Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties in
2015
Jaarlijkse tussentijdse evaluatie op grond van het Toetsingskader
2014

Datum
Status

18 mei 2016
Definitief

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

Afkortingen
AMISOM
ACOTA
ATFME
CBMI
CJIATF
CMF
DDR
DOPS
EUBAM
EUCAP
EUFOR
EULEX
EUMAM
EUNAVFOR
EUTM
FRONTEX
IVS
ISAF
ISIS
KFOR
MFO
MINUSMA
NATOPS
OIR
RSM
SSD
SSR
TAA
UNAMA
UNDOF
UNMISS
UNTSO
USCENTCOM
USSC
VPD

African Union Mission In Somalia
African Contingency and Training Assistance
Air Task Force Middle East
Capacity Building Mission in Iraq
Combined Joint Inter Agency Task Force
Combined Maritime Force
Disarmament Demobilization and Reintegration
Directie Operaties
European Union Border Assistance Mission
European Union Capacity Building
European Union Force
European Union Rule of Law Mission
European Union Military Advisory Mission
European Union Naval Force
European Union Training Mission
Frontières Extérieures
Internationale Veiligheidsstrategie
International Security Assistance Force
Islamitische Staat in Irak en Syrië
Kosovo Force
Multinational Force and Observers
Multidimensional Integrated Stabilization Mission in Mali
Nationale Operaties
Operation Inherent Resolve
Resolute Support Mission
Security Sector Development
Security Sector Reform
Train Advise Assist
United Nations Assistance Mission in Afghanistan
United Nations Disengagement Observer Force
United Nations Mission in South Sudan
United Nations Truce Supervision Organization
United States Central Command
United States Security Coordinator
Vessel Protection Detachment

Pagina 2 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

Inhoud

Afkortingen

2

1

Inleiding
1.1
Beschouwen van inzet
1.2
Verantwoorden van inzet
1.3
Opbouw evaluatierapport

5
6
6
7

2

Expeditionaire inzet van Nederlandse militairen en civiele experts
2.1
Balkan
2.1.1
EUFOR Althea (Bosnië-Herzegovina)
2.1.2
KFOR (Kosovo)
2.1.3
EULEX (Kosovo)
2.2
Midden-Oosten
2.2.1
Strijd tegen ISIS (Irak) (ATFME en CBMI)
2.2.1.1
Politieke aspecten

8
9
9
10
10
12
12
13

2.2.1.2

Militaire aspecten

13

2.2.1.3

Voortgang

16

UNTSO (Libanon en Golan)
UNDOF (Golan)
MFO (Sinaï)
EUBAM (Rafah)
USSC (Jeruzalem en Ramallah)
Operatie ATALANTA (oostkust Afrika)
Politieke aspecten

16
17
17
17
18
18
19
19

2.3.1.2

Militaire aspecten

20

2.3.1.3

Voortgang

23

2.2.2
2.2.3
2.2.4
2.2.5
2.2.6
2.3
Afrika
2.3.1
2.3.1.1

3

2.3.2
EUTM (Somalië)
2.3.3
MINUSMA (Mali)
2.3.4
EUTM (Mali)
2.3.5
EUCAP Sahel (Mali)
2.3.6
UNMISS (Zuid-Sudan)
2.3.7
EUFOR CAR
2.3.8
EUMAM CAR
2.3.9
SSD (Burundi)
2.3.10
ACOTA (Burundi, Uganda, Niger, Burkino Faso)
2.4
Azië (Afghanistan)
2.4.1
NATO Resolute Support Mission (Afghanistan)
2.4.2
UNAMA (Afghanistan)
2.5
Internationale hoofdkwartieren

24
25
27
28
28
30
31
32
32
33
34
36
36

Nationale inzet
3.1
Nationale inzet (Koninkrijk der Nederlanden)
3.2
Inzet rond vlucht MH17

38
38
39

Pagina 3 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

3.3
3.4
3.5
4

Vessel Protection Detachments (oostkust Afrika)
FRONTEX (buitengrenzen Schengengebied)
Grensbewaking en migratie

Slotbeschouwing

Bijlage 1

40
41
41
43

Juridische grondslag

44

Pagina 4 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

1

Inleiding

In het Toetsingskader 2014 is vastgelegd dat het parlement iedere derde woensdag
in mei kan beschikken over een tussentijdse evaluatie van lopende missies en
operaties waaraan Nederlandse militaire eenheden deelnemen, opgesteld onder
verantwoordelijkheid van de ministers van Defensie en van Buitenlandse Zaken.1 Dit
rapport voorziet in de verantwoording van de inzet van zowel militaire eenheden als
de inzet van individuele militaire en civiele functionarissen in het kader van missies
met een civiele en militaire component.2 De deelneming aan civiele missies wordt in
dit rapport niet behandeld. De inzet in het kader van strikt civiele missies is
opgenomen in de reguliere verantwoording van de ministers van Buitenlandse Zaken,
en Veiligheid & Justitie.3
In dit rapport worden geen uitspraken gedaan over de algehele effectiviteit van
operaties of missies in een multinationale context. De beoordeling of algemene
missiedoelstellingen worden of zijn behaald is ter beoordeling van de internationale
organisatie die leiding geeft aan desbetreffende operatie of missie (VN, NAVO, EU).
Dit rapport beperkt zich derhalve tot de beoordeling van de Nederlandse bijdrage,
afgezet tegen eerdere inhoudelijke toezeggingen aan het parlement.
Dit rapport is geen omvattende verantwoording van inzet. De financiële
verantwoording van inzet is opgenomen in het jaarverslag van Defensie.
Ontwikkelingen van de veiligheidssituatie in de verschillende regio’s zijn opgenomen
in het jaarverslag over 2015 van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst en de
verantwoording van Nederlandse militaire gezondheidszorg tijdens inzet is
opgenomen in het jaarverslag over 2015 van de Inspectie Militaire Gezondheidszorg.
Voorts behandelt de Inspecteur Generaal Krijgsmacht inzet van Nederlandse
militairen in zijn jaarverslag over 2015.
Zoals dit rapport zal bevestigen levert Nederland een internationaal gewaardeerde
militaire bijdrage aan een groot aantal missies. Een deel van deze bijdrage is klein in
omvang. Kleine bijdragen aan missies zijn altijd onderdeel van een bredere inzet,
verbonden met de prioriteiten van het Nederlandse buitenlandse beleid4. Politiekstrategische overwegingen en banden met internationale partners spelen hierbij vaak
een rol en soms zijn politieke verplichtingen leidend. Als Nederland in internationaal
verband (bijv. binnen de EU, VN, NAVO) de totstandkoming van een missie steunt,
ligt het voor de hand om ook zelf verantwoordelijkheid te nemen, mits mogelijk en
het binnen het beleidskader past. Ook met een kleine maar hoogwaardige bijdrage
kan Nederland (politieke) invloed uitoefenen.

1 Toetsingskader 2014, pagina 4, punt 5.
2 N.a.v. de motie Teeven, KST 29 521, Nr. 302.
3 Departementale jaarverslagen en beleidsevaluaties.
4 Zoals vastgelegd in de Internationale Veiligheidsstrategie van 2013 (KST 33694 nr. 1 ) en de aanvullende
beleidsbrief van 2014 (KST 33694 nr. B)

Pagina 5 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

1.1

Beschouwen van inzet
Het ministerie van Defensie beschouwt de inzet van Nederlandse militairen in
operaties, missies en samenwerkingsprogramma’s vanuit verschillende invalshoeken:
Monitoren
Het monitoren van de inzet van Nederlandse militairen gebeurt door zorg van de
Directie Operaties (DOPS) op basis van frequente contacten met de ingezette
functionarissen. Op werkniveau wordt hierbij intensief samengewerkt met andere
betrokken ministeries, op hoog-ambtelijk niveau5 is er wekelijks overleg. Het
monitoren heeft als doel de uitvoering van de inzet van Nederlandse militairen tijdig
bij te sturen.
Evalueren
Het evalueren van de inzet van Nederlandse militairen gebeurt door de Afdeling
Evaluaties in nauwe samenwerking met andere betrokken ministeries. De Afdeling
Evaluaties is onafhankelijk gepositioneerd ten opzichte van de lijn die
verantwoordelijk is voor de planning, voorbereiding en uitvoering van de inzet van
Nederlandse militairen, maar heeft wel continue toegang tot alle relevante informatie
en functionarissen. Het evalueren heeft als doel de inzet van Nederlandse militairen
te verantwoorden.
Doorlichten
Het doorlichten van het beleid dat ten grondslag ligt aan de inzet van Nederlandse
militairen gebeurt conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek6 door de
Hoofddirectie Beleid. Deze beleidsdoorlichtingen worden begeleid door externe
onafhankelijken en hebben als doel op hoofdlijnen de inzet van Nederlandse
militairen te beoordelen in termen van doeltreffendheid en doelmatigheid.
Voorbeelden zijn de beleidsdoorlichting ‘Bescherming kwetsbare scheepvaart nabij
Somalië’ (2014) en het ‘Budget Internationale Veiligheid’ (2016).

1.2

Verantwoorden van inzet
De verantwoording van de inzet van Nederlandse militairen is gebaseerd op een
vergelijking tussen de beoogde en de feitelijke inzet van Nederlandse militairen.
Formuleren evaluatievragen
Nationale besluiten7 over de inzet van Nederlandse militairen gelden als uitgangspunt
voor de verantwoording. Voor de verantwoording wordt gebruik gemaakt van
relevante aandachtspunten uit het Toetsingskader.
Verzamelen van informatie
De Afdeling Evaluaties start met het verzamelen van informatie tijdens de eerste
voorbereidingen van de inzet van Nederlandse militairen. Systematisch wordt
gerubriceerde en niet-gerubriceerde informatie verzameld uit:

5 De Stuurgroep Missies en Operaties (SMO) verzorgt de interdepartementale afstemming van militaire operaties en
civiele missies.
6 RPE 2006, Staatscourant, nr. 18352, 11 september 2012.
7 Nationale besluiten over de inzet van Nederlandse militairen worden weergegeven in o.a. begrotingen, artikel-100
brieven, verslagen van ministeriële bijeenkomsten en overige kamerbrieven.

Pagina 6 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015







waarnemingen (bijwonen operationeel overleg tijdens planning en uitvoering,
bijwonen dagelijkse/wekelijkse operationele besprekingen, brengen van
werkbezoeken);
documenten
(operationele
documenten,
mission
reviews,
resoluties,
kamerbrieven);
rapportages
en
eindevaluaties
(incidenteel,
dagelijks,
wekelijks,
eindrapportages);
gesprekken (met ingezette Nederlandse sleutelfunctionarissen en met
uitvoerings- en beleidsverantwoordelijken van de betrokken ministeries).

Analyseren van informatie
De informatie wordt gecontroleerd op actualiteit, juistheid, volledigheid en
consistentie. De inzet van Nederlandse militairen en civiele experts geschiedt vrijwel
altijd in breder internationaal verband zodat de voortgang of het resultaat niet direct
aan de Nederlandse bijdrage is te relateren en vaak niet is te meten.8 De analyse
richt zich dan tot een kwalitatieve verantwoording van de activiteiten van de
ingezette Nederlandse militairen en civiele experts. Daarnaast wordt gekeken of de
inzet van Nederlandse militairen is uitgevoerd binnen de afgesproken juridische en
personele kaders.
Rapporteren
Conform het Toetsingskader staat in het jaarlijkse tussentijdse evaluatierapport de
verantwoording van de inzet van Nederlandse militaire eenheden centraal. Om het
beeld van de militaire inzet in volledigheid te schetsen wordt tevens een overzicht
gegeven van de inzet van Nederlandse militairen in individueel verband en van de
civiele experts bij missies met een civiele en een militaire component.
1.3

Opbouw evaluatierapport
Het rapport behandelt als eerste de expeditionaire inzet van militairen en civiele
experts per regio, waaronder de inzet binnen internationale hoofdkwartieren.
Aansluitend wordt een beknopt overzicht gegeven van de inzet van de krijgsmacht in
het kader van nationale veiligheid.9 Hier is ook de inzet van militairen in 2015 in het
kader van de beheersing van de MH17-crisis opgenomen. Het laatste hoofdstuk is
een slotbeschouwing met een algemene beoordeling van de Nederlandse bijdragen
aan missies. In de bijlage zijn de juridische kaders opgenomen.

8 KST 29 521, nr. 191, pagina 3 en 4.
9 Een uitgebreide beschouwing van de nationale inzet is opgenomen in het jaarverslag van Defensie over 2015.

Pagina 7 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

2

Expeditionaire inzet van Nederlandse militairen en civiele
experts

In 2015 zijn Nederlandse militaire eenheden10, individuele militairen en civiele
experts in tal van operaties ingezet. Het accent van deze inzet lag op operaties,
missies en samenwerkingsverbanden die bijdroegen aan de versterking van
veiligheidsstructuren op de Balkan, de bestrijding van terrorisme, de bevordering van
het Midden Oosten Vredesproces, capaciteitsopbouw en vredeshandhaving in Afrika
en Azië.
Inzetduur
Nederlandse militairen worden in de regel voor maximaal zes maanden uitgezonden
om de sociale impact voor de militair en zijn/haar relaties te beperken. Ook moet
rekening worden gehouden met de mogelijke gevolgen van langdurige blootstelling
aan levensbedreigende situaties, operationele risico’s en barre leefomstandigheden.
Bovendien moet in het belang van de vredesbedrijfsvoering de balans worden
bewaakt tussen de beschikbaarheid op de organieke werkplek in Nederland en de
beschikbaarheid in de missie.
De volgende overwegingen kunnen aanleiding vormen om een militair langer dan zes
maanden uit te zenden:
-

-

-

De individuele Nederlandse militair kan worden belast met een cruciale,
leidinggevende functie op hoog rangniveau.11
De individuele Nederlandse militair wordt vaak ingezet in een complexe omgeving
waarin het enige tijd vergt voordat de militair invloed kan uitoefenen op het
verloop van de operatie of missie. Persoonlijke relaties moeten eerst worden
opgebouwd en de dynamiek van de internationale omgeving moet worden
doorgrond.
De individuele Nederlandse militair wordt voor een operatie of missie
geselecteerd op zijn/haar vaardigheid in de gevraagde specialisatie. Toch kan het
enige tijd vergen om in het inzetgebied de benodigde dossierkennis op te
bouwen.
Bij geïntegreerd optreden worden functies binnen de operatie of missie ook
vervuld door officials van internationale organisaties die in de meeste gevallen
een jaar of enige jaren in dienst van een operatie of missie staan. Om voor deze
groep een serieuze gesprekspartner te zijn, is het van belang niet slechts een
‘vluchtige voorbijganger’ te zijn.

De Commandant der Strijdkrachten maakt een vroegtijdige zorgvuldige afweging van
alle factoren die de uitzendduur beïnvloeden. Zeker wanneer de militair langer dan
zes maanden wordt uitgezonden moet hij/zij tijdig voor uitzending worden

10 De Krijgsmacht heeft in 2015 militaire eenheden ingezet in vier conventionele operaties: strijd tegen ISIS (zie
hoofdstuk 2), Atalanta (zie hoofdstuk 3), MINUSMA en RSM (zie hoofdstuk 4).
11 Vaak het geval bij de inzet van vlag- en opperofficieren.

Pagina 8 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

aangewezen, ook om de overname van de organieke werkzaamheden mogelijk te
maken.
2.1

Balkan
Nederland en Europa hebben baat bij een stabiele en welvarende Balkanregio. Sinds
de oorlogen in Kroatië, Bosnië-Herzegovina en Kosovo, die volgden op het
uiteenvallen van Joegoslavië, spant de internationale gemeenschap zich in met een
combinatie van diplomatieke, ontwikkelingssamenwerkings- en militaire middelen om
de stabiliteit en de wederopbouw te bevorderen. Door de internationale gemeenschap
worden militaire en civiele middelen ingezet in de operaties/missies EUFOR Althea12,
KFOR13 en EULEX Kosovo14. Met het geheel van deze operaties en missies levert de
internationale gemeenschap een samenhangende bijdrage aan de versterking van de
veiligheidsstructuren op de Balkan en daarmee aan de bevordering van de
internationale rechtsorde. Hierbij is het van belang dat de internationale
gemeenschap steeds minder uitvoerende taken op zich neemt en ook de adviserende
rol langzaam terugdringt. Er is nu sprake van relatieve rust, maar de situatie in de
regio is zeker nog niet duurzaam stabiel. Hierbij speelt een aantal factoren een rol,
zoals een zwakke rechtsstaat, slechte sociaaleconomische situatie met een hoge
jeugdwerkloosheid, regionale conflicten, grensoverschrijdende criminaliteit en
radicalisering. In 2015 heeft de regio bovendien te maken gekregen met de
migratiecrisis.

