Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

28 498

Het Internationaal Strafhof

Nr. 24

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 december 2011
Hierbij doen wij u, ingevolge Artikel 5 van de Goedkeuringswet voor het
Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (ICC)1, de voorlopige
agenda toekomen van de Tiende Vergadering van Statenpartijen
(Vergadering). De Vergadering heeft dit najaar zitting van 12 tot en met
21 december in New York. Tevens maken wij van de gelegenheid gebruik
om u te informeren over de laatste stand van zaken omtrent de verschillende zaken voor het Strafhof.
1. Het Internationaal Strafhof in 2011
Universaliteit
Kaapverdië, de Malediven, de Filippijnen, Tunesië en Grenada ratificeerden in 2011 het Statuut van Rome, waarmee op dit moment 119
staten partij zijn bij het Statuut. Nederland zal universele ratificatie en
implementatie van het Statuut actief blijven bevorderen, zowel bilateraal
als samen met de Europese Unie.
Situaties en zaken voor het Hof

1

Stb. 2001, 343, 17 juli 2001.

kst-28498-24
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Er zijn rechtszaken gaande tegen zes personen: Thomas Lubanga
(Democratische Republiek Congo, verdacht van het ronselen van
kindsoldaten), Jean-Pierre Bemba (voormalig vice-president van de
Democratische Republiek Congo, verdacht van oorlogsmisdrijven en
misdrijven tegen de menselijkheid in de Centraal Afrikaanse Republiek),
Mathieu Chui en Germain Katanga (Democratische Republiek Congo,
verdacht van oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid) en
Abdellah Banda en Mohammed Jerbo (Sudan, verdacht van oorlogsmisdrijven). Tien verdachten, onder wie de leider van de Lord’s Resistance
Army Joseph Kony (Uganda) en de Sudanese president Omar Hassan
Ahmad Al Bashir (Sudan) zijn nog op vrije voeten. Tijdens het opstellen
van deze brief waren er volop ontwikkelingen rond de twee Libische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 498, nr. 24

1

ICC-verdachten waaronder Saif al-Islam Qaddafi (Libië). Op 30 november
is voormalig Ivoriaans president Laurent Gbagbo overgedragen aan het
ICC en overgebracht naar Den Haag waar hij zal worden berecht. Van
zeven andere zaken wordt de aanklacht momenteel bevestigd. Het gaat
hier om zaken uit Kenia en de Democratische Republiek Congo. Onderstaand volgt een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in 2011 ten
aanzien van de zaken voor het Hof.
– Sudan/Darfur
In maart 2009 heeft het ICC een aanhoudingsbevel uitgevaardigd tegen
president al-Bashir wegens oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de
menselijkheid. In juli 2010 werd een tweede aanhoudingsbevel tegen hem
uitgevaardigd wegens genocide. Naast president al-Bashir zijn ook
aanhoudingsbevelen uitgevaardigd tegen Ahmed Harun (de gouverneur
van Zuid-Kordofan) en Ali Kushaib (voormalig Janjaweed-militieleider). Zij
worden verdacht van oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid.
Niet naleving van het aanhoudingsbevel tegen president Bashir door ICC
statenpartijen blijft een probleem. In 2011 heeft president al-Bashir drie
landen bezocht die het statuut van Rome hebben geratificeerd. Op 8 mei
2011 bracht de Sudanese president een bezoek aan Djibouti, op
8 augustus bezocht hij Tsjaad en op 14 oktober was hij aanwezig bij een
regionale COMESA-top in Malawi. Het was de tweede keer dat president
Bashir een bezoek bracht aan Tsjaad. In alle drie gevallen heeft Nederland
de betreffende landen bilateraal en in EU-verband aangesproken op hun
verplichtingen onder het statuut van Rome. Mede op verzoek van
Nederland heeft Hoge Vertegenwoordiger Ashton in al deze gevallen haar
bezorgdheid uitgesproken voor het niet naleven van het ICC aanhoudingsbevel. De arrestatie van de Sudanese president wordt gehinderd door de
opstelling van de Afrikaanse Unie (AU). In juli 2009 heeft de AU besloten
om niet mee te werken aan het aanhoudingsbevel van het ICC tegen
president al-Bashir. Een positieve ontwikkeling is het oordeel van het
Keniaanse High Court van 28 november 2011 dat Kenia verplicht is het
ICC-aanhoudingsbevel tegen Bashir uit te voeren. Het is belangrijk dat
Nederland en de internationale gemeenschap aandacht blijven geven aan
reisbewegingen van al-Bashir en andere ICC-verdachten. Enkele eerdere
reizen van de president werden afgezegd, mede na protest van Nederland
en de internationale gemeenschap.
– Libië
Op 26 februari 2011 nam de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties
resolutie 1970 unaniem aan. In deze resolutie verwees de Veiligheidsraad
de situatie in Libië door naar het International Strafhof. In reactie op deze
doorverwijzing heeft het Strafhof drie arrestatiebevelen uitgevaardigd
tegen voormalig Libisch staatshoofd Muammar Qaddafi, een van zijn
zoons, Saif al-Islam Qadaffi, en voormalig hoofd van de Libische
veiligheidsdienst Abdullah al-Senussi. Na het overlijden van Muammar
Qaddafi richt het ICC zich op overlevering van de twee overgebleven
verdachten. Nederland vindt het belangrijk dat de twee resterende
Libische verdachten terecht staan voor de misdrijven waarvan zij verdacht
worden. Libië en het ICC dienen hierover te overleggen in de context van
hun bestaande verplichtingen onder het internationaal recht. Tijdens het
bezoek van de Minister van Buitenlandse Zaken aan Libië op 13 november
2011 heeft Nederland dit standpunt wederom uitgedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 498, nr. 24

