Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

28 625

Herziening van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid

Nr. 194

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juni 2014
Hierbij informeer ik u over de nadere uitwerking van het onderdeel directe
betalingen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) voor de
periode 2014–2020, in lijn met de motie Lodders-Dikkers (Kamerstuk
28 625-171) en in aanvulling op mijn eerdere brieven over het nieuwe GLB
(6 december 2013; Kamerstuk 28 625-168), over het plattelandsontwikkelingsprogramma 2014–2020 (POP3) (2 april 2014, Kamerstuk
28 625-189; en 23 april 2014, Kamerstuk 28 625-190) en over de
producenten- en brancheorganisaties (28 mei 2014).
Tevens reageer ik op verzoek van uw Kamer op een brochure van de WUR
over kruidenrijk grasland.
Inhoud
Deze brief heeft de volgende onderdelen:
1. Inleiding
2. Jonge boeren
3. Vergroening
4. Gevolgen van de convergentie naar een gelijke hectarepremie
5. Graasdierpremie
6. Overige punten
1. Inleiding
In mijn brief van 6 december vorig jaar heb ik u geschetst dat het kabinet
in het nieuwe GLB kiest voor verdere verduurzaming en ontwikkeling van
de agrarische sector en voor aanpassing aan maatschappelijke wensen.
De Nederlandse agrosector is de tweede agro-exporteur ter wereld en
levert een belangrijke bijdrage aan de nationale handelsbalans. De sector
staat mondiaal gezien op hoog niveau. Met de in Nederland aanwezige
kennis en ervaring kan een belangrijke bijdrage geleverd worden aan de

kst-28625-194
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

1

uitdaging van voedselzekerheid in de wereld. Ook nationaal is verdere
verduurzaming van de agrarische productie van groot belang. Het GLB is
een belangrijk instrument om deze positie en ontwikkeling van de
Nederlandse agrosector te ondersteunen.
Een belangrijk onderdeel van de huidige hervorming van het GLB is de
vergroening van de eerste pijler, waarmee een deel van de directe
betalingen wordt verbonden aan maatschappelijke doelen. Ik blijf met de
vergroening nadrukkelijk streven naar een ambitieuze invulling, die leidt
tot echte winst voor biodiversiteit en inpasbaar is in de bedrijfsvoering.
Bij de uitwerking van de invulling van de directe betalingen na de brief
van 6 december is er weer veelvuldig contact geweest met vertegenwoordigers van de sector en andere belanghebbenden, waaronder ook
organisaties voor natuur en landschap. Ik waardeer daarbij de constructieve houding van betrokken partijen, ook al is het onvermijdelijk dat niet
iedereen zijn wensen volledig vervuld zal zien.
Bij alle wensen en mogelijkheden om maatwerk te realiseren, wil ik
benadrukken dat een eenvoudige uitwerking noodzakelijk is om de
administratieve en uitvoeringslasten te beperken en beheersbaar te
houden. Bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) worden
belangrijke stappen gezet om de uitvoering efficiënter en gebruiksvriendelijker te maken. Daar staat tegenover dat de hervormingen van het GLB
onvermijdelijk ook leiden tot nieuwe administratieve en uitvoeringslasten.
Ik denk daarbij met name aan de vergroening met de ecologische
aandachtsgebieden, en de interactie tussen vergroening en agrarisch
natuurbeheer (ANB). Bij de te maken keuzen is het zaak om de administratieve en uitvoeringslasten mee te wegen. Ik heb aan de heren Blauw en
Korff gevraagd om hierover mee te denken in het kader van hun
advisering over verbetering van de uitvoeringspraktijk.
Ten algemene wijs ik er nog op dat Europese regelgeving complex is en
voor een deel nog niet voltooid. Over de interpretatie van onderdelen van
de verordeningen en de gedelegeerde handelingen wordt in Brussel nog
met de Europese Commissie (EC) gediscussieerd en uitvoeringsbepalingen zijn deels nog niet beschikbaar. Ogenschijnlijke details kunnen
daarbij significante gevolgen hebben voor de effecten of uitvoerbaarheid
in de praktijk. Daarom is niet uit te sluiten dat het nodig is om bepaalde
keuzen op onderdelen nog aan te passen voor de melding in Brussel, die
vóór 1 augustus 2014 moet plaatsvinden. Substantiële aanpassingen
zullen uiteraard aan uw Kamer gemeld worden.
2. Jonge boeren
Nederland en het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) hebben
zich in Brussel ingezet om de extra hectarebetaling voor jonge boeren te
richten op jonge boeren na bedrijfsovername, om investeringen na de
overname te ondersteunen. Uit de gedelegeerde handelingen is echter
helder geworden dat de betaling ook is bestemd voor maatschappen
waarin jonge boeren deelnemen. Uit contacten met de Europese
Commissie (EC) is gebleken dat hiervan niet kan worden afgeweken. Dat
betekent dat in Nederland naar schatting minstens 6.000 bedrijven voor
de extra hectarebetaling in aanmerking komen op basis van de nu bij
RVO.nl bekende gegevens. Aangezien het budget beperkt is tot maximaal
2% van de envelop voor directe betalingen, zal de extra premie naar
verwachting circa 50 euro per hectare bedragen voor de eerste 90 hectare
per bedrijf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

