Beschikbaarheid, specialisatie en
bereikbaarheid van Spoedeisende hulp in
Nederland
Analyse gevoelige ziekenhuizen
RIVM Briefrapport 2015-0077
G.J. Kommer et al.

Beschikbaarheid, specialisatie en
bereikbaarheid van Spoedeisende hulp in
Nederland
Analyse gevoelige ziekenhuizen
RIVM Briefrapport 2015-0077
G.J. Kommer et al.

RIVM Briefrapport 2015-0077

Colofon

© RIVM 2015
Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde
van bronvermelding: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM), de titel van de publicatie en het jaar van uitgave.

G.J. Kommer (centrum VPZ)
R. Gijsen (centrum G&M)
L.C. Lemmens (centrum VPZ)
M. Kooistra (centrum VPZ)
C. Deuning (centrum G&M)
Contact:
Geert Jan Kommer
Sector Volksgezondheid & Zorg (V&Z)
Centrum Voeding, preventie en Zorg (VPZ)
Afdeling Kwaliteit van Zorg en Gezondheidseconomie (KZG)
geertjan.kommer@rivm.nl
Dit onderzoek werd verricht in opdracht van Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, in het kader van
Kennisvraag 2.4.F Acute zorg

Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
Nederland
www.rivm.nl
Pagina 2 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Publiekssamenvatting

Het RIVM heeft gedetailleerd in beeld gebracht welke ziekenhuizen in
Nederland zowel overdag als ’s nachts spoedeisende hulp bieden. Dit is
ook voor de acute verloskunde gedaan. Uit een analyse van de
resultaten blijkt dat 99,8 procent van de inwoners binnen 45 minuten
naar een spoedeisende hulpafdeling (SEH) of een ziekenhuis met acute
verloskunde kan worden vervoerd.
Sinds de vorige bereikbaarheidsanalyse in 2013 zijn drie SEH’s gesloten.
Hierdoor is één ziekenhuis extra als ‘gevoelig’ aangewezen. Als een
gevoelig ziekenhuis wordt gesloten, neemt het aantal mensen toe dat er
langer dan 45 minuten over doet om een SEH te bereiken. Ziekenhuizen
mogen daarom alleen stoppen met het aanbieden van acute zorg als de
bereikbaarheid daardoor niet verslechtert. De richtlijn van 45 minuten
betreft de tijd waarin een ambulance naar de plaats van een incident
rijdt, de patiënt in de ambulance overbrengt en vervoert naar het
dichtstbijzijnde SEH.
Voor het onderzoek is de aanwezigheid en beschikbaarheid
geïnventariseerd van onder meer specialisten, verpleegkundigen en
faciliteiten om op de SEH’s diagnoses te stellen en behandelingen te
bepalen. Eind 2014 waren er 95 ziekenhuislocaties die spoedeisende
basiszorg bieden. Hiervan waren 91 locaties 24 uur per dag, 7 dagen per
week geopend. Op 84 ziekenhuislocaties werd 24/7 acute verloskunde
aangeboden. Ook is gekeken naar de samenwerking tussen SEH’s en
huisartsenposten (HAP’s). Een HAP kan op het terrein van een
ziekenhuis zijn gevestigd. In een ruime meerderheid van deze gevallen
werkten de HAP en de SEH met elkaar samen.
Kernwoorden: Spoedeisende hulp, acute zorg, bereikbaarheid,
ziekenhuizen, huisartsenposten

Pagina 3 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Pagina 4 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Synopsis

RIVM has made an inventory of Dutch hospitals that have an emergency
department (ED) that is open 24/7 and of hospitals that offer acute
obstetric care. On the basis of the inventory and data on ambulance
services, we conclude that 99.8% of the Dutch population can be
transported within 45 minutes to an ED or acute obstetric care setting.
Three EDs have been closed since our previous analysis in 2013. This
has affected local accessibility. However, as the provision of ED services
in the areas in question is still adequate, the ambulance dispatch and
driving times remain within the legal standard of 45 minutes. The
closures have rendered one additional hospital "sensitive". Closing a
sensitive hospital will increase the number of people that cannot be
transported to an ED within 45 minutes. The 45-minute standard
includes call-handling and dispatch time, ambulance driving time, and
the time it takes to transfer the patient into the ambulance and to
deliver the patient to the nearest ED. A balanced geographical
distribution of hospital locations and ambulance stations across the
country guarantees adequate access to acute care services.
This study has made an inventory of the presence and availability of
specialists, nurses and diagnostic and treatment facilities at the EDs. By
the end of 2014 there were 95 hospital sites that provided basic
emergency care. Ninety-one sites are open 24 hours a day, 7 days a
week. 24/7-hour acute obstetric care is offered at 84 hospital sites. Most
EDs have an on-site out-of-office hours GP-service. Twenty-nine EDs
and GP-services work closely together, having agreements on patient
flows and various aspects of diagnostics and treatment.
Keywords: emergency department, acute care, accessibility, hospitals

Pagina 5 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Pagina 6 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Inhoudsopgave
Samenvatting — 9
1
1.1
1.2

Inleiding — 15
Achtergrond — 15
Doelstelling onderzoek —15

2
2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.1.4
2.2
2.3

Methoden — 17
Inventarisatie — 17
Algemene opzet — 17
Eerdere inventarisatie van basis-SEH’s — 17
Uitgangspunt vragenlijst — 18
Testen en uitzetten van vragenlijst — 19
Analyse van kenmerken van SEH’s — 19
Bereikbaarheidsanalyse — 20

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.4.1
3.4.2
3.4.3
3.4.4
3.4.5
3.5
3.5.1
3.5.2

Resultaten — 25
Basisfunctie SEH — 25
Acute verloskundige zorg — 30
Samenwerking tussen SEH’s en HAP’s — 33
Overige specialistische acute zorgfuncties — 37
Neurologie — 37
Vaatchirurgie — 39
Cardiologie — 41
Kindergeneeskunde — 43
Psychiatrie — 45
Bereikbaarheidsanalyse — 47
Bereikbaarheid basisfunctie SEH — 47
Bereikbaarheid acute verloskundige zorg — 50

4
4.1
4.2
4.3
4.4

Beschouwing — 55
Belangrijkste resultaten samengevat — 55
Resultaten in perspectief — 57
Reflectie op onderzoeksmethoden — 59
Conclusies en aanbevelingen — 60
Literatuur — 63
Dankwoord — 67
Bijlage 1: Lijst met ziekenhuislocaties — 69
Bijlage 2: Uitgevraagde kenmerken van een SEH — 73

Pagina 7 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Pagina 8 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Samenvatting
Dit rapport beschrijft het aanbod van spoedeisende hulp (SEH) in
Nederlandse ziekenhuizen. Dit is gedaan voor algemene spoedeisende
hulp, de ‘basisfunctie’, en voor zes specialistische vormen van
spoedeisende hulp: acute verloskunde, neurologie, vaatchirurgie,
cardiologie, kindergeneeskunde en psychiatrie. Ook is de co-locatie met
een huisartsenpost (HAP) en de vorm van samenwerking tussen SEH’s
en HAP’s in kaart gebracht. Daarnaast presenteert dit rapport de
resultaten van twee bereikbaarheidsanalyses: één voor de basisfunctie
van de SEH’s en één voor acute verloskunde.
Inventarisatie van het aanbod van spoedeisende hulp
Het zorgaanbod is beschreven aan de hand van een aantal kenmerken,
zoals de beschikbaarheid van artsen en verpleegkundigen, de
beschikbaarheid van gespecialiseerd personeel en de beschikbaarheid
van faciliteiten voor diagnostiek en behandeling. Deze kenmerken zijn
geïnventariseerd door middel van een vragenlijst. De huidige
inventarisatie van het aanbod van spoedeisende hulp door het RIVM is
veel gedetailleerder dan eerdere inventarisaties. Daardoor kon nu
nagegaan worden of ziekenhuizen over een combinatie van kenmerken
beschikken die door professionals beschouwd worden als voorwaarden
voor het bieden van goede spoedeisende hulp. De vragenlijsten zijn
gestuurd naar de Raden van Bestuur van alle Nederlandse ziekenhuizen.
De gegevens waarop de conclusies van dit rapport zijn gebaseerd, zijn
dus afkomstig van de ziekenhuizen zelf, en zijn niet nader geverifieerd
door onderzoek ter plaatse.
Basisfunctie en specialistische zorgfuncties
De mate waarin zorgverleners en faciliteiten beschikbaar zijn, definiëren
de functionaliteit van de SEH. Er wordt verwacht dat elke SEH de
‘basisfunctionaliteit’ moet kunnen bieden. Een aantal SEH’s zullen
specialistische zorgfuncties kunnen bieden. Voor de specialistische
functies zijn meer gespecialiseerde artsen, verpleegkundigen en
faciliteiten nodig. De keuze voor deze zes specialistische functies in dit
rapport is gebaseerd op de profielen die beschreven zijn door de
Werkgroep Kwaliteitsmeting SEH (2009).
Om vast te stellen of een ziekenhuislocatie over de basisfunctionaliteit
en de functie acute verloskunde beschikt, is nagegaan of de
ziekenhuizen over een combinatie van kenmerken beschikten. Hierbij
baseerden we ons op de kenmerken/normen die vermeld zijn in twee
belangrijke documenten: ‘Spoedeisende hulp: Vanuit een stevige basis’
van de werkgroep Kwaliteitsmeting SEH en het ‘Toetsingskader
Thematoezichtonderzoek Geboortezorg’ van de Inspectie voor de
Gezondheidszorg. De basisfunctie en de specialistische functie acute
verloskunde worden in dit rapport apart in kaart gebracht. Van de
overige specialistische functies is dat niet mogelijk omdat er nog
discussie in het veld is over de kenmerken waarover SEH’s met deze
specialistische zorgfuncties moeten beschikken.

Pagina 9 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Bereikbaarheidsanalyses
De inventarisatie van het zorgaanbod werd gevolgd door twee
bereikbaarheidsanalyses. Eén voor ziekenhuislocaties met de kenmerken
van de basisfunctionaliteit en één voor locaties die voldoen aan de
kenmerken van de specialistische functie acute verloskunde. Een
bereikbaarheidsanalyse geeft aan hoeveel inwoners van Nederland
binnen 45 minuten per ambulance naar een locatie met een acute
zorgfunctie kunnen worden vervoerd en welke ziekenhuislocaties
‘gevoelig’ zijn. Eventuele sluiting van een SEH of afdeling met een acute
zorgfunctie van een gevoelig ziekenhuis verslechtert de bereikbaarheid.
Het aantal mensen met een reistijd van meer dan 45 minuten naar een
SEH neemt dan toe. Een bereikbaarheidsanalyse van de overige
specialistische functies is niet uitgevoerd omdat een indeling van de
SEH’s naar deze specialistische functies niet mogelijk was.
Tabel 1: Samenvatting van de resultaten.
Totaal aantal geïnventariseerde ziekenhuizen
Ziekenhuislocaties met een SEH
SEH’s met 24/7-uurs openstelling
SEH’s met 24/7-uurs openstelling die beschikken over alle
kenmerken van een basis-SEH a

131
95
91
87

Ziekenhuislocaties met 24/7-uurs acute verloskunde die
beschikken over alle kenmerken om die zorg te bieden

84

Ziekenhuislocaties met een HAP op het terrein
SEH’s met volledige samenwerking met HAP volgens de
gehanteerde kenmerken

71
29

Ziekenhuislocaties met 24/7 een specialistische zorgfunctie
 neurologie: behandeling beroerte volgens richtlijnen
 vaatchirurgie: behandeling aneurysma’s van de buikaorta
volgens richtlijnen
 cardiologie: behandeling acuut myocardinfarct volgens
richtlijnen b
 kindergeneeskunde: behandeling vitaal bedreigde kinderen
volgens richtlijnen
 psychiatrie: opvang en beoordeling van mensen met acute
gedragsstoornissen volgens richtlijnen
Aantal inwoners buiten 45 minuten bereik van een basis-SEH
Aantal gevoelige ziekenhuizen voor basis-SEH

82
64
77
88
66

24.300
9

Aantal inwoners buiten 45 minuten bereik van acute
24.500
verloskunde
Aantal gevoelige ziekenhuizen voor acute verloskunde
10
a
: Er zijn vier SEH’s die niet voldoen aan alle kenmerken van een basis-SEH, de
ziekenhuislocaties van deze SEH’s voldoen wel.
b
: ‘Behandeling volgens de richtlijnen’ gaat om opvang, stabilisatie en acute zorg
bij patiënten zonder indicatie voor een spoed-PCI; 30 ziekenhuizen beschikken
over een vergunning om katheterisaties en percutane coronaire interventies
(PCI) uit te voeren.

Pagina 10 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Resultaten
Alle aangeschreven ziekenhuizen hebben de vragenlijst ingevuld. Tabel
1 geeft een beknopte samenvatting van de belangrijkste resultaten van
dit onderzoek. Bijlage 1 geeft een overzicht van enkele belangrijke
kenmerken van de ziekenhuizen op locatieniveau.
Basis-SEH
In de peilmaand september 2014 waren er 95 SEH’s in Nederland,
waarvan 91 24/7 uur geopend zijn, één is alleen overdag geopend en
drie zijn overdag en ’s avonds geopend. Ten opzichte van de laatste
inventarisatie in 2013 zijn er in 2014 drie SEH’s minder met 24/7
openstelling. Van de 91 SEH’s met 24/7-uurs openstelling voldeden 87
aan de kenmerken die in dit rapport gehanteerd zijn voor de functie van
basis-SEH. Vier SEH’s voldeden niet omdat de SEH-verpleegkundigen
niet de gewenste opleiding hadden afgerond op het gebied van de
behandeling van ernstig zieke kinderen. Op deze SEH’s worden ernstig
zieke kinderen behandeld op de afdeling kindergeneeskunde, waar de
verpleegkundigen deze extra opleidingen wel hebben afgerond. Hoewel
deze SEH’s niet aan dit kenmerk voor basis-SEH voldoen, voldoen de
ziekenhuislocaties wel hieraan. Ziekenhuizen die ernstig zieke kinderen
buiten de SEH opvangen zijn in een fase waarin overgegaan wordt op
het opvangen op de SEH. Daarmee wordt ook de expertise op de SEH
versterkt. De betreffende ziekenhuislocaties zijn wel meegenomen in de
bereikbaarheidsanalyse.
Acute verloskunde
Acute verloskunde wordt op 87 ziekenhuislocaties 24/7-uur aangeboden.
In 84 gevallen heeft de ziekenhuislocatie een 24/7-uurs SEH. Van de 87
locaties beschikken drie niet over alle vier de gehanteerde kenmerken
van de specialistische functie acute verloskunde. Op één locatie is niet
altijd een gynaecoloog, klinisch verloskundige of a(n)ios gynaecologie
aanwezig om de bevalling te begeleiden. Op twee ziekenhuislocaties is
het anesthesiologisch team niet binnen 30 minuten beschikbaar omdat
een anesthesiemedewerker niet beschikbaar is. Deze drie
ziekenhuislocaties zijn daarom niet meegenomen in de
bereikbaarheidsanalyse.
Samenwerking met HAP’s
In dit rapport is ook een beeld geschetst van de beschikbaarheid,
spreiding en verschillende vormen van samenwerking van
huisartsenposten en SEH’s. Van de 95 SEH’s in Nederland hebben 71
een HAP op het ziekenhuisterrein gevestigd. Vier kenmerken van
samenwerking zijn geïnventariseerd. Aan elk kenmerk wordt door een
ruime meerderheid van de 71 SEH-HAP combinaties voldaan. Er zijn 31
ziekenhuislocaties waarin de SEH en HAP geïntegreerd samenwerken
volgens alle vier de kenmerken. Hiervan hebben 29 een 24/7-uurs SEH.
Specialistische zorgfuncties
De aanwezigheid van vijf andere specialistische zorgfuncties, naast
acute verloskunde, is nagevraagd aan de hand van vijf specifieke
patiëntengroepen. Aan de 91 ziekenhuizen met een 24/7-uurs SEH is
gevraagd of zij in staat zijn deze patiëntengroepen volgens de geldende
richtlijnen op te vangen, te beoordelen en eventueel te behandelen. Het
aantal ziekenhuislocaties waar dat mogelijk is verschilt per aandoening.
Pagina 11 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

De aantallen in bovenstaande tabel gelden tijdens kantooruren; in
avond-, nacht- en weekenduren (ANW-uren) is het aanbod lager. Toch
zijn tijdens ANW-uren specialisten en faciliteiten veelal binnen 15 tot 30
minuten na een telefonische oproep beschikbaar, met enige variatie
tussen specifieke patiëntengroepen en typen zorgverleners. Voor
patiënten met een acute gedragsstoornis zijn in een aantal locaties
zorgverleners pas na 30 minuten beschikbaar.
Bereikbaarheidsanalyse basis-SEH
De bereikbaarheidsanalyse gaat uit van de 91 SEH’s met 24/7-uurs
openstelling. Volgens het bereikbaarheidsmodel kan 99,8% van de
inwoners van Nederland binnen 45 minuten per ambulance naar een
SEH worden gebracht. Voor 24.300 inwoners gelden hogere reistijden,
deze mensen wonen bijna allemaal op de Nederlandse Waddeneilanden.
Er zijn negen ‘gevoelige’ ziekenhuizen. Ten opzichte van de laatste
analyse in 2013 zijn er 100 minder inwoners die niet binnen 45 minuten
naar een SEH kunnen worden gebracht, en is er één gevoelig ziekenhuis
meer.
Bereikbaarheidsanalyse acute verloskunde
Op basis van de 84 ziekenhuislocaties die acute verloskunde volgens de
gehanteerde kenmerken aanbieden, kan 99,8% van de Nederlandse
inwoners binnen 45 minuten per ambulance in het ziekenhuis worden
gebracht. Ook hier geldt dat de meeste van de 24.500 inwoners die een
langere reistijd hebben op de Nederlandse Waddeneilanden wonen.
Ruim 500 mensen wonen op het vaste land. Er zijn tien ‘gevoelige’
ziekenhuizen voor acute verloskunde. De resultaten uit 2011 en 2015
zijn niet goed vergelijkbaar, onder meer omdat in 2011 gebruik werd
gemaakt van een ander rijtijdenmodel.
Criteria voor functionaliteit nog in ontwikkeling
In dit onderzoek is gekeken naar kenmerken van het aanbod van SEH’s;
binnen hoeveel tijd artsen en verpleegkundigen zorg aan patiënten
kunnen verlenen en binnen hoeveel tijd faciliteiten voor diagnostiek en
behandeling ingezet kunnen worden. Wij hebben deze functionaliteit
beschreven aan de hand van een serie kenmerken en niet getoetst of
aan bepaalde criteria werd voldaan. Criteria veronderstellen een
normenkader voor de functionaliteit. Een normenkader was op het
moment van het onderzoek echter nog in ontwikkeling. Naar
verwachting komen zorgaanbieders, zorgverzekeraars en
patiëntenorganisaties, op initiatief van Zorginstituut Nederland en het
College Perinatale Zorg voor acute verloskunde, op niet al te lange
termijn met een voorstel voor een kwaliteitskader en
kwaliteitsstandaarden voor de acute zorg. Dit kan input leveren voor het
formuleren van criteria waaraan basis-SEH’s en SEH’s met een
specialistische zorgfunctie moeten voldoen. Dergelijke criteria kunnen in
de toekomst worden gebruikt in de inventarisatie voor de
bereikbaarheidsanalyses door het RIVM.
Bereikbaarheidsanalyse van specialistische functies
De bereikbaarheidsanalyse van de basisfunctie van de SEH en van acute
verloskunde geeft inzicht in de knelpunten en risicogebieden voor deze
functies. Een bereikbaarheidsanalyse van de overige specialistische
functies is nog niet mogelijk. Als de verschillende partijen het eens zijn
Pagina 12 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

over de vraag over welke kenmerken SEH’s met een specialistische
zorgfunctie moeten beschikken, kan de bereikbaarheid ook hiervan
worden geanalyseerd en kunnen de knelpunten en risicogebieden in
kaart worden gebracht. Een blijvend aandachtspunt zal de concentratie
van specialistische spoedeisende zorg zijn, en de gevolgen daarvan voor
de bereikbaarheid.
Toekomstige inventarisaties
De vragenlijst kan verder worden ontwikkeld en op punten worden
verbeterd om de beschikbaarheid van zorgverleners en faciliteiten beter
uit te vragen. Bij voorkeur bouwt een volgende inventarisatie voort op
de inventarisatie uit 2014. Daarbij zal gezocht moeten worden naar een
manier van uitvragen die voor de ziekenhuizen weinig administratieve
lasten oplevert en waarbij de informatie die al verstrekt is, ten volle
wordt benut.

Pagina 13 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Pagina 14 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

1

Inleiding

1.1

Achtergrond
Het RIVM analyseert in opdracht van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) periodiek de toegankelijkheid
en bereikbaarheid van de spoedeisende zorg in Nederland. Deze
analyses omvatten de spreiding en bereikbaarheid van de
ambulancezorg, de huisartsenzorg en huisartsenposten (HAP’s), de
Spoedeisende Hulp afdelingen (SEH’s) en andere ziekenhuisafdelingen
die acute zorg kunnen leveren. De gegevens worden gebruikt voor de
bereikbaarheidsanalyse van de SEH’s, ook bekend onder de naam
‘Gevoelige ziekenhuizen analyse’ (RIVM, 2003; 2006; 2008; 2011;
2013). In die analyse wordt berekend hoeveel inwoners meer dan 45
minuten nodig hebben om met een ambulance met spoed naar een SEH
te kunnen worden gebracht. Ook wordt bekeken welke
ziekenhuislocaties met een SEH-afdeling ‘gevoelig’ zijn. Met ‘gevoelig’
wordt bedoeld dat sluiting van de SEH van het betreffende ziekenhuis
tot gevolg heeft dat meer mensen niet meer binnen de norm naar een
SEH vervoerd kan worden in vergelijking met de situatie wanneer deze
SEH open is. De norm van 45 minuten ten aanzien van de
bereikbaarheid van SEH’s is vastgelegd in de beleidsregels van de Wet
toelating zorginstellingen (Wtzi). In deze wet is ook vastgelegd dat de
minister van VWS periodiek de Tweede Kamer informeert over de
borging van de bereikbaarheid van de acute zorg. Een analyse van de
actuele bereikbaarheid is onderdeel hiervan. Aan de basis van de
bereikbaarheidsanalyse ligt een inventarisatie van de beschikbaarheid
van artsen en verpleegkundigen, de beschikbaarheid van gespecialiseerd
personeel en de beschikbaarheid van faciliteiten voor diagnostiek en
behandeling. De beschikbaarheid van zorgverleners en faciliteiten
bepaalt ‘de functionaliteit’ van een SEH. Dit rapport geeft inzicht in de
huidige stand van zaken.

1.2

Doelstelling onderzoek
Het onderzoek heeft meerdere doelstellingen. Het doel van het
onderzoek is drieledig:
-

-

Een inventarisatie van de (basis-)functionaliteit van alle SEH’s,
zodanig dat een bereikbaarheidsanalyse van de basis-SEH’s in
Nederland kan worden uitgevoerd.
Inzicht krijgen in de specialistische/complexe acute zorgfuncties, met
als doel een beeld te krijgen van de beschikbaarheid en de spreiding
van deze functies; er is specifieke aandacht voor acute klinische
verloskunde, zodat daarvoor ook een bereikbaarheidsanalyse kan
worden uitgevoerd;
Inzicht krijgen in de samenwerking tussen SEH’s en HAP’s, met als
doel een beeld te krijgen van de beschikbaarheid en spreiding en in
de verschillende vormen van samenwerking.

De inventarisatie brengt de beschikbaarheid van zorgverleners en
faciliteiten van SEH’s in kaart (functionaliteit). Ten behoeve van de
bereikbaarheidsanalyses wordt bepaald welke SEH’s over de
Pagina 15 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

basisfunctionaliteit beschikken, en welke over de specialistische functie
acute verloskunde. De inventarisatie kan niet gezien worden als toetsing
aan normen voor een basis-SEH of specialistische SEH. Evenmin geeft
het informatie over verschillen in patiëntenstromen of kwaliteit van de
geleverde zorg tussen SEH’s.

