Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 000 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2012

Nr. 103

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 8 december 2011
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken1 heeft op 14 november
2011 overleg gevoerd met minister Donner van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over de begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (33 000-VII).
Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Dijksma
De griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Van der Leeden

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma (PvdA), Van Beek (VVD), Van
der Staaij (SGP), Koopmans (CDA), Van
Bochove (CDA), Smilde (CDA), Ortega-Martijn
(ChristenUnie), Brinkman (PVV), Van Raak
(SP), Thieme (PvdD), Dibi (GroenLinks),
Wolbert (PvdA), voorzitter, Heijnen (PvdA),
Karabulut (SP), Elissen (PVV), Ziengs (VVD),
ondervoorzitter, Monasch (PvdA), Schouw
(D66), De Boer (VVD), Hennis-Plasschaert
(VVD), Lucassen (PVV), Verhoeven (D66) en
Grashoff (GroenLinks).
Plv. leden: Van Dam (PvdA), Van der Burg
(VVD), Dijkgraaf (SGP), Sterk (CDA), Bruins
Slot (CDA), Knops (CDA), Slob (ChristenUnie),
Van Klaveren (PVV), Paulus Jansen (SP),
Ouwehand (PvdD), Van Gent (GroenLinks),
Kuiken (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Fritsma
(PVV), Steur (VVD), Vermeij (PvdA), Pechtold
(D66), Van Nieuwenhuizen (VVD), Taverne
(VVD), Bontes (PVV), Hachchi (D66) en
Voortman (GroenLinks).

kst-33000-VII-103
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

1

Stenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken
Maandag 14 november 2011
10.15 uur
Voorzitter: Koopmans
Aanwezig zijn 10 leden der Kamer, te weten:
Koopmans, Heijnen, Van Raak, Van der Burg, Van Beek, Schouw, OrtegaMartijn, Van der Staaij, Brinkman en Elissen,
en de heer Donner, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Aan de orde is de behandeling van:
– het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII)
voor het jaar 2012 (33 000-VII);
– het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Gemeentefonds voor het jaar 2012 (33 000-B);
– het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Provinciefonds voor het jaar 2012 (33 000-C);
– de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 3 november 2011 over het verslag houdende
een lijst van vragen en antwoorden inzake vaststelling van de
begrotingsstaten van het ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2012 (33 000-VII, nr.
6);
– de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 24 oktober 2011 over het verslag houdende
een lijst van vragen en antwoorden inzake vaststelling van de
begrotingsstaat van het Gemeentefonds voor het jaar 2012
(33 000-B, nr. 4);
– de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 24 oktober 2011 over het verslag houdende
een lijst van vragen en antwoorden inzake vaststelling van de
begrotingsstaat van het Provinciefonds voor het jaar 2012
(33 000-C, nr. 3).
De voorzitter: Ik open dit wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Binnenlandse Zaken. Ik heet de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en zijn staf van harte welkom, evenals het ruim
aanwezige publiek. Ook de leden van de fracties heet ik van harte welkom.
Aan de orde zijn de begrotingswetsvoorstellen en een aantal brieven. Nog
niet alle brieven staan op de agenda, want wij hebben afgelopen week
nog besloten dat de brief met betrekking tot de concentratie van de
rijksdienst, die vrijdag nog is binnengekomen, ook op deze agenda staat.
Wij hanteren voor de inbreng van de leden de begrotingsvolgorde. Dit
betekent dat de woordvoerder van de grootste oppositiepartij als eerste
het woord krijgt. Voor de eerste en tweede termijn gezamenlijk heeft hij
een spreektijd van 25 minuten, 15 minuten in eerste termijn en 10 minuten
in tweede termijn.
De heer Heijnen (PvdA): Voorzitter. Dit kabinet bezuinigt fors en doet dat
over de ruggen van gemeenten en de inwoners van gemeenten. Heel
concreet: in deze begroting voor 2012 wordt 40 mln. onttrokken aan
armoedebeleid, 20 mln. aan schuldhulpverlening en 15 mln. aan de Wmo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

2

Er wordt 50 mln. ingeboekt als bezuiniging op de RUD’s, de algemene
uitkering wordt met 88 mln. gekort, gemeenten krijgen 700 mln. te weinig
voor de uitvoering van de Wet werk en bijstand en het kabinet heeft een
financiële truc uitgehaald waardoor er in 2012 100 mln. minder accres aan
gemeenten hoeft te worden uitgekeerd. Ten slotte zijn gemeenten het
slachtoffer van een stagnerende woningmarkt en verliezen ze ongelooflijk
veel aan verdiencapaciteit op hun grondbedrijven. Uiteindelijk zijn
kwetsbare burgers de dupe. Daar wordt de stapeling van de bezuinigingen
gevoeld. Als zij niet worden geraakt door de maatregelen in het kader van
de WWB of het pgb, gebeurt het wel door het weghalen van de voorzieningen. Rutte lacht, Kamp en De Krom halen de inkomsten weg en Donner
de voorzieningen. Zo kan het ongeveer worden samengevat.
Wat zou er moeten gebeuren? In ieder geval zouden de bezuinigingen in
de sociale sector in het hoofdstuk dat door de gemeenten niet wordt
geaccepteerd als het gaat om het bestuursakkoord, moeten worden
verminderd. In de tweede plaats moet er serieus worden gekeken naar de
mogelijkheden om besparingen over een langere tijd uit te smeren; dit is
iets wat de minister misschien met inachtneming van het regeerakkoord
kan doen. In de derde plaats wijs ik op de ingrijpende decentralisaties,
waarvan de richting bij een grote Kamermeerderheid niet onomstreden is:
het decentraliseren van de jeugdzorg en van heel veel maatregelen op het
gebied van de sociale zekerheid, de maatregelen in de sfeer van het
passend onderwijs en de maatregelen in de sfeer van de maatschappelijke
ondersteuning bij de AWBZ.
De Partij van de Arbeid maakt zich ernstig zorgen over het verkokerd
decentraliseren van die operaties. SZW doet zijn ding, VWS doet zijn ding
en OCW doet zijn ding, en dat komt versnipperd bij gemeenten terecht,
terwijl de mogelijkheden voor de gemeenten om inderdaad wat doelmatiger te werken erin gelegen is dat deze dingen samen kunnen worden
gedaan. Uiteindelijk praat je hierbij immers over dezelfde burger: de
burger die is aangewezen op passend onderwijs, en daarna op wat nu nog
heet de Wajong of de WSW, die in aanmerking komt voor
re-integratiebudgetten en in zijn thuissituatie misschien maatschappelijke
ondersteuning behoeft. Diezelfde burger wordt beter geholpen als het Rijk
erin slaagt om al die operaties ontschot aan te bieden aan gemeenten.
De voorzitter: Ik constateer dat mevrouw Van der Burg wil interrumperen. Ik heb nog niet nagedacht over het aantal interrupties dat ik toesta.
Vandaag is voor ongeveer negen uur aan vergadering gepland. De heer
Schouw suggereert drie interrupties per fractie. Ik sta vier interrupties per
fractie toe, mits deze kort zijn. Wat lang of kort is, beoordeel ik.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik hoor de PvdA pleiten voor ontschotting,
maar bij andere wetsvoorstellen, bijvoorbeeld bij de AWBZ, stemt de
PvdA voor het heel gericht toewijzen van bepaalde middelen. Is het
daarmee dan ook afgelopen? Anders is het namelijk niet heel consequent.
De PvdA geeft de gemeenten geen enkele mogelijkheid door haar
stemgedrag in de Kamer.
De heer Heijnen (PvdA): Ik denk dat mevrouw Van der Burg absoluut een
punt heeft. De Kamer is zelf ook niet altijd consequent in het daadwerkelijk
decentraliseren van taken. Het begint echter bij het kabinet. Het begint bij
verschillende bewindspersonen, die afzonderlijk decentralisatieoperaties
vormgeven, waardoor gemeenten straks geconfronteerd worden met
afzonderlijke verantwoordingssystemen. Ik vraag deze minister, de
minister van Binnenlandse Zaken en de minister van de gemeenten, wat
hij heeft gedaan en wat hij gaat doen om ervoor te zorgen dat de
decentralisatieoperaties daadwerkelijk ruimte geven aan gemeenten en
niet afzonderlijk plaatsvinden. Ik nodig hem daartoe uit. Ook de Kamer zal
zich daaraan iets gelegen moeten laten liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

3

Mevrouw Van der Burg (VVD): Hoor ik de toezegging dat de PvdA niet
meer voor moties zal stemmen waarin de decentralisatie-uitkeringen
zodanig vastgezet worden dat de gemeenten geen kant op kunnen, in
tegenstelling tot de bestuursafspraken die gemaakt zijn door dit kabinet?
De heer Heijnen (PvdA): Als de decentralisaties gepaard gaan met heel
rigoureuze bezuinigingen, is het logisch dat de Kamer bezorgd is over de
effecten van die maatregelen en dus geneigd is om bedragen te
oormerken, vanwege de vrees dat gemeenten de bedragen niet besteden
aan de burgers voor wie ze bedoeld zijn. Als je minder bezuinigt en deze
bezuinigingen over een langere tijd uitsmeert en als je de decentralisaties
daadwerkelijk integreert, is er minder aanleiding voor de Kamer om dit
soort moties in te dienen en aan te nemen.
Ik vraag de minister concreet of hij bereid is om de decentralisatieoperaties in samenhang naar de Kamer te brengen, zodat zij er ieder jaar in
samenhang naar kan kijken, om te beoordelen of de gemeenten
voldoende ruimte krijgen.
Nogal wat mensen verwachten dat gemeenten failliet gaan in 2012 of
2013. Tientallen gemeenten dreigen in de artikel 12-status terecht te
komen. Is de minister bereid om hiernaar een onderzoek te doen, ook naar
de effecten van deze ingrijpende decentralisatie van in totaal 8 mld. voor
het risicoprofiel van gemeenten? Kunnen ze daarna nog toe met het
belastinggebied dat ze nu nog hebben? Moet dan niet ook gekeken
worden naar het overdragen van belastingcapaciteit van het Rijk naar de
gemeente? De burgers blijven dus hetzelfde betalen, maar er gaat meer
via de gemeentekas en minder langs de kas van de minister van
Financiën.
Ik heb nog één concreet punt rondom gemeenten, namelijk de aanpassing
van de Wet werk en bijstand. De VNG, de grote steden en alle gemeenten
zeggen dat deze aanpassing niet kan worden ingevoerd per 1 januari
2012. Deze wetgeving leidt ertoe dat, zoals mijn collega Spekman al zei,
de verkoopster bij de Hema straks haar inkomen kwijt is aan het compenseren van de bijstand van haar ouders, als zij bij hen inwoont. Het is de
vraag of dit gewenst is, maar daarnaast vergt deze aanpassing een
geweldig ingrijpende administratieve en ICT-aanpassing van de uitvoering
door gemeenten van de Wet werk en bijstand. Dit is niet mogelijk per
1 januari 2012. Wat heeft deze minister gedaan om te voorkomen dat de
aanpassing per 1 januari zou worden ingevoerd, om te voorkomen dat het
in het komende halfjaar een rommeltje wordt en om te voorkomen dat de
risico’s in de ICT-toepassingen groot zijn bij de uitvoering van de Wet
werk en bijstand? Deze minister is de minister van de dienstverlening en
van gemeenten. Ik ben erg benieuwd naar zijn antwoord. Als hij hier niets
aan heeft gedaan, stelt mij dit opnieuw teleur. Dat is op zich nog niet zo
erg. Wel is het erg dat hij daarmee niet zijn verantwoordelijkheid neemt
om toe te zien op een goede openbare dienstverlening.
Ik kom op een klein punt inzake gemeenten: de ID-kaart. Op pagina 72 van
de begroting die de minister ons vandaag ter goedkeuring voorlegt, staat
letterlijk dat 16,3 mln. wordt uitgetrokken voor de jeugd-ID-kaart. Er staat
achter 450 000 maal 34 euro zoveel. Dat levert een bedrag van ongeveer
16 mln. op. Ik ga ervan uit dat de minister de Kamer toestemming vraagt
om 16 mln. te besteden aan het gratis houden of het op € 9 houden van
de kosten van de ID-kaart. Als het kabinet om hem moverende redenen
zou zeggen dat we daar € 30 van moeten maken, dan is dat zijn goed
recht, maar dan verwacht ik wel een begrotingswijziging. Als de minister
dat niet doet, vraagt hij ons in te stemmen met een begroting die niet
deugt. Ik heb daar een toelichting op en opheldering over gevraagd. Die
zijn er nog niet. Ik hoop ze in de loop van de dag te krijgen. Dit nog even
los van het feit dat ik niet begrijp waarom de ID-kaart voor jeugdigen
ineens naar € 30 moet en voor volwassenen € 3 omlaag. Wat is de ratio
achter zo’n besluit? Waarom doet de minister dat allemaal? Waarom op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

4

zo’n laat moment? Maar vooral: hoe kunnen wij straks ja zeggen tegen
een begroting die op dit moment niet deugt, anders dan dat de minister
aantoont dat hij die 16 mln. toch beschikbaar stelt aan 450 000
ID-kaartaanvragers van jonger dan 14 jaar?
Ik kom bij het openbaar bestuur. De Kamer heeft vorige week gezegd dat
de herindeling niet zo moet zijn als de minister zich voorstelt. De meest
prangende vraag is: wat gaat hij nu doen? Mogen de gemeenten en
provincies ervan uitgaan dat het oude herindelingskader nog vigeert? Dat
houdt in dat provincies beoordelen of ergens de noodzaak is tot herindeling, en vervolgens een voorstel doen dat marginaal wordt getoetst
door de Kamer, zoals dat altijd, op een enkele uitzondering na, is gebeurd.
Daar waren we niet altijd tevreden over, maar dat heeft in ieder geval tot
voortgang op dit dossier geleid. Nu is er grote onhelderheid over wat de
minister gaat doen. Als hij voornemens is het herindelingskader te
handhaven, speelt hij met vuur, want dan zou de Kamer, vanwege het
afwijzen van het herindelingskader, tegen geen enkel herindelingsvoorstel
van de minister meer ja kunnen zeggen. Dan zoekt hij het maar uit. De
minister is dan klaarblijkelijk niet bereid om de meerderheid van de Kamer
serieus te nemen en met haar in overleg te treden over de vraag hoe dat
wel moet.
Hetzelfde geldt voor de opschaling van de Randstad. De minister schrijft
een brief waarin staat dat hij gewoon doorgaat. Ik ben erg benieuwd naar
de bijdrage van de indiener van de motie-Brinkman c.s. (28 750, nr. 40). Ik
kan niet anders dan tot de conclusie komen dat de minister die motie
negeert.
Ik voel mij meer thuis bij het advies van de Rob aan de Tweede Kamer:
een gestructureerde procesaanpak, het wijzen op de spanning tussen het
opheffen van de Wgr-plus en het vaststellen dat het kabinet door meer
samenwerking van gemeenten de bestuurlijke drukte wil tegengaan, het
aanwijzen van een aparte staatssecretaris of regeringscommissaris om
iets te doen aan eventuele vraagstukken inzake het middenbestuur. Aan
die voorstellen hebben wij wat, anders dan dat wij met oogkleppen voor
achter de voornemens in het regeerakkoord aanlopen en ondertussen
vaststellen dat de steun daarvoor in de Kamer ten enenmale ontbreekt. Is
het kabinet trouwens voornemens om een reactie te geven op het advies
van de Rob?
De PvdA-fractie trekt na één jaar de conclusie dat al de voornemens van
de minister op het gebied van bestuurlijke organisatie vastlopen, dat de
herindeling niet gaat zoals het kabinet zich heeft voorgenomen, dat de
opschaling in de Randstad niet gaat zoals het kabinet zich heeft voorgenomen, dat er straks, zo heb ik vandaag uit De Telegraaf begrepen, ook
geen steun van de Kamer valt te verwachten voor herziening van de
Waterschapswet, die ertoe moet leiden dat er indirecte verkiezingen
plaatsvinden van waterschappen. Je hoeft niet over een flinke voorspellende gave te beschikken om het volgende vast te stellen. Mocht de
minister komen met het verminderen van het aantal volksvertegenwoordigers tot twee derde van het huidige aantal op nationaal niveau en een
kwart bij alle andere bestuursorganen, dan struikelt het ultimo in de
Eerste Kamer vanwege de partij van de heer Van der Staaij. Het haalt niet
de meerderheid, terwijl daar zelfs een twee derde meerderheid voor nodig
is. Is de conclusie niet op zijn plaats dat dit kabinet is uitgespeeld bij het
aanpassen van de bestuurlijke organisatie in dit land?
Wat wel zou moeten gebeuren, is het volgende. Stel een regionale schaal
vast waarop samenwerking tot stand moet komen, dan wel waarop een
centrumgemeente door taakdifferentiatie belangrijke taken voor zijn
rekening neemt. Breng de waterschappen onder de provincies. Sta
binnengemeentelijke decentralisatie toe in grotere gemeenten, zoals wij
die nu kennen in Amsterdam en Rotterdam, in plaats van een symboolgevechtje aan te gaan met de daar vermeende bestuurlijke drukte. Pas de
dualiseringscorrectie toe zoals ik vandaag aan de Kamer zal voorleggen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

5

een initiatiefvoorstel. Dat is een verantwoorde besparing op het aantal
raadsleden en in zekere zin het aantal wethouders. Breng dat grosso
modo terug naar de situatie van voor 2002. Toen ging het helemaal niet zo
verkeerd.
Ik kom op de compacte rijksdienst. Morgen schijnt er een debat te zijn
over woonbootbewoners. Wij worden bestookt met mails daarover. Ik
krijg de indruk dat een deel van de huisvestingskosten van het Rijk
moeten worden opgebracht door gigantische huurverhogingen van
woonbootbewoners, maar dat terzijde. Mijn belangrijkste vraag bij de
compacte rijksdienst is: is de minister erin geslaagd om de cultuur van
zuinigheid, die noodzakelijk is om de kosten meer in overeenstemming te
brengen met de beschikbare budgetten, tussen de oren te krijgen van de
rijksdienst en de zelfstandige bestuursorganen? Is hij voortvarend genoeg
bezig met de integratie van de bedrijfsvoering? Het zou ons plan zijn om
te kijken naar de integratie van diensten die bezig zijn met inkomensoverdrachten. Is de minister daar ook toe geneigd? De Sociale Verzekeringsbank, de Belastingdienst, de DUO-IB-Groep, het UWV, het CAK; al die
instanties zijn bezig om inkomens van burgers te bepalen, toeslagen te
verlenen, uitkeringen te verstrekken. Dat kan veel efficiënter. Daar zou de
minister aan moeten werken, in plaats van wat er op dit moment gebeurt.
Is de minister voornemens om die zbo’s meer onder de verantwoordelijkheid van de departementen te brengen? Wij struikelen namelijk iedere
week wel weer over een mondelinge vraag waaruit blijkt dat de minister
die cultuur van zuinigheid bij de zbo’s in onvoldoende mate tot stand
heeft gebracht.
Voorzitter, op één punt bent u wat ons betreft te voortvarend. Dat is de
concentratie van rijksdiensten.
De voorzitter: Met «u» bedoelde u de minister.
De heer Heijnen (PvdA): Zeker, mijnheer Koopmans. U bent namelijk aan
mijn zijde. U zult straks als CDA-woordvoerder laten blijken dat het
kabinet op dit punt op de verkeerde weg zit. Dat kunt u minstens zo goed
als ik.
Wereldwijd en ook in Nederland hebben we te maken met een trek naar
de steden. We hebben te maken met een leegloop van het platteland. We
hebben te maken met de grote opgaaf hoe we de krimp in regio’s die
hiermee worden geconfronteerd moeten accommoderen. We hebben te
maken met een verschil in de sterkte van de regionale economie en grote
verschillen in werkloosheid. In plaats van te proberen dit wat bij te sturen,
gaat het kabinet dit proces versterken door er in de steden waarin zich de
economie concentreert een schepje bovenop te doen door daar in 2020
alle rijksdiensten onder te brengen. De argumenten die daarvoor worden
aangevoerd, zijn rationeel, verstandig en legitiem binnen de oogkleppen
van de rijkshuisvesting. Ze zijn echter illegitiem en niet verstandig als je
die oogkleppen afdoet en kijkt naar de integrale verantwoordelijkheid van
een rijksoverheid in het goed bedienen van de burgers in dit land in het
kader van de dienstverlening. Ook moet de rijksoverheid de burgers in dit
land echter goed bedienen met het geven van kansen voor een gezonde
regionale ontwikkeling. Het is penny wise, pound foolish. De minister
haalt misschien de 70 mln. die hij op de lat heeft staan in de bedrijfshuisvesting, maar hij derft tientallen miljoenen aan compensatie die geboden
moet worden voor de zwakke economische structuur, voor uitkeringen,
voor reiskosten en voor gebrek aan dienstverlening aan mensen die
aangewezen zijn op de Belastingdienst.
De Partij van de Arbeid is van oordeel dat hij dit onzalige plan van de
concentratie in de twaalf steden echt van tafel moet halen. De PvdA zal
hierover in tweede termijn per motie een Kameruitspraak vragen.
Ik kom bij mijn volgende punt. Hoe ver ben ik?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

6

De voorzitter: U zit inclusief uw reactie op mevrouw Van der Burg op
bijna vijftien minuten. Spreektijd en reacties op interrupties worden hier
namelijk haarscherp uit elkaar gehouden.
De heer Heijnen (PvdA): Ten aanzien van het personeel volsta ik met
opnieuw een pleidooi voor het in dienst nemen van mensen met een
arbeidshandicap. De Kamer heeft de vorige keer de uitspraak die ik heb
voorgelegd om 1500 sw’ers en Wajongers aan te nemen bij krappe
meerderheid niet gesteund, maar ik ga het opnieuw proberen. Ik illustreer
dat door de minister dit T-shirt aan te bieden. Daarop staan allemaal
mensen afgebeeld die op de arbeidsmarkt moeilijk terechtkunnen, maar
misschien wel bij het Rijk een plekje kunnen krijgen. De minister kan
kiezen tussen dit hardloopshirt of deze schrijfmap. Ik denk dat die laatste
hem meer bevalt! Dan houd ik het T-shirt. De minister mag ze ook allebei
hebben.
Het gaat erom dat ik de reactie die de minister gaf op de motie onverantwoord en flauw vind, en onderdeel van een vaag politiek spel. De minister
zegt: ik ben pas bereid om meer mensen met een WSW-uitkering of
Wajong-uitkering in dienst te nemen na ommekomst van de wet werken
naar vermogen. Dus pas als de Kamer heeft ingestemd met het schrappen
van twee derde deel van de sw-plaatsen, komt het Rijk in de benen om die
mensen een plek te bieden. Dat is het politieke spel dat over de rug gaat
van mensen die zijn aangewezen op een plek op de arbeidsmarkt. Ik
verzoek de minister dus uiterst indringend om wel plek te bieden.
De voorzitter: Even tussendoor voor de Handelingen: aan de minister is
een tweedelig kledingstuk overhandigd.
Minister Donner: Een tweedelig kledingstuk?
De voorzitter: Ja, een shirt en een map! De heer Heijnen vervolgt zijn
betoog.
De heer Heijnen (PvdA): Er moet veel personeel weg bij het Rijk. De PvdA
gaat ervan uit dat de minister zich ervoor inzet dat die mensen wel een
werkgarantie krijgen en dus wel hun baan verliezen maar niet hun werk bij
de rijksoverheid. Wij maken ons zorgen over de mogelijkheid om
stageplaatsen te bieden. De focus is op minder personeel en dat gaat ten
koste van het bieden van stageplaatsen voor mbo’ers en hbo’ers. Ik krijg
graag van de minister de garantie dat het aantal stageplaatsen bij de
rijksoverheid, inclusief de zbo’s, op het niveau blijft van 2010.
Gelet op de tijd sluit ik af. Mijn conclusie is dat aan de vlijt en de ijver van
de minister niet hoeft te worden getwijfeld, maar dat, als de minister
symbool staat voor de compacte overheid doordat hij én verantwoordelijk
moet zijn voor de Antillen én voor de bestuurlijke organisatie én voor de
elektronische overheid én voor de dienstverlening én voor de woningmarkt én voor de integratie, de compacte overheid gesymboliseerd door
deze minister met deze gigantische portefeuille niet tot doelmatigheid
leidt maar tot verwaarlozing. Tot een woningmarkt die niet aan de praat
komt. Tot integratie van MOE-landers die blijft liggen. Tot onvoldoende
totstandbrenging van de cultuur van zuinigheid in de overheid. Tot
onvoldoende oog voor de dienstverlening aan burgers, die in stand moet
worden gehouden; zie het hoofdstuk Concentratie rijksdiensten. Tot een
falend beleid ten aanzien van aanpassing van de bestuurlijke organisatie
en tot de handen vol hebben aan de buitengebieden op de voormalige
Antillen.
Voorzitter, zo gaat het niet langer. Ik denk dat de Kamer maar aan het werk
moet als het gaat om de bestuurlijke organisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

7

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb even gewacht tot het
einde van het betoog van de heer Heijnen. Ik heb een vraag over de
reductie van het aantal raadsleden en wethouders. De heer Heijnen wil dat
aantal houden op het niveau van 2002. Toch heeft hij het ook over
decentralisatie van taken naar gemeenten. Wat is de feitelijke onderbouwing van zijn mening dat het aantal raadsleden en wethouders zo
drastisch gereduceerd moet worden?
De heer Heijnen (PvdA): De PvdA wil dat aantal niet drastisch reduceren;
slechts met 10%. Dat is minder dan een volledige correctie van de
dualisering van 2002. Vóór 2002 had een grote stad 45 raadsleden
inclusief de wethouders. Na 2002 zijn er 45 raadsleden plus 6, 7, 8 of zelfs
9 wethouders. In een tijd waarin we aan iedereen vragen om te bezuinigen, waarin ambtenaren op de schopstoel zitten en er soms zelfs uit
moeten, waarin we er niet in slagen voldoende WSW’ers in dienst te
nemen en waarin bibliotheken worden gesloten, vinden we dat ook het
openbaar bestuur een bijdrage kan leveren waar dat enigszins kan en
verantwoord is.
Mevrouw Ortega sprak ook over de grote decentralisatieslag die er
aankomt. In 1986 ben ik lid geworden van een gemeenteraad van 45
mensen inclusief wethouders. Toen waren we nog verantwoordelijk voor
de apotheek, de ziekenhuizen, de verpleeginrichtingen, het energiebedrijf,
et cetera. Ik geloof niet dat de decentralisatie tot meer werk leidt dan in
het verleden het geval was.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De heer Heijnen zegt «waar dat
enigszins kan en verantwoord is». Dat betekent dat hij zelf ook nog niet tot
een eindoordeel is gekomen. Kan het wel en is het überhaupt verantwoord? Hij laat het nog steeds in het midden.
De heer Heijnen (PvdA): In 2005 is de dualisering geëvalueerd door De
Grave. Daaruit bleek dat het verantwoord was om de omvang van
gemeenteraden weer terug te brengen naar de situatie van voor 2002.
VVD, CDA en D66, die toen samen een kabinet vormden, hebben dat de
Kamer toen ook voorgesteld middels een wetsvoorstel. Ik neem aan dat
die partijen daar nog steeds achter staan. De PvdA zat toen in de oppositie
en heeft in het verslag steun verleend aan het wetsvoorstel. Onder
Balkenende IV is dat ingetrokken onder druk van de ChristenUnie. We
leven nu in andere tijden, namelijk tijden waarin we ook wat meer naar de
uitgaven moeten kijken. Dan is het heel verantwoord om deze beperkte
reductie te laten plaatsvinden.
De heer Van Raak (SP): Voorzitter, weet u wat ik zo raar vind? De hele
discussie over de lokale democratie wordt gevoerd in termen van geld. Ik
heb veel kritiek op de dualisering. Het is voor raadsleden door die
onzalige plannen van Elzinga, die door de PvdA zijn gesteund, nagenoeg
onmogelijk om nog fatsoenlijk raadslid te zijn. Ondanks de dualisering
hebben we toch veel goede raadsleden. Er is steeds meer te controleren.
De heer Heijnen heeft net een lijst problemen opgesomd waarmee
gemeenten te maken krijgen ...
De voorzitter: U neemt wel een erg lange aanloop. Stelt u liever uw
vraag.
De heer Van Raak (SP): Waarom kiest de PvdA voor minder raadsleden?
Waarom verminderen we de vergoedingen van raadsleden niet met een
vijfentwintigste? Dat is ook een bezuiniging en dan blijft de lokale
democratie op orde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

8

De heer Heijnen (PvdA): De vergoedingen van raadsleden zijn niet zo
hoog. Sterker nog, in kleinere gemeenten zijn ze eerder te laag. Ik vraag
ook niets bijzonders. Het is een fout geweest om bij de invoering van de
dualisering het aantal gemeentebestuurders niet in stand te houden. Die
fout wil ik graag hersteld zien, bovendien slechts voor een gedeelte. Ik stel
dit voor omdat ik oprecht van mening ben dat dit voorstel wél brede steun
heeft in de samenleving en het parlement en omdat ik het voornemen van
het kabinet om per 2015 110 mln. te onttrekken aan het Gemeentefonds
vanwege het terugbrengen van het aantal raadsleden en wethouders met
een kwart, heel erg slecht vind.
De heer Van Raak (SP): Het kan best zo zijn dat het voorstel voor minder
raadsleden veel steun heeft in de samenleving. Mijn voorstel om de
vergoedingen een beetje te verlagen zal ook heel veel steun hebben in de
samenleving. Ik vind het bijna pervers dat over het lokaal bestuur alleen in
termen van geld wordt gesproken. Laten wij de discussie voeren over de
dualisering. Deze is mislukt en heeft raadsleden het werk nagenoeg
onmogelijk gemaakt omdat zij alleen nog avondenlang zitten te vergaderen over kaderstellende kaders. Hoe kunnen wij de lokale democratie
herstellen? Laten wij het daarover hebben, in plaats van slechts te praten
in termen van geld.
De heer Heijnen (PvdA): Ik doe daar graag aan mee, met dien verstande
dat wij niet terug moeten naar de situatie dat wethouders stemmen over
hun eigen voorstellen. Verder ben ik in voor iedere verbetering van de
werking van de lokale democratie. Een klein beetje minder raadsleden
mag wel. Wij spreken over vier raadsleden in de grotere steden en twee in
de kleinere steden. Bij de behandeling van het wetsvoorstel valt hierover
met mij te praten, maar dit kan best.
De heer Van der Staaij (SGP): De heer Heijnen zei dat er niets
terechtkomt van de plannen voor verkleining van het parlement. Waar
staat de PvdA-fractie eigenlijk op dit onderwerp? Betekenen de woorden
van de heer Heijnen dat de PvdA-fractie zelf geen voorstander meer is van
die plannen?
De heer Heijnen (PvdA): U zult in ons verkiezingsprogramma geen
voorstel zien dat overeenkomt met dat van het kabinet om de volksvertegenwoordiging met een derde terug te brengen. Wij zijn daar niet voor.
De voorzitter: De VVD-fractie heeft twee sprekers, mevrouw Van der
Burg en de heer Van Beek. Beiden hebben negen minuten spreektijd
gevraagd. Als eerste is het woord aan mevrouw Van der Burg.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. De VVD is groot voorstander
van een krachtige en kleine staat. Zo’n overheid is nodig om mensen hun
eigen vrijheid en verantwoordelijkheid terug te geven, om het huishoudboekje van de Staat op orde te brengen en om ervoor te zorgen dat de
overheid geen onevenredig groot beroep doet op het schaarse arbeidspotentieel. Sinds dit voorjaar is immers de grote uittocht als gevolg van de
vergrijzing begonnen. Het is geen toekomstmuziek, het is nu aan de orde.
Voor ik op het beleid inga, wil ik eerst de gebrekkige controleerbaarheid
van de begroting aan de orde stellen. De VVD vindt deze beneden peil,
zowel qua beleids- als bedrijfsvoeringsindicatoren. Zo is de voortgang van
de implementatie van de krachtige en kleine staat onvoldoende te volgen.
De VVD wil de toezegging van de minister dat dit in de begroting van 2013
en in het bedrijfsvoeringsjaarverslag op orde zal zijn. Daarnaast wil de
VVD nu weten wat de minister het afgelopen jaar heeft gerealiseerd op
het terrein van de compacte overheid en de bedrijfsvoering van het Rijk.
Welke acties en bezuinigingen zijn inmiddels gerealiseerd? Hoe ziet het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

9

tijdpad voor de komende jaren eruit? Graag krijgen wij een overzicht van
met name cijfers en ramingen.
Ik ga in op het beleid. De minister is bij uitstek verantwoordelijk voor het
vormgeven van de krachtige kleine staat. Daartoe heeft hij doorzettingsmacht gekregen op het terrein van de bedrijfsvoering van de rijksoverheid, inclusief de ICT. Hij is coördinerend minister voor de aanpak van
regeldruk voor burgers en professionals. De minister meldt zelf dat
regeldruk voor burgers en professionals alleen omlaag kan als
ICT-projecten slagen. Er zijn grote problemen op het terrein van de ICT. Bij
grote projecten worden de doorlooptijd en/of de budgetten wel twee tot
drie keer overschreden. Systemen worden niet opgeleverd of leveren niet
wat beloofd is. De VVD maakt zich hierover grote zorgen en vindt dat de
minister met zijn collega’s orde op zaken moet stellen. Dat moet snel
gebeuren, want het is niet aan de burger te verkopen dat er zo veel geld
wordt verspild.
De VVD wil een deltaplan voor de aanpak van regelgeving en ICT. Dit
bestaat uit drie samenhangende delen. Ten eerste: vereenvoudig, schaf
regelgeving af voor burgers en professionals en kom met een eenduidige
interpretatie van definities, in plaats van tig interpretaties van het begrip
«vermogen» of «kind»; het zijn maar voorbeelden. Het is een illusie dat
met ICT allerlei uitzonderingen, zoals negentien kindregelingen, kunnen
worden geregeld. Het is ook een illusie dat het voor de doelgroepen
waarvoor het bedoeld is, beter werkt. Zij zien door de bomen het bos niet
meer. Door deze regelzucht – ja, ook van de Tweede Kamer – en vrijheid
om begrippen zelf te interpreteren, lopen ICT-systemen volledig vast en
raakt de burger verdwaald in het woud van regelingen en uitzonderingen.
Ten tweede: pak de aansturing en uitvoering van ICT-projecten aan. Stop
met het uurtje-factuurtje. Daarmee ligt het risico volledig bij de overheid
en zijn doorlooptijd- en budgetoverschrijdingen vooraf gegarandeerd. Ga
bijvoorbeeld naar publiek-private samenwerkingsarrangementen met een
vaste marge voor de opdrachtnemer, zoals Defensie nu waarschijnlijk gaat
doen, of ga naar een fixed price, of besteed een en ander uit, als dat kan.
Kom nu eindelijk eens met de slimme sourcingstrategie die mij voor deze
begrotingsbehandeling was toegezegd. Kies bij de clustering van
gelijksoortige taken ook bij de uitvoering voor functionele clustering,
zodat uitvoeringsdiensten die goed zijn in innen, daadwerkelijk innen en
uitvoeringsdiensten die goed zijn in controleren en uitkeren, ook
controleren en uitkeren. Zorg ervoor dat via een toets of, nog beter, via
een thermometer duidelijk wordt welke architectonische en technische
kwaliteiten een op te leveren ICT-systeem daadwerkelijk levert. Vaak
weten wij dit immers niet.
Ten derde: zorg ervoor dat de inhoud van de systemen op orde komt en
dat de terugmeldfunctie serieus wordt uitgevoerd en vooral verwerkt. Kan
de minister verklaren hoe het mogelijk is dat in de basissystemen van de
overheid circa een miljoen meer ingeschrevenen voorkomen dan in zijn
eigen systeem voor de Gemeentelijke Basisadministratie? Is dit niet
buitengewoon ernstig en betekent dit niet dat de deur openstaat voor
oneigenlijk gebruik? Betekent dit niet ook dat gemeenten, omdat zij zelf in
een aantal gevallen de terugmeldfunctie niet serieus verwerken, de lokale
belastingen mislopen? Graag krijg ik een reactie hierop. Bovendien
ontvang ik graag de toezegging van de minister dat hij met zijn collega’s
binnen drie maanden met een deltaplan ICT en regeldruk komt ten
behoeve van een krachtige kleine overheid. Verder verzoek ik hem om
hierbij ook de Manifestgroep te betrekken.
De fractie van de VVD krijgt verder graag de toezegging dat de volgende
extra informatie in het grote projectenoverzicht wordt opgenomen. Ten
eerste moet de tussentijdse wijziging van contractvorm en de aard van de
wijziging worden opgenomen. Ten tweede: wat levert een ICT-systeem op
aan output? Kortom, wat moet dat systeem doen? Ten derde: vaak staat er
wel in wat de kosten van ICT-systemen zijn, maar welke kosten komen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

