Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

30 080

Planlogische kernbeslissing Ruimte voor de
rivier

Nr. 42

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 13 januari 2010

1

Samenstelling:
Leden: Vendrik (GroenLinks), Van der Staaij
(SGP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Mastwijk
(CDA), Jager (CDA), voorzitter, Koopmans
(CDA), Gerkens (SP), Van der Ham (D66),
Aptroot (VVD), Samsom (PvdA), Boelhouwer
(PvdA), Roefs (PvdA), Jansen (SP), Cramer
(ChristenUnie), Van Heugten (CDA), Roemer
(SP), Koppejan (CDA), Ten Broeke (VVD),
ondervoorzitter, Ouwehand (PvdD), Polderman
(SP), Tang (PvdA), De Rouwe (CDA), Linhard
(PvdA), Meeuwis (VVD) en De Mos (PVV).
Plv. leden: Van Gent (GroenLinks), Van der
Vlies (SGP), Bilder (CDA), Pieper (CDA), Atsma
(CDA), Van Bommel (SP), Koşer Kaya (D66), De
Krom (VVD), Vermeij (PvdA), Jacobi (PvdA),
Besselink (PvdA), Anker (ChristenUnie), Van
Hijum (CDA), Van Leeuwen (SP), Knops (CDA),
Verdonk (Verdonk), Thieme (PvdD), Lempens
(SP), Waalkens (PvdA), Haverkamp (CDA),
Depla (PvdA), Neppérus (VVD) en Agema
(PVV).

KST139771
0910tkkst30080-42
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

De vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat1 heeft op 3 december
2009 overleg gevoerd met staatssecretaris Huizinga-Heringa over:
– de brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat d.d.
6 april 2009 inzake aanbieding dertiende voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier (30 080, nr. 37);
– de brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat d.d.
24 juni 2009 over antwoorden op vragen van de vaste
commissie voor Verkeer en Waterstaat over de dertiende
voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier (30 080, nr. 38);
– de brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat d.d.
1 oktober 2009 over de veertiende voortgangsrapportage
Ruimte voor de Rivier en Besluit tot Rijkscoördinatie voor vier
«Ruimte voor de Rivier»-maatregelen (30 080, nr. 39);
– de brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat d.d.
19 oktober 2009 over aanbieding accountantsrapport bij VGR
14 Ruimte voor de Rivier (30 080, nr. 40);
– de brief van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat d.d.
1 december 2009 over het vervolgtraject hoogwatergeul
Kampen (30 080, nr. 41).
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
Jager
De griffier van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat,
Sneep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

1

Voorzitter: Jager
Griffier: Tijdink
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Boelhouwer, Jager, Jansen,
Koppejan en Neppérus,
en staatssecretaris Huizinga-Heringa, die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.
De voorzitter: Hartelijk welkom allemaal. Een bijzonder welkom aan de
staatssecretaris en haar ondersteuning. De spreektijd per fractie is vijf
minuten. Daarnaast sta ik elke fractie twee interrupties toe in deze termijn.
De heer Boelhouwer (PvdA): Voorzitter. Wij spreken vandaag over de
dertiende en de veertiende voortgangsrapportage. Het algemene beeld
daaruit is dat er goed vaart gemaakt wordt met de diverse projecten. Het
is goed te constateren dat het Rijk samen met de andere overheden de
uitvoering van een en ander goed ter hand neemt. De voortgangsrapportages lezend komt wel het beeld naar voren dat er ten aanzien van veel
projecten onduidelijkheid schijnt te zijn omtrent het beheer en het onderhoud. Onze vraag aan de staatssecretaris is dan ook of wij dat verkeerd
lezen of dat er daadwerkelijk sprake is van genoemde onduidelijkheid.
Het is goed ons te realiseren dat een aantal van de concrete projecten wat
turbulentie lijken te hebben. Wij krijgen veel mail over het project bij
Zutphen. In de desbetreffende voortgangsrapportage wordt gesproken
van de mogelijkheid om over dat project een correctief referendum te
houden. Ik constateer dat dit idee inmiddels niet is overgenomen door de
Zutphense gemeenteraad en dat de plannen zoals die voorliggen door de
gemeenteraden van Zutphen en omliggende gemeenten breed worden
gesteund. Dat betekent dus eigenlijk dat de staatssecretaris nu aan zet is
om een besluit te nemen over het voorstel van de regio inzake de IJsselsprong. Onze vraag is dan ook of zij dat besluit inmiddels heeft genomen
en, zo niet, op welke termijn wij dat besluit kunnen verwachten.
Dan de bypass Kampen. Ook hierover vult mijn mailbox zich regelmatig.
Het gaat dan om mensen die vinden dat daar geen bypass zou moeten
komen. Ik constateer dat de plannen wel heel erg afhankelijk zijn van het
besluit dat genomen gaat worden ten aanzien van het peil van het IJsselmeer. Tijdens de diverse werkbezoeken is ons duidelijk geworden dat als
daar een pijlopzet van zo’n anderhalve meter zou komen, die heel ver in
de rivier bovenstrooms doorwerkt. Welke consequenties zou dat dan
hebben als je die bypass op dat moment realiseert? Het zou kunnen betekenen dat het water daar hoger komt te staan. Bovendien zal de rivier er
ongetwijfeld breder worden. In hoeverre slaag je er dan nog in om de
veiligheid te waarborgen van bijvoorbeeld het eiland dat aldaar moet
komen?
De heer Jansen (SP): Ik vind het goed dat de heer Boelhouwer probeert
om die afweging te maken. Alleen, ik begrijp dan niet dat hij twee
maanden geleden toen wij spraken over het extra bedrag dat hiervoor ter
beschikking werd gesteld, niet heeft gezegd dat dit voor hem een gepasseerd station was. Als hij vindt dat dit een afwegingsfactor is, dan moet hij
zijn toestemming om met die bypass door te gaan daarvan afhankelijk
maken. Toch?
De heer Boelhouwer (PvdA): Niet helemaal. Ik denk dat het sowieso een
plan is dat belangrijk is om de afvoer te realiseren die nodig is voor de
IJssel zodra het Rijnsysteem aan de lat staat voor 18 000 kubieke meter.
Het is min of meer onvermijdelijk dat wij die ruimte voor de rivier daar
nodig hebben. Alleen, de precieze doorwerking op wat er in de omgeving
nog meer gaat gebeuren – ik denk aan de kades en het eiland – is op dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

