Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

29 023

Voorzienings- en leveringszekerheid energie

Nr. 458

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 januari 2024
Met deze brief bied ik uw Kamer de Actieagenda Netcongestie Laagspanningsnetten (hierna genoemd «Actieagenda») aan. Met deze Actieagenda
voldoe ik ook aan de toezegging tijdens het commissiedebat Elektriciteitsnet, energie-infrastructuur en RES (d.d. 9 maart 2023 (Kamerstukken
31 239 en 30 196, nr. 372)). Op 18 oktober jl. heb ik aangekondigd dat het
kabinet extra maatregelen neemt om netcongestie tegen te gaan.1 De
maatregelen die in die brief specifiek voor laagspanningsnetten waren
aangekondigd, zijn ook opgenomen in deze actieagenda. Gezien de
maatschappelijke gevolgen van netcongestie op het laagspanningsnet
voor huishoudens, kleine bedrijven en maatschappelijke organisaties, zet
ik mij ten volle in om de aangekondigde maatregelen zo snel en
zorgvuldig mogelijk uit te voeren.
De Actieagenda richt zich op het zoveel mogelijk voorkomen, zo snel
mogelijk oplossen en waar nodig mitigeren van de gevolgen van
netcongestie op de laagspanningsnetten. De actieagenda is opgesteld
door onafhankelijk coördinator Stephan Brandligt, in constructieve
samenwerking met netbeheerders, VNG, IPO, BZK, IenW, ACM, kennisinstellingen, brancheorganisaties en marktpartijen en mijn eigen ministerie.2 Deze partijen hebben zich gecommitteerd aan de maatregelen uit
de Actieagenda. De Actieagenda is in korte tijd dankzij de inspanningen
van deze partijen tot stand gekomen. Ik ben daarom zeer erkentelijk voor
de inzet die zij hieraan geleverd hebben en de betrokkenheid die blijkt uit
hun bereidheid om zich aan het eindresultaat te verbinden.
In deze brief bespreek ik eerst kort de problematiek op de laagspanningsnetten. Daarna licht ik de maatregelen in de Actieagenda toe. Ik sluit af
met een beschrijving van het vervolg.

1
2

kst-29023-458
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Kamerbrief over nieuwe maatregelen netcongestie, Kamerstuk 29 023, nr. 451.
Kamerbrief over netcapaciteit, de versnelling van de energietransitie en de noodzaak van
flexibiliteit, Kamerstuk 29 023, nr. 443.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 023, nr. 458

1

Netcongestie op laagspanningsnetten
De energietransitie vereist een enorme verbouwing van het energiesysteem, waarbij fossiele brandstoffen onder andere plaatsmaken voor
duurzame elektriciteit. De toename van de vraag naar elektriciteit van
bedrijven en huishoudens heeft consequenties voor het elektriciteitsnet.
Zoals ik in mijn brief van 18 oktober schetste, komen de grenzen van het
elektriciteitsnet in zicht: in steeds meer gebieden in het land, in steeds
grotere mate, en op meerdere spanningsniveaus (hoog-, midden- en
laagspanning). Ook het laagspanningsnet – dat elektriciteit transporteert
van en naar kleinverbruikers zoals huishoudens, kleine bedrijven en
maatschappelijke instellingen – heeft te maken met congestieproblematiek. Netcongestie op hoog- en middenspanningsniveau is ook van
invloed op congestie op de laagspanningsnetten en vice versa.
Uit de probleemanalyse van netbeheerders en andere betrokken partijen
blijkt dat indien geen maatregelen worden ondernomen, tot 2030
anderhalf miljoen kleinverbruikers getroffen kunnen worden door
netcongestieproblematiek. Problemen waar mensen in dat geval mee te
maken kunnen krijgen, variëren van knipperende lampen en apparatuur
die niet goed werkt tot risico op storingen of afschakeling van afnemers
en zonnestroomomvormers. Zonder aanvullende maatregelen is de
verwachting dat de wachttijd voor nieuwe of zwaardere kleinverbruikaansluitingen tot en met 2030 significant toeneemt. Door tijdig ingrijpen kan
deze problematiek zoveel mogelijk worden voorkomen of beperkt. Gezien
de mogelijke negatieve gevolgen voor Nederlandse huishoudens,
bedrijven en maatschappelijke instellingen, vindt het kabinet het van
groot belang direct de schouders onder de uitvoering van de maatregelen
in de Actieagenda te zetten.
Om effectief op te treden tegen de actuele en verwachte problemen op de
laagspanningsnetten bevat de Actieagenda maatregelen die inzetten op:
1. het versnellen van het verzwaren en uitbreiden van de laagspanningsnetten;
2. het verbeteren van het inzicht in de (toekomstige) belasting van de
laagspanningsnetten; en
3. lokale afstemming van elektriciteitsvraag en -aanbod ter voorkoming
van piekbelasting.
Versnellen van netverzwaring en netuitbreiding
De omvang van de benodigde netverzwaringen is dusdanig groot dat met
de huidige manier van werken niet alle netverzwaringen tijdig gerealiseerd kunnen worden. Dit komt met name door onvoldoende beschikbaarheid van arbeidskrachten, materiaal. Om dit probleem te ondervangen, bevat de Actieagenda een maatregel om te onderzoeken hoe de
uitvoeringscapaciteit van netbeheerders kan worden vergroot. Ook de
ruimtelijke inpassing vormt een uitdaging. Dit vraagt om een goede
samenwerking tussen regionale netbeheerders en gemeenten, onder
andere om ervoor te zorgen dat plannen goed op elkaar afgestemd zijn en
er grond beschikbaar is. Het is belangrijk dat netverzwaring en netuitbreiding plaatsvinden vanuit een wijkgericht perspectief, met betrokkenheid van burgers. Daarom zet de Actieagenda onder meer in op een
versterkte samenwerking tussen gemeenten en netbeheerders en het
versnellen van netverzwaring en netuitbreiding. Daarbij zal zoveel
mogelijk gebruik worden gemaakt van de al bestaande samenwerkingsverbanden, zoals het Nationale Programma Regionale Energiestrategie,
het Nationale Programma Lokale Warmtetransitie en de Nationale Agenda
Laadinfrastructuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 023, nr. 458

