JAARVERSLAG 2016
COLLEGE VOOR
TOETSEN EN EXAMENS

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

JAARVERSLAG 2016
COLLEGE VOOR
TOETSEN EN EXAMENS

1

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

2

Organogram College voor Toetsen en Examens 2016

minister

bureau

staatssecretaris

sectormanager po/
DTT vo
-clustermanager po
-clustermanager DTT
-projectorganisatie DTT

syllabus­commissies
po

sectormanager vmbo
-clustermanagers vmbo

syllabus­commissies
vmbo

vaststellings­commissies
po

vaststellings­commissies
vmbo

inhoudelijke
ondersteuning

college

directeur

financiële en
administratieve
ondersteuning

sectormanager havo/vwo
-clustermanagers havo/
vwo

syllabus­commissies
havo/vwo

vaststellings­commissies
havo/vwo

sectormanager mbo/
rekentoets vo
-clustermanagers
taal mbo en
rekenen vo/mbo

syllabuscommissies taal
mbo en rekenen vo/mbo

manager
staatsexamens vo

commissie
staatsexamens
vo

manager
staatsexamens Nt2

commissie
staatsexamens
Nt2

projectmanager
centrale toetsing
en leerlingen met
een beperking
(po/vo en mbo)

manager
computerexamens

vaststellings­commissies
taal mbo en rekenen vo/
mbo

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

3

Opdracht College voor Toetsen en Examens
Honderdduizenden Nederlanders komen jaarlijks in
contact met het werk van het College voor Toetsen en
Examens (CvTE), hetzij als examenkandidaat, hetzij als
werkgever of vervolgopleider. Per jaar vinden er ruim
twee miljoen afnames plaats van centrale toetsen en
examens.
De examens en toetsen die tot het takenpakket van het
CvTE behoren zijn:
−− de Centrale Eindtoets primair onderwijs
−− de ontwikkeling van de diagnostische tussentijdse
toets (DTT) in het voortgezet onderwijs
−− de centrale examens in het reguliere voortgezet
onderwijs
−− de rekentoets voortgezet onderwijs
−− de centrale examens Nederlandse taal, rekenen en
Engels in het mbo
−− de staatsexamens voortgezet onderwijs
−− de staatsexamens Nederlands als tweede taal (Nt2)
Het is de taak van het CvTE om, namens de overheid,
de kwaliteit van de centrale toetsen en examens die
onder zijn verantwoordelijkheid vallen, te waarborgen en
om scholen en instellingen in staat te stellen de afname
van examens en toetsen vlekkeloos te laten verlopen.
Het College voor Toetsen en Examens
De Wet College voor toetsen en examens schrijft voor dat
het College bestaat uit minimaal zes en maximaal
acht leden, onder wie een voorzitter. De leden zijn
afkomstig uit de sectoren waarin centrale examens en
toetsen voorkomen of een rol spelen: primair onderwijs,
voortgezet onderwijs, groen onderwijs, middelbaar
beroepsonderwijs, hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderwijs. Ook is er een docentlid. Voor ieder lid van
het College is er ook een plaatsvervangend collegelid.
Het College wordt ondersteund door een bureau van
ruim veertig medewerkers.
Het College is in 2016 zes keer bijeen geweest. Daar­
naast was er een gezamenlijke bijeenkomst met de
plaatsvervangende collegeleden. Voor de bijeenkom­
sten hanteert het College een jaarlijkse bestuurs­
agenda. Gedurende het cursusjaar richt het College
zich vanuit zijn integrale verantwoordelijkheid op de

uitvoering van de wettelijke taken en de sturing daarop
en reflecteert het op lopende en nieuwe ontwikkelingen.
Aan het eind van het cursusjaar evalueert het College
zijn college-agenda en worden de behaalde resultaten
getoetst aan de maatschappelijke opdracht en visie.
Ten slotte maakt het College een analyse van de beoor­
deling door de toezichthouder en hanteert het College
de gerapporteerde resultaten bij het ontwikkelen van
nieuwe en het verbeteren van bestaand beleid.
In december 2016 deden een aantal nieuwe college­
leden hun intrede, waaronder een docentlid, en nam
het College afscheid van een drietal collegeleden die
vanaf het begin bij het CvE, soms zelfs nog bij de
CEVO betrokken waren geweest: prof. dr. M.C.E. van
Dam-Mieras, mevr. Y. Moerman-van Heel en de heer
W.A.M. de Kok. Al eerder nam het plaatsvervangend lid
de heer F.H.M. van Rooij afscheid van het College.
Leden van het College voor Toetsen en Examens
per 31 december 2016
Voorzitter
De heer drs. P.J.J. Hendrikse (vo)
Leden
De heer drs. H.M. Claessen (vo)
De heer drs. M.J.A.M. van Gils (mbo)
De heer dr. L.S.J.M. Henkens (po)
De heer G.P. Oud (aoc)
De heer prof. mr. J.G.J. Rinkes (wo)
De heer dr. J.G. Uijterwijk MEd (hbo)
Mevrouw Y. van Zijl MEd (docent)
Plaatsvervangende leden
Mevrouw A. van den Broek (aoc)
Mevrouw M.A. Jansen (docent)
Mevrouw A. Kaim-Lamers (mbo)
Mevrouw mr. drs. I.R. Kist (hbo)
De heer drs. L.F.P. Niessen (vo)
De heer G.J. Zomer (po)
Er is een vacature voor de sector wo
Secretaris
De heer G.W. van Lonkhuyzen

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

Leeswijzer
Het jaarverslag 2016 van het College voor Toetsen en Examens (CvTE) bestaat uit drie delen.
In het eerste deel, Algemeen jaarverslag, worden de activiteiten en resultaten belicht.
In hoofdstuk 1 staat het CvTE als geheel en de verantwoording door het College centraal.
In hoofdstuk 2 zijn de aandachtspunten uit 2016 wat betreft de uitvoering van de reguliere
(wettelijke) taken uitgewerkt. In het tweede onderdeel worden de reguliere (wettelijke) taken
van het CvTE met cijfers onderbouwd. De financiële en personele rapportage over 2016 vormt
het derde deel.

4

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

5

Inhoud
Algemeen jaarverslag 2016

7

1
1.1
1.2
1.3
1.4

Het College voor Toetsen en Examens in 2016
Inleiding
Ketenregie
Transparantie
Kwaliteitszorg

8
8
8
9
11

2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
2.8
2.9
2.10

Taken van het CvTE
Centrale Eindtoets po
Diagnostische tussentijdse toets
Centrale examens vo
Rekenen in het vo en het mbo
Staatsexamens vo
Staatsexamens Nt2
Computerexamensysteem Facet
Kandidaten met een beperking
Centrale examens in het Caribisch gebied
Referentieniveaus

12
12
14
15
19
21
22
24
25
26
27

Feiten en cijfers 2016

28

Centrale Eindtoets po
Centrale examens vo
Rekentoets vo
Centrale examens mbo
Staatsexamens vo
Staatsexamens Nt2
Toets- en Examenlijn
Overzicht voorlichting en informatiebronnen
Jaaroverzicht officiële regelingen en vaststellingen in 2016
Omgaan met fouten, klachten en bezwaren
Lijst van gebruikte afkortingen

29
30
32
33
35
38
40
43
44
46
49

Financiële en personele jaarrapportage 2016

50

Begroting 2016 versus realisatie 2016
Personele rapportage
Financiële rapportage 2016

51
53
55

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

Het College voor Toetsen en
Examens waarborgt namens de
overheid de kwaliteit en het
niveau van toetsen en examens
en stelt scholen en instellingen
in staat de afname van toetsen
en examens vlekkeloos te
laten verlopen.
Missie van het CvTE

6

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

7

Algemeen
jaarverslag 2016

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

8

1 Het College voor Toetsen en Examens in 2016
1.1 Inleiding
In dit eerste hoofdstuk van het jaarverslag 2016 geeft het College rekenschap van zijn activiteiten
in het afgelopen jaar. Het tweede hoofdstuk van dit deel ‘Algemeen jaarverslag’ betreft de
activiteiten van het bureau voor de verschillende taakgebieden van het CvTE.
Het jaar 2016 stond voor het CvTE in het teken van openheid en docentbetrokkenheid, van nog
meer in contact en verbinding staan met het veld. Het CvTE beweegt zich op maatschappelijk
en politiek sensitieve wijze in dat onderwijsveld door daarin steeds meer een zichtbare,
benaderbare positie in te nemen. Dat alles past bij de maatschappelijke rol die het College
voor Toetsen en Examens heeft.
De inzet van het College was ook in 2016: het CvTE continu te verbeteren. Continu verbetering
wil voor het College zeggen: behalve zorgen voor een goede aansluiting van centrale toetsen en
examens op de syllabi en de toetswijzers, ook afstand durven nemen van de politieke, maat­
schappelijke en bestuurlijke arena’s om (zelf)reflectie en het vormen van een oordeel de ruimte
te geven. Daarmee stelt het College scherp wat er van het CvTE verwacht mag worden. Om daar
heldere keuzes in te maken en kwaliteitsimpulsen uit te halen, organiseren het College en het
bureau een voortdurende dialoog over kwaliteit, resultaten en schakelvermogen.
Daartoe hanteert het College al een aantal jaren een strategische agenda met drie organisatie­
brede, overkoepelende thema’s:1
−− ketenregie
−− transparantie
−− kwaliteitszorg

1.2 Ketenregie
Een belangrijk doel dat het CvTE zich in 2016 stelde, was het opstellen van een nieuw conve­
nant tussen het CvTE en de ketenpartners Cito en DUO. Dit convenant beschrijft de relaties en
de rollen binnen de diverse ketens.
Om tot een nieuw convenant te komen, is samen met de ketenpartners gekeken naar de
functies en rollen van het CvTE, Cito en DUO. Daaruit is een governance-visie geformuleerd
die model staat voor een efficiënte samenwerking en een betrouwbaar eindproduct. Doordat
alle drie de partners het gezamenlijke doel steeds voor ogen houden, is er meer verantwoor­
delijkheid gegroeid voor de succesfactoren van goed samenwerken en is er meer draagvlak
ontstaan voor de rol van het CvTE als regievoerder.
Daarnaast is de betekenis van het convenant dat er een brede basis is waarop de verschillende
taken en taakgebieden van de partners naadloos op elkaar aansluiten. Dit maakt de toets- en
1

Evaluatie College voor Examens, Ecorys, 2014.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

9

examenketen één geheel, waarin de verschillende partners samen verantwoordelijk zijn en
hetzelfde belang dienen, namelijk een goedlopende toets- en examenketen. Op die manier
draagt het nieuwe convenant bij aan een efficiëntere, meer kostenbewuste samenwerking.
Het CvTE stuurt vervolgens als regievoerder op de kwaliteit en de transparantie van het
eindresultaat: goede toetsen en examens.
Facet
Het computerexamensysteem Facet is een goed voorbeeld van een product waarbij de samen­
werking tussen ketenpartners essentieel is voor het resultaat. Steeds meer afnames van
centrale toetsen en examens vinden plaats via Facet. In de zomer van 2016 vierden we de
miljoenste afname in Facet. Een symbolisch moment dat een enorme ontwikkeling schetst.
Het opschalingsproces in de verschillende sectoren (po, vo, mbo en Nt2) vroeg in 2016 veel van
de betrokken partijen. Zonder de voortdurende ontwikkeling van effectief regievoerderschap
en adequate afstemming tussen alle partners en stakeholders was dit niet gelukt.
Ketenregie is ook van belang bij het oplossen van situaties waarbij de geheimhouding in het
geding is. Het CvTE krijgt zo nu en dan te maken met incidenten in de aanloop naar of tijdens
een afname. Het is voor de betrouwbaarheid van de centrale toetsen en examens en voor het
CvTE en het scholenveld van het grootste belang dat de geheimhouding van de centrale
toetsen en examens in tact is en blijft.
In 2016 zorgde alerte signalering en snel en doortastend optreden van het CvTE en zijn keten­
partners en samenwerkingspartners, waaronder de inspectie, er een aantal keer voor dat de
situatie beheersbaar bleef en geen gevolgen had voor de betrokken afname. De afname(s) die
het betrof hebben dan ook zonder verdere problemen doorgang kunnen vinden. Als dat nodig
is, kan het CvTE de staatssecretaris vertrouwelijk informeren over een incident.

1.3 Transparantie
De inzet van het CvTE naar meer transparantie en kennisdeling heeft zich de afgelopen jaren
voortgezet. Centrale vraag daarbij is: hoe kan het CvTE het eigenaarschap van docenten
vergroten als het gaat om centrale examens en toetsen?
Docentbetrokkenheid
Het CvTE is in 2016 gestart met het ontwikkelen van manieren om de betrokkenheid van
docenten bij de centrale examens te vergroten. Dit heeft in 2016 geleid tot het project Ieders
examen, waarbij het principe van cocreatie een belangrijk uitgangspunt is.
Pieter Hendrikse, voorzitter van het College: ‘Het gros van de docenten weet goed om te gaan
met het examensysteem, dat blijkt ook uit onderzoek (CINOP). Het systeem zit goed in elkaar;
er is betrokkenheid van docenten. Desondanks komen er geluiden uit het veld die het CvTE
vragen: hoe kan ik bijdragen, word ik wel gehoord en kan het systeem zich verantwoorden?
Met het project Ieders examen beoogt het CvTE docenten meer mogelijkheden te bieden, die
passen bij de tijdgeest van vandaag de dag.’