2

Hoewel het geen betrekking heeft op de directe betalingen, voeg ik hier
het volgende aan toe. Ook in de tweede pijler zijn we gebonden aan de
nieuwe definitie van jonge landbouwer. Dat heeft de Europese Commissie
bevestigd. We zijn over de implicaties in overleg getreden met het NAJK
en de provincies. In het VSO over POP3 van 21 mei jl. is door het lid
Dik-Faber gevraagd of het mogelijk zou zijn de regeling open te stellen
voor alle jonge landbouwers, maar de hoogte van het subsidiepercentage
te koppelen aan het aandeel eigen vermogen van de jonge landbouwer in
de desbetreffende onderneming. Ik kan bevestigen dat we daarmee in
mijn ogen een werkbare oplossing hebben gevonden om binnen deze
definitie de tweedepijlermiddelen zo veel als mogelijk te richten op jonge
landbouwers na bedrijfsovername.
3. Vergroening
De vergroening van het GLB bestaat uit drie maatregelen: het behoud van
blijvend grasland, de gewasdiversificatie op bouwland en de verplichting
5% van het bouwland in te richten als ecologisch aandachtsgebied
(ecological focus area, EFA). Voor de eerste twee maatregelen verwijs ik
naar mijn brief over de implementatie van het GLB van 6 december 2013
(Kamerstuk 28 625-168). Over de uitwerking van de EFA-verplichting is
zoals toegezegd in het debat met uw Kamer van 18 december 2013 in de
afgelopen periode regelmatig nader overleg geweest met de sector en
met natuur- en milieuorganisaties. De EFA-verplichting geldt naar
schatting van RVO.nl voor circa 12.500 bedrijven met circa 670.000 ha
bouwland1, wat leidt tot circa 33.500 ha EFA (op basis van voorlopige
cijfers voor 2014).
In genoemde decemberbrief heb ik al gesteld dat de vergroening met
ambitie moet worden ingevuld, in een goede balans tussen ecologie en
economie. Ik zoek daarom naar een EFA-invulling die niet leidt tot onnodig
productieverlies, en tegelijkertijd wil ik niet dat de EFA volledig kan
worden ingevuld met reeds bestaande meer of minder «groene»
elementen – het zogenaamde «greenwashing». Een goede (agro)biodiversiteit, milieukwaliteit en bescherming van het klimaat zijn immers van
groot belang voor de kwaliteit van onze leefomgeving en daarmee ook
voor een duurzame agrarische productie.
Inmiddels heeft de EC weegfactoren vastgesteld voor de verschillende
toegestane EFA-invullingen. Invullingen die veel bijdragen aan biodiversiteit krijgen een weegfactor groter dan één die door de lidstaat mag
worden toegepast, zodat met minder hectares aan de verplichting kan
worden voldaan. Invullingen met een geringe bijdrage aan biodiversiteit
hebben een weegfactor kleiner dan één die door de lidstaat moet worden
toegepast, zodat juist meer hectares nodig zijn om aan de verplichting te
voldoen. Door de weegfactoren wordt in zekere mate gestuurd op de
balans tussen ecologie en economie.
Naast de ambitie op het gebied van biodiversiteit en de bedrijfseconomische inpassing heeft in mijn afweging ook de uitvoerbaarheid (administratieve en uitvoeringslasten) een rol gespeeld. De EFA-invulling moet
door boeren en RVO.nl in kaart worden gebracht en worden verantwoord.
De uitvoeringslasten en de risico’s op fouten daarbij zijn afhankelijk van
de aard van de EFA-invulling. Op dit punt heb ik mede gebruik gemaakt

1

Nederland heeft in totaal circa 1 miljoen ha bouwland. Vrijgesteld van de EFA-verplichting zijn
biologische bedrijven, bedrijven met minder dan 15 ha bouwland (inclusief tijdelijk grasland)
en bedrijven die meer dan 75% grasland en stikstofbindende gewassen hebben en daarnaast
minder dan 30 ha bouwland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

3

van de inzichten van de heren Blauw en Korff ten aanzien van de
uitvoering bij RVO.nl.
Ik heb daarom, gehoord de inbreng van alle belanghebbenden, besloten
tot de volgende EFA-invulling om een goede balans tussen ecologie,
economie en uitvoerbaarheid te bereiken.
a. Een «equivalent pakket». Bij gebruik van equivalente pakketten moet
de boer (volgens Europees voorschrift) zijn volledige EFA-verplichting
hiermee invullen. Omdat equivalente pakketten in de Europese kaders
als ANB-pakket zullen worden gezien, worden zij voor vijf tot zeven
jaar aangegaan.
Het pakket bestaat uit een beheerde akkerrand, waarbij aangrenzende
sloten, vanggewas2, eiwitgewassen en bepaalde landschapselementen
mogen worden meegeteld. De beheerde akkerrand maakt tenminste
30% uit van de gewogen oppervlakte van het pakket. Het beheer van
de akkerrand zorgt voor een meerwaarde van de sloot voor biodiversiteit3. De combinatie van akkerrand en vanggewas of eiwitgewas biedt
dekking en voedsel voor dieren. Met dit pakket wordt een goede
biodiversiteitswinst behaald, terwijl het productieverlies beperkt blijft.
Landschapselementen, voor zover op of aangrenzend aan bouwland,
mogen worden meegeteld wanneer daarvoor een ANB-contract voor
onderhoud en beheer is afgesloten (zie bijlage).
b. In plaats van bovengenoemd «equivalent pakket» kunnen boeren ook
kiezen voor één of meer van de volgende elementen van de generieke
longlist van de GLB-verordening.
• Onbeheerde akkerranden, zonder beheereisen. Deze randen kunnen
in principe gecombineerd worden met pakketten vanuit het
agrarisch natuurbeheer (ANB). Daarmee kan specifiek beheer
worden gerealiseerd en vergoed (maar niet de inkomstenderving;
zie onder dubbele betaling).
• Bepaalde stikstofbindende gewassen (ook wel «eiwitgewassen»). Ik
had uw Kamer toegezegd dit te zullen overwegen. Op basis van een
rapport van de WUR4 wijs ik hiervoor luzerne, rode klaver,
esparcette, rolklaver, lupine en veldbonen aan vanwege de
biodiversiteitswaarde en beperkte behoefte aan bemesting en
gewasbescherming. Om uitspoeling van nutriënten te voorkomen,
is op uitspoelingsgevoelige gronden een nateelt verplicht wanneer
de teelt van het eiwitgewas in de herfst wordt beëindigd.
• Vanggewassen, mits voorafgaand vezelgewassen (vlas of hennep)
worden geteeld. In 2014 wordt de teelt van deze gewassen nog
ondersteund door een betaling in het kader van artikel 68 in de
eerste pijler als overgangsmaatregel. Artikel 68 vervalt in 2015.
Door vanggewas in combinatie met vezelgewas als EFA te
erkennen, ondersteun ik de productie van vlas en hennep als
duurzame grondstof.
• Wilgenhakhout, op basis van genoemd rapport van de WUR.
Voor aanvullende informatie over de keuzen voor EFA verwijs ik naar de
bijlage.