2

– Democratische Republiek Congo (DRC)
Op 19 april 2004 verwees de DRC de situatie in het land door naar de
aanklager. Naar aanleiding hiervan zijn arrestatiebevelen uitgevaardigd
tegen Thomas Lubanga, Germain Katanga en Matthieu Ngudjolo Chui,
Bosco Ntaganda en Callixte Mbarushimana.
Op 25 en 26 oktober van dit jaar vonden de slotpleidooien in de Lubanga
zaak plaats. Einde 2011 of begin 2012 wordt een oordeel van de rechters
verwacht in deze zaak. Dit zal de eerste uitspraak van het ICC zijn. In
oktober 2010 vaardigde het ICC een aanhoudingsbevel uit tegen Callixte
Mbarushimana. Diezelfde maand werd betrokkene in Frankrijk aangehouden en op 25 januari 2011 werd hij door de Franse autoriteiten
overgedragen aan het ICC.
– Kenia
Op 31 maart 2010 gaf de Kamer van Vooronderzoek van het ICC de
Aanklager toestemming om een onderzoek te starten naar het verkiezingsgeweld van 2007 en 2008 in Kenia.
Op 8 maart 2011 vaardigde het ICC een oproep tot verschijning uit voor 6
Keniaanse betrokkenen. In september en oktober 2011 verschenen alle
betrokkenen vrijwillig voor het Hof om aanwezig te zijn bij de zittingen ter
bevestiging van de aanklacht. Het Strafhof heeft rechtsmacht over de
situatie in Kenia omdat het land statenpartij is bij het Hof. Kenia heeft de
ontvankelijkheid van het ICC aangevochten maar de rechters van het Hof
hebben in mei 2011 geoordeeld dat het Hof wel ontvankelijk is. Op korte
termijn zal het Hof zich uitspreken of er voldoende bewijsmateriaal is om
over te gaan tot vervolging van de zes betrokkenen. Deze zaak ligt in Kenia
gevoelig omdat betrokkenen belangrijke politieke en maatschappelijke
posities in het land bekleden.
– Ivoorkust
Op 3 oktober 2011 hebben de rechters van het ICC toestemming gegeven
aan de aanklager om onderzoek te doen naar oorlogsmisdrijven en
misdaden tegen de menselijkheid in Ivoorkust in de nasleep van de
verkiezingen van 28 november 2010. Na de verkiezingen vonden
gevechten plaats tussen aanhangers van voormalig president Laurent
Gbagbo en huidige president Alassane Ouattara. Op 30 november 2011 is
voormalig president Gbagbo overgedragen aan het Internationaal
Strafhof in Den Haag. Hij wordt aangeklaagd voor misdaden tegen de
menselijkheid waaronder moord, verkrachting en andere vormen van
seksueel geweld gepleegd in Ivoorkust tussen 16 december 2010 en
12 april 2011.
Voorlopige onderzoeken
Naast de strafrechtelijke activiteiten in hierboven uiteengezette strafzaken,
analyseert het Hof situaties in Colombia, Georgië, Afghanistan, Guinee en
de Palestijnse Gebieden. Ingevolge het complementariteitsbeginsel zullen
deze situaties in eerste instantie op nationaal niveau worden berecht. Pas
als dat niet lukt, zal het ICC een rol kunnen spelen ten aanzien van de
hoofdverantwoordelijken. De Aanklager van het ICC volgt de ontwikkelingen in deze landen en gebieden nauwgezet.
In 2009 heeft de Palestijnse Autoriteit het ICC een verklaring overgelegd
naar aanleiding van de Israëlische inval in Gaza. In de verklaring
aanvaardt de Palestijnse Autoriteit de rechtsmacht van het ICC. Alleen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 498, nr. 24