2

moment nog niet helemaal duidelijk. Het zou fijn zijn als de staatssecretaris iets naders kon zeggen over die doorwerking. Is er daarnaast al iets
meer te zeggen over eventuele voornemens ten aanzien van het peilbesluit?
De heer Jansen (SP): Zo er al sprake is van die 18 000 kubieke meter,
praten wij pas over 2050 of later. Dat is dus nog een behoorlijk lange tijd.
In het kader van Ruimte voor de Rivier zouden wij alleen no-regretmaatregelen nemen. Als de 18 000 kubieke meter kan worden meegenomen en
het niets of weinig kost, dan doen wij het. Maar dit kost klauwen met geld.
U zegt er nog een aantal inhoudelijke vragen over te hebben. Waarom
nemen wij nu niet de tijd om een en ander fatsoenlijk uit te zoeken in
plaats van gelijk 150 mln. in die pot te gaan stoppen?
De heer Boelhouwer (PvdA): Ik ben er groot voorstander van om daar
waar het kan, direct door te pakken naar die 18 000. Ik ben er dus niet voor
om te zeggen dat die 18 000 neerkomt op «no regret». Een groot aantal
van de 18 000-maatregelen zijn zeker geen no-regretmaatregelen.
De maatregel rond de Overdiepse Polder kun je toch nauwelijks een
no-regretmaatregel noemen. Daar wordt heel veel voor ingeleverd, ook
door de bewoners zelf. Er wordt heel veel inzet op gepleegd. En dat geldt
in het onderhavige geval ook. Als de gemeenten met het oog op de ruimtelijke ontwikkelingen willen preluderen op die 18 000 om meerwaarde
voor het gebied te realiseren, dan is het belangrijk dat dit nu gebeurt. Als
je daarmee tot 2050 wacht, dan timmer je het steeds verder vol en maak je
het per definitie gewoon onmogelijk dat er nog iets gebeurt op het
moment dat het nodig is om die 18 000 te halen. Dus dan moet je nu de
kans grijpen. Dat is iets waar de Partij van de Arbeid toch wel sterk toe
geneigd is.
Met betrekking tot de Overdiepse Polder constateer ik dat aldaar iets
minder aan waterstandsverlaging wordt bereikt maar dat dit op zichzelf
niet zo’n probleem is, omdat de overhoogte van de dijken in de buurt dat
allemaal kan lijden. Een ding moet mij nog wel van het hart. Ik vind dit
project een toonbeeld van de stroperigheid in Nederland. De bewoners
zijn in 2000 gekomen met hun plan. Misschien maken wij het mee dat
volgend jaar, dus tien jaar later, de andere overheden dan eindelijk zo ver
zijn om dat plan van die bewoners daadwerkelijk uit te gaan voeren en de
eerste schop in de grond kan worden gestoken. Dat leidt mij tot de
verzuchting: hoe is het toch mogelijk dat wij er als overheden in slagen
om burgers die zelfs voorop willen lopen op het gebied van waterprojecten, zo te frustreren?
Mevrouw Neppérus (VVD): Voorzitter. Ik denk dat uit de stukken het beeld
naar voren komt dat er een heleboel zaken gewoon goed lopen. Dat mag
in dit Kamergebouw af en toe toch ook wel eens gezegd worden. Als ik
alle stukken en de bijlagen zo lees, is er kennelijk nog wel onduidelijkheid
over de Europese subsidie. Wanneer komt daarover meer informatie en
wat zou die kunnen inhouden?
Vervolgens kom ik te spreken over de concrete projecten, waarbij ik kan
opmerken dat ook mijn mailbox hierover regelmatig vol raakt. Op zichzelf
is het overigens goed als mensen zich ergens bij betrokken voelen. Laten
wij dat ook maar meteen vaststellen.
Allereerst Zutphen en de IJsselsprong. Toen wij daar als commissie op
werkbezoek waren, hebben wij een uitleg gekregen over de situatie aldaar.
De gemeenteraden van de desbetreffende gemeenten zijn destijds bijna
unaniem akkoord gegaan. Dat de regiobestuurders daarbij een rol
hadden, was ook het uitgangspunt. Er is wel een discussie geweest over
al of niet een referendum. Er loopt ook nog een discussie over de vraag of
er nog voldoende ruimte is voor landbouw en of dat dit wel strookt met
de PKB (planologische kernbeslissing). Dat is de ene stroming. De andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

3

stroming zegt dat het gebied helemaal niet mag veranderen. Ik verneem
graag van de staatssecretaris een reactie op de positie van de landbouw
en op de vraag of er voldoende zicht is op compensatie. Er is daarover
namelijk nog steeds onrust.
Dan de bypass bij Kampen. Een paar jaar geleden heb ik voor het eerst
kennisgenomen van het plan hierover. Het sprak mij aan en het spreekt
mij nog steeds aan. Ik heb in eerdere debatten wel gevraagd hoe deze
plannen het waterpeil van het IJsselmeer zullen beïnvloeden. Ik wil niet op
de rem gaan trappen, maar dit is voor ons toch wel een belangrijk punt.
Stel dat besloten wordt tot niveaustijging van het IJsselmeer, kan dat dan
gerealiseerd worden zonder dat je risico’s loopt dat er opeens heel andere
ontwikkelingen ontstaan? Er moeten toch deskundigen zijn die de
gevolgen ervan goed kunnen aangeven?
In feite spreken wij hier over plannen die destijds zijn ontstaan mede naar
aanleiding van overstromingen die in het verleden hebben plaatsgevonden. Het is goed dat de staatssecretaris die plannen tot uitvoering wil
brengen, maar wij vragen ons wel af hoe dit zich gaat verhouden tot het
hele gebeuren rond de commissie-Veerman. Hoe gaat dat elkaar beïnvloeden? Het Deltawetsvoorstel staat er aan te komen, maar ik denk ook
dat het ten aanzien van dit soort projecten die voor delen van ons land
van groot belang zijn, goed is als er een meer compleet beeld over komt.
Ik zeg daarmee niet dat wij hetgeen nu voorligt weer moeten veranderen,
maar ik acht het wel goed dat wij langzaam maar zeker dat complete
inzicht gaan krijgen.
Ten slotte het Volkerak-Zoommeer. Hoe staat het met de studies naar
maatregelen tegen verzilting en het tegelijkertijd ervoor zorgen dat er
voldoende zoet water is?
De heer Jansen (SP): Voorzitter. De staatssecretaris geeft in haar voortgangsrapportages aan dat het succes van het programma Ruimte voor de
Rivier vooral is toe te schrijven aan het regionale draagvlak. Ik neem aan
dat zij dan vooral duidt op bestuurlijk draagvlak, want het valt de
SP-fractie op dat het draagvlak onder de bevolking in een aantal gevallen
juist problematisch is. Kampen is daar een voorbeeld van. Verder wijs ik
op Zutphen waar de gemeenteraad een referendum heeft afgewezen maar
waar een groot deel van de bevolking dat referendum wel wilde. Ook bij
kleinere projecten, zoals dat ten aanzien van de Heesseltsche Uiterwaarden, is er wat betreft de inrichting onvoldoende sprake van draagvlak
onder de bevolking. Acht de staatssecretaris het niet haar verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat dit draagvlak versterkt wordt? Zij is weliswaar maar een van de partijen die hierbij een rol spelen, maar het lijkt mij
toch ook haar verantwoordelijkheid.
Dan de bypass bij Kampen. De staatssecretaris zegt dat zij dit project
beschouwt als voorbeeld van de rest van het programma Ruimte voor de
Rivier. Het is dus een paradepaardje van de staatssecretaris. Ik zou graag
zien dat zij inging op het recente onderzoek van het Centraal Planbureau
(CPB) naar de bypass Kampen in relatie tot de zestien projecten die in het
kader van Ruimte voor de Rivier getoetst zijn. Ik citeer uit de conclusie van
het CPB: «Het nu versneld uitvoeren van een bypass, naast de zomerbedverdieping, voldoet niet aan de voorwaarde van effectiviteit en lijkt gelet
op alle genoemde onzekerheden ook niet efficiënt. Of een gefaseerde
aanleg van slechts een deel van plan 1b nu efficiënt is, bijvoorbeeld de
woningbouw benoorden de Hanzelijn, is bij gebrek aan informatie niet
beoordeelbaar». Eerder wordt aangegeven dat er per saldo weinig argumenten zijn voor een aanvullende overheidsbijdrage. Dat zijn tamelijk
duidelijke en dodelijke uitspraken van het CPB. De SP-fractie is altijd al
kritisch geweest over dit project. De staatssecretaris heeft het over doorpakken, terwijl er naar onze mening sprake is van doordrammen. Op het
moment dat de effectiviteit van dit project nog niet vaststaat, zeker in
relatie tot de peilvorming van het IJsselmeer, en er mogelijk sprake is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

