Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1746
Vragen van het lid Amhaouch (CDA) aan de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat over registratie geluidsoverlast (ingezonden 10 december 2020).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat), mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat (ontvangen 17 februari 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2020–2021, nr. 1244.
Vraag 1
Kent u het bericht dat in 2019 slechts acht mensen verantwoordelijk waren
voor 75.000 van de klachten over Schiphol?1
Antwoord 1
Ja, ik heb kennisgenomen van het bericht. Bij de beantwoording van de
onderhavige Kamervragen wordt gesproken over klachten in de gangbare,
niet-juridische zin van het woord en daarmee niet in de betekenis die de
Algemene wet bestuursrecht (Awb) er aan toekent.
Vraag 2
Kunt u aangeven hoe meldingen van overlast van zowel vliegtuigen als van
het spoor geregistreerd worden?
Antwoord 2
Luchtvaart
Meldingen en vragen als gevolg van overlast van het vliegverkeer op
Schiphol kunnen door het meldpunt voor Schiphol, het Bewonersaanspreekpunt Schiphol (BAS), op een aantal manieren worden geregistreerd.
Ten eerste via de telefoon. Het meldpunt is zeven dagen per week bereikbaar
van 9.00–17.00 uur. Ten tweede via de e-mail. Ook kan een melder zijn klacht
registreren via het online registratiesysteem van het meldpunt nadat
eenmalig een account is aangemaakt. Tot slot kunnen omwonenden via een
brief of fax melding maken van de ervaren hinder van het vliegverkeer op
Schiphol.
Voor de regionale luchthavens Rotterdam The Hague Airport, Maastricht
Aachen Airport, Eindhoven Airport, Groningen Airport Eelde, Lelystad Airport

1

ah-tk-20202021-1746
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Website Up in the Sky, 5 december 2020 (https://www.upinthesky.nl/2020/12/05/8-mensenverantwoordelijk-voor-75–000-klachten-schiphol/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

zijn er lokaal meldpunten waar omwonenden terecht kunnen met klachten
(meldingen en vragen) over de hinder die wordt veroorzaakt door het
vliegverkeer op die regionale luchthavens. Deze zijn lokaal ingericht door de
betrokken instanties (b.v. de Milieudienst Rijnmond voor Rotterdam). Ook bij
het Ministerie van Defensie kunnen meldingen binnen komen als gevolg van
hinder van militair vliegverkeer.
Spoor
Het merendeel van de klachten over geluidshinder van treinen komt binnen
bij ProRail, de beheerder van het spoor. ProRail registreert deze klachten in
een overzicht waar vragen en klachten gebundeld worden. ProRail stuurt de
indiener een antwoord. IenW ontvangt ook klachten over geluidshinder door
treinen, maar veel minder dan ProRail. De klachten worden geregistreerd.
Elke indiener van een klacht krijgt een antwoord en bij deze beantwoording
wordt ook ProRail betrokken.
Vraag 3
Wilt u daarbij aangeven welke instantie de meldingen registreert en wat
vervolgens met de meldingen gedaan wordt?
Antwoord 3
Luchtvaart
Het Bewonersaanspreekpunt Schiphol (BAS) registreert, beantwoordt en
analyseert klachten/meldingen en vragen van omwonenden die betrekking
hebben op het vliegverkeer op Schiphol. BAS gebruikt de meldingen/klachten
om de hinder nauwkeurig in kaart te brengen. BAS doet onderzoek op basis
van de binnengekomen meldingen/klachten naar baan- en route gebruik,
koppelt meldingen aan vliegbewegingen en maakt klachtenanalyses. Op basis
hiervan maakt BAS periodiek rapportages en doet aanbevelingen richting
Schiphol, Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) en het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat. In deze rapportages kan BAS eventuele trends in
de klachtenpatronen signaleren en aanduiden. Op die manier zorgt BAS voor
verbinding tussen de omgeving van Schiphol en de luchtvaartsector. De BAS
jaarrapportage wordt gepresenteerd in de Omgevingsraad Schiphol (ORS). De
klachtenrapportages van de meldpunten voor de regionale luchthavens
worden besproken in de betreffende Commissies Regionaal Overleg (CRO’s).
De rapportages worden betrokken bij het uitwerken van hinder beperkende
maatregelen.
Spoor
Klachten van overlast van het spoor komen zoals aangegeven in het
antwoord op vraag 2 overwegend binnen bij ProRail, de beheerder van het
spoor. Daarnaast ontvangt ook IenW klachten. Beide organisaties registreren
deze klachten in overzichten en sturen de indieners een antwoord.
Vraag 4
Kunt u aangeven wat de afgesproken processen zijn bij registratie van
klachten en wie verantwoordelijk zijn voor die processen?
Antwoord 4
Luchtvaart
Klachten/meldingen die bij BAS binnenkomen worden geregistreerd en
zelfstandig afgehandeld door dit meldpunt zoals beschreven in antwoord 2 en
3. LVNL ontvangt van omwonenden ook meldingen/klachten of vragen over
de afhandeling van het vliegverkeer. Verder komen er ook bij het Ministerie
van IenW en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) vragen, klachten/
meldingen over het vliegverkeer van omwonenden binnen. Deze worden
zelfstandig door genoemde partijen afgehandeld, zo nodig in overleg met
BAS en LVNL daar waar voor de beantwoording van de vragen nadere
informatie nodig is op basis van bijvoorbeeld een analyse van radartracks.
Klachten en meldingen die bij Schiphol binnenkomen worden doorgestuurd
naar BAS.
Spoor
Klachten over geluidshinder van treinen komen overwegend binnen bij
ProRail en worden volgens vaste interne processen afgehandeld. Ook bij
IenW komen klachten binnen. Voor de afhandeling van deze klachten zijn
interne procesafspraken gemaakt. Het ministerie beantwoordt vragen of
klachten over het gevoerde beleid en ProRail vragen en klachten over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