2.1.1

EUFOR Althea (Bosnië-Herzegovina)
Ontwikkelingen
Onder het non-executieve deel van het mandaat bevordert EUFOR Althea de
zelfredzaamheid van de Bosnische strijdkrachten door het leveren van
capaciteitsopbouw en training, zodat de Bosnische strijdkrachten zich op termijn
kunnen ontwikkelen naar NAVO-standaarden. Daarnaast, beschikt de missie ook over
een executieve component, die ingezet kan worden om de veiligheidssituatie te
handhaven als dat nodig is. De missie ondersteunt zodoende de VN Hoge
Vertegenwoordiger bij de uitvoering van de Dayton-akkoorden, en ondersteunt de
Bosnische autoriteiten om voorwaarden te scheppen die een stabiel, vredig en multietnisch Bosnië- Herzegovina bevorderen. Met de bijdrage aan EUFOR Althea draagt
Nederland bij aan de doelstellingen van de missie.
In Bosnië-Herzegovina was in 2015 sprake van relatieve rust, maar de situatie is niet
stabiel. Hoewel Bosnië-Herzegovina in 2015 in het kader van het EU
uitbreidingsproces met hulp van de internationale gemeenschap verdere stappen
gezet heeft met hervormingen in het staatsbestel die uiteindelijk bij moeten dragen
aan een stabieler politiek klimaat, is hiervan nog geen sprake. Politieke leiders
stonden ook in 2015 regelmatig lijnrecht tegenover elkaar, waarbij de autoriteit van
staatsinstellingen in twijfel werd getrokken. Enkele incidenten, zoals rondom de
herdenking 20 jaar na de val van Srebrenica op 11 juli 2015, en daaraan verwant de
12 Officiële website van EUFOR Althea http://www.euforbih.org. Sterkte ongeveer 600 militairen uit 17 EU-lidstaten en
5 niet EU-lidstaten.
13 Officiële website van KFOR http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_48818.htm. Sterkte ongeveer 4.600
militairen uit 21 NATO-lidstaten en 10 niet NATO-lidstaten. Zes landen leveren grote militaire contingenten
(Oostenrijk, Duitsland, Italië, Slovenië, Turkije en de Verenigde Staten samen ruim 3.150 militairen).
14 Officiële website van EULEX http://www.eulex-kosovo.eu. Sterkte ongeveer 1.500 civiele en militaire medewerkers
uit 28 EU-lidstaten en vijf niet EU-lidstaten.

Pagina 9 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

arrestatie van Naser Oric in Zwitserland op verzoek van Servië, zorgde wederom voor
spanningen tussen de Bosniërs en Bosnische Serviërs in met name Republika Srpska.
Deze en andere voorvallen ondermijnen de toch al fragiele eenheid van het land.
Militaire activiteiten
In het najaar van 2015 is een assessment uitgevoerd van zogenoemde Declared
Units. Dit zijn aangewezen eenheden van de Bosnische strijdkrachten die dienen te
voldoen aan de NAVO-normen. Hierdoor zijn deze eenheden op termijn in staat deel
te nemen aan EU- en/of NAVO-operaties. Om deze doelstelling te bereiken heeft
EUFOR Althea het verzorgen van trainingen en advies aan de strijdkrachten van
Bosnië-Herzegovina voortgezet. Nederland heeft in 2015 de uit drie officieren
bestaande bijdrage aan EUFOR Althea gecontinueerd. De Nederlandse officieren
hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan eerder het genoemde assessment.
2.1.2

KFOR (Kosovo)
Ontwikkelingen
KFOR heeft tot doel bij te dragen aan een veilige omgeving en de handhaving van de
openbare orde in Kosovo. Dit doet KFOR door het ondersteunen van de ontwikkeling
van een stabiel, democratisch, multi-etnisch en vredig Kosovo en de opbouw van de
Kosovo Security Forces. KFOR waarborgt ook de bewegingsvrijheid van EULEX en
andere internationale organisaties.
De politieke situatie in Kosovo werd in 2015 gekenmerkt door toenemende polarisatie
tussen de in december 2014 aangetreden PDK-LDK-coalitie en de oppositie. Als
gevolg van deze polarisatie, met incidenten met gebruik van traangas door de
oppositie, heeft het parlement vanaf september nauwelijks kunnen functioneren.
Hoewel op 25 augustus 2015 een akkoord werd gesloten tussen de partijen via EU
facilitated dialogue, liepen spanningen tussen de twee landen op vanwege de
Servische lobby tegen UNESCO-lidmaatschap van Kosovo (uiteindelijk kwam Kosovo
stemmen te kort om lid te worden). Positief was de ondertekening op 27 oktober van
de Stabilisatie en Associatieovereenkomst met de EU. De overeenkomst biedt een
kader voor verdere hervormingen en toenadering tot de EU. Hiermee is een
belangrijke stap gezet in het toetredingsproces, dat voor Kosovo overigens nog lang
zal duren.15
Militaire activiteiten
De Nederlandse bijdrage aan KFOR bestond in 2015 uit vijf militairen die onder
andere werkzaam zijn in de staf en ondersteuning van KFOR. KFOR heeft de
activiteiten ter handhaving van de veiligheid in Kosovo gecontinueerd. Daarnaast
ondersteunt KFOR de Kosovo Security Forces en Kosovaarse politie met training en
advies.

2.1.3

EULEX (Kosovo)
Ontwikkelingen
EULEX Kosovo heeft als doel bij te dragen aan de capaciteitsopbouw van de Rule of
Law-sector in Kosovo, ten behoeve van een transparant en multi-etnisch justitieel
systeem. Hiervan maken ook politie- en douanediensten deel uit, die vrij zijn van

15 KST 21 501-02, nr. 1265.

Pagina 10 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

politieke invloeden. De missie heeft hiertoe een executief, alsook een mentoring-,
monitoring- en adviseringsmandaat, waarbij het executieve zwaartepunt ligt in
Noord-Kosovo.
Zoals de halfjaarlijkse evaluatierapporten van de missie aangeven, maken de
Kosovaarse politie, grenspolitie en douane goede voortgang, hoewel ondersteuning
nog nodig blijft. De situatie in het gevangeniswezen, anti-corruptie agentschap en
onder aanklagers en rechters is zorgelijker en vraagt meer aandacht. Ten aanzien
van het noorden van Kosovo is de vooruitgang redelijk bemoedigend, de
communicatie tussen politie in noorden en in rest van Kosovo vergt echter nog altijd
facilitatie van internationale partners. Naar aanleiding van aantijgingen van corruptie
in 2014 binnen EULEX Kosovo waarbij internationale staf zou zijn betrokken, heeft in
opdracht van de Hoge Vertegenwoordiger Mogherini een commissie onder leiding van
Jacqué onderzoek gedaan. De bevindingen hiervan zijn aan de Kamer
gecommuniceerd.16 Het rapport geeft als belangrijkste conclusie dat er geen bewijs is
gevonden dat EULEX Kosovo de corruptiebeschuldigingen in de doofpot heeft willen
stoppen of de openbaar aanklaagster die de zaak naar buiten bracht aan de kant
heeft willen schuiven. Wel doet het rapport belangrijke aanbevelingen voor de
transparantie van de missie. Het strafrechtelijk onderzoek van de Kosovaarse
autoriteiten naar deze beschuldigingen loopt nog. Indien daar aanleiding toe is wordt
uw Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van dit onderzoek (conform de
toezegging van de minister van Buitenlandse Zaken tijdens het AO op 4 november
2015).
EULEX Kosovo zal tevens de Special Investigative Task Force blijven ondersteunen. In
augustus nam het Kosovaarse parlement met een krappe 2/3-meerderheid de
grondwetswijzigingen en wetgeving aan die nodig zijn voor onafhankelijke,
onpartijdige en efficiënte strafrechtelijke vervolging en berechting naar aanleiding
van beschuldigingen inzake ernstige grensoverschrijdende en internationale
misdrijven die zouden zijn gepleegd tijdens en in de nadagen van het conflict in
Kosovo (1998-2000). Het gaat om de zogenoemde ‘Speciale Kamers’ en ‘Speciale
Aanklager’. De Speciale Kamers hebben op grond van de Kosovaarse Instellingswet
twee zetels: één in Kosovo (Pristina) en één buiten Kosovo, te weten in Nederland.17
De Speciale Aanklager zetelt in Nederland, maar is bevoegd om onderzoek in Kosovo
te verrichten. De President van de Speciale Kamers is op grond van de Kosovaarse
Instellingswet geautoriseerd om een strafzaak, een onderdeel daarvan, als ook elk
onderdeel van een strafrechtelijke procedure, van Kosovo naar Nederland
verplaatsen.
Civiele activiteiten
De Nederlandse bijdrage aan EULEX Kosovo bestond uit ongeveer dertig personen.
De ministeries van Buitenlandse Zaken, Defensie en Veiligheid en Justitie leverden
ieder ongeveer tien functionarissen. De bijdrage bestond uit adviseurs,
politiemensen, marechaussees, rechters en officieren van justitie. Waar politie en
marechaussee zich bezighielden met het adviseren van de Kosovaarse politie, werden
Nederlandse rechters en officieren van justitie samen met Kosovaarse collega’s
ingezet bij de rechtspraak in Kosovo. Door naast reguliere werkzaamheden ook actief
16 KST 21 501-02-1496.
17 KST 34 300, nr. 52.

Pagina 11 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

te kijken naar bijvoorbeeld de planning en inrichting van werkprocessen, hebben
Nederlandse civiele experts een aanzienlijke bijdrage geleverd aan het vergroten van
de effectiviteit van de respectievelijke teams waarin zij werkzaam zijn.
2.2

Midden-Oosten
De internationale gemeenschap spant zich in het Midden-Oosten in met een
combinatie van ontwikkelingssamenwerking, diplomatieke en militaire middelen om
vrede en stabiliteit te bevorderen. Ook Nederland levert hieraan een bijdrage. In
2015 zijn Nederlandse militairen en civiele functionarissen ingezet in het kader van
de operaties/missies: ATFME18, CBMI19, UNTSO20, UNDOF21, MFO22, EUBAM Rafah23
en USSC. Daarnaast zijn ook enkele Nederlandse civiele functionarissen ingezet.

2.2.1

Strijd tegen ISIS (Irak) (ATFME en CBMI)
De aanwezigheid van ISIS, en organisaties als Jabhat al Nusra, vormen een directe
bedreiging voor de stabiliteit in de regio en voor Europa. Hiermee vormt ISIS ook een
bedreiging voor de Nederlandse veiligheid.
Op 24 september 2014 is de Kamer geïnformeerd over de Nederlandse bijdrage aan
de internationale strijd tegen ISIS in het kader van de door de VS-geleide Operation
Inherent Resolve (OIR). De Nederlandse bijdrage richtte zich in 2015 op Irak en
bestond uit twee componenten: initieel zes operationele F-16’s24 voor de duur van
maximaal één jaar ten behoeve van de luchtcampagne (Air Task Force - Middle East),
en ondersteuning aan Iraakse en Koerdische grondtroepen, waaronder Iraakse
speciale eenheden, met training en advies (Capacity Building Mission in Iraq). Het
initiële mandaat liep af op 2 oktober 2015 en is inmiddels verlengd tot oktober 2016.
De Kamer is met de artikel-100 brieven van 24 september 201425 en 19 juni 201526,
alsmede met de voortgangsrapportages van 19 december 201427, 7 april 201528, 24
juni 201529 en 2 november 201530 geïnformeerd over het verloop van de operatie.
Dit hoofdstuk beschrijft de samenhang en de resultaten van de Nederlandse militaire
inzet in coalitieverband tegen ISIS.

18 Air Task Force – Middle East
19 Capacity Building Mission Iraq
20 Officiële website van UNTSO http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/untso . Sterkte ruim 1.400 militairen
uit 25 landen.
21 Officiële website van UNDOF http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/undof . Sterkte ongeveer 800 militairen
uit zes landen.
22 Officiële website van MFO http://www.mfo.org. Sterkte ongeveer 1.600 militairen uit 14 landen. Drie landen
leveren grote militaire contingenten (Columbia, Fiji en de Verenigde Staten, samen bijna 1.400 militairen).
23 Officiële website van EUBAM http://www.eubam-rafah.eu. De kernstaf bestaat uit vier EU-stafleden. Drie EUlidstaten hebben functionarissen stand-by staan.
24 Vanaf oktober 2015 werd met vier operationele F-16’s gevlogen.
25 KST 27 924, nr 506.
26 KST 27 924, nr. 536.
27 KST 27 925, nr. F.
28 KST 27 925, nr. 534.
29 KST 27 925, nr. 540.
30 KST 27 925, nr. 565.

Pagina 12 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

2.2.1.1

Politieke aspecten
Ontwikkelingen
Nederland levert sinds september 201431 een militaire bijdrage aan de strijd tegen
ISIS in Irak in het kader van de internationale anti-ISIS coalitie, bestaande uit 66
landen. Met de voortgangsrapportage van 7 april 2015 deelde het kabinet de Kamer
mee dat de opmars van ISIS was gestopt. Daarnaast ging de brief in op het
voornemen van het kabinet steun (niet zijnde wapens) te leveren aan het Iraakse
leger (inclusief de Peshmerga) en gematigde gewapende oppositiegroepen in Syrië.
De artikel 100-brief van 19 juni 2015 waarmee de Nederlandse bijdrage werd
verlengd, informeerde de Kamer dat de slagkracht van ISIS nog niet was gebroken
en
benadrukte
de
blijvende
noodzaak
van
militaire
inzet.
Met
de
voortgangsrapportage van 2 november 2015 is de Kamer geïnformeerd dat de
militaire campagne de tweede fase van het campagneplan is ingetreden: het
terugdringen van ISIS. In deze brief meldde het kabinet tevens dat, hoewel het
intussen had vastgesteld dat er een volkenrechtelijk mandaat bestond om ISIS niet
alleen in Irak maar ook in Syrië militair te bestrijden, er vooralsnog geen beslissing
werd genomen over een Nederlandse bijdrage aan militaire coalitieacties in Syrië.

