Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 623

Actuele situatie in Noord-Afrika en het
Midden-Oosten

Nr. 267

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 14 juni 2019
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van
9 mei 2019 inzake het onderzoek naar compromittering van staatsgeheime
informatie in Wob-publicatie (Kamerstuk 32 623, nr. 257).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 12 juni 2019.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-32623-267
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

1

1
Kunt u aangeven waarom de namen van leden van de onderzoekscommissie uit het onderzoeksrapport zijn weggelakt?
De namen van de leden van de Commissie van Onderzoek, behalve de
naam van de voorzitter, zijn ter eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer onleesbaar gemaakt.
2
Heeft de onderzoekscommissie nog gebruik gemaakt van de
bevoegdheid om – na toestemming van de secretaris generaal –
onderzoek in te stellen naar apparatuur, zoals op pagina 9 van het
onderzoeksrapport staat? Heeft de secretaris generaal verzoeken
om informatie/onderzoek van de onderzoekscommissie
geweigerd? Zo ja, op welke grond(en)?
Nee, een dergelijke onderzoeksmethode heeft, rekening houdend met de
proportionaliteit en de subsidiariteit, niet plaatsgevonden. Zoals in het
onderzoeksrapport staat vermeld is voor een dergelijk meer ingrijpende
onderzoeksmethode separaat toestemming nodig van de secretarisgeneraal. De secretaris-generaal heeft geen verzoeken om informatie of
het inzetten van deze onderzoeksmethode van de onderzoekscommissie
geweigerd.
3
Zijn er alternatieven om de tijdsdruk weg te nemen bij het
behandelen van Wob-verzoeken? Is een langere behandeltijd
overwogen?
Het voornaamste alternatief om tijdsdruk weg te nemen is het inrichten
van een pool met ervaren medewerkers, die zo nodig kunnen worden
ingezet voor de behandeling van omvangrijke en/of complexe
Wob-verzoeken. Daarnaast kunnen in overleg met een verzoeker
afspraken over de beslistermijn worden gemaakt. Dat laatste is echter niet
altijd mogelijk. Zie ook het antwoord op vragen 5 en 43.
4
Hoeveel FTE zijn nodig om de Wob-verzoeken van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken te behandelen?
Over het aantal Wob-verzoeken dat ieder ministerie jaarlijks ontvangt,
bent u door de Minister van Binnenlandse Zaken bij brief van 29 april
geïnformeerd (Kamerstuk 28 362, nr. 18). Voor mijn ministerie zijn dat
tussen de 80 en 120 Wob-verzoeken per jaar. De benodigde capaciteit is
daarnaast in overwegende mate afhankelijk van de omvang van een
Wob-verzoek. De directie Juridische Zaken heeft 2 FTE beschikbaar voor
de juridische ondersteuning bij de afhandeling van Wob-verzoeken. De
inzet van betrokken beleidsdirecties verschilt per Wob-verzoek en wordt
niet geregistreerd. Ieder Wob-verzoek is anders en maatwerk is vereist. Bij
het verzoek naar het Non Lethal Assistance (NLA)-programma, een zeer
omvangrijk Wob-verzoek, waren bijvoorbeeld zeven medewerkers
betrokken.
5
Past de oprichting van een pool van ervaren medewerkers voor
omvangrijke en/of complexe Wob-verzoeken binnen de huidige
begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken?
De Wob-pool is een groep medewerkers, die kunnen worden ingezet voor
de behandeling van omvangrijke en/of complexe Wob-verzoeken. Hun
inzet is een kwestie van prioriteren binnen de bestaande bezetting
respectievelijk formatie van het Ministerie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

2

6
Is door het vrijgeven van vertrouwelijke en staatsgeheime
informatie op enigerlei wijze de veiligheid van door Nederland
gesteunde Syrische rebellengroeperingen of de betrokken
uitvoerders van het Non Lethal Assistance (NLA)-programma in
gevaar gekomen?
Zoals aangegeven in eerdere beantwoording van Kamervragen over de
Wob-procedure (Kamerstuk 32 623, nr. 247) was bij de publicatie van de
Wob-stukken in een aantal documenten per abuis informatie niet gelakt
die wel gelakt had moeten worden. Zoals ik ook stelde in het jaarverslag
van het Ministerie dat de Kamer op 15 mei 2019 toeging (kamerstuk
35 200 V, nr. 1) is dit betreurenswaardig. Het had niet moeten gebeuren.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft na het ontdekken van de
gemaakte fouten direct de benodigde veiligheidsmaatregelen getroffen en
de betrokken instanties en personen geïnformeerd. Of er door betrokkenen vanwege de Wob-publicaties rechtstreekse schade is ondervonden
buiten de algehele dreiging die geldt voor oppositie van het regime kan
niet worden vastgesteld.
De onderzoekscommissie stelt dat het aannemelijk is gezien het conflict in
Syrië, dat openbaarmaking van de namen van groeperingen voor de
leden van deze groeperingen schadelijk kan zijn en dat het niet uit te
sluiten is dat de informatie kan leiden tot gevaar voor personen die lid zijn
of zijn geweest van een groepering. In het algemeen concludeert de
Commissie dat de overwegingen voor rubriceren van delen van het
NLA-programma nog steeds valide zijn.
7
Is door het vrijgeven van vertrouwelijke en staatsgeheime
informatie op enigerlei wijze het vertrouwen van bondgenoten,
dat de regering als argument voor geheimhouding hanteert,
geschaad? Als dit niet het geval is, bent u dan bereid meer
openheid te betrachten?
Zoals ook gemeld in antwoorden op vragen van uw Kamer (Kamerstuk
32 623, nr. 247) blijft het kabinet vasthouden aan het uitgangspunt dat er
geen openbare uitspraken gedaan worden over groepen die steun
ontvingen in het kader van het NLA-programma. De redenen blijven
daarvoor immers van kracht: de veiligheid van betrokken groepen dient in
acht te worden genomen, vanwege bondgenootschappelijke verplichtingen en vanwege betrokkenheid van inlichtingendiensten. Informatie
over de uitvoerder en details over de geleverde producten zijn eveneens
uit veiligheidsoverwegingen niet publiek gemaakt. De informatie is wel
vertrouwelijk met de Kamer gedeeld. Net zoals Nederland behandelen
bondgenoten bepaalde informatie uit veiligheidsoverwegingen vertrouwelijk. Hieronder vallen bijvoorbeeld de namen en locaties van
NLA-ontvangers. In het geval dat Nederland een dergelijk programma
samen met bondgenoten uitvoert bestaan er dus verplichtingen naar
zowel die bondgenoten als de ontvangers.
De onderzoekscommissie stelt dat het duidelijk is dat openbaar maken
van informatie waarvan is afgesproken dat deze geheim is, van invloed is
op de ervaren betrouwbaarheid van het ministerie door bondgenoten en
inlichtingendiensten, maar het effect niet is vast te stellen. Ook stelt de
commissie dat hoewel er nu geen signalen zijn ontvangen, dit wel van
invloed kan zijn op het imago als betrouwbare partner. In het algemeen
concludeert de commissie dat de overwegingen voor rubriceren van delen
van het NLA-programma nog steeds valide zijn.
8
Waarom focust het onderzoeksrapport vooral op de medewerkers
die betrokken waren bij de afhandeling van de Wob-verzoeken en
blijft het systeem binnen het departement, alsmede het hogere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