2

Verbeteren van het inzicht in de (toekomstige) belasting van de
laagspanningsnetten
Netbeheerders hebben momenteel te weinig inzicht in de (toekomstige)
belasting van de laagspanningsnetten om nauwkeurig te kunnen bepalen
waar en hoeveel het net verzwaard moet worden en waar de noodzaak het
hoogst is. Door metingen in het laagspanningsnet en het kunnen benutten
van slimme meter data krijgen netbeheerders inzicht in deze actuele
netbelasting, waardoor efficiënter netgebruik mogelijk wordt gemaakt. De
actieagenda bevat een maatregel die beoogt dat netbeheerders hun
ICT-systemen zodanig aanpassen en hun werkprocessen zodanig inrichten
dat slimme meterdata van kleinverbruikers gebruikt worden. Daarmee
wordt invulling gegeven aan de motie van het lid Van der Plas.3 Rapportering over de voortgang hiervan loopt via de uitvoeringsfase van de
Actieagenda. Ook met behulp van concrete energie-, warmte- en
mobiliteitsplannen van gemeenten, krijgen netbeheerders beter inzicht in
verwachte knelpunten. Tegelijkertijd hebben de gemeenten de
beschikbare inzichten in (verwachte) knelpunten nodig voor hun energie-,
warmte- en laadplannen. Deze wisselwerking stelt netbeheerders en
gemeenten in staat gezamenlijk netverzwaringen efficiënt te plannen. Tot
slot helpt het inzicht bij het bieden van handelingsperspectief aan
kleinverbruikers en marktpartijen en het toekomstperspectief voor het
energiesysteem in de wijk. De Actieagenda omvat maatregelen om het
inzicht in zowel de prognoses als de werkelijke belasting van laagspanningsnetten te vergroten.
Voorkomen van piekbelasting door efficiënt gebruik van het net
Netverzwaring en verbeteren van inzicht in de belasting alleen is
onvoldoende om netcongestie op laagspanningsnetten tegen te gaan.
Daarom is het van belang om ook in te zetten op het slimmer gebruik
maken van de laagspanningsnetten, bijvoorbeeld door in te spelen op
betere afstemming tussen vraag en aanbod. Dit voorkomt piekbelasting
en zorgt ervoor dat lokaal opgewekte energie lokaal wordt gebruikt. Dit
laatste draagt bij aan een duurzamer en meer gedecentraliseerd energiesysteem. Om dit mogelijk te maken is het noodzakelijk om het potentieel
van het flexibiliteitsaanbod in kaart te brengen en te ontsluiten. Dit
aanbod betreft apparaten en systemen die in staat zijn om in reactie op
een signaal de vraag naar, of het aanbod van, elektriciteit aan te passen.
Denk hierbij aan slimme laadpalen, die groter vermogen afnemen als de
totale netbelasting laag is, of een wasmachine die pas aangaat zodra de
zonnepanelen op het dak voldoende opwekken. Dit potentiële flexibiliteitsaanbod is naast netverzwaring een mogelijke oplossing voor het
voorkomen van overbelasting van het laagspanningsnet. De Actieagenda
omvat daarom maatregelen die onderzoeken of het mogelijk is kleinverbruikers door middel van prijsprikkels of een wijziging van de tariefstructuur te stimuleren om hun netgebruik aan te passen aan de
beschikbare netcapaciteit. Daarbij zullen de belangen van kleinverbruikers
zorgvuldig worden meegewogen met als uitgangspunt instemming van
de afnemer.
Vervolgstappen
Met deze Actieagenda zetten netbeheerders, VNG, IPO, BZK, IenW, ACM,
kennisinstellingen, brancheorganisaties, marktpartijen en mijn eigen
ministerie samen de schouders onder maatregelen die netcongestie op
het laagspanningsnet tegengaan. De maatregelen in de Actieagenda zijn
concreet toegedeeld aan de betrokken partijen en met hen worden
3

Kamerstuk 32 813, nr. 1269.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 023, nr. 458

3

afspraken gemaakt over de uitvoering. Uiteraard betrekken deze partijen
andere relevante partijen bij de uitwerking en implementatie. De
uitvoering van de actieagenda vereist commitment van alle betrokken
partijen. Ik zie hierbij een belangrijke regierol voor de Rijksoverheid.
Hoewel er in korte tijd zeer veel werk verzet is, moeten er nu veel
maatregelen uitgewerkt worden en in de praktijk gebracht. Dit vergt
bijvoorbeeld in veel gevallen in ieder geval nadere vormgeving, het in
beeld brengen van de potentiële bijdrage en waar nodig de vereiste
aanpassing van de regelgeving.
De coördinatie van de voortgang van de uitvoering van de Actieagenda
maakt vanaf nu onderdeel uit van het Landelijk Actieprogramma
Netcongestie (LAN) en zal in samenhang gebracht worden met de
uitwerking van de beleids- en uitvoeringsagenda van het Nationaal Plan
Energiesysteem. Via de voortgangsrapportages van het LAN zal ik uw
Kamer twee keer per jaar rapporteren over de voortgang van de
uitvoering van de maatregelen.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 023, nr. 458

4