2.2.1.2

Militaire aspecten
Doelstelling
Coalitieoperaties hebben, in combinatie met het grondoptreden van Iraakse en
Koerdische strijdkrachten, ISIS in 2015 aanzienlijke verliezen toegebracht. Het
herstellend vermogen van ISIS wordt vooral gefaciliteerd vanuit het kerngebied van
ISIS, dat deels in Oost-Syrië ligt. De verliezen bij ISIS waren niettemin hoog en niet
zelden werden logistieke voorbereidingen of operaties van ISIS vroegtijdig ontdekt en
bestreden door de coalitie.
Op 28 augustus 2015 kondigde het Central Command van de VS aan dat de militaire
campagne zich vanaf dat moment richtte op fase twee van het campagneplan: het
terugdringen van ISIS. Tijdens de Force Generation Conference heeft Nederland de in
de artikel 100-brief van 19 juni 2015 beschreven Nederlandse militaire bijdrage in
tweede termijn van vier operationele F-16’s en 130 trainers formeel aan de coalitie
aangeboden. De Iraakse regering kreeg met fase twee een grotere rol toebedeeld,
vooral met betrekking tot de planning en de inzet van de eigen troepen. De evaluatie
van de voortgang, en de advisering over de benodigde bijsturing van de militaire
operatie en het campagneplan, was belegd bij de Coalition Strategic Planning Group.
In 2015 was Nederland hierin met twee stafofficieren vertegenwoordigd; zij hielden
zich specifiek bezig met contingency planning en strategische communicatie.
Op het gebied van communicatie heeft Nederland in de tweede helft van 2015
daarnaast een Nederlandse diplomate parttime gedetacheerd bij het secretariaat van
de counter-messaging werkgroep van de anti-ISIS-coalitie in Londen.
Nederlandse inzet in de luchtcampagne
In oktober 2015 is het aantal operationele Nederlandse F-16’s teruggebracht van zes
naar vier.32 De aanwezigheid van de vier Nederlandse liaisonofficieren op het

31 KST 27 925, nr. 526.
32 KST 27 924, nr. 536.

Pagina 13 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

hoofdkwartier voor de luchtoperaties (Combined Air Operations Centre) in Qatar is in
2015 gecontinueerd.
Nederlandse toestellen voerden vrijwel dagelijks missies in Irak uit in de rol van Close
Air Support33 en Air Interdiction34. Mede dankzij de inzet van het luchtwapen zijn
Iraakse en Koerdische grondtroepen erin geslaagd de frontlinie te stabiliseren en
belangrijke steden en gebieden op ISIS te heroveren. Het zwaartepunt van de
Nederlandse luchtaanvallen werd in 2015, in overeenstemming met de overgang naar
fase twee van het campagneplan, steeds meer verlegd naar aanvallen op het
voortzettingsvermogen van ISIS. Dit gebeurde onder andere door de vernietiging van
commandovoeringssytemen en voorraden. Nederland maakte bij de luchtaanvallen
gebruik van precisiewapens.
Het samenwerkingsverband tussen België en Nederland heeft met ingang van juli
2015 gestalte gekregen met een Belgisch beveiligingsdetachement. Het Belgische en
Nederlandse personeel is gezamenlijk gehuisvest en de samenwerking tussen de
detachementen verloopt goed. In breder internationaal verband zijn voorzieningen
getroffen om de munitievoorraad op peil te houden. In de voortgangsrapportage van
2 november 201535 is aangekondigd dat België, onder voorbehoud van politieke
besluitvorming, de Nederlandse inzet vanaf juli 2016 voor de duur van een jaar zal
overnemen.
Nederlandse trainingsmissie Noord-Irak
In Noord-Irak werd sinds begin 2015 een basisinfanterietraining gegeven aan
eenheden van de Koerdische Peshmerga als onderdeel van de Iraqi Security Forces.
Per cyclus worden in coalitieverband twee infanteriebataljons getraind. Naast de
reguliere infanterietraining werden ook compagnies- en bataljonsstaven getraind in
commandovoering-processen en leiderschap. Nederlandse trainers hebben daarnaast
in 2015 een train-the-trainer cursus ontwikkeld voor officieren en onderofficieren36.
Deze cursus werd per cyclus door een ander coalitieland gegeven.
Trainingsprogramma’s zijn vraag-gestuurd tot stand gekomen en werden ontwikkeld
en geëvalueerd in overleg met het Ministry of Peshmerga (MoP). Zo heeft het MoP in
2015 expliciet de behoefte uitgesproken aan gerichte training in reactie op het
toenemende gebruik van Improvised Explosive Devices (IED) door ISIS. In reactie
heeft de coalitie counter-IED lessen een prominenter onderdeel van het curriculum
gemaakt. Daarnaast is er meer aandacht gekomen voor leiderschap en het
ontwikkelen van kennis en vaardigheden om gewonden te helpen. Trainingen werden
gecoördineerd door het Kurdistan Training Coordination Center, waar een
Nederlandse officier de functie van chef staf vervult.
Nederlandse trainingsmissie Bagdad
In Bagdad verzorgden Nederlandse militairen sinds maart 2015 in multinationaal
verband de training van Iraakse Special Operations Forces. De cursusinhoud is
33 Luchtsteun aan grondtroepen.
34 Autonome inzet van het luchtwapen.
35 KST 27 925, nr. 565.
36 Op grond van eerdere ervaringen met trainingsprogramma’s in deze vorm, maar bijvoorbeeld ook n.a.v. lessen
zoals verwoord in het rapport “De politiemissie van de EU in Afghanistan: gemengde resultaten” van de ERK (Nr. 07,
2015).

Pagina 14 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

ontwikkeld in overleg met de Iraqi Security Forces om het trainingsaanbod aan te
laten sluiten bij de behoefte in de praktijk.
Meer aandacht voor de selectie van deelnemers aan de commandocursus leidde in
2015 tot betere trainingsresultaten. Met ingang van juni 2015 wordt tevens een
commando-instructeurscursus gegeven. Iraakse instructeurs geven een deel van de
commandocursus nu zelf, onder begeleiding van coalitie-instructeurs. Nederland was
verantwoordelijk voor de coördinatie van zowel de commandocursus als de
commando-instructeurscursus. Daarnaast levert Nederland instructeurs voor het
verzorgen van snipercursussen en medische cursussen.
Additionele steun aan de Iraqi Security Forces, inclusief de Peshmerga
Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft in 2015 een budget van
€1,2 miljoen vrijgemaakt ten behoeve van niet-letale steun aan de Iraakse
strijdkrachten. In overleg met de Iraakse partners is met dit bedrag een Train &
Equip pakket samengesteld voor de trainingslocaties in de omgeving van Erbil en
Bagdad. De middelen zijn verwerkt in de trainingen van de Nederlandse trainers en
leveren een direct merkbare bijdrage aan het voorkomen van Iraakse slachtoffers. In
Erbil bestaat de Nederlandse bijdrage uit middelen waarmee IEDs kunnen worden
opgespoord en gemarkeerd, eenvoudige verbindingsmiddelen voor Peshmergabataljons en slechtweerkleding. In Bagdad is het medisch trainingscentrum verbouwd
en uitgebreid. Er is in onderwijsmiddelen en een zogenoemd medical skills lab
voorzien waar de coalitie sindsdien trainingen voor Iraakse medics verzorgt. De
opgeleide medics worden voorzien van een basis medische uitrusting.
Andere relevante aspecten Toetsingskader
Bescherming burgerbevolking
Doelbestrijding in het kader van de luchtcampagne geschiedde volgens een
zorgvuldig proces. Onderdeel van dit proces vormen doelselectie op basis van
geverifieerde inlichtingen, wapenselectie en wapeninzet op basis van bindende
standaarden (Collatoral Damage Estimate). Het minimaliseren van het risico op
burgerslachtoffers en nevenschade had voor de coalitie de hoogste prioriteit. Het
Humanitair Oorlogsrecht vormde een belangrijke grondslag voor dit proces, waarbij
ook juridische adviseurs nauw waren betrokken. Bovendien beoordeelde de vlieger
kort voor wapeninzet zelf de omgeving van het doel en stelt nogmaals de risico’s op
burgerslachtoffers en nevenschade vast.
Risico’s
Eenheden van ISIS waren in 2015 in staat om gerichte en gecompliceerde aanslagen
uit te voeren in grote delen van Irak, Syrië en daarbuiten. Voor ISIS vormde de
internationale coalitie een mogelijk doelwit voor aanslagen, waaronder ook
Nederlandse militairen. Deze dreiging geldt zowel voor het F-16 detachement als voor
de trainingsmissie in Irak. Bij de inzet van de F-16’s wordt rekening gehouden met
luchtdoelsystemen in handen van ISIS. In dat kader zijn met de coalitie afspraken
gemaakt over Combat Search and Rescue.
Ook de coalitie-aanwezigheid in Erbil vormt een potentieel doelwit voor ISIS. ISIS
slaagde er echter, in vergelijking met Bagdad, veel minder frequent in om het door
de Koerden gecontroleerde gebied binnen te dringen om aanslagen te plegen. De

Pagina 15 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

aanhoudende berichten in 2015 over de inzet van chemische middelen door ISIS in
Noord-Irak, maar ook elders op het strijdtoneel, waren zorgwekkend. Nederlandse
militairen in Noord-Irak beschikten in 2015 daarom over chemische detectie- en
beschermingsmiddelen.
Status Nederlandse militairen
In 2015 is er geen verandering gekomen in de status van de Nederlandse militairen
in de gastlanden. De hiertoe gesloten verdragen regelen onder meer dat Nederland
voorrang heeft bij het uitoefenen van strafrechtelijke rechtsmacht over handelingen
van het personeel die in de uitoefening van de functie zijn verricht.
Bevelstructuur
De militair-strategische coördinatie van de coalitie was in 2015 onveranderd belegd
bij het US Central Command, in Tampa, Florida. De operationele leiding over de
coalitie was belegd bij een multinationaal hoofdkwartier onder Amerikaanse
aanvoering. Nederlandse officieren waren betrokken bij de selectie van doelen die
aan Nederlandse toestellen worden toegewezen. Dit gebeurt met instemming van het
Nederlandse bevoegd gezag (CDS).
2.2.1.3

Voortgang
De resultaten van de Nederlandse inzet, zowel in de lucht als op de grond, zijn
bereikt in coalitieverband en daarom niet geïsoleerd te beschouwen of aan Nederland
toe te schrijven. De luchtaanvallen, trainingen en materiële steun van de
internationale coalitie, in combinatie met het grondoptreden van Iraakse en
Koerdische strijdkrachten, alsmede de civiele sporen van de anti-ISIS Coalitie,
hebben ISIS in 2015 gevoelige verliezen toegebracht.

2.2.2

UNTSO (Libanon en Golan)
Ontwikkelingen
UNTSO heeft als taak toezicht te houden op de bestanden in de regio tussen Israël en
de omringende landen. Het sinds 1948 doorlopende VN-mandaat heeft een regionale
invalshoek en stelt de missie in staat de UNTSO waarnemers flexibel in te zetten daar
waar zij van meerwaarde zijn. De missie is dan ook nauw verbonden met UNIFIL en
UNDOF. Momenteel worden UNTSO-waarnemers vooral in de grensgebieden tussen
Syrië en Israël, en Israël en Libanon ingezet. Sinds 1956 draagt Nederland militaire
waarnemers bij aan deze missie. De veiligheidssituatie blijft risicovol en wordt
nauwgezet gemonitord door de VN.
Militaire activiteiten
De twaalf Nederlandse militairen waren in 2015 werkzaam in Zuid-Libanon en op de
Golan. Zij verrichtten hun ongewapende werkzaamheden in verschillende
waarnemingsgroepen om toe te zien op de naleving van de bestaande
bestandsafspraken tussen de landen in de regio. De militairen van UNIFIL (Libanon)
en UNDOF (Golan) droegen zorg voor bescherming en medical evacuation. De
aanwezigheid van UNTSO in Syrië (in de Area Off Separation en Area Off Limitation)
is sinds september 2014 om veiligheidsreden onmogelijk. Een viertal additionele en
tijdelijke observatieposten aan de Israëlische zijde van de Golan werden bij daglicht
bemand om een deel van de waarneming te herstellen die na het verlaten van de
observatieposten aan de Syrische zijde verloren zijn gegaan.

Pagina 16 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

2.2.3

UNDOF (Golan)
Ontwikkelingen
UNDOF is een gewapende waarnemingsmissie, die sinds 1974 op de Golanhoogvlakte toeziet op het staakt-het-vuren tussen Syrië en Israël. Daarnaast heeft
UNDOF een beschermingstaak voor UNTSO. Het huidige VN-mandaat van de missie37
wordt halfjaarlijks verlengd. De missie is momenteel alleen aan Israëlische zijde
actief. Het hoofdkwartier aan Syrische zijde is vanwege de veiligheidssituatie tot
nader order ontruimd. Sinds september 2014 zijn alle observatieposten aan Syrische
zijde geëvacueerd. De liaisonfunctie van UNTSO tussen Syrië en Israël heeft een
mitigerende werking op de impact van incidenten, inclusief mogelijke spillover
effecten van het conflict in Syrië.
Militaire activiteiten
Als gevolg van het conflict in Syrië is de veiligheidssituatie in de Golan onder
spanning komen te staan waardoor verschillende observatieposten van UNDOF niet
worden bemand. Met het uitbreiden van observatiepost ‘12’, op de berg Hermon,
heeft UNDOF haar aanwezigheid op de noordelijke helft van de Golan uitgebreid
zolang de veiligheidssituatie dit toelaat.

2.2.4

MFO (Sinaï)
Ontwikkelingen
De MFO-missie houdt in de Sinaï toezicht op de naleving van de Camp Davidakkoorden tussen Israël en Egypte van 1979 door middel van confidence building, het
vervullen van een liaisonfunctie en het faciliteren van samenwerking.
Sinds 2013 is de terreurdreiging in de Sinaï sterk toegenomen. De dreiging is vooral
gericht tegen Egyptische autoriteiten, maar incidenteel ook tegen Israël en het
toerisme. Hoewel MFO-posities en personeel in principe geen doelwit zijn, heeft de
missie wel te kampen gehad met verschillende geweldsincidenten, waarbij de missie
tussen vuurgevechten terecht kwam en geconfronteerd werd met IEDs. Om de
veiligheid van het MFO-personeel te garanderen zijn binnen het mandaat van de
missie diverse maatregelen genomen, zoals personele verplaatsing naar het zuidkamp en het versterken van de Force Protection. Met deze operationele aanpassingen
slaagt de MFO erin het werk voort te zetten en daarmee bij te dragen aan regionale
stabiliteit.
Activiteiten
Na een tweejarige personele bijdrage draagt Nederland sinds februari 2015 enkel nog
financieel aan MFO bij. Zoals in de Tussentijdse Evaluatie over 2014 is
gecommuniceerd, was er per 1 april 2015 geen behoefte meer aan de Nederlandse
bijdrage vanwege het aanbod van Canada om een Force Protection-eenheid te
leveren.

2.2.5

EUBAM (Rafah)
Ontwikkelingen
EUBAM Rafah heeft tot doel de veiligheid van het grensverkeer van personen bij de
grensovergang tussen Gaza en Egypte te verbeteren. Sinds Hamas de macht heeft

37 VNVR-resolutie 2257 van december 2015.

Pagina 17 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

overgenomen in de Gazastrook is deze missie echter op slaapstand gesteld. In 2015
is de mogelijkheid van een reactivering op korte termijn niet aan de orde geweest.
Militaire activiteiten
De Nederlandse bijdrage bestond in 2015 uit drie militairen die op stand-by stonden.
Sinds april 2015 kunnen deze Nederlandse militairen bij een eventuele reactivering
van EUBAM Rafah binnen 90 dagen worden ingezet.
2.2.6

USSC (Jeruzalem en Ramallah)
Ontwikkelingen
USSC heeft tot doel de Palestijnse veiligheidssector te versterken teneinde deze in
staat te stellen de veiligheid van de Palestijnse (en daarmee indirect ook de
Israëlische) samenleving te waarborgen. Daarmee levert USSC een belangrijke en
effectieve bijdrage aan de mogelijkheid tot een stabiele Palestijnse staat. Dit
programma heeft tevens een belangrijke liaisonfunctie in de bevordering van de
samenwerking met de Israëlische veiligheidssector. Ook in de context van groeiende
onrust vanaf het najaar van 2015 houdt deze samenwerking stand en heeft deze een
mitigerende werking in geval van spanningen.
Civiele activiteiten
De inzet van USSC op de versterking van de Palestijnse veiligheidssector is
complementair aan de inzet van EUPOL COPPS (politie en Rule of Law), alsook het
bilaterale Veiligheid- en Rechtsorde Programma. Naast de inzet van vijf militairen
draagt Nederland sinds november 2015 ook een civiel expert bij aan de missie, die
zich sinds november jl. als Course Director inzet voor de start van de Palestinian
Officers Academy in 2016.
Militaire activiteiten
De vijf Nederlandse militairen waren werkzaam binnen het hoofdkwartier van USSC
(Jeruzalem) en bij de Palestijnse Autoriteit (Ramalah). Hun werkzaamheden
bestonden uit de begeleiding en coaching van Palestijnse trainers, gericht op de
ontwikkeling van trainingsprogramma’s en de verbetering van onderlinge
operationele communicatie. De militairen adviseerden de directeur van de Central
Training Administration over het ontwikkelen van trainingssystematiek en
assisteerden bij de ontwikkeling van de communicatiestructuur en de overdracht van
communicatiemiddelen.