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

10

Het project Ieders examen is gepresenteerd aan de staatssecretaris van OCW en in 2016 in gang
gezet (zie ook paragraaf 2.3).2
Rekenopgaven-etalage
Op 1 juni 2016 is het merendeel van de opgaven uit de rekentoetsen en rekenexamens open­
baar gemaakt via de rekenopgaven-etalage. Daarin wordt ongeveer 90 procent van de in
2015-2016 gebruikte opgaven voor de referentieniveaus 2F en 3F en zowel uit vo als mbo
openbaar gemaakt. De 10 procent niet-openbare opgaven zijn controle-opgaven, nodig om
te garanderen dat bij elke afname dezelfde prestatie-eisen worden gehanteerd. Met de reken­
opgaven-etalage heeft het CvTE het verzoek van de minister en de staatssecretaris van OCW
gerealiseerd om de opgaven uit de rekentoetsen en -examens openbaar te maken.
Vaste Kamercommissie
Op 14 oktober 2016 brachten Tweede Kamerleden van de vaste Kamercommissie voor Onderwijs
een werkbezoek aan het CvTE. De Kamerleden namen kennis van de wijze waarop het CvTE vorm
en inhoud geeft aan zijn wettelijke taken. Ook aan de Kamerleden van de vaste Kamercommissie
is het project Ieders Examen gepresenteerd. Die gaven aan waardering te hebben voor de manier
waarop het CvTE openheid betracht en in discussie gaat met degenen die kritiek hebben op het
werk van het CvTE. ‘Het is goed dat het CvTE stappen onderneemt om meer rechtstreeks met
docenten in contact te zijn, want het is belangrijk dat mensen in het onderwijs een directe en
betrokken houding hebben naar de centrale examens. De transparante houding van het CvTE
draagt bij aan meer inzicht en begrip,’ aldus de Kamerleden.
In gesprek met stakeholders
Het CvTE is in 2016 in toenemende mate actief geweest op sociale media. Er was online contact
met name via Twitter maar ook via Facebook en zelfs een keer via live film (Periscope). Door
actief om te gaan met reacties en thema’s uit de actualiteit heeft het CvTE in veel gevallen het
veld beter kunnen informeren en zich responsiever kunnen opstellen. Naast de contacten via
sociale media is er ook zoals gebruikelijk veel contact geweest tussen het CvTE en het veld
onder meer via regiobijeenkomsten en de Toets- en Examenlijn. Door het aangaan van het
contact, open te staan voor signalen en verbindend op te treden beweegt het CvTE naar steeds
meer transparantie en openheid.

150 jaar staatsexamens vo
In maart vierden we het 150-jarig bestaan van de staatsexamens vo in het gezelschap
van examinatoren en andere betrokkenen. Het jubileumboek 1866-2016, 150 jaar
staats­examens werd voor deze bijzondere gelegenheid in ontvangst genomen door
Monique Vogelzang, inspecteur-generaal van de Inspectie van het Onderwijs: ‘Ik hoop
en verwacht dat de staatsexamens nog lang zullen blijven, in welke vorm dan ook.
Want die behoefte blijft hoe dan ook bestaan. Dus moeten we nu en in de toekomst
die kansen blijven bieden, zodat anderen hem kunnen grijpen.’

2

De notitie Project Ieders examen – de denkrichting is gevoegd bij de Kamerbrief bij de Examenmonitor vo 2016
(28 november 2016, nummer 2016D45768).

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

11

1.4 Kwaliteitszorg
Het CvTE wil graag dat er met een open, onafhankelijke blik naar de kwaliteit van zijn examens
en toetsen wordt gekeken. Vanuit dat perspectief kan het CvTE leren in hoeverre het zijn
doelstellingen op het gebied van kwaliteitszorg haalt. Op die manier wordt een continue
kwaliteitsverbetering ook verankerd in het functioneren van het CvTE.
Het doel is antwoord krijgen op de vraag: hoe waarderen stakeholders en belanghebbenden
het werk van het CvTE? Door dat te onderzoeken krijgt het CvTE zicht op de kwaliteitsimpulsen
die nodig en gewenst zijn. Dit leidt tot een beleid van continu leren en verbeteren, waarvoor
onderzoeksactiviteiten en andere momenten waarop ‘van buiten naar binnen’ wordt gekeken,
een belangrijke rol spelen.
Het CvTE bevraagd
Door het CvTE en de inspectie is er – naar aanleiding van de motie van Tweede Kamerlid
Jadnanansing – onderzoek gedaan naar de wijze waarop het CvTE omgaat met vragen en
klachten. Daarvoor is uitgewerkt hoe het CvTE en de inspectie aankijken tegen begrippen als
validiteit en betrokkenheid. Uit het onderzoek, uitgevoerd door CINOP, is onder meer gebleken
dat 98 procent van de docenten tevreden is over de vraag- en klachtafhandeling door het CvTE.3
In de brief aan de Kamer geeft het CvTE aan: ‘Hoewel het aantal ontevreden vragenstellers
laag is, zal het CvTE de kwaliteit van zijn dienstverlening tegen het licht houden.’ Het CvTE
heeft daarom in 2016 extra aandacht besteed aan de formulering van de antwoorden van de
Examenlijn, het intensiever in beeld brengen van de docentenbetrokkenheid, het zoeken van
de dialoog met examenbetrokkenen en het geven van meer voorlichting en uitleg in de vorm
van studiebijeenkomsten over thema’s en dilemma’s in het werk van het CvTE.
Imago-onderzoek
Om zicht te krijgen op hoe er in het veld gedacht wordt over het CvTE is in de zomer van 2016
een imago-onderzoek gedaan onder belanghebbenden van het CvTE.4 Het beeld dat uit dit
onderzoek (uitgevoerd door R en M Matrix) naar voren kwam, was tweeledig: het CvTE is een
professionele, betrouwbare organisatie. Het bestaansrecht van het CvTE werd niet in twijfel
getrokken. Wel waren de respondenten van mening dat het CvTE te weinig gezicht heeft, te
weinig herkenbaar is. Ook gaven stakeholders aan dat er op het terrein van actuele, maat­
schappelijke waarden – benaderbaar zijn en openstaan voor feedback – nog het een en ander
te winnen was. Voor het CvTE was het imago-onderzoek een bevestiging om zich nog meer
te richten op het zichtbaar maken van de (bestaande) betrokkenheid van docenten bij de
totstand­koming van centrale toetsen en examens en het op gang brengen van een open en
proactieve dialoog met het onderwijsveld.
PLEXS
Met de in 2015 opgerichte vereniging voor examensecretarissen is in 2016 overleg geweest over
verschillende onderwerpen. Zo is er een roosteradviescommissie ingesteld waarin leden van
PLEXS zitting hebben. Het rooster voor de centrale examens vo voor 2017 is in nauw overleg
met deze commissie van PLEXS-leden tot stand gekomen.

3
4

CINOP, Het CvTE bevraagd (2016).
Bestuurders, schoolleiders, docenten, examensecretarissen in het scholenveld en deskundigen uit vakverenigingen
en lerarenopleidingen.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

12

2 Taken van het CvTE
2.1 Centrale Eindtoets po
In 2016 is de Centrale Eindtoets voor het tweede achtereenvolgende jaar afgenomen.
Daarnaast zijn de voorbereidingen voor de digitale adaptieve Centrale Eindtoets voor 2018
in volle gang.
2.1.1

Centrale Eindtoets in 2016
Afname
Voor alle leerlingen van groep 8 in het reguliere basisonderwijs is het verplicht om een
eindtoets te maken.5 Een eindtoets po geeft een advies over het best passende brugklastype
naast het schooladvies. Daarnaast toetst een eindtoets ook de beheersing van de referentie­
niveaus taal en rekenen. Het CvTE is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Centrale
Eindtoets. De Centrale Eindtoets toetst de inhoud van de taaldomeinen lezen en taalverzorging
en van alle rekendomeinen binnen de referentieniveaus. Daarnaast kunnen scholen kiezen
voor afname van de Centrale Eindtoets wereldoriëntatie.
In totaal hebben 143.019 leerlingen van 5.256 scholen deelgenomen aan de Centrale Eindtoets
2016. Van alle leerlingen die in groep 8 van het regulier basisonderwijs zitten heeft 77 procent
de Centrale Eindtoets gemaakt. Leerlingen hebben de toets kunnen maken op het niveau N
of B, op papier of digitaal. Voor 142.806 leerlingen was er een standaardscore beschikbaar en
daarmee een advies best passend brugklastype. Van deze leerlingen zaten 141.144 leerlingen
in groep 8 van het reguliere basisonderwijs.
Van de leerlingen uit het reguliere basisonderwijs die deelnamen aan de Centrale Eindtoets
deed 66% mee aan het facultatieve onderdeel wereldoriëntatie. Het onderdeel wereldoriëntatie
telt niet mee voor het advies best passend brugklastype.
Zie ook: Feiten en cijfers > Centrale Eindtoets po
Resultaten
In 2016 behaalden de leerlingen uit het reguliere basisonderwijs die aan de Centrale Eindtoets
deelnamen een gemiddelde standaardscore van 534,7. Dit komt overeen met het advies vmbo
gt/havo. De meeste leerlingen in het reguliere basisonderwijs die aan de Centrale Eindtoets
deelnamen, beheersen aan het einde van groep 8 het referentieniveau 1F voor zowel lezen
(98,7%), taalverzorging (95,4%) als rekenen (86,6%).
De Centrale Eindtoets werd in 2016 voor de tweede keer afgenomen en kende dezelfde onder­
delen als in 2015. De vergelijking met 2015 laat zien dat het gemiddelde advies best passend
brugklastype in 2016 hetzelfde was als in 2015: vmbo gt/havo. Wel was de landelijk gemiddelde
standaardscore in 2016 iets lager dan in 2015 (534,7 versus 535).

5

Voor de afname van een eindtoets in 2016 konden scholen naast de Centrale Eindtoets ook kiezen voor de IEP van
bureau ICE en voor Route 8 van A-Vision.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

13

In maart 2017 wordt de Terugblik 2016 Resultaten Centrale Eindtoets 2016 gepubliceerd.6 Hierin wordt
uitgebreider gerapporteerd over de resultaten Centrale Eindtoets 2016.
Expertgroep
De Centrale Eindtoets 2016 is aangeboden aan de Expertgroep Toetsen PO7 met als doel een
onafhankelijk oordeel te ontvangen over de kwaliteit van de Centrale Eindtoets. Deze beoor­
deling vindt op dezelfde wijze plaats als bij de andere eindtoetsen. De Expertgroep heeft niet
de bevoegdheid om aan de bewindspersoon een advies uit te brengen over het al dan niet
toelaten van de Centrale Eindtoets.
2.1.2

Digitale adaptieve Centrale Eindtoets per 2018
Ontwikkeling en implementatie
Om in 2018 een digitale adaptieve Centrale Eindtoets te kunnen aanbieden is in 2016 gewerkt
aan de verdere vormgeving van deze toets. De adaptieve Centrale Eindtoets zal een volledig
digitale toets zijn. Na het eerste toetsdeel, dat voor alle leerlingen gelijk is, past de toets zich
in de volgende twee delen aan aan het niveau van de leerling. Dit gebeurt afzonderlijk voor
taal en rekenen.
Een digitale toets maakt het ook mogelijk nieuwe vraagtypes te ontwikkelen die beter aan­
sluiten bij de belevingswereld van de leerling en het gegeven onderwijs.
Try-outs
Om te zorgen voor een goed werkende adaptieve Centrale Eindtoets in 2018 probeert het CvTE
vooraf veel uit. In 2016 is daarmee een begin gemaakt, onder meer door het organiseren van
de afnames op po-scholen, het testen van de techniek van de digitale toets en het afnemen
op tablets en het testen van bepaalde itemtypes.
Proeftoets 2016
De proeftoets voor de adaptieve en de papieren Centrale Eindtoets is op scholen afgenomen in
februari 2016. In totaal hebben ruim 750 scholen deelgenomen aan deze proeftoetscampagne.
Door deze proeftoets is een betrouwbaar psychometrisch onderzoek naar de kwaliteit van de
opgaven mogelijk. Voor scholen is deelname aan de proeftoets een goede gelegenheid om
kennis te maken met de nieuwe itemtypen die in de toets van 2018 worden opgenomen.
Regiobijeenkomsten Centrale Eindtoets
In 2016 organiseerde het CvTE twaalf regiobijeenkomsten over de Centrale Eindtoets 2017 en de
adaptieve Centrale Eindtoets vanaf 2018. Deze bijeenkomsten richtten zich op schoolbesturen,
directies en interne begeleiders. Met hen is het CvTE een dialoog aangegaan over hun wensen
en ideeën over de eindtoetsing in het algemeen en de Centrale Eindtoets in het bijzonder. De
communicatie over de digitale adaptieve Centrale Eindtoets is na de afname van 2016 geïnten­
siveerd om met scholen te spreken over de voordelen van deze toets zoals de adaptiviteit.

6
7

Zie: Terugblik 2016, Resultaten Centrale Eindtoets 2016, te vinden op www.centraleeindtoetspo.nl > Voor leer­krachten >
Actueel > Nieuws.
Voor informatie over de Expertgroep PO zie http://expertgroeptoetsenpo.nl

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

14

2.2 Diagnostische tussentijdse toets
De diagnostische tussentijdse toets is de afgelopen jaren in een pilot ontwikkeld. Omdat is
besloten dat de pilotperiode in 2017 wordt afgerond, is in 2016 hard gewerkt aan het voltooien
van de pilot en de overdracht van de pilotopbrengsten aan de markt.