Pagina 16 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

2

Methoden

Achtereenvolgens zijn de kenmerken van SEH’s geïnventariseerd, de
resultaten geanalyseerd en bereikbaarheidsanalyses uitgevoerd.
Hieronder worden deze drie onderdelen nader besproken.
2.1

Inventarisatie

2.1.1

Algemene opzet
Om inzicht te krijgen in de basisfunctionaliteit van de SEH’s, de
specialistische/complexe zorgfuncties en de samenwerking van SEH’s en
HAP’s, is een vragenlijst afgenomen bij alle ziekenhuizen in Nederland.
De vragenlijst is speciaal voor dit onderzoek ontwikkeld. Aan de hand
van de antwoorden van de vragenlijst kon per SEH worden vastgesteld
of deze over deze bepaalde kenmerken beschikte. De kenmerken zijn
gebruikt om te bepalen of de SEH aan de basisfunctionaliteit voldeed en
of deze aan de functionaliteit van acute verloskunde voldeed. Ook werd
aan de hand van de antwoorden van de vragenlijst de samenwerking
tussen SEH en HAP in kaart gebracht. De basis-SEH’s en de locaties met
acute verloskunde waren vervolgens input voor de
bereikbaarheidsanalyses.
Naast de specialistische acute zorgfunctie verloskunde, is het aanbod
van de functies neurologie, vaatchirurgie, cardiologie,
kindergeneeskunde en psychiatrie onderzocht. Hiertoe zijn vragen over
specifieke ziektebeelden gesteld: beroerte, aneurysma aorta
abdominalis, acuut myocardinfarct, vitaal bedreigd kind en acute
gedragsstoornis. Deze selectie is gebaseerd op de profielen die
beschreven zijn door de Werkgroep Kwaliteitsmeting SEH (2009). Deze
profielen vereisen volgens de Werkgroep meer competenties en
materieel dan het basisniveau SEH.
Voor eerdere bereikbaarheidsanalyses heeft het RIVM ook
inventarisaties van de SEH-functionaliteit gedaan. Op basis van die
ervaringen, en met meenemen van de recente ontwikkelingen op het
gebied van de kwaliteit en functionaliteit van de SEH’s, is de huidige
vragenlijst opgezet. Hieronder beschrijven wij kort de methode die
voorheen is gebruikt.

2.1.2

Eerdere inventarisatie van basis-SEH’s
In opdracht van het ministerie van VWS analyseert het RIVM periodiek
de bereikbaarheid van de acute zorg in Nederland. Specifiek wordt de
bereikbaarheid van basis-SEH’s geanalyseerd. De laatste analyse is
uitgevoerd in september 2013 (RIVM, 2013). In die actualisatie werd
gebruik gemaakt van een nieuw rijtijdenmodel voor de spoedeisende
ambulancezorg. Voor de analyses van 2008 en eerdere jaren verzorgde
het ministerie van VWS de inventarisatie van de SEH’s. Deze
inventarisatie was beknopt, er werd gevraagd naar de paraatheid van
acht poortspecialismen. De inventarisatie van 2011 was door het RIVM
uitgevoerd, op dezelfde beknopte manier. Tijdens dat onderzoek bleek
de uitvraag naar de aanwezigheid van de acht poortspecialismen
onvoldoende specifiek te zijn en ontstond een behoefte aan meer
Pagina 17 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

details. Om daaraan tegemoet te komen is met ingang van 2014 de
wijze van inventarisatie aangepast. Dit heeft geresulteerd in een nieuwe
schriftelijke vragenlijst. De totstandkoming wordt hieronder toegelicht.
De vragenlijst sluit aan bij recente onderzoeken en adviezen op het
gebied van toegankelijkheid en kwaliteit van SEH’s.
2.1.3

Uitgangspunt vragenlijst
Voor de acute zorg bestaan nog geen algemene en eenduidige
kwaliteitsnormen. Die zijn in ontwikkeling (zie hierna). Daarom zijn wij
voor de basisfunctionaliteit en de specialistische acute zorgfuncties
nagegaan over welke kenmerken SEH’s volgens recente relevante
onderzoeken, adviezen, standpunten en medisch-inhoudelijke richtlijnen
rondom acute zorg zouden moeten beschikken, om hun spoedeisende
hulpfunctie naar behoren uit te oefenen. Deze analyse van de literatuur
is beschreven in bijlage 2. Voor het concretiseren van de
basisfunctionaliteit zijn wij vooral uitgegaan van de rapportage
‘Spoedeisende hulp: Vanuit een stevige basis’ van de werkgroep
Kwaliteitsmeting SEH (voorzitter Prof. Dr. F.C. Breedveld). In dit rapport
uit 2009 zijn de basisfunctie van de SEH en profielen voor de acute zorg
van specifieke patiëntencategorieën beschreven. Voor acute verloskunde
hebben wij ons voornamelijk gebaseerd op het ‘Toetsingskader
Thematoezichtonderzoek Geboortezorg’ van de Inspectie voor de
Gezondheidszorg. Voor de overige specialistische acute zorgfuncties zijn
wel verschillende kenmerken bij de ziekenhuizen nagevraagd, maar dit
had niet tot doel om vast te stellen hoeveel ziekenhuizen over de
volledige functionaliteit beschikten. Dit bij gebrek aan eenduidige
kwaliteitsnormen.
Overigens wordt in ziekenhuizen niet alleen op de afdeling SEH acute
zorg verleend. Dat gebeurt ook op de poliklinieken, verpleegafdelingen,
OK’s, IC’s en verloskamers. In de vragenlijst wordt daarom gevraagd
naar acute zorgfuncties op de ziekenhuislocatie. Dat kan dus ook op een
andere afdeling dan de SEH zijn.
Aansluiting bij toekomstige standaarden
Zorginstituut Nederland (ZIN) heeft in augustus 2014
patiëntenorganisaties, zorgaanbieders en zorgverzekeraars verzocht om
gezamenlijk kwaliteitsstandaarden voor zes (complexe) spoedindicaties
te formuleren. Dit verzoek is uitgebreid naar het formuleren van een
gezamenlijk kwaliteitskader voor de spoedzorgketen en de te
onderscheiden schakels in deze keten, waaronder de SEH’s.
ZIN heeft zowel de zes indicaties, buikaneurysma, acuut hartinfarct,
beroerte, multitrauma, heupfractuur en geboortezorg, als de
spoedzorgketen inclusief de schakels op haar Meerjarenagenda 2014
geplaatst. Concreet betekent dit dat ZIN de relevante veldpartijen
oproept om gezamenlijke afspraken te maken over het kwaliteitskader,
de kwaliteitsstandaarden en de kwaliteitsnormen van de (spoed-)zorg
voor betrokken indicaties. De verwachting is dat op niet al te lange
termijn kwaliteitsnormen bekend zijn voor de spoedeisende hulp in
relatie tot de 6 complexe indicaties. Het RIVM zal in de toekomst haar
vragenlijst aanpassen aan deze standaarden.

Pagina 18 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

2.1.4

Testen en uitzetten van vragenlijst
Consultatierondes VWS en IGZ
De conceptvragenlijst is meerdere keren ter consultatie aan VWS en de
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) voorgelegd. Deze
consultatierondes vonden face-to-face, telefonisch of per e-mail plaats.
Na elke ronde werd de vragenlijst aangepast en opnieuw voorgelegd
totdat consensus was bereikt over de vragenlijst.
Testen van vragenlijst
Nadat de vragenlijst was afgestemd met VWS en de IGZ is deze naar
een SEH-verpleegkundige en een SEH-arts van verschillende
ziekenhuizen gestuurd met de vraag om de lijst kritisch te bekijken
vanuit de praktijk. Vervolgens is de lijst aangepast naar aanleiding van
opmerkingen van deze professionals en naar vijf pilotziekenhuizen
gestuurd. Aan deze pilotziekenhuizen is gevraagd om de vragenlijst in te
vullen en aan te geven welke vragen onduidelijk waren. Op basis van de
reacties van de pilotziekenhuizen is in samenspraak met VWS de
definitieve vragenlijst gemaakt.
Uitzetten vragenlijst en respons
In de inventarisatie zijn volledigheidshalve alle ziekenhuizen
meegenomen, hoewel van een aantal ziekenhuizen al bekend was dat
deze geen SEH had. De ziekenhuizen waren medio 2014 bekend bij het
RIVM uit adressenbestanden die gebruikt worden in de Nationale
Zorgatlas Volksgezondheid. Het adressenbestand is afgestemd met een
bestand van de IGZ.
Vervolgens is in september de definitieve versie van de vragenlijst
verstuurd met een begeleidende brief naar alle ziekenhuislocaties
(N=131). Hierbij zijn de buitenpoli’s niet meegenomen. De vragenlijsten
waren gericht aan de Raden van Bestuur van de ziekenhuizen. In
oktober, een maand na het verzenden van de vragenlijst, was de
respons 29%: van 38 ziekenhuislocaties was een reactie ontvangen.
Naar de overige 93 ziekenhuislocaties werd de eerste herinnering per
post verzonden. Daarna zijn de overige non-responders individueel
benaderd, via e-mail of telefoon, met een tweede (of derde) verzoek tot
beantwoording van de vragenlijst. Uiteindelijk is 100% respons bereikt.
De antwoorden zijn gecontroleerd op plausibiliteit, maar er is geen
inhoudelijke controle van de antwoorden geweest.

2.2

Analyse van kenmerken van SEH’s
Bij de analyse is voor elk kenmerk van een basis-SEH nagegaan hoeveel
ziekenhuislocaties daaraan voldeden. Uiteindelijk werd berekend hoeveel
ziekenhuizen aan alle kenmerken voldeden (zogenaamde ‘all-or-none
score’). Datzelfde is gedaan voor de acute klinische verloskunde en
samenwerking tussen SEH’s en HAP’s. Voor de specialistische
zorgfuncties zijn geen ‘all-or-none scores’ berekend, omdat er voor de
meeste van deze functies nog te veel discussie is over de vraag over
welke kenmerken deze precies moeten beschikken.

Pagina 19 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

2.3

Bereikbaarheidsanalyse
De bereikbaarheid van de SEH’s wordt berekend volgens de methodiek
van de ‘gevoelige ziekenhuizen’. Deze methodiek gaat uit van een
bereikbaarheidsmodel waarbij een ambulance met spoed naar een
plaats van incident rijdt, een patiënt in de ambulance overbrengt en
vervolgens vervoert naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis met een
afdeling Spoedeisende Hulp (SEH). Om de bereikbaarheid te beoordelen
wordt uitgegaan van een norm, die zegt dat volgens dit model iedereen
binnen 45 minuten naar een SEH vervoerd moet kunnen worden. De
term ‘gevoelig’ is een aanduiding voor een ziekenhuis en geeft aan dat
sluiting van de SEH van het betreffende ziekenhuis tot gevolg heeft dat
een aantal mensen niet meer binnen de norm naar een SEH vervoerd
kan worden.
De laatste doorrekening van de bereikbaarheid van SEH’s in Nederland
volgens dit model was in 2013 (RIVM, 2013). De doorrekening in 2013
was een actualisatie van de analyse van 2011 waarbij gebruik werd
gemaakt van een nieuw rijtijdenmodel voor de spoedeisende
ambulancezorg. In 2011 is een bereikbaarheidsanalyse van zowel de
24/7-uurs SEH’s gedaan als de locaties met acute verloskunde. In 2013
is er een actualisatie geweest van alleen de 24/7-uurs SEH’s.
Eerdere analyses
De bereikbaarheidsanalyse voor de SEH’s kent een historie die begint in
2003. In dat jaar is een eerste analyse uitgevoerd waarin uitgegaan
werd van 107 ziekenhuislocaties met een 24-uurs spoedeisende hulp
afdeling en 184 standplaatsen in de ambulancezorg. In 2011 heeft het
RIVM de analyse geactualiseerd. Toen is uitgegaan van 196
standplaatsen voor de ambulancezorg die 24/7-uurs paraatheid leveren.
Tevens is een variant doorgerekend die uitrukposten meenam. Voor het
actualiseren van de SEH’s is een inventarisatie uitgevoerd waarbij
onderscheid is gemaakt naar SEH’s met 24/7-uurs openstelling en die al
of niet acht poortspecialismen aanbieden. In 2011 is een aparte analyse
gedaan voor acute verloskunde. In 2013 is de analyse geactualiseerd
met gebruik van een nieuw rijtijdenmodel. Het nieuwe rijtijdenmodel
benaderde de werkelijke ambulancerijtijden beter dan het oude model
en ging uit van hogere gemiddelde snelheden voor ambulances. Dit
resulteerde in lagere rijtijden voor de ambulances. Omdat het bereik van
een ambulance bij bepaalde rijtijden toename, nam het aantal gevoelige
ziekenhuizen af. Tabel 2 geeft een overzicht van de belangrijkste
analyses in de tijd.

Pagina 20 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Tabel 2: Overzicht van eerdere bereikbaarheidsanalyses (bron: RIVM,
2003; 2006; 2008; 2011; 2013).
Onderzoeksjaar
2003 2006 2008 20111
2013
Aantal ziekenhuislocaties met 24/7107
104
104
99
94
uurs SEH
Aantal ziekenhuislocaties met 24/784
uurs SEH met acute verloskunde
Aantal 24/7-uurs standplaatsen
184
192
194
196
206
ambulancezorg
Aantal gevoelige ziekenhuizen
52
46
25
26
8
Aantal gevoelige ziekenhuizen voor
25
acute verloskunde
1
: In 2011 is een variant doorgerekend die 27 uitrukposten in de ambulancezorg
meenam en een variant die uitging van 67 SEH’s die acht poortspecialismes
aanboden.

Het bereikbaarheidsmodel is geschetst in figuur 1 en gaat uit van vier
tijdsintervallen die samen de totale ritduur bepalen. De totale ritduur is
gedefinieerd als de som van de volgende tijdsintervallen:
1. Meldtijd van de Meldkamer Ambulancezorg (MKA) en uitruktijd
van de ambulance. Hiervoor wordt een vaste tijdspanne van
gezamenlijk 3 minuten gehanteerd;
2. Rijtijd per ambulance onder spoed vanuit de dichtstbijzijnde
ambulancestandplaats naar de plaats van het incident;
3. Inlaadtijd van de patiënt, hiervoor wordt een vaste tijdspanne
van 5 minuten gehanteerd;
4. Vervoertijd per ambulance onder spoed van de plaats van
incident naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis met een afdeling
Spoedeisende Hulp.
De rijtijd en vervoertijd zijn variabelen die afhangen van de locaties van
ambulancestandplaatsen, de ligging van SEH’s en de plaats van het
incident. In het bereikbaarheidsmodel wordt uitgegaan van een integrale
rij- en vervoertijd. Uitgaande van 3 minuten meld- en uitruktijd en 5
minuten inlaadtijd betekent dit dat de totale rij- en vervoertijd samen
maximaal 37 minuten mogen zijn. Als een incident op zeer korte rijtijd
van een ambulancestandplaats plaatsvindt, is er meer tijd over voor
vervoer naar een SEH dan wanneer het incident ver verwijderd van een
standplaats plaatsvindt. Een bereikbaarheidsprobleem als gevolg van
het wegvallen van een SEH kan soms worden opgelost door een extra
ambulancestandplaats te creëren. Daardoor kan de aanrijtijd worden
verkort zodat er meer tijd beschikbaar is voor de vervoertijd.
In het bereikbaarheidsmodel wordt eerst voor elk vierpositiepostcodegebied berekend wat de rijtijd is vanuit de dichtstbijzijnde
ambulancestandplaats, uitgaande van een ambulance rijdend met
spoed. Vervolgens wordt per postcodegebied berekend wat de
vervoertijd is naar alle SEH’s; ook hier rijdt de ambulance met spoed.
Bij de rij- en vervoertijden worden drie minuten meld- en uitruktijd en 5
minuten inlaadtijd opgeteld. Dit geeft per postcodegebied de totale
ritduur vanaf de dichtstbijzijnde standplaats via de plaats van ongeval
naar alle ziekenhuizen met een SEH. Een vierpositie-postcodegebied van
waaruit slechts één SEH binnen 45 minuten bereikt kan worden, is een
gevoelig gebied. Hiervan wordt bepaald welke SEH het betreft. Deze
Pagina 21 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

SEH wordt dan aangemerkt als gevoelig. Alle inwoners van de
postcodegebieden waarvoor dezelfde SEH gevoelig is, worden bij elkaar
opgeteld. Dat geeft het totaal aantal inwoners waarvoor de SEH gevoelig
is. Een gevoelige ziekenhuislocatie is gedefinieerd als een
ziekenhuislocatie waarvan (delen van) het verzorgingsgebied uitsluitend
door deze locatie wordt bediend.
Geen prestatienorm
Zoals gezegd wordt het model uitsluitend gebruikt als spreidingstoets.
Het model is niet bedoeld voor toetsing van de werkelijke ritduur,
respons- of behandeltijd. De norm van 45 minuten is geen
prestatienorm om de kwaliteit of tijdigheid van de ambulancezorg te
meten. Het bereikbaarheidsmodel hanteert een vaste waarde voor de
inlaadtijd en gaat uit van het rijden met A1-urgentie door de ambulance.
Bij A1-urgentie is er acute bedreiging van de vitale functies van de
patiënt of dit kan pas na beoordeling door de ambulancebemanning ter
plaatse worden uitgesloten. Er kunnen redenen zijn om in het belang
van de patiënt niet met volle snelheid naar een SEH te rijden en er
kunnen ook redenen zijn om niet naar de dichtstbijzijnde SEH te rijden.
Ook zegt het model niets over de werkelijke meld- en uitruktijd en de
werkelijke behandeltijd ter plaatse of hoe snel een patiënt in de
ambulance geplaatst moet worden. Het bereikbaarheidsmodel is ook
geen toets op de responstijd van 15 minuten in geval van A1-urgentie.
Het model analyseert de afstanden tussen ambulancestandplaatsen,
woonadressen en ziekenhuizen met een 24/7-uurs SEH of een afdeling
acute verloskunde.

Pagina 22 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Meldkamer
Ambulancezorg (MKA)

Ambulancestandplaats

meldtijd

uitruktijd

Incident
Spoedeisende
Hulp (SEH)
inlaadtijd

aanvang

aankomst

melding

SEH

3 minuten

5 minuten

meld- en

inlaadtijd

uitruktijd

uitruktijd

rijtijd

inlaadtijd

vervoertijd

meldtijd

Totale ritduur maximaal 45 minuten

Figuur 1: Schema van het bereikbaarheidsmodel voor SEH’s.

Pagina 23 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Pagina 24 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

3

Resultaten

Dit hoofdstuk presenteert de resultaten van de inventarisatie van de
functionaliteit van de SEH’s. In paragraaf 3.1 gaan we in op de
basisfunctie. Daarna volgt in paragraaf 3.2 de specialistische functie
acute verloskunde. De resultaten van deze twee inventarisaties worden
gebruikt in de bereikbaarheidsanalyses in paragraaf 3.5. De
inventarisatie van de samenwerking tussen SEH’s en HAP’s wordt
besproken in paragraaf 3.3 en de inventarisatie van de overige
specialistische zorgfuncties in paragraaf 3.4. Deze laatste worden niet
op locatieniveau gepresenteerd, wel worden de aantallen SEH’s gegeven
die de specialistische zorgfuncties aanbieden. Bijlage 1 geeft een
overzicht van de ziekenhuizen naar de verschillende functionaliteit op
locatieniveau.
In dit hoofdstuk komen de begrippen aanwezigheid en beschikbaarheid
veelvuldig aan de orde. Hiervoor worden de volgende definities
gehanteerd:
Aanwezigheid: onder aanwezigheid van een zorgverlener wordt verstaan
dat de betreffende zorgverlener binnen maximaal 5 minuten na
binnenbrengen van de patiënt op de SEH aan het bed van de patiënt
aanwezig kan zijn om de benodigde medische handelingen te verrichten.
Met de aanwezigheid van een functie, zoals beeldvormende diagnostiek,
wordt verstaan dat deze functie binnen maximaal 5 minuten na
binnenbrengen van de patiënt op de SEH opgestart kan worden.
Beschikbaarheid: onder de beschikbaarheid van een zorgverlener wordt
bedoeld dat deze binnen een ‘redelijke’ tijd na telefonische oproep
aanwezig is aan het bed van de patiënt om de benodigde medische
handelingen te verrichten. Met de beschikbaarheid van een functie,
zoals diagnostiek in een laboratorium, wordt verstaan dat deze functie
binnen een (voor het functioneren van de SEH) ‘redelijke’ tijd na
aanvraag door de dienstdoende arts opgestart kan worden.
3.1

Basisfunctie SEH
Openingstijden SEH
Peilmaand van de inventarisatie is september 2014. Op dat moment
waren er in Nederland 95 SEH’s en drie ziekenhuislocaties zonder SEH
die wel acute verloskunde aanbieden, zie tabel 3 en figuur 2. Van de 95
SEH’s is er één die alleen overdag geopend is (8-17 uur) en drie SEH’s
zijn overdag en ’s avonds open (tot 22 of 23 uur). De overige 91 SEH’s
hebben 24/7-uurs openstelling.
Kenmerken van de basisfunctie SEH
Alle SEH’s hanteren een triageprotocol en er is op alle SEH’s een
triagearts of triageverpleegkundige aanwezig (tabel 3). Alle SEH’s
hebben tijdens hun openingstijden een SEH-verpleegkundige. Op één
SEH met openstelling overdag en ’s avonds is er niet altijd een SEHverpleegkundige aanwezig met een extra training voor de opvang van
traumapatiënten. Op vier SEH’s zijn niet altijd SEH-verpleegkundigen
Pagina 25 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

aanwezig voor de opvang van ernstig zieke kinderen. Die laatst
genoemde vier ziekenhuizen gaven aan dat de opvang en behandeling
(indien nodig) plaatsvindt op de afdeling kindergeneeskunde en dat de
verpleegkundigen op die afdeling deze extra training wel hebben
gevolgd en 24/7 aanwezig zijn. In één van deze ziekenhuizen is er een
transitie waarbij in de loop van 2015 de opvang van ernstig zieke
kinderen op de SEH gaat plaatsvinden. Op alle SEH’s is tijdens de
openingstijden ofwel een KNMG-geregistreerde SEH-arts aanwezig of
een arts met aanvullende competenties om patiënten op het gebied van
acute zorg te beoordelen en behandelen in geval van levensbedreigende
situaties. Van de in totaal 91 SEH’s met 24/7-uurs openstelling,
beschikken 87 over de kenmerken van een basis-SEH. Als de locaties
waar de opvang en behandeling van kinderen op de afdeling
kindergeneeskunde meegeteld worden, komen we op 91
ziekenhuislocaties die over alle kenmerken van basis spoedeisende hulp
beschikken.
Laboratoriumfaciliteiten en radiologie
Laboratorium- en radiologiefaciliteiten zijn tijdens kantooruren in 90 van
de 91 SEH’s met 24/7-uurs openstelling aanwezig (zie tabel 4). Van één
SEH is geen opgave ontvangen. Op 88 van deze SEH’s is de radioloog
om te beoordelen aanwezig tijdens kantooruren. Op twee SEH’s is de
radioloog niet op de SEH aanwezig, maar wel binnen 15 minuten
beschikbaar. Tijdens ANW-uren neemt de aanwezigheid van
laboratoriumfaciliteiten iets af, van 90 naar 87. In drie gevallen is het
laboratorium binnen 15 minuten beschikbaar. De aanwezigheid van
radiologiefaciliteiten en een radioloog om te beoordelen neemt af in de
ANW-uren. Op 78 SEH’s zijn radiologiefaciliteiten aanwezig, in 10
gevallen zijn deze faciliteiten binnen 15 minuten beschikbaar en in 2
gevallen is dit binnen 30 minuten. In 18 SEH’s is in ANW-uren de
radioloog aanwezig om te beoordelen. In 72 gevallen is de radioloog
binnen 15 of 30 minuten beschikbaar om te beoordelen. Een aantal
ziekenhuizen heeft aangegeven dat in de ANW-uren de radioloog niet op
het ziekenhuis beschikbaar is maar thuis is en telefonisch bereikbaar. Zo
nodig kan de radioloog de beelden via een internetverbinding op een
computerscherm thuis beoordelen De beoordeling kan zo binnen 15 tot
30 minuten plaatsvinden. In tabel 4 zijn deze gevallen meegenomen als
zijnde beschikbaar binnen 15 of 30 minuten.
Aanwezigheid en beschikbaarheid SEH-arts
Op 17 van de 95 SEH’s is een KNMG-geregistreerde SEH-arts tijdens de
volledige openingstijden aanwezig, en op 52 SEH’s is een SEH-arts
gedurende een deel van de openingstijden aanwezig (zie tabel 5). Bij 26
SEH’s is geen SEH-arts in dienst. Van de 91 SEH’s met 24/7-uurs
openstelling hebben 16 SEH’s tijdens alle uren van de dag en week de
beschikking over een SEH-arts, 52 SEH’s gedurende een deel van de
dag en week, en 23 hebben geen SEH-arts in dienst.

