2017D04668

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Staatssecretaris d.d. 20 december jl. over de
groepsgrootte in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs in 2016
(Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 351).
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Boeve

nds-tk-2017D04668

1

I. Vragen en opmerkingen uit de fracties
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de Staatssecretaris over de groepsgrootte in het basisonderwijs
en voortgezet onderwijs in 2016. Het onderzoek naar de groepsgrootte is
uitgevoerd omdat groepsgrootte voor veel leerkrachten, ouders en
leerlingen een belangrijk onderwerp is. Deelt de Staatssecretaris de
mening dat dit wordt ingegeven door het idee dat te grote groepen de
kwaliteit van het onderwijs bedreigt? In hoeverre klopt deze vooronderstelling, zo vragen deze leden, mede ook gezien de conclusies van een
groot onderzoek dat professor John Hattie1 op dit vlak heeft verricht.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Staatssecretaris ten behoeve van de groepsgrootte in
het funderend onderwijs in 2016. Voor deze leden staat het belang van
goed onderwijs voorop. De leden zijn zodoende verheugd dat uit de
onderzoeken blijkt dat ook de scholen en besturen de indeling van
groepen serieus nemen en dat de kwaliteit van het onderwijs hierbij
leidend is. De leden hebben wel enkele vragen over de brief over de
groepsgrootte in het funderend onderwijs in 2016.
Deze leden vinden dat elk kind goed onderwijs verdient met voldoende
aandacht van de leerkracht. Zij delen de zorgen van leerlingen, ouders en
docenten over te grote klassen en vinden het dan ook van groot belang
dat de groepsgrootte in samenwerking met leraren ouders per school
bepaald wordt. Alleen zo kan er maatwerk worden geboden. Deze leden
zijn van mening dat scholen de keuze voor meer dan 29 leerlingen in een
klas aan de medezeggenschapsraad moeten verantwoorden en toe
moeten lichten hoe kinderen in hun aanpak desondanks voldoende
aandacht krijgen. Uit eerder onderzoek van het CPB uit 2011 «Onderwijsbeleid in Nederland; de kwantificering van effecten»2 blijkt dat klassenverkleining veel middelen vereist en slechts leidt tot een geringe verbetering
van de onderwijsprestaties. Bevestigt recenter onderzoek deze conclusie
van het CPB of nuanceert dit onderzoek dit, zo vragen de leden van deze
fractie.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris over de groepsgrootte in het funderend onderwijs in 2016
en het onderzoek «Groepgrootte in het vo» uitgevoerd door Regioplan. De
leden hebben nog enkele vragen naar aanleiding van deze brief en het
onderzoek.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris. Deze leden hebben nog enige vragen.
Groepsgrootte als factor voor de kwaliteit van het onderwijs
De leden van de CDA-fractie lezen in de brief dat er niet of nauwelijks een
causaal verband is tussen de groepsgrootte en de kwaliteit, maar dat de
kwaliteit van de leraren veel meer bepalend is. Deze leden zijn benieuwd
of kan worden aangegeven welke onderzoeken dit illustreren? Deze leden
vragen tevens of dit beeld ook zo is voor heel kleine groepen (beneden of
rond de 20). Ook willen zij weten waar de cesuur ligt.

1

Visible learning; a synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. John Hattie,
2008.
2
https://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/download/achtergronddocument-onderwijsnederland.pdf

