> Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag
Programma DG Groningen en
Ondergrond
Bezoekadres
Bezuidenhoutseweg 73
2594 AC Den Haag
Postadres
Postbus 20401
2500 EK Den Haag
Overheidsidentificatienr
00000001003214369000
T 070 379 8911 (algemeen)
F 070 378 6100 (algemeen)
www.rijksoverheid.nl/ezk
Behandeld door

Datum
Betreft

Vaststelling veilige gebruiksruimte gas- en zoutwinning onder de
Waddenzee (Gebruiksruimtebesluit)

Bijlage(n)
4
Ons kenmerk

Besluit

DGKE / 22263937

1. Inleiding
Onder de Waddenzee wordt gas en zout gewonnen. Hierbij wordt het ‘hand aan de
kraan’-principe toegepast om schade aan de natuur te voorkomen. Dit houdt in
dat vooraf wordt getoetst welke hoeveelheden gas en zout kunnen worden
gewonnen opdat de bodemdaling als gevolg daarvan blijft binnen de grenzen die
de Waddenzee op basis van de natuurlijke sedimentatie van zand en slib, het
zogeheten meegroeivermogen, kan compenseren. Hiertoe wordt voor de
kombergingsgebieden waaronder gas- en zoutwinning plaats heeft een veilige
gebruiksruimte vastgesteld waarbinnen de bodemdalingssnelheid als gevolg van
de winning moet blijven. Zowel de feitelijke bodemdaling als effecten op de natuur
worden strikt gemonitord. Het doel hiervan is om, indien de monitoring daartoe
aanleiding geeft, de winning tijdig te kunnen verminderen of te stoppen. In de
Kamerbrieven van 30 mei 2016 (Kamerstuk 29 684, nr. 140), 20 april 2020
(Kamerstuk 29 684, nr. 204) en 28 juni 2021 (Kamerstuk 29 684; 33 529,
nr. 218) wordt de toepassing van het ‘hand aan de kraan’-principe uitvoerig
besproken.
De gebruiksruimte voor de gas- en zoutwinning onder de Waddenzee wordt mede
bepaald door de verwachte relatieve zeespiegelstijging, de combinatie van
autonome bodemdaling door natuurlijke processen en de geprognosticeerde
absolute zeespiegelstijging. De veilige gebruiksruimtes voor de relevante
kombergingsgebieden dienen vijfjaarlijks opnieuw te worden vastgesteld voor een
periode van vijf jaar op basis van een geactualiseerd beleidsscenario voor de
verwachte relatieve zeespiegelstijging, gebruikmakend van de meest recente
wetenschappelijke inzichten. Daartoe strekt dit Gebruiksruimtebesluit.

