Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 087

Internationaal fiscaal (verdrags)beleid

Nr. 288

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN EN DE
MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 oktober 2021
De directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft onderzoek gedaan naar het
Nederlandse beleid ten aanzien van de ondersteuning van belastingheffing in ontwikkelingslanden in de periode 2012–2020. Deze evaluatie is
vastgelegd in het rapport «Strengthening of tax systems in developing
countries».1Dit rapport is gepubliceerd op de website van de IOB.2 Voor
de volledigheid treft uw Kamer het rapport van de IOB aan in de bijlage bij
deze brief. Middels deze brief informeert het kabinet uw Kamer over de
bevindingen en aanbevelingen van de evaluatie. Ook treft uw Kamer in
deze brief de kabinetsappreciatie van het rapport aan.

1

De evaluatie en alle onderliggende studies zijn online beschikbaar: https://english.iobevaluatie.nl/in-progress/trade-and-investment/tax-system-support-to-developing-countries.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Daarnaast is deze evaluatie een van de bouwstenen van de lopende beleidsdoorlichting van
begrotingsartikel 1 («duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen») van de
begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking die eind dit jaar zal
verschijnen.
2
De evaluatie en alle onderliggende studies zijn online beschikbaar: https://english.iobevaluatie.nl/in-progress/trade-and-investment/tax-system-support-to-developing-countries.
Daarnaast is deze evaluatie een van de bouwstenen van de lopende beleidsdoorlichting van
begrotingsartikel 1 («duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen») van de
begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking die eind dit jaar zal
verschijnen.

kst-25087-288
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

1

1. Inhoud van het rapport
1.1. Achtergrond
De evaluatie is uitgevoerd door de IOB.3 De evaluatie richt zich op het
onderdeel belastingen uit het «actieplan voor beleidscoherentie voor
ontwikkeling» (hierna: actieplan). Dit actieplan is op verzoek van de Kamer
in 2016 door het toenmalige kabinet opgesteld, waarmee het belang van
coherent beleid op het gebied van ontwikkeling werd onderstreept. Met
het actieplan wordt beoogd de coherentie tussen de verschillende
beleidsonderdelen te bevorderen die van invloed zijn op ontwikkeling.4
Een relevant beleidsonderdeel voor ontwikkeling is het thema «belastingen». Een van de thema’s uit het (herziene) actieplan ziet op het
tegengaan van belastingontwijking en -ontduiking. In dit kader zijn drie
subdoelen geformuleerd, namelijk 1) betere internationale afspraken voor
belastinginning op reële economische activiteiten, 2) terugdringing van
het gebruik van Nederland als doorsluisland voor belastingontwijking in
andere landen, waaronder ontwikkelingslanden, en 3) structurele
capaciteitsopbouw voor goed belastingbeleid en goede belastinginning in
ontwikkelingslanden. Het Nederlandse beleid en de activiteiten zijn door
de IOB geëvalueerd aan de hand van deze drie subdoelen.
1.2. Kern van de bevindingen en aanbevelingen uit het IOB-rapport
De IOB concludeert in zijn algemeenheid dat de belangen van ontwikkelingslanden een steeds belangrijkere rol zijn gaan spelen in het Nederlandse beleid op het gebied van (internationale) belastingheffing. In het
afgelopen decennium is een duidelijke koerswijziging ingezet door
Nederland. Het rapport geeft aan dat dit onder meer blijkt uit de significante verhoging van de uitgaven voor technische assistentie, alsmede uit
de onderhandelingen op het gebied van (internationale) belastingheffing
en de Notities Fiscaal Verdragsbeleid uit 2011 en 2020.
De IOB heeft haar bevindingen en aanbevelingen weergegeven in het
rapport per subdoel. De kern die het kabinet hieruit haalt, treft uw Kamer
hieronder aan. Voorts is de kabinetsappreciatie van het rapport
weergeven in paragraaf 2.
Subdoel 1: betere internationale afspraken voor belastinginning op reële
economische activiteiten
De bevindingen en aanbevelingen van de IOB voor dit subdoel laten zich
volgens het kabinet als volgt kernachtig weergeven:
I. Nederland heeft de internationale afspraken tegen belastingontwijking
op een ambitieuze wijze geïmplementeerd en gaat daarin soms verder
dan andere landen.
II. Ontwikkelingslanden hebben een beperkte invloed gehad in de
vormgeving van deze internationale afspraken en daarin zijn niet alle
belangen van ontwikkelingslanden meegenomen.
De IOB adviseert Nederland om de belangen van ontwikkelingslanden
op dit gebied vooraf vast te stellen. Vervolgens dient van dit proces, en
de door Nederland gemaakte afwegingen, een terugkoppeling plaats te
vinden.
3

De bevindingen en aanbevelingen uit de evaluatie zijn mede gebaseerd op extern uitgevoerde
studies van o.a. het CPB en SEO. Deze zijn te vinden op: https://english.iob-evaluatie.nl/inprogress/trade-and-investment/tax-system-support-to-developing-countries.
4
Kamerstuk 33 625, nr. 219.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