10

erbij qua beheer en onderhoud, inclusief de overheids-fte’s die eraan
gespendeerd worden? Ten vierde: zorg er bij de maatwerksoftware, als je
daarvoor kiest, voor dat bedongen wordt dat de eigendom en het
publicatierecht bij de overheid ligt.
Dit alles brengt mij bij de fondsen, met name het Gemeentefonds. Het is
goed dat gemeenten en provincies aan het bezuinigen zijn. De fractie van
de VVD juicht dit toe en is van mening dat de gemeenten conform de
bestuursafspraken van het kabinet en de Tweede Kamer de ruimte daartoe
moeten krijgen. Kortom, stop met het dwingen van gemeenten via
regelgeving en bestedingsverplichtingen in Den Haag om middelen op
een bepaalde wijze bij in het bijzonder decentralisaties te besteden. De
partijen moeten ook stoppen met het spreken met twee monden, lokaal en
in de Tweede Kamer. Ik had hier net al een interruptiedebatje over met
mijn collega van de PvdA. Ik vind het erg gemakkelijk om hier te pleiten
voor ontschotting en vervolgens moties te steunen die dit onmogelijk
maken. Dat is mijns inziens ongeloofwaardig.
Na vele signalen vanuit gemeenten en VNG pleit de fractie van de VVD
voor het uitstellen van de herverdeling van het Gemeentefonds, gegeven
de energie die nodig is voor de overeengekomen decentralisaties. Kan de
minister toezeggen, welwillend met de gemeenten hierover in overleg te
treden? Daarnaast is het goed dat een jaar na het aannemen van mijn
motie dan toch het wetsvoorstel afschaffen precariobelasting op
ondergrondse infrastructuur komt. Wanneer komt dit wetsvoorstel precies
naar de Kamer? Het is minder goed dat de minister na ruim vier maanden
nog steeds niet zijn toezegging is nagekomen om mee te delen hoe het zit
met weinig aangifte tegen ambtenaren. In juni heb ik tijdens het mondelinge vragenuur naar aanleiding van onderzoek van RTL Nieuws hierover
gevraagd hoe dit zit. Ik zou daar een uitleg over krijgen. Die uitleg wil ik
nog steeds graag heel snel krijgen. De VVD is in dit kader op voorhand
van mening dat er altijd aangifte gedaan moet worden, als er mogelijk
strafbare feiten gepleegd zijn. Uit het onderzoek bleek echter dat dit niet
altijd gebeurde. Onderschrijft de minister deze stelling van de VVD? Wat
heeft hij gedaan om de standaardaangifte te regelen?
Dit kabinet heeft het goede voorbeeld gegeven door 25% minder
bewindslieden aan te stellen en het aantal ministeries te verminderen. Dit
kabinet heeft een aantal duidelijke maatregelen in de pocket, maar heeft
ook al direct zaken gedaan. Aan de Nederlanders wordt gevraagd om te
bezuinigen. De overheid is dan ook verplicht om orde op zaken te stellen
in eigen huis. De fractie van de VVD wil in het bijzonder dat op het terrein
van ICT en regelgeving tempo wordt gemaakt en dat er daden worden
gesteld. Geldverspilling en versnippering van optreden zijn niet te
verkopen; vandaar mijn verzoek om een deltaplan op zeer korte termijn.
De heer Van Beek (VVD): Voorzitter. Ik begin met het maken van een
compliment aan de minister, omdat hij het heeft aangedurfd om zijn visie
over het middenbestuur en de inrichting van de bestuurlijke organisatie
op papier te zetten en daarvoor zijn nek uit te steken. Het is lang geleden
dat dit vanuit Binnenlandse Zaken gebeurd is en dat waardeer ik zeer. Als
je dat risico neemt, houdt dit wel in dat er dito reacties te verwachten zijn.
Die reacties heeft de minister dan ook al meteen gekregen.
Het uitgangspunt van deze minister is echter buitengewoon. Hij heeft
namelijk een zeer vernieuwingsgezind stuk gepubliceerd, dat zeker onze
aandacht vraagt en waarover wij de komende tijd in allerlei sessies met
mensen zullen praten. In dat verband was het verwonderlijk de woorden
van mijn collega van de Partij van de Arbeid te horen, want op dit gebied
is er de afgelopen jaren heel weinig gebeurd.
De heer Heijnen (PvdA): De heer Van Beek heeft gelijk dat er weinig is
gebeurd. Er is echter niet alleen de afgelopen jaren weinig gebeurd, er is
zelfs de afgelopen decennia weinig gebeurd. Sinds de jaren zestig wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

11

al over aanpassing van het middenbestuur gesproken. Als iemand
daarvoor blaam treft, dan kunnen wij elkaar wat dat betreft de hand
schudden. Zijn aanpassingen in het openbaar bestuur niet juist daarom
alleen kansrijk als daarvoor een groot draagvlak in de samenleving en in
de politiek bestaat? Heeft dit kabinet niet de fout gemaakt om daadwerkelijk te denken dat met 52 zetels – het is nog maar de vraag hoeveel de
handtekening onder sommige voornemens waard is – resultaat kan
worden geboekt voor aanpassing van het openbaar bestuur?
De heer Van Beek (VVD): Collega Heijnen heeft gelijk dat op dit vlak
decennialang te weinig gebeurd is. Daarom is het juist zo te prijzen dat
deze minister het aandurft, zeker gezien de minderheidspositie van het
kabinet. Daarom is het zo betreurenswaardig om te zien hoe met zo’n stuk
wordt omgegaan, zeker vanuit PvdA-huize. Het gaat natuurlijk om het
draagvlak en daarover wilde ik ook een aantal opmerkingen maken.
De heer Heijnen (PvdA): Het is opmerkelijk dat de VVD bij monde van de
heer Van Beek de Partij van de Arbeid aanspreekt op eventuele aanpassingen van de bestuurlijke organisatie. Wij zijn niet de gedoogpartner,
hoewel anderen anders willen doen geloven. Wij hebben geen enkele
betrokkenheid met het regeerakkoord. Die betrokkenheid ligt namelijk bij
de gedoogpartner van de VVD, in casu de PVV. De heer Van Beek moet
dus niet bij de Partij van de Arbeid aankomen met opmerkingen over de
wijze waarop wij omgaan met de visie van het kabinet op dit punt, zolang
die visie althans niet voor 100% overeenkomt met die van de Partij van de
Arbeid.
De heer Van Beek (VVD): De gedoogpartner gedoogt hetgeen in het
gedoogcontract staat en dat hoe hij op voortreffelijke wijze. Daar probeert
hij ook niks van af te halen. Het is ons ook opgevallen dat zaken waarover
wij geen afspraken hebben gemaakt, vrije kwesties zijn voor de gedoogpartner. Zo zijn de afspraken gemaakt en daarom zoeken wij het debat. Wij
zoeken het debat echter niet alleen met de gedoogpartner, maar met alle
fracties.
De voorzitter: Ik heb nog een vraag namens de CDA-fractie. Ik begrijp de
zorgen van de VVD-fractie over de voortgang van de bestuurlijke
inrichting, nadat de complimenten aan de minister zijn geuit. Maar geldt
hetzelfde ook niet voor de met steun van de VVD-fractie aangenomen
motie-Schouw waardoor het herindelingskader waarmee het kabinet aan
de slag wilde, de prullenbak inging?
De heer Van Beek (VVD): Ik ben voornemens om nog iets over dat
onderwerp te zeggen. Als u mij toestaat, neem ik deze vraag daarbij graag
mee.
De voorzitter: Het is prima als u de vraag in uw eigen tijd wilt beantwoorden. Wij zetten de klok weer aan.
De heer Van Beek (VVD): Ik wil eerst wat zeggen over de vervolgstappen
en met name over het draagvlak. Het is heel positief dat er al een advies is
van de Rob. Het was gewaagd om advies te vragen en het was gewaagd
om het te geven, maar het bevat interessante elementen. Het eerste
interessante punt betreft de grote letters die gebruikt zijn om te zeggen:
schaalvergroting in de Randstad onvermijdelijk. Dat is zelfs scherper
geformuleerd dan de minister gedaan heeft. Het gaat nu vooral om het
proces. Hoe denkt de minister het draagvlak bij provincies en gemeenten
te vergroten? Als dat draagvlak bij hen er eenmaal is, komt dat draagvlak
er in politiek Den Haag denk ik ook wel. Zou de minister alvast kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

12

reageren op een aantal suggestie dat gedaan is om daar aandacht aan te
besteden?
Het advies is in hoge mate procesmatig. Er wordt onder andere gesproken
over de mogelijkheid om bijvoorbeeld de regeringscommissaris actief te
laten zijn op dit punt. In dat verband verwijs ik overigens naar de ervaring
die het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft opgedaan met de
verandering in de vorige periode ten aanzien van de koninkrijksrelatie. Dat
is destijds ingezet door minister Nicolaï en voortreffelijk afgewerkt door
mevrouw Bijleveld. Toen is ook gekozen voor een dergelijke aanpak. Er is
veel bilateraal overleg gevoerd en men is stapsgewijs, via rondetafelconferenties, uiteindelijk tot besluitvorming gekomen. Hoe denkt de minister
op dit belangrijke punt uit zijn portefeuille de zaak verder te brengen? Ik
denk dat het heel erg belangrijk is. De minister moet namelijk uitkijken dat
hij niet alleen een aantal bezoeken aflegt of krijgt van belanghebbenden,
want het is van belang dat hij die belanghebbenden confronteert met
elkaars standpunten en bekijkt of hij uit die smeltkroes tot een gemeenschappelijke opvatting kan komen. Wat ons betreft alle steun om dat
proces nader vorm te geven.
Een tweede onderwerp betreft de gemeentelijke herindeling. Het is wat
ons betreft volstrekt helder dat de minister gaat over zijn eigen herindelingskader. Om te voorkomen dat ik een lesje staatsrecht krijg, begin ik
met deze opmerking. Tegelijkertijd wil ik echter iets zeggen over de
totstandkoming van die kaders. Er is een periode geweest dat als
gemeenten en provincies voorstellen hadden voorbereid – dat zijn heel
moeilijke processen – de minister er nog een schepje bovenop deed en
met een aangepast voorstel naar de Kamer kwam. Daar is door de Kamer
op ingegrepen en er is toen een beleid neergelegd, waarbij het meer van
onderaf wordt gedaan. Nu zien wij echter – dat is een zorg van de
VVD-fractie – dat bij gemeenten en provincies onzekerheid bestaat. Zij zijn
bang dat als zij echt hun nek hebben uitgestoken en echt dat moeilijke
bestuurlijke proces zijn ingegaan, zij dan uiteindelijk niet gesteund worden
door de minister en dat het voorstel bij hem stokt. Daar zijn voorbeelden
van te geven. Dat is de reden waarom wij toch aan de minister vragen om
vooral op dat punt helderheid te bieden.
Het vorige kader was zo goed, omdat twee principes zo veel mogelijk
worden toegepast. Gemeenten en provincies geven hun opvattingen over
de herindeling en de minister zal, daar waar sprake is van een goede
procesgang, die herindelingen zo veel mogelijk steunen en doorgeleiden
naar de Kamer. Ik zou op dit punt heel graag nog eens verder praten met
de minister. Wij hebben er namelijk allen belang bij dat dit een goede
procesgang is. Wij begrijpen de inzet van de minister, maar ik hoop dat hij
de onze ook wil begrijpen. De Kamer wil dat het voor gemeenten en
provincies helder is hoe hun voorstellen zullen worden beoordeeld. Je
merkt bij gemeenten en provincies dat men die ruggensteun van de
minister zoekt.
De voorzitter: De heer Schouw heeft een vraag aan u, maar die gaat
vooraf door een vervolgvraagje van mij, want in uw betoog zat het
antwoord op mijn vraag. Wat moeten gemeenten en provincies dan met
het stemgedrag van de Kamer bij herindelingen, die wij in deze kabinetsperiode hebben behandeld? Een groot deel van de Kamer, waaronder de
VVD, heeft bijvoorbeeld nee gezegd toen het ging om Noord-Limburg,
terwijl er wel voorstellen waren gedaan door de provincie.
De heer Van Beek (VVD): Wij hebben die voorstellen niet behandeld,
want zij zijn niet doorgeleid naar de Kamer. Zij zijn gestopt op het
ministerie.
De voorzitter: Er lag een wetsvoorstel in de Kamer voor over Bergen,
Noord-Limburg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

13

De heer Van Beek (VVD): Nee, zeker niet. Dat is niet behandeld door de
Kamer. Er is geen Kamerbehandeling geweest, want dan had de Kamer
een besluit genomen voor of tegen herindeling.
De voorzitter: Zijn die wetsvoorstellen ingetrokken, maar lagen zij hier
wel voor?
De heer Van Beek (VVD): Zij zijn ingetrokken door de minister.
De voorzitter: Nu is het dus de schuld van de minister? Was de
VVD-fractie nu ineens weer voor die herindeling? Met alle respect, was de
VVD achteraf toch weer voor die herindeling?
De heer Van Beek (VVD): Zo werkt de procesgang niet. Wij hebben de
afspraak dat, als voorstellen hier komen, we een inspraaktraject ingaan en
dat we aan het eind van dat traject ons standpunt bepalen. Ik ben niet van
plan om met terugwerkende kracht standpunten in te nemen. Nogmaals,
het gaat mij erom even goed te beoordelen hoe deze zaken zijn gelopen.
Deze voorstellen zijn nooit in stemming gebracht in de Kamer en daarover
heeft nooit een debat plaatsgevonden.
De heer Schouw (D66): Ik ben benieuwd welk herindelingskader nu geldt,
naar de opvatting van de VVD-fractie. Is dat het oude kader of is dat het
door de Kamer bekritiseerde nieuwe kader van de minister?
De heer Van Beek (VVD): Staatsrechtelijk is het zo dat de minister zijn
eigen kader presenteert, en dat heeft deze minister gedaan. Hij heeft ons
laten weten hoe hij de voorstellen zal beoordelen. Dat is dus volgens het
nieuwe kader.
De heer Schouw (D66): Als ik het goed begrijp, zegt de VVD-fractie liever
te hebben dat het oude kader geldt. Of conformeert zij zich aan de wens
van de minister om het nieuwe kader te laten gelden?
De heer Van Beek (VVD): U kent ons stemgedrag, toen de heer Heijnen
daarover een oordeel vroeg. Daarover zijn wij helder geweest. Het feit dat
ik dit vandaag aankaart, geeft ook helderheid, denk ik. Ik kan de minister
zijn kader niet ontzeggen, want dat is iets waar hij over gaat. Nogmaals, ik
heb mijn inhoudelijke overwegingen gegeven waar onze voorkeur ligt. Wij
hebben een grotere sympathie voor het vorige kader dan voor het huidige
kader.
De heer Heijnen (PvdA): Ik zie hier toch een probleem, als er een
provincie aan de slag gaat met gemeenten en komt met een advies tot
een wetsvoorstel om tot herindeling over te gaan. Stel dat de minister op
basis van het kader dat hij in acht neemt, zegt dat hij dat niet naar de
Kamer stuurt, terwijl de VVD geneigd is om in beginsel zo’n voorstel van
de provincie te steunen, dan bereikt dat voorstel de heer Van Beek niet
eens. Dat moet toch een probleem voor hem zijn.
De heer Van Beek (VVD): Waarom dacht u dat ik dit onderwerp vandaag
aankaart? Het gaat er overigens niet om of dit een probleem voor mij is,
maar dat ik het niet goed vind in de richting van de gemeenten en de
provincies. Ik weet uit eigen ervaring hoe sterk je in je schoenen moet
staan om dit soort moeilijke bestuurlijke processen vorm te geven. Ik wil
dat gemeenten en provincies van tevoren weten waar zij aan toe zijn en
weten dat er iemand op het ministerie van Binnenlandse Zaken zit die hen
in natura een steun in de rug is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

14

De heer Heijnen (PvdA): Dat betekent toch de facto dat het beleidskader
van de minister van tafel is, ook wat de VVD betreft? De heer Van Beek
zegt aan de ene kant dat de minister het recht heeft om zijn beleidskader
te hanteren, maar aan de andere kant dat de minister geen wetsvoorstellen mag tegenhouden die tot herindeling leiden, als provincies daar
ampel naar gekeken hebben. Hoe lost de VVD-fractie dit op?
De heer Van Beek (VVD): Wij hebben ieder een eigen verantwoordelijkheid. Het is helder dat de minister zijn eigen kader mag hanteren. Dat
kan ik hem niet ontzeggen. Maar ik geef wel aan hoe ik zou reageren op
die plek. Ik nodig de minister uit om dat debat nog eens met ons aan te
gaan, want ik vind dit onderwerp belangrijk genoeg om te proberen er
samen uit te komen.
De heer Heijnen (PvdA): De conclusie van de Partij van de Arbeid is dat
provincies hun voorstellen naar de heer Van Beek moeten sturen, die ze
dan als initiatiefwetsvoorstellen kan indienen. Daar komt het op neer.
De heer Van Beek (VVD): In die rol wil ik bij voorkeur niet komen, al sluit
ik deze ook niet uit.
De heer Heijnen (PvdA): Als een schaduwminister.
De heer Van Beek (VVD): Dat wil ik absoluut niet zijn. Ik vind dat er
verschillende verantwoordelijkheden zijn. Ik denk dat ik daar in dit stukje
van het debat heel zuiver in ben geweest.
De heer Van Raak (SP): Het klinkt allemaal een beetje als gebakkelei
tussen lokale bestuurders, provinciale bestuurders en landelijke
bestuurders, met kaders, richtlijnen en criteria en zo. Kunnen wij het
onderwerp niet een beetje uit die bestuurlijk wanorde halen? Uiteindelijk
gaan wij herindelen voor de bevolking. Ik durf te voorspellen dat als wij
herindelingen voorleggen aan de bevolking, en de bevolking van de
verschillende gemeenten daarmee instemt, het besluitvormingsproces
een stuk soepeler gaat verlopen. Is de heer Van Beek het daarmee eens?
De heer Van Beek (VVD): Nee. Ook dan, ook als het voorstel een andere
aanloop heeft, geldt dat de minister zijn eigen kader hanteert.
De heer Van Raak (SP): Kaders hebben wij op dit moment niet. Het oude
kader is weg. Het nieuwe kader is ingetrokken. Wij leven nu kaderloos. Wij
leven in een kaderloos herindelingsland. Ik moet zeggen dat het voor mij
een zegen is. Zullen wij van die vrijheid dan maar gebruikmaken om het
goed te regelen en het aan de bevolking voor te leggen?
De heer Van Beek (VVD): Nee, wij leven niet zonder kader. De minister
heeft zijn eigen kader vastgesteld. En de minister gaat erover. Zo liggen
staatsrechtelijk de verhoudingen.
Nog een paar opmerkingen over de waterschappen. In het regeerakkoord
is een aantal afspraken over waterschappen opgenomen. Er ligt een
bestuursakkoord waar de waterschappen sterker uitgekomen zijn, ook met
een betere taakverdeling. Belangrijk is wel hoe de verkiezingen van de
waterschappen geregeld worden. Ik vind het belangrijk dat bij dit
onderwerp iets gebeurt. Wellicht komt dat naar de Kamer via de staatssecretaris. De minister van Binnenlandse Zaken is echter ook de minister
van de democratie. Ik spreek dus met name hem aan op dit punt. Ik had
verwacht en gehoopt dat er al veel eerder een wetsvoorstel zou liggen dat
op zijn minst de werkingsduur van de huidige besturen met een jaar of
twee verlengd had, om ervoor te zorgen dat er ook ruimte ontstaat om de
zaak fatsoenlijk te regelen. Nu zie je eigenlijk dat de politieke partijen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

15

de waterschapsbesturen langzaam maar zeker de verkiezingen weer
moeten voorbereiden. Ik vind dat al die organisaties recht hebben op
duidelijkheid. Ik vraag de minister dan ook, heel snel met een
wetsvoorstel te komen waarin de termijnen worden verlengd.
De heer Schouw (D66): Ik probeer een beetje de VVD te begrijpen als het
gaat om de herindeling. Dan werkt die partij het liefst met het oude kader,
maar gedoogt zij het nieuwe kader. Wat wil de VVD rondom de waterschappen? Afschaffen of integreren bij de provincies? Gedoogt zij de door
de minister gekozen constructie? Waar wil de VVD uiteindelijk uit komen?
De heer Van Beek (VVD): Er heeft binnen de VVD langdurige discussie
plaatsgevonden over de positie van de waterschappen. Dat heeft geleid
tot een passage in ons verkiezingsprogramma en tot een passage in het
regeerakkoord. Die voeren wij nu uit. Wij hebben ervoor gekozen om het
functioneel bestuur te handhaven, maar ook om nadrukkelijk tot een
betere taakverdeling met de andere overheden te komen. Wij willen naar
een situatie toe waarbij de rare schriftelijke verkiezingen verbeterd
worden. Op dat laatste punt zijn wij nu aangekomen.
De heer Schouw (D66): Dat is het regeerakkoord. Ik dacht dat het
verkiezingsprogramma van de VVD toch wat verder ging. De VVD wilde
toch ook kijken naar het integreren van bestuurslagen, met name de
waterschappen. Of is dat onjuist?
De heer Van Beek (VVD): Dat is onjuist, zeker wat de waterschappen
betreft. Wij hebben er nadrukkelijk voor gekozen om bij de deelgemeenten
en de Wgr-plus op te schalen. De waterschappen zijn gewogen en zijn
vervolgens in het systeem gebleven.
Tot slot het volgende. De Kamer heeft nog een aantal voorstellen van deze
minister te verwachten. Uit de antwoorden op de schriftelijke vragen
maak ik op dat het een heel bijzonder voorjaar wordt. Er komen immers
heel veel voorstellen naar de Kamer. Het betreurt ons echter buitengewoon dat het allemaal zo lang duurt. Naar ons gevoel lag een groot
aantal wetsontwerpen allang klaar op het ministerie. In voorgaande
perioden is er immers wel degelijk over nagedacht. Het gaat om heel
eenvoudige wetsvoorstellen. Je hoeft hiervoor geen heel moeilijke
wetsvoorstellen te ontwerpen. Het betreurt ons zeer dat het allemaal zo
lang duurt. We hebben het gevoel dat daarmee ook een deel van het
momentum verloopt. Het is echter veel belangrijker dat er draagvlak
gecreëerd wordt. Er moeten zekerheden zijn over dit soort onderwerpen
voor partijen, organisaties en besturen die daarbij betrokken zijn. We
willen de minister heel nadrukkelijk uitnodigen om haast te maken met
het toesturen van voorstellen naar de Kamer.
In het regeerakkoord was de taakverdeling tussen de overheden een
belangrijk punt. Er ontstond ruimte doordat bijvoorbeeld het ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit werd opgeheven en er
afspraken werden gemaakt over decentralisaties van provincies naar
gemeenten. Kortom, er is voldoende voor drie zware goedwerkende
overheden. Kan de minister zeggen hoe dat proces momenteel verloopt?
Heeft hij ook het gevoel dat – ook in een situatie waarin wij niet komen
aan de discussie of huishoudingen gesloten moeten worden en wij dus
met open huishoudingen te maken hebben – er toch een helderder
taakverdeling aan het groeien is door de afspraken?
De heer Van Raak (SP): Voorzitter. Minister Donner gaat bezuinigen. Dat
gaat een beetje als een die slager kiloknallers verkoopt. Je komt thuis met
een kilo gehakt, je draait gehaktballen, maar het ruikt niet zo best en als je
de ballen gaat bakken, blijft er niets van over. Zo kan ik ook bezuinigen. Je
zegt: ik ga honderden miljoenen bezuinigen op gemeenten en ik ga hen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

16

ook nog allerlei extra taken laten uitvoeren. Je kunt op verschillende
manieren bezuinigen. Je kunt zeggen: mensen krijgen minder geld. Het is
dan wel handig als je aangeeft waaraan ze minder moeten besteden. Je
kunt ook zeggen: mensen krijgen minder taken. Het is een beetje
kiloknallen als je zegt dat gemeenten meer taken krijgen en minder geld.
Gemeenten krijgen ongelooflijk veel nieuwe taken: de bijstand, sociale
werkplaatsen, jonggehandicapten en de jeugdzorg. Daarnaast wordt er
voor honderden miljoenen bezuinigd. Ik snap werkelijk niet waarom
gemeenten, wethouders en burgemeesters dat pikken. Zo ga je niet met
elkaar om. De minister speelt mooi weer door zijn bezuinigingen bij de
gemeenten over de schutting te gooien.
Tergen de lokale bestuurders zeg ik: maak eens een babbeltje met je
ambtenaren. Er is onderzoek gedaan onder de ambtenaren van 100
gemeenten door een heel duur bureau, Panteia heet het dus het zal wel
goed zijn. Het bureau concludeert dat 90% van de ambtenaren zegt dat
door de bezuinigingen en het tegelijkertijd overhevelen van taken, grote
financiële problemen zullen ontstaan met de bijstand, de sociale
werkplaatsen, de jonggehandicapten en de jeugdzorg. Zij zeggen: om te
beginnen hebben wij lang niet altijd voldoende expertise, daarvoor
moeten wij dan dure externen inhuren en dat mag niet van de heer Van
Raak. Bovendien waarschuwen zij voor nieuwe herindelingen doordat zij
allerlei nieuwe taken krijgen en er grote druk op het bestuur ontstaat. Zij
zitten daar niet op te wachten en de bevolking ook niet. Waarom is de
minister niet eerlijk? Waarom zegt hij niet tegen de gemeenten: jullie
krijgen honderden miljoenen extra, maar dat betekent ook dat jullie dat en
dat en dat niet meer hoeven te doen? Zo kan het natuurlijk niet.
Mijn collega Leijten heeft de minister wel wat geholpen door een aantal
moties voor te stellen die inmiddels door de Kamer zijn aangenomen. Zij
verzoekt de regering in een van die moties om bij het overhevelen van
zorgtaken uit de AWBZ naar de Wmo het bijbehorende budget te
bestemmen in een zogenoemde doeluitkering in het Gemeentefonds. Dan
krijgt de gemeente geld bij de taken die haar worden opgedragen. In een
andere motie wordt de regering verzocht, de taak van de IGZ te behouden
voor de lokale zorg, begeleiding en ondersteuning in de Wmo. Tot slot
wordt de regering verzocht, de loon- en kwaliteitsdumping in de thuiszorg
een halt toe te roepen. Dit alles wordt gevraagd in de moties 29 538, nrs.
19, 20 en 21. Die moties zijn door de Kamer aangenomen. Wij zitten hier
natuurlijk niet voor niets. Wij zitten hier niet alleen voor de gezelligheid.
Waarom voert de minister deze moties niet uit? Het gaat om de moties
met de nummers 29 538-119, 120 en 121.
De minister zit op heel veel punten vast, ook wat betreft de
cao-onderhandelingen voor rijksambtenaren, bijvoorbeeld. Rijksambtenaren durven niet te staken omdat zij bang zijn dat zij ontslagen worden.
Kan de minister die ambtenaren, zijn ambtenaren, geruststellen door te
zeggen dat zij gewoon van hun stakingsrecht gebruik kunnen maken,
zonder daarvan persoonlijk de gevolgen te hoeven ondervinden? De
gemeenteambtenaren staken ook. Dat zijn niet alleen mensen achter
bureaus. Het zijn ook vuilnismannen, toezichthouders en bibliotheekmedewerkers. Zij zijn blijkbaar wat minder bang. Ik wens hun veel succes en
sterkte. Zij zullen dat hard nodig hebben als zij de strijd aangaan met deze
minister.
Nog een toverformule: een betere overheid voor minder geld. Het lijkt
verdorie wel of je een tweedehands auto gaat kopen. Een prachtige auto
voor minder geld ... maar vaak blijken er toch wel verborgen problemen te
zijn. Welke taken hoeven gemeenten minder te doen? Kunnen zij nog aan
de Roemernorm voldoen, zodat zij niet meer allerlei dure externen hoeven
in te huren? Volgens mij valt er wel wat te bezuinigen, maar dan moet de
minister zelf met voorstellen komen. Ik heb ook een voorstel in verband
met onnodige kosten voor ambtenaren. Het gaat over de rijksoverheid. Bij
de Belastingdienst zijn negen ambtenaren in dienst die een auto met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

17

chauffeur hebben. Zij rijden de hele dag het land rond, vanuit Eijsden in
het zuidelijkste zuiden van Limburg, Kropswolde in het noorden van
Groningen en ’s Gravenpolder in Zeeland. Dat is de thuisbasis van waaruit
zij de hele dag met die auto met chauffeur door het land rijden. Dat kost 8
ton per jaar. Het is niet veel geld, maar het is toch een mooie bezuiniging.
Staatssecretaris Weekers heeft gezegd: het is echt nodig. Die ambtenaren
bij de Belastingdienst kunnen echt niet hun werk doen zonder auto met
chauffeur. Ik heb de heer Weekers het verzoek gedaan of ik niet eens een
dagje kan meerijden met een van die ambtenaren om te zien waarom zij
voor hun werk nu per se een auto met chauffeur nodig hebben. Ik ben
bereid om dat onderzoek te doen en ik vraag de minister bij welke andere
ministeries en overheidsorganisaties er ambtenaren zijn die een auto met
chauffeur hebben. Is de minister bereid om daar een einde aan te maken?
Het lijkt mij allemaal nergens voor nodig. Bij de Belastingdienst werden
die auto’s met chauffeur trouwens ook gebruikt om post rond te brengen.
Misschien moet de minister maar eens bellen met de PTT, of hoe die
tegenwoordig ook heet.
De heer Van Beek (VVD): De PTT ... dat is een tijd geleden.
De heer Van Raak (SP): Als de gulden terugkomt, komt de PTT ook terug,
dat durf ik wel te beloven, voorzitter.
De heer Schouw (D66): En Drees komt terug.
De heer Van Raak (SP): En Drees, ja hoor, het komt allemaal terug.
Voorzitter. De manier waarop over de lokale democratie wordt gesproken,
is af en toe een beetje pervers, in de trant van: wij hebben te weinig geld,
dus gooien wij die raadsleden er maar uit. Dat geldt ook voor de Tweede
Kamer. De regering heeft voorgesteld, het aantal Kamerleden met een
derde te verminderen. Ik vind het nogal wat dat de regering voorstelt om
te bezuinigen op het orgaan dat haar controleert. Als dat in Kazachstan
gebeurt, denk ik dat onze minister van Buitenlandse Zaken daarover zijn
ernstige verontrusting uitspreekt, maar vooruit. Ik vind het een beetje raar.
Ik vind dat wij het hier druk genoeg hebben met zijn honderdvijftigen. In
de jaren vijftig hebben wij het aantal Kamerleden uitgebreid van 100 naar
150 omdat er meer mensen waren in Nederland. Ik ben het nog eens
nagegaan, maar sinds de jaren vijftig is het aantal Nederlanders niet
teruggelopen. Wij hebben het druk genoeg met al die wetten, maar vooral
ook met de gevolgen van die wetten. Wij hebben onderzoek te doen. Het
lijkt mij een heel slecht idee om minder Kamerleden te hebben met als
argument bezuinigen. Als de minister mij ervan kan overtuigen dat het
beter is voor de democratie, wil ik de discussie graag voeren, maar als het
is om te bezuinigen, lijkt het mij een heel slechte zaak. Bovendien heb ik
een veel beter alternatief. Kamerleden krijgen een heel riante vergoeding,
van € 7 300 per maand of meer. Als wij toch moeten bezuinigen, kunnen
wij dan niet beter de vergoedingen voor Kamerleden met een derde
verminderen? Dan is er ook geen sprake van symboolpolitiek. Om het
aantal Kamerleden met een derde te verminderen, moet je de Grondwet
veranderen. Ik zie het niet gebeuren, en het kan pas in een verre, verre
toekomst. Het verlagen van de vergoedingen kan volgens mij meteen
gebeuren. Het lijkt mij hartstikke handig en een hartstikke goede zaak. Ja,
schrijf dit maar op, zeg ik tegen de minister. Dat is snel verdiend geld. Ik
neem aan dat de Kamer het ermee eens is, want wij moeten natuurlijk niet
op de democratie bezuinigen.
Ik ben het eens met iedereen die zegt: als het gaat om de inrichting van
het bestuur, loopt de minister vast. De Randstadprovincie is verdwenen.
Het aantal Kamerleden met een derde verminderen is in ieder geval wat
mij betreft van tafel. Mag ik de minister de suggestie meegeven om niet
alleen grootschalig te denken, maar ook eens wat kleinschaliger? Is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

18

nodig om in de Randstad een bestuurlijke puist te maken en terug te keren
naar de tijden van de Republiek, of is het juist beter om daarvoor wat
kleinschaliger te denken? Denk bijvoorbeeld aan de mogelijkheid om
Zuid-Holland op te delen in drie provincies. Dan kunnen wij de regio’s
rond Rotterdam, Den Haag en Leiden opdoeken en hebben wij een kleiner
provinciaal bestuur. Kunnen wij ook niet in andere delen van het land, in
Noord-Holland of Gelderland, nadenken over juist kleinere provincies, die
gemeenten wat beter kunnen ondersteunen en die gemeenten, vooral de
kleinere, wellicht bepaalde taken uit handen kunnen nemen? Met zo’n
differentiatie tussen gemeenten is er niet voortdurend de roep om
herindelingen. Onder zulke kleinere provincies kunnen wij vervolgens ook
het bestuur van de waterschappen onderbrengen, zo zeg ik tegen de heer
Schouw. Durf dus eens wat kleinschaliger te denken, is mijn oproep. Dat
lijkt mij veel beter.
Hoe moeten wij bezuinigen? Ik heb in de Kamer al voorgesteld om de
Roemernorm te hanteren voor de ministeries. Dat is een groot succes.
Daarmee kan de regering veel geld besparen. De Roemernorm houdt in
dat je niet meer dan 10% van je totale kosten voor personeel uitgeeft aan
veel te dure externen. De ministeries zullen zich daaraan houden. Dat zijn
forse bezuinigingen. Ik vind het heel mooi om te zien dat al die veel te
dure consultancybureaus nu allemaal failliet gaan. Het idee van marktwerking is dus grote flauwekul. Die mensen kunnen helemaal niet elders
aan het werk. Als de rijksoverheid die mensen niet inhuurt, worden zij
nergens ingehuurd.
Het zou goed zijn als gemeenten en provincies dit goede voorbeeld
zouden volgen en ook de Roemernorm zouden hanteren. Dan hoeven wij
namelijk helemaal niet te bezuinigen op de bijstand, de sociale
werkplaatsen, de jonggehandicapten en de jeugdzorg. Dan kunnen wij
gewoon bezuinigen op veel te dure externen, bijvoorbeeld in Dordrecht,
waar naar ik meen een derde van het totale budget voor personeelskosten
wordt uitgegeven aan veel te dure externen, veel te dure consultancybureaus, die er ook allemaal geen verstand van hebben.
Is de minister bereid om serieus met bijvoorbeeld de VNG te overleggen
over de Roemernorm? De VNG heeft namelijk veel te veel tijd om met
flauwekul te komen. De minister moet de VNG een beetje met goede
plannen bestoken, want anders komt zij met slechte plannen. Ik heb
begrepen dat de VNG de lokale bestuurders, wethouders en burgemeesters, van alle gemeenten op 27 april 2009 een aanbod heeft
gestuurd. De VNG had namelijk een deal gemaakt met SNP Holding, de
producent van het SBS6-programma De Tuinruimers van tuinier en
tv-hovenier Rob Verlinden. Het aanbod was dat de tv-ruimers van het
SBS6-programma een tuin in gemeenten wilden aanleggen. Dat kostte
wel geld, € 27 500, maar voor dat bedrag kreeg de gemeente wel wat
terug. De gemeente kon zich presenteren als een groene gemeente. De
wethouder zou natuurlijk pontificaal op de landelijke televisie komen, er
zou materiaal aangeleverd worden voor een voorlichtingsfilm en de
afdeling voorlichting/propaganda van de gemeente mocht natuurlijk volop
meedenken met de eigen insteek voor het programma. Dat is natuurlijk
niet veel voor € 27 500. Dan was het geld wel op, maar gelukkig was Plant
Publicity Holland bereid gevonden om een aantal gratis planten ter
beschikking te stellen.
In ieder geval is in Utrecht in een buurt een luxe theetuin aangelegd voor
€ 27 500, geld afkomstig uit het budget voor leefbaarheid. Het budget
voor leefbaarheid, om de leefbaarheid in de buurten te versterken, is dus
uitgegeven aan een SBS6-tuinierprogramma voor een luxe theetuin. Er
werden bankjes in die tuin neergezet, en dat werd een hangplek. Die werd
niet onderhouden en werd een bron van overlast. In een paar weken is die
luxe theetuin ook alweer verdwenen. De wethouder is wel voor € 27 500
op de landelijke televisie geweest. Ik weet niet in hoeveel gemeenten dit
gebeurd is. Weet de minister dat? In 2009 is een brief gegaan naar al die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