2

Vanggewassen zijn gewassen die na het hoofdgewas worden ingezaaid om uitspoeling van
nutriënten tegen te gaan.
3
Conform de aangehouden motie van Klaver en Smaling (Kamerstuk 28 625–185).
4
PRI-rapport 547, april 2014. Titel: «Evaluatie van gewassen als mogelijke equivalente maatregel
voor ecologische aandachtsgebieden in het nieuwe GLB». Website: http://
www.wageningenur.nl/nl/nieuws/Gewassen-bieden-slechts-beperkte-alternatieven-voorecologische-aandachtsgebieden.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

4

Collectieve invulling EFA
Ik wil mogelijk maken dat groepen van boeren in 2015 kunnen kiezen voor
een collectieve invulling van de EFA-verplichting. De Europese
voorschriften bepalen dat het gaat om maximaal tien boeren met
bijeengelegen bedrijven. Zij moeten zelf afspraken maken. De
EFA-gebieden moeten aaneengesloten liggen. Elk bedrijf moet minimaal
2,5% van zijn eigen bouwland als EFA inrichten.
Vervolgens wil ik nog bezien of ook de regionale collectieve invulling die
de verordening mogelijk maakt, wenselijk is. Daaraan kunnen meer dan
tien boeren deelnemen. Hierbij wordt in een van overheidswege vastgesteld gebiedsplan vastgelegd waar welke EFA-invulling in de betreffende
regio wordt neergelegd. Dat zou kunnen worden voorbereid door
betrokkenen in het gebied. Deze benadering kan vanaf 2016 in combinatie
met de invoering van het collectieve agrarisch natuur- en landschapsbeheer de biodiversiteit versterken. Ik zal deze mogelijkheid met
provincies en andere belanghebbenden bespreken.
Dubbele betaling
Wat in de eerste pijler meetelt voor de verplichte vergroening, en daarmee
tot de «baseline» behoort, bijvoorbeeld als ecologische aandachtsgebied
(EFA), mag vanwege het verbod op dubbele betaling in de tweede pijler
niet nog eens vergoed worden via Agrarisch Natuurbeheer (ANB).
De ANB-vergoedingen moeten daarom gekort worden voor zover er
fysieke en inhoudelijke overlap is tussen ANB en EFA. Controle hierop in
de uitvoering is derhalve noodzakelijk. Wanneer er geen overlap is, is
korting niet nodig. Omdat de EFA-verplichting alleen op bouwland rust,
heeft het verbod vooral effect op de huidige vergoedingen voor
ANB-akkerrandenbeheer. Als deze bedrijven hun EFA-verplichting niet met
hun ANB-akkerranden invullen, is een korting niet nodig. Als zij ervoor
kiezen om de ANB-akkerranden wel (deels) als EFA op te geven, dan kan
(voor dat deel) de ANB-vergoeding alleen uitbetaald worden voor zover
de geleverde prestatie uitgaat boven de EFA-verplichting.
De korting geldt ook voor bedrijven die in beginsel zijn vrijgesteld van de
EFA-verplichting, zoals kleine en biologische bedrijven. Dat betekent dat
ook deze bedrijven, wanneer zij een ANB-akkerrandenvergoeding
ontvangen, moeten aangeven wat op hun bedrijf als EFA beschouwd
moet worden. Bij overlap moet er gekort worden. Een aantal lidstaten,
waaronder Nederland, meent dat het moeilijk is uit te leggen dat van de
EFA-verplichting vrijgestelde bedrijven toch gekort moeten worden op
hun ANB-vergoeding en hebben hier recent kritische vragen over gesteld
aan de EC.
Het verbod op dubbele betaling geldt overigens ook voor vergoedingen
voor akkerrandenbeheer door andere overheden. Dit betreft naar
schatting eveneens circa 2500 bedrijven. Hierover wordt met provincies
en waterschappen gesproken.
Sommige groene organisaties en organisaties voor ANB zien het verbod
op dubbele betaling als een bedreiging voor agrarisch natuurbeheer. Ik
ben daar optimistischer over. De problematiek heeft betrekking op een
beperkt deel van het ANB. Er zijn nu circa 2500 bedrijven met
ANB-akkerrandcontracten, voor circa 3.000 ha en circa 5 mln euro. De
vergroening zal (afgezien van wegingsfactoren) volgens schatting van
RVO.nl circa 33.500 hectare EFA omvatten, waaronder ook akkerranden.
Wanneer op een deel van de bestaande ANB-akkerranden geen inkom-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

5

stenderving meer kan worden vergoed, omdat zij als EFA worden
opgegeven, dan komen middelen beschikbaar om elders extra inzet op
ANB te realiseren. De oppervlakte aan hoogwaardige akkerranden zou dan
juist kunnen toenemen. Ik zie hier een belangrijke rol voor de collectieven
voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer, die vanaf 2016 op gebiedsniveau plannen kunnen maken om ANB en EFA in samenhang te
implementeren en zo meerwaarde voor biodiversiteit kunnen realiseren.
In dit verband wijs ik er nog eens op dat ANB-contracten door de boer
opengebroken kunnen worden, voor zover de ANB-vergoedingen
vanwege de vergroening moeten worden aangepast (zie het verslag van
de Landbouw- en Visserijraad van 14 april 2014, Kamerstuk 21 501-32781).
Duurzaamheidscertificaten
Mede door inzet van Nederland kunnen duurzaamheidscertificaten onder
voorwaarden als alternatieve invulling gelden voor de vergroening. De
maatregelen in het certificaat moeten dan een gelijkwaardig of beter effect
hebben op de doelen voor biodiversiteit, milieu en klimaat. Deelnemers
dienen te voldoen aan alle vergroeningsverplichtingen. Tevens dient het
certificeringssysteem aan Europese regels te voldoen op het vlak van
ontwerp, toetsing, controle en transparantie. De duurzaamheidscertificaten moeten voor 1 augustus 2014 door de lidstaat gemeld worden en
dan worden goedgekeurd door de EC. In volgende jaren moet de melding
voor 1 juli plaatsvinden.
Veel bestaande initiatieven voor certificering zijn gestart voordat de
vergroening in het nieuwe GLB is opgenomen. Verdere ontwikkeling is
nodig om Brusselse goedkeuring te verwerven. Daar is ook door de heren
Blauw en Korff op gewezen. Een aantal initiatiefnemers, onder wie
Veldleeuwerik, werkt hieraan, in overleg met mijn departement. Ook met
de EC is contact geweest. Ik zal partijen hierbij ruimte en ondersteuning
blijven bieden.
Samen met de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur wordt voor
de zomer een brede, internationale bijeenkomst georganiseerd over de
verdere ontwikkeling van certificering in relatie tot verduurzaming van de
landbouw en het GLB. Dat biedt een platform voor betrokkenen om
ervaringen en best practices onderling te delen.
Monitoring van vergroening door Alterra
Ik heb toegezegd u te informeren over de monitoring van de vergroening.
Om de effecten te kunnen meten en evalueren heb ik Alterra gevraagd een
monitoringsystematiek te ontwikkelen en als referentie in 2014 reeds een
nulmeting uit te voeren. Hiermee kunnen de veranderingen vanaf
introductie van de vergroening in 2015 worden bijgehouden en voor de
Nederlandse situatie geëvalueerd. Alterra zal de monitoringmethodiek
opzetten langs de lijnen van het Common Monitoring and Evaluation
Framework (CMEF) zoals vastgesteld door de Europese Commissie en
daaraan een aantal specifieke indicatoren voor Nederland toevoegen.
Deze indicatoren hebben betrekking op biodiversiteit (o.a. akkervogels,
vlinders, bestuivers, specifieke plantensoorten), de mate van groenblauwe dooradering van het landschap en de belevingswaarde van het
landschap. Alterra zal tevens een kosten-batenanalyse van de vergroening
uitvoeren. Hiermee wil ik ook actief bijdragen aan en input leveren voor
de voorgenomen evaluatie door de Europese Commissie in 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