2.3

Afrika
Nederland bevordert de internationale rechtsorde en draagt bij aan internationale
vrede en veiligheid met de bijdrage aan capaciteitsopbouw van regionale en nationale
veiligheidsstructuren
en
de
deelneming
aan
vredesoperaties
in
Afrika.
Capaciteitsopbouw in Afrika sluit aan bij de accenten van de Internationale
Veiligheidsstrategie (IVS), waarin wordt gesteld dat EU-lidstaten meer
verantwoordelijkheid dienen te nemen voor ontwikkelingen aan de randen van de EU,
vanwege de evident directe gevolgen voor economische belangen en de eigen
veiligheid. Ook de migratiecrisis is daarin een nadrukkelijke rol gaan spelen. Door bij
te dragen aan stabilisering van herkomst- en doorvoerlanden en het bestrijden van
mensensmokkelnetwerken wordt het risico op illegale migratie beperkt.

Pagina 18 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

De keuze voor deelneming aan bepaalde operaties en missies kan zijn ingegeven
door onder meer strategische belangen, een lange (ontwikkelings-)relatie met een
land of door onze handelsbelangen (zoals de anti-piraterijoperaties). Het kader
waarbinnen een missie opereert (bijvoorbeeld VN of EU), kan daarnaast ook een rol
spelen. Dit geldt ook voor de aanwezigheid binnen operationele hoofdkwartieren,
waarbij het sommige gevallen (zoals in EU-verband) een verplichting kan zijn aan de
bezetting bij te dragen.
In 2015 zijn Nederlandse militairen en civiele functionarissen ingezet in het kader
van: MINUSMA38, EUTM Mali39, EUCAP Sahel (Mali)40, UNMISS41, EUTM Somalië42,
EUFOR CAR, EUMAM CAR43, SSD (Burundi) en ACOTA44.
2.3.1

Operatie ATALANTA (oostkust Afrika)
Sinds 2009 nemen Nederlandse militaire eenheden deel aan EU-operaties tegen
piraterij aan de oostkust van Afrika. Met de artikel 100-brief brief van 14 november
201445 is de Kamer geïnformeerd over de Nederlandse bijdrage aan antipiraterijoperaties in 2015. In overeenstemming met deze brief nam Nederland in
2015 met twee schepen deel aan EUNAVFOR Operatie Atalanta. Voor Nederland, als
handelsnatie, zijn vrije en veilige mondiale scheepvaartroutes van groot economisch
en strategisch belang. Daarnaast hecht Nederland grote waarde aan een goed
functionerende internationale rechtsorde. Nederland heeft daarom belang bij de
bestrijding van piraterij in het risicogebied nabij Somalië. Met de artikel 100-brief van
18 december 201546 is de Kamer geïnformeerd over de voorziene inzet in 2016.
Hierin wordt ook aandacht besteed aan de EU Combined Strategic Review van de drie
missies in en rond Somalië (EUNAVFOR Atalanta, EUCAP Nestor en EUTM Somalië)
over de toekomst van de missies na 2016.

2.3.1.1

Politieke aspecten
Ontwikkelingen
Sinds de evaluatie van de inzet in 2014 laten de politieke ontwikkelingen in Somalië
wederom een gemengd beeld zien. In februari 2015 trad, na een vier maanden
durende kabinetscrisis, het kabinet Sharmarke aan. Dit kabinet bestaat uit 67
bewindspersonen, wat tekenend is voor de verdeeldheid en het gebrek aan
compromisbereidheid binnen de politieke elite. In 2015 werd vooruitgang in Somalië
geboekt op het gebied van de federale staatsvorming. Echter, dit proces is nog niet
voltooid en op enkele gevoelige punten, zoals de inkomstenverdeling tussen de
deelstaten en de centrale overheid, moet nog overeenstemming worden bereikt. De
herziening van de huidige voorlopige grondwet van Somalië kende in 2015 nauwelijks
38 Officiële website van MINUSMA: http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/minusma.
39 Officiële website van EUTM Mali http://www.eutmmali.eu. Sterkte ongeveer 550 militairen uit 23 EU-lidstaten en
vijf niet-EU-lidstaten. Vier landen leveren grote militaire contingenten (België, Duitsland, Frankrijk, Spanje samen
bijna 350 militairen).
40 Officiële website van EUCAP Sahel: http://eucap-sahel.eu.
41 Officiële website van UNMISS http://www.unmiss.unmissions.org. Sterkte ongeveer 13.500 functionarissen
(afkomstig uit ruim 60 landen) waaronder ruim 10.000 militairen en ruim 1.000 politiefunctionarissen.
42 Officiële website van EUTM Somalië http://www.eeas.europa.eu/csdp/missions-and-operations/eutm-somalia.
Sterkte ongeveer 125 militairen uit 10 EU-lidstaten en één niet-EU-lidstaat.
43 Officiële website van EUMAM CAR: http://eeas.europa.eu/../eumam_rca.
44 Officiële website van ACOTA http://www.state.gov/p/af/rt/acota. Het trainingsprogramma wordt uitgevoerd in
meer dan 25 Afrikaanse staten.
45 KST 29 521, nr. 267.
46 KST 29 521, nr. 307.

Pagina 19 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

voortgang, evenals de organisatie van verkiezingen, die in september 2016 moeten
worden gehouden. Hierbij is de eis van de internationale gemeenschap dat er een
verkiezingsmodel wordt ontwikkeld dat representatiever is dan dat uit 2012. Het
leveren van basisdiensten op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs,
infrastructuur en veiligheid bleef ook in 2015 een uitdaging voor de Somalische
overheid.
Deze ontwikkelingen bevestigen dat Somalië niet alleen forse internationale steun,
maar ook blijvende internationale politieke druk nodig heeft om op het rechte pad te
blijven. Indien hiervan geen of onvoldoende sprake is, zal de kans op terugval
toenemen. Zoals opgemerkt in de art. 100 brief van 18 december 2015 zullen
stabilisering en effectieve staatsopbouw in Somalië vanwege de complexe situatie in
het land een kwestie van lange adem zijn.
2.3.1.2

Militaire aspecten
Doelstelling
De primaire taak in het mandaat van EUNAVFOR Atalanta betreft piraterijbestrijding
en bescherming van kwetsbare scheepvaart, waaronder noodhulptransporten van het
World Food Programme en bevoorradingsschepen voor de African Union Mission in
Somalia (AMISOM). Sinds de verlenging van het EU mandaat in het najaar van 2014
heeft Atalanta tevens de secundaire taak om de andere EU-missies (EUTM Somalië en
EUCAP Nestor) waar mogelijk en met reeds aanwezige capaciteiten te ondersteunen.
Daarnaast draagt Atalanta bij aan het monitoren van maritieme criminaliteit,
waaronder illegale visserij.
In 2015 zijn verschillende Nederlandse eenheden ingezet in het kader van operatie
Atalanta.47
Van

Tot

Eenheid

Operatie

27 dec 2014

12 feb 2015

Scheepsboardingsteam aan boord
FGS Lubeck

Atalanta

18 jan 2015

18 jun 2015

Scheepsboardingsteam aan boord
FGS Bayern

Atalanta

9 feb 2015

8 mei 2015

Zr.Ms. Johan de Witt

Atalanta

27 aug 2015

27 nov 2015

Zr.Ms. Groningen

Atalanta

Tabel 1: overzicht ingezette eenheden 2015

Internationale samenwerking
Zr.Ms. Johan de Witt heeft gedurende zijn inzet als commandoplatform voor een
Zweedse Force Commander en internationale staf gefungeerd. Daarnaast was het
schip versterkt met Zweedse enablers te weten: twee gepantserde kleine vaartuigen
(CB90), twee A109 helikopters en een combat camera alsmede het personeel dat

47 De VPD-inzet wordt behandeld in hoofdstuk 5 (Nationale inzet).

Pagina 20 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

hoorde bij deze enablers. Deze samenwerking is voorspoedig verlopen en is door het
Swedish Defence Research Agency (FOI) in overleg met Defensie geëvalueerd.48
De evaluatie maakt duidelijk dat het vooral de wederzijdse wil tot samenwerken, de
pragmatische benadering, eerdere ervaringen met gemeenschappelijke operaties,
voorafgaande voorbereidende bezoeken en gemeenschappelijke training en culturele
overeenkomsten, bepalend zijn geweest voor het succes. De belangrijkste
geïdentificeerde les ter verbetering is dat als gevolg van de verschillende cycli voor
planning en politieke besluitvorming de tijd voor een gedegen voorbereiding sterk
wordt beperkt.
Daarnaast heeft Nederland met scheepsboardingsteams met de Duitse marine
samengewerkt. De detachering van Nederlandse boardingteams aan boord van de
Duitse marineschepen was nieuw. De teams integreerden goed in de Duitse
scheepsorganisatie. Hoewel de daadwerkelijke tactische inzet beperkt is gebleven,
konden de Nederlandse team voorzien in een noodzakelijke Duitse behoefte hetgeen
een positief effect heeft op de Duits-Nederlandse samenwerking in bredere zin.
Activiteiten en resultaten
In 2015 zijn de Nederlandse schepen in Atalanta niet betrokken geweest bij het
waarnemen of onderscheppen van piraterijactiviteiten. De onderstaande tabel bevat
een overzicht van de belangrijkste acties waarbij Nederlandse eenheden betrokken
waren.
Datum

Eenheid

Gebeurtenis

12-13 maart
2015

Johan de Witt

Begin april

Johan de Witt

20 april

Johan de Witt

7-8 mei 2015

SBT FGS Bayern

3 juni 2015

SBT FGS Bayern

15 sep

Groningen

14 – 16 nov

Groningen

Afleveren van voertuigen en materiaal in
Mogadishu ter ondersteuning van de missie
EUCAP Nestor.
Observeren meerdere Iraanse dhows die
mogelijk betrokken zijn bij criminele activiteiten.
Verlenen humanitaire assistentie (voedsel en
technische assistentie) aan Iraanse
hulpbehoevende dhow die eerder door piraten
was aangevallen.
Verlenen humanitaire assistentie (voedsel en
technische assistentie) aan hulpbehoevende
dhow.
Verlenen humanitaire assistentie (medische
hulp) aan hulpbehoevende dhow.
Observeren Iraanse dhow die mogelijk
betrokken is bij criminele activiteiten.
Schip assisteert FAO schip MV Kestrel bij het
leggen van Fishing Aggregating Devices
(hulpmiddelen die vis aantrekken).

Tabel 2: Overzicht piraterijacties 2015.

48 Harriman & Zetterlund (FOI), Bilateral Partnership on an Even Keel, the Integration of Swedish and Dutch Forces in
EU Naval Forces Operation Atalanta, FOI-R-4101-SE, 2015.

Pagina 21 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

Andere relevante aspecten Toetsingskader
Geschiktheid
In het algemeen voldeden de Nederlandse ingezette capaciteiten. Het was de eerste
keer dat een Oceangoing Patrol Vessel (OPV) ofwel patrouilleschip door Nederland
werd ingezet in het kader van piraterijbestrijding. Het schip bleek geschikt voor zijn
taken en alle benodigde aanvullende capaciteiten, waaronder de medische
ondersteuning, konden worden geaccommodeerd.
De moderne sensorfit en grote endurance van de NH90-helicopter bleken wederom
van grote toegevoegde waarde. Een aandachtspunt blijft de inzetbaarheid van de
NH90. Deze wordt nadelig beïnvloed door de beperkte onderhoudscapaciteiten op zee
en door de brandstofproblematiek. De NH90 vereist kwalitatief meer hoogwaardige
brandstof dan oudere helikoptertypen. De problematiek is onderwerp van onderzoek.
Er worden proefnemingen gedaan om de kwaliteit van de brandstof, op zee beter te
beheersen en de frequentie van het brandstofladen in relatie tot de beschikbare
laadcapaciteit word nauwgezet gepland
Risico’s
Bij iedere inzet wordt de ontwikkeling van de omgevingsdreiging gemonitord. Tijdens
de inzet van het Patrouilleschip is de noodzaak van voortdurende ondersteuning door
de MIVD hierbij verder onderstreept omdat het schip over beperkte middelen voor
zelfbescherming beschikt waardoor het alleen in de lage deel van het
geweldsspectrum ingezet kan worden. Nederland is overigens niet het enige land dat
patrouilleschepen inzet voor de bestrijding van piraterij. Ook Spanje zet sinds 2012
regelmatig patrouilleschepen in waardoor er binnen het hoofdkwartier van Atalanta in
Northwood (UK) veel kennis en ervaring over de inzet van dit type schip bestaat.
Samenhang
De maritieme inzet ten behoeve van de aanpak van piraterij is succesvol, maar de
aanpak van de onderliggende oorzaken blijft een punt van zorg.49 In een land als
Somalië,
nog
herstellende
van
decennia
van
burgeroorlog,
zonder
geïnstitutionaliseerde overheidsstructuren, is duurzame vooruitgang geen gegeven.
Dit vraagt om internationale inzet en een geïntegreerde benadering, gericht op de
versterking van het staatsgezag, de opbouw van legitieme instituties en een
functionerende veiligheidssector. Daarnaast is economische ontwikkeling noodzakelijk
om alternatieve bronnen van inkomsten te ontwikkelen, vooral voor jongeren in
kustgemeenschappen.
Nederland heeft daarom ook in 2015 de bijdrage niet beperkt tot EUNAVFOR
Atalanta. Zo droeg Nederland bij aan zowel EUTM Somalië, als de civiele maritieme
capaciteitsopbouwmissie EUCAP Nestor. Naast deze bijdragen in EU-verband, richtte
Nederland zich ook via de VN (UNODC) en de Contact Group on Piracy off the Coast
of Somalia (CGPCS) op de aanpak van piraterij en bevordering van stabiliteit in
Somalië. Nederland investeerde op gebied van ontwikkelingssamenwerking vooral in
activiteiten die zijn gericht op de opbouw van de rechtsstaat, goed bestuur, de
versterking van de parlementaire democratie en alternatieve vormen van
inkomstenverwerving.
49 Report of the UN Secretary-General on the situation with respect to piracy and armed robbery at sea of the coast of
Somalia, 12 October 2015.

Pagina 22 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

Nederland heeft in 2015 naast de maritieme inzet ook een politiek adviseur (Polad)
bijgedragen aan EUNAVFOR Atalanta. Deze Polad was gestationeerd in Nairobi en
adviseerde de missie-leiding op gebied van beleid en politiek. De Polad onderhield
daarbij contact met onder andere de Somalische autoriteiten, de andere EU-missies
en internationale organisaties zoals de VN. Zo kon Atalanta inspelen op
ontwikkelingen in de regio en is de samenhang met de andere EU-missies, evenals
samenhang met andere internationale actoren, verbeterd. Atalanta kan onder het
huidige mandaat de activiteiten van missies op land (m.n. EUCAP Nestor, UNODC en
EUTM Somalië) op hun verzoek ondersteunen. In 2015 heeft Atalanta bijvoorbeeld
voertuigen en materieel naar Mogadishu gebracht, bestemd voor EUCAP Nestor.
Nederland heeft bij de EU aangedrongen op een verdere verbetering van onderlinge
samenwerking, waar mogelijk en relevant. Ook in de missiegebieden namen
Nederlanders die in de verschillende missies werkzaam zijn, meerdere malen het
voortouw om samenwerking lokaal te realiseren.
2.3.1.3

Voortgang
De neergaande trend in de piraterijactiviteiten nabij de Hoorn van Afrika heeft zich
ook in 2015 voortgezet, zoals blijkt uit de onderstaande tabel.
Jaar

Kapingen

Aanvalspogingen

Totaal

2012

16

59

75

2013

2

13

15

2014

0

11

11

2015

0

0

0

Tabel 3: Overzicht piraterijgebeurtenissen 2012, 2013, 2014, en 2015 (data IMB).50

Het ontbreken van kapingen en pogingen daartoe in de IMB-database betekent niet
dat er in het geheel geen piraterij of gewapende overvallen meer voorkomen. Het
komt nog steeds voor dat lokale vissersvaartuigen het slachtoffer van criminaliteit
zijn maar niet alle criminaliteit wordt gemeld aan het IMB.
Het gevolg is dat de kosten die samenhangen met piraterij dalen. De denktank
Oceans Beyond Piracy concludeerde dat de economische kosten in 2014 28 procent
lager waren dan in de kosten in 2013.51 Koopvaardijschepen hoeven minder ver om
te varen en het blijkt binnen de richtlijnen van de BMP mogelijk om met minder hoge
vaart het gebied met piraterijdreiging te passeren zodat brandstofkosten worden

50 Deze cijfers verschillen van het antwoord op vraag 7 in de brief ‘Beantwoording feitelijke vragen inzake art. 100
brief Nederlandse bijdrage aan piraterijbestrijding 2016’, Kst 29521, nr. 307, 8 april 2016. De aanvallen door
Somalische piraten in de Rode zee zijn in tabel 3 wel en bij het antwoord op vraag 7, niet meegenomen. Daarnaast
bevat de IMB-data ook aanvallen op regionale scheepvaart. De twee kapingen in 2013 betroffen dhows uit Iran en
India. De Navo- en EU-statistieken telden de regionale scheepvaart niet mee. Zie voor een meer gedetailleerde
analyse van de verschillen in deze statistieken de Beleidsdoorlichting Bescherming kwetsbare scheepvaart nabij
Somalië, p56 (kst 31516, nr. 6, 16 juli 2014).
51 Oceans Beyond Piracy, State of Maritime Piracy 2014, assessing the economic and human costs, 2015.