4

een verkapte kruissubsidie aan ruimtelijke ontwikkeling, lees projectontwikkeling in de regio, vind ik dat het ook niet in het belang van de staatssecretaris is om, teneinde de regio te vriend te houden, er zo’n tempo mee
te maken. Ik weet overigens dat ik voor deze gedachte tot nu toe geen
meerderheid heb, hoewel ik bij de PvdA wel voortschrijdend inzicht
constateer waarbij ik de hoop uitspreek dat andere fracties ook volgen.
Nogmaals, het kan toch ook niet in het belang van de staatssecretaris zijn
om geld dat bedoeld is voor waterveiligheid in dit geval in de rivier dan
wel een nieuwe rivier te gooien?
Wat betreft de Heesseltsche Uiterwaarden gaat het om draagvlak voor de
inrichting van het uiterwaardengebied waarbij de discussie vooral gaat
over de vraag of gekozen moet worden voor natuurontwikkeling dan wel
voor het zo veel mogelijk respecteren van het oude cultuurlandschap. Ook
de SP-fractie heeft sympathie voor degenen die zeggen dat je niet al je
kaarten moet zetten op nieuwe natuur, maar dat je op een aantal plekken
ook ruimte moet geven aan het oude cultuurlandschap dat toch ook grote
kwaliteiten heeft.
Ook in Zutphen is sprake van een discussie onder de bevolking. Hoe gaat
de staatssecretaris daarmee om?
Een groot deel van de 100 mln. ontvangsttaakstelling moet komen uit
EU-subsidies. Wij constateren dat daarvan slechts een heel klein deel
binnen is, te weten 0,2 mln. op een verwachte taakstelling van 11 mln.
Denkt de staatssecretaris dat die 11 mln. nog binnenkomt of is dat bedrag
achteraf te positief ingeschat?
Hoe is het enorme verschil te verklaren ten aanzien van de aankoop van
de steenfabriek in De Tollewaard, te weten 13,8 mln. in plaats van 5 mln.?
Is dat indicatief voor verschillen tussen de taxatie in de projectraming en
de realisering van de aankopen? Als dat een trend is, hebben wij straks
een financieel probleem.
Al het grondverzet en het uitbaggeren van de rivieren dat in het kader van
dit project nodig is, levert ook de nodige discussie en problemen op
omdat je die bagger en grond ergens kwijt moet. Wat de SP-fractie betreft
zou het uitgangspunt moeten zijn dat die bagger en grond zo veel mogelijk in de buurt van de plek van herkomst benut worden voor dijkophoging
of buitendijkse landschapsontwikkeling. Het is zaak dat er niet te veel mee
gesleept wordt naar bijvoorbeeld oude zand- of grindgaten. In het algemeen is het draagvlak om die op te vullen namelijk ook niet zo groot.
De heer Koppejan (CDA): Voorzitter. Net als een deel van de oppositie
vinden wij dat er veel goed verloopt in het kader van het programma
Ruimte voor de Rivier. Wij hebben echter wel een paar kritische kanttekeningen bij de uitvoering in de praktijk.
Allereerst de financiën. In de brief van 6 april meldt de staatssecretaris dat
de reële prijsstijging van het programma groter is dan de prijscompensatie. In antwoord op vragen stelt de staatssecretaris dat naarmate het
programma Ruimte voor de Rivier verder evolueert van planstudie naar
realisatie het ook duidelijk zal worden of een lagere ontvangst vanuit
Europese subsidies ook leidt tot een financieel tekort. Kan de staatssecretaris inmiddels meer duidelijkheid geven over het al dan niet ontstaan van
een financieel tekort en hoe wordt dit eventuele tekort opgelost? Zal er in
de toekomst op zaken bezuinigd moeten worden? Zo ja, waar denkt de
staatssecretaris dan in eerste instantie aan? Wanneer wordt de Kamer
hierover dan nader geïnformeerd?
In hoeverre levert de scopewijziging met betrekking tot het niet uitvoeren
van de dijkverbetering Neder-Rijn/Gelderse Vallei een financiële meevaller
op en hoe groot is deze? Graag worden wij in een volgende voortgangsrapportage ook direct geïnformeerd over de financiële consequenties van
dergelijke scopewijzigingen.
Eenzelfde vraag hebben wij over de conclusie van het waterschap Rivierenland dat voor 5,8 km dijkvak van de totaal 58 km aan beoogde dijkver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

5

beteringen, geen dijkverbetering nodig is. Hoeveel levert dit aan financiële
meevallers op?
Dan Natura 2000. Twintig projecten in het kader van Ruimte voor de Rivier
zijn gelegen in Natura 2000-gebieden. Speelt het in de veertiende voortgangsrapportage genoemde toenemende risico van de onduidelijkheid
over de financiering van beheer en onderhoud ook bij de projecten die in
Natura 2000-gebieden worden gerealiseerd? Zo ja, is hierover afstemming
gezocht met betrokken partijen? Waarom worden tijdens de planstudies
geen afspraken gemaakt over de financiering van beheer en onderhoud?
Waarom worden deze afspraken voorafgaand aan de realisatiefase niet
opgenomen in een overeenkomst? Zo’n overeenkomst zou toch voorwaarde moeten zijn voor het starten van de realisatiefase? Wie is er
immers aansprakelijk voor de kosten van beheer en onderhoud als daarover geen afspraken zijn gemaakt?
Daarnaast krijgen wij signalen dat doelstellingen en wensen in het kader
van Natura 2000 in de praktijk soms botsen met het veiligheidsbelang.
Eisen vanuit het natuurdossier zouden ertoe kunnen leiden dat de PKB
Ruimte voor de Rivier en andere toekomstige waterveiligheidsprojecten
niet tijdig kunnen worden gerealiseerd, waardoor het risico ontstaat dat
de waterveiligheidsdoelstellingen niet op tijd worden gehaald. Ik refereer
hierbij aan de opmerking van collega Boelhouwer over stroperigheid.
Kloppen genoemde waarnemingen? Wij willen hier heel duidelijk stellen
dat bij de projecten inzake Ruimte voor de Rivier, ook al zijn ze gelegen in
Natura 2000-gebieden, het veiligheidsaspect en het veiligheidsbelang
altijd voorop dienen te staan en dat Natura 2000-doelstellingen en
-wensen hieraan ondergeschikt dienen te zijn. Graag een reactie van de
staatssecretaris.
In hoeverre kan de Crisis- en herstelwet voor de Ruimte voor de Rivierprojecten in Natura 2000-gebieden een versnelling betekenen, dit mede gelet
op de mogelijkheid die deze wet zal bieden om de natuurtoets te integreren in het tracébesluit?
In de veertiende voortgangsrapportage wordt in lijn met het advies van de
Deltacommissie vermeld dat waar mogelijk en kosteneffectief reeds maatregelen zullen worden genomen voor een afvoer van 18 000 kubieke
meter per seconde. In dat kader zijn wij als CDA positief over de bijdrage
van het Rijk voor de aanleg van de hoogwatergeul bij Kampen. Dit is een
voorbeeld van hoe er samengewerkt kan worden tussen de regio en het
Rijk om opgaven in het kader van Ruimte voor de Rivier te combineren
met de ruimtelijke ambities en de adviezen van de commissie-Veerman.
Ziet de staatssecretaris in de nabije toekomst nog meer mogelijkheden
om noodzakelijke maatregelen in het kader van de commissie-Veerman te
combineren met Ruimte voor de Rivierprojecten? Zo ja, aan welke
projecten wordt dan gedacht?
Wanneer neemt de staatssecretaris een beslissing over de zogenaamde
IJsselsprong bij Zutphen en welke randvoorwaarden voor cofinanciering
worden hierbij gesteld? Ziet de staatssecretaris mogelijkheden om net als
bij de dijkteruglegging bij Lent ook voor IJsseldelta-Zuid een zelfde rijksbesluit te nemen, dit om vertragingen in het vergunningentraject te voorkomen?
Ik heb ten slotte nog een tweetal specifieke vragen ten aanzien van twee
lopende projecten. Dat is in de eerste plaats de ontpoldering van de
Noordwaard. Waarom is hier gekozen voor twee uitstroomopeningen,
terwijl uit de MER (milieueffectrapportage) blijkt dat het ook mogelijk is
om aan de veiligheidsdoelstellingen te voldoen als er slechts één
uitstroomopening wordt gemaakt? Het verschil in waterstanddaling ter
hoogte van Gorinchem bij één of twee uitstroomopeningen is zeer klein
en de uitkomsten liggen in beide gevallen boven de 30 cm peilverlaging.
Een belangrijk voordeel is dat er bij één uitstroomopening veel minder
ontpolderd hoeft te worden. Naar schatting zo’n 1000 ha kostbare landbouwgrond kan behouden blijven. En daarmee zorgt deze variant voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