19

gemeenten. Volgens mij hebben tientallen gemeenten daaraan
meegedaan, maar welke dat allemaal zijn, weet ik niet precies. De
gemeenten zeggen namelijk niet op televisie dat zij een programma
hebben betaald uit hun budget voor leefbaarheid. In Utrecht heeft de
gemeente een buurtbewoonster aangeschreven en gevraagd of zij
spontaan, namens haar buurt, een verzoek zou willen indienen bij het
tv-programma. Deze mensen worden als een soort pop gebruikt door de
gemeenten, zodat de gemeenten stiekem uit het leefbaarheidsbudget
propaganda kunnen voeren. Graag wil ik van de minister weten waarom
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zich per se bezig moet
houden met het produceren van televisieprogramma’s uit het leefbaarheidsbudget en hoeveel gemeenten hieraan hebben meegedaan.
De heer Schouw (D66): Als inwoner van en belastingbetaler aan
Dordrecht voel ik mij zeer aangesproken door het verhaal van de heer Van
Raak, die de suggestie wekt dat in Dordrecht het geld over de balk wordt
gesmeten. De gemeente Dordrecht heeft afgelopen zaterdag de sinterklaasontvangst geregeld, met prominent in beeld de burgemeester. In de
krant stond heel duidelijk en netjes dat dit hele spektakel de gemeente
€ 260 000 heeft gekocht. Vindt de heer Van Raak nu ook dat de Tweede
Kamer de gemeente Dordrecht moet vermanen vanwege dit soort zaken?
De heer Van Raak (SP): Hoewel Sinterklaas een externe is, vind ik dat dit
niet hoeft te gebeuren. Wel vind ik het een grof schandaal dat de
gemeente Dordrecht tot voor kort 40% van haar totale personeelsbudget
heeft uitgegeven aan dure externen en aan consultants. Ik weet niet wat
het laatste cijfer is, maar ik geloof dat ze wel iets hebben gedaan. Dit
betekent niet alleen dat ze blijkbaar niet in staat zijn om hun eigen mensen
aan te nemen en op te leiden, maar ook dat veel te dure consultants bij
een gemeente invliegen, kennis ontwikkelen, netwerken ontwikkelen,
weer verdwijnen en weer nieuwe dure vriendjes laten inhuren. Het kan
toch niet zo zijn dat een gemeente in Nederland voor bijna de helft van
haar personeelskosten afhankelijk is van consultancybedrijven? Dat is
toch idioot? Dan faalt een gemeente toch? Andere gemeenten, zoals Den
Bosch of Sittard, gebruiken maar 5%.
De heer Schouw (D66): Ik ben blij dat de heer Van Raak niet tegen de
Dordrechtse uitgaven voor Sinterklaas is. Ik wil de heer Van Raak uitdagen
om met feiten aan te tonen dat Dordrecht 40% uitgeeft aan externen. Dat
is natuurlijk een heel hoog percentage. Ik ben benieuwd of dit echt klopt.
De heer Van Raak (SP): Een paar jaar geleden hebben wij hier onderzoek
naar gedaan. De heer Schouw kan dit op onze website, www.sp.nl,
nalezen.
De heer Schouw (D66): Dat is een SP-onderzoek. Dat riekt een beetje naar
een PVV-onderzoek naar de euro.
De heer Van Raak (SP): Dat doet mij nou echt heel veel pijn. Wij hebben
bij gemeenten opgevraagd hoeveel er aan externen werd uitgegeven. Ook
hebben wij alle jaarverslagen bestudeerd. De heer Schouw doet dit als
een SP-onderzoek af, maar ik denk dat het wetenschappelijke gehalte van
ons wetenschappelijk bureau heel wat hoger is dan dat van heel veel
faculteiten sociale psychologie, die de onderzoekjes doen waar de heer
Schouw zich misschien op baseert.
De voorzitter: Heren, laten we het gezellig houden!
De heer Van Raak (SP): Ik kan de heer Schouw geruststellen. Ik weet niet
of hij RTL 4 betrouwbaar vindt, maar RTL heeft een soortgelijk onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

20

gedaan en kwam tot exact dezelfde conclusies. Misschien is zowel de SP
als RTL Nieuws onbetrouwbaar in de ogen van de heer Schouw.
Ik ben zelf naar Sinterklaas geweest in Amsterdam. Het was een groot
feest. Ik wil dit vermeld hebben om te voorkomen dat het idee postvat dat
hij in Dordrecht was. Hij was in Amsterdam; ik was er zelf bij.
Tot slot zeg ik tegen de heer Schouw en de minister dat ik mij ernstig
afvraag waarom wij een Vereniging van Nederlandse Gemeenten hebben,
vooral als ik zie dat zij zich met dit soort commerciële hobby’s bezighouden. Ik vind dat ook de heer Schouw het zich moet aantrekken dat de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten dit soort propagandavoorstellen
doet aan de gemeenten, die ten koste gaan van de veiligheid en de
leefbaarheid in de buurt, alleen maar om de wethouder op de nationale
televisie te krijgen. Ik snap SBS en SNP Holding ontzettend goed. Het zou
gek zijn als deze commerciële omroepen dit niet deden. Ik vind het echter
ontzettend raar dat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zich
hiervoor leent. Ik vind het ook heel erg dat gemeenten, waaronder
Utrecht, zich daarvoor lenen. De voorbeelden van Etten-Leur en andere
gemeenten ken ik niet, maar die krijg ik ongetwijfeld van de minister te
horen.
Voorzitter: Van der Staaij
De heer Koopmans (CDA): Voorzitter. We behandelen vandaag de
begroting. De minister vraagt om een compliment. Dat geven we
mogelijkerwijs aan het einde van deze dag, maar dat even terzijde.
Allereerst heb ik twee opmerkingen van kritische aard over de begrotingssystematiek. Voor een Kamerlid is een begroting als deze eigenlijk niet te
doen. Ik vind het onbegrijpelijk dat een tabel over 2011 en 2010 niet in
deze begroting zit. Als dat niet wordt toegezegd voor de hele begroting,
zal ik daar per motie om vragen. Het is onbegrijpelijk dat je zelf als
Kamerlid jaartallen van hiervoor moet laten uitzoeken door medewerkers.
Ik heb het soort fantastische mensen zoals hier rechtsvoor zit, niet in huis,
tenminste niet in aantallen, maar wel in kwaliteit. Dat maakt het heel erg
ingewikkeld om een gewone vergelijking te maken.
De tweede opmerking gaat over de door iedereen bestudeerde internetbijlage 2012. Kan de minister zeggen wat bijvoorbeeld in tabel 8 bedoeld
wordt met de «omsleuteling van artikel 37.1», «omsleuteling artikel 37.2,
37.3 en 37.4»? Deze bijlage zit vol met omsleutelingen waar, in ieder geval
door mij, geen touw aan vast te knopen is. Ik weet niet wat het allemaal
betekent, maar het heeft voor mij een hoog balletje-balletjegehalte, zo
van: waar zit het geld ergens? Daar houd ik niet zo van.
De heer Schouw (D66): Is dat een compliment?
De heer Koopmans (CDA): Inderdaad. Dat was mijn «positieve begin».
Als het gaat over de inhoud van de begroting, kom ik allereerst op de
bedrijfsvoering van het Rijk. Vorig jaar en eerder bij een algemeen overleg
heeft de CDA-fractie er ook al aandacht voor gevraagd. Afgelopen week
tijdens het debat over de Rijksgebouwendienst, toen het ging over de
concentratie van de rijksdiensten, hebben we er ook nog over gesproken.
De minister zei toen nog tegen mij: de CDA-fractie maakt een fout doordat
ze de begroting op dat punt niet goed leest. Ik pakte namelijk de begrotingsposten van bijvoorbeeld 4FM, FM Haaglanden en FaSam bij elkaar. Ik
heb het nog eens nader bestudeerd, maar onze inschatting klopt toch. Ik
pak een ander voorbeeld, misschien is dat wat duidelijker. Ook bij de
begrotingspost Logius, waar de opbrengst van de moederdepartementen
bij staat, zie je dat de inschatting die de regering maakt om in de toekomst
bezuinigingen binnen te krijgen, niet op cijfers gebaseerd is. Ik vraag de
regering om nog veel specifieker aan ons een tabel te laten toekomen
waaruit blijkt dat daadwerkelijke bezuinigingen worden gehaald. Nu lijkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

21

het erop dat alle bezuinigingen mogelijkerwijs in de verre toekomst zijn,
maar dat we tegelijkertijd ten opzichte van vorig jaar alleen maar een
stijging van uitgaven hebben. Dat kan niet de bedoeling van de regering
zijn en is zeker niet de bedoeling van de CDA-fractie.
Afgelopen week hebben we een debat gevoerd over de decentralisatie
van de gebouwen. De minister heeft ons daar vrijdagavond een brief over
gestuurd. Ik heb die brief gelezen. Betekent die brief dat het persbericht
dat eerder verstuurd is en dat aanleiding was voor het debat, daarmee via
de shredder de prullenbak ingegaan is? Zo lezen wij deze brief een beetje.
Ik heb daar een paar opmerkingen over. De eerste is een beetje terzijde.
De passage over de grootte van de werkplek is veranderd ten opzichte van
de eerdere brief. In een eerdere brief stond dat we naar 0,7 zouden gaan,
maar in de huidige brief staat dat we van 1,1 naar 0,9 gaan voor
bestaande kantoren en naar 0,7 bij grootschalige renovaties. Waarom is
die tekst anders dan in uw vorige brief? De tweede opmerking betreft de
maximering op 24,5 m2 per werkplek. Ik weet niet hoe het bij collega’s is,
maar ik heb mijn werkplek vanmorgen nog even met twee medewerkers
gemeten. Wij zitten op 24 m2 met z’n drieën. Ik ben dus benieuwd hoe
deze norm tot stand komt en hoe die gehandhaafd wordt.
Ik begrijp dat de regering ervoor kiest om huurcontracten niet te
verlengen «komma» behalve als er sprake is van goedkope huur. Alleen
de keuze om huurcontracten niet te verlengen, zou kunnen betekenen dat
je naar duurdere gebouwen gaat.
Ik wil de minister vragen om de passage waarin de twaalf steden nog
genoemd worden, uit de brief te halen. Daarmee wordt deze brief pas echt
helder, want vanwege deze passage blijft iedereen in Nederland denken
dat wij naar die steden gaan. Ik heb de vorige week al gezegd dat dit de
duurste steden zijn van elke regio die daarin genoemd wordt. Het lijkt mij
om die reden alleen al geen verstandige uitwerking van de bezuinigingen
die het kabinet en de CDA-fractie nastreven.
De casus-Zeeuws-Vlaanderen die erin genoemd wordt, is tekenend. Over
die casus heb ik vorige week in een debat al tegen de minister gezegd: de
Belastingdienst beroept zich in gesprekken met de provincie simpel op de
concentratiegedachte en stelt daarom dat hij daar weggaat. In deze brief
staat weer dat het op een andere manier bekeken moet worden. Kortom,
voor weinig mensen in de regio is duidelijk wat moet gebeuren.
Een ander belangrijk onderdeel van wat een overheid heeft te doen, is
haar eigen mensen beschermen tegen klanten en cliënten die gewelddadig zijn of bedreigingen uiten. In een eerdere brief die de regering aan
de Kamer heeft gestuurd, staat dat er sprake is van een neergaande trend,
behalve bij sociale diensten. Die neergaande trend hield in dat we in 2007
rond de 70% zaten en nu weer terug zijn op iets meer dan 50%. Dit zijn
mensen die bij de overheid werkzaam zijn en daar een onheuse
bejegening meemaken. Dit percentage is voor de CDA-fractie nog steeds
veel te hoog. Ik vind de brief te lankmoedig. In de begroting zie ik een
afbouw van de systematiek en de subsidieregeling voor het veilig maken
van de publieke taak. Deelt de minister de opvatting van de CDA-fractie
dat we daarmee zeker in een hoger tempo en met meer geld moeten
doorgaan?
Ik herinner de minister aan onze steun aan het rapport De grote uittocht
middels de motie-Hachchi/Koopmans (31 490, nr. 56). Het gaat hierbij om
een evenwichtig behoud van jonge ambtenaren. Omdat de minister zich
beroept op het feit dat het met vakbonden kwaad kersen eten is ten
aanzien van het «last in, first out»-beginsel, vraag ik de minister om daar
gesteund door de Kamer met de vuist op tafel te slaan. Wij vinden dit een
belangrijk punt en wij denken dat dit voor een goede samenstelling van
de rijksoverheid met betrekking tot kennis, kunde en afspiegeling een
belangrijke zaak is.
Ten aanzien van het Gemeentefonds en het Provinciefonds is het relevant
hoe de regering ingaat op het advies van de Raad voor de financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

22

verhoudingen. Daarin wordt uitdrukkelijk een tegenstelling geconstateerd
tussen dat wat de Kamer en de regering in beleidsvoornemens hebben
opgeschreven, namelijk om te komen tot een vermindering van het aantal
specifieke uitkeringen, en datgene wat daadwerkelijk aan het gebeuren is.
De raad is daar in mijn ogen terecht fel op. Ik vraag de minister zijn
zienswijze hierover, ook omdat de Kamer eerder per motie heeft uitgesproken op welke wijze we met elkaar uit die klem kunnen komen.
Ook de VNG heeft een aantal relevante opmerkingen gemaakt in een brief
aan de Kamer over de uitkering aan het Gemeentefonds. De onduidelijkheid over de 100 mln. die te maken heeft met de uitrol van de regionale
uitvoeringsdiensten is een onzekerheid die wij ook zien. Het is aan de
regering om daarover zeker in dit debat meer helderheid te geven.
Dan heb ik een punt over leges. Er is in de afgelopen maanden met name
door de uitspraak van de Hoge Raad een stevige fundamentele discussie
gevoerd over de rechtmatigheid van leges. De CDA-fractie voegt daar een
punt aan toe, namelijk de rechtmatigheid van het kunnen heffen van leges
bij een Bibob-aanvraag. Wij zitten daar stevig mee. Bijvoorbeeld in de
gemeente Amsterdam moet iemand die een aanvraag doet voor een
activiteit voor het verstrekken van een Bibob-vergunning tot € 4 000 à
€ 5 000 aan leges betalen. Eigenlijk is dat een vreemde gang van zaken.
Met de toepassing van deze wet wordt tegen iedereen gezegd dat hij
potentieel een boef is en dat hij moet aantonen dat hij geen boef is. De
rekening daarvoor is in elke gemeente verschillend, maar in Amsterdam
€ 4 000 à € 5000. De CDA-fractie vraagt zich af of dit op grond van
dezelfde redenering die de Hoge Raad heeft neergezet, maar mogelijkerwijs op grond van een andere redenering, namelijk dat het onrechtvaardig is – ik zie echter een parallel – voldoende rechtsgrond is voor het
heffen van leges. Een andere vraag aan de minister en aan de minister
van Veiligheid en Justitie is of zij net als de CDA-fractie van mening zijn
dat het aantal Bibob-aanvragen, de mate van toepassing en de onderbouwing daarvan volstrekt uit de hand lopen. Bijna iedereen dient in dit
land bij activiteiten een soort Bibob-aanvraag te accepteren. In de ogen
van de CDA-fractie is dat nooit de bedoeling geweest.
Met betrekking tot de gemeentelijke financiën heb ik de volgende
opmerking. De gemeente Rotterdam heeft ons een voorstel aangereikt
waarin zij met name vraagt om een wijziging van de Gemeentewet. Die
wijziging vond ik wel erg interessant. Het betreft de mogelijkheid om de
afdeling Gemeentelijke belastingen alle vorderingen te laten doen die een
gemeente heeft. Nu is het zo dat er via allerlei kanalen op grond van
diverse wetten vorderingen kunnen worden gedaan, waardoor er ten
eerste sprake is van inefficiëntie in het ophalen van die vorderingen, er
ten tweede geen samenhang is bij de behandeling van die vorderingen en
er ten derde geen samenhang is met de mogelijke vormen van schuldsanering. Ik vraag de minister om te reageren op dat voorstel, dat ik hem
hierbij overhandig.
Ik ga nu in op de bestuurlijke organisatie. We zitten intussen in een soort
spagaat. Mede door aanneming in de Kamer van de motie-Brinkman c.s.
(28 750, nr. 31) is datgene wat in het regeerakkoord is opgeschreven met
betrekking tot de bestuurlijke opschaling van de Randstad ingewikkelder
geworden. Ik wil de minister het volgende in overweging geven. Het
regeerakkoord schetst een beeld waarin de oplossing gevonden zou
kunnen worden. Als de regering namelijk vast zou houden aan het
voornemen in het regeerakkoord om te komen tot één infra-autoriteit,
gekoppeld aan het afschaffen van de Wgr-plus, kunnen we komen tot een
systematiek die in Nederland en ook in de Randstad datgene bevordert
wat ook de regering beoogt in de brief die recentelijk aan ons is
geschreven, namelijk een versterking van het bestuur zonder dat de hele
provinciale indeling op de kop gezet zou moeten worden. Als de regering
die principiële kant zou willen opgaan, zou je nog kunnen nadenken over
de inrichting van die autoriteit. Zouden het bevoegdheden moeten zijn die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

23

er rechtstreeks vanuit de wet terechtkomen of die per wet aan provincie of
gemeente worden toebedeeld? Dan gaat het over de BDU en de
vervoersconsessie-autoriteit. Dat is nog met elkaar te bediscussiëren. Dat
vind ik spannend, maar niet het allerspannendst. Wij denken namelijk dat
de doelstelling uit het regeerakkoord – een efficiënter en effectiever
bestuur in de Randstad – overeind moet blijven staan.
Dan kom ik op de waterschappen. Ik heb vanmorgen De Telegraaf gelezen
en heb inmiddels enkele bijdragen van collega’s gehoord. We moeten ons
realiseren dat er met het regeerakkoord en het bestuursakkoord via de
waterschappen een stevige financiering is gekomen van enkele activiteiten, bijvoorbeeld de versteviging van dijken. Kan de regering dat
bevestigen? Afgelopen week financierde staatssecretaris Atsma de
dijkverhoging in Limburg voor een deel met 300 mln. uit het derde
Hoogwaterbeschermingsprogramma. Daar heb ik enkele partijen positief
op horen reageren. Dit zou niet mogelijk zijn als we dit niet in de financiële
paragraaf van het regeer- en gedoogakkoord hadden opgenomen. Dit
merk ik maar even terzijde op in de richting van de PVV-collega. De
CDA-fractie zou het betreuren als we dit inderdaad niet meer zouden
kunnen doen. Deelt de regering die opvatting? Als we de weg opgaan die
sommige fracties voorstellen, kunnen we dit soort maatregelen niet meer
financieren.
Voorzitter: Koopmans
De heer Schouw (D66): Voorzitter. «Nieuwe ronde, nieuwe kansen», zei ik
vorig jaar. Dit is de tweede ronde en de minister staat met lege handen.
De D66-fractie gaf vorig jaar al aan het regeerakkoord als ondergrens van
de bestuurlijke ambities te zien. Dit kabinet is inmiddels pijnlijk door die
grens gezakt. De regering wilde minder politieke ambtsdragers, minder
Kamerleden, minder provincies, minder stadsdelen en minder Wgr-plus.
Het resultaat tot nu toe is half werk. Er is geen Randstadprovincie maar
een samenwerking light en als het aan het CDA ligt komt er helemaal
geen provinciale herindeling meer. De herindeling van de gemeenten is in
de soep gedraaid: bestuurskracht light. Deelraden zouden vervangen
worden door een soort deelraden light, namelijk verkiesbare bestuurscommissies. Ja, er zijn wel minder ministers, maar of de overheid nu
kleiner wordt ...
Voor ons staat voorop dat er één Randstadprovincie moet komen om
economisch te kunnen concurreren in Europa. Om een daadkrachtig
bestuur te realiseren, moeten we van 430 gemeenten naar veel minder
gemeenten. Om van de bestuursobesitas af te komen, moeten we
bestuurslagen als de waterschappen afschaffen. Uit de verkiezingsprogramma’s valt op te maken dat de PvdA, de SP, D66 en de PVV de
waterschappen willen onderbrengen bij de provincies. Dat is een
Kamermeerderheid. Er zijn goede redenen voor. We krijgen minder
bestuur. We doen iets aan de zwakke politieke en democratische legitimatie van de waterschappen. Bovendien levert het geld op in de vorm van
lastenvermindering voor de burger. Wil de minister hier nog eens positief
naar kijken? De bezwaren die de heer Koopmans net suggereerde, zijn wat
mij betreft vooral praktische bezwaren die niets afdoen aan het principiële
punt om een aantal bestuurslagen in elkaar te schuiven. Dan doen we
tenminste wat.
De heer Van Beek (VVD): Weet de heer Schouw dat de waterschappen in
de Grondwet geregeld zijn? Als je daar iets aan wilt veranderen, moet je
dus de Grondwet wijzigen. Dat kost in ieder geval twee periodes en in
tweede lezing moet er een twee derde meerderheid aan beide kanten van
het Binnenhof zijn. Denkt hij dat dit een realistisch voorstel is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

24

De heer Schouw (D66): De Grondwet is meerdere keren gewijzigd, dus
het is niet onmogelijk. Bovendien staan in het regeerakkoord ook enkele
maatregelen waarvoor de Grondwet zou moeten worden gewijzigd; dan
hoor ik dit soort bezwaren niet. Als je principieel iets wilt, moet je ervoor
gaan.
De heer Van Beek (VVD): Natuurlijk wordt de Grondwet regelmatig
gewijzigd. Het gaat om de inschatting of een grondwetswijziging ten
aanzien van dit onderwerp kansrijk is. Misschien is het beter om de
structuur van de waterschappen zo te houden, zoals wij nu gedaan
hebben, maar er wel voor te zorgen dat er een betere taakverdeling komt
tussen al degenen die zich met water bezighouden. Wellicht moet de
oplossing daarin worden gezocht.
De heer Van der Staaij (SGP): De heer Schouw benoemde vooral het
principiële punt. Is het principiële punt dan dat je op papier een
bestuurslaag minder hebt? Is dat in de visie van de heer Schouw zo’n
enorme winst, dat hij daarvoor voor de zoveelste keer een hele structuurverandering en reorganisatie bepleit?
De voorzitter: Ik zie dat de heer Schouw zijn microfoon nog aan heeft
staan, dus ik doe even een technische mededeling tussendoor. Als iemand
interrumpeert, is het goed als degene die het woord voerde de microfoon
uitzet. Dan wordt de camera namelijk gericht op degene die de vraag stelt.
Ik heb mijn microfoon aanstaan, dus nu is de camera op mij gericht. De
heer Schouw mag zijn microfoon nu aanzetten, dan wordt de camera op
hem gericht.
De heer Schouw (D66): Ik dank de heer Van der Staaij voor zijn vraag. Zo
ingewikkeld is het allemaal niet. Wij kunnen wel net doen alsof het
allemaal heel ingewikkeld is, maar als je iets wilt, kun je dat gewoon
regelen. Volgens verschillende rapporten, die ook de heer Van der Staaij
bekend moeten zijn, levert het heel veel voordelen op om de waterschappen ineen te schuiven met de provincies. De heer Van der Staaij zal
ook bekend zijn met de beperkte politieke legitimatie van de waterschappen, de dubieuze kwestie van het heffen van belastingen door de
waterschappen en de onherkenbaarheid van het bestuur van de waterschappen. Je moet alleen wel durven. Gelukkig – daar prijs ik deze dag
voor – is er een meerderheid in de Kamer die zegt: wij moeten toch een
keer over die wilde rivier heen stappen.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik ben juist bang voor wilde rivieren als wij
de waterschappen afschaffen. Als er één ding is dat nu wel goed gebeurt,
is dat het waterbeheer. Daar hebben wij nu juist geen problemen mee.
Vanuit het buitenland komt men vol bewondering kijken hoe het kan dat
Nederland zo weinig overstromingsrisico heeft. Dat komt omdat wij het zo
fantastisch georganiseerd hebben. De heer Schouw zegt: de provincies
kunnen dat ook. Het feit dat de stroomgebieden niet samenlopen met de
provinciegrenzen, is al één praktisch punt. Een ander punt betreft de
frictiekosten van de hele reorganisatie. Welke besparing denkt de heer
Schouw hiermee nu te leveren? Weegt deze op tegen de risico’s van een
mogelijke achteruitgang in het functioneren?
De heer Schouw (D66): De stelling dat een achteruitgang in het functioneren zou ontstaan als je een en ander anders organiseert, is niet
bewezen. Dat is gewoon angst voor verandering, maar dat past bij de
partij van de heer Van der Staaij. Dat is echt angst voor verandering; die
moet hij mij niet aanpraten. De heer Van der Staaij is ook bekend met het
rapport van het IPO, waarin staat dat het 3 500 mln. oplevert. Dat hebben
wij dan fijn snel in de knip, denk ik dan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

25

Ik kijk even of anderen hun microfoons hebben uitgezet. Dat is het geval;
dan ga ik verder met mijn betoog. De minister gaat gewoon door met de
vorming van de Randstadprovincie en laat zich niets aan de Kamer
gelegen liggen. Zo kennen wij hem weer, zou ik zeggen. De minister
kwalificeert de motie-Brinkman als ontijdig. Daar heb ik over moeten
nadenken, want «ontijdig» is een wat mysterieus woord. De minister had
ook kunnen schrijven dat de motie onverantwoord, onaanvaardbaar of
onwenselijk is, maar hij schrijft «ontijdig» in zijn brief. Wat betekent dit?
Ziet de minister toch iets in de motie van de heer Brinkman? Ik kan het
niet anders uitleggen. De minister kiest altijd zorgvuldig zijn woorden.
Graag krijg ik hierop een toelichting.
Hoe denkt de minister in de toekomst de procesregie over de Randstadprovincie te gaan voeren? Een ding is immers duidelijk, namelijk dat de
procesregie van de minister op dit dossier buitengewoon slecht is
geweest. Alles ligt immers gewoon in duigen. Of duimt de minister vooral
voor een goede afloop? Mijn fractie is wel gecharmeerd van het Rob-idee
om een regeringscommissaris aan te stellen die het schip weer vlot mag
trekken. Bij de Partij van de Arbeid proef ik ook een voorkeur daarvoor en
de heer Van Beek was – zo interpreteer ik het maar – ook welwillend om
het idee van de regeringscommissaris aan de minister voor te leggen. Wat
vindt de minister daarvan?
Ik heb bovendien gevraagd hoeveel de oprichting van een Randstadprovincie zou opleveren. Het antwoord op die vraag blijft vaag. Kunnen wij
nog eens een duidelijk inzicht krijgen in de samenhang tussen de beoogde
bezuinigingen van 6 mld. en de inhoudelijke voorstellen die de minister
doet of nog moet gaan doen? Het zicht daarop ontbreekt mij namelijk.
Bovendien vraag ik aandacht voor de gemeenten, de lokale overheid. Mijn
visie is dat dit kabinet de lokale overheid niet als eerste overheid, maar als
laatste overheid ziet: het afvoerputje. Het is mooi dat de gemeenten meer
taken krijgen, maar dan moeten zij daarvoor ook de centen of de guldens
krijgen. Ik noem die laatste munteenheid voor de heer Brinkman. De
omvang van het aantal gemeenten in de financiële problemen neemt toe.
Minister, hoeveel gemeenten oriënteren zich nu op de artikel 12-status?
Vanuit de provincies horen wij ook zorgwekkende berichten daarover.
Welke feiten heeft de minister van de commissarissen van de Koningin
gehoord over de slechte financiële situatie van de gemeenten? Wat gaat
de minister doen om te voorkomen dat er nog meer gemeenten onder
curatele gesteld worden?
Een meerderheid van de raadsleden vreest voor komend jaar grote
financiële problemen. Waarom houdt het kabinet zo halsstarrig vast aan
het eigen belastinggebied van gemeenten en wil het dit niet vergroten?
Dat zou toch een fantastische versterking zijn van de lokale democratie bij
gelijktijdige inkrimping van de landelijke belastingdruk? Gemeenten
kunnen bovendien tonnen besparen door belastingen samen met andere
gemeenten te innen. Hoe staat de minister daar tegenover? Daarnaast
lopen gemeenten miljoenen mis omdat zij de aanbestedingsregels niet
kennen. Door meer onderhands aan te besteden, kunnen gemeenten en
bedrijven tientallen miljoenen besparen. Kan de minister nog eens kritisch
kijken naar het bijstellen van de aanbestedingsgrens die voor de
gemeenten geldt of in gemeenten gehanteerd wordt? Nu ligt de drempel
volgens mij vaak tussen de € 100 000 en € 200 000. De Europese drempel
is, naar ik begrepen heb, 4,8 mln. De drempel zou dus omhoog kunnen
naar ongeveer 1 mln.
De voorzitter: De minister wil graag een vraag ter verduidelijking stellen.
Minister Donner: Eerst zegt de heer Schouw dat gemeenten tonnen
mislopen, omdat ze de aanbestedingsprocedures niet toepassen. Nu wil
hij dat de grens omhoog gaat, waardoor de aanbestedingsprocedure nog
minder wordt toegepast. De redenering is mij dus niet helemaal duidelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

26

De heer Schouw (D66): Nee, de gemeenten lopen miljoenen mis, omdat
ze de aanbestedingsregels niet kennen. Door meer onderhands aan te
besteden, kunnen gemeenten en bedrijven tientallen miljoenen besparen.
Als de gemeenten minder aanbesteden ...
Minister Donner: ... hoeven ze de regels dus niet te kennen.
De heer Schouw (D66): Ik snap wat de minister bedoelt. De minister
begrijpt echter waar ik naartoe wil. Door het verhogen van de aanbestedingsgrens, wordt het voor de gemeenten gemakkelijker. Dan hebben zij
namelijk minder administratieve lastendruk et cetera. Dat levert geld op.
Dat weet de minister ook.
Vorige week spraken wij over integriteit. Een transparante, betrouwbare
en integere overheid is het fundament van de democratie. Voor de fractie
van D66 is de opvatting van het kabinet over de modelverordening van
april 2011 nog onduidelijk. Is het na het algemeen overleg van vorige
week nog steeds verplicht dat gemeenten, provincies en waterschappen
een integriteitsbeleid voeren? Staat de minister nog steeds vierkant achter
de Handreiking integriteit van politieke ambtsdragers bij gemeenten,
provincies en waterschappen en de daarin opgenoemde afkoelperiode
van een jaar? De D66-fractie heeft een andere opvatting over openheid
over zakelijke belangen dan het kabinet. Wie niets te verbergen heeft, kan
gewoon met zijn zakelijke belangen naar voren komen. Mijn fractie wil de
discussie proberen te beslechten door daarover in tweede termijn een
uitspraak van de Kamer te vragen.
Mijn fractie is ook kritisch over het jaarverslag van de zogeheten
Werkmaatschappij. «Grensverleggend ondernemen voor het Rijk», luidt
de ondertitel van dat jaarverslag. Maar waarom moet de overheid
bijvoorbeeld een eigen koeriersdienst hebben? Het lijkt erop dat veel
taken die ooit zijn uitbesteed, met dit grensverleggend ondernemen weer
binnen de overheid komen. Dat is niet alleen tegengesteld aan de richting
van een kleinere overheid. Ik heb daarover drie vragen. Op basis van
welke criteria wordt een beoordeling gemaakt over wel of niet uitbesteden? Waarom moet in de Werkmaatschappij eigen vermogen worden
opgebouwd? Wie krijgt de rekening bij verliezen van de Werkmaatschappij; dat is toch de belastingbetaler? Graag een reactie van de
minister.
In een brief over de kaderwet voor adviescolleges las ik dat het kabinet
afziet van een reactie op rapporten, bevindingen en studies van adviescolleges. Voor de D66-fractie staat dit gelijk aan het monddood maken van de
adviseurs in het adviesstelsel. Het door het Rijk negeren van adviezen is
een slechte zaak. Graag hoor ik van de minister of ik het goed of fout
gelezen heb.
Ik ga verder met het overheidspersoneel. Ik begin met het talentbeleid:
90% van de ambtenaren is ouder dan 40 jaar. Is dat evenwichtig volgens
de minister? Trainees worden opgeleid om daarna buiten de overheid te
gaan zwerven. Voor 51 van de 169 trainees is geen werk. Is de minister het
met mij eens dat het dan toch weggegooid geld is?
De voorzitter: Mijnheer Schouw, u gaat over de grens van de door u
opgegeven spreektijd heen.
De heer Schouw (D66): Ik heb nog een minuutje nodig.
Mijn fractiegenoot Hachchi heeft zich in de afgelopen jaren hard gemaakt
voor jonge ambtenaren. De minister is onder andere gevraagd om een
strategisch personeelsplan, een flankerend sociaal beleid en een
evenwichtig en toekomstbestendig personeelsbeleid zeker te stellen. Van
een strategisch plan van de minister is echter nog geen sprake. Dat blijkt
ook uit de beantwoording van schriftelijke vragen die wij hierover hebben
gesteld. Een evenwichtig personeelsbeleid voor de toekomst is met deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

27

minister dus verre van zeker. Ik vraag hem daarom het volgende te
overwegen. Is de minister niet toch bereid om iets te doen voor een
evenwichtiger samenstelling van zijn personeelsbestand? Jonge mensen
worden er nu namelijk de dupe van en er komt vooral een enorme
vergrijzing binnen het ambtelijke apparaat tot stand.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter. Er is een lappendeken van allerlei samenwerkingsverbanden en bestuursorganen
ontstaan. Dat kan best wat minder, maar dan moet dit wel zorgvuldig
worden gedaan. Ik krijg namelijk de indruk dat voor dit kabinet de drang
om zaken te veranderen, vooropstaat, en dan vooral op grond van
financiële motieven. Graag een reactie op de zorgen van de Raad voor het
openbaar bestuur, die vragen stelt over de gevolgen van de verbinding
met de samenleving.
Het klinkt inderdaad stoer om de stadsregio’s af te schaffen, maar daar
komen echter grotere metropoolregio’s en infrastructuurautoriteiten voor
in de plaats. Daarom vraag ik: what’s in a name? Wordt de bestuurlijke
drukte hierdoor niet juist groter? De provincie Zuid-Holland krijgt straks te
maken met een machtige metropoolregio en een infrastructuurautoriteit
die meer dan de helft van de provincie beslaat. Waarom wordt de positie
van deze provincie niet gewoon versterkt?
In de noordelijke Randstad wil het kabinet een fusie van drie provincies
realiseren, maar wat schiet een inwoner van bijvoorbeeld Emmeloord
hiermee op? Moet die inwoner straks naar Haarlem voor een inspraakavond? De provincies krijgen slechts 2,5 maand om een fusie of een
alternatief te onderzoeken. Die termijn is echt te kort. Graag een reactie
hierop van de minister.
Het buitenland bewijst dat een infrastructuurautoriteit een impuls kan
geven aan de mobiliteit van een regio. De fractie van de ChristenUnie mist
echter een duidelijke probleemstelling vanuit de Nederlandse context. De
minister heeft ook nog geen duidelijk takenpakket omschreven. Waarom
moet er bijvoorbeeld nog een aparte infrastructuurautoriteit in de
noordvleugel komen als de desbetreffende provincies zouden fuseren? De
minister geeft in zijn brief geen overtuigende argumenten. Waarom
zouden gemeenten ook nog taken moeten overdragen aan zo’n autoriteit
en welke taken dan?
Waar nu de stadsregio’s over de aanbesteding van openbaar vervoer gaan
en niet de provincie, krijgen wij straks een wirwar van infrastructuurautoriteit, metropoolregio en ook nog een superprovincie. Natuurlijk willen
gemeenten ook nog hun zegje doen. Volgens de ChristenUnie wordt het
zo eerder ingewikkelder dan de huidige situatie in plaats van simpeler. De
ChristenUnie pleit voor een meer pragmatische aanpak. Ik krijg graag een
reactie van de minister op deze aanpak.
Versterk de samenwerking op het gebied van verkeer en vervoer. Dit kan
door het OV-bureau Randstad uit te breiden. Versterk de rol van de
provincie als gebiedsregisseur die zorgt voor bovenlokale regie op het
gebied van ruimtelijke ordening, economie, verkeer en vervoer. Borg de
invloed van onderop door een sterkere rol van gemeenten richting
provincies, bijvoorbeeld door inspraak en overleg bij aanbestedingen van
openbaar vervoer. Als het de taak van een infrastructuurautoriteit blijft,
vorm deze dan net als Wgr-gebieden van onderop en leg die dus niet
top-down op. Hiermee voorkomen wij dat de focus jarenlang komt te
liggen op structuurveranderingen in plaats van het uiteindelijke doel,
namelijk een beter mobiliteitssysteem in de Randstad.
Welk probleem wil de minister oplossen met het afschaffen van de
stadsdelen? De ChristenUnie is voor bestuur dicht bij de burger. Decentraal wat kan, dat is ook het motto van deze minister. Waarom dan de
stadsdelen opheffen? Sommige stadsdelen zijn twee keer zo groot als een
gemiddelde Nederlandse gemeente. De minister stelt dat burgers
tegemoet kunnen worden gekomen door deconcentratie van diensten –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