2

Gemiddelde groepsgrootte in het basisonderwijs in 2016
De leden van de SP-fractie merken op dat in de brief van de Staatssecretaris enkel de gemiddelde groepsgroottes in het basisonderwijs in 2016
uiteen worden gezet. De leden van deze fractie willen echter de leerlingleraar ratio in het basisonderwijs in 2016 weten en vragen de Staatssecretaris om deze ratio met de Kamer te delen. Wat betreft deze leden, geeft
de leerling-leraar ratio een vertekend beeld weer van het aantal leerlingen
per leerkracht, aangezien ook niet-onderwijsgevend personeel onder de
definitie van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap valt. De
leden zien daarom liever een definitie waarbij de ratio wordt gedefinieerd
als het aantal leerlingen per voltijds, bevoegde onderwijsgevende
leerkracht. Kan de Staatssecretaris aangeven wat de leerling-leraar ratio in
het basisonderwijs in 2016 is als hij deze definitie zou hanteren? Zo nee,
waarom niet?
Staat de Staatssecretaris positief of negatief ten opzichte van de
ingediende initiatiefwet Siderius/Van Meenen tot wijziging van de Wet op
het primair onderwijs ter bevordering van kleinere klassen in het
basisonderwijs3, zo willen deze leden weten.
Tot slot vragen deze leden of de Staatssecretaris bereid is om de cijfers en
statistieken van figuur 2 in tabelvorm aan de Kamer te doen toekomen. Zo
nee, waarom niet, zo vragen zij.
De leden van de CDA-fractie lezen in de brief dat er tot 2013 sprake was
van een stijging van de gemiddelde groepsgrootte in het basisonderwijs,
daarna stabiliseert deze zich rond de 23.3 leerlingen. Deze leden vragen
wat de reden is van de stijging tot 2013 en waarom deze is gestabiliseerd
daarna.
Groepsgrootte per school
De leden van de SP-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid is om de
cijfers en statistieken van figuur 3 in tabelvorm aan de Kamer te doen
toekomen. Zo nee, waarom niet, zo vragen zij.
Vernieuwende onderwijsconcepten en groepsgrootte
De leden van de VVD-fractie merken op dat uit het onderzoek blijkt dat
scholen met vernieuwende onderwijsconcepten soms kiezen voor grote
stamgroepen en het traditionele klassikale onderwijs steeds meer
loslaten. Deze scholen kiezen omwille van de kwaliteit van het onderwijs
juist voor grotere groepen. Kan de Staatssecretaris aangeven in hoeverre
deze nieuwe ontwikkelingen en vernieuwende onderwijsconcepten
gevolgen hebben voor de manier waarop er in de samenleving tegen
groepsgrootte wordt aangekeken, zo willen deze leden weten.
De leden van de PvdA-fractie lezen in de brief van de Staatssecretaris dat
steeds vaker scholen met vernieuwende onderwijsconcepten bezig zijn.
Hierbij wordt de traditionele groep en het klassikale onderwijs losgelaten.
Deze leden juichen vernieuwing in het onderwijs toe, maar vragen daarbij
hoe persoonlijk de leerlingen begeleid worden met dergelijke projecten,
waarin bijvoorbeeld stamklassen van 40 leerlingen voorkomen. In
hoeverre wordt hier altijd naar écht maatwerk gestreefd, opdat het
maximale uit leerlingen gehaald kan worden? Worden in al deze klassen
klassenassistenten ingezet, zo vernemen deze leden graag.

3

Kamerstuk 34 538

3

Groepsgrootte in het voortgezet onderwijs in 2016
De leden van de SP-fractie willen de leerling-leraar ratio in het voortgezet
onderwijs in 2016 weten en vragen de Staatssecretaris om deze ratio met
de Kamer te delen. Kan de Staatssecretaris daarnaast aangeven wat de
leerling-leraar ratio in het voortgezet onderwijs in 2016 is als hij de
definitie die deze leden prefereren, zou hanteren? Zo nee, waarom niet?
De leden vragen of de Staatssecretaris bereid is om de cijfers en statistieken van figuur 4 in tabelvorm aan de Kamer te doen toekomen. Zo nee,
waarom niet, zo vragen deze leden.
Grote diversiteit
De leden van de SP-fractie merken op dat uit het onderzoek blijkt dat hoe
hoger het niveau op het voortgezet onderwijs, hoe groter de gemiddelde
groepsgrootte is. Daarnaast geldt dat groepen in de eerdere leerjaren van
het voortgezet onderwijs (met name in de brugklas) in de regel gemiddeld
groter zijn dan in latere jaren. De leden vragen de Staatssecretaris of hij
dit wenselijk vindt, aangezien ook in de eerdere leerjaren en de hogere
niveaus naar aanleiding van de invoering van het zogenaamde passend
onderwijs leerlingen kunnen zitten die extra aandacht nodig hebben. Zo
ja, kan hij zijn antwoord toelichten? Zo nee, waarom niet, willen deze
leden weten.
Tevredenheid van ouders en leerlingen
De leden van de PvdA-fractie merken op dat respondenten van het
onderzoek aangeven zelden of nooit signalen te ontvangen over ontevredenheid met betrekking tot de groepsgrootte. Landelijke onderzoeken
geven echter een ander beeld, waarin wordt gesteld dat ouders en
leerlingen wel degelijk zorgen uiten over te grote klassen, omdat het hen
zodoende moeilijker wordt gemaakt elke leerling voldoende aandacht te
geven. De leden vragen hoe het komt dat hier nauwelijks over wordt
geklaagd bij de eigen school. In hoeverre wordt erop toegezien dat er bij
scholen voldoende meldpunten zijn waar ouders en leerlingen hun zorgen
kunnen uiten en er ruimte is voor dialoog over dergelijke problemen? De
leden van deze fractie vinden het van belang dat ouders en leerlingen
hierover met scholen in gesprek treden. Voorts vragen de leden of er in dit
onderzoek wel voldoende rekening is gehouden met de zorgen van
ouders en leerlingen.
De leden van de SP-fractie merken op dat de meeste ouders en leerlingen
niet of nauwelijks de aanleiding zien om te klagen over grote klassen over
en bij de eigen school. Waar baseert de Staatssecretaris deze bewering
op, zo vragen deze leden. Zij ontvangen bij hier graag een verwijzing naar
een bron.
Afwegingen en randvoorwaarden bij het bepalen van de groepsgrootte
De leden van de PvdA-fractie merken op dat in de praktijk middelbare
scholen om verschillende redenen bewust kiezen voor verschillende
groepsgroottes: onderwijskundige redenen, de mogelijkheid om een
breder vakkenpakket aan te bieden, de samenstelling van de leerlingenpopulatie op de school, functiedifferentiatie, de visie van de school, de aard
van een vak, praktische redenen, en dergelijke.
Het blijkt dat leraren en schoolleiders (redelijk) tevreden zijn met
groepsgrootte in de praktijk: ruim de helft is overwegend positief,
ongeveer een derde neutraal en zo’n 10 procent is overwegend negatief.
Docenten hebben meestal een voorkeur voor kleinere groepen en zijn
daarom soms minder tevreden. De invloed van docenten op deze keuzes