Pagina 1 van 9

Programma DG Groningen en
Ondergrond

2. Procesverloop

DGKE / 22263937

Instemmingsbesluit MLV
Met het instemmingsbesluit van 21 maart 2013, kenmerk ETM/EM/11181749,
heeft de toenmalige minister van Economische Zaken, onder voorschriften en
beperkingen, ingestemd met het gewijzigde winningsplan Moddergat, Lauwersoog
en Vierhuizen van de Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V. (hierna: NAM) van 3
oktober 2011 (hierna: Instemmingsbesluit MLV). Artikel 11 van dit
instemmingsbesluit ziet op de gebruiksruimtes van de kombergingsgebieden
Pinkegat en Zoutkamperlaag. Daarnaast heeft het betrekking op de vijfjaarlijkse
vaststelling van de veilige gebruiksruimtes, telkens gebruikmakend van de nieuwe
verwachtingswaarde voor de zeespiegelstijging.
Bij wijzigingsbesluit van 30 augustus 2016, kenmerk DGETM/EO/16110969, zijn
de gebruiksruimtes van deze kombergingsgebieden vastgesteld voor de periode
van 1 januari 2016 tot 1 januari 2021.
Naar aanleiding van het wijzigingsbesluit van 15 februari 2023, kenmerk
DGKE/22263921 worden de veilige gebruiksruimtes van het Pinkegat en de
Zoutkamperlaag met ingang van 1 januari 2021 vijfjaarlijks bij separaat
Gebruiksruimtebesluit vastgesteld.
Instemmingsbesluit Havenmond
Met het instemmingsbesluit van 12 mei 2015, kenmerk DGETM/EM/13005869,
heeft de toenmalige minister van Economische Zaken, onder voorschriften en
beperkingen, ingestemd met het winningsplan Havenmond van Frisia Zout B.V.
(hierna: Frisia) van 14 december 2012 (hierna: Instemmingsbesluit Havenmond).
Artikel 15 van dit instemmingsbesluit ziet op de gebruiksruimtes van de
kombergingsgebieden Vlie en Marsdiep. Daarnaast heeft het betrekking op de
vijfjaarlijkse vaststelling van de veilige gebruiksruimtes, telkens gebruikmakend
van de nieuwe verwachtingswaarde voor de zeespiegelstijging.
Bij wijzigingsbesluit van 30 augustus 2016, kenmerk DGETM/EO/16101252, zijn
de gebruiksruimtes van deze kombergingsgebieden vastgesteld voor de periode
van 1 januari 2016 tot 1 januari 2021.
Naar aanleiding van het wijzigingsbesluit van 15 februari 2023, kenmerk
DGKE/22263921 worden de veilige gebruiksruimtes van het Vlie en het Marsdiep
met ingang van 1 januari 2021 vijfjaarlijks bij separaat Gebruiksruimtebesluit
vastgesteld.
Actualisatie beleidsscenario
Ten behoeve van de vaststelling van de veilige gebruiksruimtes voor de periode
2021-2026, heeft een adviesgroep van de Universiteit Utrecht, Deltares, KNMI en
TNO-AGE (hierna: Adviesgroep), op verzoek van de toenmalige minister van
Economische Zaken en Klimaat, op 18 december 2020 het “Advies beleids- en
richtscenario relatieve zeespiegelstijging” uitgebracht (bijlage bij Kamerstuk
29 684; 33 529, nr. 218).

Pagina 2 van 9

Programma DG Groningen en
Ondergrond

3. Juridisch kader

DGKE / 22263937

Op grond van artikel 36, eerste lid, van de Mijnbouwwet kan het bevoegd gezag
zijn instemming met het opgestelde winningsplan slechts geheel of gedeeltelijk
weigeren (a) om reden van het belang van de veiligheid voor omwonenden of het
voorkomen van schade aan gebouwen of infrastructurele werken of de
functionaliteit daarvan, (b) in het belang van het planmatig gebruik of beheer van
delfstoffen, aardwarmte, andere natuurlijke rijkdommen, waaronder grondwater
met het oog op de winning van drinkwater, of mogelijkheden tot het opslaan van
stoffen, (c) indien nadelige gevolgen voor het milieu ontstaan, of (d) indien
nadelige gevolgen voor de natuur worden veroorzaakt. Ingevolge het derde
artikellid kan het bevoegd gezag beperkingen en voorschriften stellen of wijzigen,
indien dat gerechtvaardigd wordt door veranderde omstandigheden of gewijzigde
inzichten inzake een grond als genoemd in het eerste lid.
Gelet op het bepaalde in artikel 11, eerste lid, van het Instemmingsbesluit MLV,
en het bepaalde in artikel 15, eerste lid, van het Instemmingsbesluit Havenmond
stelt het bevoegd gezag de desbetreffende veilige gebruiksruimtes bij nader
besluit vast voor de periode 2021-2026.
Dit zogenaamde Gebruiksruimtebesluit wordt ingekaderd door de Structuurvisie
Waddenzee en het Rijksprojectbesluit “Gaswinning onder de Waddenzee vanaf de
locaties Moddergat, Lauwersoog en Vierhuizen” met bijbehorende Passende
Beoordeling uit 2006.
Op grond van artikel 34, vierde lid, aanhef en onderdeel b, van de Mijnbouwwet is
Afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht in beginsel van toepassing, voor
zover het winnen van delfstoffen niet geschiedt in het continentaal plat, op de
voorbereiding van een besluit omtrent wijziging van een instemming met een
winningsplan. Hierop wordt een uitzondering gemaakt ingeval de wijziging van de
instemming van ondergeschikte aard is omdat deze niet leidt tot een andere
beoordeling van (i) de effecten van de wijze van winning alsmede de daarmee
verband houdende activiteiten, (ii) de effecten van de bodembeweging ten
gevolge van de winning en de maatregelen ter voorkoming van schade door
bodembeweging, of (iii) de risico’s voor omwonenden, gebouwen of
infrastructurele werken of de functionaliteit daarvan.
4. Overwegingen
4.1 Wetenschappelijke basis
De Adviesgroep heeft de toenmalige minister van Economische Zaken en Klimaat
op 18 december 2020 geadviseerd over scenario’s voor de relatieve
zeespiegelstijging. Op grond van een technische evaluatie adviseert de
Adviesgroep het volgende beleidsscenario per 1 januari 2021 en richtscenario per
1 januari 2026 voor de zeespiegelstijging voor delfstofwinning onder de
Waddenzee:

Pagina 3 van 9

Programma DG Groningen en
Ondergrond




Tot 2026: 2,4 ± 1,5 mm/jaar (verwachtingswaarde ± waarde boven- en
ondergrens als onzekerheidsband);
Vanaf 2026: toenemend tot 4,5 mm/jaar in 2050.

DGKE / 22263937

Hierbij wordt opgemerkt dat het richtscenario handelingsperspectief biedt voor de
periode volgend op het beleidsscenario. Aan het richtscenario kunnen geen
rechten worden ontleend en in die zin speelt het richtscenario een beperkte rol in
de sturing van de delfstofwinning. Voor 2026 zal immers het beleidsscenario voor
de relatieve zeespiegelstijging worden herzien.
Naar aanleiding van de publicatie van het IPCC AR6-rapport 1 (augustus 2021) en
het KNMI-rapport Klimaatsignaal’21 2 (oktober 2021) is de Adviesgroep gevraagd
om te toetsen of uit deze rapporten nog nieuwe wetenschappelijke inzichten
voortkomen die zouden moeten leiden tot een bijstelling van de relatieve
zeespiegelstijgingsscenario’s. De Adviesgroep heeft aangegeven dat de rapporten
geen fundamenteel nieuwe inzichten geven die op dit moment aanleiding geven
tot een bijstelling van het beleids- en richtscenario voor de relatieve
zeespiegelstijging voor de Waddenzee. 3 Aanvullend op dit advies heeft ook SodM
een advies 4 gegeven over de zeespiegelstijging in de Waddenzee. Dit advies kent
een andere (nieuwe) aanpak en redenering dan de bestaande adviezen en zijn
nog niet getoetst in breder wetenschappelijk verband. Deze toetsing zal worden
uitgevoerd als ook de resultaten van de Zeespiegelmonitor van Deltares die in
2023 wordt gepubliceerd bekend zijn. Gezien de uitkomsten uit de jaarlijkse
monitoring (meet- en regelrapportage NAM en Frisia 2021 en adviezen
Auditcommissies), die laten zien dat gas- en zoutwinning plaatsvindt binnen de
gebruiksruimte en dat er geen aanwijzingen zijn dat de gas- en zoutwinning tot
negatieve effecten leiden in de Waddenzee, is het verantwoord dit
gebruiksruimtebesluit te nemen in afwachting van de toetsing en eventuele
wijziging. Het advies van SodM leiden daarmee niet meteen tot wijziging van de
gebruiksruimte of afwijking van het advies van de Adviesgroep.
4.2 Gebruiksruimtes
Een veilige gebruiksruimte (mm/jaar) voor de delfstoffenwinning onder de
Waddenzee wordt berekend door de relatieve zeespiegelstijging (mm/jaar) in
mindering te brengen op het meegroeivermogen (mm/jaar) van het
desbetreffende kombergingsgebied.
De meegroeivermogens van de vier genoemde kombergingsgebieden in de
Waddenzee zijn vastgesteld op basis van wetenschappelijke studies en historische
waarnemingen. Voor het Pinkegat gaat het daarbij om 6 mm/jaar en voor
Zoutkamperlaag, Vlie en Marsdiep om 5 mm/jaar.