28

zeg maar een loket in de wijk – maar hoe zit het met de vertegenwoordiging van de burger? Nu zitten er stadsdeelraadsleden die weten wat er
speelt in wijk. Een gemeenteraadslid kan onmogelijk weten wat er speelt
in zo’n groot gebied. Opheffing van stadsdelen kan de kloof tussen burger
en politiek vergroten. Ik krijg hier graag een reactie op.
De minister wil het aantal raadsleden verminderen en college Heijnen wil
hetzelfde, hetzij in een minder drastische vorm. Maar hebben wij wel
inzicht in de gevolgen hiervan voor het raadswerk? Raadsleden klagen nu
al dat zij door bergen werk het contact met de burger verliezen. Dan heb ik
het nog niet eens over het principiële argument dat hiermee bezuinigd
wordt op het vermogen van de raad tot democratische controle. De
ChristenUnie pleit daarom voor een onafhankelijk onderzoek, zodat
inzichtelijk wordt wat de consequenties zijn van het verminderen van het
aantal raadsleden op het raadswerk. Ik krijg op dit punt graag een
toezegging.
De minister is bezig met een onderzoek naar de nieuwe verdeling van het
Gemeentefonds. Gemeenten zitten midden in een proces van forse
bezuinigingen en decentralisatie van rijkstaken. Het is volgens de
ChristenUnie niet verstandig om de verdeelsleutel op dit moment aan te
passen, want dan krijgen sommige gemeenten nog grotere klappen te
verwerken. De ChristenUnie wil wel aanpassingen, maar hiervoor is eerst
een fundamentele herbezinning op het Gemeentefonds nodig. De G4
krijgen nu bijvoorbeeld veel meer geld per inwoner dan andere
gemeenten. De minister wil daarom de vaste uitkering die deze steden
krijgen afschaffen. Maar in ruil daarvoor krijgen de G4 intensievere taken
op het gebied van onder andere ruimtelijke ordening en infrastructuur.
Dan blijft de situatie dus feitelijk gelijk. Natuurlijk, de infrastructuurknelpunten van de grote steden zijn groot, maar ook andere steden hebben
nog forse opgaven.
Bij herverdeling van het Gemeentefonds moet geanticipeerd worden op
krimp. De ChristenUnie vraagt de minister om voor de nieuwe verdeelsleutels de bedragen van 2010 en 2011 als vertrekpunt te nemen en niet
die van de gouden jaren 2008 en 2009, toen gemeenten nog niet bezig
waren met bezuinigingen. Gemeenten krijgen door de decentralisatie
meer verantwoordelijkheden, maar de ChristenUnie heeft de indruk dat de
regering via onder meer het Gemeentefonds toch aan het stuur wil blijven
zitten. Door de normatieve weging gaat het Rijk meebepalen hoe de
gemeente zijn geld moet besteden. Geef de gemeente minder uit aan
veiligheid dan de regering hoopte? Dan krijgt de gemeente hier ook
minder geld voor. Dat is strijdig met het principe dat gemeenten geld
krijgen uit een breed fonds en zelf over de bestedingen gaan.
De minister wil ook gaan werken met doelmatigheidscriteria. Dat klinkt
goed, maar waarom laat de minister de controle daarop niet over aan de
gemeenteraden? Zij zijn daar toch voor? De minister wil de prestaties van
gemeenten meer inzichtelijk maken. Het is prima om een benchmark te
maken, zodat gemeenten inzicht hebben in hoe zij presteren, maar daar
moet het wat de ChristenUnie betreft ook bij blijven.
Ook allerlei leges staan ter discussie, maar het belastinggebied van de
gemeenten is al zo klein, zeker als je dat vergelijkt met het buitenland. Ik
hoor graag een reactie op het advies van de Raad voor de financiële
verhoudingen, dat het belastinggebied van gemeenten moet worden
vergroot en dat de rijksbelastingen moeten worden verlaagd. Het gevaar
is dat gemeenten een uitvoeringsloket worden van het Rijk. Dat moeten
we voorkomen, want anders kun je net zo goed de gemeenteraden
afschaffen.
De minister moet erop aansturen dat krimp- en anticipeerregio’s, zoals
Noordoost-Friesland, weer vitaal worden c.q. blijven. De economie moet
blijven groeien, maar wel op een andere manier. Te denken valt aan
versoepeling van regelgeving in krimpgebieden, bijvoorbeeld om te
experimenteren. Er is ook ondersteuning van het Rijk nodig voor grote

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

29

investeringen. Momenteel gaan de ICT-gelden van de Europese Unie via
EL&I naar de G32. Het platteland wordt hierbij vergeten, terwijl digitalisering voor het platteland cruciaal is om nieuwe bedrijvigheid aan te
trekken. Ik hoor graag de toezegging dat de minister er bij zijn collega van
EL&I op aanstuurt om hieraan specifiek aandacht te besteden.
De voorzitter: Dan geef ik nu het woord aan de PVV-fractie, die ik
eigenlijk voor de ChristenUnie het woord had moeten geven, als ik de
begrotingsvolgorde juist had gehanteerd. Excuus daarvoor.
De heer Brinkman (PVV): Voorzitter. Uw vergissing is begrijpelijk, want u
weet dat wij geen gedoogpartner zijn bij heel veel van deze onderwerpen,
dus ik kan mij dat wel voorstellen. Ik ben het ook niet eens met de kritiek
die sommige leden van deze commissie hebben op de hervorming en
vernieuwing die de minister op het gebied van het binnenlands bestuur
aan het initiëren is. Ik denk dat deze minister er alles aan doet, gegeven de
verhoudingen, om daar toch enige beweging in te krijgen, en ik vind dat
knap. Mijn complimenten daarvoor.
Dat neemt niet weg dat het de PVV natuurlijk niet genoeg is. Bij veel
onderwerpen op het gebied van het binnenlands bestuur zijn wij het niet
eens met de minister. In de huidige verhoudingen zijn er meerderheden te
vinden op veel onderwerpen. Om die reden heb ik een motie ingediend
over de Randstadprovincie, om te komen op een onderwerp dat zeer
belangrijk is voor de minister. In de nieuwe constructie hebben wij een
minderheidskabinet met een gedoogpartner, waarbij er andere meerderheden te vinden zijn bij heel belangrijke onderwerpen, zoals de organisatie van ons binnenlands bestuur. Hoewel de minister leiding geeft aan
het departement en bepaalt met welke onderwerpen zijn ambtenaren aan
de gang gaan, vind ik dat het wel degelijk van belang is voor de minister
om te weten waar de meerderheden liggen en bij welke voorstellen hij
van tevoren kan inschatten dat zij kans van slagen hebben.
Daarom vind ik dat het onze taak is als Tweede Kamer – en ik zie de heer
Van Beek instemmend lachen – om aan te geven hoe de minister zijn
ambtenaren zo efficiënt mogelijk aan het werk kan helpen. Hoe kijkt de
minister aan tegen die specifieke motie? Zijn die ambtenaren nu met
andere plannen bezig? Zo ja, wanneer kunnen we die prachtige plannen
dan ontvangen? Als dat niet het geval is, is dat natuurlijk evengoed aan de
minister. De minister mag verdergaan met de plannen voor de Randstadprovincie, maar de kans is groot dat hij bakzeil moet halen in de Tweede
Kamer, als hij met die plannen komt. Dat zou zonde zijn.
De voorzitter: Ik volg de heer Brinkman ook in zijn activiteiten als
Statenlid en ik zie hem de provincie Noord-Holland bestrijden en
aanpakken op een wijze die we niet vaak in provincieland hebben gezien.
Zou de opheffing van die provincie niet de meest succesvolle aanpak zijn
voor het werk van de heer Brinkman als Statenlid?
De heer Brinkman (PVV): Ik ben blij met deze vraag. Ik zat een beetje in
tijdnood, moet ik eerlijk zeggen. Dat betekent dat ik de heer Koopmans
een deel van mijn tekst kan uitleggen. Wij denken compleet anders over
de overheid dan het CDA. De overheid staat in onze ogen ten dienste van
de burger. Die burger heeft te bepalen wat er moet gebeuren met een van
de bestuurslagen. Wij vinden het prima als de burgers van Noord-Holland
er € 200 provinciale belasting per jaar voor over hebben om zo in de
provincie Noord-Holland te blijven wonen. Om die reden zeggen wij dat,
waar veranderingen noodzakelijk zijn, eerst gebouwd moet worden aan
draagkracht en draagvlak, maatschappelijk en bij de burger. Vervolgens
moeten er plannen gemaakt worden, die via directe democratie gewogen
moeten worden. Vervolgens kunnen die uitgevoerd en democratisch
gecontroleerd worden. Niet andersom dus. Niet vanuit het bestuur denken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

30

wat goed is voor de burger en het er vervolgens doorrammen omdat het
er op papier allemaal mooi uitziet en het een hoop geld scheelt. En de
burger heeft dat dan maar te accepteren. Wij willen het niet op die
manier!
De voorzitter: Mijn vervolgvraag is de volgende. De heer Brinkman zit
met een paar collega’s van de PVV in de Staten van Noord-Holland. Hij
zegt daar van alles, maar bereikt weinig. Ik geef hem in overweging om
zich bij de coalitie aan te sluiten, zodat hij in één klap van de in zijn ogen
zo vermaledijde provincie Noord-Holland af is. Wat de algemene visie op
provincies verschillen CDA en PVV overigens totaal niet van mening. De
aanpak van de heer Brinkman lijkt mij in dit geval echter weinig effectief.
De heer Brinkman (PVV): Het zou een beetje flauw zijn om opnieuw een
vraag te gebruiken om een deel van mijn spreektekst uit te spreken. Ik
beloof de heer Koopmans hierop terug te komen. Als hij zijn vraag kan
ophouden, ga ik gewoon verder. Anders gaat al mijn tijd aan beantwoording op.
Over het binnenlands bestuur heb ik in het interruptiedebatje al gezegd
hoe aan te kijken tegen provinciale herindelingen. Wij zouden het mooi
vinden als een lijn getrokken kan worden van zorgen voor draagvlak aan
de ene kant en uitvoering van de plannen aan de andere kant. Er moet
gekeken worden of de plannen draagvlak hebben middels referenda, of
een gelijkwaardige enquête, en vervolgens moet aan die plannen
uitvoering worden gegeven. Dat moet volgens mij een vaste lijn worden.
Anders komen wij niet uit de vicieuze cirkel van gemeentelijke herindeling
en samenvoeging. Ik wijs op alle discussies, over een oud beleidskader en
een nieuw beleidskader. Ik denk dat dit een vaste lijn moet zijn. Ik denk dat
hier in de toekomst, ook in de Tweede Kamer, een meerderheid voor zal
zijn.
De heer Van Beek (VVD): Je kunt verschillend denken over directe en
vertegenwoordigende democratie. Dat debat is interessant. In de motie
die de heer Brinkman de Kamer heeft voorgelegd, stond echter helemaal
niet dat hij de bewoners van Noord-Holland of andere provincies wilde
betrekken bij het besluitvormingsproces. Het voorstel werd door hem
hooghartig, nog voor het debat überhaupt was gestart, vanuit de Kamer
naar de prullenmand verwezen. Daarom was het ontijdig.
De heer Brinkman (PVV): De motie was niet ontijdig. De minister heeft
natuurlijk al gezegd welk beleidskader hij gebruikt, namelijk het nieuwe,
voor de heer Van Beek vermaledijde beleidskader. De heer Van Beek vindt
dat kader kennelijk al weer te ver gaan. Ik kan tellen. Ik weet dat één plus
één twee is. Ik kan er dus van uitgaan dat de minister bij de provinciale
samenvoegingen niet komt met een plan tot het direct bevragen van de
burger. Bij mij stond dus van tevoren al vast: nee, wij gaan die grote
Randstadprovincie niet doen. Andere partijen waren het met die conclusie
eens, al was het om heel andere redenen. Daarom heb ik de motie
toentertijd op deze manier geformuleerd. We waren er echter tegen omdat
de directe democratie er niet zou zijn. Inhoudelijk gezien lijkt het mij
binnen de verhoudingen van het binnenlands bestuur niet echt goed als
wij een provincie creëren die een kwart van Nederland beslaat en de boel
uit het lood slaat. Dit lijkt mij niet wenselijk.
De heer Van Beek (VVD): Het gaat er juist om dat de heer Brinkman met
zijn motie de bewoners, maar ook de politici, de kans ontneemt om dat
debat aan te gaan. Het zou dus heel logisch en consequent zijn geweest
als hij in een motie gevraagd had om bij het besluitvormingsproces ook
de inwoners te betrekken. Het is echter volstrekt onlogisch dat hij voordat
het debat gestart is, de mensen uit Noord-Holland al de kans ontneemt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

31

om zich daarover uit te spreken en het debat te voeren. Ik wijs de heer
Brinkman daarom op deze inconsistentie.
De heer Brinkman (PVV): De heer Van Beek wijst op mijn inconsistentie,
maar hiervan is geen sprake. Onze lijn is altijd helder geweest. Die is al vijf
jaar dezelfde, namelijk: de gemeenten zijn er voor de burgers. Als het
bestuur graag ziet dat gemeenten worden samengevoegd, zal er een
kostenplaatje gemaakt moeten worden en zal duidelijk gemaakt moeten
worden welke efficiencyslag wordt gemaakt als van vier gemeenten één
gemeente gemaakt wordt. De burger bepaalt dan of hij dat wil. Wij
hebben hierover het afgelopen half jaar wel twee of drie keer gedebatteerd. Als de minister zegt dat hij het nieuwe beleidskader voor dit soort
zaken zal hanteren, weet ik toch dat dit niet het beleidskader is van de
PVV-fractie? Ik weet dus bij voorbaat al dat ik die plannen niet zal steunen.
Als ik hoor dat andere collega’s tot de conclusie komen dat ze die plannen
ook niet steunen, weliswaar om andere motieven, lijkt het mij handiger
deze plannen naar de prullenbak te verwijzen.
De heer Van Beek (VVD): Ik had het helemaal niet over een gemeentelijke
herindeling, maar over de ontwikkelingen van het middenbestuur. Het
gaat er juist om dat de heer Brinkman de invloed van de bewoners
probeert te voorkomen, kennelijk omdat hij er bang voor is. Hij wil het
voorstel van tafel halen voordat het debat gestart is en voor we de kans
hebben het met de bevolking te bespreken. Dat is de inconsistentie in zijn
verhaal. Daarop wil ik graag zijn reactie.
De heer Brinkman (PVV): Ik zal het nog een keer proberen uit te leggen.
Als de minister aangeeft dat hij niet van plan is om de burgers direct te
bevragen, is het toch onzinnig om te wachten op plannen? Ik weet dat de
minister dat toch niet zal doen, terwijl dat mijn eis zou zijn.
De heer Van Beek (VVD): Dit stond niet in het stuk.
De heer Brinkman (PVV): Nee, maar dat is zijn beleidskader. Dat heeft hij
toch al aangegeven? Wij zijn toch niet helemaal achterlijk. De minister
heeft al aangegeven dat hij het niet op die manier zal doen. Als er een
partij is die daarom niet bang is voor de mening van de burger, is het wel
de PVV. De PVV is juist voor directe democratie en wil graag van de
burger horen wat hij ervan vindt. Kortom, met alle respect, de heer Van
Beek slaat de plank compleet mis.
Een ander stukje, een leuk stukje, heeft betrekking op de waterschappen.
In ons verkiezingsprogramma staat dat wij de waterschappen willen
afschaffen. Wij zijn daar een groot voorstander van. Ik snap best dat wij
ook hebben getekend voor de financiële paragraaf, maar je maakt mij niet
wijs dat het bedrag van 500 mln. niet wordt binnengehaald als de
waterschappen worden afgeschaft. Dat redden wij natuurlijk gemakkelijk.
Of dit nu uit het potje van de waterschappen komt of dat het uiteindelijk
naar de provincies gaat die vervolgens bepaalde projecten betalen, is een
kwestie van uitvoering. Dat ben ik met de heer Schouw eens. Daar doen
wij niet aan mee.
De heer Heijnen (PvdA): Het kabinet komt binnen enkele weken met het
voorstel om de verkiezingen van de waterschappen te veranderen. Het is
voor iedereen van belang om te weten of dit voorstel in beginsel steun
krijgt in deze Kamer. Mijn vraag aan de PVV-fractie is daarom: vloeit uit
uw stellingname ten aanzien van de waterschappen voort dat de kans dat
u steun verleent aan dat wetsvoorstel nihil is?
De heer Brinkman (PVV): Die kans is zelfs minder dan nihil, zou ik bijna
zeggen. Wij zijn tegen waterschappen. Wij waren al tegen het feit dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

32

waterschapsbesturen democratisch gekozen konden worden. Het is weer
een extra laag. Wij zien waterschappen als een uitvoeringsinstantie, die
zich bezig houdt met onze veilige waterhuishouding, waar wij inderdaad
trots op moeten zijn. Ik begrijp de bekrompenheid niet dat je aan de ene
kant zegt: de mensen doen het allemaal zo goed, terwijl je vervolgens te
bang bent om het onder de provincie te scharen. Het wil toch helemaal
niet zeggen dat je de mensen die de taken uitvoeren en de kennis die je
vergaard hebt, weggooit? Natuurlijk doe je dat niet. Maar organisatorisch
moeten de taken onder de provincie komen te vallen. Dat lijkt mij een heel
gemakkelijke besparing en een heel zinnige conclusie.
De heer Heijnen (PvdA): Is de heer Brinkman het dan met mij eens dat
het kabinet er uitermate onverstandig aan heeft gedaan om een
voornemen in het regeerakkoord op te nemen, terwijl de verkiezingsprogramma’s van het CDA, van de PvdA, van de SP, van de PVV en van D66
een andere bestuurlijke toekomst voor de waterschappen bieden? Dat zijn
vijf partijen met een heel ruime meerderheid in de Kamer.
Minister Donner: Het CDA ook?
De heer Heijnen (PvdA): Het CDA ook, ja, dat is besloten tijdens het
CDA-congres. Daar zijn minister Donner en de heer Koopmans aan
gebonden. Er is een verkiezingsprogramma vastgesteld waarin staat dat
het waterschap zou moeten worden opgeheven.
Minister Donner: Kan dat even uitgelegd worden, dat ik hieraan
gebonden ben?
De heer Heijnen (PvdA): Is de heer Brinkman het met mij eens dat het
kabinet niet zo verstandig heeft gehandeld, om het maar even zacht te
zeggen, door een wetgevingsproces op gang te brengen dat haaks staat
op de wens van een ruime meerderheid van de Kamer, terwijl het een
minderheidskabinet is?
De voorzitter: Ik wil als woordvoerder van het CDA even wijzen op een
feitelijke onjuistheid. In ons verkiezingsprogramma is opgenomen dat de
waterschappen moeten blijven. Daarvoor was er overigens een kleiner
draagvlak dan voor deelname aan dit kabinet. De uitslag was 51 tegen 49.
De heer Heijnen (PvdA): Het was andersom.
De voorzitter: Nee, met alle respect, mijnheer Heijnen, de waterschappen
moeten blijven. Aldus het congres van het CDA.
De heer Brinkman (PVV): Ik ben het absoluut niet eens met de heer
Heijnen. Deze minister voert het regeerakkoord uit. Dat doet hij goed. Als
hij dan op het vlak van de bestuurlijke vernieuwing met voorstellen komt
waarvan hij op grond van de partijprogramma’s kan bedenken dat er
misschien geen meerderheid voor is, zijn er soms partijen – ik noem
bijvoorbeeld de PvdA – die wel eens vaker gedraaid zijn. Dat hij daar een
voorschot op neemt, vind ik getuigen van een vooruitziende blik. Ik heb
daar helemaal geen moeite mee. Dat neemt niet weg dat het onze taak is,
in deze nieuwe constructie, om hem duidelijk aan te geven wat wel en wat
niet haalbaar is. Vandaar de motie over de Randstadprovincie. Wat de
waterschappen betreft heb ik begrepen dat de heer Schouw met een
motie gaat komen. Wij gaan daar goed naar kijken, maar ik denk dat het
heel goed zou zijn om te bezien hoe wij die taken en misschien wel de
hele organisatie bij de provincie kunnen onderbrengen. Ik zeg dat om
meerdere redenen. Ik zeg het niet alleen omdat wij van de desbetreffende
bestuurslaag af willen. De waterschappen vormen een buitengewoon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

33

ondoorzichtige bestuurslaag, waarvan ik sterk het vermoeden heb dat er
niet wordt bezuinigd, terwijl het hele Rijk gigantisch moet bezuinigen. Ik
heb af en toe het idee dat het geld bij de waterschappen zelfs over de
dijken klotst, en dat zou toch echt niet tot de taken van de waterschappen
moeten behoren.
Dat brengt mij op mijn volgende punt. Zoals men weet, zit de PVV sinds
dit jaar in de Staten van alle provincies. Ik word niet echt vrolijk van de
bestuurscultuur bij de provincies. Het is een behoorlijk gesloten bestuurscultuur. Als je de kerntakendiscussie er echt goed zou voeren en je er ook
de waterschapstaken zou onderbrengen, zoals wij dat graag zouden zien,
kunnen de provincies naar mijn mening extra body krijgen. Voor mij is dit
een reden temeer om de waterschappen bij de provincies onder te
brengen.
Ik kom op de Wet openbaar van bestuur in relatie tot de lagere overheden,
de provincies en gemeenten. Mij komt het namelijk voor dat er door de
besloten bestuurscultuur ontzettend veel rechtszaken worden gevoerd
waarbij er een beroep wordt gedaan op de WOB. Vele zaken worden ook
toegewezen, in tegenstelling tot wat de overheid graag wil. Ik zou graag
een onderzoek zien naar de wijze waarop de lagere overheden met
informatie omgaan. Zo zie ik in de provincie dat 30% van alle rapporten en
vergadernotulen gewoon geheim is. Wat nou geheim? In de Tweede
Kamer hebben wij bijna nooit geheime stukken. Hier is alles openbaar, en
zo hoort het ook. Als wij het over personen hebben, doen wij dat in
beslotenheid, maar over die beslotenheid beslissen wij wel in alle
openbaarheid. In de provincies gebeurt dat niet. Daar was het normaal dat
elke vergadering meteen besloten begon, en af en toe had ik de indruk dat
men nog nooit van openbaarheid had gehoord. Graag hoor ik van de
minister hoe hij staat tegenover een onderzoek daarnaar.
Tot slot: de PVV maakt zich ernstig zorgen over de pps-constructies, de
constructies voor publiek-private samenwerking, bij de lagere overheden.
Zoals men weet, loopt er in Noord-Holland een groot onderzoek door
onder meer de Rijksrecherche. Dit gaat over een tijd waarin het geld niet
op kon, om het zo maar te zeggen. Toen ging de provincie met dat geld
ook geld maken. Men ging zich gedragen als een soort projectontwikkelaar. Dat kon men ook doen, omdat dit soort zaken niet onder regelgeving viel. Wat vindt de minister ervan om te bekijken of er onder die
pps-constructies toch bepaalde regels kunnen komen?
De heer Van Raak (SP): Dat laatste, het bankieren door provincies en
gemeenten, is heel interessant; net als al het andere natuurlijk. Dit speelt
vooral bij provincies. Die hebben blijkbaar veel te veel geld, en dus
moeten zij dat stallen. Ik heb wel eens voorgesteld om dat alleen nog te
doen bij de Bank Nederlandse Gemeenten of bij de Nederlandsche Bank;
er schijnt ook nog een Waterschapsbank te zijn, maar die zullen we dan
ook wel gaan opheffen. Ik heb dus voorgesteld om het in ieder geval bij
een overheidsbank te doen en niet bij een commerciële bank, waar je niet
weet wat er met je geld gebeurt. Is dat een goed idee?
De heer Brinkman (PVV): Volgens mij gebeurt dat nu al bijna overal. Ik
doelde niet zozeer op het bankieren. Het ging mij erom dat provincies geld
stoppen in ontwikkelingsfondsen, die zich vervolgens namens de
provincie eigenaar maken van gronden; ook bij sommige gemeenten
gebeurt dat. Die gronden worden vervolgens middels een wijziging van
het bestemmingsplan commercieel uitgezet. Daarmee wordt winst
gemaakt. In sommige projecten is dat een beetje gaan wringen, omdat
daarbij partners werden betrokken, terwijl er geen openbare aanbesteding
was geweest. Iedereen wilde daarbij natuurlijk graag veel winst behalen.
Dat is al heel dubieus. Overheden zouden zich moeten afvragen of zij zich
in zo’n positie willen bevinden. Daarnaast zou je je moeten afvragen of de
overheid dit met belastinggeld eigenlijk wel op zo’n manier zou moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

34

doen. Als het misgaat, loopt de overheid bovendien ontzettend veel risico.
Dat is in Noord-Holland ook een aantal keer gebeurd. Daarbij gaat het om
bedragen van 30 mln. tot 64 mln. die de overheid misloopt. Voor
provincies is dat kennelijk niet zo veel geld, maar hier, in de Tweede
Kamer is dat ontzettend veel geld.
De heer Elissen (PVV): Voorzitter. Dit is een wetgevingsoverleg over het
Gemeentefonds en het Provinciefonds. Ik vermoed dat minister Donner
gisteravond langdurig voor de spiegel heeft geoefend om de zin «Dat is
het huis van Thorbecke; daar ga ik niet over» er zo strak mogelijk uit te
krijgen. Zo kennen wij deze minister.
Vandaag bespreken wij echter de wet die bepaalt hoeveel geld er vanuit
het Rijk naar de gemeenten en de provincies gaat. Vandaag gaat minister
Donner hier dus wel over. In dat kader vind ik het schitterend om in de
vaststelling van de begrotingsstaat voor het provinciefonds voor het jaar
2012 onder het kopje «beleid» te lezen: «Een krachtige, kleine en dienstverlenende overheid; een overheid die zich tot haar kerntaken beperkt en
waarbij taken zo dicht mogelijk bij de burger worden belegd. Dat is waar
Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen voor staan.» Dat lijkt mij
duidelijk. Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat het zuurverdiende geld
van alle belastingbetalers in Nederland zodanig wordt ingezet dat
provincies en gemeenten zich slechts tot de kerntaken beperken bij de
besteding van geld uit het Gemeentefonds en uit het Provinciefonds? Ik
kan mij niet anders voorstellen dan dat minister Donner hiervoor gaat
zorgen.
Ik heb mij laten informeren over hoe de gemeenteraadsleden en leden
van de Provinciale Staten van de PVV de gulle giften in de vorm van het
Gemeentefonds en het Provinciefonds ervaren. Je zou denken dat ze daar
hartstikke blij mee zijn. Het is bijna kerst en in de Tweede Kamer
bespreken wij de zak met geld die alle gemeenten en provincies krijgen.
Dan kunnen zij met wat zij aantreffen onder de kerstboom fijn de
kerntaken uitvoeren. Wat schetst echter mijn verbazing? Er wordt
helemaal niet zo enthousiast gereageerd. Het mag allemaal wel wat
minder. Van geen enkele gemeente of provincie heb ik gehoord dat er te
weinig geld is. Wel heb ik gehoord dat veel geld niet goed of dubieus
wordt besteed. De verhalen over geldslurpende projecten die niets
opleveren en allerlei leuke stichtingen en nv’s die een beetje gaan
onderzoeken, ondernemen of adviseren vliegen je om de oren. Ik moet
eerlijk bekennen dat ik het vrij ontluisterend vond.
Ik geef een paar voorbeelden. Met medewerking van minister Donner
zette de provincie Utrecht een nv op om een beetje te gaan handelen in
industrieterreinen. Externe vastgoedexperts hebben naar de plannen
gekeken. Het huilen stond ze nader dan het lachen. Dat wordt dus een
ramp.
In de provincie Flevoland geeft men 14 mln. speelgeld uit aan heilloze
projectjes in het kader van leefbaarheid en nader te bepalen bodemloze
putten. De directeur Heilloze projectjes en bodemloze putten vermaakt
zich prima, maar de gewone burger koopt daar niets voor. Waarom moet
de minister zich dit aantrekken? Om de doodeenvoudige reden dat hij dit
geld ter beschikking stelt en dat de leden van de Provinciale Staten
gewoon een rad voor de ogen wordt gedraaid. Ik heb een heleboel
klachten ontvangen over informatieverstrekking die niet volledig en niet
betrouwbaar is. In sommige provincies moeten de leden van de Provinciale Staten zelfs een beroep doen op de Wet openbaarheid bestuur om
aan hun informatie te komen. Op zo’n manier vindt op lokaal niveau
onvoldoende democratische legitimering plaats, terwijl op landelijk
niveau de minister zegt dat hij er niet over gaat. Zijn er dan geen
provincies die zich wel uitsluitend op de kerntaken richten? Ja, Zeeland
bijvoorbeeld. Wacht even. Zei ik Zeeland? In het collegeprogramma staat
dat er een keuze gemaakt wordt voor de kerntaken, maar naast deze focus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

35

op kerntaken wordt doodleuk een clubje onderhouden, genaamd Scoop,
dat 45 fte in dienst heeft. Wat deze sociaal-culturele plan- en projectorganisatie verder allemaal uitvoert, mag Joost weten, maar met kerntaken
heeft het niet zoveel te maken. Omdat deze organisatie verder op enige
afstand is geplaatst, hebben de leden van de Provinciale Staten hier
nauwelijks zicht op.
Nee, laten we dan een voorbeeld nemen aan de gemeente Den Haag.
Daar wordt tenminste bezuinigd. Maar wat doet de gemeente Den Haag?
Die pot het geld lekker op. De burger betaalt, maar ziet er niets van terug.
Laat ik mijn reeks voorbeelden afsluiten met wat positievere geluiden. In
Overijssel werkt men heel hard aan een nieuwe planning- en controlcyclus. De Provinciale Staten willen op deze manier meer grip krijgen op
de ontvangsten en de uitgaven van de provincie. Nu worden nog te
weinig concrete getallen of indicatoren genoemd en is transparantie ver te
zoeken. Ik vind het goed om te horen dat men in Overijssel hard werkt om
controle en toezicht eindelijk eens goed te regelen en dat de PVV daarin
een belangrijke rol speelt. Is de minister bereid om met Overijssel en
andere provincies mee te denken en met de provincies te gaan werken
aan een systematiek waarmee lokale volksvertegenwoordigers beter
toezicht kunnen houden op de inkomsten en uitgaven van provincies?
Hiervoor kan de minister wellicht een keer op werkbezoek gaan naar
Limburg. Niet alleen omdat dit een heel mooie provincie is, maar ook
omdat men in Limburg tevreden is met de mate waarin financieel toezicht
plaatsvindt. Maar let wel: één zwaluw maakt nog geen zomer. De verhalen
over de meeste provincies zijn niet zo positief. Is de minister daarom
bereid om wettelijke eisen te stellen aan transparantie? Zo nee, waarom
wil de minister hier geen rol in spelen? Vindt hij het niet belangrijk dat het
geld dat hij namens alle belastingbetalers uitdeelt goed besteed wordt?
Vindt minister Donner het ook niet de plicht van de overheid in een
democratie om ten aanzien van de besteding van belastinggeld zo
transparant mogelijk te zijn?
Mevrouw Van der Burg (VVD): De woordvoerder van de PVV is heel
kritisch over het besteden van de middelen en noemt er een aantal
voorbeelden bij. Is hij het eens met de VVD dat het Rijk streng moet
toezien op de begroting van de provincies en de provincies op die van de
gemeenten? Zij moeten dus niet op elkaars stoel gaan zitten, maar wel
streng toezien hoe middelen worden besteed. Ook moet men noodzakelijke bezuinigingen niet doorschuiven of irrealistisch ramen. Zo kan ook
worden voorkomen dat gemeenten onnodig in een artikel 12-situatie
terechtkomen, met als gevolg dat alle gemeenten daarvoor opdraaien.
Ziet de PVV dat ook op die manier?
De heer Elissen (PVV): Ik ben het roerend met de VVD-fractie eens. Wat
ons betreft, kan het niet streng genoeg zijn. Het moge duidelijk zijn dat wij
Thorbecke respecteren, maar het dateert natuurlijk wel uit de tijd dat we
nog met paard en wagen reden. Wij zijn voorstander van Thorbecke 2.0,
waarbij de regering goed de regie voert en toezicht houdt. Dat moet
allemaal zo transparant mogelijk.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Dank. Dit kan overigens binnen de
bestaande verhoudingen. Dat betekent dat wij de verhoudingen
vasthouden, maar dat we ze wel goed uitvoeren. Ik begrijp dat de PVV dat
ook steunt.
De heer Elissen (PVV): Inderdaad, van onze kant volledige steun. Het kan
niet transparant genoeg zijn.
Ik vervolg mijn betoog. Ik gaf eerder aan dat informatie van overheden
aan volksvertegenwoordigers vaak niet volledig en niet betrouwbaar is.
Dat is een vrij serieuze aantijging. Deze signalen komen niet alleen vanuit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