Pagina 23 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

bespaard.52 Op grond van de ook in 2015 verder dalende piraterij is te verwachten
dat ook in 2015 de economische kosten verder zullen dalen.
Rond de Hoorn van Afrika is op dit moment sprake van een zekere ongestoorde en
vrije scheepvaart, maar de dreiging van piraterij is nog niet voorbij. Het is dan ook
waarschijnlijk dat activiteiten van piraten weer zullen toenemen wanneer de
bovengenoemde maatregelen niet worden nageleefd of de inzet wordt beëindigd. Er
is dan ook internationale overeenstemming over de continuerende noodzaak van
maritieme inzet. Het is echter wel verantwoord de omvang van de inspanningen te
reduceren.
2.3.2

EUTM (Somalië)
Ontwikkelingen
EUTM Somalië draagt bij aan de opbouw van een effectieve veiligheidssector.53 De
hoofdtaak van de missie is het trainen van Somalische veiligheidstroepen, de Somali
National Army (SNA). De werkzaamheden van EUTM Somalië werden in 2015
conform de mandaatwijziging van eind 2014 aangepast. In het najaar van 2014
besloten de EU-lidstaten naar aanleiding van de Strategic Review van EUTM Somalië
tot een drie-pilaren benadering, bestaande uit training, begeleiding en advisering.
Door meer te investeren in begeleiding en strategische advisering werkte EUTM
Somalië in 2015 aan de opbouw van de benodigde bredere veiligheidsstructuur, zodat
trainingen beter kunnen worden ingebed. Onderdeel van de strategische advisering
was de ondersteuning door EUTM Somalië bij de ontwikkeling van een
personeelsregistratiesysteem voor de SNA.
De veiligheidssituatie is Mogadishu is in 2015 niet verbeterd ten opzichte van het jaar
ervoor, gezien het aantal aanslagen dat door al-Shabaab is gepleegd. Het
dreigingsbeeld is nog steeds ‘hoog’ voor Mogadishu en ‘significant’ voor Mogadishu
International Airport (MIA), waar EUTM Somalië is gesitueerd. De veiligheidssituatie
heeft een negatief effect op de uitvoer van de missie; benodigde
veiligheidsmaatregelen worden getroffen, maar beschikbare transportcapaciteit en
Force Protection is beperkt, waardoor de mogelijkheid om buiten MIA te opereren
eveneens beperkt is.
Militaire activiteiten
De Nederlandse bijdrage bestond in 2015 uit zes stafofficieren voor het hoofdkwartier
en één voor liaison- en ondersteuningswerkzaamheden in Nairobi, Kenia. De
stafofficieren vervullen taken op het gebied van personeel- en materieellogistiek, ICT
en trainingsondersteuning. Een financieel adviseur houdt zich bezig met de
verbetering van het betalingssysteem voor salarissen van het Somalische leger.
De opleidingen zijn gericht op bestuur, genie-technische ondersteuning, inlichtingen
en opleidingen voor leidinggevende militairen. Een adviesteam, waarin ook de
Nederlandse financieel adviseur deelneemt, adviseert het Somalische Ministerie van
Defensie en de General Staf. Belangrijk aandachtsgebied is de ontwikkeling en
invoering van een biometrisch personeelsregistratiesysteem. Dit systeem moet er
52 Vespe, Greidanus & Alvarez, The declining impact of piracy on maritime transport in the Indian Ocean: Statistical
analysis of 5-year vessel tracking data, Marine Policy, 59 (2015) 9-15.
53 KST 29 521, nr. 307.

Pagina 24 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

onder andere voor zorgen dat uitstroom van militairen inzichtelijker kan worden
gemaakt. In 2015 zijn de eerste resultaten geboekt en zijn er 19.800 SNA-militairen
geregistreerd. Verder monitort de EUTM de wijze waarop het Somalische leger het
Jazeera Training Camp beheert. Hierbij bestaat met name aandacht voor
leefomstandigheden en de veiligheid op het kamp.
De trainingscapaciteit van de EUTM wordt voor het grootste deel benut. Het effect
zou groter kunnen zijn wanneer er budget voorhanden zou zijn om de getrainde
militairen adequaat uit te rusten zodat zij het geleerde ook in de praktijk kunnen
brengen. De effectiviteit van de opleidingen wordt verder beperkt door de
veiligheidssituatie waardoor de bewegingsvrijheid wordt beperkt en trainingen soms
tijdelijk moeten worden gestopt.
EUTM-Somalië heeft sinds de overgang vanuit Uganda naar Mogadishu ongeveer 950
SNA-militairen getraind in Mogadishu. Wat de exacte effecten zijn van deze training
blijft moeilijk na te gaan, aangezien de militairen in andere delen van het land
worden geplaatst en EUTM niet buiten Mogadishu opereert. Nederland heeft hier
expliciet aandacht voor gevraagd bij de bespreking van de Combined Strategic
Review. Het advieswerk van de missie levert concrete resultaten op, zoals het
personeelsregistratiesysteem, maar het is nog te vroeg om de effecten van het
advieswerk in kaart te brengen. Over het algemeen kan wel worden gesteld dat de
absorptiecapaciteit bij het ministerie van Defensie en de Defensiestaf van Somalië erg
laag is en de opbouw van defensiestructuren langdurige inzet van de internationale
gemeenschap zal vragen.54
2.3.3

MINUSMA (Mali)
Ontwikkelingen
De belangrijkste politieke ontwikkeling in Mali in 2015 was de ondertekening van het
vredesakkoord van Algiers dat na een lang onderhandelingstraject op 20 juni werd
bekrachtigd. Na de ondertekening van het vredesakkoord besloot de VNVR op 29 juni
om het mandaat van MINUSMA aan te passen en ondersteuning van uitvoering van
het vredesakkoord op te nemen in het mandaat. Ook is op voorstel van Nederland in
de preambule van het VN-mandaat een verwijzing opgenomen over de problematiek
van mensensmokkel. De Kamer is met de brief van 3 juli 201555 geïnformeerd over
de aanpassing en verlenging van het VN-mandaat tot 30 juni 2016.
Nederland neemt sinds november 2013 deel aan MINUSMA. Met de artikel 100-brief
van 19 juni 201556 is de Nederlandse bijdrage aan MINUSMA verlengd tot 31
december 2016. Het besluit om de Nederlandse bijdrage te verlengen was mede
gebaseerd op de tussentijdse evaluatie over de Nederlandse bijdrage aan MINUSMA
die op 7 mei 2015 aan de Kamer is aangeboden.57 Hieruit bleek dat Nederland een
cruciale bijdrage aan MINUSMA levert en een wezenlijk aandeel heeft in de opbouw
van de inlichtingencapaciteit in de missie. De evaluatie behandelde verder de
ontwikkelingen op het terrein van de humanitaire situatie, de regionale dimensie,
54 Zie voor aanvullende informatie over het personeelsregistratiesysteem en de uitbetaling van de salarissen voor het
Somali National Army, de antwoorden op de vragen 32, 33 en 34 in de brief (Kst 29521, nr. 307) inzake de art. 100
brief Nederlandse bijdrage aan piraterijbestrijding 2016 van 8 april 2016.
55 KST 29 521, nr. 251.
56 KST 29 521, nr. 293.
57 KST 29 521, nr. 292.

Pagina 25 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

ontwikkelingssamenwerking, mensenrechten, invloed in de missie, gender en de
werkomstandigheden van Nederlandse militairen.
Met de voortgangsrapportage van 18 december 201558 is de Kamer geïnformeerd
over de ontwikkelingen ten aanzien van MINUSMA en de Nederlandse bijdrage
daaraan. Hierin is specifiek aandacht besteed aan het inlichtingenwerk en het gebruik
van inlichtingencapaciteit voor de aanpak van mensenhandel.
In deze evaluatie zal aandacht worden besteed aan die elementen van het
toetsingskader die in eerdere correspondentie aan de Kamer nog niet aan de orde
zijn geweest.
Civiele activiteiten
De SGVN benoemde op 25 augustus 2015 de Nederlandse diplomaat Koen Davidse
tot plaatsvervangend Speciaal Vertegenwoordiger van de SGVN in Mali. Hij is als
tweede man binnen MINUSMA verantwoordelijk voor politieke zaken.
Daarnaast waren er in 2015 namens Nederland zes civiele experts actief in de missie.
Het ging om een politiek adviseur van de Speciaal Vertegenwoordiger van de
Verenigde Naties (SV SGVN) (in functie sinds najaar 2013) en experts op gebied van
publieke informatievoorziening (december 2014), strategische beleidsvorming UNPOL
(december 2014), hervorming van de veiligheidssector (januari 2015), bescherming
van burgers (januari 2015) en gender (augustus 2015). De civiele experts, onder
andere op de voor Nederland politiek prioritaire gebieden gender en Protection of
Civilians hebben een nuttige bijdrage geleverd aan de verschillende beleidsterreinen
binnen de missie waarop zij werkzaam waren in 2015. Ook hebben zij een bijdrage
geleverd aan het versterken van de Nederlandse informatiepositie ten aanzien van
ontwikkelingen binnen de missie en Mali. Gezien de complexiteit van het conflict in
Mali was dit van belang. Ook waren er twee civiele adviseurs bij de missie geplaatst,
één in Gao en één in Bamako, zij speelden een belangrijke rol bij de het versterken
van de Nederlandse informatiepositie van het conflict in Mali. Daarnaast vervulden de
civilian advisor, CIVAD, in Bamako en Gao een belangrijke liaison functie tussen de
Nldse militaire inzet en de civiele tak van de missie. Ook spelen de CIVADS een rol bij
het identificeren van mogelijke samenhang tussen activiteiten van MINUSMA en
Nederlandse bilaterale inzet.
Militaire activiteiten
Bevelsstructuur en geweldsinstructie
Zoals gecommuniceerd in de tussentijdse evaluatie59 opereerde het MINUSMAhoofdkwartier niet altijd met de door Nederland gewenste daadkracht en snelheid.
Hoewel dit er ook in 2015 toe leidde dat de autorisatie van wapeninzet of de inzet
van luchttransport soms te langzaam verliep was er wel sprake van vooruitgang. Zo
zijn met de nieuwe Force Commander afspraken gemaakt om autorisatie van
luchttransport te bespoedigen.
De commandostructuur van MINUSMA ging steeds krachtiger functioneren door onder
andere verbeterde campaign planning, waarbij meer systematisch inlichtingen
58 KST 29 521, nr. 309.
59 KST 29 521, nr. 297.

Pagina 26 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

werden benut. Continue verbetering is echter nodig. Juist omdat Nederland, anders
dan Zweden in sector West, voor functionele en modulaire bijdragen en niet voor een
afgebakende gebiedsverantwoordelijkheid heeft gekozen is de effectiviteit van de
Nederlandse bijdragen afhankelijk van het goed functioneren van de gehele
commandovoeringsketen.
Risico’s
Risico’s die samenhangen met de klimatologische, sanitaire en medische
omstandigheden bleven aandacht vragen. Onderwerpen van aandacht, onder meer
tijdens bezoeken door Nederlandse medische staffunctionarissen, waren de hoge
luchtvochtigheid in de woonchalets in de regenperiode, de nationale medische
ondersteuning, de medische transportorganisatie, de basis hygiënische discipline en
de mate waarin de kleding beschermt tegen insecten.
Militair vermogen
Over het algemeen waren de door Nederland ingebrachte eenheden geschikt voor de
door hen uit te voeren taken. Dit neemt niet weg dat het aanpassen van het
materieel aan de actuele eisen een voortdurend proces was. In 2015 ging de
aandacht
vooral
uit
naar
de
instandhouding
van
de
wielvoertuigen,
nachtzichtapparatuur voor de Chinooks en de infrastructuur op Kamp Castor. Verder
werd er bijzondere aandacht besteed aan de drinkwatervoorziening. In het kader van
de aandacht voor duurzaamheid en het verkleinen van de footprint is bezien in welke
mate bij de drinkwatervoorziening afvalwater kan worden hergebruikt.
Internationale samenwerking
Zoals verwoord in de voortgangsrapportage van 18 dec jl.60 werkt of gaat Nederland
binnen MINUSMA samenwerken met Duitsland, Tsjechië, Denemarken, Zwitserland,
België, en Estland. Deze landen nemen Nederlandse taken over of versterken de
Nederlandse inzet. De voorbereiding hierop, die al in 2015 plaatsvond, vereiste
intensieve afstemming met deze partners door het ministerie van Defensie. Bilaterale
afspraken zullen worden vastgelegd en er wordt voor gewaakt dat de Nederlandse
inspanningen blijven aansluiten bij het mandaat van de missie.
2.3.4

EUTM (Mali)
Ontwikkelingen
De militaire EU-trainingsmissie Mali (EUTM Mali) is opgericht op 18 februari 2013 en
heeft als doel de capaciteit van operationele eenheden en de hervorming van de
commandostructuur van het Malinese leger (FAMA) te bevorderen. Het Malinese
parlement keurde in januari 2015 een wet goed voor de herinrichting en versterking
van het leger en reserveerde hiertoe middelen in de begroting. EUTM speelde een
belangrijke rol adviserende rol bij de totstandkoming van deze wet en speelt ook een
actieve rol bij de uitvoering van de wet.
Militaire activiteiten
De Nederlandse militair was werkzaam binnen het Belgische militaire contingent dat
zorg draagt voor de beveiliging van EUTM. Hij voerde zijn stafwerkzaamheden uit ten
behoeve van de ondersteuning van de inzet van deze Belgische eenheid. De bijdrage

60 KST 29 521, nr. 309.

Pagina 27 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

maakt onderdeel uit van de geïntegreerde benadering in deze regio en versterkt de
Nederlandse informatiepositie.
2.3.5

EUCAP Sahel (Mali)
Ontwikkelingen
De civiele missie EUCAP Sahel Mali is op 15 april 2014 opgericht ten behoeve van de
capaciteitsopbouw van de binnenlandse veiligheidssector. Sinds begin 2015 is de
missie operationeel en werkt deze samen met nationale en internationale betrokken
partijen zoals MINUSMA. Het mandaat van de missie (aflopend op 14 januari 2017)
richt
zich
op
het
verbeteren
van
de
operationele
effectiviteit,
het
personeelsmanagement en het versterken van de politieke controle over de
binnenlandse veiligheidsdiensten.
Op 19 januari 2015 zijn de trainingen voor de politie, gendarmerie en nationale
garde, en de adviserende taken van start gegaan. Sinds 1 augustus 2015 is de missie
volledig operationeel. In vergelijking met andere missies in de regio (EUCAP Sahel
Niger, EUBAM Libië) heeft EUCAP relatief snel kunnen starten met de uitvoering van
het mandaat en heeft de missie op het juiste niveau afspraken kunnen maken met de
relevante partners, zowel binnen Malinese overheid als internationale gemeenschap.
Zoals in het verslag van de RBZ op 18 mei 2015 met de Kamer is gecommuniceerd,
tracht Nederland de bijdrage aan EUCAP Sahel Mali uit te breiden tot ongeveer acht
politiefunctionarissen. Vooral vanwege de hoge eisen die EUCAP Sahel Mali stelt aan
de Franse taalvaardigheid van kandidaten heeft Nederland tot nu toe nog niet
volledig kunnen voldoen aan de voorgenomen uitbreiding.
Civiele activiteiten
Nederland levert een civiele expert aan de missie die werkt aan de coördinatie tussen
EUCAP-activiteiten en inspanningen van MINUSMA en andere internationale
organisaties. De activiteiten van MINUSMA (UNPOL) en EUCAP Sahel Mali hangen
nauw met elkaar samen. Dankzij wederzijdse liaisons verloopt de coördinatie van de
trainingen goed.
Militaire activiteiten
Naast de civiele expert is sinds december 2015 een KMar-functionaris in het gebied
actief. Zij verzorgt opleidingen op het gebied van Human Resources Management en
adviseert en traint het kader van de politie, gendarmerie en de nationale garde.