6

veel meer draagvlak in de regio en levert het ook nog eens een aanzienlijke kostenbesparing op, namelijk ca. 42 mln. De staatssecretaris zegt niet
gekozen te hebben voor één uitstroomopening, omdat daarmee de ruimtelijke kwaliteit minder zou worden. Wij zijn echter benieuwd wat onder
deze term wordt verstaan wanneer de nu gekozen variant ten koste gaat
van zo’n 1000 ha landbouwgrond. Kortom, op basis van welke feitelijke
gegevens en overwegingen heeft de staatssecretaris gekozen voor de
variant van twee uitstroomopeningen? Is zij bereid om alsnog de variant
van één uitstroomopening serieus te laten onderzoeken als mogelijk alternatief?
Ik noem voorts het project Veessen-Wapenveld. De wijze waarop een
aantal zaken is afgehandeld in dit project, roept de nodige vragen op. De
staatssecretaris spreekt op blz. 11 van de voortgangsrapportage over het
succes van het programma dankzij het kweken van regionaal draagvlak.
Zij kan daarbij nooit de gemeente Heerde hebben bedoeld. Nieuwe
inzichten gedurende het proces werden uiterst slecht gecommuniceerd
met de bewoners en de gemeenteraad, met als gevolg dat een groot deel
van de klankbordgroep is opgestapt. Er is met name onrust ontstaan over
het besluit van het projectteam dat de overstromingsfrequentie bepaald
wordt op de duur van – let wel – één mensenleven. Voor de bewoners,
maar ook voor de CDA-fractie, is dat een uiterst vaag begrip. Wordt
hiermee 50, 60 of 70 jaar bedoeld? De bewoners en de raad pleiten voor
een heldere norm van 1 keer in de 100 jaar. Waarom is hier niet voor
gekozen? En wanneer komt meer concrete informatie beschikbaar over de
te kiezen variant? Ook de schaderegeling roept bij veel boeren terechte
weerstand op. Er wordt voor veel opstallen en grond een prijs betaald op
basis van de huidige waarde. Maar als je moet verhuizen, als je nieuwe
grond moet aankopen en stallen moet bouwen, ben je vele malen duurder
uit, met als logisch gevolg dat veel agrariërs niet vrijwillig weggaan. Ik
hoor graag een reactie van de staatssecretaris op dit punt.
De heer Boelhouwer (PvdA): Wat bedoelt de heer Koppejan met de
laatste opmerking? Bedoelt hij dat gewoon betaald moet worden wat er
gevraagd wordt? Bedoelt hij dat de prijs moet worden betaald die bij
onteigening aan de orde is?
De heer Koppejan (CDA): Het CDA vindt dat je tot het uiterste moet gaan
om er gezamenlijk uit te komen. Onteigening heeft niet onze voorkeur. Dat
is ook de reden dat ik eigenlijk een beroep doe op de staatssecretaris om
de boeren toch nog wat tegemoet te komen, omdat wat nu aangeboden is
terecht als heel erg laag wordt ervaren.
De heer Boelhouwer (PvdA): Dat vinden wij toch allemaal? Het is toch
niet het recht van het CDA alleen om dat te vinden? Als je boeren vraagt
om plaats te maken voor een nationaal belang – dat is in dit geval aan de
orde – dan ga je er inderdaad van uit dat die boeren op een redelijke en
ruimhartige manier behandeld worden. Dat is toch altijd het uitgangspunt
geweest? Hebt u dan signalen dat dat hier niet het geval is?
De heer Koppejan (CDA): Ik ben allereerst blij dat wij het weer zo met
elkaar eens zijn. Ik krijg inderdaad signalen dat de boeren het gevoel
hebben dat zij niet de prijs krijgen die ze nodig hebben om elders op een
zelfde manier hun bedrijf te kunnen voortzetten. Dat is het punt.
De voorzitter: Ik geef het woord aan de staatssecretaris voor haar
antwoord in eerste termijn. Ook in deze ronde sta ik twee interrupties per
fracties toe.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter. Ik wil allereerst de Kamerleden bedanken voor de lovende woorden over het project Ruimte voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

7

de Rivier. Er zijn natuurlijk altijd vragen en er is ook altijd kritiek mogelijk.
Die is vandaag ook geuit. Maar het is waar dat het in het algemeen een
heel goed lopend project is, terwijl het erg ingewikkeld is en er veel
verschillende regionale overheden en betrokkenen zijn. Ik geef die complimenten graag door aan de projectleiding van Ruimte voor de Rivier.
Met het uitvoeren van de PKB Ruimte voor de Rivier kunnen de rivieren in
2015 voldoende water afvoeren en voldoen wij aan de wettelijke eisen.
Met het Deltaprogramma kijken wij ook naar de toekomst. De maatregelen
van Ruimte voor de Rivier vormen de basis voor het uitwerken van de
wateropgave voor de langere termijn.
Ik heb hier nog inleidende teksten voor me, maar ik denk eigenlijk dat het
het handigst is om te spreken naar aanleiding van de gestelde vragen.
Dan komt alles vanzelf voorbij. Er zijn vragen gesteld over de financiën.
Op dit moment sluit de raming op het beschikbare budget van 2,3 mld.
met een bandbreedte van 30%. Dat is natuurlijk een grote bandbreedte,
maar in deze fase van het programma is dat wel een normale bandbreedte. Pas na aanbesteding is bekend hoe duur maatregelen echt zullen
zijn. De heer Koppejan heeft gevraagd of er na de vorige voortgangsrapportage inmiddels al meer helderheid is. Nee, in feite is de situatie nog
steeds niet zover dat wij daar meer over kunnen zeggen dan wat wij nu
doen. De heer Koppejan heeft voorts gewezen op de melding dat er een
verschil is tussen de reële prijsstijging en de prijscompensatie. Dat is
waar. Het is expliciet aan de Kamer gemeld. Bij alle infrastructurele
projecten is overigens sprake van dat verschil. Dat heeft te maken met het
feit dat met verschillende parameters gerekend wordt.
Natuurlijk probeer ik door sober en doelmatig ontwerpen voldoende
ruimte in het projectbudget over te houden om mogelijke tegenvallers op
te vangen. De prijzen van vastgoed, die eerder stegen, zijn nu inderdaad
gestabiliseerd. De economische crisis heeft ook een dempend effect op de
prijzen van de aanbestedingen, dus ook daarom is het heel moeilijk om te
zeggen welke kant het op zal gaan. Wij hebben een tijd gehad van grote
opwaartse druk, terwijl er het laatste jaar sprake is van een afname van de
kosten. Wij zullen echt verder moeten zijn voor we meer helderheid
kunnen geven over het verschil tussen de geraamde en de werkelijke
kosten. In de komende twee jaar zal er helderheid komen over de daadwerkelijke mee- en tegenvallers.
De heer Jansen heeft gevraagd of ik verwacht de geraamde ontvangsten
uit EU-subsidies te realiseren. Ook anderen hebben daar vragen over
gesteld. Het programma kent een ontvangstenraming van 100 mln. Voor
een deel zouden die ontvangsten gerealiseerd moeten worden uit
EU-subsidies. Maar goed, wij denken dat het lager zal zijn. Natuurlijk, je
hebt een groot budget waarin een gedeelte afkomstig uit EU-subsidies is
voorzien. Je weet ook altijd dat je er niet zeker van kunt zijn dat je krijgt
wat je hoopt van Europa te ontvangen. Er wordt voortdurend geprobeerd
om zo sober mogelijk te ontwerpen. Dus als het minder zou worden, dan
denk ik niet dat dit een groot probleem zal zijn.
De heren Koppejan en Boelhouwer hebben gevraagd wanneer afspraken
worden gemaakt over beheer en onderhoud. De heer Koppejan zei: er
wordt toch geen realisatieproject ondertekend als er geen afspraken zijn
gemaakt over beheer en onderhoud. Dat is een behartigenswaardige
opmerking. En dat gebeurt ook niet. Er worden afspraken gemaakt over
financiering van beheer en onderhoud bij het projectbesluit. Dat is SNIP 3
(Spelregelkader Natte Infrastructuurprojecten) voorafgaand aan de realisatiefase. Die afspraken worden ook vastgelegd in een overeenkomst. Dus
wanneer gerealiseerd wordt, is ook helder hoe en door wie beheer en
onderhoud geregeld wordt.
De heer Koppejan heeft gevraagd in hoeverre de Crisis- en herstelwet
voor de «Ruimte voor de Rivier»-projecten in Natura 2000-gebieden een
versnelling kan betekenen. De Crisis- en herstelwet zal begin 2010 van
kracht worden. De winst voor het programma Ruimte voor de Rivier zit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