3

ambtelijke niveau en de rol van de Minister, buiten beschouwing?
Wat was er op hoog ambtelijk niveau en bij de Minister bekend
over de grote problemen bij de behandeling van de
Wob-verzoeken? Vindt u dat er adequaat is gehandeld om de
problemen het hoofd te bieden?
Naar aanleiding van de compromittering van de informatie heeft de
onderzoekscommissie zich gericht op de afhandeling van de acht
Wob-verzoeken en de omgang met formeel en materieel staatsgeheime
informatie. Bij de interviews zijn vragen gesteld omtrent de afhandeling
van Wob-verzoeken in het algemeen en specifiek in het geval van de acht
Wob-verzoeken, binnen het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Ook
getuigen van hoogambtelijk niveau zijn hierover geïnterviewd.
In het onderzoeksrapport komt niet alleen de wijze van uitvoering door de
medewerkers aan de orde, maar wordt ook juist een aantal zaken over het
systeem geadresseerd, zoals de verantwoordelijkheid voor bewustwording, de inrichting van het gebouw, de software en de inrichting van
het Wob-proces.
De grote omvang en complexiteit van de Wob-verzoeken en daaraan
gerelateerde vertraging van de afhandeling was bekend op hoogambtelijk
niveau en bij de Minister. Er is op enig moment dan ook besloten om de
personele capaciteit v.w.b. de afhandeling van de Wob-verzoeken uit te
breiden. Het onderzoek wijst uit dat door een complex van factoren deze
maatregelen echter de vertraging rondom de tijdige afhandeling van de
acht Wob-verzoeken niet hebben kunnen voorkomen.
9
Bent u bereid tot het instellen van onafhankelijk extern
onderzoek naar het functioneren van uw departement inzake het
NLA-dossier? Zo nee, waarom niet?
Het kabinet is van mening dat de totstandkoming van een Toetsingskader,
conform de motie Omtzigt cs. (Kamerstuk 32 623, nr. 231), kan bijdragen
aan de wijze waarop eventuele toekomstige NLA-programma’s beter vorm
kan krijgen. Bij het ontwikkelen van het toetsingskader kunnen de
aanbevelingen en resultaten worden meegenomen van reeds gedane
onderzoeken van de Audit Dienst Rijk, de Directie Internationaal
Onderzoek en Beleidsevaluatie en de Commissie van Onderzoek van de
afdeling Veiligheid, Crisisbeheersing en Integriteit.
10
Waarom heeft u, in het licht van de politieke gevoeligheid van het
NLA-programma en de grote hoeveelheid Kamervragen, besloten
om Wob-verzoeken te laten behandelen door ambtenaren die geen
kennis van rubricering, noch ervaring hadden met
Wob-verzoeken?
Wob-verzoeken worden binnen het Ministerie van Buitenlandse Zaken
afgehandeld door de betreffende beleidsdirectie(s) waar het onderwerp
van het verzoek betrekking op heeft. De medewerkers van deze directie(s)
hebben de benodigde inhoudelijke kennis van het betreffende onderwerp,
maar hebben niet dagelijks met de Wob te maken. Zij worden daarom
bijgestaan door Wob-deskundigen van de Directie Juridische Zaken. De
Commissie stelt vast dat ondanks de inspanningen van de betrokken
ambtenaren bij de behandeling van dit Wob-verzoek menselijke fouten
zijn gemaakt. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken zal de aanbevelingen
van de Commissie van Onderzoek opvolgen. Zie ook het antwoord op
vraag 5.
11
Was de secretaris-generaal op de hoogte van de Wob-behandeling
en daarbij betrokken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

4

Een Wob-verzoek wordt door de directie Juridische Zaken ter behandeling
uitgezet bij de beleidsverantwoordelijke directie(s). De secretaris-generaal
was op de hoogte van het ingediende Wob-verzoek. De behandeling van
het Wob-verzoek berustte bij de beleidsdirectie waar het onderwerp van
het verzoek betrekking op had. Zie ook het antwoord op vraag 10.
12
Op welke termijn zullen de aanbevelingen uit het onderzoeksrapport succesvol doorgevoerd zijn?
De aanbevelingen zullen in het najaar zijn doorgevoerd. Een uitzondering
betreft vervangende software, waarvoor technisch onderzoek gaande is.
Dat onderzoek kan enkele maanden duren, evenals de aanbestedingsprocedure voor nieuwe software.
13
Zijn er aanbevelingen uit het onderzoeksrapport die niet worden
overgenomen? Zo ja, welke en waarom worden deze niet overgenomen?
De aanbevelingen uit het onderzoeksrapport worden overgenomen. Zie
ook het antwoord op vraag 61.
14
Welke maatregelen heeft u direct genomen na het bekend worden
van de NLA-lekken, om het lekken van staatgevoelige informatie
te voorkomen?
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft op 21 november jl. onmiddellijk een melding gemaakt van een mogelijk data-lek bij de Functionaris
Gegevensbescherming. Op 22 november is het gemeld bij de Autoriteit
Persoonsgegevens. Dit zag op de berichtgeving in de media dat er een
naam van een persoon in de stukken zou zijn achtergebleven. De persoon
is conform de AVG geïnformeerd. De op grond van de Wob vrijgegeven
stukken zijn tijdelijk van de website van de rijksoverheid gehaald.
Daarnaast heeft de Secretaris-generaal van het Ministerie van Buitenlandse Zaken op advies van de Beveiligingsambtenaar (BVA) van
Buitenlandse Zaken een commissie van onderzoek ingesteld op basis van
de artikelen 8 en 9 van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
Bijzondere Informatie (VIRBI). Bij het onderzoek werd onder andere
gekeken naar de wijze waarop de compromittering heeft plaatsgevonden
en welke maatregelen genomen moeten worden om herhaling te
voorkomen. De lessen van het onderzoek zijn betrokken in de herpublicatie en nieuwe controle van de Wob-documenten.
15
Wat is de aard en omvang van door deze lekken veroorzaakte
schade aan de belangen van de Staat of zijn bondgenoten
geweest?
Zie antwoord 7.
16
Zijn er op dit moment gevolgen van de lekken bekend voor de
NLA-ontvangende groepen die genoemd zijn in de documenten?
Zo ja, welke?
Zie antwoord 6.
17
Zijn er op dit moment gevolgen bekend van de lekken voor
bedrijven die namens Nederland de hulpgoederen aan de rebellen
overhandigden? Zo ja, welke?
Zie antwoord 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