4

is kleiner dan die van de schoolleiding. De leden vragen of docenten op
alle scholen wel in voldoende mate worden betrokken bij beslissingen
over groepsgrootte. De leden van deze fractie vinden dat klassen nooit
groter dan 29 leerlingen mogen zijn, tenzij de medezeggenschapsraad
(ouders en leerkrachten) daarmee instemt. Bijvoorbeeld als de school niet
klassikaal lesgeeft, maar wél zorgt dat ieder kind voldoende aandacht
krijgt. Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat de medezeggenschapsraad instemmingsrecht moet krijgen op de klassengrootte, zo
vragen zij.
De leden van de SP-fractie merken op dat uit de gesprekken die gevoerd
zijn in het kader van het onderzoek van Regioplan blijkt dat de financiën
de belangrijkste randvoorwaarde zijn voor het bepalen van groepsgrootte,
en voor de meeste directieleden ook een telkens terugkerend knelpunt.
Alle vestigingsdirecteuren zouden liever kleinere groepen willen maken,
maar daar zijn binnen de gestelde financiële kaders geen mogelijkheden
voor. De leden vragen de Staatssecretaris hoe deze bevindingen zich
verhouden tot de uitspraak in de brief dat de financiële ruimte primair een
randvoorwaarde is en onderwijskundige en pedagogische afwegingen
dominant zijn bij het bepalen van groepsgrootte in het voortgezet
onderwijs.
Ook willen de leden weten of de Staatssecretaris van mening is dat extra
geld voor het onderwijs noodzakelijk is om te voldoen aan de financiële
randvoorwaarde om kleinere klassen te bewerkstelligen. Zo ja, kan hij zijn
antwoord toelichten? Zo nee, waarom niet?
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris of hij kan
toelichten wat de kosten zijn als in het basisonderwijs alle klassen niet
groter zijn dan 23 leerlingen. Daarnaast vragen zij of de Staatssecretaris
daarbij tevens een reactie kan geven op de stelling van de AOb dat dit
voor het primair onderwijs 500 miljoen euro zou kosten en voor het
voortgezet onderwijs 300 miljoen bij een norm van maximaal 25
leerlingen.
Praktisch probleem, praktische oplossingen
De leden van de VVD-fractie merken op dat het goed om te zien is dat
scholen, voor wat betreft de groepsgrootte, zelf de ruimte krijgen om te
bepalen hoe zij het beste onderwijs aan kunnen bieden. Uit onderzoek is
gebleken dat de kansen die modernisering en ICT bieden in het onderwijs
nog niet altijd door scholen worden benut. Door slim om te gaan met
moderne middelen en ICT kan een school beter inspelen op veranderende
groepsgrootte en zo betere oplossingen vinden als klassen te groot (of te
klein) dreigen te worden. Deelt de Staatssecretaris de mening dat
moderne leermiddelen en ICT toepassingen veelbelovende oplossingen
bieden voor eventuele te grote of te kleine groepen, zo vragen deze leden.
Zo ja, hoe kan de Staatssecretaris er voor zorgen dat scholen deze kansen
beter gaan benutten? Kan de Staatssecretaris een aantal «best practices»
in dit kader schetsen, vragen de leden.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat er nog winst te boeken valt
met betrekking tot de modernisering van het onderwijs en de ICT. Het
inzetten van ICT-innovatieve methoden als oplossing wordt alleen
genoemd bij havo en vwo, maar komt daar ook weinig voor. Bij de andere
onderwijssoorten wordt dit niet genoemd. De leden vragen hoe dit verder
wordt gestimuleerd.
II. Reactie van de Staatssecretaris

5