2

Subdoel 2: terugdringing van het gebruik van Nederland als doorsluisland
voor belastingontwijking in andere landen, waaronder ontwikkelingslanden
De bevindingen en aanbevelingen van de IOB voor dit subdoel laten zich
volgens het kabinet als volgt kernachtig weergeven:
I. Nederland houdt in de onderhandelingen van belastingverdragen
rekening met de positie van ontwikkelingslanden, maar neemt niet alle
wensen van ontwikkelingslanden over.
II. Om een gelijk speelveld na te streven, acht Nederland de belastingverdragen die het desbetreffende ontwikkelingsland met andere (met
Nederland vergelijkbare) landen is overeengekomen relevant. Dit kan
resulteren in lagere bronbelastingen en mogelijkheden voor belastingontwijking via Nederland.
III. Met slechts een beperkt aantal ontwikkelingslanden zijn antimisbruikbepalingen in het belastingverdrag met Nederland opgenomen.
De IOB adviseert het kabinet om in (een nieuwe versie van) de Notitie
Fiscaal Verdragsbeleid (hierna: NFV) 2020 de Nederlandse positie
tevens op te nemen ten aanzien van andere elementen in belastingverdragen die voor ontwikkelingslanden van belang zijn.
Daarnaast adviseert de IOB om mogelijke risico’s op verdragsmisbruik
in kaart te brengen voordat een belastingverdrag wordt overeengekomen met een ontwikkelingsland.
Tevens adviseert de IOB om realistischer te zijn over de beschikbare
capaciteit van ontwikkelingslanden om belastingontwijking te
bestrijden.
Subdoel 3: Structurele capaciteitsopbouw voor goed belastingbeleid en
goede belastinginning in ontwikkelingslanden.
De bevindingen van de IOB voor dit subdoel laten zich volgens het kabinet
als volgt kernachtig weergeven:
I. De doelstelling om in 2020 de steun voor deze technische assistentie
meer dan verdubbeld te hebben ten opzichte van 2015 is gehaald.
Desalniettemin is Nederland een relatief kleine donor in vergelijking
met andere OESO-landen.
II. Nederland heeft volgens de IOB een actieve rol gespeeld bij het
vormgeven van het multilaterale speelveld. Zo was Nederland een van
de oprichters van het Addis Tax Initiative en heeft daarin een vooraanstaande rol gespeeld. Hoewel de IOB zelf geen onderzoek heeft gedaan
naar multilaterale programma’s, merkt de IOB op dat bestaande
evaluaties een positief beeld schetsen. De onderliggende bewijslast
acht de IOB echter niet volledig overtuigend.
III. Een deel van de bilaterale technische assistentie richtte zich op
internationale belasting. Uit de landenstudies blijkt dat de geselecteerde landen dit hoog waardeerden. De IOB acht harde uitspraken
over de effectiviteit niet mogelijk omdat de bewijslast onvoldoende
overtuigend is.
IV. Over de bilaterale inzet stelt de IOB dat deze niet volledig vraaggestuurd was. De IOB geeft aan dat uitvoerende organisaties hun
specifieke expertise hebben en niet aan iedere vraag konden voldoen.
Het advies van de IOB op het gebied van capaciteitsopbouw is als volgt:
→ Ontwikkel en gebruik criteria op basis waarvan (bilaterale) technische
assistentie ingezet kan worden;
→ Zet bilaterale technische assistentie alleen in wanneer de toegevoegde
waarde (ten opzichte van multilaterale steun) duidelijk is en past
binnen een bredere relatie;
→ Verbeter inzicht in de effecten van (bilaterale) technische assistentie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

3

Coherentie van beleid en activiteiten onder de drie subdoelen
De bevindingen van de IOB laten zich volgens het kabinet als volgt
kernachtig weergeven:
I. De twee belasting-gerelateerde doelstellingen uit het actieplan
beleidscoherentie voor ontwikkeling (hogere eigen overheidsinkomsten in ontwikkelingslanden en het tegengaan van belastingontwijking
en -ontduiking) overlappen grotendeels, maar niet volledig.
II. Het actieplan beleidscoherentie voor ontwikkeling is niet een volledig
gedeelde en coherente beleidsagenda tussen het Ministerie van
Financiën en het Ministerie van Buitenlandse Zaken;
III. Nederlandse ambassades ondersteunen niet langer de aanvraag van
belastingvrijstellingen bij officiële ontwikkelingshulp, maar in
verschillende gevallen zijn er nog belastingvrijstellingen gebaseerd op
nationale wetgeving.
Het advies van de IOB is als volgt:
Verbeter de transparantie van en versterk de rol van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken met betrekking tot de besluitvorming over de
Nederlandse inzet over internationale belastingzaken waar ontwikkelingslanden mee gemoeid zijn;
Verbeter de indicatoren voor de drie subdoelen uit het actieplan
beleidscoherentie voor ontwikkeling en monitor de voortgang van
deze indicatoren systematischer.
2. Appreciatie
Het kabinet heeft met belangstelling kennisgenomen van de bevindingen
en aanbevelingen die zijn opgenomen in het rapport van de IOB. De IOB
constateert terecht dat in het afgelopen decennium de belangen van
ontwikkelingslanden een belangrijkere rol zijn gaan spelen in de
vormgeving van het Nederlandse beleid op het gebied van (internationale) belastingheffing.
Daarnaast was er in 2012, het startpunt van deze evaluatie, nagenoeg
geen technische assistentie van Nederland aan ontwikkelingslanden bij
het versterken van hun belastingbeleid. Deze is in de afgelopen tien jaar
opgebouwd en de aanbevelingen van de IOB bieden handvatten om deze
inzet verder te verbeteren.
2.1. Internationale afspraken tegen belastingontwijking (subdoel 1)
De aanpak van belastingontwijking is een speerpunt van dit kabinet. Het
kabinet heeft in de afgelopen jaren verschillende maatregelen genomen
tegen belastingontwijking die reeds in werking zijn getreden of binnen
afzienbare tijd in werking zullen treden.5 De IOB is positief gestemd over
de wijze waarop Nederland de internationale afspraken tegen belastingontwijking uit het zogenoemde project «base erosion and profit shifting»
(hierna: BEPS) van de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (hierna: OESO) en de G20 heeft geïmplementeerd.6 De IOB
concludeert dat Nederland over het algemeen diverse afspraken uit het
BEPS-project strenger heeft geïmplementeerd dan andere (Europese)
landen. Het kabinet moedigt de internationale strijd tegen belastingontwijking aan en wil, waar mogelijk, een voortrekkersrol vervullen. Voor een
5

Zie ook https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2021/01/21/maatregelen-tegenbelastingontwijking-en-belastingontduiking https://www.rijksoverheid.nl/documenten/
brochures/2021/01/21/maatregelen-tegen-belastingontwijking-en-belastingontduiking.
6
In 2015 is het BEPS-project afgerond. Het BEPS-project is een belangrijk initiatief om te komen
tot wereldwijde, gecoördineerde afspraken tegen belastingontwijking door grondslaguitholling
en winstverschuiving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