5

18
Is de staat aansprakelijk, of is het mogelijk dat de staat aansprakelijk wordt gesteld, als gevolg van schade geleden door deze
lekken?
Een natuurlijke of rechtspersoon die meent schade te hebben geleden kan
de Staat aansprakelijk stellen. Het is in laatste instantie aan de rechter om
te beoordelen of de Staat in een concreet geval aansprakelijk is.
19
Heeft u voor nieuw binnenkomende Wob-verzoeken direct meer
capaciteit beschikbaar gesteld dan voorheen?
Ja, door het inrichten van een Wob-pool. Zie ook het antwoord op vraag 4
en 5.
20
Op basis waarvan waren de ten onrechte niet gelakte groeperingen staatsgeheim verklaard? Op basis van welke criteria?
Zoals aangegeven in eerdere beantwoording van vragen (Kamerstuk
32 623, nr. 229) zijn onderdelen van het NLA-programma waaruit de
identiteit of locatie van betrokken partijen kon blijken sinds de start van
het programma als staatsgeheim gekwalificeerd omdat 1. mensenlevens
op het spel stonden, 2. bondgenootschappelijke verplichtingen ons dat
opleggen en 3. inlichtingendiensten betrokken waren.
21
Herinnert u zich uw antwoord op de vraag of er Nederlandse
NLA-steun gegeven is aan Ahrar al-Sham (Kamerstuk 32 623,
nr. 229, blz. 12):
«Het kabinet doet in het openbaar geen uitspraken over de
groepen die al-dan-niet NLA-steun hebben ontvangen van
Nederland. Het antwoord op deze vraag is terug te vinden in het
vertrouwelijke deel van de beantwoording.»
Is het met alsnog openbaar maken van het feit dat Nederland
geen NLA gegeven heeft aan Ahrar al-Sham een staatsgeheim
prijsgegeven? Heeft derubricering plaatsgevonden? Zo nee, hoe
kwalificeert u het openbaar maken van deze tot voorheen
vertrouwelijke informatie dan?
De rechtbank had het Openbaar Ministerie de opdracht gegeven te
achterhalen of Ahrar al Sham en Jund al Aqsa NLA ontvingen. In het
belang van de rechtsgang is besloten het Openbaar Ministerie te
informeren dat de twee groepen in kwestie geen NLA hebben ontvangen.
Ieder verzoek om informatie van het OM wordt afzonderlijk gewogen. In
dit specifieke geval is de informatie verstrekt omdat het zeer duidelijk was
dat de beide groepen niet voldeden aan de NLA-criteria. In algemene zin
kan worden gesteld dat voor alle groepen de criteria golden dat zij geen
samenwerking aangingen met extremistische groepen, een inclusieve
politieke oplossing nastreefden en zich committeerden aan het humanitair
oorlogsrecht.
In het geval van Jund al Aqsa is de groep gelieerd aan Al Qaeda en de
groep staat op de sanctielijst van terroristische organisaties van de
Verenigde Naties. Dat valt overduidelijk buiten de NLA-criteria. In het
geval van Ahrar al-Sham heeft, zoals ook aangegeven in beantwoording
van Kamervragen (Kamerstuk 32 623, nr. 229), de groep een duidelijke
jihadistische en salafistische achtergrond, en is het een voormalig
samenwerkingspartner van terroristische en jihadistische groepen als
al-Nusra. Ook deze groep viel daarmee duidelijk buiten NLA-criteria. De
afweging is gemaakt dat ook bij deductie uit het antwoord niet kan
worden afgeleid welke groepen wél NLA-steun ontvingen. NLA was juist
bedoeld om weerstand tegen extremisme te kunnen bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

6

22
Is er een verband tussen de door de Algemene Rekenkamer
geconstateerde onvolkomenheid bij informatiebeveiliging op uw
ministerie, als het gaat om accreditatie voordat een informatiesysteem met gerubriceerde informatie in gebruik genomen kan
worden, en de door de Commissie van Onderzoek geconstateerde
problemen bij het Wob-drama? Zo ja, welk verband en wat gaat u
eraan doen?
Er is geen verband tussen het ontbreken van de (her)accreditaties en de
problemen bij de uitvoering van het Wob-verzoek. In het onderzoek is naar
voren gekomen dat er staatsgeheime informatie verwerkt is in een
afgeschermde samenwerkruimte op het SharePointsysteem. Het
SharePointsysteem van BZ is niet ontworpen voor verwerking van
informatie die staatsgeheim betreft.
Zoals gesteld in het onderzoeksrapport liggen er diverse oorzaken ten
grondslag aan het niet weglakken. Een van de onderkende verbeterpunten
betreft de kennis en vaardigheid ten aanzien van het herkennen van
gerubriceerde informatie als zodanig en deze op een passende wijze
verwerken. De aanbevelingen uit het onderzoeksrapport zullen worden
overgenomen.
23
Bent u bereid openheid te geven over ontvangers van NLA die
inmiddels niet meer bestaan of opgegaan zijn in andere rebellengroeperingen? Hoe kan hun veiligheid nog in het geding zijn bij
openbaarmaking?
Zoals ook gemeld in antwoorden op vragen van uw Kamer (Kamerstuk
32 623, nr. 247) blijft het kabinet vasthouden aan het uitgangspunt dat er
geen openbare uitspraken gedaan worden over groepen die steun
ontvingen in het kader van het NLA-programma. De redenen blijven
daarvoor immers van kracht: de veiligheid van betrokken groepen dient in
acht te worden genomen, vanwege bondgenootschappelijke verplichtingen en vanwege betrokkenheid van inlichtingendiensten. Informatie
over de uitvoerder en details over de geleverde producten zijn eveneens
uit veiligheidsoverwegingen niet publiek gemaakt. De informatie is wel
vertrouwelijk met de Kamer gedeeld.
24
Hoe lang blijven de namen van de door Nederland gesteunde
rebellengroeperingen, de locaties van waaruit zij opereerden
evenals alle tot hen herleidbare informatie gerubriceerd als Stg.
geheim? Binnen welke termijn is de-rubricering aan de orde?
De informatie blijft gerubriceerd als Stg. geheim zolang de redenen voor
rubricering van toepassing zijn. Op dit moment is de-rubricering niet aan
de orde, omdat de redenen nog van kracht zijn. De informatie is wel
vertrouwelijk met de Kamer gedeeld. Zie ook antwoord 23.
25
Bent u als Minister door de ambtelijke leiding van het departement adequaat geïnformeerd over de grote problemen bij de
afhandeling van de Wob-verzoeken, in het bijzonder dat de
wettelijke termijnen zeer ruim overschreden zijn?
Ja.
26
Wanneer is de Kamer voor het eerst geïnformeerd over de
rubricering als staatsgeheim van namen van groeperingen die
NLA ontvingen en informatie over hun locaties?
In beantwoording van Kamervragen van de heer De Roon van 12 mei 2015
(Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 2220) is gesteld dat «in het belang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