IPCC 2021: Climate Change 2021: The Phys cal Science Basis. Contribut on of Working Group I to the Sixth Assessment
Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan,
S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maykock, T.
Waterfield, O. Yelekςi, R. Yu en B. Zhou (eds.)]. Cambr dge University Press.
2
KNMI 2021: KNMI Klimaatsignaal’21: hoe het klimaat in Nederland snel verandert, KNMI, De Bilt, 72 pp.
3
Het advies van de Adviesgroep is opgenomen als bijlage 2 bij dit besluit.
4
Zie bijlagen 3 en 4 bij d t beslu t
1

Pagina 4 van 9

Programma DG Groningen en
Ondergrond

Wat betreft de relatieve zeespiegelstijging tot 2026 wordt uitgegaan van het
beleidsscenario voor de relatieve zeespiegelstijging zoals bedoeld in paragraaf
3.1. Het ‘hand aan de kraan’-principe gaat uit van een conservatief
meegroeivermogen gecombineerd met een realistische inschatting van de
bodemdaling en zeespiegelstijgingsscenario’s. Een realistische inschatting van de
zeespiegelstijging komt overeen met de verwachtingswaarde. De gebruiksruimte
wordt daarom vastgesteld op basis van de verwachtingswaarde in het
beleidsscenario zonder de onzekerheidsband. Dit betekent dat voor het
beleidsscenario voor de relatieve zeespiegelstijging tot 2026 de
verwachtingswaarde van 2,4 mm per jaar uit het advies wordt overgenomen.

DGKE / 22263937

Gelet op de meegroeivermogens, en de verwachtingswaarde voor de relatieve
zeespiegelstijging tot 2026, stelt de Staatsecretaris van Economische Zaken en
Klimaat in dit besluit de gebruiksruimtes voor de vier genoemde
kombergingsgebieden vast voor de periode van 1 januari 2021 tot 1 januari 2026.
Zie artikel 1 van dit besluit.
In samenhang met dit voorschrift worden in de bijlage van dit besluit vier
gebruiksruimtefiguren opgenomen. Zij tonen de gebruiksruimtes voor de
delfstofwinning onder de kombergingsgebieden Pinkegat (figuur 1),
Zoutkamperlaag (figuur 2), Vlie (figuur 3) en Marsdiep (figuur 4).
In verband met de vaststelling van de genoemde gebruiksruimtes voor de periode
2021-2026, worden de NAM en Frisia ertoe verplicht om, binnen 6 maanden na
het onherroepelijk worden van dit besluit, de technische bijlage van de meet- en
regelprotocollen voor de desbetreffende delfstoffenwinning te actualiseren. Zie
artikelen 3 en 4 van dit besluit.
Omdat de vaststelling van de veilige gebruiksruimtes strekt tot een adequate
toepassing van het ‘hand aan de kraan’-principe ten aanzien van de gas- en
zoutwinning onder de Waddenzee, leidt dit (nadere) Gebruiksruimtebesluit niet tot
een andere beoordeling van de effecten van de delfstoffenwinning onder de
Waddenzee waarmee is ingestemd. Het Gebruiksruimtebesluit is daarom van een
ondergeschikte aard als bedoeld in artikel 34, vierde lid, aanhef en onderdeel b,
van de Mijnbouwwet. Hierdoor is Afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht
niet van toepassing.
4.3 Hernieuwde vaststelling gebruiksruimtes
Ten behoeve van een adequate toepassing van het ‘hand aan de kraan’-principe
dienen de veilige gebruiksruimtes vijfjaarlijks te worden vastgesteld. Artikel 2,
eerste lid, van dit besluit voorziet in deze cyclische vaststelling. Het derde
artikellid voegt hier een tussentijdse vaststelling aan toe in het voorkomende
geval dat er nieuwe wetenschappelijke inzichten zijn die moeten leiden tot een
bijstelling van het vigerende beleidsscenario en daarmee tot een eerdere
bijstelling van de veilige gebruiksruimtes. Gezien het recente SodM-advies 5 over
zeespiegelstijging en de nog te verwachten Deltares update van de
5

Zie bijlagen 3 en 4 bij d t beslu t

Pagina 5 van 9

Programma DG Groningen en
Ondergrond

Zeespiegelmonitor, sluit de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat
niet uit dat hij van deze mogelijkheid tot tussentijdse vaststelling gebruik zal
maken.