uitvoering van dat beleid. Over de afhandeling vindt regelmatig afstemming
plaats tussen ProRail en IenW. Zowel ProRail als IenW hechten aan een
zorgvuldige klachtafhandeling. Beide organisaties besteden hier veel
aandacht aan. De klachten worden door ProRail getoetst aan de kaders uit de
wet- en regelgeving, zoals de Wet milieubeheer (geluidskaders) en de
Spoorwegwet (veiligheidskaders).
Vraag 5
Kunt u aangeven wat de rol is van de Inspectie Leefomgeving en Transport
(ILT) en wat de rol van het ministerie is?
Antwoord 5
Luchtvaart
Uitgangspunt van het Rijk is dat de luchthaven en/of andere regionale
belanghebbenden de klachtenafhandeling organiseert. Zoals onder vraag 2
beantwoord, vindt de klachtenbehandeling voor Schiphol plaats door BAS. Bij
de luchthavens van nationale betekenis zijn eigen meldpunten (klachtenbureaus), bijvoorbeeld DCMR bij Rotterdam. Het ministerie beantwoordt vragen
die bij het ministerie zelf worden ingediend.
Die hebben vooral betrekking op het beleid dat door het ministerie is
ontwikkeld voor de luchthaven Schiphol. De ILT krijgt vragen en meldingen
die betrekking hebben op de handhaving van bijvoorbeeld vlieghoogtes en
afwijkingen van vliegroutes. Deze vragen worden door de ILT beantwoord
nadat de betreffende vluchten onderzocht zijn. Als sprake is van een
overtreding, dan treedt de ILT handhavend op.
Spoor
Het ministerie wordt vaak aangesproken door omwonenden van het spoor.
Volgens werkafspraken die zijn gemaakt tussen ProRail en het ministerie
beantwoordt het ministerie vragen of klachten over het gevoerde beleid en
behandelt ProRail vragen en klachten over de uitvoering van dat beleid.
Bijvoorbeeld vragen over de uitvoering van het Meerjarenprogramma
Geluidsanering (MJPG) op lokaal niveau worden beantwoord door ProRail.
De Inspectie Leefomgeving en Transport heeft een toezichthoudende en
handhavende rol wat betreft de bestaande wet- en regelgeving. Ook bij de ILT
komen meldingen binnen, vooral als beantwoording door ProRail of het
ministerie niet het gewenste resultaat heeft opgeleverd voor omwonenden. In
dat geval gaat de ILT na of er juist is gehandeld door het ministerie en/of
ProRail. Wanneer blijkt dat de wettelijke norm is overtreden, treedt de ILT
handhavend op.
Vraag 6
Kunt u aangeven wat de trend is van het aantal meldingen van overlast van
zowel vliegtuigen als spoor?
Antwoord 6
Luchtvaart
Een overzicht van het aantal melders van klachten/meldingen over vliegtuiggeluid in de jaren 2010–2020 laat over de periode van 2015 t/m 2019 een
stijgende trend in het aantal melders zien. In 2020 is het aantal melders
substantieel lager. Meer informatie over melders en meldingen kunt u vinden
in de BAS-jaarrapportages op www.bezoekbas.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Spoor
Het aantal klachten dat binnen komt bij het ministerie, wordt gelabeld per
onderwerp bijgehouden. Het aantal klachten over geluidhinder is de
afgelopen vijf jaar geleidelijk afgenomen. Dit betreft zowel de vragen en
klachten over het beleid, als die over de uitvoering van het beleid op lokaal
niveau. Laatst genoemden worden overigens doorgestuurd naar ProRail.
Bijgaande tabel geeft een indruk van het aantal klachten dat ProRail
registreert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