4

effectieve aanpak van belastingontwijking is het namelijk noodzakelijk om
in internationaal verband te werken aan maatregelen. Het kabinet is blij
dat de IOB de Nederlandse inzet op dit punt onderschrijft.
De IOB concludeert in haar rapport dat ontwikkelingslanden een beperkte
invloed hebben gehad in (de uitkomsten van) het BEPS-project. Het
kabinet merkt in dit kader op dat bij het BEPS-project zowel ontwikkelde
landen als ontwikkelingslanden betrokken zijn geweest. Gedurende het
project zijn meer dan 80 niet-OESO-landen geconsulteerd, waaronder
ontwikkelingslanden.7 Daarnaast hebben meerdere ontwikkelingslanden
en vertegenwoordigde organen van deze landen deelgenomen aan
verschillende BEPS-werkgroepen. Op deze wijze zijn ontwikkelingslanden
nauw betrokken geweest bij de besluitvorming in het BEPS-project.
Nederland heeft deze betrokkenheid actief gesteund.8
Een belangrijke en positieve ontwikkeling in de betrokkenheid van
ontwikkelingslanden op dit gebied is de oprichting van het Inclusive
Framework (hierna: IF).9 Het kabinet is blij dat ontwikkelingslanden van
meet af aan aangesloten zijn geweest bij de onderhandelingen in het IF.
Momenteel zijn 140 landen, waaronder ruim 30 ontwikkelingslanden, lid
van het IF. Ontwikkelingslanden hebben op deze manier de mogelijkheid
om hun prioriteiten en belangen actief en vooraf kenbaar te maken.
Nederland verleent technische assistentie om ontwikkelingslanden daarbij
op dit gebied te ondersteunen. Een voorbeeld is de steun van Nederland
aan het African Tax Administration Forum (hierna: ATAF), de overkoepelende organisatie van Afrikaanse belastingdiensten. ATAF heeft volgens
een recente evaluatie de belangen van veel Afrikaanse landen naar voren
gebracht gedurende het BEPS-traject.10
Tot slot merkt het kabinet in dit kader nog op dat de G20 de OESO
recentelijk heeft gemandateerd een onderzoek te starten naar de
deelname van ontwikkelingslanden in het IF.11 Nederland ziet dit rapport
met interesse tegemoet.
Daarnaast constateert de IOB dat in het BEPS-project niet alle prioriteiten
van ontwikkelingslanden in de aanpak van belastingontwijking zijn
meegenomen. Dit is volgens de IOB een van de redenen waarom
ontwikkelingslanden de afspraken uit het BEPS-project (tot dusver)
beperkt hebben geïmplementeerd. De IOB geeft aan dat Nederland het
niet noodzakelijk achtte de belangen van ontwikkelingslanden in dit
project vooraf vast te stellen, omdat ervan uit werd gegaan dat de
belangen van ontwikkelingslanden in het BEPS-project over het algemeen
gelijk waren aan die van ontwikkelde landen.
Het kabinet merkt op dat het BEPS-project zich richt op het bestrijden van
(kunstmatige) structuren wereldwijd en het beschermen van de belastinggrondslag van landen. Dit is in het voordeel van alle belastingadministraties, waaronder die van ontwikkelingslanden. De belangen van
ontwikkelingslanden en (meer) ontwikkelde landen komen daardoor in het
7

Zie ook Kamerstuk 25 087, nr. 112.
Zie ook Kamerstuk 25 087, nr. 112.
9
Het OESO/G20 Inclusive Framework on BEPS is in 2016 gevormd met het oog op implementatie van de maatregelen uit het OESO/G20-project om grondslaguitholling en winstverschuiving tegen te gaan (het BEPS-project) en verdere internationale samenwerking op het
gebied van belastingheffing. Binnen het Inclusive Framework werken lidstaten en niet-lidstaten
van de OESO op gelijke voet samen. Het Inclusive Framework heeft op het moment van
schrijven van deze brief 140 leden.
10
SEO/BSS (2020), Impact evaluation of the African Tax Administration Forum (ATAF) 10-year
Programme (2009–2019).
11
Zie ook het G20 Communiqué van 7 april 2021, te vinden op: https://www.g20.org/2nd-financeministers-and-central-bank-governors-meeting.html.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

5

BEPS-project voor een groot gedeelte overeen. Hoewel vele gemeenschappelijke belangen zijn geadresseerd in het BEPS-project, erkent het
kabinet dat niet alle prioriteiten van ontwikkelingslanden over de gehele
breedte zijn meegenomen. Tijdens het BEPS-project hebben ontwikkelingslanden bijvoorbeeld gepleit voor het overeenkomen van regels voor
een andere verdeling van winsten en heffingsrechten tussen landen,
waarbij meer heffingsrechten aan zogenoemde bronstaten zouden
moeten worden toegekend. Dit onderwerp was geen onderdeel van het
BEPS-project. De discussie over de herverdeling van heffingsrechten
wordt momenteel wel gevoerd in het IF.12 Nederland heeft daarbij oog
voor de positie van ontwikkelingslanden.
Advies van de IOB om de belangen van ontwikkelingslanden proactief en
vooraf vast te stellen
Het kabinet deelt de constatering van de IOB dat ontwikkelingslanden
eigen (en daardoor verschillende) prioriteiten kunnen hebben bij
internationale afspraken tegen belastingontwijking. De IOB adviseert
Nederland om de belangen van ontwikkelingslanden op dit gebied
(vooraf) actief vast te stellen door gebruik te maken van de beschikbare
overlegstructuren.
Nederland maakt al gebruik van zowel formele als informele overlegstructuren om relevante informatie over de positie van ontwikkelingslanden in
te winnen voor de beleidsvorming op het gebied van (internationale)
belastingheffing. Dit is onder meer gebeurd bij de voorbereiding van de
Nederlandse positie in de discussies omtrent de herziening van het
internationale belastingsysteem.13 Ook de IOB constateert dat Nederland
actief is in diverse overlegstructuren. Het kabinet zegt toe dat Nederland
ook in de toekomst veelvuldig gebruik zal blijven maken van dergelijke
overlegstructuren.
Daarnaast adviseert de IOB om transparanter te zijn over de wijze waarop
de belangen van ontwikkelingslanden zijn vastgesteld en zijn meegenomen in de Nederlandse positie.
Het kabinet maakt bij de Nederlandse positionering in internationale
beleidstrajecten een zorgvuldige afweging van belangen. In dit kader
worden de belangen van ontwikkelingslanden expliciet meegewogen. Het
kabinet maakt uit het advies van de IOB op dat niet altijd duidelijk is voor
belanghebbenden welke afwegingen met betrekking tot ontwikkelingslanden zijn gemaakt, terwijl dit wel zinvol zou zijn. Het kabinet zegt
daarom toe dat wanneer uw Kamer wordt geïnformeerd over relevante
internationale beleidstrajecten tegen belastingontwijking, daarbij specifiek
stil zal worden gestaan bij de positie van ontwikkelingslanden en hoe hun
belangen zijn meegewogen.
2.2. Nederlandse inzet in relatie tot het tegengaan van misbruik van
belastingverdragen met ontwikkelingslanden (subdoel 2)
Nederland zet zich in om een positieve bijdrage te leveren aan de
belastingheffing in ontwikkelingslanden. Daarbij spelen belastingverdragen een belangrijke rol. Nederland vindt het van belang, zeker in
relatie tot ontwikkelingslanden, dat antimisbruikbepalingen worden
opgenomen in belastingverdragen. Daardoor worden de heffingsrechten
van ontwikkelingslanden beter gewaarborgd.
Het kabinet heeft in mei vorig jaar de NFV 2020 naar uw Kamer gestuurd,
waarin onder meer het fiscale verdragsbeleid in relatie tot ontwikkelingslanden uiteen is gezet. Er is voor gekozen om nog nadrukkelijker rekening
12
13

