Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1724

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 6 maart 2017
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van
27 februari 2017 over de geannoteerde agenda Raad Buitenlandse Zaken
van 6 maart 2017 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1723) en over de brief van
13 februari 2017 over het verslag Raad Buitenlandse Zaken van 6 februari
2017 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1720).
De vragen en opmerkingen zijn op 28 februari 2017 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 3 maart 2017 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-21501-02-1724
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-02, nr. 1724

1

Inbreng vanuit de fracties en reactie van de bewindspersoon
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda van de Minister inzake de Raad Buitenlandse Zaken
van 6 maart 2017. Deze leden hebben daarover nog enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie danken de Minister voor de geannoteerde
agenda. Zij hebben een aantal vragen en opmerkingen over de genoemde
agendapunten.
Veiligheid & defensie
De Minister schrijft dat de Hoge Vertegenwoordiger voor een effectievere
planning en aansturing van militaire EU-trainingsmissies heeft voorgesteld een Military Planning and Conduct Capacity (MPCC) op te richten. De
leden van de VVD-fractie zien de meerwaarde van een effectieve planning
en aansturing, maar plaatsen tegelijkertijd kanttekeningen bij wat dit kan
beteken voor de zeggenschap over militaire eenheden. Kan de Minister
bevestigen dat de MPCC geen (sluipende) overdracht van bevoegdheden
is en ook geen stap in de richting van Europese zeggenschap over
Nederlandse eenheden die op missie zijn? Anders geformuleerd: blijft met
het instellen van de MPCC gewaarborgd dat lidstaten zelf het laatste
woord hebben over de inzet van hun militaire eenheden? Graag een
toelichting.
Antwoord van het kabinet:
Het kabinet kan inderdaad bevestigen dat de instelling van de
MPCC geen (sluipende) overdracht van bevoegdheden met zich
meebrengt en ook geen stap is in de richting van Europese
zeggenschap over Nederlandse eenheden die op missie zijn. Het
blijft gewaarborgd dat lidstaten zelf het laatste woord hebben
over de inzet van hun militaire eenheden in EU-missies. Het gaat
hier om een effectievere planning en aansturing van militaire EU
trainingsmissies.
De leden van de PvdA-fractie zijn, zoals eerder gezegd, tevreden dat er op
Europees niveau serieus werk wordt gemaakt van meer samenwerking en
afstemming op het gebied van defensie. De instabiliteit aan de buitengrenzen en de onvoorspelbaarheid van president Trump maken het
noodzakelijk dat Europa meer het heft in eigen hand neemt.
De leden van de PvdA-fractie delen de mening van het kabinet dat
permanente en gestructureerde samenwerking (PESCO) een toevoeging
kan zijn aan de versterking van het Gemeenschappelijk Veiligheids- en
Defensiebeleid. Daarbij ondersteunen de genoemde leden ook het
algemene principe van een Europa van kopgroepen, waarin landen op
diverse beleidsterreinen niet per se met 28 lidstaten tegelijk optrekken,
maar waar ruimte is voor kleinere groepen ligstaten die gezamenlijke
initiatieven nemen. Dit vergroot de kans dat daadwerkelijk stappen
voorwaarts worden gezet, bijvoorbeeld op het gebied van defensiesamenwerking, maar ook bijvoorbeeld op het gebied van klimaat en migratie.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Minister kan aangeven hoe
deze algemene discussie binnen de EU nu speelt? Op welke manier
bestaat het risico dat de «kopgroepen» op verschillende beleidsterreinen
altijd uit dezelfde lidstaten zullen bestaan, en op die manier een
scheidslijn door de EU zal komen te lopen? Ten aanzien van PESCO horen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-02, nr. 1724