3

staten zijn bevoegd een dergelijke verklaring te overleggen. De aanklager
onderzoekt daarom momenteel of de Palestijnse Autoriteit hiertoe
bevoegd is. Alleen als dat het geval is, en ook aan overige voorwaarden
voor uitoefening van rechtsmacht is voldaan, zou de Aanklager een
onderzoek kunnen beginnen uit eigen beweging of na verwijzing door een
statenpartij.
Nederland blijft zich inzetten om de samenwerking tussen staten en het
ICC, in het bijzonder ten aanzien van de uitvoering van aanhoudingsbevelen, te bevorderen. Nederland vraagt hiervoor regelmatig aandacht in
bilaterale ontmoetingen, alsook in multilateraal verband.
Permanente huisvestiging en huurkosten tijdelijke huisvesting
Voor de bouw van de permanente huisvesting van het Internationaal
Strafhof is een architect geselecteerd. De voorbereidingen voor het
bouwrijp maken van het terrein van de Alexanderkazerne zijn in volle
gang. De planning is om september 2012 te starten met de nieuwbouw.
Bij de bouw van de permanente huisvesting voor het Strafhof werken het
kabinet, de gemeente en het Strafhof nauw samen. Oplevering van de
nieuwbouw wordt eind 2015 verwacht.
Nederland heeft in 1998 aangeboden om de kosten van de huisvesting
van het Hof de eerste tien jaar op zich te nemen. Nederland heeft aan die
afspraak voldaan door de kosten van de tijdelijke huisvesting van het ICC
van 1 juli 2002 tot 1 juli 2012 te betalen. Op 31 oktober jl. heeft Nederland
aangeboden de kosten van de tijdelijke huisvesting van het ICC voor de
tweede helft van 2012 (ongeveer 3 miljoen euro) ook voor zijn rekening te
nemen. Nederland zal zich de komende jaren wederom maximaal
inspannen om aan de behoeften van het Internationaal Strafhof tegemoet
te komen. Het zal zich, conform de motie Pechtold c.s. over de huisvesting
van het Internationaal Strafhof (nummer 85, 24 november 2011), een goed
gastheer tonen.
2. De 10e Vergadering van Statenpartijen
De belangrijkste onderwerpen die aan de komende Vergadering zullen
worden voorgelegd zijn de volgende.
Study Group on Governance
Vorig jaar is besloten tot de instelling van een Study Group on Governance (SGG) om tot voorstellen te komen voor verbeteringen van het
institutioneel raamwerk. Voorzitter is de Nederlandse Permanent
Vertegenwoordiger voor het ICC. De groep heeft tien aanbevelingen
opgesteld. De belangrijkste daarvan zijn een oproep aan de rechters om
een uniform kader voor herstelbetalingen aan slachtoffers op te stellen en
een voorstel voor een effectievere indeling van de Kamers van het Hof.
Tijdens de Vergadering zal zowel een besluit worden genomen over deze
voorstellen als over de toekomst van de SGG. De Statenpartijen stellen
voor het mandaat van de SGG met (tenminste) een jaar te verlengen.
Nederland steunt dit voorstel gegeven het belang en de resultaten van
deze dialoog.
Working group on amendments
Nederland heeft in 2009 voorgesteld om terrorisme als misdrijf op te
nemen in het Statuut van Rome. In 2011 werd het Nederlandse voorstel
tweemaal besproken in de Working Group on Amendments van het ICC.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 498, nr. 24