Kamerstuk 32 140, nrs. 60, 63, 65, 66, 73 en 76, Kamerstuk 25 087, nrs. 281 en 285.
Kamerstuk 32 140, nrs. 60, 63, 65, 66, 73 en 76, Kamerstuk 25 087, nrs. 281 en 285.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

6

te houden met de positie van ontwikkelingslanden. Het kabinet is onder
meer bereid om i) hoge(re) bronbelastingen op dividenden, renten en
royalty’s overeen te komen ii) een uitgebreid vaste inrichtingsbegrip te
hanteren, bijvoorbeeld door de opname van een diensten vaste inrichting
en iii) met de armste ontwikkelingslanden een bronbelasting op
technische diensten af te spreken indien de diensten zijn verricht in het
ontwikkelingsland. Nederland is ook bereid om op bovenstaande manier
rekening te houden met de belangen van ontwikkelingslanden als het
desbetreffende ontwikkelingsland dergelijke afspraken (nog) niet eerder
met andere landen heeft gemaakt. Op deze wijze worden ontwikkelingslanden in staat gesteld om meer belastinginkomsten te genereren.
Nederland gaat met dit beleid beduidend verder dan andere (WestEuropese) landen. Ook de IOB erkent dat Nederland in de onderhandelingen van belastingverdragen met ontwikkelingslanden rekening houdt
met de positie van deze landen.
Advies van de IOB om de elementen van het Nederlandse verdragsbeleid
in relatie tot ontwikkelingslanden uit te breiden
De IOB concludeert dat in de NFV 2011 en NFV 2020 niet wordt ingegaan
op de Nederlandse positie ten aanzien van vrijstellingen en definities bij
het bepalen van (onder meer) bronheffingen op dividenden, renten en
royalty’s. De IOB adviseert het kabinet om dit wel te doen en in (een
nieuwe versie van) de NFV 2020 de elementen van het Nederlandse
verdragsbeleid in relatie tot ontwikkelingslanden uit te breiden.
Het kabinet deelt de mening van de IOB dat, naast de onderwerpen die
zijn opgenomen in de NFV 2020, ook andere zaken van belang kunnen zijn
voor ontwikkelingslanden. In het schriftelijk overleg omtrent de NFV 2020
is het kabinet onder meer ingegaan op een aantal minder zwaarwegende
onderwerpen dat niet uitdrukkelijk is opgenomen in de NFV 2020, maar
wel van belang kan zijn voor ontwikkelingslanden.14
In de NFV 2020 is beoogd om de belangrijkste beleidsmatige verschillen
tussen de Nederlandse verdragsinzet en de inzet van (de meeste)
ontwikkelingslanden uiteen te zetten, en geeft daarbij de Nederlandse
positie weer. Het kabinet acht het niet wenselijk om alle onderwerpen die
aan bod kunnen komen tijdens verdragsonderhandelingen, en mogelijk
relevant zijn voor specifieke ontwikkelingslanden, op te nemen in (een
nieuwe versie van) de NFV 2020. Hoewel de inzet bij bilaterale verdragsonderhandelingen op de belangrijkste onderwerpen vergelijkbaar is,
constateert het kabinet namelijk de nodige verschillen tussen ontwikkelingslanden bij de inzet op andere onderwerpen (bijvoorbeeld bij de
definitie van royalty’s). Deze voorstellen kunnen uiteenlopen en daaruit
blijkt niet een vaste lijn. Daarnaast is het de ervaring van het kabinet dat
op deze punten doorgaans al goed naar wederzijdse tevredenheid tot
overeenstemming gekomen kan worden. In dat kader merkt het kabinet
graag op dat ook ten aanzien van onderwerpen die niet expliciet zijn
opgenomen in de NFV 2020 het uitgangspunt is dat een ruimhartig
verdragsbeleid zal worden gehanteerd in relatie tot ontwikkelingslanden.
Wanneer een belastingverdrag ter goedkeuring aan uw Kamer wordt
aangeboden, ontvangt uw Kamer naast de tekst van het belastingverdrag
een toelichtende nota. In de toelichtende nota gaat het kabinet in op het
verloop van de onderhandelingen en de afspraken die met het betreffende
ontwikkelingsland zijn gemaakt. Het kabinet zegt toe om in meer detail
aandacht te besteden aan de inzet van zowel Nederland als het ontwikke-