7

van de veiligheid van de bij de Nederlandse steun betrokken partijen het
kabinet geen uitspraken doet over de groepen waaraan steun wordt
overwogen.» Ook in daaropvolgende communicatie met de Kamer is te
kennen gegeven dat informatie waaruit de identiteit en locaties van de
betrokken partijen kon blijken vertrouwelijk is (o.a. in antwoorden op
feitelijke vragen van 6 februari 2016, Kamerstuk 27 925, nr. 571; in
antwoorden op feitelijke vragen van 25 november 2017, Kamerstuk
27 925, nr. 617; en in kamerbrief van 17 mei 2018, Kamerstuk 32 623,
nr. 218). Toentertijd is niet specifiek ingegaan op de exacte aard van de
rubricering. Wel heeft de Kamer in aanloop naar de debatten op 2 oktober
2018 en 29 januari 2019 deze informatie vertrouwelijk ontvangen
(Handelingen II 2018/19, nr. 7, item 26 en Handelingen II 2018/19, nr. 46,
item 30). Het kabinet is van mening dat de totstandkoming van een
Toetsingskader, conform de motie Omtzigt cs. (Kamerstuk 32 623, nr. 231),
kan bijdragen aan de wijze waarop informatie en debat over eventuele
toekomstige NLA-programma’s beter vorm kan krijgen.
27
In hoeveel emails is staatsgeheime informatie, zoals de namen
van gesteunde groeperingen, aangetroffen?
Op basis van verklaringen van diverse getuigen stelt de Commissie vast
dat het voorkwam dat documenten waarin de namen van groeperingen
zichtbaar of herleidbaar waren per e-mail werden ontvangen. Het is niet
vastgesteld wat het exacte aantal e-mails was.
28
Hoe kan een ambtenaar die een mail krijgt met de naam van een
rebellengroep, weten dat het om staatsgeheime informatie gaat?
De naam van een willekeurige rebellengroep is niet per definitie staatsgeheim. In het geval van het NLA programma zijn onderdelen waaruit de
identiteit of locatie van betrokken partijen kon blijken staatsgeheim. De
medewerkers betrokken bij de uitvoer van het programma waren hiervan
op de hoogte.
29
Kunt u het besluit om de namen van de rebellengroeperingen
staatsgeheim te verklaren, aan de Kamer doen toekomen? Zo nee,
kunt u dan beschrijven wie dat besluit op welke wijze genomen
heeft?
Zoals aangegeven in eerdere beantwoording van vragen (Kamerstuk
32 623, nr. 229) zijn onderdelen van het NLA-programma waaruit de
identiteit of locatie van betrokken partijen kon blijken sinds de start van
het programma als staatsgeheim gekwalificeerd omdat 1. mensenlevens
op het spel stonden, 2. bondgenootschappelijke verplichtingen ons dat
opleggen en 3. inlichtingendiensten betrokken waren. Volgens het Besluit
Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst Bijzondere Informatie 2013
(VIRBI 2013) doet de opsteller van de informatie een voorstel tot rubricering en brengt deze aan op de informatie. De vaststeller van de inhoud
van de informatie stelt tevens de rubricering vast. De medewerkers
betrokken bij het NLA-programma gebruikten sinds aanvang van het
programma de kwalificatie Stg-geheim. Dit is terug te vinden in de
betreffende verslagen en beslismemo’s met Stg-informatie die vertrouwelijk met uw Kamer zijn gedeeld in voorbereiding van het debat op
3 oktober 2018 en op 29 januari jl. (Handelingen II 2018/19, nr. 7, item 26
en Handelingen II 2018/19, nr. 46, item 30).
30
Kunt u precies aangeven welke informatie staatsgeheim was in
het NLA-dossier?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

8

Zie antwoord 26. Zoals aangegeven in eerdere beantwoording van vragen
(Kamerstuk 32 623, nr. 229) zijn onderdelen van het NLA-programma
waaruit de identiteit of locatie van betrokken partijen kon blijken sinds de
start van het programma als staatsgeheim gekwalificeerd omdat 1.
mensenlevens op het spel stonden, 2. bondgenootschappelijke verplichtingen ons dat opleggen en 3. inlichtingendiensten betrokken waren.
Informatie over de uitvoerder en details over de geleverde producten zijn
eveneens uit veiligheidsoverwegingen niet publiek gemaakt. De informatie is wel vertrouwelijk met de Kamer gedeeld.
31
Waarom is er intern een onderzoekscommissie ingesteld en heeft
u het onderzoek niet laten uitvoeren door een externe partij?
Het Ministerie heeft gehandeld conform het Rijksbreed Besluit Voorschrift
Informatiebeveiliging Rijksdienst Bijzondere Informatie (VIRBI 2013). Zo is
de beveiligingsambtenaar van het Ministerie (BVA) op 26 november 2018
door de plaatsvervangend directeur van de Directie Noord-Afrika en
Midden-Oosten (DAM) op de hoogte gebracht van het feit dat een aantal
dagen eerder bekend was geworden dat gerubriceerde informatie via een
Wob-publicatie over non-lethal assistance (NLA) openbaar was gemaakt.
Artikel 8 van het VIRBI 2013 stelt onder meer dat elke ambtenaar verplicht
is bij de BVA melding te maken van compromittering van bijzondere
informatie. De BVA meldt deze compromittering bij de secretaris-generaal
en adviseert over de noodzaak van het instellen van een Commissie van
Onderzoek. De secretaris-generaal heeft op basis van het advies van de
BVA besloten tot het instellen van de Commissie van Onderzoek (VIRBI
artikel 9).
Het VIRBI schrijft niet voor hoe een Commissie van Onderzoek moet
worden samengesteld. Er is voor gekozen om alleen medewerkers die
vallen onder het gezag van de BVA van het Ministerie in de Commissie
van Onderzoek op te nemen. De BVA heeft als interne toezichthouder
binnen het Ministerie een onafhankelijke positie. De ambtenaren van
Buitenlandse Zaken waren gehouden medewerking te verlenen aan het
onderzoek. Ze hebben zonder uitzondering volledige medewerking aan
het onderzoek verleend.
32
Is er inmiddels een aparte – niet gemeenschappelijke –
werkruimte ingericht voor medewerkers die belast zijn met de
afhandeling van Wob-verzoeken, waaronder het weglakken van
staatsgeheime informatie? Zo nee, wanneer is deze ruimte dan
wel beschikbaar?
Werkruimte is inmiddels beschikbaar. Zie ook het antwoord op vraag 62.
33
Bent u bereid de Kamer zo snel mogelijk per brief te informeren
nadat u tot herpublicatie van de Wob-documenten bent
overgegaan? Zo nee, waarom niet?
De Wob-documenten staan inmiddels weer online. De Kamer is hierover
separaat geïnformeerd per brief (Kamerstuk 32 623, nr. 266).
34
Bent u bereid de toezegging na te komen dat herpublicatie van de
Wob-documenten binnen twee weken na verzending uw brief,
gedateerd 9 mei jl., zal plaatsvinden? Zo nee, kunt u uitvoerig
uitleggen waarom niet?
Zie antwoord 33.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