Wat is de DTT?
Met de diagnostische tussentijdse toets (DTT) is het voor het eerst dat het CvTE een
toets ontwikkelt met een formatieve functie. De DTT wordt ontwikkeld in een drieja­
rige pilot in nauwe samenwerking met het onderwijsveld en de ontwikkelpartners Cito,
SLO en DUO.
De DTT is een digitale, diagnostische toets aan het eind van de onderbouw van het vo voor
de vakken Nederlands, Engels en wiskunde. De DTT kan op vijf niveaus worden afgeno­
men en past zich aan het antwoordgedrag van de leerling aan (niet te moeilijk, niet te
makkelijk). Zo krijgt elke leerling een uitdagende toets op maat. De DTT levert voor elke
leerling een diagnose op, waarin sterke en te ontwikkelen punten zijn geanalyseerd. Met
deze diagnose kunnen docenten en leerlingen werken aan verdere leergroei.

2.2.1

De toekomst van de DTT
De ontwikkeling en implementatie van de DTT loopt tot en met schooljaar 2016-2017. De toets­
constructie voor Nederlands schrijfvaardigheid, Engels schrijfvaardigheid en wiskunde is in
2016 grotendeels afgerond.
In februari 2016 heeft de Tweede Kamer aan de minister vragen gesteld over de pilot DTT.
Als gevolg daarvan vond in juni 2016 het debat plaats over de pilot DTT in de Tweede Kamer.
De uitkomst daarvan is dat de driejarige pilot DTT wordt afgerond. De DTT is en wordt niet
verplicht voor scholen om te gebruiken. De overheid spant zich ervoor in dat de opbrengsten
van de pilot ook daarna gebruikt kunnen blijven worden. De ontwikkeling van andere vaardig­
heden en het aanbieden van de huidige toets na de pilot zal niet onder de verantwoordelijk­
heid van de overheid gebeuren.
Onder regie van het ministerie van OCW zijn in 2016 de eerste contacten gelegd met partijen
die de toets(expertise) kunnen overnemen. Het streven is om die overname tijdig te realiseren
om continuïteit via de DTT of een ander instrument voor de scholen te garanderen.

2.2.2

Afnames DTT in 2016 en de voorbereiding van de afname 2017
In februari 2016 heeft een eerste adaptieve afname plaatsgevonden van de DTT en een tweede
pretest. Hieraan namen zo’n tweehonderd scholen deel. Er zijn 13.000 pretesten en 28.000
adaptieve afnames geweest. Er is door zestig scholen gebruik gemaakt van een ondersteunings­
traject dat samen met onderwijsadviseurs is vormgegeven. In dat traject kregen scholen advies
over de manier waarop de DTT-diagnose een bijdrage kan leveren aan formatief evalueren
door de school.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

15

In 2016 is toegewerkt naar de eerste volledige adaptieve DTT, die in februari 2017 wordt afgenomen.
Scholen krijgen op basis van deze afname een diagnose op leerlingniveau voor wiskunde en
schrijfvaardigheid Nederlands en Engels. Zo kunnen scholen de waarde van de DTT ervaren. Er zijn
ongeveer driehonderd scholen die ervoor gekozen hebben om deel te nemen aan de pilot DTT.
2.2.3

Implementatie van de DTT
Alle aandacht binnen de implementatie is gericht op een succesvolle afronding van de pilot
DTT en een daarop aansluitende overdracht van de DTT aan derden.
Op 1 december 2016 vond een themaconferentie plaats om pilotscholen voor te bereiden op
het gebruik van de leerlingdiagnoses van de DTT in het kader van formatief evalueren. Meer
dan tweehonderd docenten, schoolleiders en andere betrokkenen namen deel. In een reeks
bijdragen aan de conferentie blijkt dat scholen benieuwd blijven naar de DTT en verbonden
willen blijven aan de pilot. De uitdaging om met elkaar te onderzoeken welk gebruik van de
DTT in de toekomst gewaarborgd zou moeten worden, spreekt scholen aan.
Regioplan heeft in opdracht van OCW onderzoek gedaan naar de implementatie, het gebruik
en de gevolgen van de DTT bij de scholen.8 In dit onderzoek dat jaarlijks wordt gepubliceerd
wordt middels enquêtes en interviews gemeten wat scholen in Nederland weten van de DTT,
waarom is besloten om al dan niet deel te nemen aan de pilot en wat ervaringen zijn als de
DTT is afgenomen.

2.3 Centrale examens vo
De centrale examens in het vo zijn in 2016 goed en rustig verlopen. Politiek gezien was er wel
veel aandacht. Verschillende moties hebben ertoe geleid dat het CvTE heeft ingezet op nog
meer samenwerking en betrokkenheid van docenten bij het tot stand komen van de centrale
examens vo. Dit droeg bij aan een verdere intensivering van de samenwerking met en de
betrokkenheid van docenten bij de centrale examens.
2.3.1

Algemeen
Het jaar 2016 was voor de centrale examens in het vo een rustig jaar. De centrale examens
werden positief ontvangen, zowel door docenten als leerlingen. Onrust die er was – over het
aantal klachten bij het LAKS, over de berichten in de media over Nederlands – kwam niet
overeen met de ervaringen tijdens de afnameperiode van centrale examens. Er waren in die
periode opvallend veel genuanceerde en positieve geluiden te horen uit de examenzalen,
zowel van docenten als van leerlingen. Ook de VO-Raad en de inspectie waren positief en
spraken van een rustige examenperiode.
Een rustig verloop van de examenperiode wijst op een goed examenjaar. Het primaire proces,
waarin constructiegroepen en toetsdeskundigen van Cito samenwerken met vaststellings­
commissies van het CvTE, leidde ook in 2016 tot centrale examens die de toets der kritiek goed
konden doorstaan. De participatie van onderwijsprofessionals is het fundament van het
examenproces. Zowel in constructiegroepen als in de vaststellingscommissies zijn docenten
betrokken die lesgeven aan examenklassen.
8

Monitor pilot Diagnostische Tussentijdse Toets, Regioplan 2016.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

16

Draagvlak
De tweede helft van 2016 werd sterk bepaald door het Algemeen Overleg van de Vaste Kamer­
commissie Onderwijs op 15 juni. Dit overleg leverde een aantal moties op die het werk van het
CvTE aangaan. De motie Straus9 stelt vragen bij de betrokkenheid van docenten bij de ontwik­
keling van de centrale examens. Die vragen raken aan de pijlers van het CvTE: participatie en
deskundigheid van het veld als basis voor het werk van het CvTE. We vatten deze motie op als
een stimulans om verder te gaan met de uitbreiding van contacten met het veld. Immers: er
bestaat al een veelheid aan contacten.
Een aantal voorbeelden van de betrokkenheid van het veld bij ons werk:
−− Het Examenloket, een initiatief van het CvTE. Het Examenloket is een samenwerkings­
verband tussen DUO Zoetermeer, de inspectie, OCW en het CvTE.
−− Het Platform voor examensecretarissen (PLEXS), een initiatief van het CvTE. PLEXS geeft
feedback op diverse onderwerpen en levert de roosteradviescommissie, die bijdraagt aan
het opstellen van het centraal examenrooster. Het CvTE verzorgt workshops op het
jaarcongres van PLEXS.
−− Er zijn permanente contacten met vakinhoudelijke verenigingen, AOb, CNV Onderwijs en
de Federatie van Onderwijsvakorganisaties (FVOV). Zij dragen leden van de vaststellings­
commissies voor.
−− Met de Onderwijscoöperatie bestaan contacten, zowel op de werkvloer als op bestuurlijk
niveau. Het CvTE heeft een landingspagina bij de Onderwijscoöperatie en verzorgde een
workshop tijdens het Lerarencongres.
−− De website Examenblad.nl is vernieuwd, mede op grond van opmerkingen vanuit het veld,
waaronder van PLEXS. Er is een landingspagina voor (beginnende) leraren in opgenomen,
www.ikhebeenexamenklas.nl.
−− De samenwerking met SLO is geregeld op basis van de Leidraad Vernieuwing examenprogramma en syllabi.
−− De September- en Maartmededeling vervullen een belangrijke communicatieve functie;
we beogen alle informatie voor de scholen over het centraal examen in één samenhan­
gend document op een rij te zetten.
−− Met het LAKS is jaarlijks contact; vooral tijdens het eerste tijdvak is dit contact intensief
en vruchtbaar.
In het projectplan Ieders examen zijn zowel bestaande als toekomstige initiatieven op een rij
gezet. Deze voornemens zijn opgesteld met medeweten van de ketenpartners. Op 10 oktober
zijn deze initiatieven aan de leden van de Vaste Kamercommissie gepresenteerd tijdens hun
werkbezoek aan het CvTE. Op 12 oktober zijn ze ook voorgelegd aan de staatssecretaris.
Uitwerking van de motie Jadnanansing
De motie Jadnanansing stelde vragen over de kwaliteit van de dienstverlening van het CvTE en
over de normering en de validiteit van de examens. CINOP heeft daarom in 2016 onderzoek
gedaan naar het eerste deel, de kwaliteit van de dienstverlening. In z’n algemeenheid komt het
CvTE goed uit dit onderzoek. Er zijn aandachtspunten, maar met name het grote percentage
tevreden en het zeer geringe percentage ontevreden klanten is opvallend. Het CINOP-rapport
is aan de Tweede Kamer gezonden.10 Eind 2016 is het onderzoek naar het tweede deel gestart.

9 Motie 329.
10 CINOP: Het College bevraagd, juni 2016.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

17

Druk op de Toets- en Examenlijn
Dat het CvTE meer bekendheid krijgt, is ook te merken aan de toenemende drukte bij de
Toets- en Examenlijn. Van eerstelijns hulp voor het centraal examen voortgezet onderwijs is
deze inmiddels een permanente en deskundige hulpbron geworden voor het veld in alle
sectoren, niet in de laatste plaats voor scholen die vragen hebben over leerlingen met een
beperking. De Toets- en Examenlijn speelt een centrale rol in het hierboven genoemde
CINOP-onderzoek.
Zie ook: Feiten en cijfers > Toets- en Examenlijn
Normering
Eind november verscheen op de sociale media een blog met als titel ‘Normering eindexamens
wellicht te soepel’. In het blog werd gesignaleerd dat er na 2012 bij de p-waarden hogere
N-termen hoorden dan voor 2012. Dit was een goede gelegenheid om toe te lichten dat dat het
gevolg is van de vaardigheidsstijgingen die het CvTE en Cito sinds 2012 geconstateerd hebben.
Vanuit het CvTE is toen het artikel De normeringssystematiek van de centrale examens vo gepubli­
ceerd. In dit artikel wordt toegelicht hoe de normeringstechnieken van Cito (pretest, posttest,
anker in package, de Fisher-methode) het CvTE en Cito in staat stellen om eventuele vaardig­
heidsverschillen te signaleren.
Het artikel is meteen ook onder de aandacht van docenten en schoolleidingen gebracht,
omdat in lerarenkamers soms ook het idee leeft dat sommige N-termen te hoog zijn.
De publicatie van het artikel past in het voornemen in het kader van het project Ieders examen
om meer bekendheid te geven aan de normeringssystematiek.
2.3.3

Havo en vwo
Nederlands
Als er een vak is dat jaarlijks aandacht krijgt, is dat Nederlands, en met name voor het vwo.
Dit examenjaar begon al met veel aandacht voor de door de Kamer afgedwongen spelling­
maatregel. Maar, zoals ieder jaar, ging het ook over de teksten, de vragen en het correctie­
voorschrift van vooral het vwo-examen Nederlands. Kranten, sociale media en de radio wierpen
zich op examentraining, trucjes, ‘teaching to the test’ en tekstdiepten. Op 10 november
organiseerde de Vaste Kamercommissie een rondetafelconferentie over Nederlands.
Hulpmiddelen
De grafische rekenmachine wordt alleen nog gebruikt bij wiskunde havo/vwo. Het apparaat
zorgt voor veel hoofdbrekens, met name door specificaties die wijzigen en door vele verschil­
lende typen. Ook de beveiliging van het apparaat is een punt van zorg. Die moet ervoor zorgen
dat leerlingen zelf het examen maken en niet hun apparaat. Er is in 2016 een begin gemaakt
met een studie om te kijken naar een mogelijke vervanging van de grafische rekenmachine
door een applicatie in Facet.
In 2016 kondigde zich een concurrent aan voor een monument, de Bosatlas. Voor zowel de
Bosatlas als voor mogelijke nieuwkomers op de markt is daarom een reeks criteria opgesteld
waaraan elke atlasmaker moet voldoen.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

18

In 2016 is besloten het vak kunst algemeen af te nemen in Facet. Eerder was Autoplay de
drager, maar daar kleven de nodige bezwaren aan. Deze spelen in Facet geen rol.
2.3.3