Pagina 26 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Tabel 3: Aantal ziekenhuislocaties met SEH naar openingstijden en naar
basisfunctie.
Totaal aantal geënquêteerde ziekenhuislocaties
Waarvan met een SEH
Waarvan zonder SEH
Waarvan zonder SEH maar wel met acute verloskunde

131
95
36
3

Aantal SEH’s naar openingstijden
Totaal aantal SEH’s
SEH’s met 24/7-uurs openstelling
SEH’s met openstelling overdag en ’s avonds (tot 23 uur)
SEH’s met openstelling overdag (tot 18 uur)

95
91
3
1

Basisfunctie

SEH’s
(N=95)
91
95

Kenmerk 1: 24/7 openstelling
Kenmerk 2: triageprotocol en triagearts of triageverpleegkundige
aanwezig
Kenmerk 3: SEH-verpleegkundige met aanvullende competenties
90
aanwezig a
Kenmerk 4: SEH-arts of arts-SEH aanwezig
95
Basis-SEH: kenmerken 1 t/m 4
87
a
: Van de SEH’s met 24/7-uurs openstelling hadden de SEH’s van 4
ziekenhuislocaties geen SEH-verpleegkundigen met extra training in de opvang
van ernstig zieke kinderen. De opvang van deze kinderen werd gedaan door de
afdeling kindergeneeskunde. De verpleegkundigen op de afdeling
kindergeneeskunde hebben wel aanvullende opleidingen en zijn 24/7 aanwezig.
Er zijn daarom 90 SEH’s die kenmerk 3 hebben en 94 ziekenhuislocaties die dat
kenmerk hebben.
Eén SEH zonder 24/7-uurs openstelling heeft geen SEH-verpleegkundigen met
extra opleiding voor traumatologie.

Tabel 4: Aantal ziekenhuislocaties met 24/7-uurs SEH (N=90) a naar
beschikbaarheid van laboratorium- en radiologiefaciliteiten.
Aanwezig

Beschikbaar
<15 min

Beschikbaar
tussen
15 tot 30
min

Kantooruren
- Laboratoriumfaciliteiten
90
- Radiologiefaciliteiten
90
- radioloog om te beoordelen
88
2
ANW-uren
- laboratoriumfaciliteiten
87
3
- radiologiefaciliteiten
78
10
- radioloog om te beoordelen
18
46
a
: van één ziekenhuislocatie zijn geen gegevens over de beschikbaarheid van
deze faciliteiten ontvangen.

2
26

Pagina 27 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Tabel 5: Aantal ziekenhuislocaties met een KNMG-geregistreerde SEHarts in dienst en de mate van beschikbaarheid.
Alle SEH’s
(N=95)

24/7-uurs
SEH’s
(N=91)
16
52

Gedurende openingstijden aanwezig
17
Deel van de openingstijden aanwezig
52
- doordeweeks 24 uur, in het
1
1
weekend alleen overdag en ’s
avonds
overdag en ’s avonds a
25
25
- alleen overdag
15
15
- geen opgave of wisselende diensten
11
11
Niet aanwezig
26
23
a
: in een aantal ziekenhuizen is een SEH-arts op sommige dagen alleen overdag
aanwezig, op andere dagen zowel overdag als ’s avonds.

Pagina 28 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Figuur 2: SEH-locaties naar openingstijden; de dag-SEH is op
werkdagen van 8-17 uur geopend; de dag/avond SEH’s zijn op
werkdagen van 8 tot 22 of 23 uur geopend, in het weekend en op
feestdagen gelden andere openingstijden; de 24/7-uurs SEH’s zijn alle
dagen van 0-24 uur geopend.

Pagina 29 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

3.2

Acute verloskundige zorg
Ziekenhuislocaties met 24/7 acute verloskunde
In paragraaf 3.1 bleek dat er 91 ziekenhuislocaties met een SEH met
24/7-uurs openstelling zijn. Op zeven van die locaties wordt geen acute
verloskunde aangeboden. In deze gevallen is er een tweede
ziekenhuislocatie in de buurt waar acute verloskunde wel wordt
aangeboden. Soms is de locatie op hetzelfde terrein maar wel met een
andere ingang en adres. Ook kan er een samenwerkingsafspraak zijn
met een nabij gelegen ziekenhuis waar acute verloskunde wordt
aangeboden. Op drie ziekenhuislocaties waar geen 24/7-uurs SEH is,
wordt wel acute verloskunde aangeboden. In totaal zijn er 87 locaties
die hebben aangegeven 24/7 de mogelijkheid te hebben voor het
behandelen van vrouwen in een acute verloskundige situatie. Daarnaast
is er nog één ziekenhuislocatie waar acute verloskunde van 8 tot 23 uur
wordt aangeboden. Voor de bereikbaarheidsanalyse (zie paragraaf 3.5)
nemen we deze locatie niet mee. In figuur 3 zijn de locaties die 24/7
acute verloskunde bieden in kaart gebracht.
De lijst met locaties hebben wij vergeleken met de locaties die de
Stichting Perinatale Registratie Nederland (PRN) hanteert. De lijsten zijn
gelijk, met dit verschil dat in onze inventarisatie een aantal verhuizingen
is meegenomen.
Kenmerken van de specialistische functie acute verloskunde
Uit de analyse op de kenmerken voor de specialistische functie acute
verloskunde (zie tabel 6) blijkt dat in één ziekenhuis niet altijd een
klinisch verloskundige, een a(n)ios gynaecologie of een gynaecoloog
aanwezig is, het tweede kenmerk acute verloskundige zorg in bijlage 2.
Er zijn twee ziekenhuizen die niet voldoen aan het derde kenmerk
omdat in deze ziekenhuizen het anesthesiologisch team niet binnen 30
minuten beschikbaar is (door ontbreken van een
anesthesiemedewerker). Alle 87 locaties hebben binnen 30 minuten een
OK ruimte beschikbaar, of deze is aanwezig en binnen 5 minuten
operationeel. Alle ziekenhuizen hebben afspraken met de Regionale
Ambulancevoorziening (RAV) en de huisartsen. Van de 87 locaties die
hebben aangegeven 24/7-uur acute verloskunde aan te bieden, zijn er
84 locaties die aan de vier kenmerken voor de specialistische functie
acute verloskunde voldoen.
Locaties met IC en NICU
Van de ziekenhuislocaties die over alle kenmerken van de specialistische
functie acute verloskunde beschikken, beschikken 78 over een Intensive
Care (IC) unit (zie tabel 7). In Nederland beschikken 11 ziekenhuizen
over een vergunning om perinatologische zorg te verlenen, waarvan 10
een Neonatale Intensive Care Unit (NICU) hebben (VWS, 2014;
Stichting PRN, 2014). In de inventarisatie hebben – naast de tien NICUcentra – vier ziekenhuizen opgegeven over een NICU te beschikken.
Wellicht gaat het hier om high care faciliteiten en is de vragenlijst
onjuist geïnterpreteerd.

Pagina 30 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Tabel 6: Aantal ziekenhuislocaties naar de kenmerken van de
specialistische functie acute verloskunde.
Aantal SEH’s met 24/7 openstelling

91

Waarvan geen acute verloskunde aanbieden
Aantal ziekenhuislocaties zonder SEH maar wel met 24/7 acute
verloskunde
Aantal locaties met 24/7 acute verloskunde

7
3
87

Kenmerk 1: 24/7-uur acute verloskunde
Kenmerk 2: klinisch verloskundige of a(n)ios gynaecologie of
gynaecoloog aanwezig
Kenmerk 3: gynaecoloog, kinderarts, anesthesioloog,
anesthesiemedewerker en OK-ruimte (allemaal) binnen 30
minuten beschikbaar a
Kenmerk 4: afspraken met RAV en huisartsen

87
86
85

87

Aantal locaties 24/7 acute verloskunde volgens kenmerken
84
1 t/m 4
a
: Sinds de inventarisatie is de situatie op één ziekenhuislocatie veranderd, deze
beschikt in april 2015 wel over kenmerk 3; voor deze locatie is de recentste
situatie aangehouden.

Tabel 7: Aantal ziekenhuislocaties met 24/7 acute verloskunde, naar
aanwezigheid van een IC en NICU.
Alle locaties
(N=87)

Locaties
met
kenmerken
1 t/m 4
(N=84)
79

Aanwezigheid IC
81
level 1 (algemeen)
32
level 2 (intermediair)
28
level 3 (hoog)
20
Geen opgave van level
1
Geen opgave van aanwezigheid IC
5
4
Geen IC aanwezig
1
1
Aanwezigheid NICU a
10
10
a
: In de vragenlijst hebben veertien ziekenhuislocaties aangegeven over een
NICU te beschikken, in vier gevallen gaat het waarschijnlijk om high care
faciliteiten en is de vragenlijst onjuist geïnterpreteerd.

31
28
19
1

Pagina 31 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Figuur 3: Ziekenhuislocaties met 24/7-uurs acute verloskunde in relatie
tot de 24/7-uurs SEH’s.

Pagina 32 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

3.3

Samenwerking tussen SEH’s en HAP’s
In de analyse van de samenwerkingsvorm van SEH’s en HAP’s is
gekeken naar locaties van de HAP en SEH, de openingstijden en de wijze
waarop samengewerkt wordt bij triage, diagnostiek en behandeling.
Tabel 8 en 9 en figuur 4 geven de resultaten van de inventarisatie.
HAP op ziekenhuisterrein
Van de 95 SEH’s in Nederland hebben 71 een HAP op het
ziekenhuisterrein gevestigd. Die vestiging kan op een ander deel van het
ziekenhuisterrein zijn (4 SEH’s, niet in de tabel), in het gebouw van het
ziekenhuis maar zonder gezamenlijke ingang (14 SEH’s), in het gebouw
met een gezamenlijke ingang (51 SEH’s) of er is een andersoortige
locatie (2 SEH’s). Niet alle HAP’s hebben volledige ANW-openingstijden.
Van de 71 HAP’s uit onze inventarisatie zijn er zeven ’s nachts gesloten.
Vaak gaat het om steden met meerdere HAP-locaties, die ’s nachts
samenwerken op minder locaties.
Afspraken over logistieke stroom van zelfverwijzers
Op de vraag naar de afspraken tussen HAP en SEH over de logistieke
stroom van zelfverwijzers tijdens de gezamenlijke openingstijden van
HAP en SEH is door 18 SEH’s aangegeven dat de zelfverwijzers zelf
kunnen kiezen of zij naar de HAP of de SEH gaan. Bij negen SEH’s gaan
de zelfverwijzers naar de SEH en bij 44 SEH’s is er een gezamenlijk
loket of gaan de zelfverwijzers naar de HAP. Los van de logistieke
stroom van zelfverwijzers zijn er tussen 57 SEH’s en HAP’s afspraken
rondom diagnostiek en behandeling van patiënten. Binnen deze
afspraken hebben SEH en HAP de vrijheid om eigen triageprotocollen te
hanteren. In 13 gevallen wordt door de SEH en HAP hetzelfde
triageprotocol gehanteerd, in 57 gevallen zijn er verschillende
protocollen (zie tabel 9).
Kenmerken van de samenwerking SEH’s en HAP’s
Er zijn 31 van de 95 SEH’s die samenwerken met een HAP volgens de
vier gehanteerde kenmerken (zie bijlage 2). Hiervan hebben 29 SEH’s
24/7-uurs openstelling. De locaties hiervan zijn getoond in figuur 4.
Andere HAP-locaties en samenwerkingsvormen
De brancheorganisatie voor de eerste lijn, InEen, inventariseert jaarlijks
in een Benchmark een aantal belangrijke gegevens van
huisartsenposten in Nederland (InEen, 2014). Wij hebben gegevens uit
de Benchmark-2013 naast de resultaten van onze vragenlijst gelegd en
een overzicht gemaakt van de locaties en openingstijden van alle typen
HAP’s. Hierbij onderscheiden wij vier typen HAP-vestigingen (tabel 10).
Een HAP kan gevestigd zijn op een locatie zonder directe nabijheid van
een ziekenhuis (39 HAP’s). In dat geval kan de HAP volledig vrij gelegen
zijn of een co-locatie hebben met een andere zorgvoorziening, zoals een
apotheek of een gezondheidscentrum. Als er een co-locatie is met een
ziekenhuis onderscheiden wij de mogelijkheid dat het ziekenhuis wel of
geen SEH heeft. Als deze wel een SEH heeft, kan de SEH wel of niet een
24/7-uurs openstelling hebben. De co-locatie met een ziekenhuis zonder
SEH kan variëren van een co-locatie met een groot ziekenhuis zonder
SEH tot een co-locatie met een enkele polikliniek.

Pagina 33 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

De Benchmark 2013 van InEen noemt dat er in 2013 in totaal 121 HAP’s
zijn waarvan 82 co-locaties zijn tussen HAP en ziekenhuis of polikliniek
van een ziekenhuis en 39 HAP’s niet in of bij het ziekenhuis zijn
gehuisvest. De verschillen met de aantallen in tabel 10 worden
verklaard door drie factoren. Ten eerste zijn twee HAP’s meegeteld die
niet zijn aangesloten bij de brancheorganisatie InEen en daarom niet in
de Benchmark voorkwamen. Ten tweede zijn cijfers uit de Benchmark
geactualiseerd naar 2014. Sinds 2013 zijn er drie co-locaties tussen HAP
en SEH gerealiseerd. Ten derde is het begrip ‘co-locatie’ door de
verschillende invullers van de vragenlijsten anders geïnterpreteerd. Zo
zijn in het RIVM-onderzoek enkele HAP-locaties door de SEH als ‘niet op
het ziekenhuisterrein’ beoordeeld terwijl deze locaties in de InEenbenchmark door de HAP als ‘op het ziekenhuisterrein’ zijn beoordeeld.
Tabel 8: Aantal SEH’s en HAP’s naar de vorm van samenwerking.
Aantal SEH’s
Aantal SEH’s met 24/7-uurs openstelling
Aantal SEH’s met een HAP op het ziekenhuisterrein

Aantal SEH’s met een HAP op het ziekenhuisterrein
Kenmerk 1: HAP met volledige ANW-openingstijden
op ziekenhuisterrein
Kenmerk 2: HAP in gebouw gevestigd, nabij SEH
met gezamenlijke ingang
Kenmerk 3: Zelfverwijzers gaan naar de HAP of er is
een gezamenlijk loket
Kenmerk 4: Er zijn tussen de SEH en HAP afspraken
rondom diagnostiek en behandeling
Aantal SEH-locaties die voldoen aan kenmerken 1
t/m 4

95
91
71

71
64

In
combinatie
met een
24/7-uurs
SEH
69
62

51

49

44

42

57

55

31

29

Tabel 9: Samenwerking van SEH’s en HAP’s (N=70) op het gebied van
triage, diagnostiek en behandeling.a
Afspraken rondom diagnostiek en
behandeling
Ja
Nee
Totaal
Zelfde triageprotocol
Ja
11
2
13
Nee
46
11
57
Totaal
57
13
70
a
: Van één ziekenhuislocatie waren geen gegevens ontvangen over de
samenwerking tussen SEH en HAP.

Pagina 34 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Totaal

Geen co-locatie met
ziekenhuis

Co-locatie met ziekenhuis /
polikliniek zonder SEH

Co-locatie met ziekenhuis
met dag/avond SEH

Co-locatie met ziekenhuis
met 24/7-uurs SEH

Tabel 10: Aantal HAP’s naar openingstijden in ANW-uren en locatievorm
(bron: combinatie van gegevens van InEen (2014) en RIVMonderzoek1).

HAP met volledige ANW62
2
12
25
101
openingstijden
HAP met gedeeltelijke ANW7
0
2
14
23
openingstijden
Totaal
69
2
14
39
124
1
: Mutaties in de periode 2013-2014 ten opzichte van de publicatie van InEen
zijn in deze tabel verwerkt waardoor aantallen kunnen afwijken van de bronnen.

Pagina 35 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Figuur 4: Locaties SEH’s en huisartsenposten, co-locatie en vorm van
samenwerking a.
a

: Er is onderscheid gemaakt in volledige samenwerking en geen volledige
samenwerking. SEH’s die volledige samenwerken voldoen aan alle kenmerken 1
t/m 4 die genoemd zijn in tabel 8.

Pagina 36 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

3.4

Overige specialistische acute zorgfuncties
In deze paragraaf worden de resultaten van de inventarisatie van de
overige specialistische acute zorgfuncties besproken. Achtereenvolgens
zijn dit neurologie, vaatchirurgie, cardiologie, kindergeneeskunde en
psychiatrie. De inventarisatie vond plaats aan de hand van concrete
acute ziektebeelden.
In deze paragraaf zijn alle ziekenhuislocaties geselecteerd die een 24/7uurs openstelling van de SEH hebben (N=91). Gegeven de 24/7-uurs
openstelling van de SEH wordt nagegaan of een ziekenhuis de
specialistische functie aanbiedt. Dit is een andere methode dan is
gehanteerd voor acute verloskunde. Bij acute verloskunde zijn ook
ziekenhuislocaties meegenomen die geen SEH hadden maar wel acute
verloskunde aanbieden.
Behandelen volgens de richtlijnen en aanwezigheid specialistische
functies
In de inventarisatie is eerst gevraagd of een patiënt volgens de
richtlijnen behandeld kan worden. Vervolgens is gevraagd naar de
aanwezigheid of beschikbaarheid van specifieke zorgverleners. Bij de
presentatie van de cijfers over aanwezigheid en beschikbaarheid,
hebben wij ingezoomd op de ziekenhuizen die aangegeven hebben de
patiëntencategorie volgens de richtlijnen te kunnen behandelen.
Eventueel beschikbare zorgverleners in een ziekenhuis dat de
specialistische functie niet aanbiedt, zijn dus niet meegeteld.

3.4.1

Neurologie
Van de 91 ziekenhuizen met een 24/7-uurs SEH hebben 82 aangegeven
patiënten met een beroerte volgens de richtlijnen te kunnen behandelen
(tabel 11). In alle gevallen is die behandeling 24/7 mogelijk. In 73 van
deze ziekenhuizen zijn er afspraken over de beschikbaarheid van
neurochirurgie in het eigen ziekenhuis of in een nabijgelegen ziekenhuis.
In twee ziekenhuizen zijn deze afspraken er niet en zeven ziekenhuizen
hebben hierover geen opgave gedaan. Een stroke-service of regionale
CVA zorgketen met ketencoördinator is beschikbaar in 80 van de 82
ziekenhuizen die hebben aangegeven patiënten met een beroerte
volgens de richtlijnen te kunnen behandelen, twee ziekenhuizen hebben
hierover geen informatie verstrekt.
Aanwezigheid zorgverleners en faciliteiten
Van de 82 ziekenhuislocaties waar patiënten met een beroerte volgens
eigen opgave kunnen worden behandeld, is er in 81 locaties tijdens
kantooruren een neuroloog aanwezig. Eén ziekenhuislocatie heeft geen
opgave gedaan over de aanwezigheid. Op die 81 locaties is een
neuroloog dus binnen 5 minuten ter plaatse om de patiënt te
onderzoeken of behandelen. Op één ziekenhuislocatie is geen
verpleegkundig team bekend met de trombolyse procedure aanwezig,
wel is er een gespecialiseerd CVA verpleegkundige aanwezig. Op 80
ziekenhuislocaties is een CT of MRI aanwezig, door twee
ziekenhuislocaties is hiervan geen opgave gedaan. Tijdens ANW-uren is
de aanwezigheid van de neuroloog en de radioloog om te beoordelen
minder. Wel zijn deze specialisten in de meeste gevallen binnen 15
minuten beschikbaar.
Pagina 37 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Tabel 11: Aantal ziekenhuizen met een 24/7-uurs SEH (N=91) met
kenmerken van de specialistische functie neurologie.
Ja

Nee

Geen
opgave

Patiënten met een beroerte kunnen volgens de richtlijnen

82

9

73

2

worden behandeld
waarvan
Er zijn afspraken over de beschikbaarheid van neurochirurgie

7

in eigen of nabijgelegen ziekenhuis
Er is een stroke-service of regionale CVA zorgketen met

80

2

ketencoördinator beschikbaar
Aanwezigheid of beschikbaarheid van zorgverleners betrokken bij de zorg voor beroerte en
faciliteiten, op basis van de 82 ziekenhuislocaties met een 24/7-uurs SEH die volgens eigen
opgave patiënten met een beroerte volgens de richtlijnen kunnen behandelen.

Geen opgave

Aanwezig

Niet aanwezig

Kantooruren

Neuroloog

81

Verpleegkundig team bekend met

80

1

1
1

Gespecialiseerd CVA verpleegkundige

78

2

2

CT of MRI

80

2

Radioloog om te beoordelen

81

1

Neuroloog

81

1

trombolyse procedure

Niet beschikbaar

Geen opgave

17

40

19

0

6

Verpleegkundig team bekend met

79

0

0

1

2

Gespecialiseerd CVA verpleegkundige

60

0

1

11

10

CT of MRI

70

9

1

2

Radioloog om te beoordelen

23

34

21

4

15 minuten

Neuroloog

Aanwezig

15-30 minuten

Beschikbaar tussen

Beschikbaar binnen

ANW-uren

trombolyse procedure

Pagina 38 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

3.4.2

Vaatchirurgie
Van de 91 ziekenhuizen met een 24/7-uurs SEH hebben 64 aangegeven
patiënten met een aneurysma van de aorta abdominalis (AAA) volgens
de richtlijnen te kunnen behandelen (tabel 12). Niet in alle gevallen is
deze behandeling 24/7 mogelijk. Vier ziekenhuizen hebben aangegeven
dat deze behandeling alleen tijdens kantooruren mogelijk is. Twee
ziekenhuizen gaven aan patiënten in principe door te sturen naar een
ander ziekenhuis, en alleen te opereren als er een levensbedreigende
situatie is. Deze ziekenhuizen zijn gecodeerd als ziekenhuis zonder de
specialistische functie vaatchirurgie.
EVAR-behandelingen kunnen worden uitgevoerd in 58 ziekenhuizen, in
zeven van deze 58 ziekenhuizen is dit alleen tijdens kantooruren
mogelijk. Van deze zeven ziekenhuizen hebben twee aangegeven dat
alleen electieve EVAR-behandelingen mogelijk zijn, één ziekenhuis gaf
aan dat EVAR alleen in spoedsituaties mogelijk is. De vragenlijst was
onvoldoende toegesneden om het verschil tussen electieve en acute
EVAR-behandelingen goed te onderscheiden waardoor het aantal
ziekenhuizen dat acute EVAR-behandelingen kan uitvoeren niet met
zekerheid kon worden vastgesteld.
Aanwezigheid zorgverleners en faciliteiten
Uit de gegevens blijkt dat tussen ziekenhuizen de aanwezigheid van de
leden van het vaatchirurgisch team kan verschillen. De vaatchirurg,
anesthesioloog, radiolaborant en radioloog zijn in vrijwel alle
ziekenhuizen met een vaatchirurgisch team tijdens kantooruren
aanwezig. Ook is de CT dan direct beschikbaar. De functies van cardioanesthesioloog en perfusionist zijn in 18 respectievelijk 16 van de
ziekenhuizen tijdens kantooruren aanwezig. Deze zorgverleners zijn
nodig als er extracorporele circulatie met een perfusor plaatsvindt
(NVvV, 2014). In ANW-uren neemt de aanwezigheid af.

Pagina 39 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Tabel 12: Aantal ziekenhuizen met een 24/7-uurs SEH (N=91) met
kenmerken van de specialistische functie vaatchirurgie.
Ja

Alleen

Nee

kantooruren
Patiënten met een AAA kunnen volgens de richtlijnen

Geen
opgave

64

4

26

1

51

7

5

1

worden behandeld
waarvan
EVAR mogelijk

Aanwezigheid of beschikbaarheid van zorgverleners betrokken bij de zorg voor AAA en faciliteiten, op
basis van de 64 ziekenhuislocaties met een 24/7-uurs SEH die volgens eigen opgave 24/7 AAApatiënten volgens de richtlijnen kunnen behandelen.