9

35
Is de in het onderzoeksrapport genoemde verwachting dat de
herziene versie van de Wob-documenten «medio mei» gepubliceerd zal worden gerealiseerd? Zo nee, waarom niet?
Per brief van 9 mei (Kamerstuk 32 623, nr. 257) informeerde ik u dat de
lessen van het onderzoek van de Commissie zouden worden betrokken in
de hernieuwde controle van de Wob-documenten en dat de herpublicatie
zou plaatsvinden binnen twee weken na verzending van het onderzoek.
Deze herpublicatie is vervolgens vertraagd tot medio juni omdat ik hecht
aan zorgvuldigheid, ook indachtig de aanbevelingen van het hierboven
genoemde onderzoek.
36
Wat is het protocol voor de omgang met materiële staatsgeheimen?
Het VIRBI en de daarvan afgeleide Handleiding Rubricering zijn leidend en
hierin wordt geen onderscheid gemaakt tussen formeel en materieel
staatsgeheim. Iets dat uit zijn inhoud staatgeheim is (materieel) dient
conform het protocol ook behandeld en herkenbaar gemaakt te worden
als staatsgeheim (formeel staatsgeheim).
37
Hoe beoordeelt u het feit dat zelfs in de memo waarin de onderzoeksopdracht en de instellingsbeschikking van de Commissie
van Onderzoek is neergelegd, een fout is gemaakt, namelijk in de
zinsnede dat elementen van het NLA-programma sinds de start
van het programma STG-confidentieel gerubriceerd zijn, terwijl
dit Stg. geheim had moeten zijn? Hoe is het mogelijk dat de
secretaris-generaal bij de Instellingsbeschikking van de
Commissie van Onderzoek over zulke gevoelige materie zo’n
grote fout heeft gemaakt?
Bij het opstellen van de onderzoeksopdracht is de BVA uitgegaan dat het
zou gaan om compromittering van Stg Confidentieel (Stg C) informatie.
Bij de melding van het incident werd namelijk alleen over Stg gesproken
zonder verdere duiding. Na aanvang van het onderzoek bleek dat het hier
ging om de rubricering Staatgeheim Geheim (Stg G). Deze onjuistheid in
het memo en het instellingsbesluit heeft geen invloed gehad op de
uitvoering van het onderzoek.
38
Herinnert u zich de instellingsbeschikking van de Commissie van
Onderzoek, waarin staat dat elementen van het NLA-programma
sinds de start van het programma «STG-confidentieel» gerubriceerd zijn? Klopt het dat dit een lager niveau van beveiliging en
vertrouwelijkheid betreft dan het niveau Staatsgeheim geheim?
Welke gevolgen heeft dit voor de informatievoorziening aan de
Kamer, de Wob-procedure en de mogelijkheden tot
de-rubricering?
Het klopt dat Stg Confidentieel (Stg C) een lagere rubricering is dan Stg
Geheim (Stg G). De verschillen in behandeling van informatie met deze
rubricering staan beschreven in de Handleiding Rubricering. Dit heeft
geen gevolgen gehad voor de informatievoorziening aan de Kamer, de
Wob-procedure of de mogelijkheden tot de-rubricering. Zie ook antwoord
37.
39
Hoe beoordeelt u het feit dat de acht Wob-verzoeken, ingediend
op 22 juni 2018 door journalisten van Nieuwsuur en Trouw, bijna
een jaar na dato nog steeds niet afgehandeld zijn? Hoe verhoudt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

10

zich dit tot de wettelijke termijn van vier tot uiterlijk acht weken
die de Wob voorschrijft?
De Wob bevat termijnen voor het afhandelen van een verzoek. Inzet is dat
verzoeken zo snel mogelijk worden afgehandeld. De beantwoordingstermijn in concrete gevallen is afhankelijk van de reikwijdte van het
verzoek, de hoeveelheid informatie en de mogelijkheden die informatie te
verwerken.
Op 22 juni 2018 zijn door de journalisten van Nieuwsuur en Trouw acht
omvangrijke Wob-verzoeken ingediend. In reactie op deze Wob-verzoeken
werd op 18 september, 8 en 20 november 2018 informatie openbaar
gemaakt. Hierover bent u per Kamerbrief geïnformeerd (Kamerstuk
32 623, nrs. 226, 243 en 245). De gepubliceerde documenten werden op
22 november 2018 offline gehaald. In mijn brief van 25 januari 2019
(Kamerstuk 32 623, nr. 254) heb ik aangegeven de lessen van het
onderzoek van de onderzoekscommissie te betrekken in de herpublicatie
en nieuwe controle van de WOB-documenten. Inmiddels zijn de
Wob-documenten weer online geplaatst.
Zoals aangegeven in mijn brief van 9 mei 2019 (Kamerstuk 32 623,
nr. 257), maakt het onderzoek van de onderzoekscommissie duidelijk dat
het Ministerie als organisatie niet voldoende is ingericht om (acht)
simultane Wob-verzoeken van deze omvang en complexiteit, in combinatie met de schriftelijke voorbereiding van een Kamerdebat, binnen de
gestelde wettelijke termijn te behandelen.
40
Is er als gevolg van het vele overwerk door de betrokken
medewerkers in strijd gehandeld met de Arbeidstijdenwet? Is hier
onderzoek naar gedaan?
De Arbeidstijdenwet staat toe dat medewerkers bij uitzondering langer
doorwerken als werkzaamheden niet kunnen worden uitgesteld. Voorop
moet staan dat het langer werken niet te voorkomen is. Zoals toegelicht in
mijn brief van 9 mei 2019 (Kamerstuk 32 623, nr. 257) konden de bij de
behandeling van de Wob-verzoeken betrokken medewerkers hun lopende
werkzaamheden niet tijdelijk overdragen vanwege hun kennis van de NLA
en Syrië. Zo hebben zij in september en oktober 2018 over de NLA en
Syrië óók Kamervragen beantwoord, Kamerbrieven geschreven en een
Kamerdebat voorbereid. Van deze drukke werkzaamheden heeft in het
licht van het tijdelijke karakter ervan geen urenregistratie plaatsgevonden.
41
Wat gebeurt er met de BZ-vertrouwelijke informatie – niet
betreffende staatsgeheimen – die niet weggelakt is in
overdrachtsdocumenten van de uitvoerders? Wordt de vertrouwelijkheid met de openbaarmaking opgeheven? Zo nee, waarom
niet?
De Wob-documenten staan inmiddels weer online. Informatie die in eerste
instantie gelakt had moeten worden is opnieuw beoordeeld. Redenen
voor vertrouwelijkheid, zoals veiligheidsoverwegingen, blijven van kracht.
42
Wanneer was de nieuwe beoordeling van de Wob-documenten, die
plaatsvond na het attenderen van de journalist van Nieuwsuur op
21 november, afgerond? Waarom duurt het vervolgens nog eens
een half jaar(!) voordat u overgaat tot herpublicatie van de
Wob-documenten?
Zie antwoord 33. In mijn brief van 25 januari 2019 (Kamerstuk 32 623,
nr. 254) informeerde ik u dat het kabinet maximale zorgvuldigheid wil
betrachten en lessen van het onderzoek naar compromittering van
staatsgeheime informatie in Wob-publicatie wil betrekken in de herpubli-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