2.3.6

UNMISS (Zuid-Sudan)
Ontwikkelingen
Zuid-Sudan behoeft nog sterke ondersteuning door de internationale gemeenschap.
Nederland heeft zich, net als vele andere landen, in aanloop naar en sinds de
onafhankelijkheid van Zuid-Sudan in juli 2011 ingezet voor de opbouw van het land
met als doel stabiliteit en ontwikkeling te bevorderen. Een personele bijdrage aan
UNMISS kwam tevens tegemoet aan de wens van het kabinet om via een
geïntegreerde benadering bij te dragen aan de ontwikkeling van Zuid-Sudan.
In maart 2015 liepen de vredesonderhandelingen onder leiding van de
Intergovernmental Autority on Development (IGAD) vast. Een doorstart van het
vredesproces resulteerde op 17 augustus 2015 in de ondertekening van een

Pagina 28 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

vredesakkoord door de SPLM/IO van rebellenleider Machar en de groep van Former
Detainees (FD). Vijftien dagen later ondertekende ook president Kiir, onder druk van
de internationale gemeenschap, het akkoord. Naast de instelling van een permanent
staakt-het-vuren, omvat het feitelijk een blauwdruk voor een complete hervorming
van Zuid-Sudan.61 De implementatie van het vredesakkoord kwam na de
ondertekening moeizaam en met veel vertraging op gang. Positieve resultaten op
deelgebieden van het akkoord werden afgewisseld door maatregelen door zowel de
regeringspartij SPLM als de oppositie SPLM/IO bedoeld om de uitvoering van het
akkoord te traineren.
Mede dankzij de betrokkenheid van de internationale gemeenschap is een robuuste
monitoringsstructuur ontwikkeld. De Joint Monitoring and Evaluation Commission
(JMEC) vormt het belangrijkste orgaan binnen deze structuur. De Ceasefire and
Transitional Security Arrangement Monitoring Mechanism (CTSAMM) zou specifiek
moeten toe zien op de naleving van de veiligheidsarrangementen uit het akkoord.
Het ondertekenen van het vredesakkoord is een stap in de goede richting. De realiteit
op de grond is echter dat het staakt-het-vuren nog steeds geschonden wordt en er
nog veel gewelddadigheden plaatsvinden. Het besluit van President Kiir om, tegen de
geest van het akkoord in, de eerdere 10 deelstaten opnieuw te verdelen tot 28
deelstaten heeft bovendien een destabiliserend effect. De humanitaire gevolgen van
de voortdurende crisis zijn ernstig. Zuid-Sudan telde in 2015 zo’n zes miljoen
hulpbehoevenden, waarvan meer dan twee miljoen ontheemden. Bijna 200.000
burgers werden in 2015 door UNMISS beschermd in zgn. Protection of Civilians (PoC)
kampen. Het VN-mandaat van UNMISS is op 15 december 2015 door de VNVR in
resolutie 2252 aangepast en verlengd tot 31 juli 2016. Het herziene mandaat kent
enkele wijzigingen ten opzichte van het vorige mandaat. Ten eerste krijgt UNMISS
een (politieke) rol bij de uitvoering van het vredesakkoord. Ten tweede is het
troepenplafond verhoogd van 12.500 naar 13.000 militairen en van 1.323 naar 2.001
politiefunctionarissen.
Militaire activiteiten
Begin 2015 bestond de Nederlandse bijdrage gemiddeld uit 20 militairen (12x IPO en
8x staf- en liaisonofficier) en drie politiefunctionarissen (IPO). Het werk van de IPOs
bestond uit het handhaven van orde (community policing) op de PoC-kampen. De
stafofficieren hielden zich bezig met luchtverkeersleiding, het maken van analyses,
het ontwikkelen van doctrines voor civiel-militaire samenwerking, het helpen
oprichten van een sector hoofdkwartier, genderadvies, logistieke bevoorrading,
nationale ondersteuning en juridisch advies en trainingen. De
liaisonofficieren
vormden de intermediair tussen UNMISS en militaire autoriteiten in Zuid-Sudan.62
Hoewel de UNMISS-activiteiten de humanitaire situatie hebben verbeterd mag het
effect niet worden overschat aangezien alleen het deel van de bevolking dat in de
PoC-sites verblijft kan worden beschermd. UNMISS ontbeerde middelen (voor
transport door de lucht en op de rivieren), gevechtskracht en daadkracht om
effectieve bescherming in de roerige buitengebieden te kunnen bieden. Daarnaast
61 De Kamer is per brief (kenmerk 2015.508567 d.d. 18 september 2015) geïnformeerd over de inhoud en betekenis
van het in augustus 2015 ondertekende vredesakkoord.
62 KST 29 521, nr. 255 en KST 29 521, nr. 281.

Pagina 29 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

ontbrak het aan voldoende medewerking van de regering van Zuid-Sudan. De Status
of Forces Agreement (SOFA) werd regelmatig geschonden met de beperking van de
bewegingsvrijheid van UNMISS. Zo werd bijvoorbeeld de Nederlandse functionaris die
op het vliegveld van Juba bij de afdeling Immigratie te werk was gesteld de toegang
door de lokale autoriteiten ontzegd waardoor deze functie is opgegeven.
Een ander punt van zorg was de kwaliteit van de medische faciliteiten en medische
evacuatie. Zoals gemeld in de brief aan de Kamer van 12 februari 2016 over
verlenging van de Nederlandse bijdrage aan UNMISS zag het kabinet zich
genoodzaakt in augustus 2015 enkele IPO’s bestemd voor inzet in Bentiu, terug te
trekken toen helder werd dat de VN de medische randvoorwaarden ter plaatse niet
kon garanderen.
Zo bleek er onvoldoende luchttransport beschikbaar om personeel binnen de gestelde
normtijden naar een role-2 ziekenhuis te verplaatsen. Daarnaast verliep de procedure
om van de strijdende partijen toestemming voor de vliegbewegingen te verkrijgen
langer dan de gestelde normtijden van de VN en Nederland. Toen in december 2015
bleek dat de VN nog steeds niet kon voldoen aan haar eigen medische
randvoorwaarden werd, na intensief contact met de VN, besloten de IPO-bijdrage aan
UNMISS per december 2015 op te schorten. De IPO die op dit moment nog in de
missie aanwezig is dient een jaarcontract uit in Juba. Hier voldoet de medische
evacuatie aan de Nederlandse eisen. Zodra de omstandigheden dit toelaten zal de
Nederlandse
IPO-bijdrage
weer
hervat
worden
met
maximaal
15
politiefunctionarissen en zal de Kamer daarover worden geïnformeerd.
De Nederlandse functionarissen hebben in 2015 een belangrijke bijdrage geleverd
aan de hoofdtaak van UNMISS: de bescherming van de burgerbevolking.63 De
bijdrage aan UNMISS is relatief klein in omvang, maar is een belangrijk onderdeel
van de geïntegreerde inzet van Nederland in Zuid-Sudan.
2.3.7

EUFOR CAR
Ontwikkelingen
De Centraal Afrikaanse Republiek kent een historie van crises. Begin 2015
stabiliseerde de situatie in het land enigszins. Het voor januari 2015 geplande
verzoeningsforum werd uitgesteld en was van 27 april – 4 mei 2015. Tegen
verwachting in verliep het verzoeningsforum goed en braken er geen
gewelddadigheden uit tussen (gewapende) groeperingen. Er werden akkoorden
gesloten op het gebied van DDR voor kinderen en politieke verzoening. Andere
resultaten zijn de oprichting van een speciaal strafhof en een waarheidscommissie,
de organisatie van een referendum over de revisie van de grondwet en de vaststelling
van een humanitaire en ontwikkelingsagenda.
Eind september 2015 braken er in de hoofdstad Bangui echter opnieuw onrusten uit
na een periode van relatieve rust. Helaas bleken, tot verrassing van velen, de milities
van Anti-Balaka en Séléka verre van verslagen. MINUSCA, 12.000 man sterk, bleek
niet in staat een (tijdelijke) overname van hoofdstad Bangui te voorkomen. De
verkiezingen, die gepland stonden voor oktober en november, en die een eind
63 De Kamer is hierover en over de verlenging van de Nederlandse bijdrage aan UNMISS per brief geïnformeerd op 12
februari 2016.

Pagina 30 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

moesten maken aan de transitieperiode, konden door dit geweld weer geen doorgang
vinden. Na verschillende malen uitstel vond op 30 december 2015 de eerste ronde
van de presidents- en parlementsverkiezingen plaats. Er werd massaal gestemd
(79% opkomst). Anders dan bij het referendum over de grondwet op 13 december
2015 verliepen de verkiezingen relatief kalm,vooral omdat zowel Anti-Balaka als
Séléka zich rustig hielden.
EUFOR CAR is in april 2014 van start gegaan als een overbruggende operatie tussen
de MISCA-missie van de Afrikaanse Unie en de VN-missie MINUSCA, die de taken van
MISCA zou overnemen. Doel van EUFOR CAR was het tijdelijk realiseren van een
veilige en stabiele zone rondom Bangui. De missie werd volledig operationeel in
augustus 2014 en kwam ten einde in maart 2015.
Militaire activiteiten
Nederland levert sinds het voorjaar van 2014 een juridisch adviseur aan de staf van
EUFOR CAR in Bangui en twee stafofficieren aan het hoofdkwartier in Larissa. Het
doel van de missie was het scheppen van een safe and secure environment in Bangui
en bij het internationale vliegveld M’ Poko. Tegen het einde van de missie in maart
2015 was de veiligheidssituatie verbeterd, al bleef deze fragiel. Ook de
wijdverspreide criminaliteit bleef een groot probleem. De missie kampte bovendien
met een gebrek aan capaciteit en een ongebalanceerde commandovoeringsstructuur.
Vanaf maart 2015 werd de missie omgevormd tot een kleine advies- en
mentoringmissie, de EU Military Advisory Mission (EUMAM CAR).
2.3.8

EUMAM CAR
Ontwikkelingen
EUMAM CAR is de Military Advisory Mission van de Europese Unie in de Centraal
Afrikaanse Republiek. Het doel is bij te dragen aan SSR en de top-down opbouw van
lokale strijdkrachten. Bottom-up militaire opbouw was nog niet mogelijk vanwege een
door de VN opgelegd wapenembargo. EUMAM CAR werd opgestart in april 2015 en is
volledig operationeel vanaf 17 juli 2015. Het mandaat van de missie loopt tot 16 juli
2016 en behelst voornamelijk activiteiten ter ondersteuning van het SSR-proces in de
CAR, zoals het adviseren over trainingen, het verzorgen van cursussen, uitvoeren van
liaisontaken, voorbereidend werk voor de VN op het gebied van SSR en
ondersteuning van de Forces Armees Centrafricaines (FACA) bij het vetting process
van nieuwe militairen.
Militaire activiteiten
Nederland droeg in 2015 bij met een stafofficier (personeelslogistiek) en een
chauffeur. Vanwege het moeizame verloop van het Force Generation Process voor
deze missie beoogde Nederland met deze bijdrage betrokkenheid met de CAR en
solidariteit met de EU te tonen. EUMAM CAR heeft in de eerste helft van 2015
effectief kunnen opereren en er was een stijgende lijn te zien in de invloed en
capaciteit van de FACA. Vanwege de weer oplaaiende gevechten sinds september was
het advieswerk tijdelijk zeer moeilijk uitvoerbaar. In de laatste maanden van 2015
stabiliseerde de veiligheidssituatie weer en konden de werkzaamheden worden
hervat.

Pagina 31 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

2.3.9

SSD (Burundi)
Ontwikkelingen
Het SSD-programma draagt bij aan de professionalisering van leger en politie en
democratisering van het bestuur van de veiligheidssector op basis van een MoU van
2009 met een looptijd van acht jaar. Het programma ging in oktober 2014 de derde
fase in. In deze fase richten de activiteiten zich op duurzame capaciteitsopbouw van
het ministerie van Defensie en van het ministerie van Publieke Veiligheid (Politie)
alsook op de bevordering van transparantie van budgetten van beide ministeries.
Na de mislukte poging tot staatsgreep van 13 mei 2015 besloten de ministers van BZ
en voor BHOS op 14 mei, vanwege de onzekere situatie in Burundi, het SSDprogramma op te schorten, met uitzondering van de pijler Goed Bestuur
(Governance) die zich richt op het versterken van parlement en maatschappelijk
middenveld.
Als reactie op het inzweren van Pierre Nkurunziza voor zijn derde termijn als
president van Burundi op 20 augustus 2015, werd de bilaterale relatie met Burundi
herzien conform de kamerbrief van 1 juli 2015: alle hulp die (nog) direct via de
Burundese overheid verliep werd stop gezet. Dit betrof vooral de leger- en politie
pijlers van het SSD-programma. In het streven de mogelijkheid van dialoog in stand
te houden werden van Burundese zijde de functies van de drie Nationale
Coördinatoren gehandhaafd en van Nederlandse zijde de mogelijkheid open
gehouden de functies van de twee Strategische Adviseurs bij de Burundese
ministeries van Defensie (MDNAC) en Politie (MSP) te handhaven. Van deze
mogelijkheid is sinds mei 2015 geen gebruik gemaakt.
Militaire activiteiten
De twee Nederlandse militairen waren in 2015 werkzaam binnen het Burundese
ministerie van Defensie (strategisch adviseur) en binnen het Burundees-Nederlandse
projectteam (coach). Na het uitbreken van de gewelddadigheden in mei 2015 werd
besloten het personeel terug te laten keren naar Nederland, in afwachting van
verbetering van de situatie. Hiervan is echter nog geen sprake. De situatie in Burundi
wordt sindsdien in samenwerking met het ministerie van Buitenlandse Zaken
gevolgd.