Beschikbaar, geen

Niet beschikbaar

Geen opgave

18

1

1

40

4

Perfusionist

16

1

1

42

4

Radiolaborant

61

1

2

CT

64

Radioloog om te beoordelen

64

Niet beschikbaar

Geen opgave

3

1

1

opgave van tijd

63

Cardio-anesthesioloog

15 minuten

64

Anesthesioloog

Aanwezig
Vaatchirurg

opgave van tijd

15 tot 30 minuten

Beschikbaar tussen

Beschikbaar binnen

Kantooruren

1

Vaatchirurg

7

31

20

Anesthesioloog

25

25

12

Cardio-anesthesioloog

5

4

7

41

7

Perfusionist

4

4

9

42

5

Radiolaborant

58

3

1

CT

60

3

1

Radioloog om te beoordelen

18

25

19

Pagina 40 van 88

1

Beschikbaar, geen

dan 30 minuten

Beschikbaar, meer

15 tot 30 minuten

Beschikbaar tussen

15 minuten

Beschikbaar binnen

Aanwezig

ANW-uren

1

1

2
2

RIVM Briefrapport 2015-0077

3.4.3

Cardiologie
Bij de beantwoording van de vraag of het ziekenhuis patiënten met een
acuut myocardinfarct (AMI) volgens de richtlijnen kunnen behandelen is
in een aantal gevallen aangegeven dat opvang wel mogelijk is, maar dat
er geen interventie of behandeling mogelijk is. Patiënten kunnen worden
gestabiliseerd maar worden voor een interventie per ambulance
overgebracht naar een (naburig) ziekenhuis waar de interventie
mogelijk is. In de analyse van de resultaten is geen onderscheid
gemaakt tussen de situaties dat alleen opvang mogelijk is of dat ook
interventie mogelijk is. De vraagstelling was hier onvoldoende op
toegesneden. Ziekenhuizen die alleen kunnen opvangen vallen in onze
resultaten onder de noemer ‘behandeling volgens de richtlijnen is
mogelijk’.
Van de 91 ziekenhuizen met een 24/7-uurs SEH hebben 77 ziekenhuizen
aangegeven dat zij 24/7 de mogelijkheid hebben om patiënten met een
AMI volgens de richtlijnen te behandelen (tabel 13). Het gaat hierbij om
opvang, stabilisatie en acute zorg bij patiënten zonder indicatie voor een
spoed-PCI. In 76 van de 77 ziekenhuizen waar patiënten met een AMI
kunnen worden opgevangen, is er een CCU aanwezig; één ziekenhuis
heeft hierover geen informatie verstrekt. In 33 ziekenhuizen is er een
cardiologisch interventiecentrum op de ziekenhuislocatie, in de directe
nabijheid van de SEH aanwezig. Hier kunnen katheterisaties en
percutane coronaire interventies (PCI) plaatsvinden. Van deze 33
ziekenhuizen beschikken 30 over een vergunning krachtens de wet op
de bijzondere medische verrichtingen (WBMV) (website NVVC, februari
2015; IGZ, 2015; VWS, 2014). De drie extra ziekenhuizen die aangaven
dat er een interventiecentrum bij de SEH gelegen is, beschikken alle
over een katheterisatiekamer en CCU. Of op deze locaties invasieve
interventies plaatsvinden is niet zeker omdat zonder WBMV-vergunning
geen PCI-behandeling mag plaatsvinden. Mogelijk heeft de respondent
willen aangeven dat op een andere locatie van het ziekenhuis of in een
nabij gelegen ziekenhuis een PCI-centrum aanwezig is.
Aanwezigheid zorgverleners en faciliteiten
De samenstelling van het cardiologisch behandelteam verschilt tussen
de ziekenhuizen. In 32 ziekenhuizen is tijdens kantooruren een
interventiecardioloog aanwezig en in 4 ziekenhuizen tijdens ANW-uren.
De meeste van de 77 ziekenhuizen hebben geen interventiecardioloog in
dienst. In hoeveel ziekenhuizen een ‘gewone’ cardioloog beschikbaar is,
is niet nagevraagd. In 35 ziekenhuizen kan tijdens kantooruren een
intravasculaire ultrasound meting worden uitgevoerd en in 34
ziekenhuizen kan de fractionele flow worden gemeten.

Pagina 41 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Tabel 13: Aantal ziekenhuizen met een 24/7-uurs SEH (N=91) met
kenmerken van de specialistische functie cardiologie.
Ja

Nee

Geen
opgave

Patiënten met een AMI kunnen volgens de richtlijnen worden

77

14

behandeld
Waarvan CCU aanwezig, naar level
Level 1 (basis)

40

Level 2 (ook complexe problematiek)

29

Informatie over level niet verstrekt

7

Niet aangegeven of er een CCU aanwezig is

1

Waarvan een cardiologisch interventiecentrum op de

33

43

1

ziekenhuislocatie, in directe nabijheid van de SEH is
Aanwezigheid of beschikbaarheid van zorgverleners betrokken bij de zorg voor AMI en
faciliteiten, op basis van de 77 ziekenhuislocaties met een 24/7-uurs SEH die volgens eigen
opgave AMI-patiënten volgens de richtlijnen kunnen behandelen.

Geen opgave

32

1

36

8

Team van gespecialiseerd

55

1

14

7

16

1

50

9

15 minuten

Interventiecardioloog

Aanwezig

Niet aanwezig

opgave van tijd

Beschikbaar, geen

15 tot 30 minuten

Beschikbaar tussen

Beschikbaar binnen

Kantooruren

verpleegkundigen en
physician assistants
Thoraxchirurg (evt op te roepen
vanuit ander ziekenhuis)
Katheterisatiekamer

66

Intravasculaire ultrasound

35

Meten fractionele flow reserve

34

1
1

5

5

34

8

33

9

19

2

37

8

1

15

15

13

3

4

9

50

11

Katheterisatiekamer

31

6

7

22

10

Intravasculaire ultrasound

29

2

2

34

10

Meten fractionele flow reserve

27

4

2

32

11

1

Geen opgave

Niet beschikbaar

6

33

dan 30 minuten

4

Team van gespecialiseerd

15 minuten

Interventiecardioloog

Aanwezig

opgave van tijd

Beschikbaar, geen

Beschikbaar, meer

15 tot 30 minuten

Beschikbaar tussen

Beschikbaar binnen

ANW-uren

verpleegkundigen en
physician assistants
Thoraxchirurg (evt op te roepen
vanuit ander ziekenhuis)

Pagina 42 van 88

1
1

RIVM Briefrapport 2015-0077

3.4.4

Kindergeneeskunde
In de vragenlijst voor deze functionaliteit is eerst gevraagd of het
ziekenhuis mogelijkheden biedt om een vitaal bedreigd kind volgens de
richtlijnen te behandelen. Van de 91 SEH’s met 24/7-uurs openstelling
hebben 88 aangegeven dat zij deze behandeling 24/7 kunnen verlenen
(tabel 14). Daarnaast is er één ziekenhuis die dit alleen doordeweeks
tussen 8 en 17 uur kan. Op de meeste ziekenhuislocaties hebben
specialisten die kinderen opvangen een APLS-training of een
gelijkwaardige training gevolgd, hebben aios een aanvullende training
gehad op het gebied van het opvangen van vitaal bedreigde kinderen
gevolgd en hebben verpleegkundigen een EPLS-training of een
gelijkwaardige training gevolgd. Op sommige ziekenhuislocaties hebben
echter niet alle zorgverleners aanvullende trainingen gevolgd. In niet
alle ziekenhuizen zijn aios werkzaam, daarom hebben 26 ziekenhuizen
de vraag over een aanvullende training bij aios niet beantwoord.
Aanwezigheid zorgverleners
Op alle ziekenhuislocaties waar 24/7 vitaal bedreigde kinderen volgens
de richtlijnen behandeld kunnen worden is tijdens kantooruren een
kinderarts aanwezig en op 36 locaties een kinderverpleegkundige.
Tijdens ANW-uren is de aanwezigheid en beschikbaarheid beperkter (zie
tabel 14). De beschikbaarheid van andere typen zorgverleners dan een
kinderarts kon door de ziekenhuizen zelf worden opgegeven.
Vermoedelijk hebben niet alle ziekenhuizen over alle beschikbare
zorgverleners gegevens verstrekt. Bovendien gaven enkele ziekenhuizen
aan dat bepaalde specialisten die bij de opvang en behandeling van
kinderen kunnen worden betrokken, zoals anesthesiologen, chirurgen en
intensivisten, ook beschikbaar zijn. In tabel 14 zijn alleen zorgverleners
opgenomen waarvan aangenomen mag worden dat ze gespecialiseerd
zijn in de zorg voor kinderen.

Pagina 43 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Tabel 14: Aantal ziekenhuizen met een 24/7-uurs SEH (N=91) met
kenmerken van de specialistische functie kindergeneeskunde.
Ja

Alleen

Nee

kantooruren
Vitaal bedreigde kinderen kunnen volgens de richtlijnen

88

1

Een

Geen

2

worden behandeld
waarvan
Alle

Geen

aantal
Artsen (specialisten) in het kinderbehandelteam

opgave

81

6

1

50

3

9

26

78

5

2

3

Ja

Nee

met een APLS- of gelijkwaardige training
Aios in het kinderbehandelteam met een
aanvullende training op het gebied van opvang
van vitaal bedreigde kinderen
(Kinder-)Verpleegkundigen in het
kinderbehandelteam met een EPLS- of
gelijkwaardige training
Geen
opgave
Kinder-IC beschikbaar

9

78

1

Andere voorzieningen:
IC voor volwassenen

18

Acute kamer kindergeneeskunde

27

IC voor volwassenen en acute kamer kindergeneeskunde

36

Anders (shockroom, spoedbox)

4

Geen andere voorzieningen

3

Geen opgave

1

Aanwezigheid of beschikbaarheid van zorgverleners betrokken bij de zorg voor vitaal
bedreigde kinderen, op basis van de 88 ziekenhuislocaties met een 24/7-uurs SEH die
volgens eigen opgave 24/7 vitaal bedreigde kinderen volgens de richtlijnen kunnen
behandelen.
Kantoor

7

Neonatoloog
Ov. specialist met aandachtsgebied

2

2

1

6

1

3

1

2

8

1

5

A(n)ios neonatologie

1

1

Neonatologie- of PICU-verpleegkundige

7

7

3

kindergeneeskunde a

a

: in vier ziekenhuislocaties is één of zijn meerdere specialisten aanwezig of beschikbaar

(kinderchirurg, kinderlongarts, kinderneuroloog, kindercardioloog, kinderradioloog)
Pagina 44 van 88

van tijd

Kinderintensivist

11

geen opgave

34

5

58

Beschikbaar,

36

Kinderanesthesioloog

minuten

Kinderverpleegkundige

tussen 15 tot 30

22

Beschikbaar

17

23

minuten

88

A(n)ios kindergeneeskunde

binnen 15

Kinderarts

Beschikbaar

Aanwezig

ANW-uren

Aanwezig

-uren

1

RIVM Briefrapport 2015-0077

3.4.5

Psychiatrie
In de vragenlijst voor deze functionaliteit is eerst gevraagd of het
ziekenhuis over mogelijkheden beschikt om mensen met acute
gedragsstoornissen op te vangen en te beoordelen. Volgens de
antwoorden is dat mogelijk op 66 ziekenhuislocaties van de 91 met een
SEH met 24/7-uurs openstelling (tabel 15). Op die 66 locaties is 24/7
opvang van deze patiëntengroep mogelijk. Daarnaast zijn er 4
ziekenhuislocaties die wel een 24/7 openstelling van de SEH hebben,
maar waar alleen tijdens kantooruren mogelijkheden zijn om deze
patiëntengroep op te vangen. Het aantal ziekenhuislocaties met ruimten
om deze patiëntengroep op te vangen of te separeren is lager.
Aanwezigheid zorgverleners
In de vragenlijst is gevraagd naar de aanwezigheid of beschikbaarheid
van een psychiater, een a(n)ios psychiatrie, een sociaal psychiatrisch
verpleegkundige (SPV) en een GZ-psycholoog. Tijdens kantooruren is op
56 van de 66 SEH’s een psychiater aanwezig en op 59 van de SEH’s is
een a(n)ios, SPV of GZ-psycholoog aanwezig. In een enkel geval zijn
zorgverleners beschikbaar en duurt het 15 minuten of meer totdat zij
aanwezig zijn. Tijdens de ANW-uren is de aanwezigheid en
beschikbaarheid aanzienlijk minder. Op twee ziekenhuislocaties is een
psychiater aanwezig, op 44 locaties binnen 30 minuten beschikbaar en
op 54 locaties binnen 120 minuten beschikbaar. Op 13 locaties is een
a(n)ios, SPV, of GZ-psycholoog aanwezig, op 37 locaties binnen 30
minuten beschikbaar en op 44 locaties binnen 120 minuten. Voor 8
locaties is de tijd waarbinnen de hulpverlener aanwezig is niet bekend
en op 14 locaties is geen a(n)ios, SPV, of GZ-psycholoog beschikbaar.

Pagina 45 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Tabel 15: Aantal ziekenhuizen met een 24/7-uurs SEH (N=91) met
kenmerken van de specialistische functie psychiatrie.
Ja

Alleen

Nee

kantoor-

Geen
opgave

uren
Mensen met acute gedragsstoornissen kunnen

66

5

16

24/7-

Geen

4

volgens de richtlijnen worden opgevangen en
beoordeeld
waarvan
uur
Met een ruimte die geschikt is voor de opvang en beoordeling

Geen
opgave

49

13

4

43

21

2

Met psychiatrische opnamecapaciteit

42

22

2

Met samenwerkingsafspraken met de regionale crisisdienst

62

1

3

van patiënten met acute gedragsstoornissen
Met een ruimte om patiënten met een acute gedragsstoornis
te separeren of laten bewaken

GGZ
Aanwezigheid of beschikbaarheid van zorgverleners betrokken bij de zorg voor mensen met
acute gedragsstoornissen, op basis van de 66 ziekenhuislocaties met een 24/7-uurs SEH
die volgens eigen opgave 24/7 mensen met acute gedragsstoornissen volgens de richtlijnen
kunnen opvangen en beoordelen.

56

A(n)ios psychiatrie

43

SPVa

52

1

GZ-psycholoogb

43

1

2

opgave van tijd

Beschikbaar, geen

minuten

Beschikbaar na 30

3

Geen opgave

Psychiater

Niet aanwezig

2

15 tot 30 minuten

Beschikbaar tussen

15 minuten

Beschikbaar binnen

Aanwezig

Kantooruren

1

1

18

4

1

9

4

4

13

6

1

1
2

Geen opgave

30

11

9

1

1

8

16

6

5

19

7

SPV a

9

6

8

4

4

33

8

GZ-psycholoog b

1

3

4

2

5

40

11

a

opgave van tijd

12

5

minuten

2

A(n)ios psychiatrie

15 minuten

Psychiater

Aanwezig

Niet beschikbaar

Beschikbaar, geen

Beschikbaar na 30

15 tot 30 minuten

Beschikbaar tussen

Beschikbaar binnen

ANW-uren

: inclusief consultatief psychiatrisch verpleegkundige, PAAZ-verpleegkundige,
PIT-verpleegkundige
b
: inclusief klinisch psycholoog en klinisch neuropsycholoog

Pagina 46 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

3.5

Bereikbaarheidsanalyse
Deze paragraaf presenteert de resultaten van de bereikbaarheidsanalyse
voor de 91 SEH’s met 24/7-uurs openstelling en voor de 84
ziekenhuislocaties die de specialistische functie acute verloskunde
aanbieden. In beide gevallen wordt uitgegaan van 205 standplaatsen
van de ambulancezorg waar vanuit 24/7-uurs paraatheid kan worden
geleverd. Het aantal standplaatsen en de locaties zijn geactualiseerd en
de veranderingen tot en met 2014, voor zover bekend bij het RIVM, zijn
verwerkt. Er wordt gerekend met het rijtijdenmodel voor de
spoedeisende ambulancezorg uit 2013 (Kommer en Zwakhals, 2013).

3.5.1

Bereikbaarheid basisfunctie SEH
In de bereikbaarheidsanalyse voor de basisfunctie van de SEH gaan we
uit van de 91 ziekenhuislocaties met een 24/7-uurs SEH. Uit de analyse
van paragraaf 3.1 is gebleken dat vier SEH’s niet voldoen aan de
kenmerken van de basis-SEH’s. Reden hiervan was dat de SEHverpleegkundigen geen extra training voor de opvang van ernstig zieke
kinderen hadden. Voor die ziekenhuizen wordt de opvang en
behandeling verzorgd op de afdeling kindergeneeskunde. De
verpleegkundigen op deze afdeling hebben deze extra training wel
gevolgd en zijn 24/7-uur aanwezig. Omdat in deze gevallen het
ziekenhuis als locatie de betreffende functionaliteit biedt worden deze
meegenomen in de bereikbaarheidsanalyse.
Uit de bereikbaarheidsanalyse blijkt dat er 24.300 inwoners van
Nederland niet binnen 45 minuten in een SEH kunnen worden gebracht.
Dit komt overeen met 0,14% van de totale bevolking. Dit is 100
inwoners minder dan in de analyse van 2013. Het verschil is toe te
schrijven aan het gebruik van geactualiseerde inwoneraantallen. Deze
inwoners wonen bijna allemaal op de Nederlandse Waddeneilanden
(99%). Er zijn twee gebieden, in de gemeentes De Marne en BaarleNassau, met samen bijna 300 inwoners, die ook buiten 45-minuten
bereik van een SEH vallen.
Uit de bereikbaarheidsanalyse volgt dat er negen ‘gevoelige’
ziekenhuizen zijn (zie tabel 16 en figuur 5). Als één van deze
ziekenhuizen sluit, neemt het aantal inwoners dat niet binnen 45
minuten in een SEH kan worden gebracht, toe. Alle gevoelige
ziekenhuizen in de analyse van 2013 zijn in de huidige analyse ook
gevoelig. Ten opzichte van 2013 is er één gevoelig ziekenhuis
bijgekomen: het Lucas ziekenhuis in Winschoten, onderdeel van de
Ommelander ziekenhuisgroep. Dit ziekenhuis is gevoelig geworden door
het sluiten van de SEH in Delfzijl, die in 2013 nog open was.

Pagina 47 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Tabel 16: Gevoelige ziekenhuizen in de bereikbaarheidsanalyse voor
basis-SEH’s.
Ziekenhuisorganisatie

Locatienaam

Plaatsnaam

ZorgSaam ZeeuwsVlaanderen
Het Van Weel-Bethesda
Ziekenhuis

De Honte

Admiraal De Ruyter
Ziekenhuis
Zorgpartners Friesland
Antonius Zorggroep
Ommelander
Ziekenhuisgroep
Streekziekenhuis
Koningin Beatrix
MCA Gemini Groep
Zorgcombinatie
Noorderboog

Pagina 48 van 88

Terneuzen

Aantal
inwoners
47.800

Gevoelig
in 2013
Ja

Van WeelBethesda
ziekenhuis
Locatie Goes

Dirksland

25.100

Ja

Goes

11.700

Ja

Medisch Centrum
Leeuwarden
Antonius
ziekenhuis Sneek
Lucas

Leeuwarden

10.600

Ja

Sneek

4.900

Ja

Winschoten

2.400

Nee

Streekziekenhuis
Koningin Beatrix
Gemini
ziekenhuis
Diaconessenhuis
Meppel

Winterswijk

1.800

Ja

Den Helder

500

Ja

Meppel

200

Ja

RIVM Briefrapport 2015-0077

Figuur 5: Bereikbaarheid van de 91 SEH’s met 24/7-uurs openstelling in
2015 en de locaties van gevoelige ziekenhuizen, uitgaande van 205
standplaatsen in de ambulancezorg.

Pagina 49 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Vergelijking met bereikbaarheidsanalyse 2013
In 2013 is uitgegaan van 94 SEH’s met 24/7-uurs openstelling, in de
huidige analyse zijn er drie SEH’s minder, zie tabel 17. Door verhuizing
of nieuwbouw bevinden enkele SEH’s zich in 2015 op een andere locatie
dan in 2013. Gezien de uitkomsten is dit zonder gevolgen voor de
bereikbaarheidsanalyse.
Tabel 17: Verschillen in de aantallen en locaties van 24/7-uurs SEH’s
tussen de bereikbaarheidsanalyses in 2013 en 2015.

3.5.2

Naam ziekenhuis
Ommelander
Ziekenhuisgroep
Ruwaard Van
Putten
Ziekenhuis
Erasmus Medisch
Centrum Sophia
Meander Medisch
Centrum
Orbis Medisch
Centrum
Pantein

Plaatsnaam
Delfzijl

Toelichting
In 2014 geen SEH

Spijkenisse

In 2014 geen SEH

Rotterdam

In 2014 geen SEH

Amersfoort

St. Antonius
Ziekenhuis
Sint Franciscus /
Vlietland Groep

Utrecht

Verhuizing van twee locaties binnen
Amersfoort naar één.
Verhuizing van Maaslandziekenhuis in
Sittard naar Orbis MC in Geleen.
Verhuizing Maasziekenhuis Pantein
Boxmeer naar Beugen.
Verhuizing van locatie Oudenrijn naar
Leidsche Rijn.
Verhuizing van het Sint
Franciscus/Vlietland ziekenhuis in
Schiedam was al gerealiseerd voor 2013,
de nieuwe locatie is toen niet
gehanteerd.

Sittard-Geleen
Beugen

Schiedam

Bereikbaarheid acute verloskundige zorg
De bereikbaarheidsanalyse voor de acute verloskunde gaat uit van de 84
locaties die 24/7 acute verloskunde aanbieden en voldoen aan de
kenmerken voor de specialistische functie acute verloskunde.
Uit de bereikbaarheidsanalyse blijkt dat er 24.530 inwoners van
Nederland niet binnen 45 minuten in een ziekenhuislocatie met acute
verloskunde kunnen worden gebracht. Dit komt overeen met 0,14% van
de totale bevolking. Bijna 98% van deze mensen woont op de
Nederlandse Waddeneilanden. Ruim 500 inwoners wonen in gebieden op
het vaste land. Vergelijking met de situatie in 2013, zoals bij de analyse
van de SEH’s, is niet mogelijk omdat in 2013 niet apart voor de acute
verloskunde een bereikbaarheidsanalyse is uitgevoerd. Hieronder wordt
ingegaan op de vergelijking met de situatie in 2011.
In 2015 zijn er tien ‘gevoelige’ ziekenhuizen voor acute verloskunde (zie
tabel 18 en figuur 6). Als één van deze ziekenhuizen sluit, neemt het
aantal van inwoners dat niet binnen 45 minuten in een ziekenhuislocatie
met acute verloskunde kan worden gebracht, toe. Ten opzichte van de
analyse van 2011 is er één ziekenhuis bijgekomen: de Isala kliniek in
Zwolle. Dit ziekenhuis is gevoelig geworden door het wegvallen van de
acute verloskunde in het Diaconessenziekenhuis Meppel.
Pagina 50 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Tabel 18 Gevoelige ziekenhuizen in de bereikbaarheidsanalyse voor
acute verloskunde.
Ziekenhuisorganisatie

Locatienaam

Plaatsnaam

ZorgSaam ZeeuwsVlaanderen
Het Van Weel-Bethesda
Ziekenhuis

De Honte

Admiraal De Ruyter
Ziekenhuis
Zorgpartners Friesland

Antonius Zorggroep

Ommelander
ziekenhuisgroep
Zorgpartners Friesland
Streekziekenhuis
Koningin Beatrix
Isala Klinieken
MCA Gemini Groep

Terneuzen

Aantal
inwoners
47.800

Gevoelig
in 2011
Ja

Van WeelBethesda
ziekenhuis
Locatie Goes

Dirksland

25.100

Ja

Goes

11.700

Ja

Medisch
Centrum
Leeuwarden
Antonius
ziekenhuis
Sneek
Lucas

Leeuwarden

10.600

Ja

Sneek

4.900

Ja

Winschoten

4.600

De
Tjongerschans
Streekziekenhuis
Koningin Beatrix
Isala
Gemini
ziekenhuis

Heerenveen

3.600

Ja

Winterswijk

1.800

Ja

Zwolle
Den Helder

1.400
500

Nee
Ja

Pagina 51 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Figuur 6: Bereikbaarheid van de 84 ziekenhuislocaties met de
specialistische functie acute verloskunde en de locaties van gevoelige
ziekenhuizen.