11

catie en nieuwe controle van de Wob-documenten. Dit onderzoek is op
9 mei jl. afgerond en met de Kamer gedeeld (Kamerstuk 32 623, nr. 257).
43
Kunt u nader ingaan op de interne druk die door de betrokken
medewerkers ervaren is? Van wie kwam deze interne druk? Van
de Minister?
De Commissie heeft geen verdere conclusies getrokken ten aanzien van
de druk die door betrokken medewerkers werd ervaren. Wel stelt de
Commissie dat de capaciteit voor de Wob-verzoeken ontoereikend was en
medewerkers de werkzaamheden uitvoerden naast de reguliere
werkzaamheden en dat dit geheel een zware belasting voor de betrokken
medewerker was. Ook stelt de Commissie dat druk werd ervaren om de
Wob-verzoeken snel af te handelen door de steeds formelere en
dwingendere toon van de journalisten naarmate het proces vorderde.
44
Hoe beoordeelt u de bevindingen dat vijf van de negen getuigen
die daadwerkelijk gelakt hebben, verklaarden niet bekend te zijn
met de «Handleiding Rubricering» en nooit scholing of
voorlichting te hebben gehad over de wijze van werken met
gerubriceerde informatie, alsmede dat de bij het beoordelen en
lakken van documenten betrokken medewerkers, geen ervaring
hadden in de uitvoering van Wob-verzoeken? Kunt u dit
uitleggen? Wat is hier in de loop van het proces van afhandeling
van de Wob-verzoeken aan gedaan? Wie is hiervoor verantwoordelijk?
De Commissie van Onderzoek constateert dat sprake was van een
menselijke fout, die is veroorzaakt door een samenloop van omstandigheden: de grote hoeveelheid te beoordelen documenten in combinatie
met het grote aantal lakhandelingen en de overige werkzaamheden op het
Syrië- en NLA-dossier, niet-optimale faciliteiten zoals de software en het
ontbreken van een aparte en afgesloten werkruimte voor het Wob-team,
onvoldoende kennis bij een aantal medewerkers van de omgang met
staatsgeheime informatie die niet direct als zodanig herkenbaar is
(materieel versus formeel staatsgeheim), en onervarenheid bij sommigen
met de behandeling van Wob-verzoeken. Die fout had niet mogen
gebeuren. Het Ministerie neemt dan ook de aanbevelingen van de
Commissie van Onderzoek over. De departementsleiding ziet er op toe dat
de aanbevelingen worden geïmplementeerd. Zie ook het antwoord op de
vragen 3, 5, 10 en 12.
45
Klopt het dat de betrokken medewerkers gedurende enkele
maanden met staatsgeheime informatie hebben gewerkt in
openbare ruimten en zelfs op plekken buiten het Ministerie?
De Commissie stelt dat er bij betrokken medewerkers onduidelijkheid
bestond over de documenten die niet als zodanig herkenbaar gerubriceerd waren, maar waar wel staatsgeheime informatie in aanwezig was.
Dit gold voor bijvoorbeeld de rapportages van uitvoerders waarin veelal
afkortingen van groeperingen voorkwamen die NLA ontvingen en diens
locatie. Deze rapportages stonden voor de behandeling van de
Wob-verzoeken op afgeschermde samenwerkingsruimten. Er zijn geen
herkenbare gerubriceerde documenten (met rode rand) aangetroffen op
deze samenwerkingsruimte.
46
Hoe beoordeelt u de bevinding dat de Commissie geen document
heeft aangetroffen waarin is vastgelegd welke informatie uit het
NLA-programma gerubriceerd is, dat «BZ06 verklaarde dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

12

geen apart document bestaat waaruit dit blijkt» en dat «andere
getuigen aangaven dit niet te weten.»? Kunt u in dit licht de
volgende vragen beantwoorden:
– Is er nu wel of geen document waarin is vastgelegd welke
informatie uit het NLA-programma gerubriceerd is? Zo nee,
waarom niet?
– Waarom wisten de met de Wob-behandeling betrokken
ambtenaren hierover van niets?
– Is er inmiddels wel formeel in een document vastgelegd welke
informatie uit het NLA-programma staatsgeheim is en welke
niet? Zo nee, waarom niet?
Zie antwoord 29. Bij geen van de bij NLA betrokken medewerkers bestond
onduidelijkheid over het feit dat informatie waaruit de identiteit of locatie
van de door Nederland gesteunde gematigde groepen kan worden
afgeleid, staatsgeheim is. Volgens het Besluit Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst Bijzondere Informatie 2013 (VIRBI 2013) doet de
opsteller van de informatie een voorstel tot rubricering en brengt deze aan
op de informatie. De vaststeller van de inhoud van de informatie stelt
tevens de rubricering vast. De medewerkers betrokken bij het
NLA-programma gebruikten sinds aanvang van het programma de
kwalificatie STG-geheim. Dit is ook terug te vinden in de betreffende
verslagen en beslismemo’s met STG-informatie die vertrouwelijk met uw
Kamer zijn gedeeld in voorbereiding van het debat op 3 oktober 2018 en
op 29 januari jl. (Handelingen II 2018/19, nr. 7, item 26 en Handelingen II
2018/19, nr. 46, item 30)
47
Kunt u nader ingaan op één van de door u aangegeven redenen
tot rubricering van informatie uit het NLA-programma, namelijk
dat er afspraken zijn gemaakt met bondgenoten over de vertrouwelijkheid? Kunt u in dit licht elk van de onderstaande vragen
afzonderlijk beantwoorden:
– Om welke bondgenoten gaat het?
– Welke afspraken zijn er precies met hen gemaakt en wanneer?
– Zijn deze afspraken gedocumenteerd? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, waarom bevinden deze zich niet bij de eerder door u
gepubliceerde Wob-documenten?
Nederland heeft samengewerkt met bondgenoten zoals de Verenigde
Staten en het Verenigd Koninkrijk bij de uitvoering van het
NLA-programma. Net zoals Nederland behandelen bondgenoten bepaalde
informatie uit veiligheidsoverwegingen vertrouwelijk. Hieronder vallen
bijvoorbeeld de namen en locaties van NLA-ontvangers. In het geval dat
Nederland een dergelijk programma samen met bondgenoten uitvoert
bestaan er dus verplichtingen naar zowel die bondgenoten als de
ontvangers. Voor het Verenigd Koninkrijk geldt dat er ook afspraken zijn
gedocumenteerd. Zoals aangegeven in het Wob-besluit over NLA zijn deze
documenten niet vrijgegeven op grond van artikel 10, tweede lid, aanhef
en onder a, van de Wob. Wob blijft verstrekking van informatie
achterwege voor zover het belang daarvan niet opweegt tegen het belang
van de betrekkingen van Nederland met andere staten en met internationale organisaties. Met deze uitzonderingsgrond wordt blijkens de
geschiedenis van de totstandkoming van deze bepaling beoogd te
voorkomen dat de wettelijke plicht tot het verstrekken van informatie tot
gevolg zou hebben dat de Nederlandse internationale betrekkingen
schade zouden lijden. Voor de toepassing van deze bepaling is het niet
noodzakelijk dat men een verslechtering van de goede betrekkingen als
zodanig met andere landen voorziet. Voldoende is dat met als gevolg van
het verschaffen van informatie voorziet dat het internationale contact op
bepaalde punten stroever zal gaan lopen, met als gevolg bijvoorbeeld dat
het onderhouden van diplomatieke betrekkingen, of het voeren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