8

niet in de wijziging van de Tracéwet, omdat de maatregelen via de waterwetgeving en de Wet ruimtelijke ordening en niet via de Tracéwet worden
opgenomen. Er is wel winst te boeken met andere elementen uit de Crisisen herstelwet. Zo worden sommige doorlooptijden verkort, zoals de
beslistermijnen voor de rechter. Dat kan natuurlijk ook voor Ruimte voor
de Rivier een versnelling betekenen.
De heer Koppejan heeft een belangrijk deel van zijn bijdrage gewijd aan
de doelstelling van Natura 2000. Hij heeft gevraagd of die doelstelling in
de praktijk niet botst met veiligheid. Hij zei: het is toch zo dat het veiligheidsbelang voorop moet staan in «Ruimte voor de Rivier»-projecten, ook
als het één van de twintig Natura 2000-gebieden is. Dat is inderdaad zo.
De veiligheid gaat bij Ruimte voor de Rivier boven natuur. Dat is het
uitgangspunt van het programma Ruimte voor de Rivier. Het realiseren
van Natura 2000-doelen mag niet ten koste gaan van het veiligheidsbelang, maar het is niet altijd gemakkelijk, getuige de huidige natuurwetgeving, om te komen tot op elkaar afgestemde doelstellingen. Daar wordt
over gesproken, daar is ook overeenstemming over, maar het is een
lastige materie om die twee goed op elkaar af te stemmen. Het uitgangspunt is dat de veiligheid bovenaan staat. De heer Koppejan heeft ook een
opmerking gemaakt over het beheer van de natuur. Als het gaat om de
waterveiligheid in een agrarisch gebied, dan vragen wij van de beheerder,
dus de boer, om dat beheer voor zijn rekening te nemen. Dan is het niet
meer dan redelijk om ook in een natuurgebied van de beheerder van dat
natuurgebied te vragen het beheer en onderhoud voor zijn rekening te
nemen. RWS (Rijkswaterstaat) doet dat waar hij beheerder is en in andere
gevallen ligt het soms lastig. Daarom ben ik van plan om in de Waterwet
een wijziging op te nemen om beheerders te kunnen aanspreken op hun
plicht om beheer en onderhoud op een goede manier voor hun rekening
te nemen.
De heer Koppejan heeft ook gevraagd waarom bij de ontpoldering van de
Noordwaard niet is .. Ik merk opeens dat ik alleen maar vragen van de
heer Koppejan aan het beantwoorden ben, terwijl anderen toch ook heel
veel vragen hebben gesteld. Tegen hen kan ik zeggen: geen zorgen, alle
vragen zullen worden beantwoord.
De voorzitter: Met sinterklaas hebben wij dat gevoel ook wel eens. Dan
krijgen sommige mensen te veel cadeautjes ten opzichte van anderen.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Maar dit zijn geen cadeautjes! Het
zijn verhelderingen.
De heer Koppejan heeft gevraagd waarom er bij de ontpoldering van de
Noordwaard is gekozen voor twee uitstroomopeningen, terwijl uit de MER
blijkt dat ook met één uitstroomopening kan worden volstaan. Dat zou ook
minder landbouwgrond vragen. De variant met één uitstroomopening is
inderdaad in de MER aan de orde gekomen, ook omdat er in de MER
natuurlijk altijd ook alternatieven moeten worden getoond. Uit de MER
blijkt dat het voordeel van deze variant een kostenbesparing oplevert die
niet opweegt tegen de nadelen. Het gaat hierbij om de veiligheid op
termijn. Bij een verdere uitwerking van het voorkeursalternatief is
gebleken dat het zonder de tweede uitstroomopening niet mogelijk is om
de taakstelling van de waterstanddaling van 30 cm in 2015 te halen.
Daarmee wordt de keuze voor twee uitstroomopeningen nog eens bevestigd.
Ik wil hier nog wel de volgende opmerking bij maken. De heer Koppejan
zegt dat één uitstroomopening – wat ik trouwens een buitengewoon
vervelend woord vind om zo vaak uit te spreken – 1000 ha zou schelen.
Wij hebben het nog eens bekeken, maar het scheelt maar 20 ha. De 1000
ha is echt heel wat meer dan wat wij berekend hebben. Nogmaals, ook bij
verdere uitwerking is gebleken dat het zonder die tweede uitstroomopening niet kan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

9

Ik ben toe aan de verschillende gebieden die door de leden aan de orde
zijn gesteld. Veel woordvoerders hebben gesproken over VeessenWapenveld. Er wordt gezegd dat een groot deel van de klankbordgroep is
opgestapt en dat er sprake is van slechte communicatie. Voorts wordt
gevraagd waarom er is gekozen voor een overstromingsfrequentie van
één keer in een mensenleven. Het is toch niet de gewoonte in de waterwereld om met zulke wat ongrijpbare aantallen te werken? Wij rekenen alles
tot achter de komma uit, waarom hier dan niet? De provincie Gelderland
is de trekker van de maatregelen. Die is op dit moment bezig met de voorbereiding van de variantenkeuze. Ik zal eind dit jaar of begin volgend jaar
dat besluit nemen. Dat is dus al op heel korte termijn. De provincie Gelderland is trekker en gaat nu uit van een overstromingsfrequentie van eens in
de 70 jaar. De vertaling van een mensenleven is dus 1:70. Er is gezegd dat
een groot deel van de klankbordgroep is opgestapt. De heer Jansen heeft
gezegd dat ik dat draagvlak toch niet helemaal van me weg kan schuiven,
dat ik niet kan zeggen: dat is iets van de regio. Dat ben ik met hem eens.
Daarom ben ik in juni in Veessen geweest, nadat ik ook gehoord had dat
ze uit de klankbordgroep waren gestapt. Ik heb met hen een gesprek
gehad en ik heb ook de provincie opgeroepen om de boeren erbij te
blijven betrekken. Ik moet overigens zelf zeggen dat ik aan dat bezoek aan
Veessen-Wapenveld wel een heel goede herinnering heb overgehouden.
Ik heb gemerkt dat gewoon uitleggen en heldere communicatie inderdaad
buitengewoon plezierig en goed kunnen werken. Daarom heb ik ook bij
die gelegenheid de provincie nog eens opgeroepen om vooral het contact
te blijven zoeken, het contact te blijven houden en in te zetten op, zoals
verschillende sprekers ook al hebben gezegd, steeds weer opnieuw
uitleggen en duidelijk maken wat de achtergrond van de maatregelen is.
Er zijn vragen gesteld die nog meer ingaan op de bezwaren van de boeren
bij Veessen-Wapenveld. Daarbij gaat het om de schaderegeling en de
mogelijkheid om schadevergoeding te krijgen. De heer Koppejan heeft
gezegd dat mensen wel een bedrag krijgen voor hun boerderij, maar dat
dit bedrag niet voldoende is om een andere boerderij te kopen. Bedrijven
worden aangekocht tegen binnendijkse waarde, maar er wordt ook actief
gezocht naar andere bedrijven voor de boeren en die worden hun ook
aangeboden. Er wordt dus niet alleen gezegd: we kopen je bedrijf op
tegen een goede prijs, tegen de binnendijkse waarde. Maar er wordt ook
actief gekeken waar een boer naartoe zou kunnen gaan. Er worden ook
actief boerderijen aangeboden. Er is met een aantal bedrijven al overeenstemming over aankoop. Dat betreft drie van de zes bedrijven die in de
geul in Veessen-Wapenveld zitten. Daar is al overeenstemming mee
bereikt.
Dan is er nog de schaderegeling. Zonder nu precies op de details van die
schaderegeling in te willen gaan, er is bij de start van het project Ruimte
voor de Rivier gezegd dat er een ruimhartige schadevergoeding zou
komen. Dat is nog door de vorige staatssecretaris toegezegd. Ik heb dat
sinds mijn aantreden ook verschillende malen herhaald. Het streven is
echt geweest om ervoor te zorgen dat er voor de mensen die voor het
algemeen belang toch in de heel vervelende positie komen dat zij hun
huis en haard moeten verlaten en maar ergens anders verder moeten
boeren of met lasten geconfronteerd worden als ze daar blijven wonen,
wel een royale schadevergoeding moet komen. Naar mijn mening is de
schadevergoeding waartoe besloten is, waar trouwens ook de Kamer mee
ingestemd heeft, een royale schadevergoeding. Die is ruimhartiger dan de
normale door V en W uitgekeerde schadevergoeding.
De heer Jansen heeft een opmerking gemaakt over een stijging van de
kosten voor de aanschaf van een steenfabriek in Elst van 6 mln. naar
13 mln. Het antwoord op deze vraag is dat de aanschaf van de steenfabriek 6 mln. heeft gekost en dat het afgraven van het terrein en dergelijke,
dus bijkomende dingen, 7 mln. heeft gekost. Dat brengt het totaal dus op
13 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