2

de leden van de PvdA-fractie graag wat de verwachting is qua tijdpad. Op
welke termijn zal er meer duidelijkheid komen over de toegevoegde
waarde van PESCO, de criteria voor deelname en de projecten of
initiatieven die in PESCO-verband kunnen worden opgepakt?
Antwoord van het kabinet:
De discussie over een Europa van verschillende snelheden speelt
al langere tijd en is ook nu actueel. Het kabinet verwijst hierbij
naar het Witboek over de toekomst van Europa dat deze week is
gepresenteerd door de Europese Commissie1. Het is op dit
moment niet goed te voorspellen wat de samenstelling van
eventuele toekomstige kopgroepen zal zijn. Het is van belang om
enerzijds de eenheid in de EU zoveel mogelijk te bewaren en
anderzijds die lidstaten die op bepaalde terreinen de ambitie
delen om verder te gaan daartoe in beginsel de mogelijkheid te
bieden. Op het gebied van veiligheid en defensie voorziet het
EU-verdrag zelfs expliciet in die mogelijkheid in de vorm van
PESCO. De verwachting is dat de EU de komende maanden zal
benutten om de toegevoegde waarde van PESCO, de modaliteiten, de criteria voor deelname en mogelijke projecten nog
beter in kaart te brengen. Pas daarna, wellicht voor de zomer, is
politieke besluitvorming aan de orde.
Externe dimensie migratie
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister om een overzicht te geven
– uitgesplitst per land – met daarin genoemd:
• de afspraken die met dat land tot nu toe zijn gemaakt in de migratiecompacts;
• de effecten die dat tot nu toe heeft gehad;
• de inzet van het kabinet bij het maken van verdere afspraken met die
landen;
• de landen met wie het kabinet ook nog afspraken wil maken op het
terrein van migratie.
Antwoord van het kabinet:
In juni 2016 presenteerde de Europese Commissie een nieuw
partnerschapsraamwerk gericht op het redden van levens op de
Middellandse Zee, een betere samenwerking op terugkeer en een
betere beheersing van de irreguliere instroom. Onderdeel hiervan
vormen de zogenoemde migratie compacts met een aantal
belangrijke landen van herkomst, transit en opvang. Het gaat in
eerste instantie om zeven landen: Libanon, Jordanië, Ethiopië,
Mali, Senegal, Nigeria en Niger. Nederland is mede door het
Nederlandse EU-voorzitterschap in 2016 nauw betrokken
geweest bij de ontwikkeling van deze partnerschappen en is dit
nog steeds.
De Europese Commissie heeft de voortgang van deze aanpak
uiteengezet in een drietal voortgangsrapportages. Deze bieden
een goed overzicht van de inzet per land, de effecten ervan en de
geïdentificeerde vervolgstappen. De meest recente voortgangsrapportage verscheen op 2 maart 2017. Een appreciatie zal uw
Kamer toegaan in het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken.

1

https://europa.eu/european-union/sites/europaeu/files/whitepaper-future-of-europe_en.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-02, nr. 1724

3

Het kabinet is – evenals overigens de Europese Commissie – op
dit moment terughoudend met het benoemen van nieuwe
compact-landen, ook vanwege de verwachtingen en (financiële)
verplichtingen die het schept. Uitgangspunt is effectiviteit. Het
gaat er om dat de maatregelen bijdragen aan de Europese
migratie-agenda. Vorm en naam zijn ondergeschikt. Zo steunt het
kabinet de recente voorstellen voor een intensievere samenwerking met landen in Noord-Afrika, zonder dit direct in het
kader van de compacts te doen.
De leden van de PvdA-fractie zijn verontrust over de recente berichten uit
Libië. UNICEF heeft alarm geslagen over de situatie van vluchtelingenkinderen, die slachtoffer zouden zijn van geweld, uitbuiting en seksueel
misbruik door mensensmokkelaars en milities. De omstandigheden in
detentiecentra in het land, waar veel vluchtelingen terechtkomen, zouden
dramatisch zijn. Graag horen de leden van de PvdA-fractie een reactie van
het kabinet op de genoemde berichten, en dan specifiek in het kader van
de migratieafspraken die de EU wil maken met Libië.
Antwoord van het kabinet:
Mensensmokkelaars en milities maken gebruik van het conflict,
de instabiliteit en het gebrek aan effectief overheidsgezag in
Libië door migranten uit te buiten. Migranten worden vaak als
handelswaar gezien en worden in Libië regelmatig het slachtoffer
van afpersing, dwangarbeid, foltering, geweld en misbruik.
Omdat irreguliere migratie in Libië strafbaar is, kunnen migranten
in Libië worden vastgezet in detentiecentra. Een deel van deze
centra wordt beheerd door het Libische Directorate for
Combatting Illegal Migration (DCIM). IOM en UNHCR hebben in
principe goede toegang tot deze centra2.
Mede door hun inzet zijn de omstandigheden in de door DCIM
beheerde centra het afgelopen jaar verbeterd, onder meer op het
gebied van voedselvoorziening. Er is echter nog een lange weg te
gaan voordat deze voldoen aan Europese en internationale
kaders. De plannen van de EU zijn erop gericht de omstandigheden in opvang- en detentiecentra fors te verbeteren.
In lijn met de motie Voordewind zal het kabinet consequent
blijven pleiten voor het ontwikkelen van humane opvang voor
migranten (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1189). Hierbij zal er specifieke aandacht moeten zijn voor kwetsbare groepen zoals
vrouwen en kinderen en voor hen die internationale bescherming
behoeven. De vrijwillige terugkeerprogramma’s van IOM naar
herkomstlanden worden uitgebreid, mede om migranten een
uitweg te geven uit de detentiecentra. Voorts is de inzet erop
gericht om te voorkomen dat migranten überhaupt door Libië
reizen en daardoor in deze omstandigheden terechtkomen, o.a.
door verbeterd grensbeheer in buurlanden en aan de zuidgrens,
het uitvoeren van informatiecampagnes (over de omstandigheden
in Libië en de geringe kans op asiel in de EU), via goede opvang in
de regio en via een effectieve aanpak van de grondoorzaken van
migratie, zodat migranten een toekomstperspectief hebben in
hun herkomstland of in de regio.
De leden van de PvdA-fractie hebben ook kennisgenomen van berichten
ten aanzien van een vermeend akkoord met Tunesië. In diverse media
2