In de grafiek hierboven staat niet weergegeven of één indiener wellicht
verantwoordelijk is voor heel veel meldingen. De meldingen die binnenkomen bij ProRail en terecht komen in de getoonde grafiek, zijn enkel meldingen die alleen gaan over geluid. Klachten die gaan over meerdere onderwerpen, waaronder ook geluid, zijn niet zichtbaar in het aantal geluidmeldingen
in de grafiek.
Meldingen over geluid bij ProRail gaan voornamelijk over onderwerpen als
geluidsoverlast van rijdende treinen, geluidsoverlast door infrastructurele
zaken (booggeluid, wissels, lassen, overwegbellen etc.) en geluidsoverlast
door (al dan niet vooraf) aangekondigde werkzaamheden.
Vraag 7
Kunt u een verklaring geven voor deze trend?
Antwoord 7
Luchtvaart
Uit de rapportages van BAS blijkt dat langdurige onderhoudswerkzaamheden
aan de preferente start- en landingsbanen de grootste impact hebben op (de
toename van) het aantal klachten/meldingen. Wanneer een preferente starten landingsbaan buiten gebruik is wordt meer over bewoond gebied
gevlogen.
Verder blijkt uit de grafiek een relatie tussen het aantal klachten/meldingen en
het aantal vliegtuigbewegingen. In de periode 2010 t/m 2019 groeide het
aantal vliegtuigbewegingen van 400.000 naar bijna 500.000 vliegbewegingen
handelsverkeer. Het aantal klachten en meldingen stijgt dan ook in deze
periode. Het totaal aantal vliegtuigbewegingen daalde in gebruiksjaar 2020
substantieel tot 272.588 als gevolg van de wereldwijde corona-pandemie. Het
aantal melders in 2020 in de zogenoemde focusgroep daalde met -40% tot
7.314. Er is sprake van een vergelijkbare procentuele afname in het aantal
vliegtuigbewegingen van -45%. Dit doorbreekt de stijgende lijn van het aantal
melders sinds 2015.
Met de focusgroep wordt bedoeld alle melders die in een jaar niet meer dan
500 meldingen hebben ingediend. Dit jaar was dat 99,5% van alle melders.
Dit is conform de aanbeveling van de Commissie Regionaal Overleg
luchthaven Schiphol (voorheen CROS, huidig ORS) naar aanleiding van de
meldingenanalyse 2006 om de meldingen van veelmelders en die van overige
melders in de analyse te scheiden.
Spoor
Wat betreft klachten over geluidshinder door treinen is een mogelijke
verklaring van de afname de uitvoering van het geluidbeleid, zoals geformuleerd in hoofdstuk 11 van de Wet milieubeheer. In dit kader voert ProRail het
Meerjarenprogramma Geluidsanering (MJPG) uit. De toepassing van
raildempers is toegenomen (van 187 km eind 2014 naar 371 km eind 2019),
hetzelfde geldt voor geluidschermen (van 506 km eind 2014 naar 571 km eind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