10

De heer Jansen (SP): Ik heb mijn opmerking gebaseerd op het accountantsrapport, pagina 14, waar dit onder het kopje «budgetbewaking»
gesignaleerd wordt. Dat betekent dat dit volgens de accountant een
opmerkelijke kostenoverschrijding is. Kortom, is de gebruikte raming
adequaat, ook op andere punten? Ik heb het meer gebruikt als een voorbeeld. Als dat gat vaker zo groot wordt, dan hebben wij straks natuurlijk
een flink probleem.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ja. Ik kan me voorstellen dat de heer
Jansen die opmerking maakt. Ik heb zijn vraag opgevat als een vraag om
uitleg waarom die kosten zijn opgelopen tot 13 mln. en hoe het mogelijk is
dat de aankoop van een steenfabriek opeens zoveel duurder wordt. Ik heb
die verklaring zojuist gegeven.
Nogmaals, er is een raming en er is een bandbreedte van 30% naar boven
en naar beneden. Er wordt zo goed mogelijk geraamd en wij moeten een
tijd verder zijn om te kunnen bekijken of inderdaad binnen die raming
gebleven kan worden. Het liefst zouden wij dan natuurlijk die raming 30%
naar beneden bijstellen. Dat willen wij allemaal het liefst. Daar wordt echt
zorgvuldig en goed naar gekeken. Ik weet ook dat in de regio meegewerkt
wordt om zo zuinig mogelijk te ontwerpen. Er is dus geen tendens van
«hoe duurder, hoe beter». Er is echt een tendens om met elkaar te
bekijken hoe wij dit goed en verantwoord maar ook zo zuinig mogelijk
kunnen aanleggen.
De heer Boelhouwer heeft een opmerking gemaakt over de Overdiepse
Polder. Hij vindt het ontzettend jammer dat het zo lang duurt voordat een
idee uitgewerkt wordt dat al in 2000 is ontstaan. Ik weet dat de heer Boelhouwer er ook persoonlijk bij betrokken is en heel goed weet hoe lang dit
project al loopt. Overal is echter wel een verklaring voor te geven; alles
kan worden uitgelegd. Het is inderdaad stroperig. Ik ben er tot mijn
verdriet ook achter gekomen dat de overheid soms stroperig werkt. Soms
zie je ook echt niet hoe dat sneller kan. Daarbij blijft natuurlijk wel staan
dat de Overdiepse Polder een van de eerste projecten is die echt gerealiseerd worden. Het project is nog steeds koploper. Nu kan de heer Boelhouwer zeggen dat dit dan heel erg sneu voor die andere projecten is, die
blijkbaar ook zo lang duren, maar er wordt echt zo snel mogelijk gewerkt.
Soms kunnen dingen niet anders.
Verschillende sprekers hebben aangegeven dat ze de keuze voor de hoogwatergeul bij Kampen een goede vinden. De heer Jansen heeft mij
gevraagd die keuze nog eens uit te leggen. Het kabinet wil meewerken
aan een geul bij Kampen, omdat door meer ruimte voor de rivier de kans
op overstroming afneemt en er ook in de toekomst aan wettelijke veiligheidseisen kan worden voldaan. Nu is er de mogelijkheid om de aanleg
van de geul te combineren met een regionaal en ruimtelijk gewenste
gebiedsontwikkeling. Aanleg op dit moment heeft een maatschappelijke
meerwaarde, garandeert ruimte voor water en is goedkoper dan aanleg
over tien à dertig jaar. De geul behoudt zijn nut bij een hoger IJsselmeerpeil en strengere normen. Daar hebben alle woordvoerders naar
gevraagd: je neemt dat besluit over Kampen nu wel, maar als we nu inderdaad besluiten tot een hoger IJsselmeerpeil, voldoet het dan nog? Naar
dat specifieke punt heeft Rijkswaterstaat onderzoek gedaan, omdat het
een belangrijke voorwaarde was. Als je iets in één keer goed wilt hebben,
moet het ook in één keer goed zijn en dan wil je niet door een later besluit
nog eens een aanpassing moeten doen. Rijkswaterstaat heeft het onderzocht en is tot de conclusie gekomen dat een hoger peil van het IJsselmeer geen invloed heeft op dit plan.
De heer Jansen (SP): Ik heb niet in zijn algemeenheid gevraagd om het
nog eens uit te leggen. Nee, ik heb gezegd wat het CPB heeft gezegd. Ik
citeer: «Het nu versneld uitvoeren van een bypass, naast de zomerbedverdieping, voldoet niet aan de voorwaarde van effectiviteit en lijkt gelet op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

11

alle genoemde onzekerheden ook niet efficiënt». Het is overigens nog veel
erger. De heer Boelhouwer maakte zich zorgen over de peilopzet van het
IJsselmeer, maar op pagina 55 zegt het CPB, het officiële adviesorgaan
van de staatssecretaris, ...
De voorzitter: De staatssecretaris geeft aan dat ze net met dat punt wilde
beginnen, omdat ze het eerst even algemeen wilde inleiden, maar maakt u
uw vraag even af.
De heer Jansen (SP): Misschien dat de staatssecretaris dan gelijk dit punt
kan meenemen. De heer Boelhouwer zegt dat rekening gehouden moet
worden met die anderhalve meter. Daar zegt het CPB het volgende over:
«Sowieso voldoen de in de KBA besproken bypassprojecten 1a en 1b niet
aan de ontwerpeis in het Nationaal Waterplan dat, totdat het kabinet uiterlijk in 2015 een beslissing heeft genomen over het IJsselmeerpeil, alle
nieuwe projecten rekening moeten houden met een peilopzet van 1,5
meter. Het plan is gedimensioneerd op +0,5 meter en houdt rekening met
een latere verhoging tot 1 meter. Het Waterdienst (RWS) rapport bevestigt
de reeds in de voorlopige beoordeling getrokken conclusie dat het om
waterstaatkundige redenen niet zeker is of aan de voorwaarde van effectiviteit van het direct aanleggen van de bypass is voldaan». Dat lijkt me
toch vrij duidelijk.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Het citaat is inderdaad helder en
duidelijk, maar het staat wel op wat gespannen voet met het onderzoek
van Rijkswaterstaat, waarin gesteld wordt dat ook als wordt besloten tot
een peilstijging van 1,5 meter, dat voor deze hoogwatergeul geen
gevolgen heeft waardoor hij aangepast moet worden. We kunnen hier
natuurlijk op een aantal citaten ingaan en ik kan me heel goed voorstellen
dat de heer Jansen graag mijn commentaar hierop wil, omdat het nogal
niet niks is wat er staat. Dat ben ik met hem eens. Ik stel voor dat ik schriftelijk op de door hem genoemde citaten inga. Ik zal daarbij de hele beoordeling van het CPB meenemen. Ik kan me voorstellen dat de heer Jansen
en anderen mijn commentaar hierop willen horen.
De heer Jansen (SP): Dat is heel positief en wij maken graag gebruik van
het aanbod. Ik zou dat antwoord dan wel graag snel krijgen, omdat ik
overweeg om een motie in te dienen op dit punt. Uiteraard houd ik daarbij
rekening met de reactie van de staatssecretaris. Wat in het CPB-rapport
staat is hoogst ernstig. Ik ben dus benieuwd naar de reactie en ik ontvang
die graag snel, dan kunnen we er nog iets mee doen.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Dat is heel mooi. Ik hoop natuurlijk
dat mijn reactie helderheid kan bieden en de heer Jansen het vertrouwen
kan geven dat er echt niet over één nacht ijs is gegaan. Het geheel van
deze «in één keer goed» is voor het Rijk 30 mln. voordeliger dan het in
twee keer inrichten. Een andere belangrijke reden waarom is besloten tot
de hoogwatergeul is dat de ruimtelijke wensen van Kampen nu in één
keer gerealiseerd kunnen worden en dat niet in twee keer hoeft te
gebeuren.
De heer Boelhouwer en mevrouw Neppérus hebben gevraagd waarom ik
niet wacht op duidelijkheid over een nieuw IJsselmeerpeil. Ik ben daar
zojuist op ingegaan. Ik heb gezegd dat er door Rijkswaterstaat onderzoek
is gedaan. Ik zal daarop in mijn brief terugkomen.
De heer Boelhouwer heeft ook gevraagd wanneer er helderheid is over de
vraag of de 1,5 meter IJsselmeerpeilverhoging er komt. In het Nationaal
Waterplan heb ik geschreven dat ik daarover in elk geval voor 2015 een
besluit wil nemen. Ik zeg dat nog eens met nadruk, omdat de Deltacommissie het probleem van de zoetwatervoorziening heel helder aankaart.
De commissie zegt dat we daar naar een oplossing moeten zoeken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