Vmbo
Digitale centrale examens
Ook in 2016 koos een overgrote meerderheid van de vmbo-scholen (vmbo bb 98%; vmbo kb
85%) bij de algemene vakken in bb en kb voor flexibele en digitale centrale examens. Voor het
eerst werden deze digitale examens in Facet afgenomen. De overgang van Facet naar Examen­
Tester is goed verlopen.
Daarnaast vond er een eerste pilot plaats om te onderzoeken of tweede correctie ook mogelijk
is bij flexibele centrale examens. Het poolingsysteem dat in de pilot beproefd is, bleek niet
uitvoerbaar als het landelijk zou worden ingevoerd. Bij flexibele centrale examens is de
pooling ingewikkelder dan bij (papieren) centrale examens met vaste afnametijdstippen.
De oorzaak daarvan ligt in de hoofdregel dat een docent niet mag corrigeren zolang zijn eigen
leerlingen nog niet zijn geëxamineerd. Een voorbeeld: een docent uit Leeuwarden wiens eigen
leerlingen in mei worden geëxamineerd, kan daardoor niet als externe corrector optreden bij
een school in Amersfoort, waar het examen al in april is afgenomen.
Over de openbaarmaking van digitale centrale examens heeft de Tweede Kamer twee moties
aangenomen. Als gevolg van de moties Van Meenen en Vermue zullen alle opgaven bekend
gemaakt worden. Twee derde deel wordt direct na de afnameperiode bekend gemaakt.
De overige opgaven worden één keer hergebruikt en direct daarna bekend gemaakt.
Het hergebruik maakt het mogelijk om bij de normering de lat op dezelfde hoogte te houden.
Beroepsgerichte vakken
In 2016 is het recordaantal van 111 cspe’s bereikt: 84 cspe’s oude stijl en 27 profielvak-cspe’s.
Het record werd bereikt doordat de profielvakken Groen, D&P (Dienstverlening en Producten)
en MVI (Media, Vormgeving en ICT) hun eerste pilot-cspe kenden. Voor de overige profiel­
vakken was dit de tweede keer.
Voor het eerst hebben ook leerlingen uit het derde leerjaar het cspe afgelegd. Dit is mogelijk
doordat scholen ervoor kunnen kiezen om het profielvak in het derde leerjaar en de keuze­
vakken in het vierde leerjaar in te roosteren. Het aantal derdejaars is dit jaar beperkt gebleven
tot enkele leerlingen. Daarom kan nog niets gezegd worden over hoe zich de resultaten van
de derdejaars verhouden ten opzichte van de resultaten van de vierdejaars.
De profielvakken vormen de CE-stof van de geheel vernieuwde beroepsgerichte examen­
programma’s. De keuzevakken vormen de overige gedeelten van deze nieuwe examen­
programma’s. Bij de meeste profielvakken worden drie of meer ‘oude’ beroepsgerichte vakken
geïntegreerd. Bij het profiel Producten, Installatie en Energie (PIE) bijvoorbeeld zijn dat
metaal-, elektro- en installatietechniek. De combinatie van een geheel nieuwe structuur en
nieuwe inhouden maakt dat de vernieuwing van de beroepsgerichte programma’s een zeer
ingrijpende verandering is. De profielvak-cspe’s zijn daarvan het slotstuk.
De pilotprofielvak-cspe’s zijn ontwikkeld op basis van syllabi die de nieuwe CE-stof beschrijven.
Deze cspe’s zijn door de pilotscholen geheel volgens ‘de regelen der kunst’ afgenomen.
Het enige verschil is dat de pilotschool bij de omzetting van score naar cijfer enige speelruimte

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

19

had: de pilotschool mocht eventueel een hogere N-term hanteren (maximaal 0,5 hoger) dan
de N-term van het CvTE. Deze invoeringsmaatregel is genomen om leerlingen en scholen niet
te duperen, als in de pilotprofielvak-cspe’s nog andere accenten gelegd zijn dan in de lessen
die eraan voorafgegaan zijn. De pilotscholen zijn prudent met deze speelruimte omgegaan:
op 39% van de pilot­scholen is van deze mogelijkheid gebruik gemaakt.
De speelruimte bij de N-termen heeft een zachte landing van de profielvakken op de pilot­
scholen bevorderd en mede daardoor ligt de implementatie van de profielvak-cspe’s op
schema. Inhoudelijk zijn ze in orde en in het algemeen is de moeilijkheidsgraad nu al goed
getroffen.
Aan de hand van de pilotprofielvak-cspe’s tot nu toe kunnen de scholen zich nu al een goed
beeld vormen van wat kandidaten moeten kennen en kunnen voor een voldoende resultaat op
het profielvak-cspe. Zo moet het mogelijk zijn om in te schatten of een leerling aan het eind
van het derde leerjaar voldoende beslagen ten ijs komt voor het profielvak-cspe.
Zie ook: Feiten en cijfers > Centrale examens vo

2.4 Rekenen in het vo en het mbo
In 2016 zijn de activiteiten voor de rekentoets in het vo en het rekenexamen in het mbo steeds
meer samen opgegaan. Er is nu één vaststellingscommissie per niveau (2F en 3F). Ook zijn via
de rekenopgaven-etalage ruim 2.000 opgaven openbaar gemaakt.
2.4.1

Algemeen
Met ingang van 1 augustus 2016 wordt er gewerkt met één vaststellingscommissie voor
rekenen 2F en één voor rekenen 3F. De vier eerdere aparte vaststellingscommissies rekenen
voor het rekenexamen mbo en de rekentoets vo zijn daarmee vervangen door nieuwe, sector­
overstijgende vaststellingscommissies. Met de installatie van deze nieuwe vaststellings­
commissies is ook het laatste advies van de commissie Bosker gerealiseerd. De commissie
Bosker adviseerde de bewindslieden OCW in 2014 over mogelijke verbeteringen in de rekentoets.
Zo adviseerde ze onder meer om de bestaande structuur van sectorgewijze toetsontwikkeling
voor rekenen te integreren tot één overkoepelend proces. Voor kandidaten met ernstige reken­
problemen (ER) is er een aparte rekentoets, de ER-rekentoets (zie ook paragraaf 2.8).
Op 1 juli 2016 is de rekenopgaven-etalage geopend. Daarin is ongeveer 90 procent van alle
rekenopgaven 2F/3F die in het schooljaar 2015-2016 in de verschillende versies zijn afgenomen,
openbaar gemaakt. In totaal zijn meer dan 2.000 opgaven publiek toegankelijk via de website
https://opgavenetalage.facet.onl/. De etalage zal jaarlijks op 1 juli worden aangevuld met een
vergelijkbaar percentage opgaven uit dat afnamejaar.
In oktober verschenen de handreikingen rekenen 2F en 3F. In deze handreikingen is een
foutenanalyse opgenomen van moeilijke en makkelijke opgaven. Met deze handreikingen
kunnen docenten in hun lessen accenten leggen op onderwerpen waar leerlingen en studen­
ten moeite mee hebben.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

20

In mei 2016 is het addendum 2A verschenen bij de syllabus rekenen. Het 2A-niveau is bedoeld
voor de leerlingen vmbo bb en de studenten mbo entree en mbo 2 waarvoor het 2F-niveau te
hoog gegrepen is. In januari 2016 was de eerste toets/examenafname in het vmbo en het mbo.
De reacties uit beide sectoren zijn tevredenstellend: er is draagvlak voor 2A en beide, de toets
en het examen, worden als maakbaar ervaren.
2.4.2

Rekentoets vo
Logistiek en organisatie
In het schooljaar 2015-2016 werd in het vmbo de rekentoets alleen nog afgenomen in Facet,
niet meer in ExamenTester. Op de havo en het vwo kon dit schooljaar nog gekozen worden uit
een afname via Facet en via ExamenTester.
De rekentoets vo is in drie periodes afgenomen: in januari, maart en juni. Daarnaast is er
voor de vwo-leerlingen in het kader van de mogelijkheid om cum laude te slagen nog een
extra afnamedag in juli georganiseerd; hieraan namen ongeveer honderd leerlingen deel.
De afnames zijn over het algemeen probleemloos verlopen. In totaal is de rekentoets in 2016
bijna 400.000 keer afgenomen.
Net zoals in de twee voorgaande jaren was er sprake van ’cijferdifferentiatie’ in vmbo bb. Dat
betekent dat de cesuur voor bb-leerlingen één cijferpunt lager (soepeler) lag dan de 2F-cesuur.
Er was geen cijferdifferentiatie meer voor de gt-leerlingen (de cesuur voor vmbo gt lag voor­
gaande jaren één cijferpunt hoger dan de 2F-cesuur).
Voor het eerst is dit jaar de rekentoets 3S als reguliere pilottoets afgenomen. Deze toets is
bedoeld voor vwo-leerlingen voor wie de 3F-toets te makkelijk is. In totaal namen in maart
ruim 1.100 leerlingen deel aan deze toets.
Zie ook: Feiten en cijfers > Rekenen vo en rekenen mbo

2.4.3

Centrale examens mbo
Logistiek en organisatie
De centrale examens Nederlands, rekenen en Engels mbo 4 zijn gedurende vijf afnameperiodes
afgenomen. In totaal betrof het zo’n vijfhonderdduizend afnames.
Gedurende het jaar waren er helaas een aantal afnameproblemen. Deze hadden betrekking op
verschillende onderdelen. In de eerste helft van 2016 ging het om fouten in de gerapporteerde
resultaten. De oorzaak hiervan lag bij fouten in de normeringsbestanden. In de tweede helft
van 2016 waren er problemen met het verklanken van de examens voor kandidaten met een
beperking. In november bleek dat in één variant van het rekenexamen 2F een opgave mét de
rekenmachine terecht was gekomen in het deel van het examen waar de rekenmachine niet
mag worden gebruikt. Daardoor werd het mogelijk om 40 procent van de opgaven te kunnen
maken met de rekenmachine. Dat is niet de bedoeling. Als gevolg hiervan moesten ruim
600 afnames ongeldig worden verklaard door de examencommissies van 45 instellingen.
Voor de studenten mbo entree en mbo 2 is sprake van ‘cijferdifferentiatie’ voor rekenen en
Nederlandse taal. Dat betekent dat de cesuur één cijferpunt lager ligt dan de referentiecesuur 2F.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

21

Engels mbo 4
Het centraal examen Engels voor mbo 4 is nog een pilotexamen. Vanaf 2017-2018 is dit examen
(lezen en luisteren op niveau B1) verplicht voor studenten mbo 4. De gehanteerde cesuur was
in 2015-2016 nog een adviescesuur. Uit analyses op basis van internationaal ijkingsonderzoek
is in de loop van het studiejaar 2015-2016 gebleken dat de adviescesuur die door het CvTE
gehanteerd werd hoger ligt dan het punt waarop de geldende B1-cesuur zou moeten liggen.
Dit scheelt ongeveer 1 cijferpunt. Het cijfer ‘5 of hoger’ geeft dus eigenlijk aan dat het B1-niveau
behaald is.
Aan de instellingen is meegedeeld dat de cesuur voor Engels B1 met ingang van het studiejaar
2016-2017 bijgesteld wordt naar de nieuwe, eigenlijke B1-cesuur. Voor instellingen en studenten
waarvoor niveau B1 te laag is, zal een nieuw, facultatief B2-examen worden ontwikkeld. In het
najaar van 2016 zijn voor dit B2-examen een conceptsyllabus en een prototype ontwikkeld.
Zie ook: Feiten en cijfers > Centrale examens mbo

2.5 Staatsexamens vo
Dit jaar stond in het teken van het 150 jarig bestaan van de staatsexamens vo. In maart is dit
feestelijk gevierd in de Janskerk in Utrecht. Daar werd het jubileumboek 1866-2016, 150 jaar
staats­examens, gepresenteerd. Voor de tweede keer was de Vlaamse staatsexamencommissie
op bezoek en voor het eerst werden over de staatsexamens vo Kamervragen gesteld.
150 jaar staatsexamens, oud maar springlevend
Honderdvijftig jaar geleden, in 1866, vond voor het eerst in Nederland onafhankelijke
landelijke examinering plaats in de vorm van het staatsexamen. Een examen dat opgesteld,
afgenomen en beoordeeld was namens de overheid. Anno 2016 zijn de staatsexamens nog
springlevend. Ondanks de brede toegankelijkheid van het onderwijs anno 2016 floreert het
staatsexamen. Het aantal kandidaten dat staatsexamen doet, is tussen 2008 en 2016 verdub­
beld; het aantal kandidaten in het voortgezet speciaal onderwijs is bijna verdrievoudigd.
Dat de staatsexamens nog springlevend zijn, bleek wel tijdens de bijeenkomst in de Janskerk
in Utrecht op 19 maart ter gelegenheid van het jubileum 150 jaar staatsexamens voortgezet
onderwijs. Vele examinatoren en andere mensen die nauw bij de staatsexamens betrokken
zijn, blikten terug, en vooral vooruit naar de toekomst van de staatsexamens. Dagvoorzitter
Patrick Nederkoorn gidste de aanwezigen op vrolijke wijze door het afwisselende programma.
Tijdens de aftrap, een gesprek met CvTE-voorzitter Pieter Hendrikse en directeur Geert van
Lonkhuyzen, reflecteerden beide heren op de waarde van staatsexamens en op de positie van
deze examens binnen de actuele discussie Onderwijs 2032. Tijdens een muzikaal intermezzo
speelde violiste en oud-staatsexamenkandidaat Svenja Staats twee prachtige stukken muziek.
Zij deed in 2014 zelf staatsexamen muziek. Haar verhaal is één van de zes bijzondere portretten
in het jubileumboek 1866-2016, 150 jaar staatsexamens.
De Vlaamse staatsexamencommissie op bezoek
In februari was er een tweedaagse uitwisselingsbijeenkomst tussen het kernteam van de
Nederlandse staatsexamens en de Vlaamse staatsexamencommissie, officieel het Agentschap

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

22

voor Kwaliteit in Onderwijs en Vorming (AKOV), in samenwerking met DUO en Cito. Het
seminar was een vervolg op eerdere uitwisselingsbijeenkomsten. De verdieping in elkaars
praktijkervaringen stond centraal. Thema’s waren de systemen van kwaliteitsborging, beleid
rond leerlingen met een beperking, digitalisering van de examens en analyse-instrumenten
rond validiteit en betrouwbaarheid.
Toename vso-kandidaten, daling individuele kandidaten
Ook in 2016 was er weer een lichte groei van 4 procent te constateren in het aantal kandidaten
voor voortgezet speciaal onderwijs (vso). Het aantal individuele kandidaten liet een daling van
5 procent zien. Evenals vorig jaar hebben zich ongeveer 8.000 kandidaten aangemeld.
De toename in het vso is vooral toe te schrijven aan de groei van de basisberoepsgerichte en
kaderberoepsgerichte kandidaten. Steeds meer vso-scholen realiseren een vorm van symbiose
met een reguliere vmbo-school. Daarnaast speelt een rol dat vso-scholen in toenemende mate
onderzoeken of ze hun leerlingen op de vso-school een diplomagericht traject kunnen
aanbieden.
Kamervragen over de staatsexamens
Ook de politiek en media hadden dit jaar belangstelling voor de staatsexamens vo, in het
bijzonder voor de staatsexamens in het vso. Op Facebook en Twitter ontstond een discussie
over de zwaarte van de mondelinge examens, voor met name autistische kandidaten, en het
aantal mondelingen per dag. Dat leidde aan het begin van de zomer tot Kamervragen.
Staatssecretaris Dekker concludeerde in zijn antwoorden daarop dat ‘de examinering voor
leerlingen in het vso goed geregeld is’.11

2.6 Staatsexamens Nt2
De staatsexamens Nt2 fungeren als een instap in beroepsopleidingen en studierichtingen in
het hoger onderwijs (hbo en wo). Daarnaast zullen veel van de deelnemers hun diploma
staatsexamen Nt2 gebruiken om te voldoen aan de inburgeringseis of bij een aanvraag voor
naturalisatie. De meeste deelnemers blijken het diploma voor beide doelen – inschrijving
opleiding en permanente verblijfstitel – in te zetten.
In 2016 hebben 15.226 anderstaligen zich ingeschreven voor het staatsexamen. In de regel
schrijven kandidaten zich in voor de vier onderdelen lezen, schrijven, luisteren en spreken,
maar een kandidaat kan zich ook voor minder onderdelen aanmelden. Er kunnen maximaal
510 kandidaten per week inschrijven.
Het aantal aanmeldingen was in 2016 bijna 25 procent hoger dan in 2015. Voor een groot
deel is dit het gevolg van de groeiende instroom aan vluchtelingen. Aan de andere kant is
er een afname van het aantal deelnemers dat zich wil inschrijven voor een studie in het
hoger onderwijs. Er zijn steeds meer Engelstalige opleidingsprogramma’s aan universiteiten
en hogescholen.