36

de volksvertegenwoordiging. Ik heb gemerkt dat ook de overheid zelf het
hiermee eens is. Om dat toe te lichten, maak ik een heel klein uitstapje
naar de Verenigde Staten. De bekende horrorschrijver Stephen King wordt
vanuit Nederland namelijk stevig beconcurreerd. Er is misschien zelfs
sprake van verkapte staatssteun. De Nederlandse overheid heeft een
rapport geproduceerd dat vele malen angstaanjagender is dan It of Pet
Sematary. Het rapport dat mij enige nachten van mijn slaap heeft beroofd,
heet: Leren van subsidie-evaluaties. Het heeft een open einde. Al vanaf de
eerste pagina is het schrikken geblazen, aangezien zich daar de hoofdconclusie bevindt. Ik citeer: subsidies worden over het algemeen gebrekkig op
effectiviteit geëvalueerd. Zoals het een goed horrorverhaal betaamt, denk
je als lezer dat het niet erger kan worden. Maar wat blijkt? Als we verder
lezen, is het nog gruwelijker dan we dachten. Ik citeer: er waren van 2005
tot 2009 maar liefst 633 subsidieregelingen. Hoeveel van deze subsidieregelingen zijn goed geëvalueerd? Ik heb een korte toelichting op deze
vraag. Met «goed» bedoel ik dat er geëvalueerd is op effectiviteit, dat de
evaluatie deugdelijk is, dus geen gebrekkige opzet heeft, en dat duidelijk
uit de evaluatie op valt te maken of de subsidie effectief is geweest. Uit
het rapport kan ik geen exact getal halen.
De voorzitter: De minister heeft een verduidelijkende vraag aan de heer
Elissen.
Minister Donner: Gaat het hier om subsidieregelingen op gemeentelijk
niveau, op provinciaal niveau of op rijksniveau, of op alle niveaus samen?
De heer Elissen (PVV): Ik verwijs de minister naar het rapport van de
Algemene Rekenkamer. Daar vindt hij die getallen. Er zit heel veel
onduidelijkheid in. Er staat namelijk dat 111 onderzoeken zouden zijn
geëvalueerd, terwijl de Algemene Rekenkamer zegt dat het er maar 83
waren. Het rammelt dus aan alle kanten. Dat geldt voor alle subsidies. Ik
zou daar graag een beter beeld van krijgen.
Uit het rapport kan ik geen exact getal halen. Maar gaat het om een
handjevol met goede evaluaties of is de conclusie dat geen enkele
evaluatie goed is uitgevoerd? Graag wil ik een duidelijk antwoord hierop,
voor zover mogelijk in de vorm van exacte getallen. Overigens geef ik wel
complimenten aan de Algemene Rekenkamer. Het is heel prettig om als
Kamer kritische rapporten te ontvangen, ook al schrik je daar in eerste
instantie een beetje van. Met dit rapport in gedachten, hoor ik graag van
de minister of geld uit het Gemeentefonds en het Provinciefonds goed
wordt besteed en of er voldoende wordt geëvalueerd. Deze vraag stel ik
zeker ook omdat mij, naast dit rapport, vele klachten van volksvertegenwoordigers hebben bereikt.
Ik heb nog een andere vraag over de besteding van geld door gemeenten
en provincies. Wordt er vanuit gemeenten en provincies geld besteed aan
ontwikkelingshulp? Zo ja, komt het totaal aan ontwikkelingshulp dan
boven de afgesproken 0,7% van het bruto nationaal product? Vindt de
minister dit wenselijk? Ik ben zeer benieuwd hoeveel alle bestuurslagen
cumulatief totaal uitgeven aan ontwikkelingshulp.
Ik heb nog een laatste vraag over de stedenbanden. Het is mij opgevallen
dat er een wildgroei is aan stedenbanden. Daar heb ik vorig jaar ook al
iets over gezegd. De inmiddels afgetreden burgemeester van Gouda is in
drieënhalf jaar tijd zestien keer naar Ghana gevlogen, zo hebben wij
allemaal kunnen waarnemen. Tegelijkertijd vliegt de burgemeester van
Almere, mevrouw Jorritsma, ook driftig naar Ghana. Ik weet niet hoeveel
bestuurders van gemeenten of provincies er nog meer naar Ghana
vliegen, maar het lijkt mij daar een bestuurlijke drukte van jewelste te
worden. Hoeveel geld wordt er totaal in Nederland besteed aan deze
stedenbanden? Ik wil graag een overzichtelijk lijstje ontvangen van al die
fantastische stedenbanden die de Nederlandse overheid heeft. Dat mag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

37

uiteraard per brief. Ik heb daar begrip voor. Het gaat niet om de snelheid
maar de zorgvuldigheid.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De heer Elissen heeft heel
duidelijk vragen aan de minister over de besteding van gelden door
gemeenten en provincies. Hoe zit het eigenlijk met de democratische
controle door gemeenteraden en Statenleden? Zij zouden die toch moeten
doen?
De heer Elissen (PVV): Ik kom terug op wat ik zojuist ook heb geantwoord
op een vraag van mevrouw Van der Burg van de VVD. De democratische
controle hoort vooral plaats te vinden op gemeentelijk en provinciaal
niveau, maar de minister mag vanuit zijn verantwoordelijkheid best
meekijken. Hij moet kritische vragen van Kamerleden daarover ook
gewoon beantwoorden, zodat wij een beeld krijgen van hoeveel miljarden
misschien worden besteed aan die stedenbanden. Ik zit niet te wachten op
al die stedenbanden. Nu wij het hebben over geld goed besteden, denk ik
dat daar betere dingen voor te doen zijn. Ik hoop dat ik daarmee die vraag
beantwoord heb.
Van de ontwikkelingshulp kan ik mevrouw Ortega een pakkend voorbeeld
geven. Wij betalen 0,7%. De Verenigde Staten en Japan betalen slechts
0,18%. Wij mogen dus best kritisch bekijken hoeveel geld er vanuit
Nederland in totaal wordt besteed aan dit soort zaken.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb niet echt een concreet
antwoord gekregen op mijn vraag. Als het goed is, moet de democratische controle gewoon goed zijn. Op het moment dat de heer Elissen zegt
dat de minister daarin een taak heeft, geeft hij de gemeenteraden een
brevet van onvermogen mee.
De heer Elissen (PVV): Misschien vindt mevrouw Ortega-Martijn het
allemaal transparant genoeg en heeft zij geen vraagtekens bij de manier
waarop gemeenten en provincies het geld besteden, maar ik heb die
vraagtekens wel. Volgens mij kan ik die vragen hier ook stellen. Meer kan
ik er niet van maken voor mevrouw Ortega. Dit is mijn antwoord en daar
moet zij het mee doen.
De heer Schouw (D66): De lokale democratie functioneert goed, want ik
zie bij heel veel gemeenten dat zij de stedenbanden afbouwen.
Vorig jaar is er een motie van mij aangenomen om de «controletoren» te
verminderen. Dat is het verschijnsel dat het Rijk de gemeenten voortdurend aan het controleren is en er daardoor allerlei ambtenaren aan het
werk zijn om elkaar in de gaten te houden. Die motie is aangenomen en
wordt inmiddels ook uitgevoerd. Hoe ziet de heer Elissen dat punt? Hoe
kijkt hij ertegen aan dat het aantal ambtenaren dat bezig is met het
controleren van elkaar wordt afgebouwd?
De heer Elissen (PVV): Ik ben voor een efficiënte en effectief werkende
overheid. Ik ben voor controle waar die moet plaatsvinden, namelijk bij de
gemeenten en de provincie. Nogmaals, zoals ik net ook al zei in antwoord
op mevrouw Van der Burg, ik vind de regiefunctie en het toezicht houden
van belang, zeker als het om onzinnige zaken gaat, zoals de stedenbanden. De heer Schouw zegt gelukkig al dat het minder wordt, maar ik
heb het totaalplaatje niet. Zolang wij zien dat allerhande geldstromen
verdwijnen waarvan onvoldoende transparant is waar de stedenbanden
zitten en hoe omvangrijk ze zijn, dan ben ik een van de criticasters die
daar concreet beeld en geluid bij willen hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

38

De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik geloof dat ik de minister om
complimenten hoor vragen, maar ik weet door de afstand niet zeker of ik
het goed hoor.
De voorzitter: Het schijnt dat hij daar na de bijdragen van alle fracties
naar snakt.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik kan me dat voorstellen. Ik complimenteer de minister voor het feit dat de bezuinigingen die hij voorstelt
aanmerkelijk minder ver gaan dan de bezuinigingen die zijn verre
voorganger Ruijs de Beerenbrouck voor elkaar moest krijgen in de jaren
dertig. Toen werden er namelijk maar liefst vele procenten gekort op de
salarissen van het overheidspersoneel. Hoewel we nu een economische
crisis hebben die de ergste is na de jaren dertig, zijn de maatregelen die
voorliggen toch een stuk bescheidener. Was dat een goed compliment?
De voorzitter: Het is samen te vatten als: die katholiek was erger!
De heer Van der Staaij (SGP): Dat hoort u mij niet zeggen, voorzitter. Ik
kies mijn woorden met zorg.
Om dan maar met de kritische noten verder te gaan: wij horen wel wat
kritiek in het land over de effecten van alle verplaatsingen van rijksdiensten uit dat gebied, onlangs nog luid en duidelijk in de provincie
Zeeland. Je kunt geen Zeeuw spreken of hij begint erover. Zeeland is hier
een mooi voorbeeld van. De Belastingdienst neemt maatregelen
waardoor mensen die provincie verlaten. Hetzelfde gaat op het terrein van
Veiligheid en Justitie gebeuren. Zelfs de schelpdiervisserij gaat volgens
mij naar Eindhoven, terwijl er geen schelpdier te vinden is in die
omgeving. Ik snap wel dat daar een belangrijk punt voor zorg ligt voor
zo’n gebied. Zeeland is daar niet uniek in. Volgens mij zijn er in Drenthe
vergelijkbare verhalen te horen. En er zijn meer gebieden te noemen. Ik
begrijp ook wel dat de minister zal zeggen dat we niet bij elke maatregel
die genomen wordt en bij elke verplaatsing van bepaalde diensten
bekijken wat het effect is op de ene regio en de andere. Ondanks het feit
dat er in het verleden moties zijn aangenomen in de Kamer die hier heel
nadrukkelijk de aandacht voor vragen, vraag ik me niettemin af wat
inderdaad voor provincies als Zeeland of Drenthe, kortom allerlei
gebieden buiten de Randstad, het perspectief is. Dat leg ik dus terug bij de
minister. Hoe kijkt de minister aan tegen de kaalslag waar zij nu mee te
maken hebben en die simpelweg de leefbaarheid en het arbeidsaanbod in
de provincies buiten de Randstad heel negatief raakt?
Wat betreft de herindelingen, waar eerder in de Kamer uitvoerig over is
gesproken, is nog een punt blijven liggen. In een motie die ik heb
ingediend en die een Kamermeerderheid heeft gekregen, werd de
regering verzocht om nog eens kritisch te kijken naar de mogelijkheid van
het Rijk om zelf herindelingen te kunnen indiceren. Is er eigenlijk nog
behoefte om die mogelijkheid in de wet te houden als het uitgangspunt is
dat herindelingen van onderop moeten komen? Heb je dan nog wel
behoefte om in de Wet ARHI zoals we die nu kennen, de mogelijkheid te
hebben van door het Rijk geïnitieerde herindelingen?
De rol van de provincies bij herindelingen is nu heel open geformuleerd.
Zou het niet verstandig zijn om daar ook nadere voorwaarden aan te
verbinden? Sommige provincies gaan daar nu veel activistischer mee om
dan andere. Mag je ook van provincies niet verlangen dat zij het van
onderop zodanig invullen dat eerst en vooral wordt bekeken hoe
gemeenten daar zelf met de omliggende gemeenten mee omgaan?
Wij horen echter ook dat gemeenten bij vrijwillige stappen richting
herindeling allerlei praktische belemmeringen tegenkomen. Een concreet
voorbeeld vormen de gemeenten Nieuw-Lekkerland, Graafstroom en
Liesveld. Deze drie gemeenten zijn bezig met een proces van herindeling,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

39

maar zijn toch nog verplicht om drie keer gegevens in te voeren, dezelfde
enquêtes in te vullen, apparatuur voor vingerafdrukken aan te schaffen of
gescheiden archieven aan te houden, terwijl de gegevens gelijk zijn en de
paspoorten al centraal worden geregeld in die gemeenten. Zij hebben al
het proces doorlopen van een vrijwillige samenvoeging van hun
gemeentelijke apparaten, als een soort opmaat naar herindeling. Het is
een mooi voorbeeld van een manier waarop het draagvlak voor herindeling, dat er in het begin nog niet was, er uiteindelijk wel gekomen is
door een samenwerking van ambtelijke apparaten. Dan lopen ze wel aan
tegen de wettelijke systematiek die daar niet in blijkt te voorzien. Zou er
geen mouw aan te passen zijn middels meer flexibiliteit in de regelgeving,
juist met het oog op dit soort bijzondere samenwerkingsvormen? Wil de
minister bekijken hoe hier invulling aan gegeven kan worden?
Ik vraag ook aandacht voor het aantal waarnemende burgemeesters. Dat
is fors toegenomen. In een op de zeven gemeenten is sprake van een
waarnemer. Vaak zit daarachter dat zij de opdracht hebben knopen door te
hakken over herindeling. Maar waarom zou dat niet door een gewone
burgemeester gedaan kunnen worden? In mijn woonplaats Rijnwoude is
dit ook het geval. Al jaren zitten daar waarnemers in plaats van dat er een
gewone burgemeester wordt benoemd. Is het niet zaak om daar wat
kritischer op te zijn?
Dan kom ik op de bestuurlijke reorganisaties. De waterschappen zijn al
veel genoemd. Het is een wat versleten thema, want om de zoveel tijd
gaat het er weer over. De conclusie is meestal dat het prima is om kosten
te besparen binnen de structuur van de waterschappen zoals we die
kennen. Er is ook veel gebeurd. Ik wijs bijvoorbeeld op de operatie Storm
en dergelijke. Onder anderen de heer Schouw zegt nu dat we gigantisch
veel zouden verdienen als we de waterschappen opheffen en de boel naar
de provincies overhevelen. Hij noemde ook het IPO-rapport en het bedrag
van 500 mln. Voor de zuiverheid vraag ik de minister wat nu eigenlijk reële
cijfers zijn voor de daadwerkelijke bestuurskosten die met de afzonderlijke
bestuurslagen gemoeid zijn. Mijn beeld is namelijk dat de bestuurskosten
aanzienlijk minder bedragen. Misschien hebben we het maar over 25 mln.
tot 30 mln. in plaats van over 500 mln. Dan valt er dus helemaal niet zo
veel geld te verdienen, terwijl je tegelijkertijd de waterschappen afhoudt
van de belangrijke taken waar ze nu druk mee zijn en een enorme
bestuurlijke opgave aan hebben. Bovendien gaat zo’n reorganisatie
waarschijnlijk gepaard met behoorlijke frictiekosten. Los van de principiële discussie, wil ik ook de praktische invalshoek benoemen. Wat kan er
nu daadwerkelijk verdiend worden als je het vanuit het oogpunt van
bezuinigingen bekijkt?
Het moge overigens duidelijk zijn dat de SGP-fractie absoluut geen
voorstander is van het opheffen van de waterschappen. Als er één
functionele bestuurslaag is die zijn waarde dubbel en dwars heeft
bewezen in de loop der tijd, dan zijn het de waterschappen wel. Wij
moeten er niet aan denken dat zij concurrerend worden volgens de waan
van de dag met allerlei andere leuke doeleinden waaraan het geld besteed
moet worden.
Ik sluit mij aan bij de vragen die gesteld zijn over de ontschotting van het
Gemeentefonds en het Provinciefonds. Er worden steeds mooie
voornemens over geuit, maar zijn er wel voldoende waarborgen dat er in
de praktijk niet steeds nieuwe potjes bijkomen die de gemeentelijke en
provinciale flexibiliteit belemmeren?
Het Rijk heeft geen voornemens om verandering aan te brengen in het
belastinggebied van gemeenten. Gezien het feit dat diverse taken steeds
meer worden overgeheveld, blijft de vraag of het gemeentelijke belastinggebied wel groot genoeg is. Ik sluit mij aan bij de vragen van mevrouw
Ortega daarover.
Dan kom ik op de WOB-verzoeken. Het Haagse gerechtshof heeft onlangs
bepaald dat legesheffing bij WOB-verzoeken in beginsel is toegestaan. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

40

minister vroeg in zijn veelbesproken lezing op de Dag van de Persvrijheid
terecht aandacht voor het grote beslag op het ambtelijk apparaat van
WOB-verzoeken. Ik heb het idee dat de complimentjes voor die lezing wat
schaars zijn geweest, daarom doe ik nu een poging om deze kant van de
zaak nuchter onder ogen te zien. Soms is het ontzettend bewerkelijk om
aan die WOB-verzoeken te voldoen. Het levert heel veel kosten op. Is het
niet reëel om die in rekening te brengen bij degenen die zo’n verzoek
doen? De heer Brinkman sprak net over rapporten waarvan hij zich
afvroeg waarom die überhaupt openbaar moeten zijn. Ik heb helemaal
geen medelijden met gemeenten die kosten moeten maken om zoiets op
iemands verzoek openbaar te maken. Als het echter gaat om heel
bewerkelijke verzoeken, vraag ik mij af of de bedragen, de leges, die
daarvoor worden geheven – soms is het maar een paar euro voor enorm
bewerkelijke handelingen en enorme pakken papier – nog wel van deze
tijd zijn. Zelfs bij de rechtspraak worden forse griffierechten geheven. Nog
los van voorgestelde verhogingen worden er nu al belangrijke bedragen
geheven als griffierechten, terwijl de onafhankelijkheid van de rechtspraak
en het belang van een goede toegankelijkheid van de rechtspraak ook
stevig constitutioneel gewaarborgd zijn. Openbaarheid van bestuur is van
groot belang; deze vinden wij allemaal heel belangrijk. Gaan wij echter
niet iets te krampachtig om met de kostentoedeling daarin? Ik vind dat wij
daar in het licht van alle bezuinigingsopgaven ook kritisch naar moeten
kijken.
Ik heb nog een vraag over de ambtseed. Daarover is een brief gekomen
naar aanleiding van de uitwerking van de motie-De Pater-van der Meer
waarin werd gevraagd om meer uniformering van de bekrachtigingsformules. Daaraan geeft de regering geen gehoor. Wij vinden dit jammer,
omdat wij menen dat hiervan in de motie terecht een punt werd gemaakt.
Het is nu soms een ratjetoe aan bekrachtigingsformules. Ik vraag
aandacht voor één nieuw punt. Ik heb begrepen dat soms een verklaring,
eed of belofte op papier wordt gevraagd. Er is dan een schriftelijke
eedsaflegging, in plaats van een mondelinge. Als wij het in het kader van
het integriteitsbeleid belangrijk vinden om daaraan een zekere plechtigheid toe te kennen, zou dan niet op zijn minst overal het vereiste
moeten gelden dat de aflegging van een eed of belofte mondeling
plaatsvindt?
De heer Heijnen (PvdA): Ik kan mij veel voorstellen bij deze vraag, maar ik
heb een vraag op een ander punt. Hebt u zich ook uitgesproken over het
voornemen van het kabinet om het aantal volksvertegenwoordigers op
alle niveaus terug te brengen en wel met een kwart voor gemeenteraden
en provincies en met een derde voor de Staten-Generaal? De achtergrond
van mijn vraag is deze: ik probeer het landschap te verkennen en na te
gaan of er steun is voor waar het kabinet mee bezig is, want misschien
doet het wel overbodig werk.
De heer Van der Staaij (SGP): Mijn fractie heeft in het verleden aangegeven dat zij daar geen voorstander van is en daar blijft zij bij. De
SGP-fractie heeft in de jaren vijftig de grondwetswijziging om het aantal
volksvertegenwoordigers van 100 naar 150 uit te breiden, van harte
gesteund. Zij ziet in de ontwikkelingen na de jaren vijftig geen reden om
het aantal volksvertegenwoordigers weer omlaag te brengen. Ik stel vast
dat de fracties van de VVD en de CHU destijds tegen waren. Ik geloof dat
daar wat de VVD-fractie betreft ook geen verandering in is gekomen.
De heer Heijnen (PvdA): Mijn vraag betreft meer de gemeenteraden en
de provincies; daarover spreken wij vandaag. Wij stellen een begroting
vast waarin voor het jaar 2015 een bezuiniging van 110 mln. is
opgenomen in verband met de verkleining van het aantal gemeenteraadsleden en wethouders en een bezuiniging van naar ik meen 10 mln. op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

41

Provinciefonds in verband met de verkleining van het aantal Statenleden
en gedeputeerden. Ik denk dat het van belang is om bij deze begrotingsbehandeling vast te stellen wat de standpunten zijn van de Kamer, ook
met een blik op de Eerste Kamer, voor wetsvoorstellen die daaraan een
invulling geven. Wat vindt de SGP-fractie van het voornemen van het
kabinet?
De heer Van der Staaij (SGP): Wij zijn geen voorstander van het
verkleinen van het aantal raadsleden en wethouders, maar ik weet niet
welke plannen voor grootscheepse herindeling er, met steun van de
PvdA-fractie, nog op stapel liggen. Die kunnen natuurlijk ook aanleiding
geven tot een beperking van het aantal wethouders en raadsleden.
De heer Heijnen (PvdA): Dat is niet de strekking van het wetsvoorstel
waarnaar ik u vraag, maar de conclusie is duidelijk. Naar het zich nu laat
aanzien, is er misschien in de Tweede Kamer, met steun van de gedoogpartner, nog wel steun om het aantal volksvertegenwoordigers op
gemeentelijk niveau terug te brengen, maar zal het in de Eerste Kamer
toch bijzonder moeilijk worden om een meerderheid te vinden voor
verkleining van dit aantal en om daarmee een bezuiniging van 110 mln. te
realiseren in 2015.
De voorzitter: Dit was de eerste termijn van de Kamer. Ik schors de
vergadering.
De vergadering wordt van 13.10 uur tot 14.10 uur geschorst.
De voorzitter: Wij zetten het wetgevingsoverleg over de begroting van
het ministerie van BZK voort. Ik stel vijf interrupties voor, inclusief de
tweede termijn.
Minister Donner: Voorzitter. In dit wetgevingsoverleg is een groot aantal
vragen gesteld. Bovendien zijn er van verschillende zijden allerlei
conclusies getrokken met betrekking tot het beleid. Het is inderdaad juist
dat dit kabinet een minderheidskabinet is. Dat biedt extra mogelijkheden,
maar stelt ook bepaalde beperkingen. Ik herken mij echter niet geheel in
het beeld dat het beleid nu verder bepaald kan worden door het tellen van
de neuzen in de Kamer en dat dit zijn eigen realiteit schept. Ik heb hier
althans horen spreken over ingetrokken beleidskaders, over de Randstadprovincie die niet verder zou gaan, over de waterschappen die opgeheven
zouden zijn en de kleinere besturen die allemaal gestopt zouden zijn.
Uiteraard wordt het beleid in samenspraak met de Kamer ontwikkeld,
maar het beeld dat het beleid van het kabinet op deze wijze bepaald kan
worden, is mijns inziens niet juist. De heer Brinkman heeft gezegd dat hij
met zijn motie inderdaad een signaal bedoelde. Ik ben hem dankbaar voor
dat signaal en zal dit meenemen. Over het algemeen constateer ik echter
dat het beleid van Binnenlandse Zaken in grote lijnen op koers ligt. Ik
hoop dit nu ook nader toe te lichten.
De heer Van Raak (SP): Ik ben wel benieuwd naar de status van deze
bijeenkomst. Wat zegt de minister nou? Wij houden hier met grote
regelmaat algemene overleggen. De minister heeft dan iets op papier
gezet en is benieuwd wat wij daarvan vinden. Ik vind het over het
algemeen erg wijs als een regering peilt wat een parlement ergens van
vindt. Andersom geeft het parlement ook weleens aan in welke richting
het de minister wil sturen. Als het parlement zegt: minister ga eens die
kant op, zegt de minister dan: nee, dat ga ik helemaal niet doen, ik blijf
mijn eigen kant opgaan. Moeten wij die conclusie trekken? Is dat de
aankondiging van de bijdrage van de minister?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

42

Minister Donner: Nee, maar ik constateer dat de punten die ik net
noemde op het vlak van binnenlands bestuur, de wetsvoorstellen die in
dat verband ingediend worden, heel bijzonder taken betreffen die
staatsrechtelijk aan de regering zijn toegewezen. Ik heb regelmatig aan de
Kamer voorgehouden dat de verantwoordelijkheid van het kabinet om
wetsvoorstellen in te dienen en de inhoud daarvan te bepalen, nu net een
onderwerp is dat niet bij motie bepaald kan worden. Dat is een kwestie die
in de Kamer besproken wordt aan de hand van de ingediende wetsvoorstellen. Uiteraard neemt de regering de signalen die zij krijgt ter harte en
beziet zij wat zij daarmee kan doen. Het is echter niet zo dat zaken zoals
het beleidskader met betrekking tot de herindeling of andere zaken waar
het kabinet meent op basis van zijn verantwoordelijkheid voorstellen te
moeten doen, niet gedaan worden omdat hier bij motie gezegd zou
worden: doe dit maar niet. Dan is het een kwestie van het afwijzen van
een wetsvoorstel, als dit voorligt.
De heer Van Raak (SP): Ik ga de minister geen lesje staatsrecht geven. Ik
hoop echter dat hij zelf weet dat de Kamer medewetgever is. Als de
minister ervoor kiest om met zijn autootje in sneltreinvaart op een blinde
muur af te rijden, nodig ik hem van harte daartoe uit. Als ik de minister
was, zou ik echter signalen uit de Kamer met dankbaarheid ontvangen.
Als de Kamer nu een bepaalde richting aangeeft, adviseer ik de minister
om niet acuut de sloot in te rijden.
Minister Donner: Dat heb ik zojuist tot uitdrukking gebracht in de richting
van de heer Brinkman. Het kabinet is altijd dankbaar voor de signalen die
het ontvangt, maar die kunnen niet de verantwoordelijkheid van het
kabinet veranderen met betrekking tot het indienen van voorstellen.
De heer Heijnen (PvdA): Was wat de heer Donner zojuist beweerde over
moties die in de Kamer worden aangenomen en die een andere opvatting
weerspiegelen dan het regeerakkoord nu die uitgestoken hand van de
minister-president jegens de Kamer?
Minister Donner: Nee, ik ben dankbaar voor iedere uitgestoken hand; wij
steken ze ook regelmatig zelf uit. Ik wilde alleen even een precisering
geven toen op een aantal punten feiten werden geconstateerd die geen
feiten waren. Voor het overige constateer ik dat het beleid van het kabinet
op dit terrein vrij redelijk op koers ligt.
De heer Heijnen (PvdA): Ik constateer op mijn beurt dat de uitgestoken
hand van de heer Rutte in het vestzakje van de heer Donner zit, want wij
zien hem niet. Ernstiger is echter, dat provincies en anderen niet weten
waar zij aan toe zijn ten aanzien van de wijze waarop ze met de herindeling moeten omgaan. De minister houdt vol dat zijn criteria een rol
spelen en dat de Kamer inclusief een van de partners van het minderheidskabinet die heeft afgewezen. Ik lees vandaag in de krant dat de
provincie Brabant zich gaat verzetten tegen defensieve herindelingen. Op
grond van het beleidskader van de minister kan zij dat echter niet. Hoe
reageert de minister daarop?
Minister Donner: Voorzitter. Ik ga nog in op de specifieke vragen met
betrekking tot de rol van de provincie en de verduidelijking die hieromtrent is gevraagd. Dit is gewoon een algemene constatering met
betrekking tot de wijze waarop in het debat feiten worden geschapen die
geen feiten zijn.
De heer Brinkman (PVV): Die algemene constatering had ik ook wel
verwacht, maar ik wil even in de algemeenheid doorgaan. Misschien
kunnen wij ons een uurtje besparen doordat al die antwoorden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

43

achterwege kunnen blijven, want kennelijk maakt het toch allemaal niet
meer uit. De minister legt moties naast zich neer. Dat is zijn goed recht,
maar hij gaat kennelijk verder met de plannen voor een Randstadprovincie, terwijl hij weet dat de meerderheid van de Kamer tegen is en dat
die plannen dus zullen stranden. Ik neem toch aan dat hij in ieder geval
zijn verantwoordelijkheid voor zijn ministerie neemt en voor het werk dat
hij voor niets heeft laten doen.
Ik begrijp dat de motie van de heer Schouw wel aangenomen kan worden,
maar ook die motie zal de minister kennelijk naast zich neerleggen. Als de
Kamer met initiatiefvoorstellen komt om bijvoorbeeld de waterschappen
af te schaffen, neem ik aan dat de minister die voorstellen wel zal
uitvoeren.
Minister Donner: Als ze wet worden, wel!
Voorzitter. Ik kom nog nader te spreken over het specifieke punt van de
Randstad. Voor het overige kan de heer Brinkman ervan verzekerd zijn, dat
ik probeer de beschikbare en krimpende capaciteit op het departement als
gevolg van de taakstellingen zo effectief mogelijk in te zetten naar de wijze
waarop het kabinet dat verantwoord acht.
De heer Heijnen begon met een vrij brede beschouwing over het
begrotingsbeleid van het kabinet in het algemeen. Ik begrijp dat hij het op
belangrijke punten daarmee niet eens is. Dat ligt uiteraard ook besloten in
de politieke verhoudingen. Ik constateer echter dat ik bij hem wel beluister
waar niet bezuinigd mag worden, maar niet waar wel bezuinigd kan
worden. Algemeen zitten wij in een vrij moeilijke situatie gezien de
economische ontwikkelingen met mogelijk nog minder groei voor ogen
dan is aangegeven. Het is altijd gemakkelijk om te zeggen wat er allemaal
niet mag gebeuren, maar op een gegeven moment moet iemand de
verantwoordelijkheid nemen om aan te geven waar het wel moet
gebeuren. Op dat punt heeft het debat in het algemeen plaatsgevonden in
het kader van de algemene financiële beschouwingen. Vandaag gaat het
specifiek om de begroting voor BZK zoals die voorligt. Daarin komen de
verschillende bezuinigingen die de heer Heijnen aan de orde stelde, niet
voor.
Ik kom op het bezwaar van de heer Heijnen tegen het verkokerd decentraliseren. Ik moet hem er juist op wijzen dat dit reden was om met de
gemeenten, de provincies en de waterschappen tot bestuursafspraken te
komen, teneinde een kader te schetsen waarin zowel de decentralisatie als
de vermindering van middelen voor ieder van de onderwerpen gerealiseerd kan worden. Per saldo heeft dat niet geresulteerd in het bestuursakkoord zoals dat eerst voorlag, maar in de bestuursafspraken zoals die
nadien tot stand zijn gekomen, ook op basis van de briefwisseling over in
het bijzonder paragraaf 6.1 van het bestuursakkoord, waarnaar de heer
Heijnen verwees. Van verschillende zijden heeft men geconstateerd dat
daarmee het gewenste kader voor deze operatie is geboden en dat daarin
ook besloten ligt dat gemeenten het menen te kunnen realiseren.
Daarom bevreemdt het volgende mij enigszins. Waar het kader op deze
wijze tot stand is gekomen, zegt de heer Heijnen zelf dat gemeenten het
niet kunnen uitvoeren, maar geeft hij wel steun aan de motie-Leijten die in
strijd is met de afspraken – althans, dat wordt ook daadwerkelijk met die
motie bedoeld – waardoor hij het alleen maar moeilijker maakt. Wij
hebben met de gemeenten een basis gevonden waarvan men grosso
modo zegt: op deze wijze kan het. Voor het overige coördineert niet zozeer
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties als wel het
kabinet als geheel de mate waarin en de wijze waarop de verschillende
voorstellen worden ingediend. De heer Heijnen mag ervan uitgaan dat ik
binnen dat geheel mijn taak vervul om te bekijken wat reëel is ten aanzien
van het inwerking treden van bepaalde voorstellen en op welke wijze
dergelijke voorstellen op elkaar afgestemd zijn. Ik bekijk ook op welke
wijze de gemaakte bestuursafspraken worden nageleefd. Dat is niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

44

specifiek een verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse
Zaken maar van het kabinet als geheel. Het kabinet sluit ook de afspraken
als zodanig.
Er is echter voldaan aan het punt van de heer Heijnen dat het niet tot
verkokerde voorstellen moet leiden. Nee, het geheel leidt, en is juist
bedoeld om te leiden, tot ontkokerde beleidsuitvoering en ontkokerde
financiering op de verschillende terreinen. Het Gemeentefonds biedt de
beste gelegenheid om het te doen. Op een aantal terreinen wordt de
aandacht in het bijzonder gericht, ook in de bestuursafspraken. Verder kijk
ik met de VNG én de departementen naar zowel de perverse als de
positieve prikkels.
Eén ding zal niet het geval zijn, namelijk dat alle voorstellen op één
moment komen, zoals de heer Heijnen vraagt. Dat is minder zinvol, want
dan gaan de voorstellen qua behandeling uit elkaar lopen of moet ieder
voorstel wachten op het traagste voorstel van het geheel. Wij proberen
het zo goed mogelijk te realiseren en te voldoen aan de zorgen die de heer
Heijnen op dat punt uitte.
De heer Heijnen vroeg ook wat de gevolgen van decentralisaties voor de
risicoprofielen van gemeenten zijn. De omvang van de decentralisaties en
de taken en de middelen die daarbij meegaan, moet voldoende zijn
conform artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet. Dat is ook als kader
aan de orde geweest bij de totstandkoming van de bestuursafspraken. Ik
volg dat jaarlijks, ook in het periodieke onderhoudsrapport. Conform de
bestuursafspraken volg ik de begeleiding- en jeugdzorg in intensiever. Ik
wijs erop dat ook in dit systeem de Wet werken naar vermogen een
specifieke uitkering blijft, maar dat daarbinnen andere onderdelen worden
toegevoegd.
Ik moet erop wijzen dat tot nu toe er nog geen concrete artikel
12-aanvragen zijn gedaan. De deadline daarvoor is 1 december. Ik heb een
overzicht laten opvragen van voorgaande jaren. Daaruit blijkt dat het
aantal gemeenten dat onder preventief toezicht is geplaatst in 2009 tien
was, in 2010 vijftien en in 2011 zeven, inclusief drie artikel 12-gemeenten.
Er is op dit punt dus geen sprake van een stijgende lijn. De provincie heeft
een toezichthoudende rol op dat terrein, zowel als het gaat om preventief
toezicht, als wanneer het gaat om het onder artikel 12 plaatsen van
gemeenten. Per 1 januari komend jaar zal het beeld op dit terrein
vollediger moeten zijn. Het is echter een punt dat ik zeker ook in het
overleg met de commissarissen van de koningin regelmatig aan de orde
heb. In hoeverre zijn er signalen over een ontwikkeling zoals de heer
Heijnen die vreest?
De heer Heijnen heeft vragen gesteld over de nationale identiteitskaart en
de jeugdkaart. Ik heb vanochtend nog antwoord op zijn vragen laten
sturen, waarbij ik 10.00 uur helaas niet helemaal heb gehaald. Uit die
antwoorden moge blijken dat de wijze waarop het is weergegeven in de
begroting de stand was zoals die was op het moment van indiening van
de begroting. Tot dusverre was van de zijde van het departement een
bijdrage voor de uitvoering van de identiteitskaart ten einde de prijs van
de jeugd-NIK laag te houden en wel op € 9,22. Het is om twee redenen
niet mogelijk om dat te handhaven. Enerzijds omdat in het kader van de
bezuinigingen op de uitgaven van het departement ook op deze bijdrage
gekort wordt. Anderzijds, dat is nog belangrijker, omdat het aantal kaarten
dat uitgegeven wordt veel groter is dan uit de raming blijkt. Het bedrag is
niet proportioneel aan het aantal, maar is gewoon een vast bedrag. Het
vaste bedrag wordt dus over een kleiner aantal kaarten uitgesmeerd. Dat
leidt ertoe dat ik genoodzaakt ben om de kosten van de jeugdidentiteitskaart op € 30 te plaatsen. Dat is altijd nog minder dan de werkelijke kosten
van de kaart. Tegelijkertijd zijn de werkelijke kosten van de kaart gedaald.
Dat is de reden waarom in de legesheffing de kosten van die identiteitskaart met ik meen ongeveer € 3 naar beneden zijn aangepast, om de
daling van de kosten tot uitdrukking te brengen. Dat laat echter onverlet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