Pagina 52 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Vergelijking met bereikbaarheidsanalyse 2011
De laatste bereikbaarheidsanalyse voor acute verloskunde dateert van
2011. Volgens die analyse konden 56.400 inwoners van Nederland niet
binnen 45 minuten in een SEH worden gebracht. Volgens de huidige
analyse is dat aantal dus meer dan gehalveerd (naar 24.500). Het
verschil tussen de eerdere en huidige analyse wordt verklaard door het
gebruik van een geactualiseerd rijtijdenmodel. Daarnaast wordt nu in
een aantal gevallen uitgegaan van andere ziekenhuislocaties dan in
2011. In 2011 is uitgegaan van 84 ziekenhuislocaties met een 24/7-uurs
SEH die 24/7-uurs acute verloskunde aanbieden. In de huidige analyse
zijn ook ziekenhuislocaties die acute verloskunde bieden, zonder dat zij
over een 24/7-uurs SEH beschikken, meegenomen. Dat betekent dat er
een aantal locaties is bij gekomen ten opzichte van 2011. Tegelijkertijd
zijn locaties veranderd door verhuizingen en het betrekken van nieuwe
gebouwen en zijn er SEH’s gesloten. In beide analyses is toevallig
uitgegaan van hetzelfde aantal locaties (84), maar de locaties
verschillen wel.
Een ander verschil ten opzichte van de 2011-analyse is dat in 2011 is
gerekend met twee varianten van ambulancestandplaatsen. De eerste
variant ging uit van 196 standplaatsen waarvandaan 24/7-uurs
paraatheid werd geleverd. In de tweede variant kwamen daar 27
dagstandplaatsen, of steunpunten, bij. In de huidige analyse is
aangesloten bij de 2013-analyse en zijn de steunpunten buiten
beschouwing gelaten. Het derde verschil is dat een geactualiseerd
rijtijdenmodel is gebruikt. In 2011 werd gerekend met het rijtijdenmodel
uit 2008. Deze is in 2013 geactualiseerd.
De 2011-bereikbaarheidsanalyse voor acute verloskunde resulteerde in
25 gevoelige ziekenhuizen. In de huidige analyse zijn er tien gevoelige
ziekenhuizen, waarvan één locatie in 2011 niet gevoelig was. Zestien
van de gevoelige ziekenhuizen in 2011 zijn nu niet meer gevoelig.
Belangrijkste oorzaak voor dit verschil ligt in het gebruik van het nieuwe
rijtijdenmodel voor de spoedeisende ambulancezorg.

Pagina 53 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Pagina 54 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

4

Beschouwing

4.1

Belangrijkste resultaten samengevat
Inventarisatie basis-SEH
In de peilmaand september 2014 waren er 95 SEH’s in Nederland,
waarvan 91 24/7 uur geopend zijn, één alleen overdag geopend is en
drie overdag en ’s avonds geopend zijn. Van de 95 SEH’s voldeden 87
aan de kenmerken die in dit rapport gehanteerd zijn voor de basisfunctie
SEH. In vier ziekenhuislocaties vond de opvang en behandeling van
ernstig zieke kinderen niet plaats op de SEH maar op de afdeling
kindergeneeskunde. Deze ziekenhuislocaties voldoen wel aan de
kenmerken van de basisfunctie.
Uit de inventarisatie van de aanwezigheid van laboratorium- en
radiologiefaciliteiten volgt dat deze op vrijwel alle SEH’s met 24/7
openingstijden tijdens kantooruren aanwezig zijn. Tijdens ANW-uren is
de aanwezigheid iets lager. Tijdens ANW-uren is er vaak geen radioloog
om te beoordelen aanwezig. Een aantal ziekenhuizen gaf aan dat de
beoordeling door de radioloog vanaf het huisadres gebeurt waarbij de
radioloog via een internetverbinding de beelden beschikbaar krijgt. Op
68 van de SEH’s met 24/7 openingstijden is tenminste één SEH-arts in
dienst. Op 16 SEH’s is 24/7 een SEH-arts aanwezig.
Inventarisatie acute verloskunde
Van de 91 SEH’s met 24/7-uurs openstelling zijn er zeven locaties die
geen acute verloskunde aanbieden. In deze gevallen is er een tweede
ziekenhuislocatie in de buurt waar acute verloskunde wordt aangeboden.
Er zijn drie ziekenhuislocaties zonder SEH die wel acute verloskunde
aanbieden. Van de 87 locaties beschikken 84 over alle vier de
onderzochte kenmerken van de specialistische functie acute
verloskunde.1 Van de 87 ziekenhuislocaties die 24/7 acute verloskunde
aanbieden, beschikken 81 over een IC voor volwassenen en 10 over een
IC voor pasgeborenen (NICU). Mogelijk is het aantal ziekenhuislocaties
met een IC voor volwassenen hoger omdat van vijf ziekenhuizen geen
informatie over de IC is ontvangen.
Samenwerking SEH en HAP
Van de 95 SEH’s in Nederland hebben 71 een HAP op het
ziekenhuisterrein gevestigd. Bij 31 van de SEH’s is de samenwerking
zodanig gevorderd, dat de SEH en HAP over alle onderzochte kenmerken
van samenwerking beschikken. Op 29 van de 31 locaties is de SEH 24/7
geopend, in twee gevallen sluit de SEH in de nacht.

1

Op het moment van inventarisatie waren er 83 ziekenhuislocaties die over alle vier de onderzochte
kenmerken van de specialistische functie acute verloskunde beschikten. Medio april 2015 is de situatie van één
ziekenhuislocatie veranderd, waardoor er in totaal 84 locaties over de kenmerken voor acute verloskunde
beschikken.

Pagina 55 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Inventarisatie specialistische zorgfuncties
De functionaliteit van de SEH’s voor de overige vijf specialismen
verschilt per specialisme en er zijn verschillen tussen kantooruren en
ANW-uren. Er zijn 82 SEH’s waar patiënten met een beroerte volgens de
richtlijnen kunnen worden behandeld. In vrijwel al deze SEH’s is een
neuroloog, een verpleegkundig team bekend met de trombolyse
procedure, een gespecialiseerde CVA verpleegkundige en een radioloog
aanwezig. In deze SEH’s is een CT of MRI binnen vijf minuten gereed
voor gebruik. Er zijn 64 SEH’s waar patiënten met AAA volgens de
richtlijn kunnen worden behandeld. In de meeste van deze SEH’s is
tijdens kantooruren een vaatchirurg, anesthesioloog, radiolaborant en
radioloog aanwezig. Op 77 SEH’s kunnen patiënten met een acuut
myocardinfarct volgens de richtlijnen worden behandeld. In veel
gevallen kan de patiënt worden opgevangen, maar interventie is in veel
minder ziekenhuislocaties mogelijk: op 30 locaties is een cardiologisch
interventiecentrum gevestigd. Ernstig zieke kinderen kunnen op 88
SEH’s volgens de richtlijnen worden behandeld. Tijdens kantooruren is
op alle SEH’s een kinderarts aanwezig. Voor vitaal bedreigde kinderen is
in 9 ziekenhuizen een IC speciaal voor kinderen aanwezig en in 27
ziekenhuizen een acute kamer voor kinderen. Er zijn 66 SEH’s waar
patiënten met acute gedragsstoornissen kunnen worden opgevangen en
beoordeeld. Op 56 SEH’s is tijdens kantooruren een psychiater
aanwezig, 49 SEH’s beschikken over een geschikte ruimte om deze
patiëntengroep op te vangen. Voor alle specialismen geldt dat tijdens
kantooruren zorgverleners en faciliteiten die benodigd zijn voor de acute
opvang en behandeling van patiënten, veelal aanwezig of binnen korte
tijd beschikbaar zijn. Tijdens ANW-uren is het aanbod lager. Toch zijn
tijdens ANW-uren specialisten en faciliteiten veelal binnen 15 tot 30
minuten na een telefonische oproep beschikbaar, met enige variatie
tussen specifieke patiëntengroepen en typen zorgverleners. Voor
patiënten met een acute gedragsstoornis zijn in een aantal locaties
zorgverleners pas na 30 minuten beschikbaar.
Bereikbaarheidsanalyse basis-SEH
De bereikbaarheidsanalyse wijst uit dat 99,8% van de inwoners van
Nederland binnen 45 minuten per ambulance naar één van de 91 SEH’s
met 24/7-uurs openstelling kan worden vervoerd. De mensen met een
langere reistijd wonen voornamelijk op de Nederlandse Waddeneilanden
(24.000), daarnaast in de gemeenten De Marne en Baarle-Nassau. In
vergelijking met de analyse in 2013 zijn dit evenveel inwoners, ondanks
het feit dat in 2013 uitgegaan werd van 94 SEH’s. De sluiting van de
drie SEH’s sinds 2013 heeft lokaal wel effect op de bereikbaarheid –
rond deze gesloten SEH’s is de reistijd toegenomen. Maar de
veranderingen vallen binnen de wettelijke normen.
De sluitingen hebben ook effect op het aantal gevoelige
ziekenhuislocaties. In totaal zijn er nu negen gevoelige ziekenhuizen. Als
op één van deze negen ziekenhuislocaties de SEH zou sluiten, zou het
aantal van 24.300 inwoners dat niet binnen 45 minuten naar een SEH
kan worden gebracht, stijgen. Ten opzichte van 2013 is er één locatie
bijgekomen, het Lucas-ziekenhuis in Winschoten. De reden dat het
ziekenhuis in Winschoten gevoelig is geworden, is dat de SEH in Delfzijl
is gesloten.
Pagina 56 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Bereikbaarheidsanalyse acute verloskunde
De bereikbaarheidsanalyse van de 84 ziekenhuislocaties met de
kenmerken van de specialistische functie acute verloskunde geeft
ongeveer dezelfde resultaten als de analyse van de basis-SEH’s. Ook
hier kan 99,8% van de inwoners van Nederland binnen 45 minuten per
ambulance naar een ziekenhuislocatie worden gebracht. In vergelijking
met de vorige analyse voor acute verloskunde voor het jaar in 2011 is er
één gevoelig ziekenhuis bijgekomen, het Isala ziekenhuis in Zwolle.
Ten opzichte van de analyse in 2011 zijn er drie verschillen, allen
gelegen in de input van het model. Belangrijkste verschil is het gebruik
van een ander rijtijdenmodel voor de spoedeisende ambulancezorg. Het
huidige model gaat uit van hogere gemiddelde snelheden. Het tweede
verschil ligt aan het feit dat in de huidige analyse enkele
ziekenhuislocaties worden meegenomen die 24/7-uurs verloskunde
bieden, zonder dat er een SEH aanwezig is. Een derde verschil is dat er
ten opzichte van 2011 enkele ziekenhuislocaties geen acute verloskunde
meer aanbieden.
4.2

Resultaten in perspectief
Vergelijking met eerdere inventarisaties
Eerdere inventarisaties en bereikbaarheidsanalyses voor de SEH’s zijn
uitgevoerd in 2003, 2006, 2008, 2011 en 2013. De vragenlijst van de
huidige inventarisatie is veel gedetailleerder dan die gebruikt werden in
de eerdere inventarisaties. Daardoor kon nagegaan worden of
ziekenhuizen over een combinatie van kenmerken beschikken die door
professionals beschouwd worden als voorwaarden voor het bieden van
goede spoedeisende hulp. Dit verduidelijkte het inzicht in het aanbod
van de SEH’s in Nederlandse ziekenhuizen.
Vergelijking met IGZ-onderzoek naar SEH’s
In 2010 en 2011 heeft IGZ 33 SEH’s bezocht, met als doel te toetsen of
SEH’s voldeden aan de normen die zijn opgesteld door de Werkgroep
Kwaliteitsindeling SEH (Commissie Breedveld) (IGZ, 2012). De IGZ
constateerde dat op één na bij alle SEH’s een arts werkzaam is die over
de vereiste competenties beschikt. Verder wees het IGZ-onderzoek uit
dat op deze SEH’s tijdens de openingstijden tenminste één SEHverpleegkundige aanwezig was. Nog niet alle SEH-verpleegkundigen
hadden een extra training voor de opvang van ernstig zieke kinderen
afgerond. Uit het IGZ-onderzoek bleek verder dat 94% van de SEH’s
werkafspraken hebben gemaakt met de ketenpartners (huisartsen,
HAP’s, ambulancediensten, SEH’s van naburige ziekenhuizen).
In paragraaf 3.1 is beschreven dat op alle SEH’s tijdens de
openingstijden een SEH-arts aanwezig was, of een arts met aanvullende
competenties om patiënten op het gebied van acute zorg te beoordelen
en behandelen. Tevens waren op alle SEH’s één of meer SEHverpleegkundigen aanwezig tijdens de openingsuren. Verder bleek dat
op het peilmoment in september 2014 één SEH niet beschikte over
verpleegkundigen met aanvullende training in de opvang van
traumapatiënten en vier SEH’s niet over verpleegkundigen met extra
training in de opvang van ernstig zieke kinderen. Volgens de toelichting
Pagina 57 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

van de ziekenhuizen worden ernstig zieke kinderen in die ziekenhuizen
(indien nodig) opgevangen op de afdeling kindergeneeskunde. Wat
betreft informatie-uitwisseling met ketenpartners, hebben wij alleen
voor de specialistische zorgfuncties nagevraagd of de ambulancedienst
en huisartsen op de hoogte zijn gesteld van de tijden waarop acute
gespecialiseerde zorg kan worden geboden. Alle ziekenhuizen gaven aan
dat dit is gebeurd voor vrijwel alle specialistische functies.
Vergelijking met IGZ-onderzoek naar geboortezorg
In het thematisch toezichtonderzoek naar de geboortezorg, stelde de
IGZ vast dat er in 2013 89 ziekenhuislocaties met een afdeling acute
verloskunde waren (IGZ, 2014). Volgens ‘Het resultaat telt 2013’ waren
er in 2013 in Nederland 87 ziekenhuislocaties waar bevallingen
plaatsvonden (IGZ, 2015). In ons onderzoek (peilmaand september
2014) gaven 87 ziekenhuislocaties aan dat zij 24/7 acute verloskunde
konden bieden. Op één ziekenhuislocatie wordt alleen overdag en ’s
avonds acute verloskunde aangeboden. De IGZ constateerde dat bij
sommige partijen in de verloskundige keten de ambulancezorg niet altijd
bekend was. In ons onderzoek stelden wij vast dat alle
ziekenhuislocaties die verloskundige zorg bieden, de ambulancedienst
tenminste op de hoogte hebben gesteld van de openingstijden. De IGZ
heeft in 2013 getoetst of er op afdelingen verloskunde voldoende
zorgverleners beschikbaar waren voor een verantwoorde begeleiding en
bewaking, met snelle beschikbaarheid van gynaecoloog, anesthesioloog,
kinderarts en OK-team in geval van een spoedsituatie. De IGZ
constateerde dat in de meeste ziekenhuizen de stroomlijning van de
zorg in de voorgaande periode verbeterd is. Wij zagen in ons onderzoek
dat op één ziekenhuislocatie niet altijd een klinisch verloskundige, een
a(n)ios gynaecologie of een gynaecoloog aanwezig is en dat in twee
ziekenhuizen geen anesthesiemedewerker binnen 30 minuten
beschikbaar is.
Vergelijking met IGZ-rapport ‘Het resultaat telt’
Volgens ‘Het resultaat telt 2013’ van de IGZ hebben 69 ziekenhuizen
aangegeven dat ze in 2013 AAA-operaties hebben verricht. Twee
ziekenhuizen bleken met twee andere ziekenhuizen een
samenwerkingsverband te hebben, waarbij in één geval de operaties op
één ziekenhuislocatie worden uitgevoerd. In ons vragenlijstonderzoek
zagen we dat op 64 ziekenhuislocaties AAA-operaties volgens de
richtlijnen kunnen worden uitgevoerd.
Vergelijking met knelpuntenrapportage over de acute GGZ
Uit onze inventarisatie kwam naar voren dat nog niet alle ziekenhuizen
die patiënten met een acute gedragsstoornis zeggen te kunnen
opvangen, over een geschikte ruimte beschikken om dergelijke
patiënten op te vangen. De tijdsduur van oproepen en aanwezig zijn van
een psychiater of SPV is op meerdere ziekenhuislocaties langer dan een
half uur. Deze bevindingen komen overeen met de door SiRM
geconstateerde knelpunten (Van der Erf et al., 2015). Partijen die
betrokken zijn voor de zorg voor deze patiënten gaven aan dat sommige
SEH’s ongeschikt zijn voor de opvang van deze patiëntengroep. De
wachttijd op de komst van de crisisdienst wordt vaak als lang ervaren.

Pagina 58 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

4.3

Reflectie op onderzoeksmethoden
Hanteren kenmerken voor indeling naar functionaliteit
Omdat een normenkader voor de functionaliteit van de SEH’s ontbrak is
een indeling op kenmerken gehanteerd. Voor de basisfunctie en voor
acute verloskunde is gekeken of een ziekenhuislocatie de functionaliteit
heeft. In een aantal gevallen was de functionaliteit niet op de SEH
aanwezig maar wel op (een klinische afdeling van) de ziekenhuislocatie.
Voor de overige vijf specialistische functies is in de overzichten
uitgegaan van de aanwezigheid van een 24/7-uurs SEH. Het is mogelijk
dat we locaties hebben gemist omdat deze geen SEH hebben maar wel
de specialistische functie bieden. In een volgende inventarisatie moet
hiermee rekening gehouden worden.
Gebruik van een vragenlijst als onderzoeksmethode
Het gebruik van een vragenlijst als instrument voor de inventarisatie
heeft geresulteerd in een gedetailleerd beeld van de functionaliteit van
de SEH’s in Nederland. Het aantal vragen en de inhoud van de vragen
zijn afgestemd op het doel om de functionaliteit in beeld te brengen. In
vergelijking met de eerdere inventarisaties door het RIVM schetst de
huidige inventarisatie een genuanceerder beeld van de functionaliteit. In
de praktijk bleken er wel situaties te zijn die volgens de respondenten
niet goed waren uit te drukken in de geboden antwoordcategorieën. Zo
maakten ziekenhuizen bij sommige vragen onderscheid tussen acute en
electieve behandelingen, wilde men aangeven dat bepaalde
competenties niet op de SEH beschikbaar waren maar wel elders in het
ziekenhuis en had men behoefte om bij sommige patiëntengroepen
onderscheid te maken in verschillende typen behandeling. Meerdere
ziekenhuizen lichtten de antwoorden op bepaalde vragen dan ook toe. In
de toekomst zou bij het opstellen van de vragenlijst met deze punten
rekening gehouden moeten worden.
Hoewel alle ziekenhuizen in Nederland de vragenlijst ingevuld
geretourneerd hebben, waren niet alle vragen beantwoord. Daardoor
was soms niet goed te interpreteren of beantwoording vergeten was of
dat een functie of faciliteit niet beschikbaar was. Als het vragen betrof
over de basisfunctionaliteit en acute verloskunde, is telefonisch of per email de vraag nogmaals gesteld. Dat is ook gebeurd als een antwoord
als niet-plausibel of tegenstrijdig werd beoordeeld.
Of de inventarisatie met behulp van een vragenlijst tot valide resultaten
heeft geleid, is niet nader onderzocht. Er wordt vanuit gegaan dat de
Raden van Bestuur er voor gezorgd hebben dat de vragenlijsten naar
waarheid zijn ingevuld. Verschillende elementen in de vragenlijst laten
echter ruimte voor interpretatieverschillen. Dat geldt zowel voor de
vragen of patiënten ‘volgens de richtlijnen kunnen worden behandeld’,
voor de vragen over de beschikbaarheid van medisch personeel, als voor
de vragen over de benodigde tijd waarbinnen zorgverleners
‘redelijkerwijs aan het bed van de patiënt zijn om een medische
behandeling te verrichten’. Uit de analyse van de antwoorden blijkt dat
in een aantal gevallen ‘behandelen volgens de richtlijn’ geïnterpreteerd
is als opvang en stabilisatie, terwijl in andere gevallen is uitgegaan van
opvang, stabilisatie en interventie. Beantwoording van de vragen over
de beschikbaarheid van zorgverleners vraagt om gedetailleerde kennis
Pagina 59 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

van dienstroosters en goede inschatting van tijdsintervallen tussen
melding en aanwezigheid van zorgverleners. Bij voorkeur zou hiervoor
gebruik gemaakt zijn van bestaande tijdsregistraties op SEH’s (en
andere afdelingen), maar dat is (nog) niet mogelijk. Een alternatief zou
zijn om enige tijd de gang van zaken op een SEH te observeren, of om
SEH’s te vragen een meting gedurende enkele weken te organiseren.
Ons onderzoek liet geen ruimte voor de extra inspanningen die daarvoor
nodig zijn.
Papieren of digitale vragenlijst
De inventarisatie is uitgevoerd met behulp van een papieren vragenlijst.
Dat had als voordeel, boven een digitale vragenlijst, dat respondenten
gelijk een compleet overzicht hadden van alle vragen, gemakkelijk
konden terugbladeren, de vragenlijst konden doorgeven of –sturen naar
een collega, en deze niet per se achter een computer hoefden in te
vullen. Een digitale vragenlijst heeft echter als voordeel dat
respondenten systematisch door de hele vragenlijst worden
meegenomen en dat collega’s een onderdeel kunnen invullen,
bijvoorbeeld wanneer iedereen zelf kan inloggen. Een papieren
vragenlijst heeft ook als nadeel dat het coderen en invoeren van de
antwoorden door de onderzoekers arbeidsintensief en foutgevoelig is. Bij
een volgende inventarisatie is een digitale (web-)versie te verkiezen.
Administratieve lasten bij het afnemen van een vragenlijst
Door een aantal ziekenhuizen is de inventarisatie als administratieve last
ervaren. Zij noemden dat dezelfde informatie al meerdere malen aan
verschillende organisaties (IGZ, verzekeraars) was opgegeven. Deze
organisaties hebben elk hun eigen doel met de gegevensverzameling.
De door hen verzamelde informatie was echter niet volledig beschikbaar
bij het RIVM en onvoldoende om bereikbaarheidsanalyses van de basisSEH en acute verloskunde uit te voeren, inzicht te krijgen in de
beschikbaarheid van andere specialistische zorgfuncties en inzicht te
krijgen in de samenwerkingsvorm van SEH’s met HAP’s. Mogelijk dat in
de toekomst samengewerkt kan worden om inventarisaties van
meerdere partijen samen te voegen.
4.4

Conclusies en aanbevelingen
Dit is de eerste keer dat bereikbaarheidsanalyses zijn gebaseerd op de
resultaten van een uitgebreide inventarisatie van de functionaliteit van
SEH’s en acute verloskunde. Dat heeft de betrouwbaarheid van de
resultaten van de bereikbaarheidsanalyses verbeterd. Hieronder volgen
enkele conclusies bij de bevindingen uit de inventarisatie.
SEH’s die niet voldeden aan de kenmerken van de basisfunctie
Wij vonden dat vier SEH’s niet beschikten over verpleegkundigen met
extra training in de opvang van ernstig zieke kinderen. Volgens
toelichtingen van de ziekenhuizen worden ernstig zieke kinderen (indien
nodig) opgevangen op de afdeling kindergeneeskunde. Daar zijn 24/7
verpleegkundigen werkzaam die extra training in de opvang van ernstig
zieke kinderen hebben gevolgd. Strikt genomen beschikken de vier
SEH’s niet over alle gehanteerde kenmerken van een basis-SEH. De
Pagina 60 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

ziekenhuislocatie als geheel wel. Of een gescheiden patiëntenstroom
voor kinderen en volwassenen een goede of minder gewenste situatie is,
is ter beoordeling aan de relevante partijen. Eén ingang voor alle
patiënten met acute problematiek schept voor de ambulancedienst,
patiënten zelf en/of hun begeleiders helderheid over de plaats waar zij
moeten zijn. Daar tegenover staat dat er op een klinische afdeling
wellicht betere mogelijkheden zijn om kinderen te observeren of te
behandelen. In ons onderzoek hebben wij geen onderscheid gemaakt
naar de plaats in het ziekenhuis waar ernstig zieke kinderen behandeld
kunnen worden en wij hebben deze ziekenhuislocaties als basis-SEH
meegenomen. Bij een toekomstige inventarisatie en indeling naar
zorgfuncties is het van belang na te gaan wat hierover in de in
ontwikkeling zijnde zorgstandaard voor de acute zorg is beschreven.
SEH’s die acute verloskunde aanboden, maar niet beschikten over alle
kenmerken ervan
Uit onze inventarisatie bleek dat er één ziekenhuislocatie was waar wel
acute verloskunde werd aangeboden, maar waar geen obstetrisch
professional aanwezig was. Er bleek wel een O&G verpleegkundige
aanwezig te zijn, en de gynaecoloog kon binnen 15 minuten na
telefonische oproep beschikbaar zijn. Op drie ziekenhuislocaties was
geen anesthesiemedewerker beschikbaar, waardoor het
anesthesiologisch team niet compleet was. April 2015 bleek dat op één
van deze locaties sinds de inventarisatie in september 2014 de situatie
veranderd was en te allen tijde het anesthesiologisch team binnen 10
minuten beschikbaar is. Daarmee kwam het aantal ziekenhuislocaties
dat wel acute verloskunde aanbiedt maar niet aan al de kenmerken
voldoet, op drie.
SEH-artsen
Volgens de IGZ dienen alle ziekenhuizen er naar te streven tenminste
één KNMG-geregistreerde SEH-arts beschikbaar te hebben voor hun SEH
(IGZ, 2012). Ons onderzoek wees uit dat op 68 van de SEH’s met 24/7
openingstijden ten minste één SEH-arts in dienst is en dat op 16 van de
SEH’s deze 24/7 aanwezig is. Op 23 van de SEH’s met 24/7
openingstijden is geen SEH-arts werkzaam. Uit de toelichtingen van de
ziekenhuizen blijkt dat het aantal SEH-artsen werkzaam op de SEH’s
toeneemt. Blijkbaar komen ziekenhuizen tegemoet aan de wensen van
de IGZ.
Resultaten bereikbaarheidsanalyses in het licht van regionale
ontwikkelingen
De gevoelige ziekenhuizen liggen alle in een krimp- of anticipeerregio2.
In deze regio’s neemt de bevolking af en verandert de samenstelling van
de bevolking. Dit kan er toe leiden dat de vraag naar ziekenhuiszorg en
SEH-zorg daalt of verandert. Door deze ontwikkelingen is de kans op het
sluiten van (bepaalde afdelingen van) ziekenhuizen in deze regio’s,
groter dan in regio’s met een groeiende bevolking. Daarnaast kan het
voor ziekenhuizen in deze regio’s lastig zijn competent personeel te
behouden of aan te trekken. De bereikbaarheid van de spoedeisende
2

een regio met een geprognosticeerde huishoudensdaling, respectievelijk bevolkingsdaling van ten minste 2,5
procent in 2040