6

Maatregel blijvend grasland
De vergroeningsmaatregel «instandhouding blijvend grasland5» zal
vooralsnog op nationaal niveau gemonitord kunnen worden. Wanneer het
aandeel blijvend grasland meer dan 5% daalt ten opzichte van 2012, ben ik
verplicht om een individuele herinzaaiplicht op te leggen aan aanvragers
die blijvend grasland hebben omgezet. De kans hierop is aanwezig,
aangezien RVO.nl heeft geconstateerd dat het areaal blijvend grasland de
afgelopen jaren is gedaald.
4. Gevolgen van de convergentie naar een gelijke hectarepremie
Uitgangspunt bij de GLB-hervorming is dat betalingen op basis van
historische referenties maatschappelijk niet langer verdedigbaar zijn.
Daarom houd ik vast aan de convergentie naar een gelijke hectarepremie
in 2019 en blijvende ontkoppeling (zie Kamerstuk 28 625–168). Met een zo
geleidelijk mogelijke (lineaire) overgang zorg ik dat de sectoren zich tot
2019 kunnen aanpassen aan de nieuwe situatie. Omdat bepaalde sectoren
in het verleden (zeer) hoge toeslagrechten hebben opgebouwd, zal de
achteruitgang voor hen substantieel zijn. Ik wijs erop dat deze ontwikkeling niet onverwacht komt. De sector en hun financiers hebben hier de
afgelopen jaren al rekening mee kunnen houden. Desalniettemin wil ik
oog houden voor de transitieopgaven en voor het Europese speelveld.
Conform toezegging aan uw Kamer heb ik de afgelopen maanden
regelmatig met deze «knelsectoren» overlegd over hun situatie en
perspectieven. Aangezien er geen extra middelen beschikbaar zijn voor
mitigerende maatregelen, zal de financiering van maatregelen gedekt
moeten worden door herschikking van de beschikbare middelen van de
eerste pijler. Consequentie daarvan is een verlaging van het budget voor
de overige sectoren. Eventuele maatregelen moeten zich richten op
verduurzaming en toekomstbestendigheid van de betreffende sectoren,
zodat zij vanaf 2019 geen uitzonderingspositie meer hoeven in te nemen.
Kalfsvleessector
Mede op verzoek van uw Kamer heb ik niet alleen met de sector (primair
en verwerkend) overlegd, maar ook specifiek met de VanDrie Group, die
een belangrijke rol speelt in de Nederlandse kalfsvleessector. Vleeskalverhouderijen ontvangen nu vaak hoge directe betalingen, die oplopen tot
vele tienduizenden euro’s en terug te voeren zijn op de gekoppelde
slachtpremies uit het verleden. Aangezien deze bedrijven meestal weinig
grond hebben, zal de sector op weg naar 2019 het overgrote deel van de
huidige directe betalingen verliezen. De sector is sterk geïntegreerd en
groeit op de mondiale markt. Mijn verwachting is dat de sector robuust
genoeg is om zich in de periode tot 2019 aan te passen aan de
GLB-hervormingen.
Tegelijkertijd heeft de sector een aantal belangrijke maatschappelijke
opgaven. Hoewel de Nederlandse intensieve kalverhouderij belangrijke
stappen heeft gezet op terreinen als dierenwelzijn, diergezondheid,
vermindering antibioticagebruik en kwaliteitscontrole, acht ik verdere
verbetering noodzakelijk. Ik verwijs hiervoor ook naar de brief die ik uw
Kamer stuur naar aanleiding van recente rapporten van het Platform
Landbouw, Innovatie en Samenleving en van de Dierenbescherming.

5

Blijvend grasland is land dat in tenminste vijf achtereenvolgende jaren grasland is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

7

Omdat ik zie dat de afname van de directe betalingen de vereiste
innovatie onder druk zet, wil ik de verduurzaming van de sector ondersteunen door het bevorderen en stimuleren van systeeminnovaties in de
kalfsvleesketen, niet alleen gericht op verbetering en doorontwikkeling
van de huidige houderijsystemen, maar ook op een transitie naar nieuwe
houderijconcepten. Ik ben dan ook bereid om de sector via het GLB te
steunen met een regeling gericht op de verduurzamingsopgaven van de
sector, in lijn met de aangehouden motie Dik-Faber en Geurts (Kamerstuk
28 625–182).
De kalversector heeft mij zijn ambities voor de verduurzaming van de
Nederlandse kalverketen voorgelegd. De sector wil die ambities voor 2020
realiseren en daarin zoveel mogelijk bedrijven meenemen. Een verdere
uitwerking van die ambities door de vleeskalverketen in een
verduurzamings- en transitieagenda, inclusief een tijdpad, is mijns inziens
nodig. Mijn inzet is om, na die concretisering, de regeling te richten op die
bedrijven die zich committeren aan de geformuleerde verduurzamingsdoelen voor 2020. Ik reserveer daarvoor 10 mln euro per jaar.
Voor deze sector speelt ook het belang van een gelijk speelveld, met name
ten opzichte van Frankrijk en Vlaanderen. Naar verwachting zullen daar de
verliezen voor de huidige hoogontvangers met het zogenaamde Ierse
model beperkt worden, en zullen daarnaast in enkele gevallen gekoppelde
premies worden ingevoerd. Ik heb hier oog voor, maar wijs er ook op dat
de (uitgangs)situaties in Frankrijk en Vlaanderen verschillen van die van
Nederland. Ik kom daar hieronder op terug.
Vleesveesector
Ook de vleesveebedrijven ontvangen nu vaak bovengemiddelde
inkomenstoeslagen. De meeste van deze bedrijven worden geholpen door
de in te stellen graasdierpremie, waar ik hieronder op terugkom.
Vleesstieren komen echter niet in aanmerking voor de graasdierpremie,
omdat zij op stal worden gehouden. Vleesstierbedrijven kennen nu zeer
hoge toeslagen, oplopend tot vele honderden euro’s per afgeleverd dier.
Deze situatie is niet meer te rechtvaardigen en past niet in het nieuwe
GLB. Voor deze bedrijven valt nog winst te behalen in een betere
sectororganisatie en vermarkting van het product. Zij kunnen het
Plattelandsontwikkelingsprogramma 2014–2020 (POP3) benutten voor
innovatie en investeringen, en om samenwerking en marktconcepten te
ontwikkelen, om daarmee de sector toekomstbestendig te maken. Ik wil
de sector hierbij extra ondersteunen met een geoormerkt bedrag van 0,5
mln euro per jaar.
Intensieve melkveesector
De intensieve melkveesector ontvangt nu relatief hoge toeslagen per
hectare, die in komende jaren flink zullen afnemen. De situatie in de
melkveehouderij is echter van dien aard dat de sector zichzelf in staat acht
om dit in de komende jaren op eigen kracht op te vangen.
Zetmeelsector
Zetmeelaardappeltelers zien hun directe inkomenssteun de komende
jaren sterk afnemen. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de sector, maar
ook voor de regio van de Veenkoloniën, waar deze sector zich concentreert. De regio heeft onlangs een «update» uitgebracht van het Innovatieprogramma Landbouw Veenkoloniën 2012–2020, dat onder andere gericht
is op het ontwikkelen van hoogwaardige producten uit aardappelzetmeel.
Om de sector en de regio te steunen in de overgang naar 2019, wil ik de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