14

Kamerstuk 25 087, nr. 260.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

7

lingsland, alsmede het uiteindelijke resultaat, met betrekking tot de
punten die niet expliciet in de NFV zijn opgenomen.
Advies van de IOB om voor het sluiten van een belastingverdrag
mogelijke risico’s op verdragsmisbruik te onderzoeken
De IOB adviseert om de mogelijke risico’s op verdragsmisbruik te
onderzoeken, alvorens een belastingverdrag met een ontwikkelingsland te
sluiten. De IOB noemt in dit kader het CPB-onderzoek15 als eventueel
middel om deze risico’s in kaart te brengen.
Het kabinet deelt de mening van de IOB dat dient te worden voorkomen
dat belastingverdragen (met ontwikkelingslanden) worden misbruikt.
Daarom wordt bij het overeenkomen van een belastingverdrag ook samen
met het andere land aandacht besteed aan het tegengaan van verdragsmisbruik. Verdragsmisbruik zal zich met name voordoen als er geen
moderne antimisbruikbepalingen in het desbetreffende belastingverdrag
worden opgenomen. Het kabinet vindt het daarom belangrijk dat alle
belastingverdragen in ieder geval voldoen aan de minimumstandaard
tegen verdragsmisbruik en zet erop in dat daarnaast aanvullende
antimisbruikbepalingen worden opgenomen. Omdat Nederland hierbij
uiteindelijk afhankelijk is van de bereidheid van andere landen om hier in
mee te gaan is het niet altijd mogelijk om naast de minimumstandaard
ook aanvullende antimisbruikbepalingen op te nemen. Nederland is
overigens niet bereid om een (nieuw) verdrag overeen te komen als het
andere land niet bereid is om de minimumstandaard op te nemen.
Het aanpassen van belastingverdragen met ontwikkelingslanden die geen
moderne antimisbruikbepalingen hebben, heeft in het bijzonder prioriteit.
Een effectieve route om dergelijke maatregelen van toepassing te laten
worden op belastingverdragen, zonder dat bilaterale onderhandelingen
noodzakelijk zijn, is via het Multilateraal Instrument (hierna: MLI).
Nederland heeft vrijwel alle belastingverdragen, ook die in relatie tot
ontwikkelingslanden, aangemeld voor het MLI. Nederland biedt haar
verdragspartners daarmee de minimumstandaard aan en vrijwel alle
andere aanvullende maatregelen tegen verdragsmisbruik. Niet alle
ontwikkelingslanden doen echter mee met het MLI. Nederland biedt deze
landen daarom actief aan om het belastingverdrag door middel van
bilaterale onderhandelingen te voorzien van antimisbruikmaatregelen. Het
kabinet heeft op 22 april 2021 uw Kamer een brief gestuurd met daarin de
laatste stand van zaken.16 Van de negentien ontwikkelingslanden
waarmee Nederland op dit moment een verdrag heeft dat in werking is, is
met twaalf landen overeenstemming bereikt over opname van antimisbruikbepalingen in het betreffende verdrag (bilateraal dan wel via het
MLI).17
Voorts zal oneigenlijk gebruik van belastingverdragen zich met name
voordoen indien de financiële stromen vanuit (ontwikkelings)landen
uiteindelijk terechtkomen in laagbelastende jurisdicties. Om stromen naar
laagbelastende jurisdicties tegen te gaan, is vanaf begin dit jaar een
conditionele bronbelasting in werking getreden op renten en royalty’s
naar laagbelastende jurisdicties en in misbruiksituaties. Het kabinet heeft
15

Zie ook https://www.cpb.nl/netwerkanalyse-van-nederlandse-belastingverdragen-enontwikkelingslanden en tevens te vinden op: https://english.iob-evaluatie.nl/in-progress/tradeand-investment/tax-system-support-to-developing-countries.
16
Kamerstuk 25 087, nr. 273.
17
In een aantal van deze verdragen zijn de antimisbruikbepalingen nog niet in werking getreden,
omdat het betreffende land het MLI nog niet heeft geratificeerd (of pas recentelijk heeft
geratificeerd) of de ratificatieprocedure van het wijzigingsprotocol in het betreffende land nog
niet is voltooid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

8

bovendien aangekondigd per 2024 aanvullende maatregelen te nemen
tegen dividendstromen naar laagbelastende jurisdicties en in misbruiksituaties.
Naast het tegengaan van verdragsmisbruik is de inzet van het kabinet
(zoals opgenomen in de NFV 2020) erop gericht om ontwikkelingslanden
meer heffingsrechten toe te kennen, zoals hogere bronbelastingen. Dit
geldt ook als het desbetreffende ontwikkelingsland deze afspraken niet
met andere landen heeft gemaakt. Dat wil zeggen dat de Nederlandse
inzet voor een bepaald bronheffingspercentage niet afhankelijk is van de
bronheffingspercentages die het desbetreffende ontwikkelingsland is
overeengekomen met met Nederland vergelijkbare landen. Meer
heffingsrechten stelt ontwikkelingslanden niet alleen in staat om meer
belastingen te heffen, maar zal er tevens voor zorgen dat het minder
aantrekkelijk wordt om specifiek via het Nederlandse verdragennetwerk
belasting te ontwijken.
Het kabinet hecht er waarde aan om goed te monitoren wat de resultaten
zijn van de Nederlandse inzet om belastingontwijking tegen te gaan. Voor
de manier waarop het kabinet dit monitort, wordt verwezen naar de brief
van 29 mei 2020.18 Een specifieke analyse van de omvang van mogelijk
oneigenlijk gebruik van een belastingverdrag, voorafgaand aan iedere
onderhandeling met een ontwikkelingsland, acht het kabinet echter
moeilijk te realiseren terwijl de toegevoegde waarde beperkt is. Het
CPB-onderzoek geeft een interessant beeld van theoretische ontwijkingsroutes, dus geen feitelijke geldstromen, op basis van onder meer de
wereldwijd in belastingverdragen afgesproken bronbelastingpercentages
op dividend, interest en royalty’s. De analyse in dat onderzoek houdt
echter geen rekening met het afsnijden van dergelijke routes door middel
van moderne antimisbruikbepalingen in verdragen. Het CPB heeft wel
onderzocht wat de gevolgen zouden zijn als de antimisbruikbepalingen in
de Nederlandse belastingverdragen volkomen effectief zouden zijn. In dat
geval zou Nederland niet worden gebruikt in belastingontwijkende
constructies. Het CPB gaat niet in op de effectiviteit van de antimisbruikbepalingen die momenteel zijn opgenomen in de Nederlandse belastingverdragen. Het kabinet zet bij verdragsonderhandelingen in op de opname
van uitgebreide antimisbruikbepalingen in een verdrag, ongeacht de
omvang van de daadwerkelijke risico’s op misbruik van dat verdrag. Het
voor iedere onderhandeling vooraf in kaart brengen van theoretische
ontwijkingsmogelijkheden zal daarom niet leiden tot nieuwe inzichten die
relevant zijn voor het bepalen van de concrete onderhandelingsinzet.
Advies van de IOB om realistischer te zijn over de beschikbare capaciteit
van ontwikkelingslanden om belastingontwijking te bestrijden
De IOB constateert dat (tot dusver) slechts met een beperkt aantal
ontwikkelingslanden antimisbruikbepalingen in het belastingverdrag met
Nederland zijn opgenomen. De IOB geeft aan dat dit met name te wijten is
aan de ontwikkelingslanden zelf, die niet reageren op het verzoek van
Nederland of het MLI niet hebben getekend. In dit kader adviseert de IOB
Nederland om realistischer te zijn over de beschikbare capaciteit van
ontwikkelingslanden om belastingontwijking te bestrijden en eventueel
additionele maatregelen te overwegen om verdragsmisbruik te
voorkomen. Het kabinet merkt in tegenstelling tot de IOB op dat met een
grote groep ontwikkelingslanden, twaalf van de negentien landen,
antimisbruikmaatregelen zijn overeengekomen. Daarnaast lopen
momenteel verschillende bilaterale verdragsonderhandelingen met dit
doel.
18