Pagina 61 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

zorg in deze regio’s is daarom een aandachtspunt. Door slimme
maatregelen en inzet door alle partijen (gemeenten, provincie,
verzekeraars, ziekenhuizen) moet voorkomen worden dat de
bereikbaarheid van acute ziekenhuiszorg in krimpregio’s achteruitgaat
(VWS, 2015).
Criteria voor functionaliteit van de SEH’s staan nog niet vast
De criteria voor het vaststellen van de functionaliteit van de SEH zijn
nog in ontwikkeling. Daarom zijn voor deze inventarisatie kenmerken
van een basis-SEH gehanteerd die zijn opgesteld door de Werkgroep
Kwaliteitsindeling SEH uit 2009. De kenmerken die deze werkgroep
heeft geformuleerd, waren echter nog geen harde criteria. Voor de
verloskunde is voornamelijk gebruik gemaakt van het Toetsingskader
Geboortezorg (2013) en voor de andere specialistische zorgfuncties van
diverse richtlijnen, adviezen, standpunten en onderzoeken.
Inmiddels is het veld, op initiatief van Zorginstituut Nederland,
begonnen met het opstellen van een kwaliteitskader en
kwaliteitsstandaarden voor de acute zorg. Het College Perinatale Zorg
werkt hieraan voor de acute verloskunde. Naar verwachting komen
daardoor op niet al te lange termijn goed omschreven criteria
beschikbaar, op basis waarvan het RIVM de vragenlijst kan aanpassen
en de indeling naar basis en specialistische zorgfuncties kan maken.
Toekomstige inventarisaties
De vragenlijst kan verder worden ontwikkeld en op punten worden
verbeterd om de functies en beschikbaarheid van zorgverleners en
faciliteiten beter uit te vragen. Een volgende inventarisatie zou moeten
voortbouwen op de inventarisatie uit 2014. Dat wil zeggen dat de
vragenlijst niet helemaal opnieuw moet worden ingevuld, maar dat
alleen mutaties ten opzichte van het vorige peilmoment worden
uitgevraagd. Een toekomstige inventarisatie zou digitaal moeten
plaatsvinden. Op die manier worden de administratieve lasten voor de
ziekenhuizen relatief laag gehouden en kan de informatie die al
verstrekt is ten volle worden benut. Voor een doelmatige
gegevensverzameling zouden VWS, IGZ en wellicht ook Zorginstituut
Nederland en de veldpartijen betrokken kunnen worden.
De minister heeft gevraagd aan het RIVM jaarlijks de beschikbaarheid
van basis-SEH’s, profiel-SEH’s (voor complexere acute zorg) en HAP’s in
beeld te brengen, en om jaarlijks een bereikbaarheidsanalyse uit te
voeren, zodat er altijd een actueel overzicht is van de SEH-functies in
Nederland en de bereikbaarheid ervan (VWS, 2013; 2015). Recente
bereikbaarheidsanalyses voor de SEH zijn uitgevoerd in 2011, 2013 en
nu in 2014. Een periodiciteit van (minstens) twee jaar lijkt van belang,
omdat er regelmatig fusies van ziekenhuislocaties plaatsvinden (met
soms opheffing van SEH’s) en sluiting van ziekenhuizen of SEH’s (al dan
niet als gevolg van een fusie). Ook in de toekomst zal de concentratie
van (hoog)complexe zorg waarschijnlijk verder gaan.

Pagina 62 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Literatuur

Engelsen B den, Abeln H, Wees M van der. De brede betekenis van
acute zorg. In opdracht van de Nederlandse Vereniging van
Ziekenhuizen. Amersfoort: Twijnstra Gudde, augustus, 2013.
Gezondheidsraad. De basis moet goed! Kwaliteit bij een Basis
Spoedeisende Hulp binnen een regionaal netwerk. Den Haag:
Gezondheidsraad, februari 2012.
Groot MH de, Glind G van de (red.). Multidisciplinaire richtlijn
diagnostiek en behandeling van suïcidaal gedrag. Opgesteld onder
verantwoordelijkheid van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie
(NVvP), Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) en
Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN). Utrecht: Trimbosinstituut, 2012.
Handhavingskader IGZ: zie IGZ, 2012.
InEen. Benchmarkbulletin Huisartsenposten 2013. Versie 1.0. InEen:
Utrecht, augustus 2014.
Inspectie voor de Gezondheidszorg. Ziekenhuizen goed op weg met
implementatie normen voor spoedeisende hulp. Kwaliteitssysteem nog
niet volledig op orde. Utrecht: IGZ, januari 2012.
Inspectie voor de Gezondheidszorg. Toetsingskader
Thematoezichtonderzoek Geboortezorg. 2013.
Inspectie voor de Gezondheidszorg. Mogelijkheden voor verbetering
geboortezorg nog onvolledig benut. Samenvattend eindrapport van het
inspectieonderzoek naar de invoering van het Advies van de Stuurgroep
Zwangerschap en Geboorte. Den Haag: IGZ, 2014.
Inspectie voor de Gezondheidszorg. Het resultaat telt Ziekenhuizen
2012. Den Haag: IGZ, 2014.
Inspectie voor de Gezondheidszorg. Het resultaat telt Ziekenhuizen
2013. Den Haag: IGZ, 2015.
IQ Health Care in samenwerking met Vereniging Huisartsenposten
Nederland (VHN). Samenwerking huisartsenposten en spoedeisende
hulp (SEH). Inventarisatie van huidige situatie. Juli 2010.
Kolh P, Windecker S (chairs). 2014 ESC/EACTS Guidelines on myocardial
revascularization. Eur Heart J 2014;35(46):2541-619.
Kommer GJ, Zwakhals, SLN. Modellen referentiekader ambulancezorg.
RIVM rapport 270412002. Bilthoven, 2013.
Landelijke Vereniging van Traumacentra. Regionale landkaart.
Inventarisatie kwaliteitsindeling SEH ROAZ-en 2010. December 2010.
Pagina 63 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Kamerbrief. Reactie
rapporten acute zorg en verloskunde. Kenmerk CZ/TSZ-3106339. Den
Haag: Ministerie van VWS, 1 maart 2012.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Overzicht
vergunningen in het kader van de Wet bijzondere medische
verrichtingen (Wbmv). Den Haag: Ministerie van VWS, 20-02-2013.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Kamerbrief. Analyse
gevoelige ziekenhuizen 2013. Kenmerk 147395-109453-CZ. Den Haag:
Ministerie van VWS, 20 september 2013.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Overzicht
vergunningen in het kader van de Wet bijzondere medische
verrichtingen (Wbmv). Den Haag: Ministerie van VWS, 12-12-2014.
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kwaliteit-van-dezorg/documenten-en-publicaties/vergunningen/2013/02/20/overzichtvergunningen-in-het-kader-van-de-wet-bijzondere-medischeverrichtingen-wbmv.html.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Kamerbrief. Curatieve
zorg in krimpregio’s. Kenmerk 728266-133506-CZ. Den Haag: Ministerie
van VWS, 6 maart-2015.
Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra. Acute zorg. Een
beschrijving van het niet te plannen deel van de ziekenhuiszorg.
Utrecht: NFU, 2012.
Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (NVVC). Richtlijn voor de
Structuur en Organisatie van de Coronary Care Unit en de Eerste Hart
Hulp in Nederland. Utrecht: NVVC, 2013.
Nederlandse Vereniging voor Neurologie (NVN). Richtlijn Diagnostiek,
behandeling en zorg voor patiënten met een beroerte. Utrecht:
NVN/CBO, 2008.
Nederlandse Vereniging voor Neurologie, Nederlandse Vereniging voor
Neurochirurgie, Nederlandse Vereniging voor Radiologie. Richtlijn
diagnostiek en behandeling van een subarachnoïdale bloeding ten
gevolge van een gebarsten cerebraal aneurysma. Utrecht, 2013.
Nederlandse Vereniging van Intensive Care (NVIC). Identificatie van de
vitaal bedreigde patiënt. Utrecht: NVIC, 2005.
Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie (NVA), Nederlandse
Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Richtlijn
Medicamenteuze pijnbehandeling tijdens de bevalling. Utrecht:
NVA/NVOG, 2008.
Nederlandse Vereniging van Intensive Care (NVIC). Herziene richtlijn
analgesie en sedatie voor volwassen patiënten op de intensive care.
Utrecht: NVIC, 2013.
Pagina 64 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie. Richtlijn Organisatie en
werkwijze op intensive care-afdelingen voor volwassenen in Nederland.
Alphen aan den Rijn: Van Zuiden Communications B.V., 2006.
Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (NVVC). Richtlijn voor de
structuur en organisatie van de Coronary Care Unit en de Eerste Hart
Hulp in Nederland. Utrecht: NVVC, 2011.
Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). Nota
“Praktijknormen Klinische Verloskunde”. Utrecht, NVOG, 2009.
Nederlandse Vereniging van SEH-artsen (NVSHA). Standpunten NVSHA
over spoedeisende geneeskunde. 2014.
Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK). Nota verwijzing
naar een perinatologisch centrum. Utrecht: NVK, 2007.
Nederlandse Vereniging Spoedeisende Hulp Verpleegkundigen (NVSHV).
NVSHV Accreditatiesysteem. Bij- en Nascholingsprogramma’s.
Onderdeel van het kwaliteitsregister van de NVSHV (NVSHV
Kwaliteitscriteria). 2013.
NVZ en de NVOG, in afstemming met de KNOV, NVK en NVA. Bijlage bij
de brief van minister Schippers aan de Kamer. Definities 24/7 acute
verloskunde en andere normen voor de ziekenhuizen uit het advies van
de Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte. 9 juni 2011.
Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (NVVH). Richtlijn Diagnostiek
en behandeling van het aneurysma van de abdominale aorta. Utrecht:
NVVH, 2009.
Nederlandse Vereniging voor Vaatchirurgie (NVvV). Een expertrapport
voor doelmatig gebruik. Document aorta (hoog)complexe aneurysmata,
versie 6.2. Utrecht: NVvV, 2014.
Nederlandse Vereniging voor Vaatchirurgie (NVvV). Normering
Chirurgische Behandelingen 4.0. Utrecht: NVvV, 2014.
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen. Acute zorg. Er zit meer aan
vast dan u denkt. September, 2013.
RIVM. Analyse gevoelige ziekenhuizen met SEH. Bilthoven: RIVM,
september 2003. Briefrapport met kenmerk 116/03 VTV LZ.
RIVM. Analyse gevoelige ziekenhuizen met SEH. Bilthoven: RIVM,
augustus 2006. Briefrapport met kenmerk 185/06 VTV LZ.
RIVM. Berekening gevoelige ziekenhuizen. Bilthoven: RIVM, april 2008.
RIVM rapport 270142001.
RIVM. Analyse gevoelige ziekenhuizen 2011. Bilthoven: RIVM, 10 juni
2011. Brief met kenmerk 075/2011 cVTV/HvO/GK/lb.

Pagina 65 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

RIVM. Analyse gevoelige ziekenhuizen 2013. Bilthoven: RIVM, 26 juli
2013. Brief met kenmerk 0098/2013 VPZ JS/GJK.
Rooijmans D, Ikkersheim D. Praktijktoets Spoed Eisende Hulp. Bijlage
bij rapport ‘Spoedeisende Hulp: Vanuit een stevige basis’. Breukelen:
Plexus, oktober 2009.
Schrijvers AJP. Spoedposten ja of nee? (aflevering 1: de definitie).
Public Health Nieuwsbrief 349, 31 mei 2009.
http://guusschrijvers.nl/nieuwsbrief/?dl_page=11. Geraadpleegd
november 2014.
Stichting Perinatale Registratie Nederland (PRN). Perinatale Zorg in
Nederland 2013. Utrecht: Stichting PRN, 2014.
Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte. Een goed begin. Veilige zorg
rond zwangerschap en geboorte. Utrecht, december 2009.
Van der Erf S, Boonzaaijer G, Heida JP. Acute geestelijke
gezondheidszorg. Knelpunten en verbetervoorstellen in de keten. Den
Haag: SiRM, 2015.
Vermue N, Giesen P, Huibers L. Samenwerking tussen huisartsenposten
en spoedeisende hulp: huidige situatie en toekomstplannen van
huisartsenposten in Nederland. Nijmegen: IQ Healthcare, 2007.
Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH. Spoedeisende hulp: vanuit een
stevige basis. Eindrapport werkgroep Kwaliteitsindeling Spoedeisende
Hulp. Oktober 2009.
Werkgroep Zorgstandaard CVA/TIA. Zorgstandaard CVA/TIA. Maastricht,
november 2012.
Wijns W, Kolh P (chairs). Guidelines on myocardial revascularization. Eur
Heart J 2010; 31(20):2501-55.
Zorgverzekeraars Nederland (ZN). Kwaliteitsvisie Spoedeisende zorg.
Hoofdrapport en bijlagen. Zeist: februari 2013.
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) Overzicht correspondentie met
wetenschappelijke verenigingen. Bijlage bij Kwaliteitsvisie Spoedeisende
zorg. Zeist: februari 2013.
Zuiderent-Jerak T, Postma J. De kwaliteit van Spoedzorg; naar een visie
op goede zorg op en rond de SEH. Rotterdam: Erasmus Universiteit,
instituut Beleid & Management Gezondheidszorg, 2013.

Pagina 66 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Dankwoord

De auteurs bedanken de twee SEH-medewerkers die als referenten de
vragenlijst hebben beoordeeld en de vijf ziekenhuizen die in de pilot
hebben meegewerkt. De projectondersteuners Tobias van Vuuren en
Petra Hoogerhuis worden bedankt voor hun inzet bij het verwerken van
de vragenlijsten. Onze collega’s Laurens Zwakhals, Anita Suijkerbuijk en
Eline de Vries zijn wij erkentelijk voor het refereren van het rapport. Tot
slot zijn wij dank verschuldigd aan de ziekenhuizen die hun
medewerking aan het onderzoek hebben gegeven en hebben
bijgedragen aan de 100% respons op de inventarisatie.

Pagina 67 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Pagina 68 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Bijlage 1: Lijst met ziekenhuislocaties

Tabel B-1 geeft een overzicht van de ziekenhuislocaties met een SEH,
specialistische functie acute verloskunde en of de SEH een samenwerking heeft
met een HAP volgens de in dit onderzoek gehanteerde kenmerken (colocatie,
gezamenlijke ingang, zelfverwijzers naar gezamenlijk loket of HAP en afspraken
rondom diagnostiek en behandeling).

1

tussen SEH en HAP

Samenwerking

verloskunde

functie acute

Specialistische

Medisch Centrum Alkmaar

Dag/avond-SEH

Ziekenhuis

Alkmaar

Dag-SEH

Plaatsnaam

24/7-uurs SEH

Tabel B-1: Ziekenhuizen met een SEH, acute verloskunde en met samenwerking
tussen SEH en HAP.

1

Almelo

Ziekenhuisgroep Twente Almelo

1

1

1

Almere

Flevoziekenhuis

1

1

1

Amersfoort

Meander Medisch Centrum

1

1

1

Amersfoort
Amstelveen

Ziekenhuis Amstelland

1

1

Amsterdam

BovenIJ Ziekenhuis

1

1

Amsterdam

Onze Lieve Vrouwe Gasthuis

1

1

1

Oosterpark
Amsterdam

Slotervaartziekenhuis

1

1

Amsterdam

St. Lucas Andreas Ziekenhuis

1

1

Amsterdam

VU Medisch Centrum

1

1

Amsterdam

Academisch Medisch Centrum

1

1

Apeldoorn

Gelre Ziekenhuizen Apeldoorn

1

1

Arnhem

Rijnstate Ziekenhuis Rijnstate

1

1

1

Zuidoost
1

Assen

Wilhelmina Ziekenhuis Assen

1

1

Bergen Op Zoom

Stichting Ziekenhuis Lievensberg

1

1

1

Beugen

Maasziekenhuis Pantein

1

1

1

Beverwijk

Rode Kruis Ziekenhuis Beverwijk

1

1

Blaricum

Tergooiziekenhuizen Gooi-Noord

1

1

Breda

Amphia Ziekenhuis Langendijk

1

Breda

Amphia Ziekenhuis Molengracht

1

Capelle a/d IJssel

IJsselland Ziekenhuis

1

1

Delft

Stichting Reinier Haga Groep

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

Reinier de Graaf Gasthuis
Den Helder

Gemini Ziekenhuis Gemini
Ziekenhuis

Deventer

Stichting Deventer
Ziekenhuisgroep Rielerenk

Dirksland

Stichting het Van Weel-Bethesda
Dirksland

Doetinchem

Slingeland Ziekenhuis

Pagina 69 van 88

Dordrecht

Albert Schweitzer Ziekenhuis

1

1

tussen SEH en HAP

Samenwerking

verloskunde

functie acute

Specialistische

Dag/avond-SEH

Ziekenhuis

Dag-SEH

Plaatsnaam

24/7-uurs SEH

RIVM Briefrapport 2015-0077

1

Dordwijk
Drachten

Nij Smellinghe

1

1

Ede

Ziekenhuis De Gelderse Vallei Ede

1

1

Eindhoven

Catharina Ziekenhuis

1

1

1

Emmen

Leveste Scheperziekenhuis

1

1

1

Enschede

Medisch Spectrum Twente

1

1

Geldrop

St. Anna Ziekenhuis

1

1

Goes

Admiraal De Ruyter Ziekenhuis

1

1

1

1

1

1

Haaksbergerstraat

Goes
Gorinchem

Rivas Zorggroep
Beatrixziekenhuis

Gouda

Groene Hart Ziekenhuis
Bleulandlocatie

Groningen

Martini Ziekenhuis van Swieten

1

1

Groningen

Universitair Medisch Centrum

1

1

Haarlem

Kennemer Gasthuis Noord

Haarlem

Kennemer Gasthuis Zuid

1

1

Hardenberg

Saxenburgh Groep Ziekenhuis

1

1

Groningen
1

1
1

Röpcke Zweers*
Harderwijk

Ziekenhuis St. Jansdal

1

1

Heerenveen

De Tjongerschans Heerenveen

1

1

1

Heerlen

Atrium Medisch Centrum Heerlen

1

Helmond

Elkerliek Ziekenhuis Helmond

1

1

1

Hengelo (Ov)

Ziekenhuisgroep Twente Hengelo

1

1

Hilversum

Tergooiziekenhuizen Hilversum

1

Hoofddorp

Spaarne Ziekenhuis Hoofddorp

1

1

Hoogeveen

Ziekenhuis Bethesda Hoogeveen

1

1

Hoorn (Nh)

Westfries Gasthuis

1

1

Leeuwarden

Zorggroep Noorderbreedte MCL

1

1

Leiden

Diaconessenhuis Leiden

Leiden

Leids Universitair Medisch

1

1
1

1

1

Centrum
Leiderdorp

Rijnland Ziekenhuis Leiderdorp

1

Leidschendam

Medisch Centrum Haaglanden

1

1

Antoniushove
Lelystad

IJsselmeer Ziekenhuizen

1

1

1

1

Zuiderzeeziekenhuis
Maastricht

Academisch Ziekenhuis
Maastricht

Meppel

Zorgcombinatie Noorderborg
Diaconessenhuis Meppel

Pagina 70 van 88

1

1

Nieuwegein

St. Antonius Ziekenhuis

1

tussen SEH en HAP

Samenwerking

verloskunde

functie acute

Specialistische

Dag/avond-SEH

Ziekenhuis

Dag-SEH

Plaatsnaam

24/7-uurs SEH

RIVM Briefrapport 2015-0077

1

Nieuwegein
Nijmegen

Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis

1

1

Nijmegen

Universitair Medisch Centrum St.

1

1

1

Radboud
Purmerend

Waterlandziekenhuis

1

1

Roermond

Laurentius Ziekenhuis

1

1

Roosendaal

Franciscus Ziekenhuis

1

1

Rotterdam

Erasmus Medisch Centrum

1

1

Rotterdam

Havenziekenhuis

1
1

1

Rotterdam

Ikazia Ziekenhuis

1

1

Rotterdam

Maasstad Ziekenhuis

1

1

Rotterdam

Sint Franciscus Gasthuis

1

1

Schiedam

Vlietland Ziekenhuis Schiedam

1

1

's-Gravenhage

Medisch Centrum Haaglanden

1

1

1

1

1

1

Westeinde
's-Gravenhage

Stichting Bronovo-Nebo
Ziekenhuis Bronovo

's-Gravenhage

Stichting Reinier Haga Groep
HagaZiekenhuis Juliana

's-Gravenhage

Stichting Reinier Haga Groep

1

1

HagaZiekenhuis Leyenburg
's-Hertogenbosch

Jeroen Bosch Ziekenhuis 's-

1

1

1

1
1

Hertogenbosch
Sittard-Geleen

Orbis Medisch en Zorgconcern
Maaslandziekenhuis

Sneek

Antonius Ziekenhuis Sneek

1

Stadskanaal

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal

1

Ziekenhuis Zeeuws-Vlaanderen

1

1

1

1

1

1

Terneuzen

De Honte
Tiel

Ziekenhuis Rivierenland

Tilburg

St. Elisabeth Ziekenhuis

1

1

Tilburg

TweeSteden ziekenhuis Tilburg

1

1

Uden

Ziekenhuis Bernhoven Uden

1

1

Utrecht

Diakonessenhuis Utrecht

1

1

Utrecht

St. Antonius Ziekenhuis Utrecht

1

Universitair Medisch Centrum

1

Utrecht

1

Utrecht
Utrecht

Universitair Medisch Centrum

1

Utrecht Wilhelmina
Kinderziekenhuis
Veldhoven

Máxima Medisch Centrum

1

1

1

1

Veldhoven
Venlo

VieCuri Medisch Centrum Venlo

Pagina 71 van 88

Weert

St. Jans Gasthuis

1

1

Winschoten

Ommelander Ziekenhuisgroep

1

1

tussen SEH en HAP

Ziekenhuis

Samenwerking

Plaatsnaam

verloskunde

functie acute

Specialistische

Dag/avond-SEH

Dag-SEH

24/7-uurs SEH

RIVM Briefrapport 2015-0077

Lucas Ziekenhuis
Winterswijk

Streekziekenhuis Koningin Beatrix

1

1

Woerden

Zuwe Hofpoort Ziekenhuis

1

1

Zaandam

Zaans Medisch Centrum

1

Zoetermeer

't Lange Land Ziekenhuis

1

1

Zutphen

Gelre Ziekenhuizen Zutphen

1

1

Zwijndrecht

Albert Schweitzer Ziekenhuis

1

1

Zwijndrecht
Zwolle

Pagina 72 van 88

Isala Klinieken Sophia

1

1

1

RIVM Briefrapport 2015-0077

Bijlage 2: Uitgevraagde kenmerken van een SEH

Deze bijlage geeft de kenmerken die gehanteerd zijn bij de indeling van
de SEH’s naar basis-functionaliteit en de overige specialistische functies
en de samenwerking met de HAP’s. In deze uitwerking worden de
begrippen aanwezig en beschikbaar gehanteerd. De definities zijn
gebaseerd op het Handhavingskader van de Inspectie (IGZ, 2012) en
zijn voor dit rapport verder geconcretiseerd.
Aanwezigheid: onder aanwezigheid van een zorgverlener wordt verstaan
dat de betreffende zorgverlener binnen maximaal 5 minuten na
binnenbrengen van de patiënt op de SEH aan het bed van de patiënt
aanwezig kan zijn om de benodigde medische handelingen te
verrichten. Met de aanwezigheid van een functie, zoals
beeldvormende diagnostiek, wordt verstaan dat deze functie binnen
maximaal 5 minuten na binnenbrengen van de patiënt op de SEH
opgestart kan worden.
Beschikbaarheid: onder de beschikbaarheid van een zorgverlener wordt
bedoeld dat deze binnen een ‘redelijke’ tijd na telefonische oproep
aanwezig is aan het bed van de patiënt om de benodigde medische
handelingen te verrichten. Met de beschikbaarheid van een functie,
zoals diagnostiek in een laboratorium, wordt verstaan dat deze
functie binnen een (voor het functioneren van de SEH) ‘redelijke’ tijd
na aanvraag door de dienstdoende arts opgestart kan worden.
Indien in de vragenlijst naar beschikbaarheid is gevraagd, is steeds
gevraagd na hoeveel minuten de zorgverlener of faciliteit beschikbaar is.