2019). Ook andere stille technieken op of aan het spoor worden meer
toegepast (zgn. voegloze wissels, betonnen dwarsliggers).
Daarnaast is er de afgelopen jaren een succesvol bronbeleid gevoerd, onder
andere op het gebied van vervanging van ijzeren door kunststof remblokken
bij goederentreinen. Dit voorkómt het ontstaan van verruwing van het
wieloppervlak. Het zorgt voor 5 decibel minder geluidsproductie op alle
sporen waar deze treinen rijden. ProRail voert op dit gebied in opdracht en
met geld van het ministerie twee stimuleringsregelingen uit: Vervoerbedrijven
die hun wagons laten ombouwen krijgen een bonus, een bepaald bedrag per
gereden wagonkilometer. Vervoerders maken veel gebruik van deze regeling.
In 2015 was 45% van de in Nederland rijdende goederenwagons omgebouwd, op dit moment is het 60%. De verwachting is dat in 2025 95% van
alle goederenwagens zal zijn omgebouwd2.
Niet alleen in Nederland worden lawaaiige goederentreinen omgebouwd, ook
in Duitsland gebeurt dit. Zo heeft vervoerder DB Cargo recentelijk zo’n 63.000
wagons omgebouwd. Mensen die wonen langs het spoor in Nederland
profiteren hier ook van, aangezien deze stillere wagons ook op Nederlands
spoor rijden. Omdat goederenvervoer per spoor een internationale aangelegenheid is, heeft het ministerie zich in Brussel ingespannen om ook op
EU-niveau stille(re) treinen te stimuleren, en dat is gelukt met de aanpassing
van de zogeheten TSI Geluid in 2019 ((EU)2019/774 van 16 mei 2019, zoals
toegelicht in de brief aan de Tweede Kamer van 28 maart 2019, Kamerstuk
32 404, nr. 91).
Vraag 8
Zijn er andere belanghebbenden of betrokkenen die een rol hebben bij de
behandeling van meldingen van overlast door vliegtuigen en spoor?
Antwoord 8
Luchtvaart
Zoals ook in antwoord op vraag 2 en 4 aangegeven hebben de meldpunten
voor de diverse luchthavens een rol bij de behandeling van meldingen en
klachten over overlast van vliegverkeer. Maar ook LVNL, de ILT, het Ministerie
van IenW en het Ministerie van Defensie ontvangen meldingen.
Spoor
ProRail is de beheerder; zowel ProRail, de ILT, als ook het ministerie vinden
een juiste klachtafhandeling belangrijk. Ook verladers en vervoerders kunnen
een rol spelen bij het voorkomen én het beantwoorden van klachten.
Vraag 9
Kunt u aangeven hoe omgegaan wordt met het feit dat in 2019 acht mensen
verantwoordelijk waren voor 75.000 klachten en dat 56 mensen in totaal bijna
150.000 meldingen van overlast van Schiphol indienden?
Antwoord 9
In overleg met alle betrokken partijen in de omgeving van Schiphol is
afgesproken dat in de BAS jaarrapportage de focusgroep centraal staat. Dat
zijn omwonenden die tussen 1 en 500 meldingen hebben ingediend. Om een
vertekend beeld te voorkomen, worden «veelmelders», omwonenden die
jaarlijks meer dan 500 meldingen indienen, in de jaarrapportages wel
genoemd, maar in de analyses niet meegenomen. Deze worden wel
meegenomen in de bijlage «Melders en meldingen per plaats». De rapportages zijn terug te vinden op de website van BAS-website, www.bezoekbas.nl.
Een aantal van de veelmelders is destijds uitgenodigd voor de gesprekken die
de CEO van Schiphol in 2020 tijdens «huiskamerbijeenkomsten» met
omwonenden van de luchthaven voerde om te komen tot maatregelen om de
geluidsoverlast flink terug te dringen.
Vraag 10
Wat is het effect van het lopende programma meten, berekenen en beleven
van het RIVM op het oplopende aantal klachten?

2

«Onderzoek aandeel stille goederenwagons», Panteia, 23 oktober 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6