8

steun van mijn departement aan het Innovatieprogramma continueren. Ik
oormerk daarvoor in overleg met de provincies 1 mln euro per jaar aan
POP3-middelen, die Groningen en Drenthe met een gelijk bedrag zullen
cofinancieren. Daarnaast reserveer ik hiervoor nog 1 mln euro per jaar uit
de eerste pijler. Uiteraard kunnen de betrokken provincies de regio ook
ondersteunen via het reguliere POP3.
Genoemde sectoren moeten met deze maatregelen, de maatregelen die al
regulier via POP3 beschikbaar zijn en eigen inspanningen in staat zijn om
in de komende jaren hun toekomstbestendigheid te verzekeren. Ik zal de
ontwikkeling van de betreffende sectoren meenemen in de komende
evaluaties. Deze maatregel legt een extra beslag van 11,5 mln euro per
jaar op de eerstepijlermiddelen. Samen met eerstepijlermiddelen voor
internationale doelen (20 mln euro per jaar; zie Kamerstuk 28 625-168),
blijft dit binnen het financiële kader van de huidige artikel-68-maatregelen
(zie bijlage financiële tabellen).
5. Graasdierpremie
Natuurgronden met (zeer) extensief agrarisch gebruik zullen worden
uitgesloten van de gelijke hectarepremie in het nieuwe GLB (zie
Kamerstuk 28 625-168). Dit zal worden vastgesteld op basis van de
natuurbeheertypen die ook de provincies hanteren. Hierbij zullen heide,
duinen en kwelders worden uitgesloten, terwijl extensief gebruikt
grasland, zoals kruiden- en faunarijk grasland, wel subsidiabele
landbouwgrond blijft.
Voor de begrazing op de uitgesloten gronden voer ik een graasdierpremie
in voor vleesvee en schapen. Dit is als volgt uitgewerkt. Het aantal dieren
dat in aanmerking komt voor de premie, wordt gecorrigeerd voor het
eigen grasland, omdat de dieren daar ook kunnen grazen. De hoogte van
de premie is zo berekend dat de graasdierpremie bij benadering gelijkwaardig is aan de basispremie per hectare landbouwgrond. De premie
voor runderen geldt voor meerjarige dieren; in de berekening is meegenomen dat naast meerjarige dieren ook jongvee meegraast. De premie
voor schapen is voor dieren ouder dan één jaar, waarbij rekening is
gehouden met meegrazende lammeren. Daarmee komt de premie op 160
euro per rund en 24 euro per schaap. De vergroeningspremie is hierin niet
meegenomen omdat graasdierhouders geen vergroeningsinspanning
hoeven te verrichten op de van de hectarepremie uitgesloten gronden.
Omdat deze regeling niet bedoeld is voor hobbyhouders en om uitvoeringskosten te verminderen, zal conform advies van de heren Blauw en
Korff voor de toekenning van de graasdierpremie een ondergrens gelden
van 1.000 euro per bedrijf. Dat komt overeen met 7 runderen of 42
schapen. Het benodigde budget voor deze regeling is circa 3,5 mln euro
per jaar. Dat bedrag zal in Brussel gemeld worden en gelden als jaarlijks
plafond voor de regeling.
Onverlet wat hierboven gesteld is voor vleesstieren, zorgt de graasdierpremie conform de aangehouden motie van Dik-Faber en Geurts
(Kamerstuk 28 625-184) voor een zachte landing voor de vleessector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