Pagina 73 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Basisfunctie SEH
De vragenlijst inventariseert de functionaliteit van de SEH’s op basis van
een aantal kenmerken. Deze kenmerken zijn geformuleerd op basis van
recente onderzoeken, adviezen en standpunten. In deze bijlage zijn de
uitgevraagde kenmerken weergegeven, met steeds een toelichting over
de herkomst van het kenmerk.
1. Spoedeisende hulpafdeling die voldoet aan de volgende beschrijving:
Een spoedeisende hulpafdeling (SEH) is een gespecialiseerde
afdeling van een ziekenhuis die erop gericht is medische en
verpleegkundige zorg te verlenen aan patiënten van alle leeftijden
met acute aandoeningen. Kenmerkend is dat op een SEH een breed
scala aan traumatologische, niet-traumatologische en/of
psychosociale aandoeningen of gezondheidsklachten wordt
gepresenteerd, met een zekere mate van urgentie en complexiteit.
Het gaat zowel om laag- als hoog complexe zorgvragen. Patiënten
komen een SEH binnen via een ambulance, huisarts, een ander
ziekenhuis of zorginstelling, een polikliniek of als zelfverwijzer.
Belangrijke functies van een SEH zijn triage (dynamisch proces
waarin de urgentie wordt bepaald én het vervolgtraject wordt
aangegeven) en stabilisatie van ABCD-instabiele patiënten. Een SEH
werkt volgens standaarden, richtlijnen en protocollen. Het is niet
vereist dat de SEH 24/7 open is.
Deze definitie is gebaseerd op beschrijvingen in verschillende
rapporten (Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH, 2009;
Gezondheidsraad, 2012; Engelsen, 2013). Deze definitie is nog vrij
algemeen geformuleerd, nadere uitwerking van specifieke
kenmerken van een SEH vindt hierna plaats.
2. De SEH-afdeling is 24 uur per dag, 7 dagen in de week geopend.
Een groot deel van de SEH’s zal de SEH-functie 24/7 bieden, een
ander deel biedt dit slechts een deel van de week en/of dag. Voor de
bereikbaarheidsanalyse is het van belang te weten welke
ziekenhuizen de SEH-functie 24/7 bieden. In voorgaande
bereikbaarheidsanalyses werd berekend voor hoeveel mensen de
bereikbaarheid van een SEH in gevaar kan komen, uitgaande van
een 24/7 openstelling. In een situatie waarin elke SEH 24/7 geopend
is, is er een hoge mate van duidelijkheid, zowel voor patiënten,
ambulante zorgverleners (huisartsen, thuiszorg e.d.),
ambulancevoorziening als andere instellingen in de regio. Het
standpunt van de Nederlandse Vereniging van SEH-artsen (NVSHA,
2014) is ook dat een SEH 24/7 geopend is. Toch wordt in relevante
andere rapporten niet de eis gesteld dat een SEH 24/7 geopend is
(Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH, 2009; Handhavingskader van de
Inspectie, 2012). De Gezondheidsraad (2012) vermeldt expliciet dat
het niet nodig is dat een basis-SEH ’s nachts open is, omdat door
nabij gelegen ziekenhuizen met specialistische SEH’s of ‘complete’
SEH’s (met 24/7-uurs openstelling) voldoende capaciteit kan worden
geboden. De minister van VWS nam dit standpunt over (Ministerie
van VWS, 2012).

Pagina 74 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

3. Er wordt een triageprotocol voor het proces van urgentiebepaling en
het indiceren van het vervolgtraject gehanteerd en tijdens de
openingstijden is er altijd een triage-verpleegkundige of arts
aanwezig om de triage uit te voeren.
Het gebruik van een triageprotocol wordt door ZN (2013) als
randvoorwaarde gesteld. Ook stelt ZN dat er tijdens de
openingstijden van de SEH één verpleegkundige beschikbaar is voor
triage. Het gebruik van een triageprotocol en aanwezigheid van een
zorgverlener die kan triëren is gezien het karakter van een SEH, met
soms een hoge instroom van patiënten met variatie in ziektelast, ook
wel logisch. De Gezondheidsraad (2012) vindt dat er op de SEH een
gediplomeerd SEH-verpleegkundige en geregistreerd SEH-arts of een
ervaren arts die onder andere ervaring heeft met triage, tijdens de
openingstijden van de SEH aanwezig moeten zijn.
4. Aanwezigheid tijdens de openingstijden van de SEH van een
gediplomeerd SEH-verpleegkundige met aanvullende competenties.
Die aanvullende competenties zijn geoperationaliseerd als ‘het
hebben doorlopen van specifieke trainingen in zowel de opvang van
traumapatiënten, als de opvang van ernstig zieke kinderen’.
Voorbeelden van dergelijke trainingen zijn de ‘Trauma Nursing Core
Course’ en ‘Emergency Nursing Pediatric Course’.
Volgens het NVSHV-accreditatiesysteem (2013) hebben SEHverpleegkundigen aanvullende trainingen gevolgd op het gebied van
triage, traumatologie (TNCC of gelijkwaardige opleiding) en kinderen
(ENPC of gelijkwaardige opleiding). In het rapport van de Werkgroep
Kwaliteitsindeling SEH (2009), en ook in het Handhavingskader van
de Inspectie (IGZ, 2012), wordt gesteld dat op een basis-SEH
verpleegkundigen werken die aan deze eisen voldoen. Daarom is dat
hier overgenomen. De eisen die ZN in de Kwaliteitsvisie (2013)
vermeldt, zijn een variatie hierop (aanwezigheid van minimaal één
gespecialiseerde verpleegkundige en één verpleegkundige voor de
triage). De Gezondheidsraad (2012) stelt dat er tijdens de
openingsuren een SEH-verpleegkundige aanwezig is. De beleidsregel
van de NZa stelt dat er sprake is van ‘beschikbare spoedeisende
ziekenhuiszorg’ als er minimaal één SEH-verpleegkundige op de
ziekenhuislocatie aanwezig is, en een medisch specialist binnen 15
minuten ter plekke kan zijn. Dit moet 24 uur per etmaal het geval
zijn (NZa, Beleidsregel CI-895 over beschikbaarheidstoeslag).
5. Aanwezigheid tijdens de openingstijden van de SEH van een SEHarts (KNMG geregistreerd) of een arts (aios, anios, medisch
specialist) die over competenties beschikt die op een SEH van belang
zijn. Die competenties zijn:
a) Ervaring met spoedeisende hulpverlening. Met ervaring wordt
bedoeld dat er minstens een inwerkprogramma voor
spoedeisende geneeskunde gevolgd is (inclusief training in de
ABCDE-systematiek en regels omtrent bevoegdheden en
verantwoordelijkheden) en dat na afloop van dit
inwerkprogramma een formele evaluatie met
competentiebeoordeling heeft plaatsgevonden.
b) In staat zijn om vitale bedreigingen te onderkennen, en te
resuciteren en stabiliseren op volgorde van behandelprioriteit
(ALS, APLS).
Pagina 75 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

c) In staat zijn te bepalen of de benodigde zorg aan de patiënt
de mogelijkheden van de eigen afdeling, het eigen ziekenhuis
of de eigen expertise overstijgen.
Het is nog niet haalbaar om verplicht te stellen dat 24 uur per dag
een SEH-arts aanwezig is, al is dat een na te streven situatie, aldus
de Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH (2009). Deze werkgroep stelde
ook een aantal vereisten voor waaraan een a(n)ios werkzaam op de
SEH zou moeten voldoen. Deze zijn ook opgenomen in het
Handhavingskader van de Inspectie (IGZ, 2012). De vereisten
hebben wij in aangepaste bewoording overgenomen. De
Gezondheidsraad (2012) vindt dat de basis-SEH moet beschikken
over een ervaren arts die kan reanimeren en stabiliseren, ervaring
heeft met triage en die bij complexe beelden de juiste eerste
stappen kan zetten. De NVSHA (2014) is van mening dat het streven
moet zijn om op iedere SEH-afdeling 24/7 een SEH-arts aanwezig te
laten zijn. Er wordt niet aangegeven in hoeverre dat in de praktijk nu
al haalbaar is. ZN (2013) stelt als randvoorwaarde dat een arts
werkzaam op de SEH in ieder geval een ABCDE-training moet
hebben gevolgd voordat deze start met de werkzaamheden.
Om na te gaan in hoeverre het streven naar de aanwezigheid van
een SEH-arts op elke SEH vordert, is berekend op hoeveel SEH’s
tijdens de openingstijden altijd een SEH-arts aanwezig is.
6. Aanwezigheid of beschikbaarheid van laboratorium en radiologie
faciliteiten tijdens de openingstijden van de SEH om diagnostiek van
acute zorgvragen te kunnen verrichten, en de aanwezigheid of
beschikbaarheid van een radioloog om de afbeeldingen te kunnen
beoordelen.
Over dergelijke faciliteiten en personeel om adequate diagnostiek te
verrichten, is in het rapport van de Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH
(2009) niets geschreven. Toch is het wenselijk dat ook op een basisSEH de mogelijkheid tot snelle diagnostiek beschikbaar is. Indien er
bij de patiënt bijvoorbeeld alarmerende symptomen zijn maar niet
duidelijk is wat de vervolgstappen moeten zijn, zal primaire
diagnostiek gedaan moeten worden. Ook na initiële stabilisatie is
vaak primaire diagnostiek nodig om goede vervolgzorg te kunnen
bieden. Momenteel leidt 64% van de SEH-bezoeken tot diagnostiek,
en bijna 50% tot laboratoriumonderzoek (Engelsen, 2013). De
Gezondheidsraad (2012) vindt dat een arts op de SEH
ondersteunende diensten zoals klinische chemie, medische
microbiologie en pathologie snel moet kunnen consulteren, mocht
dat nodig zijn. Ook laboratorium- en röntgenfaciliteiten moeten
direct toegankelijk zijn. De minister nam dit standpunt over in haar
brief over acute zorg (Ministerie van VWS, 2012). Exacte
tijdsnormen zijn hier echter niet gegeven.
In de analyse is voor de tijdigheid de volgende indeling gemaakt:
binnen maximaal 5 minuten na binnenbrengen van de patiënt op de
SEH, binnen maximaal 15 minuten na aanvraag door de
dienstdoende arts en binnen maximaal 30 minuten na aanvraag door
de dienstdoende arts. Dit is uitgesplitst voor kantooruren en avond-,
nacht- en weekend (ANW)-uren.

Pagina 76 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Aanwezigheid of beschikbaarheid van adequate achtervang
De Gezondheidsraad (2012) vindt dat op een basis-SEH niet alleen dat
laboratorium- en radiologiefaciliteiten beschikbaar moeten zijn, maar
ook dat een adequate achtervang (medisch specialistische zorg;
gynaecologie/obstetrie, chirurgie, interne geneeskunde, cardiologie,
kindergeneeskunde, KNO, neurologie, anesthesiologie, radiologie)
onontbeerlijk is. Ook de beschikbaarheid van een anesthesist en een
OK-team vindt de raad essentieel omdat er snel geopereerd moet
kunnen worden. Een verkoeverfunctie en een observatieafdeling voor
acute problematiek acht de raad ook noodzakelijk. De Werkgroep
Kwaliteitsindeling SEH (2009) stelde aan basis-SEH’s geen specifieke
eisen voor de achtervang. De minister van VWS concludeerde in haar
brief aan de Kamer over dit rapport echter dat zij de norm voor de
achtervangfuncties van de SEH niet onverkort zal invoeren (VWS,
2012). Daarom hebben wij in dit rapport de beschikbaarheid van een
achtervang niet als kenmerken van een basis-SEH aangemerkt. De
beschikbaarheid van medisch specialistische zorg komt echter wel bij de
specialistische zorgfuncties aan de orde.
Acute verloskundige zorg
Voor de acute verloskundige zorg is dezelfde methode gehanteerd als
voor de basisfunctie SEH. Op basis van recente onderzoeken, adviezen
en standpunten hebben wij kenmerken van een ziekenhuis dat acute
verloskundige zorg kan bieden, geformuleerd. Bij de analyse is voor elk
kenmerk nagegaan hoeveel ziekenhuislocaties daaraan voldeden. Ook
werd berekend hoeveel ziekenhuislocaties aan meerdere kenmerken
voldeden. Hieronder zijn de kenmerken die via de vragenlijst zijn
uitgevraagd weergegeven, met steeds een toelichting over de herkomst
van het kenmerk. Hierbij moet opgemerkt worden dat momenteel het
‘Toetsingskader Geboortezorg’, opgesteld door de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (2013), het uitgangspunt is in het beleid van de
minister van VWS. In het Toetsingskader zijn normen vastgelegd die
gebaseerd zijn op normen die voorgesteld zijn door de ‘Stuurgroep
Zwangerschap en geboorte’, en andere veldnormen. Bij het opstellen
van het Toetsingskader is het veld geconsulteerd. Het Toetsingskader is
bedoeld om vast te stellen of Verloskundige Samenwerkingsverbanden
(VSV) in staat zijn zorg van goede kwaliteit te leveren.
1. De ziekenhuislocatie biedt 24 uur per dag, 7 dagen per week acute
verloskundige zorg.
In de nota ‘Praktijknormen Klinische Verloskunde’ (NVOG, 2009)
wordt als uitgangpunt genomen dat 24/7 hetzelfde niveau van zorg
wordt geleverd en dat dit geldt in alle ziekenhuizen waar bevallingen
op medische indicatie plaatsvinden. (Acute) verloskundige zorg
omvat ook pijnstilling tijdens de baring. De momenteel vigerende
richtlijn ‘Medicamenteuze pijnbehandeling tijdens de bevalling’
(2008) stelt dat een 24-uursvoorziening voor met name epidurale
analgesie voorlopig niet verplicht gesteld kan worden, maar alleen
kan worden geadviseerd. De richtlijn vermeldt wel dat de
aanwezigheid van 24/7 epidurale anesthesie een geschikte indicator
van de verleende verloskundige zorg is. Er wordt echter niet vermeld
dat ziekenhuizen die niet 24/7 epidurale anesthesie bieden, zorg van
onvoldoende kwaliteit leveren. Een indicator over epidurale
Pagina 77 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

anesthesie in de nacht en weekend is momenteel (begin 2015) ook
opgenomen in de Transparantiekalender van het Zorginstituut
Nederland. In het rapport ‘Een goed begin. Veilige zorg rond
zwangerschap en geboorte’ van de stuurgroep Zwangerschap en
Geboorte (2011) staat dat de zwangere vrouw erop moet kunnen
rekenen dat 24 uur per dag en 7 dagen per week goed
gekwalificeerde professionals bereikbaar en beschikbaar zijn. Daarbij
is overigens niet gezegd dat verloskundige zorg tijdens kantooruren
en ANW-uren op dezelfde ziekenhuislocatie moet worden geleverd.
In de bijlage bij de brief van de minister van VWS aan de Kamer
(NVZ en NVOG, 2011) zijn enkele normen uit het Stuurgroeprapport
nader gespecificeerd. Er moet 24/7 binnen 15 minuten de benodigde
medisch specialistische behandeling door een gynaecoloog of een
geautoriseerd obstetrisch professional kunnen worden gestart. De
geautoriseerd obstetrisch professional dient de keten op te starten
en moet derhalve 24/7 in het ziekenhuis aanwezig zijn. ZN (2013)
stelde de 24/7 aanwezigheid van een klinisch verloskundige of artsassistent en O&G verpleegkundige als randvoorwaarde (=minimum
norm). In het ‘Toetsingskader Geboortezorg’ (IGZ, 2013) staat dat
de zwangere erop moet kunnen rekenen dat 24/7 goed
gekwalificeerde professionals bereikbaar en beschikbaar zijn en dat
de kwaliteit van de acute zorg is gegarandeerd. In het ideale geval is
de gynaecoloog 24/7 in het ziekenhuis aanwezig en wakker.
2. Er is een klinisch verloskundige of een a(n)ios gynaecologie of een
gynaecoloog aanwezig of binnen 5 minuten beschikbaar.
De nota ‘Praktijknormen Klinische Verloskunde’ (NVOG, 2009) stelt
dat een gynaecoloog fysiek in de kliniek aanwezig kan zijn, maar dit
niet in alle gevallen 24/7 noodzakelijk is; het hangt af van de
situatie. Ziekenhuizen moeten volgens deze nota 24/7 een adequate
bezetting van obstetrisch geschoolde verpleegkundigen, anesthesieen OK-medewerkers mogelijk maken om uiterlijk binnen 30 minuten
na oproep van de gynaecoloog in acute situaties de zorg te kunnen
realiseren. De stuurgroep Zwangerschap en Geboorte (2011) stelt
dat goed gekwalificeerde professionals 24/7 bereikbaar en
beschikbaar moeten zijn. Het gaat dan om verloskundigen,
verloskundig actieve huisartsen, klinisch verloskundigen, artsassistenten, gynaecologen, kinderartsen, anesthesiologen, OK-teams
en ondersteunend personeel. De Stuurgroep vindt dat al deze
professionals in staat moeten zijn om binnen 15 minuten de
noodzakelijke behandeling te kunnen starten, zodat de zwangere
nooit langer hoeft te wachten. Er is niet vermeld vanaf welk moment
die 15 minuten in zou moeten gaan. Wel is vermeld dat bij een
levensbedreigende situatie, de ter zake kundige professionals
klaarstaan op het moment dat de zwangere in het ziekenhuis
arriveert. Volgens de bijlage bij de brief van de minister van VWS
aan de Kamer (NVZ en NVOG, 2011) moet 24/7 binnen 15 minuten
de benodigde medisch specialistische behandeling door een
gynaecoloog of een geautoriseerd obstetrisch professional (GOP)
kunnen worden gestart. De 15 minuten start wanneer de
gynaecoloog of de obstetrisch professional (geautoriseerd aios of
klinisch verloskundige onder verantwoordelijkheid van de
gynaecoloog) heeft vastgesteld dat er een potentieel
levensbedreigende situatie is ontstaan. De 15 minuten is exclusief
Pagina 78 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

diagnostiek (echoscopie, microbloedonderzoek). De 15 minutennorm
is van toepassing op situaties waarbij de zwangere/kraamvrouw/kind
reeds in het ziekenhuis aanwezig is (eventueel op de SEH). De
geautoriseerd obstetrisch professional dient de keten op te starten
en moet derhalve 24/7 in het ziekenhuis aanwezig zijn. Verder
moeten de volgende professionals in staat zijn om binnen 15minuten de noodzakelijke behandeling te starten: de anesthesioloog,
het OK team en de kinderarts of geautoriseerd pediatrisch
professional indien de gynaecoloog of geautoriseerd obstetrisch
professional de kinderarts opgeroepen heeft om binnen 15 minuten
te starten met de behandeling. In situaties waarbij de
levensbedreigende situatie buiten het ziekenhuis ontstaat, start de
15 minuten tot behandeling op het moment dat de
zwangere/kraamvrouw/kind in het ziekenhuis is en de reeds door de
verloskundige gecommuniceerde diagnose wordt bevestigd door de
gynaecoloog/ obstetrisch professional. ZN (2013) stelde de 24/7
aanwezigheid van een klinisch verloskundige of arts-assistent en
O&G verpleegkundige als randvoorwaarde (=minimum norm). Ook
de directe beschikbaarheid (<30/15 minuten aanwezig) van een
gynaecoloog, OK-team, anesthesioloog, anesthesiemedewerker en
kinderarts werd als randvoorwaarde benoemd. De
interventieradioloog (in centrum zelf of afspraken met nabijgelegen
centrum) en echoscopist zouden oproepbaar moeten zijn. In het
‘Toetsingskader Geboortezorg’ (IGZ, 2013) staat dat de zwangere
erop moet kunnen rekenen dat 24/7 goed gekwalificeerde
professionals bereikbaar en beschikbaar zijn en dat de kwaliteit van
de acute zorg is gegarandeerd. Wanneer aan de norm van
Toetsingskader voldaan wordt, zijn er 24/7 voldoende
GOPs/gynaecologen voor een verantwoorde bewaking. Indien nodig,
dienen gynaecoloog, kinderarts, anesthesioloog en operatieteam
ingeschakeld te worden. De gynaecoloog is oproepbaar en binnen 30
minuten aanwezig. In het ideale geval is de gynaecoloog 24/7 in het
ziekenhuis aanwezig en wakker. Tevens moet iedere zwangere
toegang hebben tot adequate pijnbehandeling, en deze moet dag en
nacht laagdrempelig beschikbaar zijn.
Een operatieteam bestaat over het algemeen uit een gynaecoloog,
anesthesioloog, anesthesiemedewerker en OK-verpleegkundige.
Als we ons vooral baseren op het Toetsingskader, kunnen we
concluderen dat er 24/7 voldoende GOPs/gynaecologen in het
ziekenhuis aanwezig moeten zijn. Daarnaast geeft de Stuurgroep
Zwangerschap en Geboorte aan dat bij een levensbedreigende
situatie professionals klaar moeten staan als de patiënt in het
ziekenhuis arriveert. Daarom gaan wij in onze analyse na of er
tijdens de openingstijden van de afdeling acute verloskunde een GOP
aanwezig is. De GOP kan een klinisch verloskundige, een a(n)ios
gynaecologie of een gynaecoloog zijn. Wij onderzoeken of deze
zorgverlener aanwezig of binnen 5 minuten beschikbaar kan zijn. Dat
wil zeggen: binnen maximaal 5 minuten na binnenbrengen van de
patiënt aanwezig aan het bed van de patiënt of binnen maximaal 5
minuten na een telefonische oproep aanwezig aan het bed van de
patiënt.