12

doet als voorstel een verhoging van het IJsselmeerpeil met 1,5 meter. Wij
gaan natuurlijk wel heel goed de gevolgen van het voorstel in kaart
brengen en ook onderzoeken of het probleem van de zoetwatervoorziening mogelijk op een andere, misschien minder ingrijpende, manier kan
worden opgelost. Juist omdat we dit serieus en goed willen aanpakken,
wil ik daar in 2015 een beslissing over nemen.
Mij is gevraagd of ik in de nabije toekomst meer mogelijkheden zie om
noodzakelijke maatregelen in het kader van de commissie-Veerman te
combineren met Ruimte voor de Rivier, zoals we in Kampen doen. Dat kan
op niet zo heel veel plekken, maar bij de twee dijkverleggingen bij
Zutphen zou het mogelijk wel kunnen.
Door de heer Boelhouwer is de vraag gesteld wanneer ik een beslissing
neem over de IJsselsprong bij Zutphen en welke randvoorwaarden daarbij
worden gesteld. Tijdens het BO (bestuurlijk overleg) MIRT (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport) Oost heb ik de regio laten
weten dat ik positief ben over het combineren van twee dijkverleggingen
en de aanleg van de buitendijkse geul. Het uiteindelijke besluit neem ik
eind dit jaar, begin volgend jaar. Dat is een SNIP 2a-besluit over de voorkeursvariant. Het gebeurt eind dit jaar, begin volgend jaar, dus op heel
korte termijn. We zitten natuurlijk met het kerstreces, maar het is echt op
korte termijn.
De heer Koppejan heeft gevraagd of de scopewijziging van het niet
uitvoeren van de dijkverbetering leidt tot financiële meevallers en zo ja,
hoe groot die zijn. Er is ook nog een vraag over het niet uitvoeren van 5,8
kilometer dijkvak. Het niet uitvoeren van enkele maatregelen levert een
financiële meevaller op van in totaal zo’n 4 mln.; dat is 2 mln. voor de
dijkverbetering en 2 mln. voor het niet uitvoeren van het dijkvak. Dat geld
zal binnen het totale budget blijven. Dit is een meevaller en wij zijn daar
natuurlijk allemaal heel blij mee, maar jammer genoeg zijn er ook altijd
tegenvallers. Daarvoor kun je de meevallers op een ander project heel
goed gebruiken.
Mevrouw Neppérus heeft vragen gesteld over Volkerak-Zoommeer. Haar
vragen richten zich vooral op de zoetwatervoorziening. Als mevrouw
Neppérus het goed vindt, zou ik daar graag op willen terugkomen tijdens
het MIRT-overleg.
Mevrouw Neppérus (VVD): Akkoord.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik heb hier nog een vraag van de
heer Jansen. Is het mogelijk om zo veel mogelijk grond te benutten
binnen het programma? Dat is het beleid van de PKB. Er wordt 35%
binnen de projecten benut, bijvoorbeeld bij dijkaanleg, en 35% vindt een
overig nuttig gebruik elders. Dat betekent dat 70% van de grond wordt
benut binnen het programma Ruimte voor de Rivier.
Voorzitter, ik ben aan het eind van mijn beantwoording gekomen.
De voorzitter: De heer Jansen heeft twee vervolgvragen niet benut en
krijgt daarom nog een interruptie.
De heer Jansen (SP): Dank voor deze coulance, voorzitter. Het is mooi dat
het uitgangspunt is dat zo veel mogelijk uitkomende bagger en grond
wordt hergebruikt op de locatie. Het is nu 70%; wat mij betreft is het
streven 100%. Het gaat er vooral om dat de bagger die terechtkomt in de
oude zandwinputten op veel verzet stuit in de regio’s. Dat moeten we dus
proberen te vermijden. Is dat ook het uitgangspunt van de staatssecretaris? Hoe denkt zij die 70% nog verder omhoog te kunnen brengen?
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Het is een mooie vraag. Ik moet over
de zandwinputten even ter rechter zijde overleggen. Ik kom daar in tweede
termijn op terug.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

13

De voorzitter: Er komt in januari nog een bagger-AO. We hebben dat
speciaal voor de staatssecretaris uitgesteld.
Ik neem aan dat er behoefte bestaat aan een korte tweede termijn. De heer
Boelhouwer krijgt als eerste het woord.
De heer Boelhouwer (PvdA): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor
de beantwoording. Ik zou zeggen: veel succes met het de vaart erin
houden. Het zou goed zijn als de voortgang door het ministerie eens naar
buiten toe in beeld gebracht zou worden. Ruimte voor de Rivier is namelijk wel hét project waarmee je zichtbaar maakt dat je Nederland voor de
komende eeuwen aan het klaarmaken en inrichten bent. Het is echt het
project dat staat voor duurzaamheid en voor het voortbestaan van dit
land. Zeker met de beslissingen die we in het kader van Veerman moeten
gaan nemen, kan niet vaak genoeg worden opgemerkt dat dit zichtbaar
kan maken hoe belangrijk Veerman is.
Mevrouw Neppérus (VVD): Voorzitter. Ik wil de staatssecretaris danken
voor haar antwoorden. Ik heb nog twee punten. Ik begrijp dat het besluit
over de IJsselsprong er komt. Dat lijkt me op zichzelf goed, maar gegeven
alle gevoeligheden moet ook even bekeken worden hoe het zit met landbouwgronden die daar zouden verdwijnen. Ik wil er best op vertrouwen
dat het goed gaat, maar we moeten er toch oog voor hebben.
Over Kampen en de bypass zeg ik maar gewoon eerlijk dat ik geschrokken
ben van bladzijde 147 en volgende van het CPB-rapport. Ik ben blij dat de
staatssecretaris met een brief komt. Dat lijkt me heel goed, maar ik zeg er
eerlijk bij dat dit mij aan het denken zet. Ik wacht de brief af.
De heer Jansen (SP): Voorzitter. Dank aan de staatssecretaris voor de
beantwoording. Overigens heeft ook de SP-fractie waardering voor de
vooruitgang die er met het project wordt geboekt. Het streven om met
draagvlak te werken is natuurlijk prima. Bij Zutphen draait het niet alleen
om het draagvlak onder de boeren, maar ook om het draagvlak onder de
bevolking van de stad. Er is veel oppositie tegen de bouw aan de andere
kant van de IJssel. Op dat aspect heeft de minister nog niet gereageerd.
Dan het no-regretkarakter van Ruimte voor de Rivier. De heer Boelhouwer
zei in eerste termijn dat we waar mogelijk moeten proberen om de 18 000
kuub mee te nemen. Ik heb het nog even nagekeken: die 18 000 kuub is
volgens de commissie-Veerman niet in 2050, maar in 2100. Dat is over
bijna 100 jaar. En wat is no regret? Ik geef nog één citaatje uit het rapport
van het CPB, dat is toegepast op de maatregelen in Kampen, maar dat ook
algemeen geldt: «Het feit dat een maatregel andere toekomstige maatregelen niet hoeft te belemmeren, betekent niet dat deze maatregel een
no-regretmaatregel is. Voor die kwalificatie is vereist dat de maatregel
robuust is in alle redelijk denkbare scenario’s. De mening van de Waterdienst is dat de bypass niet robuust is, niet eens qua ligging». Dat is
toegepast op dit project en ik vind het inderdaad erg verontrustend, maar
misschien kan de staatssecretaris ingaan op mijn algemene vraag: vindt
zij ook dat no-regretmaatregelen onder alle scenario’s nog steeds zin
moeten hebben, zodat wij geen geld aan het weggooien zijn?
De heer Koppejan (CDA): Voorzitter. Ook ik wil de staatssecretaris hartelijk danken voor de uitgebreide beantwoording. Ik sluit me ook aan bij alle
andere complimenten die door mijn collega’s zijn gemaakt. Ik vind de
beantwoording over de Noordwaard jammer; ik zal daar nog eens goed
naar kijken.
De staatssecretaris is heel duidelijk over Natura 2000, maar dit is een
discussie die de komende tijd nog wel door zal gaan. Dat maakt het
gewenst dat we als Kamer heel duidelijke uitspraken doen over het feit dat
veiligheidsbelang altijd moet prevaleren boven de belangen van Natura
2000. Ik overweeg op dit punt nog met een motie te komen. Ik kan dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