Antwoord 10
De «Programmatische aanpak meten vliegtuiggeluid» is gericht op het
verbeteren van zowel berekeningen als metingen van vliegtuiggeluid en het
onderling versterken van beide methodes. Ook wordt onderzocht hoe in
beleid beter kan worden aangesloten bij door omwonenden van luchthavens
ervaren hinder. Het is van belang om tot betrouwbare en herkenbare
informatie te komen op basis waarvan burgers goed geïnformeerd worden en
weloverwogen beleidskeuzes kunnen worden gemaakt.
Klachten/meldingen geven een goede indicatie van de belangrijkste oorzaken
van hinder (bijvoorbeeld bepaalde vluchten, toestellen, vliegroutes, baangebruik op bepaalde momenten) en daarmee input voor hinderreductiemaatregelen.
Het aantal klachten/meldingen is echter geen betrouwbare maat voor het
afleiden van de ervaren hinder waarmee in het beleid invulling kan worden
gegeven aan de normen voor geluidhinder. Mensen kunnen gehinderd zijn en
toch niet klagen.
Het is belangrijk hinder van vliegverkeer te beperken. Berekeningen worden
gebruikt om normen, waarmee kan worden gestuurd op beperking en
verlaging van geluidhinder, te toetsen en moeten daarom betrouwbaar zijn.
Berekeningen die zijn gevalideerd met metingen zijn betrouwbaar, maar
verminderen niet direct het aantal klachten.
Vraag 11
Wat is de verklaring voor het hoge aantal meldingen door een specifieke
kleine groep mensen?
Antwoord 11
Een deel van deze groep (zogenoemde veelmelders) maakt mogelijk gebruik
van software die automatisch (continu) klachten/meldingen genereert. Deze
worden vervolgens ingediend bij BAS. Deze groep ervaart veel hinder van het
vliegverkeer op Schiphol en registreert dat als zodanig.
Vraag 12
Wat is de relatie van het luchthavenverkeersbesluit LVB-1 en het juridisch
verankeren van het Nieuwe Normen- en Handhavingsstelsel Schiphol (NNHS)
met het aantal klachten geluidsoverlast?
Antwoord 12
Er is geen directe relatie tussen het aantal klachten/meldingen enerzijds en de
juridische verankering van het Nieuwe Normen- en Handhavingsstelsel
Schiphol (NNHS) anderzijds. In 2014 werd op Schiphol al volgens de regels
voor strikt preferentieel baangebruik van het nieuwe stelsel gewerkt, dat
formeel zal worden verankerd in het LVB-1. Deze regels zorgen ervoor dat
zoveel mogelijk die start- en landingsbanen worden gebruikt die voor de
omgeving de minste geluidoverlast veroorzaken. Dit alles neemt niet weg dat
individuele omwonenden ernstige hinder blijven ondervinden van het
vliegverkeer op Schiphol. Daarom heb ik aan Schiphol en LVNL gevraagd om
een uitvoeringsplan hinderreductie op te stellen voor de voortdurende
beperking van hinder die bewoners ervaren. Het gaat hierbij onder andere
om maatregelen die betrekking hebben op het optimaliseren van vliegroutes
en procedures, zowel overdag als in de nacht. Het betreft ook maatregelen
om lawaaiige vliegtuigen te weren van Schiphol en schoner en stiller vliegen
te stimuleren. Het hinderreductieplan bevat voorts maatregelen om te
bevorderen dat onder allerlei omstandigheden de geluid preferente Polderbaan en Kaagbaan voor afhandeling van het vliegverkeer ingezet kunnen
worden. Ik vind het belangrijk dat deze hinder beperkende maatregelen echt
een verschil maken voor de leefbaarheid. Ik verwacht dit plan uiterlijk
volgende maand van Schiphol en LVNL te ontvangen.
Vraag 13 en 14
Wat is uw conclusie naar aanleiding van het bericht dat met name de
vliegtuigen 747, 747-400 en A380 de grootste hoeveelheid klachten op te
leveren?
Wat is uw visie op het feit dat de meeste meldingen worden ingediend over
startende 747 cargovluchten in de late avond en nacht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

7

Antwoord 13 en 14
Dit zijn zware vliegtuigen met grote motoren die in verhouding nog veel op
Schiphol vliegen en daardoor ook de meeste geluidhinder geven.
Het hinderreductieplan van Schiphol en LVNL bevat maatregelen om
luchtvaartmaatschappijen te ontmoedigen dergelijke lawaaiige vliegtuigen in
te zetten op Schiphol. Vergelijkbare nieuwere vliegtuigtypes qua grootte en
capaciteit zijn niet alleen economischer (lager brandstofgebruik), maar ook
stiller en schoner. Zeker in de huidige situatie is dat een sterke prikkel voor
luchtvaartmaatschappijen om oudere, zware vliegtuigen eerder dan gepland
uit te faseren en te investeren in vlootvernieuwing. Zo kiezen veel luchtvaartmaatschappijen voor de Boeing 787 Dreamliner en de Airbus A350 in plaats
van de Boeing 747 en A380.
De KLM heeft eind maart 2020, mede door de invloed van de coronacrisis,
versneld afscheid genomen van haar oudste vliegtuigen, de laatste 747»s.
Schiphol stimuleert luchtvaartmaatschappijen gebruik te maken van stillere
en schonere vliegtuigen via de luchthaventarieven. Zo krijgen maatschappijen
die met stillere en schonere vliegtuigen naar Schiphol komen een korting op
de tarieven. Komen maatschappijen met lawaaiige en vervuilende vliegtuigen, dan betalen zij juist extra. Voor de oudere lawaaiige toestellen, de
zogenaamde «marginaal conforme vliegtuigen», geldt dat ik nieuwe
regelgeving voorbereid om ze te weren van Schiphol. In vervolg daarop wil ik
me inspannen om in EU verband de definitie van «marginaal conforme
vliegtuigen» verder aan te scherpen zodat ook vliegtuigen van recentere
datum die relatief veel lawaai maken eronder gaan vallen.
Vraag 15
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Antwoord 15
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

8