45

dat als het gaat om de identiteitskaart van jongeren onder de veertien, ik
het toch noodzakelijk acht om die op € 30 te brengen. Het gaat dan om
jongeren waarvoor de identiteitsplicht niet geldt en voor wie de identiteitskaart vooral dienstig is om zich als dat gevraagd wordt te kunnen
identificeren en vooral om binnen Europa met de ouders op vakantie te
kunnen gaan.
De heer Heijnen (PvdA): Ik dank de minister hartelijk voor het feit dat hij
op zo’n korte termijn de vragen van mij heeft beantwoord. In de beantwoording van die vragen staat klip-en-klaar dat de gemeenten gecompenseerd worden voor de problemen die dit jaar zijn ontstaan met die
ID-kaarten en dat dit volstrekt losstaat van de verhoging prijs van de
jeugdkaart. Dat neemt niet weg dat ik de begroting van de batenlastendienst BPR ondoorzichtig vind, ook in relatie tot wat de minister
zegt. Ik wil buiten de techniek blijven. Ik vraag daarom of de minister wil
toezeggen de volgende vragen te beantwoorden, zodat we daarover een
keer rustiger kunnen spreken. Hoe heeft de financiering van de ID-kaart en
het paspoort zich de afgelopen jaren ontwikkeld en hoe wordt die voor
volgend jaar voorzien? Wat zijn de overwegingen om de jeugdidentiteitskaart te verhogen ten opzichte van bijvoorbeeld de volwassenenidentiteitskaart? Die wil de minister immers op € 43 houden.
Minister Donner: Akkoord. Ik zeg toe dat ik separaat zal ingaan op deze
vragen van de heer Heijnen: hoe zit de baten- en lastendienst erin, hoe
hebben de kosten zich ontwikkeld en waarom is deze keuze gemaakt?
De heer Heijnen vroeg als eerste naar de stand van zaken van de
wijzigingen van het herindelingskader.
De voorzitter: De heer Heijnen gooit zijn derde interruptie in de strijd.
De heer Heijnen (PvdA): Ik heb een belangrijke vraag gesteld. Misschien
vindt de minister dat niet en geeft hij er daarom geen antwoord op. De
gemeenten dienen per 1 januari wijzigingen door te voeren in de Wet
werk en bijstand. De Kamer heeft hiertoe onder grote druk van het kabinet
besloten. Alle gemeenten, van elke politieke gezindte of oriëntatie, en alle
deskundigen zeggen dat deze maatregel onuitvoerbaar is per 1 januari .
Men heeft voor de invoering daarvan minstens een half jaar nodig. De
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ziet toe op een
ordentelijk openbaar bestuur en op een ordentelijke dienstverlening. Wat
heeft hij gedaan om zijn collega’s ervan te overtuigen dat dit zo niet
moest?
Minister Donner: Ik vraag de heer Heijnen of dit wetsvoorstel al voorligt.
De heer Heijnen (PvdA): Dat is al gepasseerd.
Minister Donner: Het moet nog uitgevoerd worden ten aanzien van de
datum.
De voorzitter: Het ligt in de Eerste Kamer.
De heer Heijnen (PvdA): Als de minister zegt dat hij zich zal inspannen
om te vermijden dat de komende tijd problemen ontstaan, is dat prima. Ik
meen echter te weten dat het wetsvoorstel in de Eerste Kamer voorligt.
Zijn collega gaat het daar verdedigen. Ik zou het bijzonder op prijs stellen
als het kabinet vandaag tegen de gemeenten zou zeggen: stop met het
inhuren van allerlei dure externen om dit alsnog mogelijk te maken, u
krijgt ten minste een half jaar de tijd om het zorgvuldig te doen; u hebt
dan ook tijd om grote ICT- en uitvoeringsproblemen en problemen van
burgers te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

46

Minister Donner: Dit zijn uiteraard punten die ik als lid van het kabinet in
die discussie inbreng. Deze discussies zijn heel specifiek als het om de
termijnen gaat. Die zijn voorwerp van discussie als de concrete maatregelen aan de orde zijn. De leden mogen ervan uitgaan dat ik mij ervoor
inzet om tot een geordende invoering te komen, maar daarbij spelen tal
van aspecten een rol en ook de mate waarin veranderingen moeten
plaatsvinden. De uitkomst komt in concrete voorstellen aan de orde. Voor
zover ik weet, is het wetsvoorstel Wet werken naar vermogen nog niet bij
de Kamer ingediend. Dit zal daarbij ook een rol spelen. De heer Heijnen
spreekt over een andere wet die bij de Eerste Kamer voorligt. Ik ga ervan
uit dat die voorwerp van discussie is geweest, maar die discussie heeft
plaatsgevonden nadat het wetsvoorstel door het kabinet is besproken. Wij
kunnen niet iedere discussie met iedere andere bewindspersoon
verleggen naar de discussie met de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. De Kamer kan ervan verzekerd zijn dat het voor mij
een algemeen aspect is om te bezien of niet alleen het ritme van de
ambities wordt gehaald, maar ook of de voornemens kunnen worden
uitgevoerd.
De verschillende aspecten van het herindelingskader zijn naar mijn
mening in de discussie tussen de Kamerleden adequaat aan de orde
gekomen. Ik constateer op dit punt dat de Kamer vooral weet wat zij niet
wil, maar minder wat zij wel wil. De Kamer heeft mij gevraagd, aan te
geven wat het kader zal zijn dat de regering hanteert bij het beoordelen
van voorstellen. Daaraan heb ik voldaan. Dat verschaft nu juist op het
punt van de provincies meer duidelijkheid dan het kader dat er was. Ik
begrijp dat dit hier een punt van zorg was. Het biedt minder ruimte aan de
provincies, maar het biedt voldoende en meer duidelijkheid dan met het
oude voorstel het geval was. Ik constateer dat er onder het oude beleidskader weliswaar voorstellen kwamen, maar dat er vervolgens hier in de
Kamer signalen kwamen dat zij niet aanvaard zouden worden.
Dat is ook de reden waarom ik aan de Kamer op een gegeven moment
over een aantal voorstellen een besluit kenbaar heb gemaakt. Ik heb van
de Kamer nog niet gehoord dat dit niet zou passen. Ook de verhouding
tussen het oude en het nieuwe kader is heel duidelijk. Het nieuwe kader is
van toepassing op de voorstellen in de stand waarin deze zich op het
desbetreffende moment bevinden. Het nieuwe kader heeft geen terugwerkende kracht. Dat is duidelijk tot uitdrukking gebracht. De heer Van Beek
zegt dat hij nog eens met de minister wil spreken over de wijze waarop
over een aantal voorstellen zou moeten worden gedacht. Welnu, daar ben
ik geheel voor beschikbaar. Op dit punt geldt echter inderdaad: of er nu
wel of geen kader is, het kabinet heeft een beleid. Dat beleid stond in het
vernieuwde kader. Als de Kamer dat niet wil weten, even goede vrienden,
dan trekken wij alle kaders in en merkt de Kamer het wel aan de hand van
de voorstellen. Maar het is niet zo dat wij dat anders doen.
De heer Schouw (D66): Het is heel verhelderend wat de minister nu naar
voren brengt. Hij geeft eigenlijk aan dat hij ingaat op de behoefte van de
heer Van Beek om sommige gevallen hier nog eens te bespreken. De
conclusie kan dan toch niet anders zijn dan dat de minister het nieuwe
kader hanteert, terwijl de Kamer gewoon het oude kader hanteert?
Daarvan wil ik graag een bevestiging hebben. Dan is het helder voor de
provincies; zij kunnen gewoon altijd bij de Kamer terecht, want de Kamer
hanteert het oude kader. Daarmee zet de minister zichzelf wel een beetje
buitenspel, maar goed, als hij dat wil, kan hij het krijgen ook. Deze
redenering zou ik even aan de minister willen voorleggen, want volgens
mij is het gewoon zo.
Minister Donner: Het eerste deel van de redenering, waarin u conclusies
trok met betrekking tot het beleid van het kabinet, kan ik voor mijn
verantwoording nemen, want die conclusies zijn juist. Het tweede deel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

47

van de redenering is een conclusie die u trekt met betrekking tot de
Kamer. Daarin heb ik verder geen inzicht.
De heer Schouw (D66): Even het volgende, want anders blijven wij het
spel spelen: naar aanleiding van het algemeen overleg over herindeling
heeft een aantal ambtenaren van de minister tegen hem gezegd: minister,
de Kamer wil iets anders dan u wilt. Het is toch de taak van een
ambtenaar om aan de minister duidelijk te maken hoe de verhouding
binnen de Kamer ligt?
Minister Donner: In de staatsrechtelijke verhoudingen zoals ik die ken is
het uiteindelijk de minister die proeft en beslist wat de lijn is. Bovendien,
het beeld dat de Kamer iets anders wil, is niet het beeld dat ik heb. Ik wijs
onder andere op een motie over het indienen van voorstellen met
betrekking tot de Krimpenerwaard, waar de handtekening van de heer Van
Raak onder staat. Ik weet één ding zeker: hij zal tegen de voorstellen zijn,
omdat er twee gemeenten zijn die het er niet mee eens zijn. Dat de Kamer
wel weet wat zij wil, zal nog maar moeten blijken. Daarom geef ik aan de
heer Van Beek aan dat ik te allen tijde, op het moment dat het duidelijk is,
gaarne bereid ben om er met de Kamer over te spreken. Ik heb op verzoek
van de Kamer aangegeven wat de uitgangspunten van het kabinet zullen
zijn bij het indienen van voorstellen op het terrein van herindelingen.
De heer Van Beek (VVD): De minister is helder. Ik heb niet voor niets in
mijn eerste termijn gekozen voor een opstelling die in ieder geval
staatsrechtelijk juist is, want anders zouden wij in een heel ander soort
discussie terechtkomen. Helemaal bevredigend is het echter niet. Laten
wij dus toch bekijken of wij elkaar een stapje kunnen naderen. Naar mijn
idee is er nog nooit een voorstel ten aanzien van een herindeling
gesneuveld in de Tweede Kamer. Dat is overigens wel in de Eerste Kamer
gebeurd; daarvan kan ik een aantal voorbeelden noemen.
De heer Van Raak (SP): Hier ook: Vecht- en Plassengebied.
De heer Van Beek (VVD): Met Vecht- en Plassengebied zijn we nog bezig.
Er zijn ook voorstellen geamendeerd, maar mij schiet niet zo gauw een
voorbeeld te binnen van een voorstel dat is verworpen. Het is ook niet zo
dat de Kamer een ander kader heeft. De heer Schouw had het echt
verkeerd op dit punt. De Kamer heeft namelijk helemaal geen kader. Ik heb
een verkiezingsprogramma en een regeerakkoord, maar geen kader. De
minister heeft een kader, en met dat kader ben ik ongelukkig – al gaat het
niet om mij maar vooral om de signalen die wij van gemeenten en
provincies krijgen – omdat de minister naar mijn indruk niet de helderheid
heeft gecreëerd die hij zelf veronderstelde. Ik neem de uitgestoken hand
dus aan: ik wil er graag nog eens over praten, zodat wij kunnen bezien of
wij dichter tot elkaar kunnen komen. Daarbij vind ik het minder belangrijk
dat wij het eens zijn dan dat men in het veld weet waar men aan toe is en
dat men daar het gevoel heeft: wij hebben een minister die ons steunt.
Dat debat met de minister ga ik dus graag aan. Wij moeten alleen bekijken
op welke manier wij dit in elkaar steken.
Minister Donner: Ik ben dankbaar voor deze benadering van de heer Van
Beek. Ik ben het namelijk geheel met hem eens dat wij er belang bij
hebben om duidelijkheid te scheppen waar onduidelijkheid bestaat. Over
signalen gesproken: ook het regeerakkoord is een signaal dat aangeeft
hoe een belangrijk deel, zo niet de meerderheid van de Kamer denkt over
voorstellen met betrekking tot herindeling. Ik denk dat iedereen erbij
gebaat is als wij in het debat geleidelijk aan grotere duidelijkheid kunnen
scheppen, aangezien herindeling voor een deel een oplossing vormt,
zoals ook uit het advies van de Raad voor het openbaar bestuur naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

48

voren komt. Vooruitlopend op een standpunt over dat rapport – het zal
geen apart standpunt zijn, maar het zal blijken uit de voorstellen die wij
zullen doen – zeg ik alvast het volgende. De raad ziet herindeling als het
antwoord op een aantal vraagstukken met betrekking tot de taakverzwaring voor gemeenten en de gewenste uitvoering van die taken, en
daarmee komt hij op een onderwerp dat indringend aandacht behoeft. In
het Nederlands bestuur scheppen wij in dit opzicht echter zelf een
probleem. Terwijl wij namelijk te maken hebben met voorzieningen die
soms door een grotere schaal beter functioneren, hebben wij het toezicht
daarop gelegd bij democratische organen die op gemeenteniveau worden
gekozen. Daardoor brengen wij onszelf in een spagaat. Enerzijds leidt het
streven naar doelmatigheid tot een grotere schaal, maar anderzijds pleit
de democratische betrokkenheid juist vaak voor een beperkte schaal. Met
dat dilemma zijn wij voortdurend bezig. De vraag is dus of er andere
oplossingen zijn. Die vraag noteer ik. Primair zou die door de Raad voor
het openbaar bestuur bezien moeten worden. De heer Van Beek zei dat
het zijn inzet is om grotere duidelijkheid te scheppen voor gemeenten en
provincies, en mijn reactie daarop is dat ik gaarne bereid ben om dat
proces te proberen.
De heer Van Beek (VVD): De minister wees op het regeerakkoord. Het
bijzondere is dat dit regeerakkoord in de passage over gemeentelijke
herindeling niet sterk afwijkt van het vorige. De twee beleidskaders wijken
echter wel van elkaar af. Daarin ligt volgens mij een aanleiding om nog
eens het debat hierover met elkaar aan te gaan.
De voorzitter: Dat is een constatering, lijkt mij. Ik zie dat de minister er
toch op wil reageren.
Minister Donner: Slechts met de woorden van Keats: «beauty is in the
eye of the beholder».
De voorzitter: Ik behoor tot degenen die dit niet kunnen volgen. Wat is
dat in het Nederlands?
De heer Schouw (D66): Welke toezegging is dit?
Minister Donner: Schoonheid is in de ogen van degene die kijkt.
De heer Van Raak (SP): «The eye of the beholder» begint toch aardig
autistisch te worden bij deze minister. Ik zit me hier verschrikkelijk te
ergeren aan de brutaliteit waarmee deze minister de Kamer bejegent. De
Kamer heeft bijna Kamerbreed, op een enkele fractie na, gezegd dat het
herindelingskader van tafel moet. De minister zegt nu echter met droge
ogen: de Tweede Kamer heeft dat weliswaar aangenomen en daarmee is
dat kader van tafel, maar het beleid blijft staan. Dat is totale kolder en een
belediging van de Tweede Kamer. Wil de minister deze woorden terugnemen? Het is een grove schande om de Kamer zo te behandelen, en
tegen de Kamer te zeggen: u kunt wel een motie aannemen, en het kader
gaat van tafel, maar het beleid waarop dat kader is gebaseerd, gaat
gewoon door. Daarnaast zei de minister dat we lekker bezig zijn. Ik zou
hem zeggen: ga het maar eens vragen bij gemeenten die aan het
herindelen zijn. De minister heeft er een puinhoop van gemaakt. De
gemeenten weten niet waar ze aan toe zijn en de provincies weten het ook
niet. Kan de minister eens gaan puinruimen?
Minister Donner: Het gaat hierbij om zaken die bij wet worden voorgesteld. De verdeling aan de kant van de wetgever is zo dat de regering met
voorstellen komt, wat onverlet laat dat de Kamer met initiatiefwetsvoorstellen kan komen. De regering is gevraagd om aan te geven wat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

49

beleidskader is waarbinnen zij met voorstellen zal komen. Ik zie niet in
waarin de brutaliteit zit. De Kamer heeft mij gevraagd wat mijn beleid is,
en dat heb ik aangegeven met het kader. De Kamer kan vervolgens niet bij
motie zeggen dat zij een andere beleid wil. Ik probeer zo goed mogelijk
uitvoering te geven aan de uitgangspunten van de partijen die aan het
kabinet ten grondslag hebben gelegen. Zo zei de heer Van Beek dat er
naar zijn mening meer duidelijkheid geschapen kan worden, en daaraan
zal ik gaarne bijdragen als dat mogelijk is.
De heer Van Raak (SP): De VVD zit volgens mij ook in dit kabinet, en de
PVV gedoogt volgens mij dit kabinet. Volgens mij is de minister nu alleen
met CDA-beleid bezig. Ik ga daar niet over, maar dat is wel heel opmerkelijk. Ik vraag me af hoe lang de minister deze hooghartigheid nog kan
volhouden. Ik doel daarbij ook op de motie-Leijten, waarin wordt gesteld
dat bij het overhevelen van allerlei taken aan gemeenten geld moet
worden bijgevoegd. Dat is een uitspraak van de Kamer. Wat doet deze
minister met uitspraken van de Kamer? «In the eye of the beholder», zei
hij zo mooi daarover. Met andere woorden: laat ik eens kijken wat ik ervan
kan maken en wat ik erbij kan bedenken. Ja, zegt hij, wij hebben in het
bestuursakkoord wel het een en ander afgesproken, en de Tweede Kamer
kan moties aannemen tot ze geel en scheel ziet, maar daar trek ik me niets
van aan. Gaat de minister de motie op stuk nr. 121 (29 538) van het lid
Leijten uitvoeren, ja of nee? Laat hem het maar vertellen aan deze
commissie.
Minister Donner: Als ik het wel heb, zijn moties gericht aan de regering
en niet aan afzonderlijke ministers. Als een motie niet wordt uitgevoerd,
zal dat een besluit van het kabinet zijn, dat bij monde van de verantwoordelijke bewindslieden aan de Kamer zal worden meegedeeld. De heer Van
Raak moet mij dus niet vragen of ik deze motie ga uitvoeren.
De heer Van Raak (SP): Gaat de regering deze motie uitvoeren? Gaat de
regering niet alleen deze motie uitvoeren, maar ook die over de Randstadprovincie en die over de gemeentelijke herindeling? Voert de regering
moties van de Kamer in principe uit, ja of nee? Als de minister hierop nee
zegt, ga ik vandaag een motie van wantrouwen indienen.
Minister Donner: Gaat de regering dat doen? Zo formuleerde de heer Van
Raak het. Daarover zal de regering dan moeten besluiten.
De heer Van Raak (SP): Ik krijg geen ja of nee?
Minister Donner: Precies. Het is een besluit van het kabinet.
De heer Van Raak (SP): Wilt u dan tijdens het volgende kabinetsberaad
overleggen wat dit kabinet met de moties van de Kamer doet? Kunt u
samen met de minister-president een brief sturen naar de Kamer over de
manier waarop dit minderheidskabinet in de toekomst omgaat met moties
van deze Kamer en met moties die nog niet zijn uitgevoerd? Dat lijkt mij
voor de staatsrechtelijke verhoudingen en ook voor de verhouding van
deze Tweede Kamer tot het minderheidskabinet zeer belangrijk. Wat is de
intentie van dit kabinet om samen te werken met deze Kamer?
Minister Donner: Over die intentie hoef ik de Kamer geen brief te
schrijven; die kan ik namelijk zo geven. Het is onze intentie zo goed
mogelijk in samenwerking met de Kamer uitvoering te geven aan de
standpunten van de Kamer, althans als de standpunten stroken met het
kabinetsbeleid, of als ze heel direct raken aan de eigen verantwoordelijkheden van het kabinet. Het moeten standpunten zijn die tot uitdrukking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

50

komen in de behandeling van de wetsvoorstellen. Er wordt niet anders
omgegaan met de moties dan voorgaande kabinetten hebben gedaan.
De voorzitter: Ik begrijp uit de woorden van de minister dat het nieuwe
kader geldt voor nieuwe voorstellen. Een deel van de Kamer zegt, met de
motie-Schouw in de hand, waarin staat dat de regering met een nadere
verduidelijking moet komen omdat het herindelingskader in strijd is met
de bestuursafspraken, dat het oude kader voortaan geldig is. Een deel van
de Kamer heeft die motie gesteund, maar is van mening dat het nieuwe
kader toch weer in werking moet treden. Door deze totale spraakverwarring is het voor de samenleving niet meer duidelijk wat het uiteindelijke resultaat is van wetsvoorstellen die naar deze Kamer komen.
Minister Donner: Daarom mag de Kamer van mij nog een brief
verwachten, waarin wordt ingegaan op de verschillende aangenomen
moties.
De heer Van Raak (SP): Gaat de minister daar nog over nadenken?
Minister Donner: Dat ik het zo precies weet te formuleren, betekent dat de
brief al bijna is gepasseerd.
De heer Schouw (D66): Ik citeer de laatste zin uit de brief die de minister
naar aanleiding van de motie-Schouw heeft geschreven: «Pas wanneer
gemeenten dit niet doen, zal het Rijk van bovenaf de bovenlokale
uitvoering opleggen.» Dat is een wat cryptische zin. De minister zegt dat
hij een aantal vragen zal beantwoorden. Ik zou graag willen dat de
minister bij deze beantwoording meeneemt hoe hij uitvoering gaat geven
aan die laatste zin. Wat betekent het dat van bovenaf bovenlokale
uitvoering wordt opgelegd? Ik zou daar graag nog wat meer uitleg bij
willen krijgen. Die hoeft hij nu niet te geven, maar het zou fijn zijn als hij
dit kan meenemen.
Minister Donner: Ik kan het nu al zeggen. Eventuele differentiatie van de
taken van gemeenten is onderwerp geweest van de besprekingen die
voorwerp zijn van het bestuursakkoord en de bestuursafspraken. Met
betrekking tot de taken die nu gedecentraliseerd worden, hebben de
verschillende partijen erkend dat dit zal vergen dat niet iedere gemeente
de capaciteit en deskundigheid zal hebben voor een adequate uitvoering
daarvan. Dit betekent dat er maatregelen voor getroffen zullen worden.
Afgesproken is dat de gemeenten de tijd krijgen om daar eerst zelf een
antwoord op te vinden. Mocht dat niet gegeven worden, dan kan er
aanleiding zijn om dit bij wet te regelen.
De heer Schouw (D66): Het koepelakkoord met de set bestuursafspraken
is van september. Daarin staat «een jaar». Dit betekent dat het kabinet in
de loop van het voorjaar handen en voeten moet geven aan de wijze
waarop het wil omgaan met taakdifferentiatie. Ook moet het kabinet
duidelijk maken of deze zin ook betrekking kan hebben op het stimuleren
van herindeling van bovenaf. Er moet in de komende maanden nog iets
meer duidelijkheid over gegeven worden. Kan die gegeven worden?
Minister Donner: De heer Schouw zegt het zelf al: het betekent dat de
discussie hierover in de loop van het volgende voorjaar, vóór de zomer,
met de VNG zal plaatsvinden. Dan is het nog de vraag of dit geldt vanaf
september, vanaf het moment dat de bestuursafspraken tot stand zijn
gekomen, of dat je het eerder moet zien in het licht van de vraag welke
taken naar de gemeenten gaan. Wij zullen de discussie hierover nog
voeren. De heer Schouw zegt zelf al dat het nu nog wat ontijdig is om dit
te bespreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

51

De heer Koopmans (CDA): Lijkt het de minister niet verstandig om op dit
punt iets eerder tot conclusies te komen en een brief met een kabinetsstandpunt te sturen aan de Kamer, waarin hij een reactie geeft op alle
aangenomen moties over herindeling en waarin hij de wijze beschrijft
waarop het lokale bestuur daarin moet functioneren? Dit moet voorkomen
dat in het land van alles opgepakt wordt dat of door de regering of door
de meerderheid van de Kamer niet gedeeld wordt, waardoor we in het
hele land stappen zetten die niet verstandig zijn.
Minister Donner: Ik meende dat ik net had gezegd dat de Kamer deze
brief krijgt.
De heer Koopmans (CDA): De minister zei zojuist in antwoord op de
vragen van de heer Schouw dat de brief over taakdifferentiatie in de loop
van het jaar komt. Het leek mij dat er wel enige samenhang is tussen
beide aspecten, zeker ook omdat in de motie van de heer Schouw in de
overweging staat dat met name in bestuursafspraken er een opmerking
staat over gemeenten die hun taak niet aankunnen.
Minister Donner: De Kamer krijgt een brief over de wijze waarop de
verschillende moties worden uitgevoerd. Dat betekent niet dat ik nu al
beschouwingen naar de Kamer stuur over eventuele differentiatie, zoals
die geregeld zou worden door de wet, terwijl in de bestuursafspraken
staat dat dit nu net een onderwerp is dat primair tussen de gemeenten
bekeken moet worden. Anders zou het Rijk voor zijn beurt spreken op dit
punt. De autonomie die in de afspraken tot uitdrukking is gekomen, zal
geaccepteerd moeten worden. Eerst krijgen de gemeenten de tijd en
daarna wordt pas op het niveau van het Rijk gesproken over wat we
daarmee gaan doen. Anders lopen we voor onze beurt uit. Dit is echter
geen beantwoording van moties, maar ingaan op het onderwerp. Ik heb
net uitgelegd wat de betekenis is van de zin in de brief die daarop
betrekking heeft en die naar aanleiding van de motie geschreven is. Dit
betekent niet dat ik volgend voorjaar al met nota’s over differentiatie van
taken kom. Dat zouden gemeenten terecht voelen als afbreuk doen aan de
ruimte die in de afspraken nu net aan de gemeenten is gegeven. Dat wat
betreft de aanpak van de herindeling.
Ik kom op de motie van de heer Brinkman c.s. Ik blijf bij de term
«ontijdig», die ik ook in de brief heb gebruikt. Ik vind deze motie ontijdig,
omdat daarmee wordt miskend dat de discussie over wat de taken zijn op
de verschillende niveaus, los van welke structuurdiscussie dan ook
gevoerd moet worden, zoals ook in de notitie over bestuurlijke inrichting
primair wordt geconstateerd. Zowel in de Noordvleugel als in de
Zuidvleugel is er een ontwikkeling naar stedelijke samenwerking. Die
richtte zich tot voor kort vooral op de Noordvleugel. Op dit moment
trekken Den Haag en Rotterdam op dat punt in snelle vaart langszij.
Eventueel zullen ze de ontwikkeling in de Noordvleugel voorbijstreven.
Dat roept bij provincies weer grote vragen op over de verhouding tussen
de stedelijke gebieden en de provincies. Die vraag komt dus sowieso aan
de orde door wat zich op dit moment op het niveau van de steden
ontwikkelt. Dat is in wezen de meer inhoudelijke discussie over de vraag
wat de taakstelling is en wat men zelf ziet als terrein voor het ontstaan van
meer complementaire ontwikkelingen binnen de stedelijke gebieden dan
tot dusver vaak het geval was.
Tot dusver probeerde men ieder voor zich nieuwe vestigingen, nieuwe
bedrijven en nieuwe diensten aan te trekken. Dat leidt er onder andere toe
dat, als er een handelsmissie van het Rijk naar een land geweest is, er
vaak binnen korte tijd verschillende burgemeesters, commissarissen van
de Koningin et cetera ook weer daarnaartoe gaan. Dat leidt niet tot
versterking van wat onze hoofdzorg moet zijn in de komende tijd: op
welke wijze zorgen we ervoor dat de voorspelbare ontwikkeling dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

52

aantal Europese gebieden die meespelen op wereldniveau, in de komende
jaren minder zou worden? De hoofdzorg is: hoe houden we de Randstad
daarbij? Vervolgens is het de vraag welke bestuurlijke infrastructuur dat
vergt. Vanuit die invalshoek heeft het kabinet in de notitie over de
bestuurlijke inrichting aangegeven wat zijn conclusie is met betrekking tot
de noodzaak op bestuursniveau. Daarin is ook uitdrukkelijk gemeld dat
betrokken provincies de ruimte wordt gelaten om aan te geven dat
hetzelfde resultaat ook bereikt kan worden door samenwerking. Er is ook
ruimte om voorstellen op dat punt te doen. Pas in het licht daarvan komt
de vraag überhaupt aan de orde over de keuzen die gemaakt moeten
worden. Daarom is het antwoord van het kabinet dat de motie ontijdig is,
omdat dit proces nog gaande is. Maar nogmaals, de kern van de hele
discussie is niet een kwestie van wel of geen bepaalde structuur, maar van
wat in het belang van het land nodig is om ervoor te zorgen dat we met
de Nederlandse gebieden mee blijven tellen in Europa.
Dan hebben we het vaak allang niet meer over de Randstad in klassieke
zin. Evenzeer heb ik het over de ontwikkeling rond Eindhoven naar het
zuiden met de Brainport en de Greenport. Ook heb ik het over de
ontwikkeling vanuit Rotterdam en Den Haag naar Antwerpen. We hebben
het dan over een totale deltamond en havens in dat gebied. Met die
ontwikkelingen worden we op dit moment geconfronteerd. In de notitie
wordt gemeld dat dit leidt tot de conclusies over de Randstad. Daarmee
maak ik duidelijk op welke wijze er op dit terrein, juist op de inhoudelijke
agenda, verder gewerkt moet worden, met dank aan de heer Brinkman
voor het signaal dat hij zijnerzijds beoogd heeft. In die context verwijs ik
ook naar de nota van de minister van EL&I over de Noordvleugel en de
agenda voor de Noordvleugel op economisch terrein. Tot zover het
standpunt over de Randstad.
Het advies van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) zie ik eerder als
een ondersteuning dan wat anders van de richting die het kabinet gekozen
heeft, zeker op het terrein van de provincies. De heer Heijnen zal daarin
een klacht over het gemeentelijk herindelingsproces gelezen hebben. Ik
heb net al het dilemma daarbij aangegeven: de schaal van bepaalde
overheidsvoorzieningen versus de vraag op welke wijze wij de controle
daarvan inrichten. Die discussie zullen wij verder voeren. Ik vraag mij af of
het zinvol is om het kabinet heel specifiek een standpunt te laten innemen
over het advies van de Rob. Dat niet op ieder advies onmiddellijk een
kabinetsstandpunt volgt, betekent niet dat er geen standpunt wordt
ingenomen, zoals werd gesuggereerd, maar dat dat standpunt besloten
ligt in de stukken die al bij de Kamer liggen of naar de Kamer worden
gestuurd.
Er werd gevraagd of er een aparte staatssecretaris of regeringscommissaris aangesteld zou moeten worden. Ik weet niet of nu aan de orde is om
extra staatssecretarissen aan te stellen enkel om een proces te
begeleiden. Op die wijze gaan wij immers weer een totaal andere richting
op wat de omvang van het bestuur betreft. Een regeringscommissaris
heeft in ons bestel inzake de discussie met de Kamer slechts de functie dat
hij daarin in het bijzonder het woord kan voeren over de delen die
bijzonder technisch en niet politiek van aard zijn. Als ik de discussie over
herindeling en over de Randstad tot dusver beluister, dan heb ik niet de
indruk dat dit vooral een technische discussie is, maar dat het in de Kamer
bij uitstek een politieke discussie is. Dit kan dus niet worden opgelost door
een regeringscommissaris te benoemen. Ten aanzien van het begeleiden
van het proces sta ik open voor ieder idee om ervoor te zorgen dat dit
adequate aandacht krijgt in de ontwikkeling. Het is echter eerder de vraag
op welke wijze het binnen het departement moet worden ingericht: is de
huidige opzet daar geschikt voor of moet er een project van worden
gemaakt met een eigen projectdirecteur? Die vragen komen aan de orde
op het moment dat we de verkenning tot stand hebben gebracht. Dat was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

53

het antwoord op de specifieke vraag of er een staatssecretaris of een
regeringscommissaris moet worden benoemd.
De heer Schouw (D66): Ik heb nog een vraag naar aanleiding van het
blokje over de Randstad. Laat ik eens net doen alsof ik de redenering van
de minister geloof en volg. Hij zegt namelijk dat hij er in gelooft, dat hij zal
doorpakken en dat hij het gaat aanpakken, ondanks het feit dat er een
motie-Brinkman (28 750, nr. 31) ligt. Ook zegt hij er geen hulp voor nodig
te hebben. De minister zegt hier vandaag eigenlijk dat hij het gaat doen. Ik
vraag de minister daarom waar hij op afgerekend wil worden bij het
Randstadproject voor de zomer van 2012? Wat wil hij gerealiseerd
hebben?
De voorzitter: Ik wijs de leden er overigens op dat de minister in zijn
beantwoording van separate leden nog terugkomt op onderwerpen die hij
eerder aan de orde heeft gesteld, maar dat even terzijde.
Minister Donner: De heer Schouw zegt dat ik erin geloof, maar de notitie
is van het kabinet als geheel. Het kabinet komt tot de conclusie dat het
nodig is om deze agenda te ontwikkelen om ervoor te zorgen dat we de
Nederlandse economische regio’s op de kaart houden. De heer Schouw
vraagt waar ik in de zomer van 2012 op af wil worden gerekend. In het
totaal van de ontwikkeling is dat echter niet een specifiek tijdstip waarvan
ik zeg dat dit of dat bereikt moet zijn. De ontwikkelingen waar het hier om
gaat, hebben betrekking op een ontwikkeling in de komende tijd. De heer
Schouw kan ervan uitgaan dat de wetsvoorstellen met betrekking tot de
Wgr-plus zijn ingediend en dat in samenhang hiermee voorstellen zijn
neergelegd voor het tot stand brengen voor een infrastructuurautoriteit
conform wat hierover is aangegeven in de notitie over de bestuurlijke
inrichting. Naar het voorstel van het kabinet wordt er vooralsnog
uitgegaan van een autoriteit voor de Noordvleugel en voor de
Zuidvleugel. Ik heb ook gehoord wat de heer Koopmans op dat terrein
suggereerde. Dat zal ik in de uitwerking zeker kunnen meenemen.
Maar nogmaals, het allerbelangrijkste zijn de ontwikkelingen die gaande
zijn tussen Amsterdam en Rotterdam. We moeten ervoor zorgen dat die
verder kunnen gaan en dat die niet belemmerd worden. Tegelijkertijd wil
ik evenzeer benadrukken dat voorkomen moet worden dat deze ontwikkeling enkel en alleen een ontwikkeling van gemeenten wordt. Ik ben
namelijk bang dat we dan te maken hebben met een steeds verder
uitbreidende olievlek, waarbij allerlei gemeenten aan moeten sluiten om
erbij betrokken te zijn. Dat vergt aandacht voor de rol van de gemeente.
Dat zijn de conclusies van het kabinet. In de notitie staat ook een tijdstip
waarop van de verschillende partijen verwacht wordt dat ze daar
standpunten over innemen. Ze hebben namelijk tot 1 januari komend jaar
de tijd. De heer Schouw moet mij nu dus nog niet vragen hoe ik dit proces
verder ingericht wil zien. Ik zal hierbij de voorstellen van de Rob hierover
echter in ieder geval in gedachten houden.
De heer Schouw (D66): Het is een heel eenvoudige vraag: wanneer komt
de minister met een wetsvoorstel om die drie provincies in elkaar te
schuiven? Dat is immers wat er moet gebeuren. Dan hebben we ook de
confrontatie met de meerderheid van de Kamer, die zegt dat ze dat niet
wil. Wanneer komt de minister daar nu mee?
Minister Donner: Ik heb zojuist uitgelegd waarom ik de motie van de heer
Brinkman ontijdig noemde. Om diezelfde reden kan ik nu niet aangeven
wanneer ik met een wetsvoorstel kom, en of er een wetsvoorstel komt.
De heer Heijnen stelde dat de afschaffing van de binnengemeentelijke
decentralisatie, ofwel de deelgemeenten in Amsterdam en Rotterdam, een
schijngevecht is. Ik constateer dat dit in ieder van de twee gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