13

bilateraal overleg met landen, moeilijker zou gaan dan voorheen, of dat
men in die landen minder geneigd zou zijn tot het verstrekken van
bepaalde gegevens dan voorheen. Het besluit is genomen de documenten
niet openbaar te maken Het zou de betrekkingen met deze landen of
organisaties schaden wanneer deze informatie openbaar wordt gemaakt.
Dit zou de noodzakelijke vertrouwelijkheid en effectiviteit van het
diplomatieke verkeer en bilateraal overleg ondermijnen. Afwegende het
belang van de internationale betrekkingen en het publieke belang bij
openbaarmaking, acht ik het eerste zwaarder wegen. Daarbij heb ik
meegewogen dat andere landen hebben aangegeven het (deels) vrijgeven
van bepaalde documenten de betrekkingen tussen Nederland en deze
landen kan beschadigen.omdat het belang van de internationale betrekkingen zwaarder wordt geacht dan het publieke belang bij openbaarmaking. Daarbij is meegewogen dat andere landen hebben aangegeven
dat het (deels) vrijgeven van bepaalde documenten uitdrukkelijk niet
gewenst was.
48
Blijft u de namen van de uitvoerders van het NLA-programma
handhaven als BZ-vertrouwelijk, ook nu deze door Buitenlandse
Zaken zelf in de openbaarheid zijn gebracht en op grond van
artikel 5 van de Wob, bij een verzoek in het kader van de Wob,
rubricering opnieuw moet worden beoordeeld? Zo ja, waarom en
bent u bereid contact met de uitvoerders op te nemen om de
afspraken uit de beginperiode van het NLA-programma te
herzien?
Zie antwoord 6 en 7.
49
Zijn er bondgenoten waarmee Nederland samenwerkte, die
Nederland formeel of informeel verzocht hebben tot geheimhouding van delen van het NLA-programma?
Ja. Zie antwoord 47.
50
Is informatie op roodomrand papier staatsgeheim?
Ja, door de departementsleiding is in augustus 2013 besloten om alle Stg.
informatie met de rubriceringen Stg Zeer Geheim, Stg Geheim en Stg.
Confidentieel op roodomrand papier te printen. Daarbij komt het formele
staatsgeheim tot uitdrukking.
51
«De Commissie heeft geen document aangetroffen waarin is
vastgelegd welke informatie uit het NLA-programma gerubriceerd
is.»«
Kunt u aangeven of zo’n document wel bestaat? Zo ja, wie kan
dat document inzien?
Zie antwoord 29 en 46.
52
Kunt u de wet en regelgeving rondom materieel staatsgeheim aan
de Kamer doen toekomen?
Er is geen wet- of regelgeving waarin materieel staatsgeheim specifiek
staat beschreven. De wet- en regelgeving omtrent staatsgeheim is
beschreven in het VIRBI en de daarvan afgeleide Handleiding Rubricering.
Wat wordt verstaan onder materieel staatsgeheim is beschreven in het
onderzoeksrapport en gebaseerd op jurisprudentie van het Gerechtshof te
Den Haag (ECLI:NL:HR:2016:168). Zie ook vraag 36.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

14

53
Stond er op overdrachtsbewijzen van NLA-ontvangende partijen
de stempel Stg. geheim? Zo nee, zijn de overdrachtsbewijzen nu
met terugwerkende kracht gerubriceerd tot Stg. geheim? Op
welke wijze zijn ze gerubriceerd?
De overdrachtsbewijzen, waarbij ontvangst van goederen werd bevestigd
tussen ontvangers en de uitvoerder, waren niet kenbaar gerubriceerd. De
Commissie constateert dat kennis over hoe om te gaan met informatie die
niet als gerubriceerde informatie herkenbaar (materieel staatsgeheim) is,
ontbrak bij de meeste getuigen. De staatsgeheime informatie in de
documenten wordt nu herkenbaar gerubriceerd en volgens de regels van
het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst Bijzondere Informatie
(VIRBI) als zodanig behandeld.
54
Hoe verhoudt de bevinding van de onderzoekscommissie, dat het
voorkwam dat documenten waarin de namen van groeperingen
zichtbaar of herleidbaar waren per e-mail werden ontvangen, en
dat deze intern per e-mail werden doorgestuurd, tot de
Handleiding Rubricering?
Bij aanvang van het NLA-programma is bepaald dat de namen van
groeperingen staatsgeheim zijn. In de Handleiding Rubricering staat
beschreven hoe men om dient te gaan met het per e-mail verzenden van
gerubriceerde informatie. De e-mailberichten waarin de namen van deze
groeperingen voorkwamen, zijn niet per daarvoor bestemde en goedgekeurde cryptomiddelen verstuurd en had dus niet op deze wijze mogen
plaatsvinden.
55
Klopt het dat in de Handleiding Rubricering uitdrukkelijk staat
dat informatie die als Stg. geheim is aangemerkt «uitsluitend is
toegestaan met goedgekeurde, geëvalueerde cryptomiddelen»?
Zijn alle emails die door het Syrië team verstuurd zijn dat
verantwoordelijk was voor de NLA, en waarin de namen van
NLA-ontvangers voorkomen en in de Wob-stukken staan, conform
de Handleiding Rubricering verstuurd? Zo nee, waarom niet?
De Commissie stelt op basis van de getuigenverklaringen dat het
voorkwam dat documenten waarin de namen van groeperingen zichtbaar
of herleidbaar waren per e-mail werden ontvangen. Dit is niet volgens het
Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst Bijzondere Informatie (VIRBI).
De Commissie concludeert dat de betrokken medewerkers niet allemaal
over dezelfde theoretische kennis beschikken op het gebied van rubricering, en hoe om te gaan met gerubriceerde informatie die niet direct als
gerubriceerd kenbaar is. Wel waren de medewerkers zich bewust dat er
vertrouwelijk met de informatie moest worden omgegaan. Tevens kan
worden gesteld dat de uitvoer van een programma dat constante
monitoring behoeft in de praktijk kan botsen met het waarborgen van de
vertrouwelijkheid en daarbij behorende veiligheidsmaatregelen. Het
kabinet is daarom van mening dat de totstandkoming van een Toetsingskader, conform de motie Omtzigt cs. (Kamerstuk 32 623, nr. 231), kan
bijdragen aan de wijze waarop eventuele toekomstige NLA-programma’s
beter vorm kan krijgen, ook in relatie tot de vertrouwelijkheid van het
programma.
56
Hoe beoordeelt u de bevinding van de onderzoekscommissie dat
dat op de afgeschermde, beperkt toegankelijke samenwerkruimte
(SWR) informatie stond die feitelijk staatsgeheim was? Welke
instantie of persoon heeft besloten om uit praktische overwe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