11 Uit brief ‘Antwoord op schriftelijke vragen van het lid Ypma over examens in het voortgezet speciaal onderwijs’
(25 augustus 2016, nummer 2016D31856).

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

23

Slagingspercentages
De prestaties van de kandidaten namen in de afgelopen jaren licht toe, zowel bij de deelvaardig­
heidsexamens voor Programma I als voor Programma II. Maar in 2016 was er weer een dalende
trend. We kennen de oorzaken daarvan niet. We weten wel dat er steeds meer nieuwe aanbieders
van talencursussen komen waar in het kader van de inburgering Nt2 wordt aangeboden,
en die volgens verschillende media kwalitatief minder goed onderwijs bieden.
Nog steeds slaagt tussen de 56 en 70 procent van de deelnemers meteen de eerste keer.
Zie ook: Feiten en cijfers > Staatsexamens Nt2
Nieuwe digitale omgeving voor de staatsexamens Nt2
In 2016 zijn grote stappen gezet voor de overgang van de staatsexamens Nt2 naar nieuwe
software; we verhuizen van de sinds bijna 17 jaar gebruikte softwareomgeving RelanPro naar
het voor de staatsexamens Nt2 nieuwe pakket Facet. Opgaven zijn in 2016 overgezet naar Facet
en vervolgens hebben aankomende kandidaten een deel van de opgaven uitgetest in realisti­
sche situaties. In 2017 zal ook het beoordelen van de onderdelen Spreken en Schrijven naar
Facet worden overgebracht. Beoordelaars worden daartoe omgeschoold.
Handreiking beoordeling taalvaardigheid anderstaligen in het mbo
Op verzoek van het ministerie van OCW en de MBO Raad heeft het CvTE een handreiking
geschreven die mbo-instellingen kunnen gebruiken bij de inrichting van de instellings­
examens voor het generieke examenonderdeel Nederlandse taal bij anderstalige studenten
(met name vluchtelingstudenten). Er zijn ook doorstroomprofielen gepubliceerd.
Anderstalige studenten zijn net als alle mbo-studenten verplicht bij de afronding van hun
mbo-opleiding aan te tonen dat zij het Nederlands op niveau 2F of 3F beheersen. De Handreiking
examinering anderstaligen in het mbo die in juli 2016 verscheen, biedt een antwoord op de vraag op
welke wijze een mbo-instelling rekening kan houden met specifieke kenmerken van anders­
talige studenten bij de inrichting van de instellingsexamens Nederlandse taal. De adviezen
dragen eraan bij dat de examinering van anderstalige studenten op verschillende instellingen
in hoofdlijnen op vergelijkbare wijze plaatsvindt en kunnen zorgen voor gelijke kansen voor
anderstalige studenten bij het behalen van een mbo-diploma.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

24

2.7 Computerexamensysteem Facet
Facet is het computerexamensysteem waarmee de digitale centrale examens en toetsen
worden afgenomen in zowel po, vo als mbo. In 2016 werden ruim één miljoen examens en
toetsen succesvol afgenomen in Facet, waarmee Facet zijn waarde heeft bewezen.
2.7.1

De organisatie
In 2015 is Facet vanuit een projectorganisatie overgedragen naar de bestaande organisaties
binnen het CvTE en DUO. Over de besturing en de taakverdeling in de samenwerking tussen
het CvTE en DUO is in 2016 overeenstemming bereikt tussen OCW, DUO en het CvTE. Het CvTE
heeft als regisseur eindverantwoordelijkheid voor de functionaliteit en de kwaliteit van Facet.
DUO verzorgt de uitvoering van zowel de ontwikkeling van nieuwe programmatuur en de
operationele ondersteuning voor gebruikers (de helpdesk) als het onderhoud en het beheer,
om zo de kwaliteit van Facet te waarborgen.

2.7.2

Ontwikkelingen in Facet
De ontwikkeling van Facet gaat door. In 2016 heeft de ontwikkeling van Facet grotendeels
in het teken gestaan van de toetsen en examens in twee nieuwe onderwijsvelden, het basis­
onderwijs en de sector Nt2. Facet is geschikt gemaakt voor afname en rapportage van de
Centrale Eindtoets en voor de afname van de staatsexamens Nt2.
Specifieke vermelding verdient de oplevering van de rekenopgaven-etalage, sinds 2016 een
nieuw onderdeel in Facet. In de opgavenetalage wordt ongeveer 90 procent van de reken­
opgaven die in het voorgaande schooljaar zijn afgenomen, openbaar gemaakt.
Bestaande functionaliteit van Facet is op basis van de ervaringen in de praktijk verbeterd.
Dit geldt voor het normeringsproces en het proces voor de tweede correctie van centrale
examens. Daarnaast is er gewerkt aan verbeteringen van de verwerkingscapaciteit en de
responstijden, om wachttijden tot een minimum te beperken.

2.7.3

Bredere inzet van Facet
Vanuit verschillende partijen is er belangstelling om Facet te gaan gebruiken. In 2016 heeft het
CvTE op verzoek van OCW een onafhankelijk onderzoek laten uitvoeren, om advies uit te laten
brengen welke stappen nodig zijn om Facet als ‘dienst’, of als ‘open-source-product’ naar de
markt over te dragen zonder daarbij de markt al te veel te verstoren. De resultaten van dit
onderzoek worden begin 2017 aan OCW aangeboden.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

25

2.8 Kandidaten met een beperking
De Wet gelijke behandeling op grond van chronische ziekte of handicap verplicht de school om de wijze
van examinering aan te passen. Ook bij centrale toetsen en examens in het vo en het mbo
en bij de Centrale Eindtoets po moet de school blijven binnen de kaders die volgen uit de
regel­geving rondom de examens en de exameneisen. Dat maakt soms direct overleg met het
CvTE noodzakelijk.
Ook in 2016 is, waar nodig, in overleg met scholen bij de centrale examens in circa twintig
situaties individueel maatwerk toegepast, variërend van pauzes en meer extra tijd dan stan­
daard tot een mondelinge afname.
Voor kandidaten met dyscalculie of ernstige rekenproblemen werd dit jaar voor het eerst ook
een mondelinge afname aangeboden. Deze werd afgenomen door twee examinatoren van het
CvTE op een centrale locatie. Het mondeling is bedoeld voor leerlingen die ook bij de speciale
ER-rekentoets nog niet kunnen laten zien wat zij kunnen, doordat zij geblokkeerd worden
door rekenangst, of door interferentie van meerdere beperkingen.
De examinatoren beoordelen op de analyse van het rekenprobleem, de aanpak (het concrete
rekenwerk), en de reflectie op het resultaat: wat betekent het getal dat je eruit krijgt eigenlijk?
Bij een schriftelijke of digitale examinering kan een probleem bij de aanpak (onvoldoende
beheersing van de rekenregels) ertoe leiden dat op beide andere, minstens even essentiële
facetten niet kan worden beoordeeld. In een mondelinge afname lukt dat wel.
Aan het mondeling deden in totaal elf kandidaten mee uit vmbo, havo en mbo. Als het
resultaat bij de uitslag mee had geteld, zouden tien kandidaten zijn geslaagd, één kandidaat
zou zijn gezakt.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

26

2.9 Centrale examens in het Caribisch gebied
Het Caribisch deel van het Koninkrijk bestaat uit de zes eilanden Curaçao, Aruba, Sint Maarten,
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Het CvTE heeft met alle zes te maken maar op een verschil­
lende manier.
Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn sinds 10 oktober 2010 ‘bijzondere gemeenten’, ook wel
aangeduid als ‘Caribisch Nederland’. Daar geldt de Nederlandse onderwijswetgeving, waarbij
bij examinering rekening gehouden wordt met de lokale context. Curaçao, Aruba en Sint
Maarten zijn zelfstandige landen in het Koninkrijk, die hun eigen onderwijsbeleid bepalen.
Vanwege de doorstroming naar het hoger onderwijs in Nederland willen zij nauw aansluiten
bij de ontwikkelingen in Nederland. Het contact tussen het CvTE en de examenbureaus van
deze drie eilanden speelt daarin een belangrijke rol.
Op Bonaire werden in 2016 voor de tweede keer centrale examens geheel volgens de
Nederlandse regelgeving (met waar nodig aanpassingen voor de BES-eilanden) afgenomen;
op Sint Eustatius voor de eerste keer. Dankzij de ervaringen uit 2015 en de grote inzet van
betrokkenen op de scholen en bij DUO, verliep een en ander soepel.
Het afnemen van examens op de BES-eilanden kan niet automatisch volgens onze standaard
regels. Zo is het onpraktisch om de scholen voor de eerste en tweede correctie te poolen met
scholen in Europees Nederland; de tweede correctie verloopt daarom via de staatsexamens vo.
Logistiek is dat een behoorlijke klus; het examenwerk moet namelijk worden gescand. Eerste
en tweede correctie verliepen goed en zorgvuldig.
Voor sommige centrale examens geldt dat er zo verstrekkende inhoudelijke aanpassingen
nodig zijn dat er daarom wordt gekozen voor een mondelinge afname. Dat is de gedragslijn die
ook in Nederland wordt gevolgd, bijvoorbeeld bij aanpassing van het examen kunst algemeen
voor leerlingen met een auditieve of visuele beperking. In 2016 werden de centrale examens
maatschappijleer 2 vmbo, geschiedenis havo en kunst algemeen havo mondeling afgenomen,
door de eigen docent en een gecommitteerde van het CvTE.
Ten behoeve van de flexibele digitale examens bb en kb en de rekentoets, die officieel in
Caribisch Nederland nog niet is ingevoerd, hebben de scholen op Bonaire en Sint Eustatius
Facet geïnstalleerd. Installatie met begeleiding op afstand gaat niet vanzelf, maar het is gelukt.
Dit geldt ook voor Aruba en Sint Maarten die als onafhankelijke landen binnen het Koninkrijk
een eigen onderwijspolitiek mogen voeren, maar voor rekenen en ook voor andere onder­
delen van het examen, graag aansluiten bij ontwikkelingen in Nederland.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

27

2.10 Referentieniveaus
In aanvulling op het project Referentiesets heeft het ministerie van OCW het CvTE en Stichting
Cito de opdracht gegeven ankersets taalverzorging 1F en 2F te ontwikkelen. Deze ankersets
zijn bedoeld voor het primair onderwijs (po). Het hoofddoel van het project ankersets taal­
verzorging is het opleveren van referentiecesuren taalverzorging 1F en 2F.
Ankersets taalverzorging
In september 2016 heeft het CvTE de openbare ankersets taalverzorging 1F en 2F publiek
toegankelijk gemaakt.12 Een ankerset bestaat uit opgaven die samen (zo goed mogelijk)
inhoudelijk het referentieniveau representeren. Op de hele set met opgaven wordt ook een
presentatiestandaard gelegd die aangeeft wanneer een leerling het betreffende referentie­
niveau gehaald heeft.
Op deze manier maakt het CvTE aan het onderwijsveld duidelijk hoe de landelijke referentie­
cesuren taal­verzorging 1F en 2F tot stand zijn gekomen. Deze cesuren worden gehanteerd in
de Centrale Eindtoets po en in andere (eind)toetsen die rapporteren over het referentie­
niveau taal­verzorging. Tijdens deze zogenaamde headstart konden (commerciële) toetsaan­
bieders de referentiecesuur taalverzorging overbrengen op hun eigen toetsen taalverzorging.
Nu de ankersets gepubliceerd zijn, is de ‘headstart’ ankeronderzoek taalverzorging ten einde.
Ontwikkeling ankersets mondelinge taalvaardigheid
OCW heeft het CvTE en Stichting Cito opgedragen om, in lijn met het project ankersets
taal­verzorging, ook ankersets mondelinge taalvaardigheid 1F en 2F te ontwikkelen. Doel van
dit project is het ontwikkelen van referentiecesuren (prestatiestandaarden) voor mondelinge
taalvaardigheid 1F en 2F in het primair onderwijs.
Toetsontwikkelaars en uitgeverijen kunnen deze ankersets gebruiken als uitgangspunt voor
de referentiecesuur op hun eigen toetsen mondelinge taalvaardigheid. Dat kunnen ze onder­
zoeken in een ankeronderzoek. Zo dragen de ankersets bij aan vergelijkbare prestatie-eisen
voor leerlingen, ongeacht de toets die zij maken.
Zie voor meer informatie: www.referentiesets.nl

12 Informatie daarover is te vinden op de website www.referentiesets.nl.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

Feiten en cijfers
2016

28

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

29

Centrale Eindtoets po
In totaal hebben 143.019 leerlingen van 5.256 scholen
deelgenomen aan de Centrale Eindtoets 2016. Van alle
leerlingen die in groep 8 van het regulier basisonder­
wijs zitten heeft 77% de Centrale Eindtoets gemaakt.
Leerlingen hebben de toets kunnen maken op het
niveau N of B, op papier of digitaal.
Voor 142.806 leerlingen was er een standaardscore
beschikbaar en daarmee een advies best passend

brugklastype (zie eerste tabel). Van deze leerlingen
zaten 141.144 leerlingen in groep 8 van het reguliere
basisonderwijs.*
Van de leerlingen uit het reguliere basisonderwijs die
deelnamen aan de Centrale Eindtoets deed 66% mee
aan het facultatieve onderdeel wereldoriëntatie.
Het onderdeel wereldoriëntatie telt niet mee voor
het advies best passend brugklastype.

