Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1060
Vragen van de leden Van Strien en Klink (beiden VVD) aan de Ministers van
Economische Zaken en Klimaat en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over het bericht «Shell verhuist hoofdkantoor
naar Engeland en wordt op papier volledig Brits» (ingezonden 19 november
2021).
Antwoord van Minister Blok (Economische Zaken en Klimaat), mede namens
de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
(ontvangen 10 december 2021).
Vraag 1
Hebben het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, het Ministerie van
Buitenlandse Zaken of andere onderdelen van de rijksoverheid eerder
signalen ontvangen van het voorgenomen besluit van Royal Dutch Shell om
het hoofdkwartier naar Groot-Brittannië te verhuizen?1 Zo ja, wat heeft u met
deze signalen gedaan?
Antwoord 1
Op dit moment heeft Shell een duale aandelenstructuur met aandelen A
genoteerd aan de Amsterdamse beurs en aandelen B in Londen. In het
voorstel van het bestuur wil Shell dit aanpassen naar één soort aandelen. Het
is al langer bekend dat Shell deze duale structuur wil versimpelen, omdat
deze versimpeling onder meer het uitgeven en inkopen van aandelen en het
doen van overnames vergemakkelijkt. Ook was het kabinet al langer bekend
dat deze versimpeling mogelijk gevolgen kan hebben voor de locatie van het
hoofdkantoor.2
Vanuit de rijksoverheid wordt op verschillende niveaus regelmatig met Shell
gesproken over hun activiteiten in Nederland, net zoals dat met andere
bedrijven gebeurt. De inzet van het kabinet is daarbij steeds om activiteiten,
investeringen en werkgelegenheid voor nu en op de lange termijn in
Nederland te behouden en waar mogelijk uit te breiden, zeker waar deze
bijdragen aan de energietransitie. Het is gezien de bedrijfsvertrouwelijkheid
1

NU.nl, 15 november 2021 (https://www.nu.nl/economie/6167845/shell-verhuist-hoofdkantoornaar-engeland-en-wordt-op-papier-volledig-brits.html#:~:text=Shell%20verhuist%20
hoofdkantoor%20naar%20Engeland%20en%20wordt%20op%20papier%20volledig%20
Brits,-15%20november%202021&text=Shell%20wil%20op%20papier%20volledig,naar%20
het%20Verenigd%20Koninkrijk%20verplaatst.)
2
Zie artikel Shell denkt na over verhuizing hoofdkantoor

ah-tk-20212022-1060
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

niet aan mij om in detail te treden over de inhoud van deze gesprekken.
Uiteindelijk is het aan het bedrijf zelf om de voor- en tegens van een besluit
af te wegen, tot een besluit te komen en dit vervolgens aan haar aandeelhouders voor te leggen.
Vraag 2
Kunt u een inschatting maken van de directe en indirecte gevolgen qua
werkgelegenheid, investeringen en innovatiekracht voor Nederland van het
voorgenomen vertrek van het hoofdkantoor van Royal Dutch Shell naar
Groot-Brittannië?
Antwoord 2
Het kabinet betreurt het voornemen van Shell om het hoofdkantoor te
verplaatsen. Met dit voornemen worden alleen een aantal topfuncties van het
hoofdkantoor verplaatst naar Londen. Het gaat op dit moment in totaal om
circa tien banen, waaronder de CEO en CFO.
Gezien het belang van Shell voor de Nederlandse economie en haar rol in de
energietransitie, is het kabinet na de aankondiging van dit voorstel met Shell
in gesprek gegaan. De vraag van het kabinet was hierbij wat de gevolgen zijn
voor de activiteiten van Shell in Nederland en hoe het bedrijf naar de
toekomst toe actief kan bijdragen aan de energietransitie in Nederland. Het
kabinet is positief dat Shell als uitkomst van deze gesprekken haar commitment naar Nederland op papier heeft gezet en openbaar heeft gemaakt. Met
de in de brief opgeschreven plannen en toezeggingen, toont Shell aan voort
te willen bouwen op de nu al grote aanwezigheid van het bedrijf in Nederland en een bijdrage te willen leveren aan de Nederlandse energietransitie.3
Vraag 3
Wat zijn de gevolgen voor het vestigingsklimaat in Nederland, nadat in korte
tijd twee van ‘s lands grootste multinationals (naast Royal Dutch Shell ook
Unilever) Nederland hebben verlaten?
Antwoord 3
Blijkens recent onderzoek van Dialogic staat het Nederlandse vestigings- en
investeringsklimaat er in algemene zin goed voor.4 Daarbij geeft Dialogic aan
dat het onderzoek, omdat het gebruik maakt van internationale ranglijsten,
gebaseerd is op metingen uit het verleden en dus per definitie terugkijkt. De
impact van recente ontwikkelingen – zoals Brexit, Corona en stikstofproblematiek – is dus geen onderdeel van dit onderzoek. Bij het positieve beeld past
daarom de kanttekening dat ik van verschillende partijen uit het veld steeds
vaker signalen ontvang dat zij zich zorgen maken over hoe het Nederlandse
vestigings- en investeringsklimaat zich ontwikkelt.5
Het is moeilijk te duiden wat het effect is van de verhuizing van het hoofdkantoor van Unilever en de recente aankondiging van Shell. Beide bedrijven
hebben aangegeven dat deze verhuizing samenhangt met de wens om de
aandelenstructuur te versimpelen en dat dit geen gevolgen heeft voor de
activiteiten in Nederland. Nederland blijft volgens Shell en Unilever een
aantrekkelijk land om investeringen te doen. Tegelijkertijd heeft het kabinet er
oog voor dat hoofdkantoren van internationale bedrijven bijdragen aan een
sterke internationale positie van Nederland en daarmee ook aan Nederland
als vestigingsland. Het is belangrijk dat Nederland een aantrekkelijke locatie
blijft voor hoofdkantoren en aan een volgend kabinet om invulling te geven
aan het verdere beleid op vestigings- en investeringsklimaat.
Vraag 4 en 6
Wat zijn de gevolgen voor het «gewicht» en de uitstraling van Nederland in
de wereld en welke uitwerking heeft dit op de handelspositie van Nederland,
nu in korte tijd de hoofdkantoren van twee grote multinationals Nederland
hebben verlaten? Op welke wijze wilt u deze uitwerking mitigeren? Ziet u

