 70
Wat is de reden dat er structureel meer gewasbestrijdingsmiddelen
worden toegevoegd aan de planten dan door de plant kan worden
opgenomen, hetgeen tot uitspoeling leidt?
Antwoord 70
Gewasbeschermingsmiddelen worden volgens de dosering op het etiket
toegepast. Niet alle gewasbeschermingsmiddelen werken op dezelfde
wijze; sommige worden door de plant opgenomen en sommige niet.
Gewasbeschermingsmiddelen of restanten daarvan komen dus in het
gietwater terecht. Dit water wordt zoveel mogelijk hergebruikt, totdat dit
niet meer mogelijk is vanwege ophoping van zouten. Het water wordt dan
met restanten van gewasbeschermingsmiddelen geloosd. Dat heeft nu
een groot aantal normoverschrijdingen tot gevolg en daarom moet er
worden gezuiverd.
Vraag 71
Wordt er per bedrijf voldoende aandacht besteed aan de terugwinning
van de gewasbestrijdingsmiddelen, of is dit alleen gemeenschappelijk te
realiseren?
Antwoord 71
Het is niet mogelijk om (restanten van) gewasbeschermingsmiddelen
terug te winnen. Wel wordt, zoals in het antwoord op vraag 70 is
toegelicht, het gietwater zo veel mogelijk hergebruikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

15

Vraag 72
Is er voldoende kennis omtrent de mogelijke werking van stoffen zoals
natriumbicarbonaat als neutraliserende en/of bindende stof ter zuivering
van het afvalwater?
Antwoord 72
Er is de afgelopen jaren geïnvesteerd om zuiveringstechnieken praktijkrijp
te maken. Eind 2015 zal de Universiteit van Wageningen (WUR) hierover
rapporteren. Daarmee komt een overzicht beschikbaar over alle
beschikbare zuiveringstechnieken om het afvalwater van glastuinbouwbedrijven te zuiveren. Ik ga ervan uit dat de toepassing van natriumbicarbonaat hier ook in wordt meegenomen als dit een kansrijke techniek is.
Vraag 73
Geldt er voor de middelen waarvoor nu nog bezwaar en beroep mogelijk
is volgens bijlage 1, sub a, een lager zuiveringsrendement dan de 95% die
nu voorgesteld wordt? Zo ja, wat zijn de gevolgen voor mens, milieu en
dier als deze waarden naar beneden worden bijgesteld?
Antwoord 73
De middelen waarop gedoeld wordt in vraag 21 zijn alle middelen met een
zuiveringseis hoger dan 95%.
Vraag 74
Hoe zal de synchronisatie tussen de zuiveringsplicht en het toelatingsbeleid plaats vinden?
Antwoord 74
Als uit de (her)beoordeling van een middel blijkt dat kan worden volstaan
met een zuiveringsrendement van 95%, wordt dit middel toegelaten met
vermelding op het etiket dat 95% zuivering per 1 januari 2018 vereist is.
Voor middelen waarvoor volgens de beoordeling een verwijdering van
meer dan 95% nodig is, zal het Ctgb als voorwaarde opnemen dat het
benodigde verwijderingspercentage per direct wordt gerealiseerd, tenzij
het verschil kan worden overbrugd met aanvullende maatregelen.
Gedacht kan worden aan bijvoorbeeld een langere wachttijd tussen
toepassing en lozing. De aanvrager zal moeten aantonen dat door het
treffen van dergelijke aanvullende maatregelen kan worden volstaan met
een zuiveringspercentage van 95%. De aanvullende maatregelen worden
opgenomen in de gebruiksvoorschriften.
Tot nu toe heeft het Ctgb zuivering voorgeschreven voor middelen op
basis van vijf stoffen (imidacloprid, abamectine, fluazinam, teflubenzuron
en pirimicarb). Het Ctgb komt niet terug op deze besluiten, zodat de
synchronisatie niet van toepassing is op de genoemde werkzame stoffen.
Zoals in het antwoord op vraag 21 is vermeld, loopt voor twee middelen
(abamectine en teflubenzuron) nog een bezwaarprocedure. Mocht als
gevolg van deze bezwaarprocedure de zuiveringseis komen te vervallen,
dan komen middelen op basis van deze stoffen alsnog in aanmerking voor
synchronisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 627, nr. 21

16