15

gingen de voorschriften te schenden, in het bewustzijn dat op
een SWR geen staatsgeheimen mogen staan?
Het was en is niet toegestaan om Stg. informatie op de samenwerkingsruimte te plaatsen. De Commissie heeft niet geconstateerd dat er een
specifiek persoon of instantie is die bewust de voorschriften heeft
geschonden, maar dat de betrokken medewerkers niet allemaal over
dezelfde theoretische kennis beschikken op het gebied van rubricering, en
hoe om te gaan met gerubriceerde informatie die niet direct als gerubriceerd kenbaar is. Zie ook antwoord 55.
57
Kan de SWR nog steeds gebruikt worden om te werken met «Stg.
Informatie»? Zo ja, welke maatregelen neemt u zodat dit
onmogelijk wordt gemaakt?
Zie antwoord 56. Het was en is niet toegestaan om Stg. informatie op de
samenwerkingsruimte te plaatsen. Daar zal nadrukkelijk aandacht aan
worden gegeven door het kennisniveau van BZ-medewerkers te verhogen
zoals aanbevolen door de Commissie.
58
Welke maatregelen treft u mocht er in de toekomst een persoon
of organisatie slachtoffer worden door gelekte informatie? Zo
nee, waarom gebeurt dit niet?
Mocht blijken dat in de toekomst een persoon, personen of een organisatie slachtoffer worden van de per abuis niet weggelakte informatie,
zullen passende maatregelen worden genomen. Welke maatregelen dat
zijn, zal van de ontstane situatie afhangen.
59
Hoe beoordeelt u de verklaring dat de Directeur Generaal
Politieke Zaken (DGPZ) niet heeft kunnen zeggen of er als gevolg
van het niet weglakken van Stg. informatie, daadwerkelijk
schade aan de Staat of bondgenoten heeft plaatsgevonden? Is er
inmiddels meer duidelijkheid over en onderzoek naar gedaan?
Zijn er contacten met bondgenoten geweest?
Zie antwoord 7 en 47. Net zoals Nederland behandelen bondgenoten
bepaalde informatie uit veiligheidsoverwegingen vertrouwelijk. Hieronder
vallen bijvoorbeeld de namen en locaties van NLA-ontvangers. In het
geval dat Nederland een dergelijk programma samen met bondgenoten
uitvoert bestaan er dus verplichtingen naar zowel die bondgenoten als de
ontvangers.
De onderzoekscommissie stelt dat het duidelijk is dat openbaar maken
van informatie waarvan is afgesproken dat deze geheim is, van invloed is
op de ervaren betrouwbaarheid van het ministerie door bondgenoten en
inlichtingendiensten, maar het effect niet is vast te stellen. Ook stelt de
Commissie dat hoewel er nu geen signalen zijn ontvangen, dit wel van
invloed kan zijn op het imago als betrouwbare partner. In het algemeen
concludeert de Commissie dat de overwegingen voor rubriceren van
delen van het NLA-programma nog steeds valide zijn.
60
Hoe aannemelijk acht u de schadelijkheid van openbaarmaking
van de namen van groeperingen, waarvan commandanten zelf
openlijk aangegeven hebben NLA te hebben ontvangen van
Nederland? Hoe kan dit argument voor het rubriceren als staatsgeheim hout blijven snijden?
Het is nog altijd noodzakelijk informatie over de identiteit van de groepen
niet publiekelijk te delen uit veiligheidsoverwegingen. Aanwijzingen dat
bepaalde groepen Westerse steun hebben ontvangen maakt ze een
belangrijker doelwit voor ISIS, het Assad-regime of voor andere extremis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

16

tische groepen. Dit risico wil het kabinet niet nemen. Uitspraken van
individuen over het al-dan-niet ontvangen van steun van Nederland zijn
voor hun rekening, evenals de mogelijke consequenties daarvan.
61
Het rapport beveelt aan te overwegen de Directie Juridische
Zaken (DJZ) een «sterkere (inhoudelijk) coördinerende rol» te
geven. U geeft in uw brief aan het advies «aangaande de adviserende rol van de Directie Juridische Zaken» te betrekken.
Betekent dit dat u de aanbeveling overneemt en DJZ een sterkere
(inhoudelijk) coördinerende rol geeft bij de behandeling van
Wob-verzoeken?
Kern van het advies is mijns inziens een sterkere coördinatie bij de
behandeling van Wob-verzoeken. Het is onderwerp van overleg of deze
sterkere coördinatie bij de Directie Juridische Zaken (DJZ) dan wel een
andere directie wordt belegd. Dat laat onverlet dat DJZ een belangrijke
adviesrol heeft bij de behandeling van Wob-verzoeken.
62
Is het, gezien de gerapporteerde schaarste in werkplekken,
haalbaar dat een aparte werkruimte voor Wob-werkzaamheden
beschikbaar wordt gesteld op het Ministerie van Buitenlandse
Zaken?
Het gebouw Rijnstraat 8 kent schaarste aan werkplekken. In het licht van
de aanbevelingen van het onderzoeksrapport, die ik onderschrijf, zie ik mij
echter genoodzaakt werkruimte te prioriteren ten behoeve van
Wob-werkzaamheden. Dat heeft tot gevolg dat werkplekken, al dan niet
tijdelijk, niet beschikbaar zijn voor andere werkzaamheden.
63
Is de staatsgeheime informatie altijd conform de voorschriften
via goedgekeurde geëvalueerde cryptomiddelen verstuurd? Zo
nee, wanneer niet?
Zie antwoord 55.
64
Kunt u aangeven of maatregel A, B, C, D, E en F gevolgd zijn bij
het lakken van de staatsgeheime Wob-documenten?
De Commissie concludeerde dat tijdens de uitvoering van het
NLA-programma documenten zijn ontvangen die niet herkenbaar
gerubriceerd waren en dat niet steeds op adequate wijze is gehandeld. De
Commissie heeft verder geconcludeerd dat medewerkers niet of niet goed
bekend zijn met het VIRBI 2013 of de Handleiding Rubricering. Ook bij het
verwerken van het Wob-verzoek is niet in alle gevallen voldaan aan de
maatregelen uit het VIRBI. Zie ook antwoord op vragen 55 t/m 57.
65
Kunt u per maatregel (A tot en met M) aangeven of eraan voldaan
is bij het verwerken van het Wob-verzoek?
Zie antwoord 64.
66
Herinnert u zich de mail van DJZ op 10 augustus 2018: «Bij een
verzoek in het kader van de Wet Openbaarheid Bestuur (Wob)
wordt op grond van artikel 5 de rubricering opnieuw beoordeeld.»? Heeft deze beoordeling plaatsgevonden en zo ja, wat
waren de uitkomsten?
Ja. Het is nog altijd noodzakelijk informatie waaruit de identiteit of locatie
van betrokken partijen kan blijken niet publiekelijk te delen. De redenen
blijven daarvoor immers van kracht: de veiligheid van betrokken groepen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

17

bondgenootschappelijke verplichtingen en vanwege betrokkenheid van
inlichtingendiensten. Zie ook antwoord 6, 7 en 60.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 267

18