Kamerstuk 25 087, nr. 259.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

9

Het kabinet is zich bewust van capaciteitsvraagstukken die spelen in
ontwikkelingslanden. Een te kort aan (handhavings)capaciteit kan ertoe
leiden dat belastingontwijking ongestraft continueert. Dit vindt het kabinet
onwenselijk. In beginsel zet Nederland zich daarom in voor het versterken
van de capaciteit van belastingdiensten in ontwikkelingslanden. Dit doet
Nederland door technische assistentie te verlenen via bilaterale en
multilaterale programma’s. Het kabinet gaat hier in paragraaf 2.3. van
deze brief verder op in.
Daarnaast neemt Nederland verschillende (eenzijdige) maatregelen die
ten goede komen aan het bestrijden van belastingontwijking, ook in
relatie tot (ontwikkelings)landen. Naast de maatregelen die eerder aan
bod zijn gekomen, wisselt Nederland actief informatie uit over belastingplichtigen die niet voldoen aan de Nederlandse substance-eisen. Hierdoor
wordt het zogenoemde bronland (ontwikkelingsland) vaker op de hoogte
gebracht van de substance in Nederland, waardoor dat land beter kan
beoordelen of het de voordelen van het verdrag moet toekennen. Ook
pleit Nederland in internationale context, bijvoorbeeld bij de verdere
uitwerking van Pijler 1 en 2, voor eenvoudige en uitvoerbare maatregelen.
Dit is in het bijzonder van belang voor ontwikkelingslanden. Tot slot heeft
het kabinet in februari 2021 een commissie ingesteld om onderzoek te
doen naar doorstroomvennootschappen in Nederland. De verwachting is
dat dit onderzoek verdere inzichten oplevert over het bestrijden van
belastingontwijking.
2.3. Capaciteitsopbouw (subdoel 3)
Het kabinet vindt technische assistentie van belang om ontwikkelingslanden te steunen bij hun belastingsysteem. Belastinginkomsten zijn
essentieel voor het welzijn, de welvaart en ontwikkeling van landen. Ze
vormen de belangrijkste bron voor de financiering van publieke uitgaven
die nodig zijn om de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen te halen,
zoals de financiering van ziekenhuizen, scholen en infrastructuur.
De belastinginkomsten van ontwikkelingslanden zijn echter veel lager dan
die van ontwikkelde landen. Met name lage inkomenslanden zijn ondanks
grote vooruitgang in de afgelopen jaren nog niet in staat om 15% van het
nationaal inkomen aan belastingen te innen. Twee-derde van alle
ontwikkelingslanden int minder dan 20% van het bruto binnenlands
product19, terwijl ontwikkelde landen vaak tussen de 40% en 50% van het
bruto binnenlands product aan belastingen innen. Door de COVID-19
pandemie dalen belastinginkomsten bovendien in veel (ontwikkelings)landen, terwijl juist nu behoefte is aan middelen om de zorg en het
bedrijfsleven te ondersteunen. Schattingen van deze daling voor
Sub-Sahara Afrika lopen uiteen van 12 tot 16 procent van de belastingopbrengsten ten opzichte van een situatie zonder COVID-19.20
Er is ruimte voor verhoging van de belastinginkomsten en ook technische
assistentie kan daaraan bijdragen. Studies laten zien dat in veel Afrikaanse
landen sprake is van potentiële extra belastingopbrengsten in de orde van
3 tot 5 procent van het bruto binnenlands product. Dat wil zeggen dat de
belastinginkomsten lager zijn dan verwacht mag worden op basis van de
ontwikkelingsfase van een land. Hoewel de focus van de evaluatie op
internationale belasting lag, is er ook winst te halen bij betere binnenlandse belastingen zoals een goede BTW of eigendomsbelasting.21
19

Deze percentages geven een zekere ondergrens aan. Wat een optimale percentage is hangt af
van de structuur van een land.
20
Calderon, C. et al. (2020), Africa’s Pulse, No. 21, World Bank.
21
PP195-Gupta-LICs-DRM.pdf (cgdev.org).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