Aantal leerlingen dat de Centrale Eindtoets 2016 maakte waarvoor standaardscores beschikbaar zijn,
naar toetsversie en schooltype (Bron: Cito)

2016

papier

digitaal
Basis

Niveau

Basis

Niveau

totaal

110.645

26.948

2.172

1.379

141.144

speciaal basisonderwijs (sbo)

112

269

1

17

399

speciaal onderwijs ((v)so)

437

526

31

64

1.058

buitenlandse school (NOB)

144

12

32

0

188

onbekend / vo

17

0

0

0

17

111.355

27.755

2.236

1.460

142.806

reguliere basisschool

totaal

Aantal uitgebrachte schooladviezen uitgesplitst naar brugklastype (Bron: Cito)

aantallen

*

percentages

advies vo

bo

so/sbo

totaal

bo

so/sbo

totaal

vmbo-b

10.567

657

11.224

7,5%

45,1%

7,9%

vmbo-bb/kb

15.745

293

16.038

11,2%

20,1%

11,3%

vmbo-kb

11.166

125

11.291

7,9%

8,6%

7,9%

vmbo-gt

16.363

124

16.487

11,6%

8,5%

11,6%

vmbo-gt / havo

20.301

109

20.410

14,4%

7,5%

14,3%

havo

14.877

58

14.935

10,5%

4,0%

10,5%

havo / vwo

25.557

62

25.619

18,1%

4,3%

18,0%

vwo

26.568

29

26.597

18,8%

2,0%

18,7%

totaal

141.144

1.457

142.601

100,0%

100,0%

100,0%

Een leerling krijgt geen standaardscore (en daarmee geen advies best passend brugklastype) als deze bij taal (135 opgaven),
rekenen (85 opgaven) of beide minder dan 50% van de opgaven gemaakt heeft.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

30

Centrale examens vo
Totaal aantal kandidaten

De vermelde aantallen zijn de aantallen ingeschreven
kandidaten bij het begin van het cursusjaar, zoals
verstrekt door DUO (bron: Cito, Examenverslag 2016).*

*

vmbo bb

vmbo kb

vmbo gl/tl

havo

vwo

totaal

2010

23.052

32.605

55.183

54.450

40.900

206.190

2011

21.935

28.366

52.824

56.700

39.900

199.725

2012

20.694

28.098

53.662

57.037

39.691

199.182

2013

20.441

27.700

56.194

55.253

38.412

198.000

2014

20.858

28.716

57.311

55.771

37.536

200.192

2015

21.174

29.809

59.531

58.400

38.734

207.648

2016

21.353

30.894

60.826

60.915

38.975

212.963

De aantallen kandidaten zijn gebaseerd op het aantal door scholen bestelde centrale examens bij DUO. Het aantal kandidaten dat feitelijk examen
doet, ligt gemiddeld genomen enkele procenten lager omdat scholen bij het opgeven van de aantallen soms een zekere marge aanhouden.

Aantal centrale examens vo exclusief digitale examens

Het CvTE stelt, voor wat betreft de centrale examens
voor het vo, de syllabi vast waarin de examenstof uit
het examenprogramma gespecificeerd wordt. Tevens
geeft het de opdracht om de opgaven tot stand te
brengen en deze vast te stellen. Daarnaast is het CvTE
onder meer belast met het bepalen van het examen­

schooltype

rooster, de toegestane hulpmiddelen en de beoorde­
lingsnormen.
Hieronder het totaal aantal papieren centrale examens
voor de drie tijdvakken (eerste, tweede en derde tijd­
vak) in 2016 (bron: Cito, Examenverslag 2016).

1e tijdvak

2e tijdvak (herkansing)

3e tijdvak (augustus)

totaal

havo/vwo

61

59

59

179

vmbo algemene vakken

49

48

46

143

vmbo beroepsgericht

113

2

2

117

totaal

223

109

107

439

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

31

Aantal uitgeleverde digitale examens en toetsen

Naast de centraal schriftelijke examens op papier zijn
er centrale examens en toetsen waarbij de computer
wordt gebruikt. Voor de meeste digitale centrale
examens wordt Facet gebruikt.
In het vo worden in Facet aangeboden: de centrale
examens vmbo bb en kb, de minitoetsen als onderdeel
van de cspe’s en de rekentoets vo. Daarnaast worden

voor de cspe’s een aantal ICT-applicaties ingezet, zoals
een boekhoudprogramma of CAD-programmatuur.
Bij de kunstvakken vmbo gl/tl, havo en vwo schrijven
kandidaten hun antwoorden op papier en wordt de
computer als hulpmiddel gebruikt om de bronnen te
tonen (in Autoplay).

schooltype

digitale examens

aantal vakken

vmbo bb

algemene vakken (flexibel)
m.u.v. Frans, Spaans, Turks en Arabisch

10

vmbo kb

algemene vakken (flexibel)
m.u.v. Frans, Spaans, Turks en Arabisch

10

vmbo gl/tl

muziek, dans, drama
(Autoplay, correctie op papier)

3

havo

kunst (algemeen), muziek
(Autoplay, correctie op papier)

2

vwo

kunst (algemeen), muziek
(Autoplay, correctie op papier)

2

vmbo beroepsgericht

minitoetsen en ICT-opdrachten cspe’s
(oude stijl)

84

vmbo beroepsgericht

minitoetsen en ICT-opdrachten cspe’s
(profielvakken)

27

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

32

Rekentoets vo
Rekentoets vo: aantal kandidaten per niveau en per periode

periode

2F

3F

totaal

januari 2016

70.000

62.000

132.000

maart 2016

47.000

56.000

103.000

juni/juli 2016

80.000

62.000

142.000

totaal

197.000

180.000

377.000

Aantallen kandidaten rekentoets 2A per periode

aantal kandidaten

januari

juni

8.240

6.725

Aantal kandidaten 3S vwo

rekentoets 3S

maart 2016

aantal kandidaten

1.156

Rekenen ER vo: aantal kandidaten

2016

aantal kandidaten

vmbo bb

960

vmbo kb

1116

vmbo gt

580

havo

292

vwo

16

Zie voor meer informatie over de rekentoets 2A, 3S en ER de pagina Rekentoets vo op Examenblad.nl.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

33

Centrale examens mbo
Rekenen: aantal kandidaten per examen per afnameperiode

periode

rekenen 2A

rekenen 2F

rekenen 3F

jan/feb 2016

334

30.000

26.000

mrt/apr 2016

-

35.000

29.000

mei/jun 2016

1.325

21.000

20.000

-

2.000

2.000

277

30.000

32.000

1.936

118.000

109.000

sept 2016
nov/dec 2016
totaal

Nederlandse taal: aantal kandidaten per examen per afnameperiode

periode

Nederlandse taal 2F

Nederlandse taal 3F

jan/feb 2016

31.000

25.000

mrt/apr 2016

30.000

26.000

mei/jun 2016

17.000

16.000

sept 2016

3.000

1.000

nov/dec 2016

33.000

36.000

totaal

114.000

104.000

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

34

Engels B1 mbo 4: aantal kandidaten

periode

aantal kandidaten

feb 2016

17.000

april 2016

21.000

dec 2016

30.000

totaal

68.000

Rekenen ER mbo: aantal kandidaten naar opleiding

2016

aantal kandidaten

entree

16

mbo 2

259

mbo 3

244

mbo 4

856

totaal

1.375

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

35

Staatsexamens vo
In 2016 is er opnieuw een toename van het aantal vsokandidaten te constateren. De mogelijkheid voor bben kb-kandidaten om ook staatsexamen te doen en de
grotere diploma-gerichtheid van vso-scholen verklaren

de toename. Het aantal individuele kandidaten is
in 2016 wat minder. Het totaal aantal kandidaten is
hetzelfde als in 2015.

Totaal aantal kandidaten

vso

vmbo en havo/vwo
(niet afkomstig van vso-scholen)

totaal

2010

2.009

2.703

4.712

2011

2.284

2.853

5.137

2012

2.746

3.198

4.944

2013

2.851

3.379

6.230

2014

3.600

3.459

7.059

2015

4.089

3.713

7.802

2016

4.249

3.549

7.798

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

36

Verhouding mondelinge en schriftelijke examens

De staatsexamens vmbo, havo en vwo bestaan evenals
de eindexamens vo uit twee gedeelten: het centraal
eindexamen en het college-examen. Het centraal
(schriftelijk) examen is identiek aan het centraal
examen van de reguliere scholen en wordt ook op

hetzelfde moment afgenomen. Het college-examen
bestaat uit een mondeling examen, bij een aantal
vakken aangevuld met een schriftelijk of praktisch
college-examen.

schriftelijk

vmbo

havo

vwo

totaal

2010

1.737

6.409

5.571

13.717

2011

1.783

6.573

4.775

13.131

2012

1.505

6.140

5.167

12.812

2013

1.546

6.141

5.227

12.914

2014

1.813

5.795

5.131

12.739

2015

1.688

5.541

6.207

13.436

2016

1.862

5.336

5.481

12.679

mondeling

vmbo

havo

vwo

totaal

2010

1.267

3.771

2.996

8.034

2011

1.332

3.939

3.047

8.318

2012

1.356

4.492

3.748

9.596

2013

1.595

4.788

3.971

10.354

2014

1.598

4.038

3.689

9.325

2015

1.430

3.729

4.570

9.729

2016

1.285

3.763

4.832

9.880

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

37

Aantal uitgegeven diploma’s

schooltype

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

vwo - deels inwisseling1

168

188

202

206

157

163

122

vwo - volledig pakket

5

5

3

5

2

9

7

3

7

21

33

36

55

29

totaal vwo

176

200

226

244

195

227

158

havo - deels inwisseling

415

403

416

332

329

257

282

havo - volledig pakket

52

46

63

73

42

57

32

havo - uitsluitend inwisseling

6

3

8

5

20

20

51

totaal havo

473

452

487

410

391

334

365

vmbo tl - deels inwisseling

607

489

462

438

361

324

308

vmbo tl - volledig pakket

288

368

386

338

282

329

282

vmbo tl - uitsluitend inwisseling

12

15

15

623

4

3

10

vmbo tl o.g.v. gl - uitsluitend inwisseling

789

672

666

10

731

686

646

vmbo bb, kb en gl - deels inwisseling

53

15

15

17

14

33

11

vmbo bb, kb en gl - volledig pakket

-

-

-

-

-

-

-

vmbo bb, kb en gl - uitsluitend inwisseling

5

2

1

8

1

8

2

totaal vmbo

1.754

1.561

1.545

1.434

1.393

1.383

1.259

totaal vwo/havo/vmbo

2.403

2.213

2.258

2.088

1.979

1.944

1.782

2

vwo - uitsluitend inwisseling3

1
2
3

Deels inwisseling: kandidaten leggen examens af in een aantal vakken en wisselen vervolgens de verkregen
cijferlijst met de eerder verkregen cijferlijst in tot een diploma.
Volledig pakket: kandidaten leggen examens af in alle vakken die nodig zijn voor het behalen van een diploma.
Uitsluitend inwisseling: kandidaten verkrijgen diploma uitsluitend door inwisseling van een cijferlijst.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

38

Staatsexamens Nt2
Het CvTE is verantwoordelijk voor de inhoud en de
organisatie van de staatsexamens Nt2. Dit houdt onder
meer in dat het CvTE belast is met het verstrekken van
exameninformatie, het tot stand brengen en vaststel­
len van opgaven, het inschrijven van kandidaten en
het uit­reiken van diploma’s en certificaten. Voor een
complete opsomming van de taken wordt verwezen
naar de Wet College voor toetsen en examens.

Met het behalen van het diploma Staatsexamens Nt2 kun­
nen anderstalige kandidaten laten zien dat ze de Neder­
landse taal voldoende beheersen om in Nederland te
kunnen werken of studeren. Een examenprogramma
bestaat uit vier onderdelen: lezen, luisteren, schrijven
en spreken. Als een kandidaat voor alle vier examen­
onderdelen is geslaagd, krijgt hij het diploma Staats­
examens Nt2. Kandidaten kunnen dus meerdere keren
aan een of meer staatsexamenonderdelen deelnemen.