4

Vooralsnog bestaat onder de statenpartijen van het ICC geen steun voor
opname van terrorisme als misdrijf in het Statuut van Rome.
Aanstelling van nieuwe voorzitter van de Vergadering van Statenpartijen
Tijdens de 10e Vergadering zal een nieuwe voorzitter van de Vergadering
worden gekozen. De Liechtensteinse ambassadeur bij de VN Christian
Wenaweser zal naar verwachting worden opgevolgd door de Estse
ambassadeur Tiina Intelmann. Nederland steunt deze voordracht.
Verkiezing nieuwe aanklager en zes nieuwe rechters
Tijdens de komende Vergadering zal een nieuwe aanklager en zullen zes
nieuwe rechters (van de in totaal achttien) worden gekozen. De personele
bezetting van het Hof zal daarmee vanaf volgende zomer fors anders zijn.
De partijstaten bij het ICC hebben in totaal 18 kandidaat rechters voorgedragen voor 6 vacante posities. Voor de functie van aanklager van het Hof
staan 4 kandidaten op een shortlist. Het gaat hierbij om de huidige
plaatsvervangend aanklager van het Hof, Fatou Bensouda, uit Gambia,
Robert Petit uit Canada, Mohammed Othman uit Tanzania en Andrew
Cayley uit het Verenigd Koninkrijk. Nederland zal zich bij de keuze voor de
kandidaten laten leiden door een inhoudelijke beoordeling van hun
capaciteiten.
Budget
Het budget voor 2012 dient te worden goedgekeurd. Het ICC heeft een
budgetvoorstel gedaan waarin wordt uitgegaan van een stijging van
ongeveer 13% van 104 tot 118 miljoen Euro. Deze toename wordt
veroorzaakt door de toenemende kosten voor de verdediging van
verdachten enerzijds en een toenemende werklast van het Strafhof
anderzijds. Afgelopen jaar heeft de VN Veiligheidsraad het Hof rechtsmacht gegeven over de situatie in Libië. Daarnaast zal het Strafhof, zoals
hierboven reeds gemeld, voormalig president Gbagbo vervolgen.
Nederland vindt met andere Statenpartijen een stijging van het budget
van 13% te hoog. Het Committee on Budget and Finance (CBF) van de
Vergadering heeft geadviseerd om het voorgestelde budget met 5.5
miljoen Euro naar beneden bij te stellen (112 miljoen Euro). Het budget
zou daarmee stijgen met ongeveer 8%. Besparingen kunnen worden
gerealiseerd op de interne organisatie van het Hof. Voor Nederland zijn de
aanbevelingen van het CBF een goed vertrekpunt voor de discussie over
het budget. Het ICC is een relatief jonge organisatie waarvan de werklast
nog groeit. In dat licht is een bescheiden toename van het budget van het
ICC op zijn plek. Niettemin zal Nederland samen met andere landen en het
ICC tijdens de ASP kijken waar het Hof verdere besparingen zou kunnen
realiseren.
Side event complementariteit
Tijdens de Vergadering organiseert Nederland samen met België een
bijeenkomst over complementariteit. Tijdens deze bijeenkomst zullen de
resultaten van een eerder gehouden expertmeeting gepresenteerd
worden. De expertmeeting georganiseerd samen met België en Slovenië,
maakt deel uit van een breder proces om tot een multilateraal instrument

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 498, nr. 24

5

te komen dat de strafrechtelijke samenwerking tussen staten op het
gebied van opsporing en vervolging van internationale misdrijven
verbetert.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 498, nr. 24

6