Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 066

Belastingdienst

Nr. 1216

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 april 2023
Met de aangenomen (Handelingen II 2021/22, nr. 88, item 25) motie van
het lid Grinwis c.s.1 is het kabinet verzocht om de gevolgen van de
wetswijziging van 2016 en het functioneren van de massaalbezwaarprocedure te onderzoeken en mogelijkheden tot verbetering te bezien.
Overeenkomstig eerdere toezeggingen2 informeer ik uw Kamer via deze
brief over de voortgang van dit onderzoek.
Massaalbezwaarprocedure tot en per 2016
Zoals ik ook heb beschreven in de Aanbiedingsbrief bij het pakket
Belastingplan 2023,3 is de reikwijdte van de regeling het voornaamste
verschil tussen de massaalbezwaarprocedure tot 2016 en de huidige
massaalbezwaarprocedure. Onder de regeling tot 2016 werden bij een
voor belastingplichtigen gunstige uitkomst alle belastingaanslagen
herzien die nog niet onherroepelijk vaststonden op het moment van het
aanwijzen van de massaalbezwaarprocedure, ook als geen bezwaar
gemaakt was. Onder de huidige regeling geldt de aanwijzing massaal
bezwaar alleen voor tijdig ingediende bezwaarschriften.4
De achtergrond van de regeling tot 2016 was de in de motie van het lid
Hofstra5 verwoorde wens om in het specifieke kader van massaal bezwaar
een uitspraak van de rechter in het voordeel van de belastingplichtige te
laten doorwerken naar belastingplichtigen die (nog) geen bezwaar hebben
aangetekend.6 Bij de wetswijziging per 2016 heeft het toenmalige kabinet
uit het oogpunt van de rechtseenheid en de budgettaire controle een
andere afweging gemaakt. Toen is gekozen voor een gelijke behandeling
1

Kamerstuk 32 140, nr. 114.
Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 1755.
3
Kamerstuk 36 202, nr. 6, p. 15.
4
Artikel 25c, derde lid, AWR.
5
Kamerstuk 28 349, nr. 8.
6
Kamerstuk 29 026, nr. 5.
2

kst-31066-1216
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1216

1

van een regulier bezwaar en een bezwaar dat valt onder een massaalbezwaarprocedure.7
Noodzaak om bezwaar te maken
Zoals ik eerder antwoordde op de vragen van het lid Romke de Jong,8
acht ik het onwenselijk dat belastingplichtigen tegen iedere belastingaanslag bezwaar zouden moeten maken omdat anders de kans bestaat dat
zij te veel belasting betalen zonder dat achteraf nog compensatie geboden
kan worden.9 Juist het bieden van (praktische) rechtsbescherming heb ik
hoog in het vaandel staan. Ik onderschrijf dan ook de strekking van de
motie van het lid Grinwis c.s. om op dit gebied meer rechtsbescherming
te bieden alsmede de oproep van de Adviescommissie praktische
rechtsbescherming in belastingzaken met het rapport «Burgers beter
beschermd»10 om praktische rechtsbescherming meer centraal te zetten
en meer rekening te houden met het doenvermogen van belastingplichtigen.
Motie van het lid Grinwis c.s.
De motie van het lid Grinwis legt de focus op verbeteringen van de
massaalbezwaarprocedure. Een eerste stap in die richting heeft het
kabinet gezet met de zogenoemde massaalbezwaarplusprocedure.
Daarmee is het mogelijk geworden om ook een Aanwijzing massaal
bezwaar te geven bij een groot aantal verzoeken om ambtshalve
vermindering ter zake van de beantwoording van eenzelfde rechtsvraag.11
Er is gekeken naar de juridische en uitvoeringsaspecten van onder andere
een mogelijke terugkeer naar een soortgelijke regeling als de regeling tot
2016, onder andere door het uitvoeren van een zogenoemde «weging op
de hand» (quick scan) door de Belastingdienst. Dit eerste onderzoek heeft
nog te weinig inzichten opgeleverd om op dit moment al tot concrete
voorstellen te komen. Ik hecht aan zorgvuldigheid en ben daarom
voornemens om de mogelijke keuzes verder te onderzoeken. Daarbij zal ik
met een brede blik kijken welke mogelijkheden er zijn om verbeteringen te
realiseren bij de massaalbezwaarprocedure. De verwachting is dat uiterlijk
met Prinsjesdag de eerste resultaten van dit aanvullende onderzoek met
de Kamer gedeeld kunnen worden.
Gedeformaliseerde werkwijze
Het kabinet wenst verder te kijken dan alleen de massaalbezwaarprocedure om de (praktische) rechtsbescherming te verbeteren. Het eerder
genoemde rapport «Burgers beter beschermd» biedt hiertoe een aantal
duidelijke aanbevelingen. Een van de aanbevelingen die daarin is
opgenomen, is om meer te «deformaliseren».12 Daarmee wordt bedoeld
dat een burger geen bezwaarprocedure hoeft te doorlopen als het slechts
om een correctie van zijn gegevens gaat.
Voor de Belastingdienst is een werkwijze die raakt aan bovengenoemde
aanbeveling al staande praktijk bij onder andere de inkomstenbelasting,
de omzetbelasting en de loonheffing. Belastingplichtigen kunnen