10

De afgelopen tien jaar is stap voor stap een portefeuille opgebouwd met
verschillende activiteiten om ontwikkelingslanden te helpen bij het
verbeteren van hun belastingstelsel.22 De technische assistentie wordt
sinds 2013 uitgevoerd door multilaterale organisaties (zoals de
Wereldbank en het IMF) en bilaterale partners (zoals de Belastingdienst).
De evaluatie richt zich met name op activiteiten die betrekking hebben op
internationale belasting.23 De evaluatie maakt duidelijk dat steun op dit
thema relevant blijft. Hoewel uiteindelijk een gezonde economie het
belangrijkste is voor hogere belastinginkomsten, levert technische
assistentie ook een bijdrage.24
In 2020 is de Nederlandse financiële inzet ten opzichte van 2015 meer dan
verdubbeld, van EUR 3 miljoen naar EUR 8 miljoen. In lijn met de eerder
dit jaar onderschreven verklaring (Declaration 2025) van het Addis Tax
Initiative zal het kabinet minimaal dit uitgavenniveau vasthouden tot en
met 2025.25
Zet bilaterale technische assistentie alleen in wanneer de toegevoegde
waarde (ten opzichte van multilaterale technische assistentie) duidelijk is
en past binnen een bredere relatie met een land
Het kabinet onderschrijft dat bilaterale technische assistentie slechts moet
worden ingezet wanneer dit van toegevoegde waarde is. Nederland heeft
specifieke relevante kennis en kunde in huis die relevant is voor ontwikkelingslanden en die niet of in mindere mate aanwezig is bij multilaterale
instituties. Nederlandse steun richt zich op thema’s waarin via partners als
de Belastingdienst, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (hierna: VNG)
en het International Bureau of Fiscal Documentation (hierna: IBFD)
bijzondere expertise kan worden geboden. Experts van de Belastingdienst
en VNG doen dat vanuit hun ervaring uit de praktijk die niet altijd
aanwezig is bij multilaterale instellingen. Het IBFD staat internationaal
bekend om haar kennis van belastingverdragen en geeft trainingen in
noodzakelijke actualisering en toepassing van verdragen.
Om de toegevoegde waarde van de bilaterale technische assistentie beter
te borgen, zal specifieke kennis en kunde van Nederland meer worden
gecombineerd met de kracht van multilaterale coördinatie en netwerken.
Dat wil zeggen dat meer gebruik zal worden gemaakt van bestaande
initiatieven die bijdragen aan donorcoördinatie. Zo helpt het UNDP/OESO
initiatief Tax Inspectors Without Borders (hierna: TIWB) bij het bij elkaar
brengen van de vraag van ontwikkelingslanden naar technische assistentie en het aanbod van belastingdiensten als de Nederlandse die hierbij
kunnen helpen. Op deze wijze heeft TIWB tot nu toe bijgedragen aan meer
dan USD 1 miljard aan extra belastingopbrengsten. Een ander voorbeeld
hoe bilaterale en multilaterale technische assistentie elkaar nu al
versterken is het Matchmaking Facility van het Addis Tax Initiative waarbij
ontwikkelingslanden en aanbieders van technische assistentie aan elkaar
worden gekoppeld op basis van vooraf gedefinieerde profielen.
Ontwikkel en gebruik criteria op basis waarvan (bilaterale) technische
assistentie ingezet kan worden
Het kabinet zal criteria op basis waarvan technische assistentie kan
worden ingezet expliciteren en gaat met bilaterale partners in gesprek
over hoe deze beter toegepast kunnen worden.
22

Zie bijlage PM voor een overzicht van partners en thema’s.
Tabel 1 bevat een overzicht van de huidige portefeuille technische assistentie die zich veelal
ook op andere vraagstukken richt dan internationale belasting.
24
IMF (2021) A Time to Build: Does Technical Assistance Matter for Revenue Mobilization?
25
ATI Declaration 2025 | ATI (addistaxinitiative.net).
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

11

Criteria op basis waarvan bilaterale technische assistentie kan worden
aangeboden zijn vastgelegd in overeenkomsten met uitvoerders zoals met
IBFD en de Belastingdienst. Het uitgangspunt daarbij is vraaggestuurdheid. De IOB meent dat de inzet niet volledig vraaggestuurd is
geweest, omdat de bilaterale partners ieder vanuit een bepaalde expertise
werkten en daarmee niet tegemoet konden komen aan vragen die buiten
deze expertise lagen. Het doel van vraaggestuurd werken is echter niet
om op alle verzoeken te kunnen reageren, maar te garanderen dat er een
duidelijke vraag en committering van een land is. De ervaring leert dat dit
nodig is om maximaal rendement uit te samenwerking te halen.26 Het
kabinet is daarom voornemens om daarbinnen extra aandacht te geven
aan landen die zijn aangesloten bij het Addis Tax Initiative. Deze landen
hebben de principes van het Addis Tax Initiative onderschreven en stellen
zich daarmee open voor (steun bij) fiscale hervormingen.27
Verbeter inzicht in de effecten van (bilaterale) technische assistentie
De IOB geeft aan dat bestaande evaluaties een positief beeld geven van
nut en noodzaak van technische assistentie rondom belastingen, maar dat
toewijzing van de uiteindelijke effecten aan ondernomen activiteiten lastig
blijft. Het kabinet onderschrijft de aanbeveling dat meer inzicht in de
effecten van (bilaterale) technische assistentie wenselijk is. De aanbevelingen van de IOB worden daarom meegenomen bij nieuwe overeenkomsten met bilaterale partners waar monitoring en evaluatie een
belangrijk element is. De IOB heeft specifiek gekeken naar de samenwerking met IBFD en de Belastingdienst. Met IBFD is in 2020 nog een
nieuwe overeenkomst afgesloten met een monitoring en evaluatie
raamwerk dat in lijn is met de aanbevelingen van de IOB (zie bijlage). Met
de Belastingdienst gaat het kabinet in gesprek over monitoring en
evaluatie, waarbij ook de aanbeveling van de IOB wordt meegenomen dat
meer inzicht in de effecten ook in verhouding moet staan tot de in dit
geval (beperkte) omvang van de activiteit.
Daarnaast zijn er de afgelopen jaren al maatregelen genomen om meer
inzicht te verkrijgen in de effecten van (bilaterale) technische assistentie.
Zo eist het Ministerie van Buitenlandse Zaken van alle partners dat zij hun
resultaten op een transparante en voor iedereen toegankelijke wijze
rapporteren in IATI 28 en rapporteert het Addis Tax Initiative in haar
jaarlijkse monitoring rapport de Nederlandse inzet. Dit monitoring rapport
betreft monitoring van uitgaven, case studies en coherentie. Bovendien
faciliteert het Addis Tax Initiative het uitwisselen van kennis en ervaring,
hetgeen ook inzicht geeft.

26

Zie PCT (2016, p.3) Enhancing the Effectiveness of External Support in Building Tax Capacity in
Developing Countries.
1. ATI partner countries commit to enhance DRM on the basis of equitable tax policies as well
as efficient, effective and transparent revenue administrations. ATI development partners
commit to support such reforms. 2. ATI development partners collectively commit to maintain
or surpass the 2020 global target level. 3. ATI members commit to apply coherent and
coordinated policies that foster DRM and combat tax-related illicit financial flows (IFFs). 4. ATI
members commit to enhance space and capacity for accountability stakeholders in partner
countries to engage in tax and revenue matters.
28
IATI is de internationale standaard voor het openbaar beschikbaar maken van projectinformatie in de ontwikkelingssamenwerking. Het is een internationaal initiatief waarbij donororganisaties, overheden en ngo’s samenwerken om de transparantie en openheid van ontwikkelingssamenwerking te verbeteren.
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