Pagina 79 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

3. Er is een gynaecoloog, kinderarts, anesthesioloog,
anesthesiemedewerker en OK-ruimte (allemaal) binnen 30 minuten
beschikbaar.
Zie toelichting bij kenmerk 2.
Gebaseerd op het Toetsingskader, kunnen, indien nodig,
gynaecoloog, kinderarts, anesthesioloog en operatieteam
ingeschakeld worden. De gynaecoloog is binnen 30 minuten
aanwezig. In zowel het document met definities van de NVZ en
NVOG (2011) als het Stuurgroepadvies (2011) wordt voor genoemde
specialismen en het OK-team een norm van 15 minuten voorgesteld.
Waar tijdstrajecten starten en eindigen is in deze documenten niet
altijd heel precies omschreven; ook in het veld bleek dit onduidelijk
te zijn (IGZ, 2014). De minister van VWS geeft in haar brief aan de
Tweede Kamer (2012) aan dat zij de 15-minutennorm niet onverkort
zal invoeren. Bij onze analyse gaan wij na of genoemde professionals
binnen 30 minuten beschikbaar zijn. Dat wil zeggen: binnen
maximaal 30 minuten na een telefonische oproep aanwezig aan het
bed van de patiënt.
4. De ambulancedienst en huisartsen in de regio zijn op de hoogte
gesteld van de tijden waarop acute verloskundige zorg geleverd kan
worden.
In het ‘Toetsingskader Geboortezorg’ (IGZ, 2013) staat dat er
duidelijke afspraken moeten zijn vastgelegd over taken en
verantwoordelijkheden bij een acute levensbedreigende situatie, in
VSV-verband en met de regionale ambulancedienst. Er is een
protocol voor de overdracht van de eerste naar de tweede lijn in
geval van een acute levensbedreigende situatie.
5. De ziekenhuislocatie beschikt over een neonatale intensive care unit
(NICU).
De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH (2009) gaf aan over welke
kenmerken een ziekenhuislocatie beschikt die pre- en dysmature
zorg verleent. Dat is zorg bij dreigende vroeggeboorte bij een
zwangerschapsduur van korter dan 32 weken en/of een
geboortegewicht van minder dan 1250 g. Deze zorg omvat slechts
een deel van de acute verloskundige zorg. Volgens de Werkgroep
zijn in ziekenhuislocaties die pre- en dysmature zorg verlenen
gynaecoloog en kinderarts direct beschikbaar en is er een
perinatologisch centrum/NICU aanwezig. Voor de exacte definitie van
‘directe beschikbaarheid’ verwees de Werkgroep naar de daarvoor
vigerende richtlijnen van de desbetreffende wetenschappelijke
verenigingen.
In Nederland beschikken 11 ziekenhuizen over een vergunning om
perinatale zorg te verlenen: de acht universitaire medische centra,
Isala Zwolle, Máxima Medisch Centrum te Veldhoven en het Juliana
Kinderziekenhuis, onderdeel van het Haga Ziekenhuis, te Den Haag
(VWS, 2014). Tien van deze 11 ziekenhuizen beschikken over een
NICU (NVK, 2007; Stichting PRN, 2014).
6. De ziekenhuislocatie beschikt over een intensive care voor
volwassenen.
De nota ‘Praktijknormen Klinische Verloskunde’ (NVOG, 2009) stelt
dat in elk ziekenhuis of ziekenhuislocatie waar verloskundige zorg
Pagina 80 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

wordt geboden, een IC-afdeling met opvangmogelijkheid op level 1
niveau aanwezig dient te zijn. ZN (2013) heeft ook een IC als
randvoorwaarde (minimumnorm) aangemerkt. Andere nota’s of
adviezen stellen deze voorwaarde niet zo expliciet.
Samenwerking tussen SEH’s en HAP’s
Voor de samenwerking tussen SEH’s en HAP’s is dezelfde methode
gehanteerd als voor de basisfunctie SEH en acute verloskunde. Wij
hebben vier kenmerken van samenwerking geformuleerd en hebben
geanalyseerd hoeveel ziekenhuislocaties aan elk kenmerk voldeden. Ook
werd berekend hoeveel ziekenhuislocaties aan alle vier de kenmerken
voldeden. Naar de samenwerkingsvorm is alleen gevraagd als er op het
terrein van de ziekenhuislocatie een HAP was gevestigd.
De samenwerking kan variëren tot co-locatie van SEH en HAP op het
ziekenhuisterrein zonder veel afstemming tot volledige integratie van
beide voorzieningen. Als de samenwerking bestaat uit gezamenlijke
triage, huisvesting en zorgafspraken over bijvoorbeeld zelfverwijzers,
zou gesproken kunnen worden over een ‘spoedpost’ (Schrijvers, 2009).
Er bestaat niet een algemeen gehanteerde maat voor de mate van
samenwerking tussen HAP en SEH, noch is er een richtlijn of eenduidige
definitie voor een spoedpost.
Grofweg zijn er twee belangrijke aspecten te onderscheiden aan de
samenwerking: fysieke kenmerken (locatie, gebouw, ingang) en
afstemming over (de behandeling van) patiëntstromen. Op basis van
deze aspecten kunnen verschillende vormen van samenwerking worden
onderscheiden (Vermue et al., 2007). De meest intensieve vormen zijn:
1. Patiënten die telefonisch zijn getrieerd en binnenlopers van de HAP
worden getrieerd door de HAP. Zelfverwijzers van de SEH worden op
de SEH getrieerd, maar patiënten kunnen direct verwezen worden
naar de HAP, zonder te zijn gezien door een dienstdoende arts op de
SEH.
2. Patiënten die de HAP bezoeken na telefonische triage, binnenlopers
van de HAP en zelfverwijzers van de SEH worden eerst getrieerd op
de HAP, waarna sommige patiënten verwezen worden naar de SEH.
Hierbij is afgesproken dat de HAP de triage doet.
3. Het triageloket van de SEH en HAP zijn samengevoegd. Patiënten die
telefonisch zijn getrieerd, binnenlopers van de HAP en zelfverwijzers
van de SEH worden getrieerd op het gezamenlijke loket (soms
spoedpost of spoedzorgcentrum genoemd) en worden vervolgens
verwezen naar de HAP of SEH.
Samenwerkingsvormen 1 en 2 zijn eigenlijk ‘seriële
samenwerkingsvormen’. Deze leiden tot minstens dezelfde voordelen als
geïntegreerde samenwerking (samenwerkingsvorm 3), zonder dat
daarvoor grote organisatorische veranderingen vereist zijn (IQ
Healthcare & VHN, 2010).
De analyse in dit rapport betreft een inventarisatie van kenmerken van
de samenwerking. Kenmerken van de samenwerking waarnaar via de
vragenlijst is gevraagd:

Pagina 81 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

1. Er is op het terrein van de ziekenhuislocatie een HAP gevestigd en de
HAP heeft volledige ANW-openingsuren, de HAP is dus niet
gedurende (een deel van) de nacht of weekend gesloten.
2. De HAP is in het gebouw van de ziekenhuislocatie gevestigd, nabij de
SEH, met een gezamenlijke ingang.
3. Alle zelfverwijzers gaan naar de HAP en worden daar getrieerd
(eventueel met uitzondering van ABCD-instabiele patiënten), of de
HAP en SEH hebben een gezamenlijk loket voor triage, waar onder
meer bepaald wordt of zelfverwijzers door een huisarts of arts van
de SEH worden gezien.
4. Er zijn tussen SEH en HAP afspraken gemaakt rondom diagnostiek
en behandeling.
Daarnaast zijn nog enkele andere aspecten van samenwerking van HAP
en SEH geïnventariseerd. De resultaten daarvan laten we zien in enkele
frequentietabellen. De locaties van SEH’s met samenwerkingsverbanden
met HAP’s worden in dit rapport in kaart gebracht.
Overige specialistische zorgfuncties
Ook van de overige specialistische zorgfuncties hebben wij kenmerken
geformuleerd. Deze zijn met name gebaseerd op de aanbevelingen in
het rapport van de Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH uit 2009 en
diverse richtlijnen opgesteld door de wetenschappelijke verenigingen.
De kenmerken zijn in de vragenlijst opgenomen als vraagstellingen. Bij
de analyse van de antwoorden is voor elk kenmerk nagegaan hoeveel
ziekenhuislocaties daaraan voldeden. Uiteindelijk werd bepaald hoeveel
ziekenhuizen aan een combinatie van relevante kenmerken voldeden
(zogenaamde ‘all-or-none score’). Bij alle specialistische zorgfuncties is
als voorwaarde gesteld dat de ziekenhuislocatie deze zorg 24/7 kan
leveren, conform het advies van de Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH.
Per specialistische zorgfunctie hebben wij wel geanalyseerd hoeveel
ziekenhuislocaties deze functie slechts een gedeelte van de week/dag
aanbieden, en of ambulancediensten en huisartsen op de hoogte zijn
gesteld van deze beperkte openingstijden. Hieronder zijn per
specialisme de kenmerken die uitgevraagd zijn weergegeven, met
steeds een toelichting over de herkomst van het kenmerk.
Neurologische zorg
1. Er is een neuroloog en verpleegkundig team bekend met trombolyse
procedure aanwezig of beschikbaar
De beschikbaarheid van deze professionals wordt geadviseerd door
de Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH. ZN (2013) nam dit advies
over. Volgens de Zorgstandaard CVA/TIA (2012) is in de acute fase
de directe beschikbaarheid van een CT/MRI-scan, een neuroloog en
een gespecialiseerd verpleegkundig team, bekend met trombolyse
procedure, van levensbelang.
2. Beeldvormende diagnostiek (CT of MRI) kan binnen redelijke tijd na
aanvraag door de dienstdoende arts opgestart worden
De beschikbaarheid van een CT-apparaat wordt geadviseerd door de
Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH. Een MRI-apparaat komt niet ter
sprake. ZN (2013) nam het advies over de beschikbaarheid van CT
Pagina 82 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

over. De Zorgstandaard (2012) adviseert directe beschikbaarheid
van een CT/MRI-scan.
3. Beschikbaarheid van een radioloog om de CT of MRI te boordelen
Dit kenmerk werd noch door de Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH,
noch door ZN genoemd. Volgens de richtlijn Beroerte is het
beoordelen van de CT-scan door de radioloog één van de
vertragende barrières bij de eerste opvang in de acute fase van een
beroerte (NVN, 2009).
4. Er zijn afspraken over de beschikbaarheid van neurochirurg in het
centrum zelf of in een nabijgelegen centrum
Dit kenmerk wordt als randvoorwaarde (=minimumnorm) door ZN
beschouwd.
5. Er is een gespecialiseerd CVA-verpleegkundige beschikbaar
Dit kenmerk wordt door ZN een randvoorwaarde genoemd. De
Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH noemt dit niet als kenmerk van
een ziekenhuislocatie dat acute neurologische zorg verleent. Een
CVA-verpleegkundige coördineert de zorg voor patiënten met
beroerte, vanaf het moment dat deze op de stroke unit wordt
opgenomen. Hij of zij is tijdens de opname en bijvoorbeeld het
eerste jaar na ontslag het centrale aanspreekpunt voor patiënten en
hun naasten.
6. Aanwezigheid Stroke Service met ketencoördinator
Dit kenmerk wordt door ZN een randvoorwaarde genoemd. Het is
gebaseerd op NVN-Richtlijn ‘Diagnostiek, behandeling en zorg voor
patiënten met een beroerte’, uit 2008. De Werkgroep
Kwaliteitsindeling SEH noemt de aanwezigheid van een Stroke
Service niet als kenmerk van een ziekenhuislocatie dat acute
neurologische zorg verleent. Volgens de Zorgstandaard (2012) wordt
de regionale CVA-zorg vormgegeven via Stroke Services (of CVA
zorgketens). Dat zijn regionale ketens van zorgverleners die
gezamenlijk een integrale, deskundige en samenhangende zorg en
behandeling voor patiënten met een beroerte waarborgen in alle
fasen van de aandoening.
Vaatchirurgische zorg
1. Er is een vaatchirurgisch behandelteam aanwezig of beschikbaar
Bij vaatchirurgische zorg gaat het onder andere over de behandeling
van een patiënt met een gebarsten aneurysma aorta abdominalis
(AAA). De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH veronderstelt de directe
beschikbaarheid van een vaatchirurg. ZN (2013) stelt extra eisen: er
zijn een gecertificeerde vaatchirurg, radioloog en laborant direct
beschikbaar. De Nederlandse Vereniging voor Vaatchirurgie (NVvV)
stelde in een reactie op het ZN-rapport dat gecertificeerde
vaatchirurgen inderdaad significant betere uitkomsten hebben (ZN,
2013b). In een recent expertrapport van de NVvV is de indicator
‘competent vaatteam (vaatspecialisten, anesthesiologen,
ondersteuners) 24/7 beschikbaar’ voorgesteld. De vaatspecialisten
dienen gecertificeerd te zijn. Bij hoog-complexe AAA-operaties
zouden 24/7 anesthesisten met aantoonbare ruime ervaring in de
operatieve begeleiding van grote (cardio)vasculaire interventies
Pagina 83 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

beschikbaar moeten zijn. Wanneer de extracorporele circulatie met
een perfusor plaatsvindt, dienen een perfusionist en
cardioanesthesist aanwezig te zijn. De recente Normering
Chirurgische Behandelingen 4.0 van de NVvV (2014) verwijst in het
hoofdstuk over vaatchirurgie naar de normen in het expertrapport.
2. Er is een CT aanwezig of beschikbaar
De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH veronderstelt de directe
beschikbaarheid van CT. ZN (2013) concretiseert dit verder tot 24/7
beschikbaarheid. De NVvV stelt dat voor pre- en postoperatieve
beeldvorming bij hoog-complexe operaties van een AAA state-of-theart CT en/of MR apparatuur aanwezig dient te zijn, inclusief software
voor post-processing (NVvV, 2014).
3. EndoVasculaire Aneurysma Reparatie (EVAR) is mogelijk in het
ziekenhuis
EVAR is een techniek waarbij via een katheter die in de liesslagader
ingebracht wordt, een stent in het beschadigde deel van de aorta
wordt geplaatst. Dit is een minder invasieve techniek dan open
chirurgie. Volgens de Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH moet elk
ziekenhuis met een vaatchirurgische zorgfunctie de mogelijkheid
hebben EVAR uit te voeren. ZN nam dit over en noemde de
beschikbaarheid van apparatuur en expertise voor EVAR een
randvoorwaarde. De NVvV reageerde op die keuze van ZN met de
opmerking dat de resultaten van EVAR marginaal (en niet statistisch
significant) beter zijn dan open operatie. Het is van belang patiënten
goed te selecteren, hetzij voor EVAR, hetzij voor open operatie. Dat
betekent dat de expertise en infrastructuur 24/7 beschikbaar moet
zijn (ZN, 2013b). In een recenter rapport van de NVvV is de
(kosten)effectiviteit van EVAR beschreven (NVvV, 2014). EVAR laat
voor sommige patiëntengroepen gelijkwaardige, of gunstigere
gezondheidsuitkomsten zien. Voor sommige groepen is de
doelmatigheid ook gunstiger.
4. Er is een IC aanwezig in het ziekenhuis
De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH stelt dat een IC aanwezig moet
zijn. De NVvV stelt in een expertrapport dat een hoogste level IC
aanwezig dient te zijn bij hoog-complexe chirurgie van een AAA
(NVvV, 2014).
Cardiologische zorg
1. Er is een directe beschikbaarheid van een interventiecardioloog
De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH stelt dat in een ziekenhuis met
een specialistische zorgfunctie cardiologische zorg een
interventiecardioloog direct beschikbaar moet zijn. ZN nam deze eis
over als randvoorwaarde. ZN merkte hier bij op dat uit overleg met
het bestuur van de NVVC bleek dat met directe beschikbaarheid een
termijn van maximaal 30 minuten wordt bedoeld waarbinnen het
team operationeel is.
2. Er is een team van gespecialiseerd verpleegkundigen en physician
assistents aanwezig of beschikbaar
De aanwezigheid van een dergelijk team stelde ZN als
randvoorwaarde indien de ziekenhuislocatie over een cardiologisch
Pagina 84 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

interventiecentrum beschikt. De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH
schreef niets over een team van verpleegkundigen.
3. Op de ziekenhuislocatie is een thoraxchirurg aanwezig of oproepbaar
De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH stelt dat er een thoraxchirurg
voor de behandeling van complicaties beschikbaar moet zijn. ZN
stelt als randvoorwaarde dat een thoraxchirurg oproepbaar moet
zijn, en zich eventueel in een ander centrum kan bevinden.
4. Er is een katheterisatiekamer aanwezig of beschikbaar, het is
mogelijk om intravasculaire ultrasound toe te passen en de
fractionele flow reserve kan gemeten worden
Deze eisen worden gesteld door de Werkgroep Kwaliteitsindeling
SEH. Het ZN rapport stelt dat een cardiologisch interventiecentrum
dient te beschikken over minimaal twee katheterisatielaboratoria.
Het ZN-rapport stelt niet dat elke ziekenhuislocatie die spoedeisende
cardiologische zorg biedt, ook over een cardiologisch
interventiecentrum moet beschikken. De Nederlandse Vereniging
voor Cardiologie (NVVC) stelde in een reactie op het ZN-rapport dat
patiënten met acute klachten die kunnen passen bij een hartinfarct,
niet per se naar een interventiecentrum hoeven (ZN, 2013b).
Patiënten met acute hartaandoeningen kunnen vaak op een eerste
harthulp (EHH) of Cardiac Care Unit (CCU) worden opgevangen. Een
EHH is een opvangunit voor patiënten met een mogelijk acuut
cardiaal probleem, een CCU is een opnameafdeling met
hartbewaking. De CCU is voor hoog-risicopatiënten (NVVC, 2011).
Om de samenstelling van de placque, die de arterie afsluit, te
onderzoeken, wordt geadviseerd om intravasculaire ultrasound te
gebruiken (Wijns & Kolh, 2010; Kolh & Windecker, 2014). Om de
mate van vernauwing van de arterie vast te stellen, wordt
geadviseerd de fractionele flow reserve te meten (Wijns & Kolh,
2010; Kolh & Windecker, 2014).
5. Op de ziekenhuislocatie is een Cardiac Care Unit (CCU) aanwezig
Volgens het de Kwaliteitsvisie van ZN heeft al nagenoeg elk
ziekenhuis in Nederland een CCU. Een CCU behoort tot de
spoedeisende cardiologische zorgstroom. Er zijn twee levels: een
level 1 CCU bevindt zich in centra waar geen invasieve cardiologische
interventies worden uitgevoerd, een level 2 CCU bevindt zich in
centra waar PCI, hartchirurgie of andere complexe interventies
worden uitgevoerd (NVVC, 2011).
6. Op de ziekenhuislocatie is een cardiologisch interventiecentrum
aanwezig, in de directe nabijheid van de SEH
Een cardiologisch interventiecentrum behoort volgens de
Kwaliteitsvisie van ZN tot de spoedeisende cardiologische
zorgstroom, al is niet gesteld dat elke ziekenhuislocatie dat
cardiologische zorg biedt, ook over een cardiologisch
interventiecentrum dient te beschikken. Momenteel zijn er 30 PCIcentra (Website van de NVVC, februari 2015).

Pagina 85 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

Pediatrische zorg
1. Beschikbaarheid van kinderarts en andere zorgverleners
De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH (2009) stelt dat er bij ernstig
zieke kinderen (intensive care behoeftig) directe beschikbaarheid
van een kinderarts nodig is.
2. Artsen (kinderartsen, a(n)ois kindergeneeskunde) hebben een
aanvullende training gehad op het gebied van het opvangen van
vitaal bedreigde kinderen, een APLS-training of gelijkwaardige
training
Deze eis is door de Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH gesteld, al
schreef zij dat het moest gaan om intensive care behoeftige
kinderen. Als voorbeeld is de Advanced Paediatric Life Support
(APLS) cursus genoemd. Deze is voor levensbedreigend zieke en
zwaargewonde kinderen. Een andere cursus is de Paediatric
Advanced Life Support (PALS) cursus, tegenwoordig European
Paediatric Life Support (EPLS) geheten, voor ernstig zieke en
gewonde kinderen.
3. Op de ziekenhuislocatie is een kinder intensive care aanwezig
De aanwezigheid hiervan is volgens de Werkgroep Kwaliteitsindeling
SEH vereist.
Psychiatrische zorg
1. Beschikbaarheid van psychiatrische zorg
De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH (2009) stelt dat een
consultatief psychiater en consultatief psychiatrisch verpleegkundige
direct beschikbaar moeten zijn. ZN (2013) heeft de zorgstroom
acute psychiatrie niet opgenomen in haar rapport. In bijlage 3 van
de Multidisciplinaire richtlijn suïcidaal gedrag zijn aanbevelingen voor
de opvang van suïcidale patiënten op de SEH beschreven (De Groot
& Van de Glind, 2012). Dit is een deelpopulatie van alle patiënten
met acute psychische problemen op de SEH, maar wel een
belangrijke. Geadviseerd wordt om bij een patiënt met suïcidaal
gedrag en situaties waarbij het gedrag van een patiënt niet
hanteerbaar is, te overwegen om de dienstdoende psychiater, artsassistent psychiatrie en/of consultatief-psychiatrisch verpleegkundige
in te schakelen.
Er wordt van een consultatief psychiater gesproken als een
psychiater van de psychiatrische afdeling van een algemeen
ziekenhuis (PAAZ), psychiatrische kliniek van een academisch
medisch centrum (PUC) of psychiatrische unit van een ziekenhuis bij
een patiënt wordt geroepen. Anders wordt gesproken van een
psychiater van de acute psychiatrische dienst of crisisdienst.
2. Aanwezigheid ruimte op de SEH die geschikt is voor de opvang en
beoordeling van patiënten met acute gedragsstoornissen. Een
geschikte ruimte is een kamer waarvan de deur dicht kan,
prikkelarm (zonder infusen e.d.) en voorzien van een tafel en
stoelen.
De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH stelt dat er een ruimte moet
zijn die geschikt is voor de opvang van patiënten in de acute
verwardheid toestand en het uitvoeren van (lichamelijk) onderzoek.
Er is niet nader omschreven wat de kenmerken van zo’n kamer
Pagina 86 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

moeten zijn. De Multidisciplinaire richtlijn suïcidaal gedrag vermeldt
dat een patiënt moet worden opgevangen in een setting die veilig is
voor patiënt en professional. Dat betekent dat er oog is voor het
verhinderen dat een patiënt toegang heeft tot middelen waarmee hij
zichzelf kan beschadigen.
3. Beschikbaarheid van psychiatrisch opnamecapaciteit op de
ziekenhuislocatie
Deze eis werd door de Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH gesteld. De
Multidisciplinaire richtlijn suïcidaal gedrag vermeldt dat in bepaalde
gevallen opname op een psychiatrische afdeling mogelijk moet zijn.
Er is niet vermeld dat dat bij voorkeur in het ziekenhuis is waar de
patiënt zich op de SEH presenteert.
4. Aanwezigheid van een ruimte om een patiënt met een acute
gedragsstoornis te separeren of bewaken
Dit kenmerk van een ziekenhuislocatie met de mogelijkheid van
opvang van patiënten met acute gedragsstoornissen is niet vermeld
door de Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH. In de Multidisciplinaire
richtlijn suïcidaal gedrag is alleen geschreven dat
beveiligingspersoneel nodig kan zijn om de veiligheid te bewaren. De
aanwezigheid van een ruimte om de patiënt te separeren of bewaken
is in de praktijk gewenst. Volgens de beleidsregels bij de Wet
toelating zorginstellingen dient elke GGZ-aanbieder (incl. de
verslavingszorg) die verblijf biedt met behandeling, over
separeerruimten te beschikken. Indien er een PAAZ, PUC of
psychiatrische unit op de ziekenhuislocatie van de SEH aanwezig is,
zullen zich daar dus separeerruimten moeten bevinden.
Traumazorg
1. Aanwezigheid van expertise en faciliteiten voor het verlenen van
traumazorg
De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH verwijst hiervoor naar de
traumacentra. Ziekenhuizen hebben een level voor de traumazorg,
dat staat voor de mate waarin ze geëquipeerd zijn voor de opvang
van ernstig gewonde slachtoffers. Level 1 staat voor een
traumacentrum, level 2 voor een ziekenhuislocatie met intermediaire
faciliteiten voor de opvang van gewonden en level 3 voor een
ziekenhuislocatie met alleen algemene faciliteiten. In Nederland
hebben 11 ziekenhuizen de status van traumacentrum: zeven
academische medische centra, Traumacentrum West (een
samenwerkingsverband tussen het Leids Universitair Medisch
Centrum, Medisch Centrum Haaglanden en het HagaZiekenhuis),
Isala klinieken (Zwolle), Medisch Spectrum Twente (Enschede) en
St. Elisabeth Ziekenhuis (Tilburg). De randvoorwaarde voor het
leveren van de zorgstroom traumazorg die ZN voorstelt in haar
Kwaliteitsvisie (2013) is de 24-uurs beschikbaarheid van een intern
traumateam. De benodigde specialisten zijn binnen 15 minuten in
het ziekenhuis aanwezig.
Intensive Care
1. Aanwezigheid van een Intensive Care
De Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH schrijft dat een IC vereist is bij
het profiel gebarsten aneurysma van de aorta abdominalis. Verder is
Pagina 87 van 88

RIVM Briefrapport 2015-0077

een kinder-IC vereist bij een IC-behoeftig kind en een NICU bij preen dysmature zorg. IC’s kunnen drie levels hebben: level 1 basis ICzorg, level 2 intermediaire IC-zorg en level 3 hoog-complexe IC-zorg
(Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie, 2006).

Pagina 88 van 88

Contra-expertise op bepalingen van
radioactiviteit van afvalwater
en ventilatielucht van de kernenergiecentrale Borssele
Periode 2013
RIVM Briefrapport 2015-0010
P.J.M. Kwakman | R.M.W. Overwater

RIVM
De zorg voor morgen begint vandaag