9

6. Overige punten
Financiële tabellen
Overzichten van de beschikbare middelen in de eerste en tweede pijler
voeg ik, conform toezegging, als bijlage bij deze brief. In het overzicht van
de tweede pijler is inzichtelijk gemaakt waar Rijk dan wel provincies
verantwoordelijk zijn voor de nationale cofinanciering.
Toegang tot het GLB
In aanvulling op mijn brief van 6 december meld ik dat de ondergrens
voor deelname aan de directe betalingen van het GLB wordt vastgesteld
op 0,3 hectare.
Implementatiescenario’s andere lidstaten
Bij alle veranderingen in het GLB is het zaak de ontwikkelingen in het
Europese speelveld in het oog te houden. Ik heb uw Kamer dan ook
toegezegd te schetsen welke scenario’s in de ons omringende landen te
verwachten zijn. Van de buurlanden is nagegaan welke voornemens deze
hebben voor de implementatie van het nieuwe GLB. Het betreft Frankrijk,
België (m.n. Vlaanderen), Duitsland, Denemarken en Engeland. Ik
benadruk dat geen van deze landen reeds besluiten over de implementatie hebben genomen.
Het is moeilijk verschillende landen, inclusief Nederland, onderling te
vergelijken. Zo is de landbouwstructuur in de verschillende landen zeer
verschillend en dat geldt ook voor de huidige directe betalingen. In
Frankrijk en België zijn die betalingen evenals in Nederland gebaseerd op
historische productiegegevens en de daarbij behorende vroegere
GLB-betalingen. Engeland kent al een gelijke hectarebetaling op regionaal
niveau, evenals Duitsland op deelstaatniveau. Denemarken kent nog geen
gelijke hectarebetaling maar is daar in de afgelopen jaren al dicht toe
genaderd. Ook de hoogte van de huidige betalingen, uitgedrukt per
hectare, loopt uiteen. Nederland en België steken daar met circa 450 euro
per hectare uit boven Denemarken (350), Duitsland (310) en Frankrijk
(300).
Zowel Frankrijk als België zal het zogenaamde Ierse convergentiemodel
toepassen, waarbij de huidige hoogontvangers worden ontzien in de
convergentie naar een gelijke hectarepremie. Hierbij moet echter bedacht
worden dat deze landen een belangrijk deel van hun budget bestemmen
voor gekoppelde zoogkoebetalingen en voor de overheveling van
middelen naar het Plattelandsbeleid. Het netto-effect van het Ierse model
blijft daardoor beperkter dan in eerste instantie verwacht mocht worden.
Het effect wordt verder beperkt door de extensievere landbouwstructuur
in met name Frankrijk. Daar liggen bijvoorbeeld de gemiddelde hectarebetalingen voor melkveebedrijven veel lager dan die in Nederland. Ook de
vleeskalverhouderij in Frankrijk is extensiever van opzet dan die in
Nederland, met daardoor lagere hectarebetalingen dan in Nederland. De
vleeskalverhouderij in België lijkt meer op de Nederlandse, maar is veel
beperkter van omvang.
Naar verwachting zal de gemiddelde hectarebetaling in Frankrijk in 2019
veel lager zal liggen dan in Nederland (wellicht bijna 200 euro per hectare
lager). Ook Duitsland en Denemarken kennen nu en in de toekomst (fors)
lagere hectarebetalingen dan Nederland. Dit geldt in de toekomst ook
voor België door de relatief grote overheveling van middelen naar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

10

plattelandsbeleid en het hoge budget voor gekoppelde betalingen in de
(grote) zoogkoehouderijsector. De hectaretoeslagen in Engeland liggen op
een relatief laag niveau en die zullen nog lager komen te liggen door de
grote voorgenomen overheveling naar het Plattelandsbeleid. Op grond
van de voornemens, voor zover bekend, zal de hectarebetaling (inclusief
vergroeningspremie) in 2019 in de verschillende landen als gevolg van de
verschillende budgetten en scenario’s naar schatting als volgt zal zijn:
Nederland 380 euro per hectare, Denemarken 330, België en Duitsland
290, Frankrijk mogelijk slechts circa 200. Ten overvloede wijs ik erop dat
deze cijfers een ruime onzekerheidsmarge hebben.
Het geheel overziend constateer ik dat de buurlanden moeilijk te vergelijken zijn met Nederland. Deels passen ze een ander convergentiesysteem
toe dan Nederland, maar de effecten daarvan zijn minder groot dan in
eerste instantie verwacht werd. Met de gekozen aanpak om op een zo
geleidelijk mogelijke wijze naar een gelijke hectarebetaling per 2019 te
gaan, in combinatie met ondersteuning van sectoren die daarbij het
sterkst achteruitgaan, zal de Nederlandse agrosector de transitie naar de
gelijke hectarepremie in de concurrentie met de ons omringende landen
naar mijn overtuiging succesvol kunnen maken. De sector zal daarbij zijn
internationale voorsprong op het gebied van innovatie, kennis, samenwerking en logistiek kunnen benutten en bestendigen.
Reactie op het vijfpuntenplan van het lid Smaling
In het AO van 18 december 2013 (Kamerstuk 28 625, nr. 188) heeft het lid
Smaling (SP) vijf punten gepresenteerd als suggesties voor de uitwerking
van het GLB. Ik heb toegezegd daar in deze brief op terug te komen.
De eerste twee punten van het lid Smaling betreffen zogenaamde
«top-ups» voor westelijk Drenthe, Zuid-Limburg, en een deel van het
Groene Hart. Ik deel de waardering voor deze gebieden. Ik heb ervoor
gekozen om dergelijke gebieden niet met «top-ups» te steunen, omdat
daarbij geen sprake is van betalingen gericht op specifieke doelen of
prestaties. Dat kan in dergelijke gebieden wel met agrarisch natuur- en
landschapsbeheer, zoals dat in de tweede pijler van het GLB is geregeld.
Het derde punt betreft inzet op landschapselementen en gebieden met
ecologische teelt die verbonden zijn op het niveau van groepen bedrijven.
Ik verwijs hiervoor naar wat ik hierboven over landschapselementen en
EFA-collectieven heb gezegd.
Ten vierde pleit het lid Smaling voor de verbinding van stad en platteland
door (bijvoorbeeld) fiets- en wandelpaden, werkweken voor stadskinderen
en discussie, met speciale aandacht voor allochtonen. Ten algemene is
ervoor gekozen, mede op verzoek van uw Kamer, om de middelen voor
POP3 met een beperkt aantal maatregelen zoveel mogelijk ten goede te
laten komen aan de landbouw, in samenhang met internationale doelen
op het gebied van natuur, milieu en water. Een uitzondering hierop is het
LEADER-programma. Hierin worden mogelijkheden gecreëerd bijvoorbeeld voor het verstevigen van de stad-landrelatie (zie Kamerstuk
28 625-190), voor de (agro)toeristische infrastructuur en voor natuur- en
milieueducatie in het kader van het programma Duurzaam Door.
Het laatste punt van het lid Smaling betreft inzet op uitvoeringsniveau op
enerzijds moderne meetinstrumenten en anderzijds op participatie en
draagvlak via gebiedscollectieven met (jonge) boeren, natuurbeschermers
en bewoners. Ik heb hierboven al aangegeven hoe Alterra de vergroening
zal monitoren. RVO.nl maakt bij de uitvoering zoveel mogelijk gebruik van
moderne meetinstrumenten, zoals GPS-meetinstrumenten en satelietbeelden met een meetnauwkeurigheid beter dan 1 meter voor fysieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