54

meer dan 200 ambtsdragers betreft en dat op die wijze al ongeveer de
helft van de doelstelling van de heer Heijnen met betrekking tot lokale
bestuurders gerealiseerd zal zijn. Het wetsvoorstel is ingediend, dus mij
lijkt dat we aan de hand daarvan de discussie moeten voeren.
Hetzelfde geldt voor de stelling van de heer Heijnen dat het voorstel van
het kabinet met betrekking tot vermindering van ambtsdragers geen kans
maakt. Dat zal moeten blijken aan de hand van de voorstellen die er zijn. Ik
constateer dat de heer Heijnen sinds ik de discussie hierover ben
begonnen, zelf is gekomen met een voorstel tot een reductie van 10%. Dat
gaat in ieder geval de goede kant uit. We moeten bekijken waar het totaal
der waarden op uitkomt. Dat laat onverlet dat de heer Heijnen terecht
opmerkt dat de voorstellen met betrekking tot de omvang van de Tweede
Kamer en de Eerste Kamer een grondwetswijziging vergen. Daarom zijn
die voorstellen ook niet gekoppeld aan de voorstellen met betrekking tot
de bestuurlijke omvang.
Meer in het algemeen denk ik dat democratie niet rechtevenredig is met
het aantal vertegenwoordigers op de verschillende niveaus. Soms heb ik
zelfs de indruk dat er misschien eerder een omgekeerde rechtevenredigheid bestaat. Ik constateer dat Venetië op enig moment de Grote Raad
kende met daarin 4 000 vertegenwoordigers van de bevolking. Dit maakte
het geheel van de Venetiaanse republiek niet democratischer dan de
Republiek der Verenigde Nederlanden met ongeveer een honderdste van
deze omvang in ongeveer dezelfde tijd. Die verhouding is er dus niet per
se. Ik kom straks overigens op de waterschappen.
Dan kom ik op de compacte rijksdienst. Ik heb de Kamer het uitvoeringsprogramma toegestuurd met zestien verschillende projecten daarin. De
uitvoering daarvan is goed op stoom. Er is gevraagd om hoeveel geld het
gaat. Toen ik het voorstel indiende werd er nog gedacht aan iets meer dan
700 mln. Inmiddels gaat het volgens onze berekeningen om een totale
bezuiniging van 838 mln. met nog een aantal pro memorie-posten. Dit
verschil zit hem met name in een project voor het combineren van
verschillende overheidsuitgaven ter inkomensondersteuning. Dat project
valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van SZW, althans in
eerste instantie. Gelet op wat hier gezegd is, verdient het aanbeveling om
te bekijken hoe verschillende systemen gecombineerd kunnen worden. In
antwoord op mevrouw Van der Burg zeg ik ook dat we bekijken hoe de
verschillende inkomensbegrippen een rol spelen. Zijn die te vereenvoudigen en op dezelfde lijn te brengen? Hoe kunnen we de definitie van
«jeugdigen» in de verschillende regelingen reduceren? Ook dat project is
dus onderdeel van de compacte rijksdienst.
Wat betreft de ICT verwijs ik onder andere naar de artikelen die
vanochtend in Het Financieele Dagblad verschenen. Op dat terrein wordt
gewerkt aan één gemeenschappelijke dienst voor de ICT-infrastructuur.
We richten op vier à vijf datacentra, één ICT-beveiligingsfunctie voor de
rijksdienst, het inzichtelijk maken van de gebruikte software binnen de
rijksdienst en de harmonisatie van de aanschaf van software. Eind 2011 is
de besluitvorming over één ICT-beveiligingsfunctie afgerond. De
voorbereiding van de inrichting van datacentra in het Haagse is ook
gestart. De besluitvorming over het moment van deelname van de
verschillende rijksorganisaties is afgerond. De verschillende projecten
liggen vrij nauwkeurig op schema. Dat moet ook wel, omdat de verschillende besparingsbedragen reeds zijn ingeboekt in de verschillende
begrotingen.
Dat geldt ook voor een punt dat de heer Koopmans noemde, namelijk de
facilitaire dienstverlening van de Haagse kantoren. Ook dat project is al
gaande. De heer Koopmans zei dat het bedrag daarvoor op de begroting
van Binnenlandse Zaken het komende jaar groter wordt. De tegenhanger
daarvan is dat daarvoor nog grotere bedragen verdwijnen op de
begroting van de ministeries van OCW en VWS. Per 1 januari 2013 sluit
Financiën zich daarbij aan en per 1 januari 2014 sluiten Algemene Zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

55

en EL&I zich daarbij aan. Aan het einde van de rit is er één dienst die een
grotere begroting heeft en meer mensen in dienst heeft dan aan het begin
van de rit, maar daar tegenover staan de veel grotere bedragen en
aantallen personen die op andere begrotingen verdwijnen.
De voorzitter: Namens mijn fractie vraag ik het volgende. Zijn de
bijdragen van de moederdepartementen die in de begrotingsstaten zijn
vermeld dus lager dan de oorspronkelijk door de moederdepartementen
voor die taak ingeboekte bedragen?
Minister Donner: Ja.
De voorzitter: Kan de minister dit bijvoorbeeld bij een voortgangsrapportage over de compacte rijksdienst iets uitgebreider en meer uitgewerkt
aan de Kamer sturen, zodat zij dit ook strikt en stipt kan controleren?
Minister Donner: Ik heb toegezegd dat in alle gevallen zeer nauwkeurig
verslag wordt gedaan van de voortgang van dit systeem in de jaarverslaglegging. Ook dit punt zal ik daarin opnemen. Nogmaals, het is erg veel om
het nu allemaal te noemen, maar mijn ambtenaren hebben voor mij een
vrij nauwkeurig overzicht gemaakt van de voortgang van de verschillende
processen. Het jaar 2011 is daarbij in veel gevallen gebruikt als het
aanloopjaar voor de besluitvorming voor het op gang brengen van de
processen en voor het nemen van de startbeslissingen. Ook dat was
voorzien in het oorspronkelijke project.
Ik heb een brief toegezegd om te bevorderen dat ook de zbo’s hieraan
meedoen. De regering kan dit niet eenzijdig verordonneren of kan de
zbo’s niet zonder meer dichterbij de overheid trekken omdat daarmee
potentieel het risico ontstaat dat de hele dienst niet meer bij een zbo kan
worden ondergebracht, maar zal moeten worden aanbesteed, met
wisselende bestanden. Op dit terrein geldt de EG-regelgeving. De Kamer
krijgt daarover een brief van mij. Naar aanleiding van de motie van de
heer Koopmans wordt ook onderzoek gedaan naar de aanpassing van de
regelgeving en naar de aan- of afwezigheid van juridische belemmeringen.
Er zijn vragen gesteld over de huisvesting van de rijksdiensten op
verschillende plaatsen. Ik hoop dat ik in mijn brief duidelijk heb kunnen
maken dat wij voor een ontwikkeling staan die betekent dat wij, als wij
niets doen, op 1 800 plaatsen in Nederland met leegstand – geen volledige
leegstand, maar onderbenutting – van panden te maken zullen krijgen. Dit
vergt een reactie. Dat hangt samen met de taakstelling en voor een heel
groot gedeelte ook met de veranderende criteria van huisvesting.
De heer Koopmans gaf aan dat hij de 24,5 m2 die daarvoor staan, vrij ruim
bemeten vond, maar het gaat hier om het bruto-oppervlak. Het omvat dus
ook alle gangen, kantines et cetera. Per saldo wordt er per ambtenaar
gerekend met 6 m2 netto. In het kamertje van de heer Koopmans kan er
dus nog één bij.
De voorzitter: Daar heeft mijn fractie te weinig geld voor, maar ik zou dit
graag doen.
Minister Donner: Dan heeft de heer Koopmans met leegstand te maken.
Het is dus niet zo ruim bemeten als hij vooronderstelde. Dit geeft de vrij
ingrijpende ontwikkeling aan waarmee wij te maken hebben.
In de brief heb ik reeds geschreven dat het kabinet dit slechts ziet te
accommoderen door de huurcontracten, het flexibele deel, te beëindigen
en de diensten terug te trekken op panden in eigendom. Het kan best zijn
dat die panden in heel dure steden staan, maar dat doet er niet toe, want
die zijn al in eigendom. Op dit moment kantoorpanden afstoten, is vrijwel
ondoenlijk. Voor huurcontracten is de situatie anders. Daarom is in eerste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

56

instantie juist voor huurcontracten gekozen. Ieder ander beleid dan
hetgeen geschetst in de brief, zal dus progressief tot een grotere belasting
van de begroting leiden.
Evenzeer kan men uit de brief afleiden dat er bij deze ontwikkeling nog
steeds een spreiding is over een veel groter aantal steden en gebieden
dan de twaalf steden. Alleen zijn de twaalf genoemde steden gebieden
waarin er nu al een vrij grote concentratie van eigendom is. Teneinde in
de toekomst nieuwe ontwikkelingen te kunnen opvangen, is ervoor
gekozen om dan met voorrang te kijken naar die twaalf steden. Die steden
kunnen immers vanwege het volume de ruimte bieden om de ontwikkelingen op een zo goedkoop mogelijke manier op te vangen. Of dit
betekent dat het persbericht waarnaar verwezen werd, niet juist was, laat
ik even in het midden. In de brief staat het beleid. Ik laat het aan de
beoordelaar van het persbericht over, of dit de juiste weergave van de
brief was.
De voorzitter: Een goede luisteraar hoort wat de minister zegt.
De heer Heijnen (PvdA): Het valt mij op dat de minister op geen enkele
manier ingaat op de overwegingen die ik heb gegeven om af te zien van
het concentratiebeleid. Die liggen buiten de begroting van de Rijksgebouwendienst, maar die liggen wel breder op de begroting van ons land.
Verder is de minister met de nuanceringen in de brief niet van het
concentratiebeleid af. Tot op de dag van vandaag wordt er volgens dat
concentratiebeleid gewerkt. Ik krijg net een mailtje. Het belastingkantoor
in Enschede gaat in 2014 dicht. Dan gaat men tijdelijk naar Almelo. In 2016
gaat men vervolgens naar Zwolle. Voor het tijdelijk personeel geldt dit al
in 2013/2014. Dit betekent dat een hele regio, een van de regio’s waar wij
het in dit land van moeten hebben voor het verdienen van ons brood,
verstoken is van een dienst van de belastingen die intensieve relaties
onderhoudt met de ondernemers. Dit gebeurt alleen omdat het volgens
de vierkantemeterberekeningen verstandig is om de diensten te concentreren in twaalf steden. Ik zal de Tweede Kamer voorstellen om in dit kader
de uitspraak te doen dat het concentratiebeleid moet worden gestaakt. Dat
schept tenminste helderheid.
Minister Donner: De heer Heijnen haalt twee discussies door elkaar.
Enerzijds gaat het om de discussie die gevoerd moet worden met de
staatssecretaris van Financiën over de wijze waarop de veranderingen
binnen belastingdienst in het licht van de taakstelling zullen plaatsvinden.
Die discussie staat buiten dit beleid. Anderzijds zal de lijn die ik geschetst
heb in de brief medebepalend zijn bij de veranderingen die plaatsvinden
vanuit het oogpunt van reorganisatie. Daarin wordt ook zeer nadrukkelijk
gezegd dat een van de randvoorwaarden is op welke wijze de diensten
behoorlijk kunnen functioneren. Als de heer Heijnen meent dat de
Belastingdienst dat niet kan zonder een vestiging in Enschede, is dat een
discussie die met de Kamer gevoerd kan worden. Ook in Enschede
hebben wij panden in eigendom waar men eventueel in kan zitten. Ik ben
mij er heel wel van bewust dat het uiteraard gemakkelijk is om aan te
geven dat je het liever niet wilt maar dat het van je grote broer moet en de
discussie op die wijze te voeren, maar de facto gaat het om de schets die
ik heb gegeven. De herinrichting van de gerechtelijke kaart wordt niet
afgedwongen en is niet het gevolg van de keuze met betrekking tot de
huisvesting. De huisvesting is de logistiek, de intendance; die volgt.
De heer Heijnen (PvdA): Als het waar zou zijn dat de minister facilitair zou
zijn ten opzichte van departementen die dienstverlening willen betrachten
in regio’s die zij uitkiezen, dat wil zeggen dat de minister dus volgend is
aan hun behoefte, heeft hij gelijk. Maar hij heeft als minister van Binnenlandse Zaken en daarmee als verantwoordelijke voor de Rijksgebouwen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

57

dienst een uitgangspunt vastgesteld van twaalf concentratiesteden. Hij is
dus niet volgend, maar sturend. Wij willen dat hij de sturing ervan afhaalt.
Minister Donner: Ik heb in een brief aangegeven op welke wijze ook
overwegingen met betrekking tot krimpregio’s mede bepalend zijn
geweest voor de keuzes die gemaakt zijn. Als de taakstelling, zoals ook
aan de Kamer is meegedeeld, disproportioneel is, betreft dit vooral Den
Haag. Daar is het effect disproportioneel groot, althans als gelijkmatige
verdeling de norm moet zijn. Dat Den Haag in het bijzonder wordt geraakt,
is omdat er daar een disproportioneel aantal van de rijksdiensten is. Laten
we daar geen discussie over beginnen. Er is met verschillende kanten
rekening gehouden. Een ding is echter onlogisch om te vragen en dat is
om in een tijd van beperking van de uitgaven, waarin wij aan alle kanten
te maken hebben met kleinere diensten en dus met leegstand, op allerlei
verschillende plaatsen halflege panden of dure huurcontracten in stand te
houden, terwijl we de leegstaande panden moeten maar niet kunnen
afstoten. Dat is inderdaad waar het kader wel dwingend is, namelijk dat
we de diensten die we daar moeten hebben waar dat voor de dienst
noodzakelijk is zo veel mogelijk plaatsen in panden die in eigendom zijn.
De heer Van der Staaij (SGP): Ik kan de reactie van de minister volgen,
maar ik vraag de aandacht voor de andere kant van het verhaal. Wat is nu
het perspectief voor de regio? Ik heb Zeeland genoemd. Daar is het effect
een massale uittocht van overheidspersoneel.
Minister Donner: Dat is een discussie die gevoerd is onder andere met
betrekking tot de gerechtelijke kaart. Die discussie is toen inderdaad volop
gevoerd, omdat de rechtbank in Middelburg zou verdwijnen. Het enige
wat ik op dit moment echter constateer, is dat in Middelburg verschillende
panden in eigendom blijven en er dus gewoon diensten zullen zijn. Alleen
worden daar ook huurcontracten afgestoten ten gunste van panden in
eigendom. Dit beleid gaat alleen in de richting van de vraag welke panden
wij in eigendom hebben. Ook in Zeeland zijn er nog gemeenten waarin
deze panden in eigendom zijn en waar rijksdiensten gevestigd zullen zijn.
Juist om tegemoet te komen aan de zorg van Zeeland, is ook het begrip
«concentratieprovincie» ingevoerd, omdat het anders tot gevolg zal
hebben dat bij de toekomstige beslissingen over de rijksdiensten de
steden met de grotere concentraties alleen nog maar in beeld zouden zijn.
Juist met het oog daarop is het ingevoerd. Op dit moment gaat het echter
om het accommoderen van beslissingen die hier genomen worden in het
belang van de overheidsfinanciën en de diensten die in een kleiner jasje
moeten functioneren.
De heer Van der Staaij (SGP): De minister noemt de gerechtelijke kaart
als voorbeeld. Die discussie speelde bijvoorbeeld in Zeeland, maar er
wordt ook heel duidelijk gesproken over juist de stapeling van de
Belastingdienst, de gerechtelijke kaart enzovoorts. Straks krijgt men te
maken met de nationale politie, maar gaan die stafmensen ook weer naar
Brabant? Dat ziet men in de provincie Zeeland gebeuren. Is er dan ook iets
concreets voor die provincie en voor andere wat dunner bevolkte
provincies in beeld? Wordt er gezegd: kijk, wij hebben eraan gedacht, wij
zien het gebeuren, nu gaat er eens een rijksdienst naar die provincie?
Minister Donner: Wij hebben te maken met een situatie waarin alle
rijksdiensten op hetzelfde moment krimpen. In die fase is er dus geen
sprake van het verplaatsen van een rijksdienst naar een bepaalde plek. Ik
weet echter dat er bijvoorbeeld discussies zijn tussen Rijkswaterstaat en
Zeeland. Er is zo hevig over de gerechtelijke kaart gediscussieerd
vanwege het volgende. De locatie van een rechtbank heeft namelijk
invloed op de positie van gevangenissen en de politie in ons land. In die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

58

zin hebben die discussies een vrij fundamentele betekenis, maar die zijn
met het volle besef van de consequenties ervan gevoerd.
De voorzitter: Ik stel een vraag namens de CDA-fractie. Ik heb de brief
gelezen die de minister naar aanleiding van het debat van afgelopen week
heeft gestuurd. Daarin wordt een antwoord gegeven op de krimp en op de
regionale werkgelegenheid. Die brief bevat ook een te verdedigen lijn
voor onroerend goed, totdat de minister twaalf steden noemt. Ik vraag de
regering om de brief te handhaven, maar de twaalf steden niet te noemen
omdat dit verwarring wekt. Laat ik een voorbeeld noemen. De Kamer is
afgelopen vrijdag naar Assen geweest. Daar bevindt zich de Dienst
Regelingen, in een enorm complex waar meer dan 1 000 mensen werken.
Daarvan gaan 200 mensen weg. Vanwege de eigendomssituatie – de
Rijksgebouwendienst is eigenaar van het complex – kun je ervoor kiezen
dat de Belastingdienst bij wijze van spreken niet van Emmen naar Zwolle
gaat, maar naar Assen. Dat zou toch een logische keuze zijn? Wil de
minister de twaalf steden daarom niet noemen in zijn brief? Dat wekt
namelijk argwaan en geeft een sturingsrichting aan die niet goed is.
Minister Donner: Zoals duidelijk mag blijken uit de brief, worden de
twaalf steden genoemd op grond van de constatering dat dit de steden
zijn waar het Rijk een grotere combinatie van kantoren bezit. Ook als ik die
steden niet noem, blijft dat wel een feit. Ik kan ze echter uit de brief halen
en ze niet noemen. Ik heb aangegeven dat het grotere volume bij
verplaatsing een punt van overweging is, anders blijf ik met verhuizingen
bezig. Dan wordt er eerst naar een bepaalde stad verplaatst, maar bij een
verdere inkrimping of een eventuele uitbreiding moet men dan op die
locatie weer nieuwe ruimte zoeken die er daar niet is. Het is dus ook een
kwestie van voorkomen dat er al te specifiek «in die jasjes wordt gezeten».
Uit de brief kan de heer Koopmans in alle gevallen afleiden dat de vragen
die hij nu aan de orde stelt, in de komende twee jaar met de provincies en
de steden worden uitgewerkt in de verschillende masterplannen die tot
ontwikkeling moeten komen. Ik blijf er echter mee zitten dat er op dit
moment twaalf steden met grotere concentraties van kantoren in het
geheel zijn. Dat zal een factor zijn.
De voorzitter: Vanwege het feit dat het persbericht tot grote beroering
heeft geleid en dat er ambtelijke diensten van andere ministeries zijn die
op grond daarvan bewegingen naar die twaalf steden maken, vraag ik de
minister namens de CDA-fractie het volgende. Wil hij de uitgangspunten
in zijn brief, inclusief de antwoorden van de minister op het punt van de
krimp, de regionale werkgelegenheid en twee relevante moties van de
Kamer, serieus nemen en de namen van die twaalf steden te schrappen
uit het beleid? Anders stel ik dat namelijk per motie aan de minister voor,
met behoud van de principes die de minister heeft voorgesteld.
Minister Donner: De brief ligt in de Kamer voor zoals die is opgesteld. Wij
kunnen echter afspreken dat wij de twaalf steden verder niet noemen. Het
is mij niet helemaal duidelijk. Ik ben gaarne bereid om als er beroering is
ontstaan op dit punt, te voorkomen dat die verder gaat. Ik zal in de
discussie met de gemeenten en provincies niet de verschillende steden in
dat kader noemen. Maar de brief ligt er wel. Of wilt u de brief herzien?
De voorzitter: Ik wil het beleidskader dat in die brief staat, herzien. Dat is
de bedoeling van mijn interruptie. Het heeft in de ogen van de CDA-fractie
namelijk een onbedoeld neveneffect. Het kan best zijn dat er tal van
andere steden zijn waarin onroerend goed van de rijksoverheid staat, op
grond waarvan je in die regio keuzes zou kunnen maken die anders zijn
dan een trek naar Amsterdam of een trek naar Eindhoven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

59

Minister Donner: Klopt. In de brief is dan ook aangegeven dat dat
voorwerp zal zijn van de ontwikkeling van het masterplan. Ik wil
voorstellen dat ik de Kamer het overzicht doe toekomen van alle 57 steden
waar wij het over hebben.
De voorzitter: Prima.
Minister Donner: Daarin worden die twaalf steden niet apart genoemd.
De voorzitter: Daar staan dus alle steden in met onroerend goed ...
Minister Donner: Ja, dat is ook het beleidskader. De eerste beweging is,
afstoten van huurcontracten en naar eigendomspanden gaan.
De voorzitter: Wij gaan ervan uit dat wij dat overzicht per ommegaande
kunnen krijgen, want het beleid is geformuleerd.
Minister Donner: Ik weet niet of dat vandaag kan, want niet al mijn
ambtenaren zitten hier nu. Maar die taakstelling hakt er wel aardig in.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik concludeer dat de minister hier zegt dat
de eigendomsverhouding leidend is en niet die twaalf genoemde steden.
Daarmee geeft hij ook aan dat hij gaat opletten dat bijvoorbeeld een
instantie als de Belastingdienst zich niet onnodig gaat concentreren in een
paar steden, aangezien wij ook willen dat er een goede dienstverlening is
voor de ondernemers en burgers in dit land. Dat is wat hij toezegt.
Minister Donner: Ja. De vraag «onnodig of niet onnodig» is een discussie
die door de Kamer moet worden gevoerd met de staatssecretaris van
Financiën. Dat onttrekt zich aan mijn waarneming. Een ding zeg ik er wel
bij: tenzij er heel gegronde redenen zijn in het belang van de dienst, zal ik
mij wel verzetten tegen het continueren van huurcontracten als dat tot
gevolg heeft dat ik panden moet gaan afstoten in een markt waar ik geen
prijs daarvoor kan krijgen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Dat gaat mij net iets te snel. De minister
zegt: het is aan de Belastingdienst. Maar volgens mij was er ook nog iets
als «niet disproportioneel geraakt worden door ...». Ik heb in het algemeen
overleg al gezegd dat een aantal gebieden erg leeg zijn bij deze verdeling,
zoals Twente, Zeeland en Noord-Holland. Ik begrijp dat de eigendomsverhouding leidend is en dat de minister nu oplet dat een bepaald gebied niet
onevenredig zwaar getroffen wordt.
Minister Donner: Ik wil voorstellen dat wij eerst kijken naar het overzicht
van de 57 steden. Dat biedt een beter beeld van de gebieden waar geen
gebouwen zijn. Ik hoor in dit verband ook steeds spreken over Enschede.
Ik constateer echter dat daar panden in eigendom zijn en dat die daar
zullen blijven staan.
De voorzitter: Met daarin een rijksdienst.
Minister Donner: Met daarin een rijksdienst, inderdaad.
De voorzitter: Ik blijf wakker!
Minister Donner: U krijgt een lijst met die 57 steden. Ik ga ervan uit dat nu
alle vragen over dit punt beantwoord zijn.
Het laatste punt van de heer Heijnen betreft het in dienst nemen van
mensen met een arbeidshandicap. Het is niet geheel gelukt om op dat
punt nog voor vandaag een brief naar de Kamer te krijgen. Het is echter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

60

wel de bedoeling om die naar de Kamer te sturen. Het is inderdaad ook
mijn ambitie dat de 1%-norm, zoals de Kamer heeft aangegeven, is
geschoond van het effect van de social return. Anders zou dat immers een
verkeerd beeld in het geheel geven. Er zouden dus zo’n 1 140 plaatsingen
in het kader van de WSW, de Wajong en de WIA moeten zijn. Ik moet
vaststellen dat dit momenteel nog niet het geval is. Daarom heb ik dit in
het kabinet aan de orde gesteld. Het is uiteindelijk niet aan het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om bij de verschillende
departementen mensen in dienst te stellen, maar aan de departementen
afzonderlijk. Tegelijkertijd kan ik de Kamer verzekeren dat het gehele
kabinet de ambitie voor de 1%-norm onderschrijft. Ik stuur de Kamer
hierover nog een brief.
Een aantal leden heeft gesproken over de samenstelling van de rijksdienst
voor wat betreft de stageplaatsen. De instroom van jongeren is en blijft
belangrijk voor het Rijk als werkgever. Het bieden van stageplaatsen is
een onderdeel van de strategie om ook op de arbeidsmarkt voor jongeren
aantrekkelijk te blijven als werkgever. De stageplaatsen zijn ook bedoeld
om jongeren tijdig de mogelijkheid te geven om via werkzaamheden
kennis te maken met wat de rijksoverheid doet en op die wijze bij hun
verdere carrièrebesluit de rijksoverheid in beeld te houden. Er is een
rijksbrede stageservice actief, die zo goed mogelijk vraag en aanbod aan
elkaar koppelt. Het bieden van stageplaatsen staat nadrukkelijk op de
agenda’s van alle directeuren Personeel en Organisatie van de organisaties van de rijksdienst. Ik kan geen garanties geven voor aantallen op
basis van het ijkpunt 2010. Dat heeft immers ook te maken met het
managen van de verwachtingen en het moment waarop we in de
komende jaren geconfronteerd worden met bovenmatige uitstroom als
gevolg van taakstellingen of anderszins. Nogmaals, dat laat onverlet dat
op dit punt de inzet onverminderd blijft.
Er werd gevraagd in hoeverre dit stagebeleid ook voor de zbo’s geldt.
Daarvoor moet een ander beleid gelden, want anders worden de zbo’s
steeds meer onderdeel van het totale rijksapparaat met alle risico’s die
daarin besloten liggen. Hierop zal worden ingegaan in de brief die ik u
zojuist toezegde.
In 2010 zijn er rijksbreed 3 900 studiestages gerealiseerd. In de eerste helft
van 2011 waren dat er rijksbreed 2132. Er tekent zich dus geen beeld van
een dalend aantal af. In antwoord op de opmerking dat betrokkenen ook
een garantie op een baan bij de overheid zouden moeten krijgen, zeg ik
dat dit uiteraard niet kan. Als die garantie zou worden verstrekt, zou de
instroom aan de voorkant drastisch moeten worden beperkt.
Dit breng mij bij de vragen van mevrouw Van der Burg en de heer Van
Beek.
De voorzitter: Dit feit betekent wel dat wij het tempo een beetje moeten
verhogen, anders halen wij 19.00 uur niet, inclusief een tweede termijn.
Dat zeg ik tegen de minister en tegen de leden.
Minister Donner: Als u op dit moment een kleine stop zou kunnen
inlassen, zou mij dat welgevallig zijn.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter: Ik heropen de vergadering en herinner ons allen even aan
de woorden die ik voor de schorsing sprak, namelijk dat wij een klein
beetje meer tempo moeten maken.
Het woord is aan de minister.
Minister Donner: Voorzitter. Mevrouw Van der Burg en ook uzelf
begonnen met enkele kanttekeningen te plaatsen bij de wijze waarop de
begroting nu is ingericht. U vond dat geen winst. Ik laat in het midden wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

61

ik ervan vind, maar constateer dat dit de wijze is die met de Kamer is
afgesproken en op verzoek van de Kamer zo is vastgesteld. De minister
van Financiën heeft de afgelopen tijd veelvuldig gesproken met de
desbetreffende Kamercommissie over de gekozen systematiek. Het
Bureau Onderzoek en Rijksuitgaven van de Tweede Kamer heeft daarover
uitvoerig advies uitgebracht en ook over de zeven elementen die bij
verantwoord begroten moeten worden weergegeven. In april 2011 zijn
daarover afspraken gemaakt met de minister van Financiën. Ik zou dan
ook willen vragen om de beoordeling op dat punt op te schorten tot het
overleg met de desbetreffende minister, omdat anders bij elk afzonderlijk
onderdeel oordelen worden gegeven, terwijl het gaat om een beleid dat
de gehele rijksoverheid betreft en waarop volgend jaar alle departementen zullen zijn overgegaan.
Wat betreft de internetuitgaven zijn inderdaad met betrekking tot een
aantal punten, zoals de Kwaliteit Rijksdienst, in de meerjarenoverzichten
de bedragen aangegeven van de oude artikelen. In dit geval betreft dat
artikel 37, punt 1, 2, 3 en 4. Die tellen op tot een bepaald bedrag, dat men
dan weer terugvindt in de nieuwe begroting onder punt 8.1. Vraag mij niet
of het er duidelijker op geworden is, maar dit is wat de deskundigen ervan
gemaakt hebben. Als dit niet is wat de Kamer wil, moet de discussie over
de opzet vooral worden gevoerd met de minister van Financiën in de
desbetreffende commissie en uiteraard binnen de fracties.
De beleidsartikelen concentreren zich op de verantwoordelijkheid van de
minister. De toelichtingen gaan veel meer over de vraag waaraan de
minister zijn geld uitgeeft en minder over diens beleid. Dat is dus ook een
scheiding. Een aantal kengetallen wordt niet meer opgenomen, omdat de
relatie met de verantwoordelijkheid van de minister soms ver te zoeken is.
Dat is even de situatie ten aanzien van het geheel.
Mevrouw Van der Burg vroeg mij in het algemeen wat er gerealiseerd is
op het gebied van de compacte rijksdienst. Ik zal niet zeggen dat alle
projecten even strak op schema liggen, maar juist waar dat niet het geval
is, biedt de opzet binnen het kabinet de mogelijkheid om bij de betrokken
bewindslieden te rappelleren over hun verantwoordelijkheid. Als de zaak
vastzit, is voorzien in besluitvorming om mogelijk knopen door te hakken.
Grosso modo moet ik constateren dat wij over de hele linie vrij behoorlijk
op schema liggen, zoals ook aan de Kamer is gepresenteerd. De Kamer zal
daarover gerapporteerd krijgen in de verslaglegging bij de verantwoording over het jaar.
De voorzitter: U hebt een geweldig handzaam overzicht bij u, zie ik,
minister. Zou het wat zijn om dat naar ons toe te sturen?
Minister Donner: Dit handzame overzichtje is voor mij bedoeld, maar in
beginsel denk ik dat het mogelijk is dat u het krijgt. Misschien moet ik het
alleen hier en daar een beetje kuisen.
Voorzitter. Mevrouw Van der Burg ging meer in het bijzonder in op de
ICT-projecten. Deze vormen een bijzonder onderdeel van project 4 en
project 7. Dit laatste houdt in dat er voor de beleidskern één
ICT-dienstenaanbieder komt die verbonden is met de uitvoering. Deze
wordt ondergebracht bij de minister van Binnenlandse Zaken.
Mevrouw Van der Burg signaleerde de problematiek die zich voordoet bij
ICT-projecten. Heeft zij het beeld dat dit nog altijd doorgaat? Wij moeten
naar mijn mening oppassen dat wij naar aanleiding van een aantal dingen
die onmiskenbaar zijn misgegaan, niet telkens nieuwe regels introduceren. In de afgelopen tijd zijn er namelijk wezenlijke vernieuwingen
aangebracht. Ik wijs onder meer op de gateway-onderzoeken die worden
verricht. Als minister van Sociale Zaken ben ik nauw betrokken geweest
bij de problematiek rond Walvis. Ik herken daarin zonder meer wat door
mevrouw Van der Burg als een belangrijke oorzaak werd genoemd, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

62

complexiteit van de regelgeving. Tegelijkertijd is het heel moeilijk om
hierin op korte termijn verandering te brengen.
Met het wetsvoorstel inzake de basisregistratie personen wordt bijvoorbeeld naar een vermindering en versimpeling van de regels gestreefd
door de samenvoeging van de stelsels voor de GBA en de RNI. Geprobeerd wordt het wetsvoorstel zo flexibel en techniek-afhankelijk in te
richten dat technologische ontwikkelingen mogelijk zijn. De wet beperkt
zich zo veel mogelijk tot het formuleren van de bevoegdheden en de
verantwoordelijkheden op de hoofdlijnen. Ik heb zojuist al geschetst hoe
dit onderdeel is van een project in het kader van het totale programma
inkomensondersteuning.
Voor de Sociale Verzekeringsbank, het UWV, de Dienst Uitvoering
Onderwijs en de Belastingdienst Toeslagen zijn voorstellen ingediend om
tot een cluster van regelingen te komen en daarmee tot een vereenvoudiging van de regelingen. Wij willen komen tot eenheid van definities,
hergebruik van gegevens, het vooraf invullen van gegevens, het vereenvoudigen van het overgangsrecht en de beleidswijzigingen en bundeling
van de expertise. Het zijn allemaal onderdelen van het project Programma
Regeldruk Bedrijven van het ministerie van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie en ook van het project inzake de lasten van
burgers.
Sinds het onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar de ICT-projecten
in 2007 heeft een groot aantal veranderingen plaatsgevonden in de wijze
waarop een en ander door de ministeries wordt aangepakt. De departementale ceo’s doen dat via de jaarlijkse rapportage over de grote
ICT-projecten, de gate reviewsystematiek en het doen van impactanalyses,
de haalbaarheidstoetsen voor ICT en leveranciers.
Er zijn verschillende acties aangekondigd, zoals het clusteren van de
aanbieders, hergebruik van de software, toewerken naar een basisstructuur, generiek maken van de standaarden en de architectuur. Dit zijn
allemaal onderdelen van de ISS-strategie, die ik de Kamer deze week nog
zal geven. Er zijn eveneens beslissingen genomen over de huishouding
van de ICT-dienstverleners. Op belangrijke punten is tegemoetgekomen
aan de zorg van de Kamer.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik zal niet ontkennen dat er veel is
gebeurd sinds de Kamer de afgelopen periode haar licht heeft laten
schijnen over dit onderwerp. Wij hebben daarvoor een werkgroep in het
leven geroepen. Er zijn echter nog grote zorgen. Ik vraag om een
deltaplan, dat overigens geen geld hoeft te kosten, zoals het oorspronkelijke Deltaplan; het zal juist veel geld opleveren. De minister noemt een
aantal verbeterpunten, maar er zijn heel veel gebieden waarin geen
verbetering is opgetreden. Ik noem als voorbeeld de standaardisatienorm
die wij in Nederland hebben, die wel advies geeft, maar niet verplicht is.
Alleen al bij de interpretaties van de definities hebben partijen alle
vrijheid. Dan heb ik het nog niet eens over de stap die ik erken, namelijk
de vereenvoudiging of het afschaffen van regelgeving, waarvoor de
minister verantwoordelijk is en die wat langer duurt. De minister doet
allerlei zaken, maar in stukjes. Laat hij als verantwoordelijke minister,
samen met de rest van het kabinet, met een plan komen voor de drie
aspecten die ik heb genoemd. Daar valt een wereld mee te winnen.
Minister Donner: Mevrouw Van der Burg vroeg om een deltaplan met
drie elementen, namelijk het harmoniseren van de regelgeving, het sturen
van ICT-projecten en de gebruikmaking van de aanvullende informatie
over grote ICT-projecten in de rapportage daarover. Zo heb ik het althans
begrepen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Het laatste is een apart element, dat gaat
over de informatievoorziening aan de Kamer. Het derde element is het feit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

63

dat de inhoud van de systemen niet op orde is; er zitten verschillen in. Ik
heb als voorbeeld genoemd het verschil van ongeveer een miljoen tussen
de GBA en een aantal andere basisregisters van de overheid, zoals de
Belastingdienst. Dat is buitengewoon ernstig. Het biedt de mogelijkheid
tot oneigenlijk gebruik.
Minister Donner: Ik ben gaarne bereid om tegemoet te komen aan
mevrouw Van der Burg, waar zij meent dat het nog te onsystematisch
gebeurt. Harmonisatie van regelgeving is een te onbepaald begrip voor
mij. Ik heb aangekondigd dat de Kamer deze week nog een brief krijgt
over de e-strategie. Is het niet beter om aan de hand van dat stuk meer
concreet te praten over voorbeelden van discrepanties in de basissystematiek die mevrouw Van der Burg noemt? Als ik voorstel om de harmonisatie van regelgeving in het algemeen aan de orde te stellen in het
kabinet, zal dit daar een warm onthaal krijgen, maar zonder dat iemand
daar iets mee zegt. Dit is namelijk te onbepaald. Ik moet concrete
verbeterpunten horen. Ik noem zaken als de inkomensregeling.
Er is een oude wens om te komen tot eenheid in de inkomensdefinities. Ik
constateer dat verschillende bewindslieden hun tanden hierop al stuk
gebeten hebben, ook omdat dit in de Kamer op grote weerstand stuitte bij
de verschillende vakcommissies. Ik ben in het algemeen bereid om verder
te komen met de punten die mevrouw Van der Burg noemt. Als het
dienstig is om te komen met een bredere beschrijving en plan, zal ik dat
doen. Maar ik wil dit iets concreter doen, namelijk aan de hand van de
e-strategie.
Mevrouw Van der Burg (VVD): De e-strategie is puur op de ICT gericht.
Dit onderwerp is breder. Het is ook op de inhoud en de regelgeving
gericht. Ik zie niet hoe we op dit punt een grote slag kunnen maken. Ik ga
even nadenken over de vraag van de minister en kom daar in tweede
termijn op terug.
Minister Donner: Mevrouw Van der Burg heeft het over een brief,
bijvoorbeeld over de sturing van ICT-projecten en de harmonisatie van
regelgeving in het algemeen. Dat zal een herhaling zijn van de projecten
die ik en mijn collega van EL&I al vormgegeven hebben en van eerdere
brieven over de sturing. Ik moet weten waar precies de knelpunten van
mevrouw Van der Burg zitten.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik heb al een aantal knelpunten genoemd.
We hebben negentien kindregelingen in Nederland, geloof ik. We hebben
ook allerlei begrippen voor vermogen. De ene persoon interpreteert
vermogen zus en de andere weer zo. Het vermogensbegrip staat niet eens
in de wetgeving. Omdat wij het niet met elkaar geregeld hebben,
interpreteert iedereen het op zijn eigen manier. Dit leidt tot geweldige
problemen bij ICT-systemen. De minister vraagt mij om detailvoorbeelden. Ik kan er zo een aantal noemen. Het is zaak dat wij dit nu eens
met elkaar regelen. De zaak loopt hopeloos vast. Dat is echt een zorgpunt.
Minister Donner: Dit soort specifieke voorbeelden ligt op het terrein van
project twaalf, dat gaat over inkomensgerelateerde uitgaven van de
overheid. Deze proberen wij te bundelen. In dat kader wordt inderdaad
gekeken naar de verschillende definities. Dit laat onverlet dat in andere
regelgeving andere inkomensbegrippen kunnen voorkomen. Het is erg
moeilijk voor mij om met een brief te komen die een algemeen overzicht
geeft. Mevrouw Van der Burg noemt de kindregelingen. De discussie
hierover wordt primair gevoerd met de minister van Sociale Zaken.
Uiteraard zijn er bij Onderwijs weer andere regelingen aan de orde. Dit
hoeft op zichzelf de ICT-problematiek niet te verscherpen, maar het is heel
wel mogelijk dat wij in het kader van verschillende regelingen verschil-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