DGKE / 22263937

5. Conclusie
Het advies van de Adviesgroep geeft mij voldoende onderbouwing om de
gebruiksruimtes voor de kombergingsgebieden Pinkegat, Zoutkamperlaag, Vlie en
Marsdiep vast te stellen voor de periode 2021-2026.
Gelet op het voorgaande, in samenhang met het Instemmingsbesluit MLV en het
Instemmingsbesluit Havenmond, concludeer ik dat de effectieve toepassing van
het ‘hand aan de kraan’-principe nog steeds is geborgd, zodat er wetenschappelijk
gezien redelijkerwijs geen twijfel bestaat dat de bedoelde delfstoffenwinning onder
de Waddenzee geen schadelijke gevolgen zal hebben voor de natuurwaarden van
de Waddenzee.

Gelet op artikel 36, derde lid, van de Mijnbouwwet;

Besluit:
Artikel 1
Gedurende de periode van 1 januari 2021 tot 1 januari 2026 gelden de
gebruiksruimtes voor de kombergingsgebieden Pinkegat, Zoutkamperlaag, Vlie en
Marsdiep als weergegeven in de bijlage van dit besluit.
Artikel 2
1. De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat stelt de
gebruiksruimtes voor de kombergingsgebieden Pinkegat, Zoutkamperlaag, Vlie
en Marsdiep iedere vijf jaar opnieuw vast voor een periode van vijf jaar,
telkens gebruikmakend van de dan vigerende meegroeivermogens, en de dan
berekende verwachtingswaarde voor de relatieve zeespiegelstijging.
2. In afwijking van het voorgaande artikellid kan de Staatssecretaris van
Economische Zaken en Klimaat de daarin bedoelde gebruiksruimtes opnieuw
vaststellen indien nieuwe wetenschappelijke inzichten aanleiding geven tot een
bijstelling van het dan vigerende zeespiegelstijgingsscenario.
3. De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat informeert de NAM en
Frisia onverwijld over iedere vaststelling van de gebruiksruimtes als bedoeld in
het eerste en tweede lid.
4. Binnen vier weken na de mededeling als bedoeld in het voorgaande artikellid,
maken de NAM en Frisia aan de Staatssecretaris van Economische Zaken en
Klimaat inzichtelijk op welke wijze zij ervoor zorg zullen dragen dat de
belasting vanwege de desbetreffende delfstoffenwinning gedurende de
resterende productieperiode binnen de laatstelijk vastgestelde gebruiksruimtes
past.
Pagina 6 van 9

Programma DG Groningen en
Ondergrond

Artikel 3
Binnen zes maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit, actualiseert de
NAM de technische bijlage van het meet-en regelprotocol voor de gaswinning als
bedoeld in het Instemmingsbesluit MLV, in overeenstemming met de waarden als
bedoeld in artikel 1 van dit besluit.

DGKE / 22263937

Artikel 4
Binnen zes maanden na het onherroepelijk worden van dit besluit, actualiseert
Frisia de technische bijlage van het meet-en regelprotocol voor de zoutwinning als
bedoeld in het Instemmingsbesluit Havenmond, in overeenstemming met de
waarden als bedoeld in artikel 1 van dit besluit.
Artikel 5
Dit besluit treedt, met toepassing van artikel 20.5, eerste lid, van de Wet
milieubeheer, in werking met ingang van de dag na die waarop het is
bekendgemaakt en werkt terug tot en met 1 januari 2021.
Artikel 6
Dit besluit wordt bekendgemaakt door toezending aan de NAM en Frisia. Van dit
besluit wordt mededeling gedaan door plaatsing in de Staatscourant.

De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat
J.A. Vijlbrief
Tegen dit besluit kan degene wiens belang rechtstreeks bij dit besluit is betrokken
binnen 6 weken na de dag waarop dit besluit is verzonden een gemotiveerd
bezwaarschrift indienen bij de Staatssecretaris van Economische Zaken en
Klimaat, directie Wetgeving en Juridische Zaken, Postbus 20401, 2500 EK te ’sGravenhage.
Dit besluit is verzonden op de in de aanhef vermelde datum.

Pagina 7 van 9