7

Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 2719.
Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 1755.
9
Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 1755.
10
Kamerstuk 31 066, nr. 820, bijlage 1.
11
Artikel 9.7 Wet IB 2001.
12
Adviescommissie praktische rechtsbescherming in belastingzaken, «Burgers beter
beschermd», p. 117.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1216

2

daardoor op een laagdrempelige en eenvoudige manier omissies in de
heffing herstellen, waarbij geen sprake is van een inhoudelijk geschil
tussen de belastingplichtige en de Belastingdienst. Dit gebeurt in de regel
via de indiening van een aangepast digitaal aangiftebiljet na bijvoorbeeld
een vastgestelde aanslag inkomstenbelasting of na de voldoening van
omzetbelasting op aangifte. Uit het aangepaste digitale aangiftebiljet blijkt
dan alsnog de materieel juiste heffing. Deze (digitale) aangiftebiljetten
worden niet als bezwaar aangemerkt, maar als een verzoek om ambtshalve vermindering en dienovereenkomstig behandeld. Deze werkwijze
draagt bij aan een responsieve overheid en een responsieve omgang met
belastingaanslagen en andere fiscale beschikkingen die makkelijk te
herstellen onjuistheden bevatten.13 Om deze werkwijze tevens te voorzien
van een deugdelijke wettelijke grondslag, zal hiervoor bij het Belastingplan 2024 wetgeving worden ingediend.
Direct aanpassen
De hiervoor beschreven werkwijze van de Belastingdienst heeft het
kabinet op het spoor gezet om een bredere wijziging van het kunnen
herzien van een eerder vastgestelde belastingschuld te onderzoeken.
Onder de noemer «direct aanpassen» wordt momenteel onderzocht op
welke wijze het formeelrechtelijke heffingssysteem, zoals dat nu volgt uit
de Algemene wet inzake rijksbelastingen, gemoderniseerd en vereenvoudigd kan worden. Hierbij wordt onder andere gekeken naar een
aanpassing van de voorwaarden voor ambtshalve vermindering alsmede
de voorwaarden voor navordering en naheffing.14 Ook kan «direct
aanpassen» volgens het kabinet een oplossing bieden voor de roep om
meer rechtsbescherming die volgt uit de motie Grinwis alsmede de
Adviescommissie praktische rechtsbescherming in belastingzaken met het
rapport «Burgers beter beschermd». Een gemoderniseerd heffingssysteem dient hierbij te voldoen aan eenvoud, menselijke maat15 en
uitvoerbaarheid16. Het kabinet streeft ernaar om begin volgend jaar het
wetsvoorstel «direct aanpassen» in internetconsultatie te brengen.
Tot slot
Met deze brief heb ik uw Kamer geïnformeerd over de stand van zaken ten
aanzien van het onderzoek naar de verbeteringen van de massaalbezwaarprocedure. De verwachting is dat ik u uiterlijk met Prinsjesdag kan
berichten over de eerste resultaten van het aanvullende onderzoek en een
nader voorstel. Voorts werkt het kabinet door aan wetgeving om de
huidige werkwijze nader in de wet te verankeren per 2024 en aan het
wetsvoorstel «direct aanpassen».
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

13

Overeenkomstig het doel van de voorgestelde correctiemogelijkheid van kennelijke fouten bij
de preconsultatie van het wetsvoorstel versterking waarborgfunctie Awb.
14
Kamerstuk 36 107, nr. 6, p. 10 en antwoord op Kamervragen van het lid Nijboer over een
onbedoeld generaal pardon voor zwartspaarders, 6 december 2022, Aanhangsel Handelingen
II 2022/23, nr. 947.
15
Overeenkomstig de definitie van de Tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties (TCU) van de
Tweede Kamer; Kamerstuk 35 387, nr. 2, p. 6 is de menselijke maat «recht doen aan de
belangen van burgers bij de totstandkoming en uitvoering van beleid, wet- en regelgeving.
16
Zie de inleiding en hoofdstuk 1 van het coalitieakkoord 2021–2025 «Omzien naar elkaar,
vooruitkijken naar de toekomst», bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1216

3