12

Tabel 1 Overzicht portefeuille technische assistentie, partners en thema’s

2.4. Coherentie van beleid en activiteiten
Beleidscoherentie is belangrijk voor dit kabinet om te zorgen dat het
beleid omtrent ontwikkelingssamenwerking goed aansluit bij andere
beleidsterreinen. Belastingontwijking en -ontduiking is een van de vijf
thema’s binnen het in 2018 herziene actieplan dat op systematische wijze
coherentie bevordert tussen de verschillende beleidsonderdelen die van
invloed zijn op ontwikkeling. Dit betekent dat er per gedefinieerd subdoel
met betrekking tot belastingen indicatoren zijn opgesteld om de
beleidscoherentie te monitoren. Jaarlijks rapporteert het kabinet middels
de jaarrapportage beleidscoherentie voor ontwikkeling over de
voortgang.29 Nederland is uniek in de OESO en de EU met dit actieplan
inclusief gestelde doelen, kabinetsinzet, indicatoren en de bijbehorende
jaarlijkse transparante rapportage aan en dialoog met de Kamer.
Daarnaast is Nederland voorzitter van de werkgroep binnen het Addis Tax
Initiative die over beleidscoherentie gaat.
Verbeter de transparantie van en versterk de rol van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken met betrekking tot de besluitvorming over de
Nederlandse inzet over internationale belastingzaken waar ontwikkelingslanden mee gemoeid zijn
In de periode na de totstandkoming van de NFV 2011 is er terecht meer
aandacht gekomen voor zowel de aanpak van belastingontwijking als voor
de speciale positie van ontwikkelingslanden op het terrein van de
fiscaliteit. In recente Kamerbrieven is daar ook expliciet en transparant
aandacht aan gegeven. Zo is in de NFV 2020 uitgebreid beschreven dat bij
belastingverdragen met ontwikkelingslanden nadrukkelijker rekening zal
worden gehouden met hun speciale positie. Daarnaast zal bij het
informeren van uw Kamer over relevante internationale beleidstrajecten
tegen belastingontwijking, specifiek stil worden gestaan bij de positie van
ontwikkelingslanden. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken zal door het
Ministerie van Financiën per direct eerder en nauwer worden betrokken
bij de lopende belastingverdragsonderhandelingen met ontwikkelingslanden.

29

Zie voor de jaarrapportage beleidscoherentie voor ontwikkeling van mei 2021: Kamerstuk
33 625, nr. 329.Jaarrapportage beleidscoherentie voor ontwikkeling 2020–2021 | Rapport |
rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

13

Het Ministerie van Financiën is primair verantwoordelijk voor de Nederlandse inbreng in het IF en doet dit in samenspraak met het Ministerie van
Buitenlandse Zaken. Zo levert het Ministerie van Buitenlandse Zaken de
inbreng voor de agendapunten die specifiek betrekking hebben op
ontwikkelingslanden. Sinds de oprichting van het IF in juli 2016 zijn vele
ontwikkelingslanden toegetreden en anno 2021 is het een volwaardig
platform waarin ontwikkelingslanden op gelijke voet deelnemen. Het IF is
daarmee een belangrijk orgaan waarin wereldwijde afspraken worden
gemaakt over het internationale belastingsysteem. Deze afspraken zijn
ook relevant voor ontwikkelingslanden. Dit verantwoordt een coherente
Nederlandse inbreng, waarbij het belang van ontwikkelingslanden binnen
het internationale belastingsysteem op een goede manier wordt meegewogen bij het bepalen van de Nederlandse inbreng. Met het oog hierop
zal het Ministerie van Buitenlandse Zaken nauwer worden betrokken bij de
dossiers die in IF-verband spelen.
Verbeter en monitor de indicatoren voor de drie subdoelen
Het kabinet deelt gedeeltelijk de aanbeveling dat de indicatoren verbeterd
kunnen worden. Met betrekking tot subdoel 2 (structurele capaciteitsopbouw) deelt het kabinet de observatie van de IOB dat niet alle indicatoren volledig zijn toe te rekenen aan de Nederlandse inzet, maar
benadrukt dat de voortgang in ontwikkelingslanden mede het resultaat is
van de inzet van het ontwikkelingsland zelf en van andere landen. Met
betrekking tot subdoel 3 (terugdringen van gebruik van Nederland als
doorsluisland voor belastingontwijking) is het kabinet van mening dat een
herbeoordeling van de indicatoren gepast is. Het in beeld brengen van de
omvang van belastingontwijking (en dus ook van het terugdringen
daarvan) is in de praktijk echter niet eenvoudig en soms vrijwel
onmogelijk zonder uit te gaan van moeilijk verifieerbare veronderstellingen. Voor de herziening van de indicatoren ligt het daarom voor de
hand om aansluiting te zoeken bij de monitoring van de effecten van
maatregelen tegen belastingontwijking die het kabinet deze kabinetsperiode reeds heeft ingezet.30 Deze en andere voorstellen kunnen worden
meegenomen in een eventuele herziening van het actieplan door het
nieuwe kabinet.
Het kabinet deelt niet de bevinding van de IOB dat de indicatoren niet
systematisch gemonitord worden. Het kabinet is van mening dat het
monitoren van de indicatoren al gebeurt in de jaarrapportage voor
beleidscoherentie en het jaarlijkse Addis Tax Initiative Monitoring Report.
Wel vindt het kabinet dat de voortgang van de indicatoren explicieter
gerapporteerd kunnen worden, bijvoorbeeld in de jaarrapportage
beleidscoherentie voor ontwikkeling. Dit zal het kabinet meenemen naar
de volgende jaarrapportage.
Tot slot heeft de IOB de uitvoering van het Nederlands beleid geëvalueerd
met betrekking tot de belastingbetaling bij officiële ontwikkelingshulp. De
IOB stelt dat het beleid goed wordt uitgevoerd: Nederlandse ambassades
ondersteunen sinds 2016 geen aanvragen meer voor belastingvrijstellingen voor officiële ontwikkelingshulp. Enkel wanneer de nationale
wetgeving in het ontvangende land belastingvrijstellingen voor officiële
ontwikkelingshulp voorschrijft wordt er geen belasting betaald. Deze

30

Kamerstuk 25 087, nr. 259.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

14

uitzondering ligt buiten de invloedsfeer van de Nederlandse overheid.
Nederland is een voorloper in dit beleid en zal dit actief blijven uitdragen,
bijvoorbeeld in internationale platforms zoals het Addis Tax Initiative.
De Staatssecretaris van Financiën,
J.A. Vijlbrief
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
Th.J.A.M. de Bruijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 087, nr. 288

15