Aantal deelnemingen staatsexamens Nt2

programma I

programma II

totaal

2010

27.330

23.000

50.330

2011

39.750

27.800

67.550

2012

49.191

27.852

77.043

2013

30.876

20.107

50.983

2014

17.474

17.026

34.500

2015

12.488

14.804

27.292

2016

13.787

16.538

30.325

programma I

programma II

totaal

2010

9.756

7.965

17.721

2011

13.743

9.694

23.437

2012

16.126

9.494

25.620

2013

10.118

6.661

16.779

2014

5.186

4.743

9.929

2015

4.183

4.577

8.760

2016

6.117

6.724

12.841

Aantal unieke kandidaten staatsexamens Nt2

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

39

Aantal uitgegeven waardepapieren, staatsexamens Nt2

certificaten

diploma’s (rechtstreeks) diploma’s (inwisselingen)

diploma’s totaal

2010

9.544

3.980

1.796

5.776

2011

12.783

4.910

2.269

7.179

2012

14.806

4.828

2.905

7.733

2013

10.179

3.827

2.676

6.503

2014

6.977

2.701

1.826

4.527

2015

5.540

2.140

1.656

3.796

2016

6.974

1.924

1.829

3.753

Slagingspercentages staatsexamens Nt2, programma I 2011-2016

lezen

schrijven

luisteren

spreken

gemiddeld

2011

59

53

47

65

56

2012

53

52

47

63

54

2013

61

57

59

69

62

2014

59

66

58

71

64

2015

70

65

65

65

66

2016

62

66

56

59

61

Slagingspercentages staatsexamens Nt2, programma II 2011-2016

lezen

schrijven

luisteren

spreken

gemiddeld

2011

73

69

64

84

73

2012

65

68

66

82

70

2013

76

74

76

87

78

2014

70

81

75

84

78

2015

71

76

75

76

75

2016

62

70

70

67

67

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

40

Toets- en Examenlijn
De Toets- en Examenlijn is het centrale informatiepunt
voor alle informatie die vanuit de sectoren po, vo en
mbo naar het CvTE en vanuit het CvTE naar de sectoren
gaat. Was de Examenlijn voorheen alleen in de examen­
periode vo actief ten behoeve van de informatievoor­
ziening over de centrale examens voortgezet onderwijs,
de laatste jaren vindt de informatievoorziening geduren­
de het gehele jaar plaats en ook niet meer alleen voor
het vo. De taken van het CvTE hebben zich uitgebreid;
zaken als ER, leerlingen met beperkingen, taal en
rekenen mbo, rekentoets vo en de Centrale Eindtoets

primair onderwijs zijn aan het palet toegevoegd.
Dit heeft gevolgen gehad voor de Toets- en Examenlijn.
Om de beantwoording van alle vragen over de centrale
examens vo te stroomlijnen is er het Examenloket. Dit
Examenloket is sinds maart 2014 de algemene ingang
voor alle vragen over examens en over de rekentoets in
het voortgezet onderwijs. Bij specifieke, inhoudelijke
vragen over de centrale examens of de rekentoets vo
neemt de Toets- en Examenlijn van het CvTE de beant­
woording van de vragen van het Examenloket over.

Aantal meldingen per sector ten opzichte van het totaal in 2016

1 januari – 31 december 2016
Toets- en Examenlijn

percentage van totaal

computerexamens

198

5%

DTT (vo)

326

7%

mbo

816

18%

staatsexamens vo en Nt2

109

2%

po

177

4%

centrale examens vo

2.613

58%

rekentoets vo

203

5%

algemeen CvTE

26

1%

4.468

100%

totaal

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

41

Centrale examens vo

Aantal meldingen over centrale examens vo tijdens de examenperiode (1 april - 31 juni 2016)
Toets- en Examenlijn vo

percentage van totaal

inhoudelijke opmerkingen examens vmbo

442

23%

inhoudelijke opmerkingen examens havo/vwo

552

30%

computerexamens

59

3%

beperking

252

14%

overige

554

30%

totaal

1.859

100%

Aantal meldingen centrale examens vo buiten de examenperiode (1 januari – 31 maart en 1 juli – 31 december)
Toets- en Examenlijn vo

percentage van totaal

afname

70

7%

hulpmiddelen

62

6%

beperking (incl. rekenen)

408

39%

organisatie en logistiek

69

7%

syllabus/examenprogramma

98

9%

101
(waarvan 90 doorgestuurd)

10%

overige

229

22%

totaal

1.037

100%

wet- en regelgeving

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

42

Rekentoets vo

Aantal meldingen over de rekentoets vo in 2016 (1 januari – 31 december 2016)
Toets- en Examenlijn
rekentoets vo

percentage van totaal

afname

107

36%

dyscalculie

27

9%

wet- en regelgeving

381

9%

overige

126

42%

totaal

298

100%

Centrale examens mbo

Aantal meldingen over de centrale examens mbo gedurende in 2016 (1 januari – 31 december 2016)
Toets- en Examenlijn mbo

percentage van totaal

afname

101

12%

beperking

251

29%

organisatie en logistiek

101

12%

wet- en regelgeving

1032

12%

overige

299

35%

totaal

855

100%

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

43

Overzicht voorlichting en informatiebronnen
College voor Toetsen en Examens
−− www.cvte.nl
−− Informatievoorziening via twitteraccount @hetcvte
Centrale Eindtoets po
−− www.centraleeindtoetspo.nl
−− Brochure De Centrale Eindtoets in 2017, informatie voor scholen
−− Ouderkrant De Centrale Eindtoets in 2017, informatie voor ouders
Centrale examens vo
−− Maart- en Septembermededelingen, zie www.examenblad.nl
−− Toets- en Examenlijn voor vragen van docenten gedurende afnameperiode
−− www.examenblad.nl
hieraan is een mailsysteem gekoppeld waarmee scholen gericht geïnformeerd kunnen worden.
−− www.mijneindexamen.nl
−− Voorlichtingsfilm over totstandkoming centrale examens en normering
(zie Examenblad.nl > Onderwerpen > Examencyclus).
−− Normering via Examenblad.nl > Onderwerpen > Examencyclus.
−− Naar relevantie en/of behoefte vindt terugkoppeling plaats op evaluaties en/of examenbesprekingen
van vakverenigingen.
Centrale rekentoets vo en rekenexamens mbo
Behalve via de reguliere kanalen Examenblad.nl en Examenbladmbo.nl is informatie verstrekt op
de volgende wijzen:
−− Voorlichtingsfilm over constructie en normering: De rekentoets & het rekenexamen, hoe komen ze tot stand?
zie het YouTube-kanaal van het CvTE: https://www.youtube.com/user/CollegevoorExamens
−− Voorbeeldtoetsen en -examens via: http://oefenen.facet.onl
Centrale examens mbo
−− www.examenbladmbo.nl
hieraan is een mailsysteem gekoppeld waarmee instellingen gericht geïnformeerd kunnen worden.
−− Brochure Centrale (pilot)examens in het mbo: Nederlandse taal, rekenen en Engels (studiejaar 2015-2016)
−− Brochure Centrale examinering Engels voor mbo 4 (studiejaar 2016-2017).
Staatsexamens vo
−− Staatsexamenregelingen, vakinformatie en procedures, via:
https://www.duo.nl/particulier/staatsexamenkandidaat/
Staatsexamens Nt2
−− Informatie ten behoeve van zaken als aanmelding, betaling, uitslag via DUO/Examendiensten:
https://www.duo.nl/particulier/staatsexamenkandidaat/
−− Inhoudelijke informatie over de examens, wat er van deelnemers verwacht wordt, voorbeeldexamens,
adressen van instituten waar cursussen worden gegeven, specifieke informatie voor mensen die door­
verwijzen en staatsexamenregelingen en procedures via de website van het CvTE: www.staatsexamensnt2.nl
−− Nieuwsbrief over de staatsexamens Nt2: Informatiebulletin voor beroepsopleidingen, werkgevers en gemeenten

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

44

Jaaroverzicht officiële regelingen en vaststellingen in 2016
titel

grondslag

publicatiedatum

Regeling aangewezen vakken tweede tijdvak
centrale examens vo 2016

Wet CVTE artikel 2 lid 6 onderdeel b;
Eindexamenbesluit VO art 37 lid 4

29-02-2016; SC 2016-10080

Wijziging van de Regeling beoordelingsnormen Wet CVTE artikel 2 lid 2 onderdeel d
en bijbehorende scores centraal examen
VO 2015

29-02-2016; SC 2016-10087

Wijziging van de Regeling beoordelingsnormen Wet CVTE artikel 2 lid 4
staatsexamens VO en VO BES 2015

29-02-2016; SC 2016-10093

Wijziging van de Regeling vaststelling syllabus
centraal examen mbo Nederlandse taal
referentieniveau 2F en Regeling vaststelling
syllabus centraal examen mbo Nederlandse
taal referentieniveau 3F

Wet CVTE artikel 3; Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB
artikel 6, eerste lid onderdeel a;

18-05-2016; SC 2016-24944

Regeling addendum 2A bij de syllabus Rekenen Wet CVTE artikel 2 tweede lid, ondervo en mbo referentieniveaus 2F en 3F.
deel f; artikel 2, lid 2a en artikel 3;
Examen- en kwalificatie­besluit
beroepsopleidingen WEB artikel 6,
eerste lid onderdeel a;

18-05-2016; SC 2016-24945

Wijziging van de Regeling beoordelingsnormen Wet CVTE artikel 2 lid 6 onderdeele
en de daarbij behorende scores centrale
eindtoets PO

29-02-2016; SC 2016-10096

Vaststelling afnameperiodes Centrale Eindtoets primair onderwijs, schooljaar 2016-2017

Wet CVTE artikel 2 lid 6, onderdeel b

03-05-2016; SC 2016-22225

Extra afnamemoment ER-examens 2ER en 3ER
eerste tijdvak (P1) centrale examinering mbo,
studiejaar 2016-2017

Examen- en kwalificatiebesluit
beroepsopleidingen WEB, artikel 6
lid 3;

18-05-2016; SC 2016-24972

Wijziging van de Regeling examenprotocol
centrale examinering mbo 2015

Wet CVTE artikel 3; Examen- en
kwalificatiebesluit beroeps­opleidingen
WEB artikel 6, eerste lid onderdeel j

20-05-2016; SC 2016-25641

Vaststelling afnameperiode Centrale Eindtoets
primair onderwijs, schooljaar 2017-2018

Wet CVTE artikel 2 lid 6, onderdeel b

01-06-2016; SC 2016-27831

Regeling toetsreglement van de centrale
eindtoets po schooljaar 2016-2017

Toetsbesluit PO artikel 7

08-07-2016; SC 2016-35404

Regeling syllabi centrale examens vo 2018

Wet CVTE artikel 2 lid 2 f

21-07-2016; SC 2016-37995

Regeling toegestane hulpmiddelen voor de
centrale examens vo 2018

Wet CVTE artikel 2 lid 2 onderdeel g

08-07-2016; SC 2016-35399

Vaststelling Rooster voor de centrale examens
van de eindexamens en de staatsexamens
voortgezet onderwijs in 2018

Wet CVTE artikel 2 lid 2 onderdeel a
en b

08-07-2016; SC 2016-35407

Vaststelling Tijdvakken centrale examinering
mbo, studiejaar 2017-2018

Examen- en kwalificatiebesluit
08-07-2016; SC 2016-35464
beroepsopleidingen WEB, artikel 6 lid 3

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

45

titel

grondslag

publicatiedatum

Regeling addendum ER bij de syllabus
Rekenen vo en mbo referentieniveaus 2F en 3F

Wet CVTE artikel 2 tweede lid, onderdeel f; artikel 2, lid 2a en artikel 3;
Examen- en kwalificatie­besluit
beroepsopleidingen WEB artikel 6,
eerste lid onderdeel a;

24-10-2016; SC 2016-55840

Regeling examenreglement en PTA staats­
examens VO 2017

Wet CVTE artikel 2 lid 3; Staats­
examenbesluit VO art 13 lid 1 en 2

25-08-2016; SC 2016-44526

Regeling examenreglement staatsexamens
NT2 2017

Wet CVTE artikel 2 lid 5 a;
Staats­examenbesluit NT2 art 10 lid 2

24-08-2016; SC 2016-44197

Vaststelling afnameperiode Centrale Eindtoets
primair onderwijs, schooljaar 2017-2018

Wet CVTE artikel 2 lid 6, onderdeel b

18-10-2016; SC 2016-54683

Wijziging van de Regeling beoordelingsnormen Wet CVTE artikel 2 lid 6, onderdeel e
en de daarbij behorende scores centrale
eindtoets PO

18-10-2016; SC 2016-54679

Vaststelling van de Aanmeldprocedure
Staatsexamens NT2 2018

Wet CVTE artikel 2 lid 5 a; Staats­
examenbesluit NT2 art 10 lid 1

16-11-2016; SC 2015-60821

Regeling examenprogramma Staatsexamens
NT2 2018

Wet CVTE artikel 2 lid 5 a; Staats­
examenbesluit NT2 art 10 lid 1

16-11-2016; SC 2015-60815

Wijziging Regeling beoordelingsnormen
staatsexamens NT2 2015

Wet CvTE artikel 2, lid 5, onderdeel c

16-12-2016; SC 2016-67649

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

46

Omgaan met fouten, klachten en bezwaren
Als verantwoordelijke voor centrale examens en toetsen
heeft het CvTE een taak bij de behandeling van vragen
en klachten over onvolkomenheden daarin en over
afnames die onder verantwoordelijkheid van het CvTE
plaatsvinden (staatsexamens vo en staatsexamens Nt2).
Via de daarvoor beschikbare kanalen zoals de Toets- en
Examenlijn en online contactformulieren weten
professionals in het onderwijs het CvTE goed te vinden.
Over de uitvoering van staatsexamens vo en Nt2 hebben
belanghebbenden de mogelijkheid om te reageren via
de website van uitvoeringsorganisatie DUO.
Klachten over de gang van zaken bij een afname van
een centraal examen vo horen thuis bij de inspectie.