3

Zie ook mijn brief «Kabinetsreactie op het bericht dat het hoofdkantoor van Shell verhuist naar
het Verenigd Koninkrijk» van 10 december 2021.
4
Kamerstuk 26 485, nr. 369.
5
Bijvoorbeeld het manifest vestigingsklimaat gericht aan de formatie en ondertekend door 120
partijen. Zie www.vno-ncw.nl/nieuws/toenemende-zorgen-over-nederlands-vestigingsklimaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

bijvoorbeeld dat dit verlies in internationale positie opgevangen kan worden
door andere grote multinationals? Zo ja, hoe is dat proces te stimuleren?
Deelt u de mening dat de aanwezigheid van multinationals en hun hoofdkantoren een zeer positieve impact heeft op de aantrekkelijkheid van het
vestigingsklimaat, op de werkgelegenheid, op investeringen en op de
handelsbalans? Deelt u de mening dat de belangen van Nederland bij
toekomstige beslissingen door deze bedrijven over investeringen, innovatie,
research et cetera daarmee beter geborgd zijn? Deelt u de mening dat
Nederland daarmee aantrekkelijker is voor internationaal toptalent en
investeringen? Zo ja, wat is uw visie om deze multinationals en hun
hoofdkantoren voor Nederland te behouden of zich in Nederland te vestigen?
Antwoord 4 en 6
De aanwezigheid van grote, innovatieve en internationaal georiënteerde
bedrijven in Nederland draagt ontegenzeggelijk bij aan het gewicht van
Nederland in het buitenland. Het opent deuren en biedt ook andere Nederlandse bedrijven, groot en klein, betere toegang tot een internationale
afzetmarkt. Daarmee dragen deze bedrijven bij aan de internationalisering
van het Nederlands bedrijfsleven. Daarnaast zijn hoofdkantoren in de regel
goed voor hoogwaardige werkgelegenheid van zowel Nederlands als
internationaal talent en leveren ook indirecte werkgelegenheid op. Het feit dat
een hoofdkantoor in Nederland is gevestigd, maakt ook de relatieve positie
van Nederland in de investeringsafweging van het bedrijf aantrekkelijker,
bijvoorbeeld voor investeringen op terrein van innovatie en verduurzaming.
Het kabinet blijft daarom werk maken van een aantrekkelijk Nederlands
vestigings- en investeringsklimaat door in de breedte aantrekkelijk te zijn als
vestigingslocatie voor bedrijven, inclusief multinationals, en hun hoofdkantoren. Als onderdeel hiervan spreekt het kabinet regelmatig met verschillende
bedrijven, zowel Nederlands als buitenlands, over hun activiteiten in
Nederland.
Nederland huisvest, ook na het vertrek van Unilever en de aankondiging van
Shell, de hoofdkantoren van een aantal significante, gerenommeerde
internationale bedrijven met hoogwaardige kennis en kunde. Dit draagt bij
aan de versterking van onze economie en een stevige internationale positie
voor Nederland. Dankzij het brede aanbod vanuit het Nederlandse bedrijfsleven en de sterke Nederlandse positie en reputatie op het terrein van
samenwerking tussen bedrijven, overheden en kennisinstellingen («triple
helix»), is de inschatting van het kabinet dat door dit (aanstaande) vertrek het
internationale gewicht van Nederland slechts beperkt vermindert.
Vraag 5
Wat voor aanpassingen gaat u in het buitenlandse handelsbeleid voeren met
Groot-Brittannië, nadat twee Brits-Nederlandse multinationals gekozen
hebben om volledig Brits te worden? Hoe komt het dat Groot-Brittannië
aantrekkelijker is dan Nederland om daar het hoofdkantoor te vestigen?
Antwoord 5
Ten aanzien van de aantrekkelijkheid van het Nederlandse vestigingsklimaat
wil ik nogmaals benadrukken dat deze twee Brits-Nederlandse bedrijven om
specifieke redenen hebben besloten tot verplaatsing van hun hoofdkantoor
vanuit Nederland of dat voornemens zijn te doen. Het is algemeen bekend
dat bij deze van oudsher Brits-Nederlandse bedrijven, in de besluitvorming
over de vereenvoudiging van de structuur de dividendbelasting een
specifieke factor is die meeweegt. Deze specifieke casussen rechtvaardigen
volgens het kabinet dan ook niet om te stellen dat het Verenigd Koninkrijk in
algemene zin aantrekkelijker zou zijn voor hoofdkantoren. In het eerder bij
vraag 3 genoemde onderzoeksrapport van Dialogic, met de kanttekening dat
recente ontwikkelingen hierin niet zijn meegenomen, werd geconcludeerd dat
in generieke zin Nederland met het investeringsklimaat grofweg in de top drie
staat ten opzichte van onze tien belangrijkste concurrenten. Het Verenigd
Koninkrijk scoort hier aanzienlijk lager.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3