IOM en UNHCR hebben geen toegang tot de centra die beheerd worden door milities.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-02, nr. 1724

4

verscheen het bericht dat Italië, met steun van de Europese Commissie,
dichtbij het sluiten van een akkoord met Tunesië is. Tunesië zou als
onderdeel van dit akkoord 200 migranten per maand gaan opvangen, die
per boot vanuit Libië zijn vertrokken, maar op zee zijn onderschept. In
Tunesië zouden migranten vervolgens asiel voor Europa kunnen
aanvragen. In ruil krijgt Tunesië geld en ondersteuning bij inlichtingen- en
politiewerk in de strijd tegen terreur. Graag horen de leden van de
PvdA-fractie een reactie van de Minister. Kloppen deze berichten? Wat zijn
de juridische obstakels voor een dergelijk akkoord?
Antwoord van het kabinet:
Italië en andere lidstaten zijn al langer in gesprek met Tunesië en
andere Noord-Afrikaanse landen over versterkte migratiesamenwerking. Van een akkoord, waaraan gerefereerd wordt in
genoemde mediaberichten, is volgens Italiaanse overheidsbronnen echter geen sprake. Afspraken op het gebied van
migratie moeten voldoen aan internationaal geldende afspraken.
Egypte
De leden van de PvdA-fractie horen graag een nieuwe update aangaande
het strafproces tegen fotojournalist Mahmoud Abu Zeid, beter bekend als
Shawkan, die in 2013 werd gearresteerd toen hij met zijn camera het
wrede optreden vastlegde van de veiligheidsdiensten, waarbij honderden
demonstraten om het leven kwamen. Inmiddels hangt hem de doodstraf
boven het hoofd. Eerder deed de Minister de toezegging om vertegenwoordigers van de Nederlandse ambassade aanwezig te laten zijn bij de
zitting van 17 januari, waar het strafproces tegen Abu Zeid werd vervolgd.
Volgens berichten is er op 25 februari een nieuwe zitting geweest. Graag
horen de genoemde leden een laatste stand van zaken. Daarnaast horen
deze leden graag of de Minister bereid is om de situatie van Abu Zeid,
maar ook die van andere politieke gevangenen, aan te kaarten tijdens het
gesprek met de Egyptische Minister van Buitenlandse Zaken Sameh
Shoukry.
Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is bezorgd over de situatie van fotojournalist
Mahmoud Abu Zeid (Shawkan). Hij staat terecht in de zaak
«Raba’a dispersal» waarbij meer dan 700 personen zijn aangeklaagd. De Nederlandse ambassade was bij de laatste zitting van
25 februari jl. aanwezig.
Deze zitting is chaotisch verlopen door onrust onder de
gedaagden en door onenigheid tussen de rechter en een aantal
advocaten over het verloop van de zitting. De rechter heeft
vervolgens een aantal advocaten naar de disciplinaire raad
verwezen, nadat zij zich uit protest terugtrokken. Een aantal
gedaagden heeft een gecombineerde gevangenis- en taakstraf
van één jaar opgelegd gekregen voor het verstoren van de zitting
door protestacties. De heer Abu Zeid en zijn advocaat vallen niet
onder de gestrafte groep. Door deze situatie is van een inhoudelijke bespreking nauwelijks sprake geweest. Wel is duidelijk
geworden dat het rapport over de gezondheidssituatie van dhr.
Abu Zeid nog niet is afgerond. De zaak is opgeschort tot
21 maart a.s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-02, nr. 1724

5

Tijdens het gesprek met de Egyptische Minister van Buitenlandse
Zaken zullen diverse onderwerpen aan de orde komen, waaronder
de mensenrechtensituatie in het land.
Jemen
De Minister schrijft dat het kabinet tijdens de Raad zal aandringen op
agendering van de situatie in Jemen in de eerstvolgende RBZ van 3 april.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister reeds concreter kan
aangeven wat de Nederlandse inzet op 3 april zal zijn ten aanzien van
Jemen?
Antwoord van het kabinet:
Het kabinet ziet graag een grotere betrokkenheid van de EU bij
de aanpak van de crisis in Jemen. Daarom heeft Nederland zoals
aangegeven in de geannoteerde agenda het initiatief genomen de
situatie in dit land voor de RBZ te agenderen. De internationale
druk op de conflictpartijen moet worden vergroot om tot een
politieke oplossing te komen. Daarnaast is er meer aandacht
nodig voor de humanitaire crisis om een verdere verslechtering te
voorkomen. Nederland zal tijdens de Raad van 6 maart aangeven
dat tijdens de RBZ in april een inhoudelijke discussie over Jemen
moet plaatsvinden, die gericht is op een grotere rol voor de
Europese Unie om de dialoog tussen de conflictpartijen te
versterken en de humanitaire situatie te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-02, nr. 1724

6