11

controles. Voor het vastleggen van referentiepercelen wordt gebruik
gemaakt van luchtfoto’s met een meetnauwkeurigheid beter dan 50
centimeter.
Het belang van participatie onderschrijf ik van harte. In de praktijk krijgt dit
ook al vorm bij vele agrarische natuurverenigingen waarin actieve
burgerleden participeren en actief wordt samengewerkt met terreinbeherende organisaties. Over de precieze randvoorwaarden voor het collectief
agrarisch natuur- en landschapsbeheer dat per 2016 gestart wordt, zal ik u
voor de zomer nader informeren.
Reactie op de brochure ″Kruiden Rijk Gras Meerwaarde voor vee, bedrijf
en weidevogels»
Uw Kamer heeft mij gevraagd om een reactie op de brochure ″Kruiden
Rijk Gras Meerwaarde voor vee, bedrijf en weidevogels» van Plant
Research International van de Wageningen University and Research
(WUR). Ik heb kennisgenomen van dit rapport, dat overigens tot stand
gekomen is op initiatief van een praktijknetwerk onder en met steun van
het plattelandsontwikkelingsprogramma. Het is een mooi voorbeeld van
hoe de praktijk zelf combinaties zoekt van economie en ecologie. Het
onderstreept ook het belang van onderzoek en samenwerking tussen
kennisinstellingen en praktijk. In de vergroening van de directe betalingen
beperkt de eis zich tot behoud van blijvend grasland, zonder dat daarbij
eisen kunnen worden gesteld aan de kwaliteiten van de grasvegetatie. Ik
zie wel mogelijkheden in toekomstige duurzaamheidscertificaten. Op dit
moment zijn de praktijknetwerken van het POP een manier om dergelijke
duurzaamheidsinitiatieven te ondersteunen. Daarnaast is het stimuleren
van kruidenrijke graslanden ook het terrein van het agrarisch natuurbeheer.
Vervolg
Voor 1 augustus zal ik de Nederlandse keuzen voor de directe betalingen
van het GLB aan de Europese Commissie melden. Tegelijkertijd zal de
komende tijd hard gewerkt worden aan het inrichten van de uitvoering,
zodat het nieuwe systeem in 2015 van start kan gaan. Ik ben er van
overtuigd dat we met de keuzen neergelegd in deze brief en die van
afgelopen december (Kamerstuk 28 625-168) optimaal gebruik maken van
de mogelijkheden die het nieuwe GLB biedt om de Nederlandse
agrosector verder te ontwikkelen en verduurzamen.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

12

Bijlage

EFA-invulling
Equivalent pakket
Het pakket bestaat uit een beheerde akkerrand, waarbij aangrenzende
sloten, vanggewas, eiwitgewassen en bepaalde landschapselementen,
mogen worden meegeteld.
– De beheerde akkerrand maakt tenminste 30% uit van de gewogen
oppervlakte van het totale pakket, is ingezaaid met een mengsel ten
behoeve van de bevordering van de biodiversiteit, is tenminste 3
meter breed en heeft weegfactor 1,5. Minstens 50% van de aangelegde
akkerranden is ook gedurende de winter aanwezig. Hierdoor is er
blijvende bescherming en wintervoedsel in combinatie met flexibiliteit
voor de boer.
– De aangrenzende sloot heeft weegfactor 2.
– Als stikstofbindend gewas (eiwitgewas) mag worden geteld luzerne,
rode klaver, esparcette, rolklaver, lupine en veldbonen met weegfactor
0,7. Een nateelt is op uitspoelingsgevoelige gronden verplicht indien
de teelt van het eiwitgewas in de herfst wordt beëindigd, om stikstofuitspoeling te voorkomen.
– Het vanggewas heeft weegfactor 0,3. Op zandgrond blijft het vanggewas tot het eind van de winter staan, op kleigrond kan om landbouwkundige redenen voor de winter worden geploegd.
– Landschapselementen op of aangrenzend aan bouwland waarvoor een
ANB-contract voor onderhoud en beheer is afgesloten, met weegfactor
1,5.
Openstellingen van de generieke lijst
–

–

–
–

Onbeheerde akkerranden, zonder beheereisen en met weegfactor 1.
Deze randen zijn 1 tot 20 m breed en kunnen in principe gecombineerd
worden met beheerpakketten vanuit het agrarisch natuurbeheer (ANB).
Via ANB kan dan alleen het beheer vergoed worden, niet de inkomstenderving.
Bepaalde stikstofbindende gewassen (eiwitgewassen), te weten
luzerne, rode klaver, esparcette, rolklaver, lupine en veldbonen, met
weegfactor 0,7. Een nateelt is op uitspoelingsgevoelige gronden
verplicht indien de teelt van het eiwitgewas in de herfst wordt
beëindigd, om stikstofuitspoeling te voorkomen.
Vanggewassen, mits voorafgaand vezelgewassen (vlas of hennep)
worden geteeld, met weegfactor 0,3.
Wilgenhakhout, met weegfactor van 0,3.

Landschapselementen zoals houtwallen, heggen, vrijstaande bomen en
bomenrijen zullen dus in tegenstelling tot mijn eerdere voornemen niet
generiek als EFA-invulling worden opengesteld.
Op basis van de beschikbaar gekomen uitvoerings voorwaarden heeft
RVO.nl geraamd dat de uitvoeringslasten van het databeheer voor alle
landschaps elementen die in principe in aanmerking kunnen komen circa
8 mln euro per jaar zouden bedragen (op een totaal van circa 50 mln euro
per jaar aan uitvoeringslasten voor alle directe betalingen). Tegelijkertijd
zou naar verwachting maximaal circa 10% van de totale EFA-verplichting
met landschaps elementen worden ingevuld. Dat komt neer op minstens
circa 2.500 euro per jaar aan uitvoeringslasten per hectare
EFA-landschapselementen. Daar komt nog bij dat RVO.nl verwacht het
invoeren van alle landschapselementen pas in 2016 (in het uiterste geval
2017) te kunnen realiseren. Tot die tijd zijn extra fysieke (en daarmee
kostbare) controles verplicht. In combinatie met het relatief hoge risico op
fouten en sancties vind ik de uitvoeringslasten voor de landschapsele-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