Deze overlegt met het CvTE over passende maatregelen
die recht doen aan de kandidaat. Over gedragingen van
(medewerkers van) het CvTE kan een belanghebbende
conform de Algemene wet bestuursrecht (AWB) een
klacht indienen via het klachtenformulier in de
brochure Klachtprocedure op www.cvte.nl > Contact >
Klachten.
Wet openbaarheid van bestuur
Het CvTE heeft in 2016 vijf verzoeken in het kader van
de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) ontvangen en
afgehandeld. Naar aanleiding van één Wob-verzoek is
er één bezwaar ingediend.

Centrale Eindtoets po

Over de Centrale Eindtoets po zijn bij het CvTE geen klachten binnengekomen.

Centrale examens vo

klachten

bezwaren

beroepszaken

2010

1

0

0

2011

3

1

0

2012

7

1

1

2013

9

0

1

2014

4

1

0

2015

0

1

0

2016

1

1

0

In 2016 is er één klacht ingediend welke informeel is afgehandeld. Er is één bezwaar ingediend en dit is afgehandeld,
zie hierover onder Wob en gevolgen.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

Wob en gevolgen
Er kwam een Wob-verzoek binnen met het verzoek om
de namen bekend te maken van leden van de vo-advies­
commissie grafische rekenmachine. Op grond van
uitspraken van de Raad van State is besloten om, in
afwijking van het eerdere beleid, de namen van voor­
zitters en leden van advies- en syllabuscommissies

47

bekend te maken – tenzij leden van deze commissies,
die hiervan niet van tevoren op de hoogte zijn gesteld,
daartegen bezwaar zouden maken. Voor de toekomst
ligt dat anders, bij toekomstige commissies wordt
meteen gemeld dat hun namen bekend worden
gemaakt. Voor de vaststellingscommissies geldt deze
generale openbaarmaking nog niet.

Centrale examens mbo

Over de centrale examens mbo zijn bij het CvTE drie
klachten binnengekomen. Twee daarvan betroffen
een calamiteit bij het rekenexamen 2F. De derde klacht

had betrekking op vertraagde cijferrapportages.
De klachten zijn naar tevredenheid afgehandeld.

Staatsexamens vo

klachten

bezwaren

2010

27

61

2011

11

46

2012

17

21

2013

20

60

2014

11

56

2015

23

55

2016

26

33

Het aantal klachten en bezwaren in relatie tot het
aantal kandidaten is beperkt, waarbij het aantal
klachten relatief gelijk gebleven is met het voorgaande
jaar. Het merendeel van de klachten is echter
ongegrond verklaard. De klachten handelden over
incidenten in examenzalen, bejegening, organisatie

en kwaliteit van dienstverlening. Het aantal bezwaar­
schriften daalt verder ten opzichte van voorgaande
jaren. De bezwaren hadden betrekking op aanmelding,
betaling, het inleveren van werkstukken, verzoeken om
uitstel. In zestien gevallen is het bewaar (gedeeltelijk)
gegrond verklaard. In één geval is beroep aangetekend.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

48

Staatsexamens Nt2

klachten en bezwaren
2010

34

2011

64

2012

43

2013

30

2014

26

2015

36

2016

36

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

49

Lijst van gebruikte afkortingen
2A

eenvoudigere variant van de rekentoets 2F

3S

rekentoets voor vwo-leerlingen die meer aankunnen dan 3F

BES-eilanden

Bonaire, Sint Eustatius en Saba

CE

centraal examen (vo en mbo)

Cito

Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling

cspe

centraal schriftelijk en praktisch examen (beroepsgericht)

CvTE

College voor Toetsen en Examens

CINOP

Stichting CINOP

DUO

Dienst Uitvoering Onderwijs

DTT

diagnostische tussentijdse toets

ER

ernstige rekenproblemen (en dyscalculie)

Facet

computerexamensysteem voor het afnemen van centrale toetsen en examens

ITTA

Kennisinstituut voor Taalontwikkeling Amsterdam

mbo

middelbaar beroepsonderwijs

NOB

Stichting Nederlands onderwijs in het buitenland

Nt2

Nederlands als tweede taal

OCW

ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

PLEXS

platform voor examensecretarissen

po

primair onderwijs

SLO

Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling

sbo

speciaal basisonderwijs

so

speciaal onderwijs

vmbo bb

basisberoepsgerichte leerweg

vmbo kb

kaderberoepsgerichte leerweg

vmbo gl

gemengde leerweg

vmbo tl

theoretische leerweg

vo

voortgezet onderwijs

vso

voortgezet speciaal onderwijs

ZBO

zelfstandig bestuursorgaan

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

Financiële en
personele
jaarrapportage
2016

50

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

51

Financiële en personele jaarrapportage 2016
Ten opzichte van 2015 is er sprake van een uitgavengroei van 8%, terwijl
het budget slechts met 4% is toegenomen. Over het geheel gezien was
er in 2016 een overschot van 2,3% tegen 5,8% in 2015. Het overschot in
2016 zat vooral bij het programmageld (2,9%). Bij apparaatskosten was
het overschot slechts 0,5%. Van het toegekende budget is daarmee in
2016 een groter deel gebruikt dan in 2015.

Begroting 2016 versus realisatie 2016
Voor 2016 is totaal 16,3 miljoen euro (in 2015 15,6) als budget toegekend en zijn de totale uitgaven
uitgekomen op 15,9 miljoen (in 2015 14,7). Het aandeel programmageld (reguliere activiteiten
en projecten) betreft een budget van 12,1 miljoen en 11,7 uitgaven (in 2015 11,9 resp. 11,1).
Uitgesplitst naar de sectoren met een korte verklaring van de overschotten en tekorten:
−− sectoroverstijgend: tekort -9,3%. Dit is € 52.000 (2015 tekort € 38.000), vooral door de
kosten die het CvTE maakt voor Facet, waarvoor geen budget is toegekend.
−− sector primair onderwijs: tekort -6,8%. Dit is € 63.000 (2015 overschot € 27.000), doordat
over de hele linie de uitgaven hoger zijn uitgekomen dan de begroting.
−− sector voortgezet onderwijs: overschot +3,3%. Dit is € 187.000 (2015 tekort € 93.000),
vooral de kosten van de syllabuscommissies zijn lager uitgekomen dan het budget.
−− sector mbo incl. Nt2: overschot +6,0%. Dit is € 292.000 (2015 overschot € 904.000), zowel
bij de centrale examens mbo als bij de staatsexamens Nt2 is minder uitgegeven dan
gebudgetteerd. Bij Nt2 is het overschot door het lagere aantal examenkandidaten ingezet
voor de kosten van de overgang naar Facet.
−− apparaatskosten: overschot +0,5%. Dit is € 20.000 (2015 overschot € 101.000), het kleinste
overschot in de geschiedenis van het CvE/CvTE.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

52

College voor Toetsen en Examens: financiën 2015 en 2016, bedragen in miljoen €

6

5

4

3

2

1

0
sectoroverstijgend

Realisatie 2015
Toegekend kasbudget
Realisatie 2016

sector po

sector vo

sector mbo

apparaatskosten

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

53

Personele rapportage
Bezetting
In 2016 is het personeelsbestand van het CvTE toegenomen van 31,1 naar 35,6 fte. De groei
met 4,5 fte betreft 7 nieuwe medewerkers, het vertrek van 1 medewerker en een vrijwillige
taakvermindering bij 1 medewerker. Daarnaast liep het contract van een bbl-stagiair van
0,9 fte in 2016 af. Op 31 december 2016 zijn 7 medewerkers (5,7 fte) tijdelijk en 32 (29,9 fte) vast
aangesteld. Daarnaast is er een trainee vanuit het bestuursdepartement.
Externe inhuur
Ultimo 2016 was er één uitzendkracht werkzaam. Daarnaast zijn er enkele externe medewerkers
actief die op basis van een resultaatgerichte opdracht werkzaamheden uitvoeren rond de
ontwikkeling en implementatie van Facet.
Persoonlijke ontwikkeling
In 2016 werd totaal € 65.100 op cursus- en opleidingskosten geboekt. Dit totaal is opgebouwd
uit individuele en collectieve scholingsactiviteiten voor de gehele organisatie. Daarnaast
worden regelmatig cursussen gevolgd die niet ten laste van het CvTE-scholingsbudget komen,
maar uit het centrale OCW-budget gefinancierd worden.
Mobiliteit
Het bureau CvTE kenmerkt zich door een relatief geringe mobiliteit. Van de 39 medewerkers
zijn er 14 die zeven jaar geleden al op de loonlijst stonden. In de P-gesprekken wordt altijd
aandacht besteed aan de mobiliteit. De kleinschaligheid van het CvTE, de specifieke taken en
de locatie in Utrecht worden als aantrekkelijk ervaren. De uitstroom van personeel betreft dan
ook vooral pensionering en afloop van tijdelijke contracten.

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

54

Ziekteverzuim
Het voortschrijdend gemiddelde is bijna het gehele jaar 2016 boven de Verbaannorm (3,7 tot
3,8%) gebleven. Na de sterke daling van het maandverzuimcijfer vanaf april is het in september
weer boven de norm gekomen. Bij een relatief kleine organisatie zorgt één langdurig zieke al
voor een verzuimpercentage van 2,5%. Zie tabel 2.
De verzuimfrequentie schommelt al jaren rond de 1,0, terwijl de norm voor OCW op 1,5 staat. Het verzuim
boven en de frequentie onder de norm wordt verklaard uit het langdurige verzuim van enkele collega’s. Naar het
zich laat aanzien is er geen sprake van blijvend verzuim. In het periodieke SMT wordt aandacht geschonken aan
het verzuim, de verzuimpreventie en verzuimbegeleiding.

Ziekteverzuim

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0
dec

jan

feb

mrt

apr

Ziekteverzuim per maand
Ziekteverzuim voortschrijdend (gemiddeld)
Verbaannorm

mei

jun

jul

aug

sept

okt

nov

dec

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

55

Financiële rapportage 2016
begrotingspost

realisatie
2015

toegekend
kas­budget 2016

realisatie
2016

% tekort (-)
of overschot

45.269
48.048
0
130.145
307.518
0

80.000
20.000
35.000

91.761
22.631

-14,7%
-13,2%
100,0%

Sectoroverstijgend
Collegekosten
Project Toets- en Examenlijn
Project fraudedetectie en preventie
Project CvTE-kosten Facet
Projecten rekentoets
Nt2 Programma III
Project advies brede inzet Facet
Totaal sectoroverstijgend

530.980

Sector primair onderwijs
Centrale Eindtoets po
Adaptieve Centrale Eindtoets po
Project ankersets taalverzorging
Totaal sector primair onderwijs
Sector voortgezet onderwijs
Syllabuscommissies CE
Vaststellingscommissies CE
Rekentoets
Staatsexamens vo
Overige activiteiten
Project DTT
Project R&D DTT
Projectmedewerkers vernieuwingen
Project profielvakken vmbo
Project CASt-BES
Totaal sector voortgezet onderwijs

65.000
638.000

150.153
381.436
0
55.466
701.448

12,9%
0,0%
14,7%
-9,9%

150.112
335.449
5.678
491.239

188.000
736.000
0
924.000

238.918
748.187
0
987.105

-27,1%
-1,7%
0,0%
-6,8%

168.415
3.434.539
137.448
78.219
346.513
936.154
0
85.744
407.583
168.520
5.763.136

178.000
3.148.000
194.000
70.000
255.000
1.027.000
12.000
0
768.000

58.542
3.090.114
192.533
101.572
303.761
907.963
0
0
807.444
3.144
5.465.073

67,1%
1,8%
0,8%
-45,1%
-19,1%
11,6%
100,0%
0,0%
-5,1%

18,1%
-65,0%
20,1%
0,0%
96,22%
6,0%

438.000

5.652.000

3,3%

Sector mbo incl. Nt2
Staatsexamens Nt2
Eigen activiteiten Nt2
Centrale examens mbo
Project centrale examens mbo
Project Stex Nt2 naar Facet
Pilot CE mbo Engels B2
Totaal sector mbo incl. Nt2

4.266.386

45.000
4.871.000

3.151.048
336.680
619.299
0
470.509
1.703
4.579.241

Totaal programmageld

11.051.741

12.085.000

11.732.867

2,9%

Apparaatskosten
Lumpsum CvTE eigen personeel
Lumpsum CvTE inhuur personeel
Lumpsum APK materieel
Totaal apparaatskosten

2.751.602
128.738
779.716
3.660.056

3.202.000
144.000
824.000
4.170.000

3.169.040
135.495
845.303
4.149.839

1,0%
5,9%
-2,6%
0,5%

Totaal generaal

14.711.797

16.255.000

15.882.706

2,3%

3.254.599
226.138
608.118
146.461
31.070

3.847.000
204.000
775.000
0

COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS - JAARVERSLAG 2016

Colofon
Redactie: College voor Toetsen en Examens
Opmaak: en-publique.nl
Foto cover: Marijke Volkers
Druk: Xerox/OBT
Maart 2017

56

College voor Toetsen en Examens
030 – 28 40 700, info@cvte.nl
Postbus 315, 3500 AH Utrecht

www.cvte.nl