14

doen in een VAO of tijdens het debat over het MIRT. Dat is nog een zaak
van nader overleg.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Voorzitter. Ik begin bij de eerste
spreker. De heer Boelhouwer zegt dat Ruimte voor de Rivier echt zichtbaar
maakt dat Nederland werkt aan de toekomst. Hij vindt het jammer dat dit
zo weinig naar buiten komt. Daar zou meer op kunnen worden ingezet.
Dat is een heel goede suggestie, die ik ter harte neem. Hij maakte ook de
opmerking dat Nederland toch moet weten hoe belangrijk Veerman is. Ik
begrijp dat hij daarmee het rapport van de commissie-Veerman bedoelde,
maar voor mij klonk het uit de mond van een PvdA-Kamerlid over een
voormalig CDA-minister erg plezierig.
De heer Boelhouwer (PvdA): Lokt u mij nu uit om te zeggen dat een
betere er niet geweest is?
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik hoor het u zeggen; ik zeg daar
verder niets over! Het is echter zeker zo dat Ruimte voor de Rivier een
uitstekende manier is om te laten zien dat wij rekening houden met de
toekomst van ons land.
Mevrouw Neppérus zegt nog eens dat zij lovende woorden heeft
gesproken over de bypass bij Kampen, maar dat zij schrikt van de citaten
die de heer Jansen aanhaalt uit het CPB-rapport. Ik heb de Kamer daarover een brief toegezegd. Ook ik wil er echt goed naar kijken. Ik zal de
Kamer helder informeren over onze reactie erop. De heer Jansen vroeg in
zijn tweede termijn: no regret betekent toch alle scenario’s? Ja, dat is
natuurlijk wel de bedoeling. Als je weet dat er sprake is van 1,5 meter
peilverhoging IJsselmeer zul je, als je een «één keer goed»-maatregel
neemt als de bypass Kampen, mee moeten nemen of de 1,5 meter peilstijging daar invloed op heeft, ook al weten wij nu nog niet of we tot de
bypass besluiten. Wij hebben dat gedaan. Rijkswaterstaat heeft daar
onderzoek naar gedaan. Ik zeg de Kamer echter toe dat ik op korte termijn
een reactie op het CPB-rapport stuur.
De heer Jansen vindt het mooi dat ik bij de boeren op bezoek ben
geweest, maar zegt dat er in Zutphen vooral veel verzet is tegen de
woningbouw aan de overkant. Dat is een plan van de gemeente dat
samenhangt met Ruimte voor de Rivier, maar natuurlijk niet in eerste
instantie met de veiligheid te maken heeft. Ik ben bij de boeren in
Veessen-Wapenveld geweest om uit te leggen waarom het echt nodig
was, om meer helderheid te geven over de schaderegeling en om hun
begrip te vragen voor de maatregelen. Als het gaat om een woningbouwproject dat de gemeente Zutphen plant omdat daar een Ruimte voor de
Rivierproject is, ben ik toch geneigd om in eerste instantie de verdediging
van zo’n woningbouwproject over te laten aan de gemeenten die dat
voorstellen. Mochten daar echter vragen zijn over de waterveiligheid en
over wat wel en wat niet, dan ben ik natuurlijk graag bereid om ook naar
Zutphen af te reizen. Zoals ik al zei, vind ik het belangrijk om ook zelf mee
te werken aan het draagvlak onder de bevolking.
De heer Jansen (SP): Ik ben het helemaal met de staatssecretaris eens dat
zij niet de woningbouwlocatie hoeft te verdedigen. Wat wel speelt, en dat
lijkt een beetje op de situatie in Kampen, is dat er mogelijkerwijs sprake is
van een soort kruissubsidie vanuit de waterveiligheid naar gebiedsontwikkeling. Ik zie de staatssecretaris haar hoofd schudden, maar wij zitten er
om te bekijken of dit het geval is. Ik ben er dus benieuwd naar. Ik heb het
rapportje van het CPB over Kampen gekregen, maar ik begrijp dat het CPB
zestien projecten heeft bekeken. Misschien zit het project in Zutphen er
ook wel bij. Dat ga ik nu uiteraard even nakijken. Ook op dit punt vind ik
echter dat de staatssecretaris haar taak zuiver moet zien. Zij staat voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

15

waterveiligheid: geen subsidie in de richting van gebiedsontwikkeling en
uiteraard integrale ontwikkeling als daarvoor draagvlak is. Dat is prima.
Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Dat gebeurt ook zo. Zo wordt ook
vaak aan die projecten een gedeelte van V en W gegeven. Dat is vanwege
de waterveiligheid. In een aantal projecten komt er ook van VROM een
bijdrage. Dat is vanwege de ruimtelijke ontwikkeling. Kruissubsidies zijn
niet aan de orde. Wij zullen zelf ook bekijken welke projecten allemaal
worden bekeken in het CPB-rapport.
De heer Koppejan spreekt nogmaals zijn zorgen uit over de toekomst wat
betreft Natura 2000 in relatie tot de projecten in het kader van Ruimte voor
de Rivier. Ik heb heel helder aangegeven hoe ik daarin sta en wat ik van
belang vind. Als de heer Koppejan het ook van belang vindt om een en
ander als Kamer nog eens vast te leggen, dan laat ik dat aan hem.
Over de baggerdepots komen wij in januari uitgebreid te spreken. Ik ben
aan het eind van mijn tweede termijn.
De voorzitter: Ik heb begrepen dat de heer Jansen overweegt om een
VAO aan te vragen.
De heer Jansen (SP): We wachten eerst de brief af.
De voorzitter: De heer Jansen wacht de brief af. Tegen de heer Koppejan
zeg ik dat het, ook vanwege de plenaire agenda, wellicht inderdaad
verstandig is om een eventuele motie bij het debat over het MIRT in te
dienen.
Toezeggingen
–

De staatssecretaris doet de Kamer binnen twee weken een reactie
toekomen op de beoordeling door het CPB van het project IJsseldelta
Zuid bij Kampen.

Staatssecretaris Huizinga-Heringa: Ik heb niet gezegd dat het binnen
twee weken kan. Ik doe het zo snel mogelijk. Of het binnen twee weken
kan, weet ik niet. We doen het echt zo snel mogelijk.
De voorzitter: Dan maak ik er «zo spoedig mogelijk» van: de staatssecretaris doet de Kamer zo spoedig mogelijk een reactie toekomen op de
beoordeling door het CPB van het project IJsseldelta Zuid bij Kampen.
De heer Jansen (SP): ik ga ervan uit dat de baggervloot niet in de
komende twee weken gaat uitvaren. Dit kan het dus nog wel lijden.
De voorzitter: Ik dank alle aanwezigen en ik sluit de vergadering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 080, nr. 42

16