2.3.10

ACOTA (Burundi, Uganda, Niger, Burkino Faso)
Ontwikkelingen
Het African Contingency Operations Training and Assistance (ACOTA)-programma is
opgezet in 2003 en is een programma van het US State Department. Het doel van
ACOTA is het vergroten van de capaciteiten van Afrikaanse landen die bereid zijn bij
te dragen aan vredesmissies, zodat de vredesmissies hun mandaat effectiever
kunnen uitvoeren. ACOTA realiseert dit doel door het trainen van vredestroepen in
deze landen. De door ACOTA getrainde vredestroepen worden ingezet in VN- en AUvredesmissies en leveren daarmee een belangrijke bijdrage aan veiligheid en
stabiliteit in Afrika. Sinds 2003 heeft ACOTA circa 250.000 militairen in Afrikaanse
landen getraind.
De Nederlandse bijdrage aan ACOTA bestaat uit trainingen ten behoeve van landen in
voor Nederland prioritaire regio’s (onder andere Sahel, Hoorn van Afrika en Grote

Pagina 32 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

Meren) die tegelijkertijd gericht dienen te zijn op ontplooiing in VN-(gemandateerde)
vredesmissies in voor Nederland prioritaire regio’s, in dit geval MINUSMA en AMISOM.
Door de mislukte staatsgreep in Burundi besloot het kabinet op 1 juli 2015 naast de
steun aan het SSD-programma in Burundi ook de Nederlandse bijdrage aan ACOTA in
Burundi op te schorten.64 Kort daarna besloten de Verenigde Staten als gevolg van
verslechterde ontwikkelingen in Burundi het gehele programma stil te leggen. Zodra
de Verenigde Staten besluiten het ACOTA programma in Burundi op te starten zal
Nederland een besluit nemen over hervatting van de Nederlandse bijdrage aan
ACOTA in Burundi.
Militaire activiteiten
In 2015 zijn door Nederlandse militairen65 zes ACOTA-trainingen van elk ongeveer
zes weken ondersteund in Burundi (2), Uganda (3), Niger (1) en Burkino Faso (1).
Het was de eerste keer dat een training in Niger werd uitgevoerd. De militairen waren
na hun training voorbestemd voor inzet in Mali. De leiding over het programma is in
handen van de VS maar Nederland heeft door middel van ambtelijk overleg en
diplomatieke contacten ter plaatse wel invloed op het programma en de wijze waarop
het programma wordt geleid. Tijdens halfjaarlijks (VS-NL) overleg wordt onder meer
gesproken over het lesprogramma, de landen waar training wordt gegeven en de
ervaringen met de verschillende Amerikaanse contractors die het programma
uitvoeren. Nederland let hierbij onder meer op de mate waarin aandacht wordt
besteed aan het Humanitair Oorlogsrecht en het opleiden van leidinggevende
kaderleden.
Bij de keuze van het trainingsland houdt Nederland ook rekening met de
omstandigheden ter plaatse. Bij een voorafgaande Fact Finding Mission wordt de
veiligheid in kaart gebracht. Het komt dan ook voor dat wordt afgezien van training
omdat, bijvoorbeeld in het geval van Benin, de medische eisen niet aan de
Nederlandse normen voldoen.
Overige trainingsactiviteiten
Naast de diverse ACOTA-trainingen van Afrikaanse eenheden wordt door de
Nederlandse krijgsmacht ook in Afrika geoefend. Nederlandse militaire eenheden
trainen tijdens deze oefeningen samen met Afrikaanse eenheden waarbij de
geïntegreerde civiel-militaire benadering en capaciteitsopbouw centraal staan. Met de
brief van 29 januari 2016 is de Kamer geïnformeerd over dit optreden.66
2.4

Azië (Afghanistan)
Met de beëindiging van de ISAF-missie eind 2014 is de westerse militaire presentie in
Afghanistan aanzienlijk gereduceerd. Afghanistan is sinds januari 2015 zelf
verantwoordelijkheid voor de veiligheid. Die transitie is in het eerste jaar uitdagend
gebleken: de Taliban en andere opstandelingen maakten gebruik van dit
overgangsjaar en bleven druk uitoefenen op het Afghaanse veiligheidsapparaat.
Tegelijkertijd kan worden gesteld dat de Taliban en gelieerde groeperingen niet over
het vermogen beschikten om de regering omver te werpen.
64 De Kamer is hierover per Kamerbrief geïnformeerd op 1 juli 2015 (kenmerk: MINBUZA-2015.334123).
65 Per training vier tot zes militairen.
66 Brief minister van Defensie, antwoorden op schriftelijke vragen, 29 januari, ah-tk-20152016-1340.

Pagina 33 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

Daar waar de Afghan National Defense and Security Forces (ANDSF) de strijd
gecoördineerd aangingen, waren zij in staat om hun tegenstanders te verslaan of te
verdrijven. Dat die coördinatie nog niet altijd vanzelfsprekend is, werd
gedemonstreerd door de tijdelijke val van de stad Kunduz in september 2015. Nadat
de ANDSF in juli 2015 succesvol een aanval wisten af te slaan konden zij in
september maar korte tijd weerstand bieden en viel de stad in handen van
opstandelingen. Middels de kamerbrief van 6 oktober 2015 is de Kamer hierover
geïnformeerd.67 Met behulp van westerse luchtsteun en westerse Special Forces
konden grote delen van de stad op 1 oktober 2015 weer worden heroverd. Tijdens
verdere gevechten om overige delen van de stad werd een Ziekenhuis van Artsen
zonder Grenzen abusievelijk doelwit van een luchtaanval door een Amerikaans
vliegtuig. Over de omstandigheden van deze aanval is de Kamer geïnformeerd met
de kamerbrief van 18 december jl.68
Verzoening en regionale stabiliteit zijn van groot belang voor verbetering van de
veiligheidssituatie en duurzame stabiliteit. President Ghani heeft zich sinds zijn
aantreden sterk gemaakt voor het vinden van een politieke oplossing voor de huidige
instabiliteit en heeft toenadering tot Pakistan gezocht. Dit leverde in eerste instantie
nog weinig resultaten op, maar de Heart of Asia-conferentie die op 8-9 december jl.
in Islamabad werd gehouden bracht daar verandering in. Na afloop van de
conferentie werd bekend gemaakt dat Afghanistan en Pakistan zullen inzetten op een
hernieuwd vredesoverleg met de Taliban, met steun van VS en China. Positief is dat
ook China in deze regionale dynamiek een steeds positievere rol speelt. Echter,
eenheid binnen de Afghaanse regering over de richting van het vredesproces en een
delegatie die de gehele Taliban kan vertegenwoordigen, zijn ook onontbeerlijke
voorwaarden voor de vredesbesprekingen. De Afghaanse regering ziet zich niet alleen
in het vredesproces voor uitdagingen gesteld. Naast de fragiliteit van de regering zijn
ook de magere resultaten op het gebied van economische ontwikkeling, de corruptie
en de slechte financiële situatie een risico voor de ontwikkeling van Afghanistan.
In 2015 zijn Nederlandse militairen ingezet in het kader van de NAVO-missie Resolute
Support69 en de politieke VN-missie United Nations Assistance Mission in Afghanistan
70
.
2.4.1

NATO Resolute Support Mission (Afghanistan)
Ontwikkelingen
De NAVO-missie Resolute Support Mission (RSM) is de opvolger van ISAF. De missie
beperkt zich tot Train Advice and Assist (TAA)-activiteiten en voert geen
gevechtstaak uit. De advisering is gericht op de ANDSF. In de eerste fase van de
missie zet de NAVO ruim 11.000 troepen in; centraal in Kabul en verdeeld over de
vier regio’s: Noord (Mazar-e-Sharif), Oost (Bagram), Zuid (Kandahar) en West
(Herat)en. TAA-activiteiten richten zich op het ministeriële niveau en het legerkorpsniveau van de Afghan National Army en op het zone-niveau van de Afghan National
67 KST 27 925, nr. 563.
68 KST 27 925, nr. 567.
69 Officiële website van RSM http://nato.usmission.gov/afghanistan.html Omvang ongeveer 13.000 militairen uit 42
verschillende landen. Zes landen leveren grote militaire contingenten (Verenigde Staten, Georgië, Duitsland, Italië,
Roemenië en Turkije, samen meer dan 10.000 militairen)
70 Officiële website van UNAMA http://www.unama.unmissions.org. Sterkte ongeveer 1.600 functionarissen (waarvan
ruim 1.100 Afghanen), 14 militaire adviseurs en 2 politie adviseurs.

Pagina 34 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

Police, met als doel eraan bij te dragen dat de Afghaanse regering
veiligheidsapparaat
zelfstandig
kan
inzetten
en
handhaven,
zodat
veiligheidssituatie in het land kan worden beheerst.

het
de

Mede als gevolg van de politieke impasse die ontstond na de Afghaanse
Presidentsverkiezingen presteerde de ANDSF nog niet op het niveau dat de missie
verwachtte. In 2015 rapporteerde de toenmalige commandant Campbell dat deze
achterstand niet kon worden ingehaald door de militaire activiteiten te intensiveren.
Hij achtte het noodzakelijk om de overgang naar fase 2, waarin de missie zich
terugtrekt naar een beperkte presentie in Kabul, uit te stellen. Nederland heeft in
NAVO-verband met de verlenging van fase 1 ingestemd.71
De verlenging van fase 1 heeft geen gevolgen voor de Nederlandse inzet op andere
terreinen, zoals ontwikkelingssamenwerking. De Nederlandse bijdragen aan het Law
and Order Trust Fund for Afghanistan, het Afghan Reconstruction Trust Fund van de
Wereldbank en, afhankelijk van de veiligheidssituatie, het rechtsstaatprogramma
Kunduz worden gecontinueerd. Naast de militaire inzet heeft Nederland in 2015 ook
een diplomaat gedetacheerd bij het Duitse civiele contingent in Mazar-e-Sharif als
Director Governance. Deze positie versterkte de goede samenwerking met Duitsland,
was bevorderlijk voor de informatiepositie van Nederland in de missie en kwam ook
de civiele programma’s ten goede.
Militaire activiteiten
Nederland droeg in 2015 tot 100 militairen bij aan RSM. Nederlandse militairen waren
geplaatst bij het door Duitsland geleide Train Advice and Assist Command North
(TAAC-N) in Mazar-e-Sharif en op het Hoofdkwartier in Kabul. Nederlandse adviseurs
geplaatst bij TAAC-N adviseren op het gebied van operaties, opleidingen,
bedrijfsvoering en de hervorming van het veiligheidsapparaat. Ter ondersteuning van
die advisering zijn Nederlandse militairen onder meer belast met beveiliging,
transport en (specialistische) medische ondersteuning.
Sinds het begin van de nieuwe missie is duidelijk geworden dat de te adviseren
eenheden zich niet altijd in de directe omgeving van Mazar-e-Sharif bevinden.
Daarnaast is door het toenemende operationele tempo het aantal Afghaanse
eenheden dat in Noord-Afghanistan opereert uitgebreid. De taakbelasting en het
dekkingsgebied van TAAC-N zijn daarmee toegenomen. Adviseurs zijn op meer
locaties en op grotere afstanden ingezet dan voorzien. TAAC-N is ertoe overgegaan
adviseurs door middel van helikopters naar de Afghaanse eenheden te vervoeren. Op
die manier kan sneller en veiliger worden verplaatst en kunnen meer Afghaanse
eenheden worden bediend.
In 2015 is aangekondigd dat de door Nederland geleverde OK-capaciteit (één chirurg,
één anesthesioloog, één anesthesieassistent en twee OK-verpleegkundigen) om
capaciteitsredenen in februari 2016 zou worden teruggetrokken. De door Nederland
geleverde IC-verpleegcapaciteit (twee verpleegkundigen) is in stand gehouden. Als
compensatie heeft Nederland aan Duitsland een Mobile Medical Team ter uitbreiding

71 KST 27925 nr. 541.

Pagina 35 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

van de beperkte afvoercapaciteit aangeboden. Vooralsnog heeft Duitsland van dit
aanbod geen gebruik gemaakt.
2.4.2

UNAMA (Afghanistan)
Ontwikkelingen
De United Nations Assistance Mission in Afghanistan (UNAMA) is een politieke missie
opgericht in 2002. UNAMA ondersteunt de regering en de bevolking van Afghanistan
bij het versterken van draagvlak voor duurzame vrede en goed bestuur. Ook
coördineert UNAMA de inspanningen van internationale partners. Deze
laatstgenoemde rol is in 2015 met het aflopen van de ISAF-missie eind 2014 nog
belangrijker geworden. Centraal in het werk van UNAMA het afgelopen jaar stond de
implementatie door de Afghaanse overheid van het Self-Reliance through Mutual
Accountability Framework en de hervormingsagenda van de nieuw gevormde
regering. Daarnaast rapporteert UNAMA regelmatig over de voortgang van de
wederopbouw van Afghanistan en over de mensenrechtensituatie. Ook onderhoudt
UNAMA een communicatiekanaal met de Taliban en blijft zij met hen in gesprek over
mensenrechten, humanitaire toegang en politieke betrokkenheid.
Civiele activiteiten
In 2015 was er namens Nederland één militair van de Koninklijke Marechaussee bij
het hoofdkwartier van UNAMA in Kabul gedetacheerd. De werkzaamheden behelsden
het begeleiden en ondersteunen van het Afghaanse ministerie van Binnenlandse
Zaken in de ontwikkeling van civiele politietaken op landelijk niveau.

2.5

Internationale hoofdkwartieren
Met de inzet van individuele Nederlandse militairen bij diverse internationale
operationele hoofdkwartieren was het mogelijk:
uit eerste hand inzicht te verkrijgen in de wijze waarop operaties zich
ontwikkelden;
indien noodzakelijk Nederlandse standpunten in te brengen en op een directe
manier invloed uit te oefenen op het operatieverloop;
Nederlandse staffunctionarissen ervaring te laten opdoen met het militairoperationele niveau.
Hoofdkwartier
RSM
Relatie met operaties in Afghanistan
CMF
Relatie met operaties in het kader van
piraterijbestrijding
MINUSMA
EUFOR CAR
Relatie met operaties in Republiek Centraal Afrika
EULPC
Relatie met EU bijdrage in Libië

Locatie
Kabul

Aantal
11

Bahrein

2-3 72

Bamako
Bangui

9
1

Tunis

1

Tabel 4: Bijdrage internationale hoofdkwartieren

72 Vanaf augustus 2015 is de Nederlandse bijdrage verminderd naar 2 militairen.

Pagina 36 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

Naast de inzet van individuele Nederlandse militairen in bovenstaande internationale
operationele hoofdkwartieren zijn ook Nederlandse militairen geplaatst op staffuncties
in internationale (zoals bijvoorbeeld VN, NATO, EU) en nationale (zoals Britse, Duitse,
Franse, Amerikaanse) commandostructuren.

Pagina 37 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

3

Nationale inzet

In 2015 zijn Nederlandse militairen ook ingezet onder nationaal gezag binnen het
Koninkrijk der Nederlanden. Dit type operaties geschiedt in het kader van de Derde
Hoofdtaak van de Krijgsmacht. De minister van Defensie heeft tijdens het AO op 4
november 2015 toegezegd op dit punt uitgebreider te rapporteren in het jaarverslag
van Defensie met het doel de ontwikkelingen in het kader van deze hoofdtaak te
kwantificeren. In dit evaluatierapport ligt voor wat betreft de nationale inzet het
accent op de omvangrijkste operaties.
3.1

Nationale inzet (Koninkrijk der Nederlanden)
Ontwikkelingen
In het kader van het programma Versterking Civiel Militaire Samenwerking (VCMS)
werkte Defensie in 2015 samen met het ministerie van Veiligheid & Justitie aan
verbeterde samenwerking met crisisdiensten. Toenemende samenwerking in de
voorbereidende, ook wel ‘koude’, fase van crisisbeheersing is verder ontwikkeld. Dit
kwam ook tot uiting in tal van decentraal gesloten convenanten tussen Defensie en
de veiligheidspartners. De veiligheidspartners zijn goed geïnformeerd over de
capaciteiten van Defensie en de procedures omtrent het inroepen van militaire
bijstand en steunverlening. Hieraan flankerend verstevigde Defensie de
ondersteuning van haar partners door het verder ontwikkelen en professionaliseren
van de militaire adviescapaciteit. De bij iedere veiligheidsregio aanwezige Officier
Veiligheidsregio is een zichtbare weergave van de structurele verankering in het
nationale veiligheidsdomein.
Activiteiten
Defensie verleent militaire bijstand voor de handhaving van de openbare orde en
veiligheid en voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde op basis van de
Politiewet 2012. Deze bijstand wordt zowel door de KMar geleverd (op grond van
artikel 57) als door andere defensie-eenheden (artikel 58). Daarnaast wordt bijstand
verleend op grond van de Wet Veiligheidsregio’s 2010 in geval van een ramp of crisis,
of de vrees voor het ontstaan daarvan. Steunverlening aan bestuursorganen wordt
verleend op grond van de regeling militaire steunverlening in het openbaar belang uit
2007. Tenslotte wordt op verzoek van het ministerie van Buitenlandse Zaken
internationale noodhulp verleend op basis van convenanten.
Ook in 2015 is Defensie veelvuldig ingezet voor militaire bijstand en steunverlening.
De onderstaande tabel illustreert de omvang van de activiteiten in 2015:
Aantal inzetten in 2015
Reguliere inzet
Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD)
Patiëntenvervoer
Search And Rescue (SAR)
Renegade onderscheppingen73
73 KST 29 754, nr. 60.