13

menten disproportioneel en onaanvaardbaar hoog, ondanks het feit dat
houtwallen en heggen een goede bijdrage aan biodiversiteit leveren.
Bovenstaande bezwaren gelden in mindere mate voor landschapselementen die in de tweede pijler via ANB-contracten onderhouden of
beheerd worden. Deze landschapselementen zijn al bekend bij RVO.nl en
het erkennen ervan als EFA leidt niet tot de verplichting alle landschapselementen in kaart te brengen. Daarom is besloten deze «beheerde»
landschapselementen in het equivalente pakket toe te staan. Daarmee
vervalt wel de beheersvergoeding (het beheerde landschaps element
wordt immers gebruikt om de EFA-verplichting in te vullen), maar
vanwege de vergroeningspremie en het vermijden van inkomstenderving
op productieve landbouwgrond, kan dit toch aantrekkelijk zijn. Bij de
evaluaties kan worden bezien hoe deze mogelijkheid zich ontwikkelt en of
in de toekomst ook andere landschapselementen een rol kunnen spelen.
Bij de eiwitgewassen als EFA-invulling hebben we te maken met een
dilemma. Uit het oogpunt van duurzaamheid is de teelt van eiwithoudende voedergewassen in Nederland aantrekkelijk. Daar staat tegenover
dat eiwitgewassen altijd enige gewasbescherming en/of (althans initieel)
mest nodig hebben. In principe vind ik dat het gebruik van die middelen in
EFA’s niet past. In de Landbouw- en visserijraad van 14 april jl. heb ik nog
eens gepleit dat het gebruik van gewasbeschermings middelen en mest in
EFA’s zoveel mogelijk zou moeten worden beperkt. De aangehouden
motie Ouwehand (Kamerstuk 28 625-178) vraagt zelfs het gebruik ervan in
EFA’s uit te sluiten. Een dergelijk verbod zou echter het toepassen van
eiwitgewassen als EFA praktisch onmogelijk maken. Ik heb daarom aan de
WUR gevraagd de mogelijke eiwitgewassen te beoordelen op onder
andere hun bijdrage aan biodiversiteit en hun behoefte aan gewasbescherming of mest. Daaruit komen luzerne, rode klaver, esparcette,
rolklaver, lupine en veldbonen naar voren als soorten met een relatief
hoge biodversiteitswaarde en een inherent lage behoefte aan gewasbescherming en mest. Hierbij geldt op uitspoelingsgevoelige gronden een
verplichte nateelt indien de teelt van het eiwitgewas in de nazomer of
herfst wordt beëindigd, om stikstofuitspoeling te voorkomen. Met deze
keuze blijft het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en mest in EFA’s
tot een minimum beperkt en geef ik invulling aan de wens om eiwitgewassen als EFA te erkennen. In genoemd onderzoek van de WUR is ook
gekeken naar andere gewassen dan eiwitgewassen. Die bleken echter in
biodiversiteitswaarde en gewasbescherming- en mestbehoefte tekort te
schieten om als EFA te kunnen kwalificeren.
Voor eventuele mogelijkheden om de toepassing van de zogenaamde
aaltjesbestrijdende gewassen in het kader van de EFA-invulling te
stimuleren verwijs ik naar de brief aan uw Kamer over metam-natrium
(27 mei 2014, Kamerstuk 27 858, nr. 266).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

14

Bijlage

financiële tabellen
Onderstaande overzichten geven geactualiseerde financiële overzichten
per mei 2014 in miljoenen euro’s, gebaseerd op de gepresenteerde
beleidskeuzen. In de uitwerking en operationalisering kunnen nog
beperkte bijstellingen nodig zijn.
De eerste tabel geeft een overzicht van de middelen voor directe
betalingen voor de periode 2014–2020. In 2014 zijn de toeslagrechten
geheel toegerekend aan de basisbetaling; in de jaren daarna is sprake van
een opsplitsing in een basisbetaling en een vergroeningsbetaling.
Op basis van deze cijfers is de verwachting dat de basispremie in 2019
uitkomt op circa 260 euro per hectare en de vergroeningspremie op circa
115 euro per hectare. Deze bedragen zijn uiteraard afhankelijk van
veranderingen in het aantal hectares waarvoor steun wordt aangevraagd.

kalenderjaar

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

totaal

begrotingsjaar

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Nationale enveloppe directe betalingen
waarvan:
basisbetaling
vergroeningsbetaling
jonge boeren
graasdierpremie
artikel 68
internationale doelen
verduurzaming knelsectoren:
– kalverhouderij
– vleesveehouderij
– zetmeelsector

793

781

768

756

744

732

732

5.307

758
–
–
–
35,4
–
–
–
–
–

506
225
15,0
3,5
–
20,0
11,5
10,0
0,5
1,0

497
221
14,7
3,5
–
20,0
11,5
10,0
0,5
1,0

490
217
14,5
3,5
–
20,0
11,5
10,0
0,5
1,0

481
214
14,3
3,5
–
20,0
11,5
10,0
0,5
1,0

473
210
14,0
3,5
–
20,0
11,5
10,0
0,5
1,0

473
210
14,0
3,5
–
20,0
11,5
10,0
0,5
1,0

3.678
1.297
87
21
35
120
69
60
3
6

De tweede tabel geeft een overzicht van de middelen die gemiddeld per
jaar voor het plattelandsontwikkelingsprogramma 2014–2020 (POP3)
beschikbaar zijn. Aangegeven is welke middelen door de EU, het rijk dan
wel de provincies worden bijgedragen. Provincies hebben afspraken
gemaakt met de waterschappen over de nationale cofinanciering; in de
kolom «Prov.» is daarin geen onderscheid gemaakt.
EU

Rijk

Prov.

Totaal

TOTAAL

86,8

9,7

82,1

178,5

Versterken van innovatie, verduurzaming en concurrentiekracht
kennisoverdracht
investeringen voor ontwikkeling en uitrol van innovaties
investeringen inl andbouwstructuur
samenwerken bij proefprojecten en innovatie
oprichting van operationele groepen EIP
garantstelling marktintroductie risicovolle innovaties
brede weersverzekering

19,7
1,0
4,7
7,7
1,9
1,2
1,0
2,1

8,1
–
–
–
–
–
2,5
5,6

16,6
1,0
4,7
7,7
1,9
1,2
–
–

44,4
2,1
9,4
15,5
3,8
2,4
3,5
7,7

Jonge boeren

2,6

–

2,6

5,1

Natuur en landschap
agrarisch natuurbeheer (incl. ganzen), conform Natuurpact
hydrologische maatregelen PAS, conform Natuurpact
aanleg, beheer en herstel van landschapselementen

43,2
35,0
5,0
3,2

-

43,2
35,0
5,0
3,2

86,4
70,0
10,0
6,4

Verbetering van de waterkwaliteit
beheersvergoedingen waterdiensten
niet-productieve investeringen voor waterkwaliteit
verbetering waterkwaliteit door innovatie

12,4
2,1
9,0
1,3

–
–
–
–

12,4
2,1
9,0
1,3

24,8
4,2
17,9
2,6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

15

EU

Rijk

Prov.

Totaal

LEADER

5,8

–

5,8

11,5

Technische assistentie

3,1

1,6

1,6

6,2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 28 625, nr. 194

16