Pagina 38 van 44

1837
172
5
5

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

Incidentele inzet
Bijstand Caribisch gebied
Bijstand Caribisch gebied door KMar
Bijstand KMar (Politiewet art. 57)
Strafrechtelijke Handhaving van de Rechtsorde
Handhaving Openbare Orde
Steunverlening Openbaar Belang
Bijstand Wet Veiligheidsregio’s

18
8
19
92
32
63
11

Tabel 5: Nationale inzet Defensie

Op 1 juli 2015 zou het patiëntenvervoer door de lucht door Defensie worden
beëindigd. De Regionale Ambulance Voorziening Fryslân kon echter pas met ingang
van 22 augustus vervanging voor de defensiecapaciteit aanbieden. Uiteindelijk is
daarom op 22 augustus de laatste reguliere vlucht vanaf de Waddeneilanden
uitgevoerd.
Ook Search And Rescue (SAR) is sinds 1 januari 2015 niet langer een defensietaak.
In 2015 is nog één SAR-vlucht in Europees Nederland en zijn twee SAR-vluchten in
Caribisch Nederland uitgevoerd. Sinds 1 juli 2015 bevindt zich echter civiel medisch
personeel aan boord van Noordzee Helikopters Vlaanderen en heeft Defensie geen rol
meer in SAR.
De NCTV heeft Defensie in 2015 verzocht om de militaire bijstand te intensiveren met
verdere maatregelen in het kader van contraterrorisme. Op grond van dit verzoek
heeft Defensie de gegarandeerde capaciteiten voor bewakings- en beveiligstaken
aangepast. De KMar heeft de bewaking en beveiliging van een aantal objecten met
een hoog risico van de politie overgenomen zodat er voldoende politiecapaciteit
beschikbaar is voor in de wijk. Gezien het langdurige karakter van het dreigingsbeeld
heeft het kabinet in 2015 besloten tot het oprichten van zes KMar ‘Hoog Risico’
bewakingspelotons. De Krijgsmacht heeft de notice to move (NTM) voor één
compagnie van het Bataljon Bewaken – Beveiligen teruggebracht van 48 naar zes
uur. Daarnaast is de NTM van batch 1 teruggebracht van acht naar zes uur en zijn
batch 1 (200 militairen) en batch 2 (1000 militairen) inzetbaar gemaakt voor
bewakings- en beveiligstaken.
3.2

Inzet rond vlucht MH17
Ontwikkelingen
Op donderdag 17 juli 2014 kwamen 298 passagiers, onder wie 196 Nederlanders, om
toen vlucht MH17 van Malaysia Airlines met een luchtdoelraket werd neergehaald
boven Oekraïens grondgebied. De beheersing van deze crisis was een
interdepartementale aangelegenheid, waarvoor de nationale crisisorganisatie werd
geactiveerd, en waarvoor intensief werd samengewerkt met de evenzo diep getroffen
regeringen van Australië en Maleisië.
Het kabinet had drie doelstellingen: (1) repatriëring van de slachtoffers en
persoonlijke bezittingen, (2) onderzoek in internationale samenwerking naar de
feitelijk toedracht van de ramp en (3) internationaal strafrechtelijk onderzoek,

Pagina 39 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

waarbij het Nederlandse Openbaar Ministerie het voortouw zou nemen.74 Hoewel de
presentie in Oekraïne inmiddels in 2015 is afgeschaald, gingen de
overheidsinspanningen ter verwezenlijking van benoemde strategie onverminderd
voort.
Activiteiten
Op 7 augustus 2014 transformeerde de operatie MH17 Recovery naar een beperkte
presentie in Charkov onder de naam Interim Presence MH17. Vanuit Kharkov is de
terugverplaatsing van het ingezette materieel begeleid. In 2015 is nog enkel malen
het rampgebied bezocht om onder andere stoffelijke overschotten, persoonlijke
bezittingen en wrakstukken naar Nederland over te brengen. Op 11 mei 2015 is ook
Interim Presence MH17 beëindigd en zijn de contacten met betrokken Oekraïense
diensten en internationale organisaties via de ambassade in Kiev geborgd, voor het
geval er toch nog stoffelijke resten of persoonlijke bezittingen werden aangetroffen.
3.3

Vessel Protection Detachments (oostkust Afrika)
Ontwikkelingen
Op verzoek van rederijen zet Defensie sinds 2011 Vessel Protection Detachments
(VPD) in op Koninkrijksgevlagde koopvaardijschepen ter bescherming van
bemanning, schip en lading tegen aanvallen door piraten nabij Somalië.75 Op 4
december 2015 is de Kamer het beleidsstandpunt ‘Bescherming Nederlandse schepen
tegen piraterij’ aangeboden, aangaande de inzet van gewapende particuliere
beveiligers aan boord van Nederlandse koopvaardijschepen. Dit heeft vooralsnog
geen wijziging tot gevolg voor de wijze waarop Defensie de VPDs inzet. Als gevolg
van het verkleinen van de High Risk Area (HRA)76, onderzoekt Defensie wel het
gebruik van nieuwe pre-stock locaties zoals een mogelijk nieuwe locatie in Sri Lanka.
Activiteiten
In 2015 zijn 62 aanvragen voor een VPD ontvangen. In totaal zijn 47 VPDs
uitgevoerd. Van de aanvragen zijn er 14 later weer ingetrokken: zeven aanvragen
omdat de reder de financiële bijdrage te hoog vond, vier aanvragen omdat het
transport niet doorging, en drie aanvragen omdat de route werd verlegd. Eén
aanvraag werd afgewezen omdat deze buiten een draaiboekcriterium (buiten het
mandaatgebied) viel.
Het aantal VPDs dat jaarlijks wordt uitgevoerd lijkt te zijn gestabiliseerd (2013:42,
2014:53, 2015:47). Het aantal aanvragen is weliswaar enigszins gedaald maar dit
ging gepaard met een dalend aantal afwijzingen en intrekkingen. Alle met een VPD
beveiligde transporten zijn veilig op hun bestemming aangekomen. Er was onder de
reders in 2015 wederom veel waardering voor de inzet van VPDs.

74 KST 33 997, nr. 7.
75 KST 30 490, nr. 9 en KST 32 706, nr. 9.
76 De HRA is op 8 oktober 2015 verkleind tijdens overleg door de Contact Group of Piracy off the Coast of Somalia,
onder voorzitterschap van de EU. De Kamer is hierover geïnformeerd met de art 100-brief van 18 december 2015
(KST 29 521, nr. 307) en het antwoord op de schriftelijke vraag 36 van 3 februari 2016.

Pagina 40 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

3.4

FRONTEX (buitengrenzen Schengengebied)77
Ontwikkelingen
De belangrijkste taak van Frontières Extérieures (Frontex) is het versterken van de
bewaking van de EU-buitengrenzen. Frontex coördineert gezamenlijke operaties op
land, ter zee en in de lucht. Deze operaties zijn integraal onderdeel van de
grenscontroles die de afzonderlijke landen zelf uitvoeren. Jaarlijks levert Nederland
een bijdrage aan Frontex en draagt daarmee bij aan de bewaking van de
buitengrenzen van de EU.
Als gevolg van de toenemende migratieproblematiek heeft de Europese Raad in april
2015 besloten de activiteiten van Frontex te intensiveren. Hiermee wordt getracht:
 een humanitaire ramp in en rond de Middellandse Zee te voorkomen;
 de toestroom van illegale migranten naar de EU te verminderen;
 mensensmokkel te bestrijden.
Nederland droeg in 2015 bij aan de Frontex-operatie Poseidon in het grensgebied
tussen Griekenland, Bulgarije en Turkije, en aan operatie Triton aan de zuidgrens van
Italië. Bovendien levert defensie structureel kennis en expertise aan Frontex. Het
opleidingscentrum van de KMar en de Nederlandse Defensie Academie werken nauw
samen met Frontex op het gebied van opleidingen. Frontex behoort tot het
Beleidsterrein van de Staatsecretaris van Veiligheid en Justitie. Commandant KMar
maakt namens Nederland deel uit van het Management Board van Frontex en de
KMar fungeert als nationaal aanspreekpunt.
Activiteiten
In 2015 is tijdens verschillende Frontex operaties Nederlandse Defensiecapaciteit
ingezet. Het betrof onder andere:








3.5

ondersteuning door de KMar met gemiddeld 17 grenswachters die deel uitmaken
van het European Border Guard Team voor grenssurveillance, grenscontroles, het
debriefen en screenen van illegale immigranten en documentenonderzoek. Deze
werkzaamheden werden uitgevoerd op zowel lucht- en zeehavens alsmede aan
de landgrenzen.
twee langdurig gedetacheerde experts voor het Frontex-hoofdkwartier in
Warschau;
twee patrouillevoertuigen (met border surveillance officers) en een
speurhondenteam van de KMar (vanaf maart 2015 gedurende één jaar);
een kustwacht patrouillevliegtuig (type Dornier) met bemanning ingezet vanaf
het Italiaanse vliegveld Sigonella in de maanden april en oktober 2015 (t.b.v.
Joint Operation Triton).
een Rhib-vaartuig detachement (3 pax) in de periode 1 juli – 31 oktober op Chios
(t.b.v. Joint Operation Poseidon).

Grensbewaking en migratie
Ontwikkelingen
Vanwege de sterk gestegen toestroom van migranten naar Nederland is de capaciteit
van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) in 2015 overbelast geraakt.

77 Officiële website van FRONTEX http://www.frontex.europe.eu.

Pagina 41 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

Defensie heeft op verzoek van de minister van Veiligheid en Justitie de migratieketen
in Nederland op diverse onderdelen ondersteund. Zo is aan het COA onder meer
ondersteuning geleverd bij de opvang van migranten, de planning van het vervoer
tussen opvanglocaties en de begeleiding van het locatiemanagement. Daarnaast
hebben CLAS en CLSK de KMar-teams Mobiel Toezicht Veiligheid (MTV) versterkt ten
behoeve van de controle op de migrantenstroom aan de landsgrens.
Activiteiten
Defensie heeft van meet af aan het uitgangspunt gehanteerd dat migranten niet op
door Defensie in gebruik zijnde complexen kunnen worden opgevangen. Dit zou een
ernstige verstoring van de interne bedrijfsvoering hebben veroorzaakt. De door
Defensie voorgestelde complexen bevonden zich dan ook in het afstotingsproces en
waren overgedragen aan de Rijksgebouwendienst. Voor de ingebruikname en
tijdelijke bedrijfsvoering van deze complexen als noodopvang is expertise van
Defensie ingezet.
Vanaf de formele beantwoording van het steunverzoek in september heeft Defensie
aansluiting gezocht bij alle landelijke en lokale gremia in de migratieketen. Daarnaast
is intern de Directie Operaties van de Defensiestaf opgeschaald om de militaire
steunverlening te faciliteren. Ondanks de aanhoudende hoge instroom bleek het
mogelijk om de crisiswerkwijze binnen afzienbare tijd te transformeren naar een
reguliere beheersing van het migratieproces op basis van een landelijk plan,
steunend op civiele capaciteiten.
Voor deze steunverlening is niet geput uit gegarandeerde capaciteiten ten behoeve
van nationale inzet maar is naar behoefte expertise beschikbaar gemaakt. Ter
verrekening is een buitengewone exogene voorziening getroffen waardoor het budget
voor Financiering van Nationale Inzet van de Krijgsmacht (FNIK) kon worden ontzien.

Pagina 42 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

4

Slotbeschouwing

Deze evaluatie is vormgegeven mede op grond van het Algemeen Overleg op 4
november 2015 en de motie van het Tweede Kamerlid Teeven van 18 november
2015, waarin werd verzocht om voortaan gelijktijdig met de evaluatie van de inzet
van militairen ook de inzet van civiel personeel te evalueren. Aan dat verzoek is in
deze evaluatie invulling gegeven. Bij de evaluatie van resultaten moet evenwel in
acht worden genomen dat deze vrijwel altijd het resultaat zijn van multidisciplinaire
inzet in coalitieverband, en dus vaak niet eenduidig aan de Nederlandse inzet zijn toe
te schrijven.
Internationaal bestaat veel waardering voor de bijdrage die Nederland levert aan
vredeshandhaving en coalitieoperaties. De inzet van de krijgsmacht is doelmatig en in
lijn met de veiligheidsstrategie, waar ook uw Kamer goedkeuring aan heeft verleend.
Met recht kan worden gesteld dat de Nederlandse krijgsmacht in en op veel gebieden
actief is, niet in de laatste plaats in het nationale veiligheidsdomein. De balans tussen
gereedstelling en inzet, en de haalbaarheid van operaties op grond van het
instandhoudingsvermogen, worden daarom bij voortduring bewaakt en consequent
beoordeeld.
Het kabinet heeft het voornemen om kleinere bijdragen te blijven leveren. Met kleine
bijdragen zijn belangrijke resultaten bereikt, vooral op het gebied van versterking
van lokale veiligheidsstructuren, bijvoorbeeld in het Midden-Oosten en Afrika, waar
een beperkte maar hoogwaardige bijdrage tot tastbare resultaten leidt. Het kabinet
moedigt regionale veiligheidsorganisaties, zoals bijvoorbeeld de EU, aan om actief bij
te dragen aan vrede en stabiliteit. Dan ligt het voor de hand dat Nederland hierin
actief participeert. Bij de afweging van een Nederlandse bijdrage zal ook in de
toekomst expliciet worden gekeken naar de mogelijkheden voor regionale focus en
clustering van activiteiten.

Pagina 43 van 44

Evaluatie Nederlandse bijdrage aan missies en operaties 2015

Bijlage 1

Juridische grondslag

Rechtsgrond

Geldig tot

Nederlandse
toezegging tot

Verzoek IRQ aan VN
VNVR resolutie 2246
VNVR resolutie 2227
Overeenkomst NAVO-Afghanistan

onbepaald
nov 2016
jul 2016
onbepaald

okt 2016
eind 2016
eind 2016
eind 2016

VNVR resolutie 2247
VNVR resolutie 1244
VNVR resolutie 1244

nov 2016
onbepaald
onbepaald

nov 2016
jun 2016
okt 2016

VNVR resolutie 50
VNVR resolutie 2257
EU-overeenkomst
Overeenkomst USA-ISR-PA

onbepaald
jul 2016
onbepaald
onbepaald

onbepaald
dec 2016
jul 2016
jan 2016

aug 2016
mei 2016
onbepaald
jan 2017
apr 2017
sep 2017
mrt 2017

mrt 2017
mei 2016
eind 2016
juni 2016
apr 201778
sep 2017
dec 2016

Overeenkomst
Verzoek AU aan NAVO
Verzoek CAR aan EU

nov 2015
onbepaald
mrt 2016

eind 2016
onbepaald79
jul 2016

Verzoek van EU

april 2017

jul 2016

Operaties

Strijd tegen ISIS Irak
Atalanta
MINUSMA
RSM

Versterking Veiligheidsstructuren Balkan

EUFOR Althea
EULEX Kosovo
KFOR
Midden Oosten Vredesproces

UNTSO
UNDOF
EUBAM Rafah
USSC

Ondersteunende inzet in Afrika en Azië

UNMISS
EUTM Mali
EUTM Somalië
EUCAP SAHEL
SSD Burundi
ACOTA
UNAMA

VNVR resolutie 2252
Verzoek MLI aan EU
Verzoek SOM aan EU
Overeenkomst EU-Mali
Overeenkomst BDI-NLD
Overeenkomst USA-Afrikaanse landen
VNVR resolutie 2274

Tewerkstelling internationale hoofdkwartieren

Hoofdkwartier CMF
Hoofdkwartier NS2AU
Hoofdkwartier EUMAM
CAR
EULPC

78 Opgeschort.
79 Door Navo en Nederland besloten dit te beëindigen.