64

lende definities gebruiken. Doorgaans is het een heel concreet voorwerp
van overleg om een oplossing te vinden voor de problemen die hierbij
vaak voorkomen. Mijn bereidheid is er, maar ik moet op de meer
specifieke terreinen weten waar het over gaat. Pas daarna kan ik greep
krijgen op de problematiek.
De voorzitter: U zei in het eerste deel van uw antwoord dat u deze week
een brief naar de Kamer zult sturen. Kan dat voordat wij op woensdag om
een uur of twaalf plenair vergaderen? Dan kan iedereen het namelijk
meenemen.
Minister Donner: Ik zal mij daarvoor inzetten.
De voorzitter: Kunt u daarin ook nog opnemen wanneer u voornemens
bent om het wetsvoorstel over GBA en RNI naar de Kamer te sturen? U
noemde daar namelijk geen datum bij.
Minister Donner: Nu moet u niet overvragen. Dat voorstel ligt bij de Raad
van State. Daar kan ik dus verder niets over zeggen.
De voorzitter: Het is geen overvragen. Het is gewoon nadere informatie.
Minister Donner: Misschien kan ik voor woensdag nog een iets concreter
beeld krijgen van de punten.
Ik kom op de extra informatie over de grote projecten. Ik zal daarnaar
kijken. Er werden vier vragen gesteld, namelijk: welke wijzigingen, wat het
oplevert, wat de kosten van onderhoud zijn en hoe het geregeld is met de
eigendom en publicatie bij de overheid. Op dat laatste punt kan ik de
Kamer geruststellen. Het uitgangspunt is dat de eigendom bij de Staat
ligt, tenzij het bijvoorbeeld gaat om programma’s, software, die in
licensing worden gebruikt. Die zijn niet per definitie in eigendom van de
Staat.
De voorzitter: Mevrouw Van der Burg, dit is een nieuwe interruptie.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Het is mijn tweede interruptie.
De voorzitter: Nee, daarmee zit u samen met collega Van Beek aan de
vierde.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Dat zal best.
De minister zegt «kijken». Daar word ik altijd wat onrustig van, want dat
betekent dat we daar heel lang naar kijken. Heeft de minister toegezegd
dat hij de contractwijziging en de vorm waarin, maar ook het beheer, het
onderhoud en de overheids-fte’s tijdig zal opnemen in het overzicht van
grote projecten dat we met elkaar hebben afgesproken?
Minister Donner: Ik neem deze gegevens mee in de evaluatie die op dit
moment loopt. Ik zal eraan voldoen of aangeven waar wel aan voldaan
kan worden.
Mevrouw Van der Burg ging in op de discussie over het Gemeentefonds
en het Provinciefonds. In de eerste plaats riep zij het kabinet op om te
stoppen met doeluitkeringen. Ik geloof dat het kabinet zich inzet om die zo
veel mogelijk te beperken, zelfs op momenten dat daar elders anders over
gedacht wordt. In de tweede plaats ging zij in op de herijking van het
Gemeentefonds die op dit moment loopt. Die herijking is aangekondigd
en besproken met de Kamer. Er ligt nu een brief over de herverdeling voor
advies bij de VNG en de Raad voor de financiële verhoudingen. Uiterlijk
15 november, dus in de loop van deze week, ontvang ik de adviezen. Daar
kan ik nu nog niet op vooruitlopen. Tegelijkertijd ben ik niet ongevoelig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

65

voor de zorgen die de gemeenten hebben geuit. Zij vragen zich af of het
niet wat veel wordt om dit, bij alle decentralisatie, ook te laten lopen. Voor
iedere gemeente die eventueel in dit proces uiteindelijk minder krijgt,
staan ook gemeenten die meer krijgen, en die bij de huidige verdeling
minder krijgen dan naar huidig inzicht gewenst zou zijn. De totale operatie
leidt namelijk niet tot meer uitgaven, maar alleen maar tot herverdeling
binnen het Gemeentefonds. Dat gezegd zijnde, beluistert men bij mij
welwillendheid om te bekijken of we daar niet meer tijd voor moeten
nemen. Ik wil wel voorkomen dat de onevenwichtige verhoudingen eerst
insluipen bij de bedragen die bij de decentralisatie overgaan naar de
gemeenten, en dat we die dan weer moeten corrigeren. In die zin zit ik er
iets meer als volgt in. Die discussie moeten wij wel voeren, maar wanneer
die vormgegeven moet worden, houd ik graag ten goede. Ik wil met mijn
medefondsbeheerder, de staatssecretaris van Financiën, spreken over de
vraag hoe we voorkomen dat eventuele scheefverhoudingen zich
doorzetten in de bedragen die bij de decentralisatie naar gemeenten gaan.
Dan leidt dat daar namelijk tot onevenwichtigheden. Ik kom daarop terug
als de adviezen binnen zijn van de VNG en de raad die gaat over de
overheidsfinanciën.
Er werd mij gevraagd naar het wetsvoorstel over de precariobelasting. Ik
hoop die binnenkort ter consultatie voor te leggen aan de VNG, het IPO en
de Unie van Waterschappen.
Er werd gevraagd naar de brief die ik de Kamer zou sturen over verplichte
aangifte van geweld tegen ambtenaren. Daar kom ik op terug bij het
antwoord op de heer Koopmans. Hij ging namelijk meer in het bijzonder
in op het programma Veilige Publieke Taak.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Het ging over weinig aangiften tegen
ambtenaren.
Minister Donner: Dat klopt, maar daar kom ik op terug bij het antwoord
daarop.
De heer Van Beek is meer in het bijzonder ingegaan op de rol van de
provincies. Daar hebben wij het eerder over gehad. Ik meen dat in het
nieuwe beleidskader duidelijk is aangegeven wanneer provincies een en
ander beter niet kunnen doen. Ik denk dat het goed is om verder door te
praten over de wens van de heer Van Beek om te komen tot een grotere
precisering en nauwkeurigheid.
Ik denk dat we over de Randstad alles al besproken hebben.
Dan kom ik op de waterschappen. De heer Van Beek vroeg in het bijzonder
naar het voorstel met betrekking tot het bestuur van de waterschappen. Ik
kan de heer Van Beek toezeggen dat de Kamer dit zo snel mogelijk zal
ontvangen. Dat zeg ik met grotere zekerheid dan bij het wetsvoorstel waar
de heer Koopmans naar vroeg. De heer Van Beek kan hieruit afleiden wat
de stand is. In dit wetsvoorstel wordt ook ingegaan op de verlenging van
de zittingsduur van het huidige waterschapsbestuur. De staatssecretaris
van I en M schrijft dit wetsvoorstel. Dit staat op dit moment op het punt
ingediend te worden bij de Kamer. Bij de behandeling ervan zullen alle
vragen worden beantwoord.
Verder vroeg de heer Van Beek naar de verschillende bestuurslagen en de
taakverdeling daartussen. Daarover zijn in de bestuursafspraken en in de
verschillende voorstellen met betrekking tot decentralisatie vrij
nauwkeurige afspraken gemaakt met de verschillende bestuursorganen.
Voor de provincie is het uitgangspunt het rapport van de commissieLodders. Dit is en wordt vertaald in de verschillende wetsvoorstellen.
Natuurlijk is de concrete invulling hiervan een kwestie van de verschillende wetsvoorstellen op de verschillende terreinen.
Ten slotte vroeg de heer Van Beek nog om meer tempo bij de verschillende wetsvoorstellen. Ook hiervan heb ik een lijstje gekregen met de
stand van zaken. De verschillende wetsvoorstellen zijn alle ter hand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

66

genomen en liggen bij de Kamer of zullen binnenkort bij de Kamer
worden ingediend. Sommige vergen iets meer tijd, omdat de voorbereiding daar nog van moet worden voltooid. Er zijn ook onderdelen, zoals
decentralisatie op het terrein van ruimte en economie, die geen wetswijziging vergen. Die liggen besloten in de structuurvisie die nu bij de
Tweede Kamer ligt. Op dit moment lopen de verschillende projecten en
zijn de wetsvoorstellen bij de Kamer of bij de Raad van State of zijn ze in
een goede staat van voorbereiding.
Dan kom ik bij de vragen van de heer Van Raak. In zijn eerste vraag stelt
hij dat de minister van Binnenlandse Zaken in het algemeen minder geld
voor meer taken ter beschikking stelt. Ik denk echter dat het te veel eer is
om al deze voorstellen aan de minister van Binnenlandse Zaken toe te
schrijven. Tegelijkertijd heb ik al eerder aangegeven dat dit de achtergrond vormde van de wenselijkheid die zowel bij het kabinet als bij de
VNG, IPO en de Unie van Waterschappen werd gevoeld om met het oog
op deze operatie te komen tot de bestuursafspraken. In die bestuursafspraken is ook het kader opgenomen waarbinnen het voor alle partijen
denkbaar wordt dat het een realiseerbaar traject is. Uiteraard is dit niet
met warme gevoelens gebeurd, maar tegen de achtergrond van de
noodzaak om te komen tot een sanering van de overheidsfinanciën.
Ook de heer Heijnen wees op een punt, namelijk het verschil van inzicht
met betrekking tot de nodige middelen voor het voorstel inzake de Wet
werken naar vermogen. Dat heeft zijn tegenhanger in de reservering in de
reservering met betrekking tot de uitvoerende diensten, maar voor het
overige constateer ik dat bij dat geheel in ieder geval met de VNG de
overeenstemming bestaat dat het kader er is. Op dit moment wordt in de
verschillende provincies gesproken over de afspraken met betrekking tot
de natuur die tot stand zijn gekomen. Ik heb de hoop dat ook dit tot een
goed einde gebracht kan worden.
De heer Van Raak ging ook in op de cao voor ambtenaren en de vraag of
rijksambtenaren mogen staken. Uiteraard, zou ik haast zeggen, maar ik
constateer dat ze daar niet zo’n behoefte aan hebben. De discussie over
de nieuwe cao heeft inderdaad nog geen uitkomst. Dat laat onverlet dat
juist daardoor in ieder geval voor het afgelopen jaar de nullijn wordt
gerealiseerd. Uit de begrotingen voor het komende jaar zal duidelijk zijn
dat er voor een eventuele stijging van salarissen geen ruimte is. Ik hoor
op de verschillende terreinen ook geen voorstellen voor zo’n stijging.
Hoe moeten we omgaan met de ambtenaren wier het werk door de
realisatie van taakstellingen zal verdwijnen? De heer Heijnen vroeg daar
ook naar. Dat proces is inmiddels ter hand genomen, ook door de
rijksoverheid, of er nu een cao is of niet. We proberen tot een centrale
mobiliteitscentrale te komen. In dat proces kan het Rijk geen baan- of
werkgarantie geven. Dat is in het cao-overleg ook duidelijk naar voren
gekomen. Wel is er de volle inzet om ambtenaren zo goed mogelijk van
werk naar werk te begeleiden. Ik meen dat een werkgarantie de verantwoordelijkheid uiteindelijk bij de rijksoverheid legt en dat is niet juist. De
inzet moet van beide zijden komen wat dus ook risico’s inhoudt voor de
werknemers. Dat laat onverlet dat ik goede verwachtingen heb. Als de
problematiek zich voordoet, kan die toch vrij beperkt blijven.
Dit complex als geheel staat er tot dusver aan in de weg dat het Rijk en de
bonden tot overeenstemming kunnen komen over een cao. Dat betekent
niet dat het Rijk daarom zijn verantwoordelijkheid als werkgever niet waar
zou maken. Ik wijs er wel op dat per 1 januari 2012 een wezenlijke
verandering zal optreden omdat dan de bepalingen van de oude cao’s met
betrekking tot flankerend beleid zullen komen te vervallen. Vanaf dat
moment zullen in de verhoudingen de regels van het ARAR gelden. Door
verloop van de tijd vinden er dus wijzigingen plaats met betrekking tot de
wederzijdse verplichtingen. Ook op dat punt blijft het echter de inzet van
het Rijk om zo goed mogelijk te komen tot begeleiding van werk naar
werk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

67

De heer Van Raak gaf aan nog wel wat ideeën voor bezuinigingen te
hebben en kwam weer aan met de ambtenaren die een auto met
chauffeur hebben. Het kabinet is op dat punt ingegaan. Hij kan ervan
uitgaan dat alternatieven voor die oplossing doorgaans duurder zijn. De
betrokkene laat zich niet zonder meer rijden, maar gaat door met werken.
Het is doorgaans duurder om het werk te onderbreken dan om hem te
laten rijden. Dat punt is echter al uitvoerig aan de orde gekomen in mijn
brief van 3 december 2010.
De heer Van Raak meende een goede methode te hebben voor het
besparen van een derde van de kosten van de leden van de Eerste en
Tweede Kamer. Zijn suggestie van een verlaging van de beloning met een
derde moet evengoed bij wet geregeld worden, zij het niet in de Grondwet
zoals voor het verminderen van het aantal leden geldt. Wellicht dat dit in
de discussie over dat voorstel een mogelijk alternatief is. Het kabinet zal
echter met een voorstel komen om tot de vermindering van het aantal
leden te komen.
De heer Van Raak (SP): Net als bij de Randstadprovincie zal ik ook
hierover een uitspraak van de Kamer vragen om de minister richting te
geven. Als we het over democratie en parlementaire controle hebben,
vind ik het opmerkelijk dat dit louter in termen van geld gebeurt. We
moeten bezuinigen en daarom moeten de Kamers een derde kleiner
worden. Als het gaat om bezuinigingen zou ik er echter voor kiezen om de
kracht van de Kamer in stand te houden – dat verdient deze regering wel,
zeker in crisistijd – en de vergoeding van Kamerleden van € 7 311,56 per
maand met een derde te verminderen. Daar kan best wat vanaf. Ik zal die
uitspraak aan de Kamer voorleggen. Anders draaien wij de mensen een
rad voor ogen. Als je het aantal Tweede Kamerleden met een derde wilt
verminderen zodat je daarvoor een bezuiniging kunt inboeken, moet je de
Grondwet veranderen. Dat kan de minister dus nooit waarmaken. Het
verlagen van de vergoedingen met een derde kan de minister wel
waarmaken, want dan moet hij gewoon een wetsvoorstel indienen en
kunnen wij dat deze regeerperiode regelen.
Minister Donner: Degene die er nu een centenkwestie van maakt, is de
heer Van Raak. Ik heb een voorstel aangekondigd om het aantal Kamerleden met een derde te verminderen. Ik denk dat dit tot versterking van de
democratie leidt, dat het grotere focus in het debat kan brengen, dat het
tot minder versnippering leidt en dat het op tal van punten tot een grotere
daadkracht in de Kamer en ook binnen het lokaal bestuur leidt. Het
voorstel van de heer Van Raak kan, als hij het als een bezuinigingsoperatie
ziet, in die context aan de orde komen, maar dat geldt niet voor het
voorstel van het kabinet.
De heer Van Raak (SP): Het voorstel van het kabinet is gedaan in het
kader van de bezuinigingen. Ik wil de inhoudelijke discussie best aangaan.
Ik weet ook dat er veel vragen worden gesteld en veel debatten worden
gevoerd. Dat heeft weer een heel andere dynamiek. Vorige keer hebben
wij een ander punt aangekaart om te bezuinigen: de Roemernorm voor
gemeenten en provincies.
Minister Donner: Daar kom ik nog op.
De heer Van Raak (SP): Heel goed. De verkleining van de Tweede Kamer
is louter gebaseerd op centen en bezuinigingen. Als de minister andere
argumenten heeft, hoor ik deze graag. Ik geloof niet dat de 150 Tweede
Kamerleden op dit moment te weinig werk hebben; ik meen juist dat zij
ontzettend veel werk hebben. In de jaren vijftig hebben wij het aantal
leden verhoogd. Er is geen enkele reden om dit nu te verlagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

68

De heer Brinkman (PVV): De PVV is het uiteraard eens met een vermindering van het aantal Kamerleden. Ik verzoek de minister dan wel om de
aangenomen moties uit te voeren. Zo niet, dan dwingt hij ons eigenlijk om
medewetgever te worden en om al die initiatiefwetsvoorstellen in te
dienen. Hoe moeten wij dat in vredesnaam doen als wij 50 Kamerleden
moeten inleveren? Dat wordt wel een groot probleem. Ik doe dus een
oproep aan de minister. Het is goed om van 150 naar 100 Kamerleden te
gaan, maar als wij bij meerderheid van stem beslissen om moties aan te
nemen, moet de minister deze wel uitvoeren. Dat betekent dat hij
wetgeving moet maken; daar is hij voor aangesteld.
Minister Donner: Nee. Ik heb aangegeven dat ik met volle eerbied de
moties van de Kamer aanvaard. Ik stel mij zo flexibel mogelijk op om deze
uit te voeren. Bij één punt trek ik echter de grens, namelijk bij de
voorstellen die de regering in eigen verantwoordelijkheid meent te
moeten indienen. Anders krijgen wij een verkeerde staatsrechtelijke
verhouding. Een voorstel om de salarissen van Kamerleden met een
derde te verminderen zou overtuigender zijn als dit bij initiatiefwetsvoorstel zou worden gedaan.
De heer Brinkman (PVV): Dan zouden wij ons dubbel tegenspreken,
omdat wij dan én minder Kamerleden zouden hebben én zelf de
wetgeving zouden maken. De wetgeving die dit teweeg zou brengen,
zouden wij dan ook nog eens zelf moeten maken. De minister kan dan net
zo goed tien maanden op vakantie gaan!
Minister Donner: Nou, er blijven nog verschillende andere onderwerpen
over.
De discussie over de inkomens is reëel. Ik meen dat het uit het oogpunt
van het functioneren van de Kamer te overwegen is om te komen tot een
vermindering van het aantal Kamerleden. Ik meen daarentegen dat het
niet juist zou zijn – daarom zal er op dat punt geen voorstel van het
kabinet komen – om de vergoeding voor de werkzaamheden van
Kamerleden te verlagen. Ik vind dat de Kamerleden recht hebben op een
vergoeding voor het werk dat gedaan moet worden en het gewicht
daarvan. Dat laat onverlet dat het naar mijn gevoel wel degelijk te
overwegen is om met een kleiner aantal Kamerleden te werken. Wij zullen
die discussie hier moeten voeren.
De heer Van Raak pleit bij de bestuurlijke herindeling juist voor schaalverkleining in plaats van voor schaalvergroting. Ik meen dat wij eerder een
discussie hierover hebben gevoerd met betrekking tot de stadsprovincies,
want dit was precies een onderdeel daarvan. Ik ben van mening dat dit nu
juist veel minder beantwoordt aan de problematiek van de actuele
discussie. Of voert de heer Van Raak aan dat wij landelijke en stedelijke
provincies moeten krijgen? Dan krijgen wij in Zuid-Holland bijvoorbeeld
een provincie waarvan Den Haag en Rotterdam een onderdeel zijn
tegenover een provincie die de rest van de provincie omvat. Op die
manier stellen wij verschillende soorten provincies in. Naar mijn mening
is dat niet de oplossing voor deze problematiek. Mijns inziens kunnen wij
dit punt ongetwijfeld indringender bespreken als ik kan komen met een
meer concrete invulling van de agenda voor zowel de noordvleugel als de
zuidvleugel. Het rapport van de Raad voor het openbaar bestuur biedt
geen steun voor een ontwikkeling tot schaalverkleining in plaats van
schaalvergroting.
Ik kom nu bij de invoering van de Roemernorm. Ik hoop dat de verschillende departementen in antwoord op een motie die de Kamer daarover
heeft aangenomen, gerapporteerd hebben over de wijze waarop de norm
bij hen wordt gerealiseerd. Bovendien heb ik aangegeven dat het niet
mogelijk is om dit vooralsnog anders dan op vrijwillige basis bij de
zelfstandige bestuursorganen aan de orde te stellen. Ik zal daar in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

69

brief nog verder op ingaan. De heer Van Raak stelt nu voor om deze norm
ook op te leggen aan gemeenten en provincies. Dat nu, meen ik, zou
haaks staan op de autonomie die het uitgangspunt vormt van de
grondwettelijke indeling van taken en bevoegdheden.
De heer Van Raak (SP): Hier hebben wij vorig jaar ook over gesproken.
Toen zei de minister hetzelfde. Wij hebben toen echter ook de afspraak
gemaakt dat de minister dit zou bespreken met de VNG en het IPO. Zo is
het vorig jaar afgesproken. Blijkbaar heeft de minister dit niet gedaan. Als
hij dit wel heeft gedaan, wat was dan de uitkomst? Er valt hier namelijk
verschrikkelijk veel te verdienen. De rijksoverheid heeft eindelijk de
Roemernorm omarmd en daardoor verschrikkelijk veel bespaard. Dat
werkt goed. Het is daarom helemaal niet raar dat de rijksoverheid een
voorbeeld is voor provincies en gemeenten, omdat daar wellicht ook
honderden miljoenen, misschien wel een miljard, te besparen vallen. Dan
hoeven wij niet meer te bezuinigen op de bijstand, de sociale
werkplaatsen, de jonggehandicapten en de jeugdzorg. Dit is nogal wat
waard. Is de minister dus, zoals hij vorig heeft beloofd, met de gemeenten
en de provincies gaan praten? Wat is de uitkomst daarvan?
Minister Donner: Dit punt heb ik onder de aandacht gebracht van de
VNG. Daarmee heeft de heer Van Raak een antwoord op zijn slotvraag:
waarom hebben wij een VNG? De VNG is een aanspreekpunt als je met
alle gemeenten gemeenschappelijk wilt spreken. Het beeld dat de heer
Van Raak schetst, namelijk dat hier geweldig veel te winnen valt, betwijfel
ik echter ernstig. De heer Van Raak noemt het voorbeeld van de gemeente
Dordrecht. Ik kan echter op deze termijn niet achterhalen of dit juist is.
Bovendien moet de gemeenteraad van Dordrecht deze kwestie primair
bespreken met het college, omdat het heel wel denkbaar is – dit wordt ook
wel bepleit – dat gemeentelijke apparaten beperkt worden tot een kleine
kern. Uit het oogpunt van flexibiliteit huurt men dan tal van diensten in,
eventueel bij andere gemeenten. Dit kan inderdaad leiden tot een vrij
hoge mate van inhuur van derden. Dat zal ik in ieder geval specifiek
moeten zien. Naar aanleiding van de discussie van vorig jaar is dit
opgenomen met de VNG, maar het is niet iets waarop ik van de VNG het
antwoord moet verlangen, omdat het uiteindelijk een kwestie blijft die
iedere gemeente voor zichzelf moet beantwoorden.
De heer Van Raak (SP): Ik word toch een beetje moe van deze minister.
Vorig jaar heb ik die cijfers gegeven. Wij hebben dat onderzoek gedaan en
RTL Nieuws heeft dat onderzoek ook gedaan. Daaruit bleek dat sommige
gemeentes op 33% zaten en andere op 40%. De minister heeft de cijfers.
Hij zou met die cijfers naar de gemeenten en de provincies gaan, maar dat
heeft hij gewoon niet gedaan. Hij zegt nu dat hij niet weet waar de heer
Van Raak het over heeft en dat hij die cijfers niet kent. Ik heb ze vorig jaar
gegeven! Wat doe ik hier? Heeft het nog enige zin om hier moties in te
dienen? Heeft het zin om de minister onderzoek en cijfers te geven? Of
zegt de minister dat hij een autist is, dat hij niet luistert en dat hij zijn
eigen gang gaat?
Minister Donner: Ik heb aangegeven wat ik met die cijfers heb gedaan. Ik
ben daarmee inderdaad bij het IPO en de VNG geweest. Maar daar houdt
het op een goed moment mee op. Dat heb ik het vorig jaar ook gezegd. Ik
zie niet wat ik anders kan doen, of de heer Van Raak moet inderdaad
komen met andere verhoudingen tussen het Rijk en de gemeenten. Hij
gaat wat dat betreft uit van verhoudingen die er niet zijn. Het Rijk kan niet
zeggen wat de gemeentes moeten doen. Als de heer Van Raak meent dat
er zo veel te winnen is, is dat primair een kwestie van de fracties van de
SP in de verschillende gemeentes die dat punt daar aan de orde moet
stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

70

De heer Van Raak (SP): De minister heeft gesproken met de VNG en het
IPO en hij heeft de cijfers voorgelegd. Wat was hun antwoord?
Minister Donner: Dat ook zij onder de aandacht van de gemeentes
zouden brengen in hoeverre dit juist is en welke winst er is te boeken.
De heer Van Raak heeft een aantal voorstellen gedaan die ik meer
beluisterde als een toelichting op zijn vraag waarom de VNG bestaat en
waarom die met bepaalde projecten komt. De VNG is een vereniging die
door de verschillende gemeentes is opgericht. Derhalve staat het nut van
de VNG primair ter beoordeling van de leden van de VNG. Die zijn van
mening dat zij nuttig is. Zij steunen haar ook financieel en derhalve zal ik
niet proberen om die vraag verder te beantwoorden. Het Rijk heeft
daarmee het grote voordeel van een aanspreekpunt.
Voorzitter. Ik kom op de vragen die de heer Koopmans heeft gesteld. Ik
heb erop gewezen dat de opzet van de begroting het resultaat is van
overleg. Dat geldt ook voor de minder gemakkelijke vergelijkbaarheid van
de cijfers met die van vorig jaar. Ik ben ingegaan op de vraag over
Haaglanden en ik heb toegezegd, hierop nader in te gaan bij de verslaglegging en antwoord te geven op de vraag over de verschillende criteria.
Ik ben ook uitvoerig ingegaan op de discussie over de huisvesting.
Het programma Veilige Publieke Taak is inderdaad gericht op een
vermindering van agressie en geweld tegen werknemers. Ik heb de Kamer
hierover onlangs een brief gestuurd, waarin ik enerzijds constateer dat het
percentage slachtoffers onder werknemers van de overheid is teruggelopen met een uitzondering, namelijk de sociale dienst. Anderzijds heb ik
afgelopen dinsdag aangegeven dat de terugloop nog onvoldoende is, ook
omdat nog niet beantwoord werd aan de doelstellingen van het
programma zelf. De streefcijfers voor 2011 zijn nog niet gehaald en dat is
ook de reden waarom het programma Veilige Publieke Taak wordt
verlengd. De resterende looptijd van het programma is voor de gehele
kabinetsperiode, kortom tot en met 2015, begroot. De periode daarna is
een kwestie voor een volgend kabinet.
De aanpak blijft gericht op het stellen van grenzen, het aanpakken van
daders en het ondersteunen van werkgevers. Daarbij wordt de aandacht
in het bijzonder gericht op het stimuleren van slachtoffers tot het doen
van aangifte. Dat zeg ik mede in antwoord op de vraag van mevrouw Van
der Burg. Zij vroeg meer in het bijzonder of bestuursorganen niet tot
aangifte moeten overgaan. Op dit moment wordt de aandacht op de
werkgever gericht om het doen van aangifte te stimuleren. Via verschillende pilots wordt geprobeerd om de drempel voor het doen van aangifte
te verlagen. Een belangrijk onderdeel daarvan is de bescherming van de
identiteit van slachtoffers. Die discussie moet ook met het Openbaar
Ministerie gevoerd worden, om te kunnen beoordelen op welke wijze
slachtoffers kunnen worden afgeschermd. Ik meen dat ik op die wijze de
vragen van mevrouw Van der Burg over aangiften heb beantwoord.
De voorzitter: Ik mijn hoedanigheid als woordvoerder van de CDA-fractie
stel ik de volgende vraag. In de monitor die ons is toegestuurd, staat dat
de grootste achteruitgang op het punt van de verslechtering in de
beleving van werknemers zit in het feit dat de bouwkundige, technische of
elektronische maatregelen onvoldoende worden geïmplementeerd.
Daarom vraag ik de minister het volgende. Is het niet mogelijk hieraan om
met elkaar, gemeenten, provincies en het Rijk, een impuls te geven? Ik
denk er nog over na of dit met rijksmiddelen moet. Hoe denkt de minister
daarover?
Minister Donner: Mag ik daar straks op terugkomen? Dat heb ik namelijk
niet paraat.
Ik hoorde mevrouw Van der Burg net zeggen dat het om de integriteit
gaat. Ik begrijp dat zij doelde op de brief die verzonden is aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

71

burgemeesters, de Commissarissen van de Koningin en de dijkgraven
over een aangifteplicht bij geweld tegen publieke functionarissen. Die
aangifteplicht is volgens de brief bij de verschillende organisaties onder
de aandacht gebracht. Ik hoop de Kamer binnenkort separaat te berichten
over het resultaat daarvan.
De voorzitter: De leden Van Raak, Koopmans en Heijnen en de twee
aanwezige leden van de VVD-fractie hebben allemaal vier interrupties
gehad. Ik weet precies hoe dat in tweede termijn gaat. Als ik dan zeg dat
men al vijf interrupties heeft gehad, roept iedereen: «ter voorkoming van»
en zo. Tegen al die mensen zeg ik dat zij hun maximale aantal interrupties
in elk geval voor deze termijn hebben gehad.
De minister vervolgt zijn betoog.
Minister Donner: De heer Koopmans suggereerde om in het overleg met
de werknemers met de vuist op tafel te slaan als het gaat om het
lifo-beginsel. Ik moet erop wijzen dat het cao-overleg een zaak van
werkgevers en werknemers is. Dat is vastgelegd in de verschillende regels
voor het Rijk. Daarnaast is het voor Nederland ook nog vastgesteld in
verplichtingen uit hoofde van de International Labour Organization. Het
past niet in dat stelsel dat de coördinerend werkgever met de vuist op
tafel slaat, want het is primair een kwestie voor het concrete overleg.
Ik heb juist op het volgende gewezen voor het flankerend beleid. Een van
de vragen die per 1 januari aan de orde komt, is in hoeverre er een
wijziging komt voor zover het lifo-beginsel ook in cao-overleg is vastgesteld. In alle gevallen ben ik het met de heer Koopmans eens dat het
overleg met de bonden erop gericht blijft op welke wijze wij ook jongeren
kunnen laten instromen. Dat is ook voorwerp van de discussie over het
stagebeleid.
De heer Koopmans heeft ook gevraagd naar het rapport over de financiële
verhoudingen. Dat rapport is net verschenen. Ik kan dan ook nog niet de
volle reactie geven waar men recht op heeft. Wat betreft de specifieke
uitkeringen heb ik al in antwoord op mevrouw Van den Burg aangegeven
dat het kabinetsbeleid erop gericht is om die te verminderen.
Dan het punt van de leges. Dat komt aan de orde in het kader van de
herijking van het Gemeentefonds. Het is de bedoeling om de leges in dat
kader meer in den brede en ten principale onder de loep te nemen. Ik kan
in ieder geval toezeggen dat ik, vooruitlopend op dat onderzoek, mijn
collega van Veiligheid en Justitie de zorgen over de leges met betrekking
tot de Wet Bibob onder de aandacht zal brengen. Dat onttrekt zich nu
namelijk aan mijn waarneming. Ik zal in ieder geval op dat punt de Kamer
nog dit jaar per brief inlichten over wat mijn bevindingen op dat punt zijn.
Of de minister van Veiligheid en Justitie zal dat doen.
Ten slotte verwees de heer Koopmans nog naar een voorstel van
Rotterdam om te komen tot een centrale invordering van alle vorderingen
op burgers. Het voorstel van Rotterdam is dat de gemeentelijk belastingdeurwaarder ook bevoegd wordt om andere invorderingen op burgers te
incasseren. Ik wijs er wel op dat dit niet zozeer gaat over de wijze waarop
de invordering geregeld wordt, als wel waarop de executie geregeld kan
worden. Dat vereist een uitbreiding van de bevoegdheid van de belastingdeurwaarder. Daar is een vrij grondige discussie met de staatssecretaris
van Veiligheid en Justitie voor nodig, omdat wij daarmee ook komen op
het terrein van de bevoegdheden van de gewone deurwaarder. De
belastingdeurwaarder is een uitzonderlijke figuur, maar ik zal dit voorstel
zeker onder de aandacht brengen van de staatssecretaris van Veiligheid
en Justitie.
De heer Schouw heeft vanochtend iedereen al via een dagblad gewezen
op de voorstellen die hij op het punt van de waterschappen zou willen
doen. Ik denk dat de verschillende bedragen die nu over tafel gaan zo
langzamerhand geen betrekking meer hebben op de werkelijkheid. Als het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

72

gaat om de bestuurskosten van de waterschappen hebben wij het over
een bedrag van zo’n 11,3 mln. Dat is wat er aan bestuurders is uitgekeerd
in 2011. Daarnaast hebben wij het over de overheidskosten. De omvang
daarvan laat zich op dit moment niet goed natrekken. In antwoord op
vragen van de heer Van Beek heb ik er al op gewezen dat het voorstel van
het kabinet over het bestuur van de waterschappen binnenkort naar de
Kamer wordt gestuurd. Ik wil er wel op wijzen dat de bestuursafspraken
die uitgaan van het voortbestaan van de waterschappen, in totaal
betrekking hebben op zo’n 750 mln. aan bezuinigingen op de waterhuishouding. Dat is niet 750 mln. exclusief bij de waterschappen. Er zal
ongeveer 550 mln. worden bezuinigd door samenwerking in de waterketen, waterzuivering en de afstemming van afvalwaterbeheer. Een deel
van deze bezuinigingen ligt bij de gemeenten en een deel ligt bij de
waterschappen. Vervolgens wordt ook op de financiering van het
Hoogwaterbeschermingsprogramma bezuinigd. Ten slotte wordt nog 19
mln. bezuinigd doordat de bestrijding van de muskusrat door de
waterschappen wordt overgenomen. De lopende afspraken hebben
betrekking op zo’n 750 mln. Deze afspraken zouden alle in het geding
komen als het Rijk voorstellen zou doen om de waterschappen af te
schaffen.
Het beeld dat het een oplossing is om een bestuursinstantie op te heffen
en daar dan deze bedragen op te besparen, suggereert dat deze bestuursinstantie voor ongeveer 0,5 mld. niets doet. Het werk dat de bestuursapparaten nu doen, moet door de provincies worden verricht als men de
waterschappen op de provincies zou laten overgaan. Daarmee zullen
vermoedelijk dezelfde bedragen gemoeid zijn. Ik zei immers al dat de
winst juist door samenwerking wordt gerealiseerd. De grootste winst in
de samenwerking zit veel meer in de samenwerking met de gemeenten en
de gemeentelijke waterhuishouding. Ook om die reden ligt het voorstel
van het kabinet om de verkiezing van de besturen in handen te leggen van
de gemeenten meer voor de hand dan om de taken van de waterschappen
op de provincies over te laten gaan. We hebben dan immers onmiddellijk
weer een terrein waar verschillende bestuursinstanties betrokken zijn bij
dezelfde werkzaamheden. Om al deze verschillende redenen zal het
kabinet geen voorstellen doen zoals de heer Schouw nu doet, ook in
verband met de samenhang met de bezuinigingsvoorstellen van het
kabinet.
De heer Schouw (D66): Ik wijs de minister erop dat de bestuursafspraken
natuurlijk niet tot in lengte van dagen gelden en dat er ooit weer een
nieuwe situatie zal ontstaan. Is de minister dit met mij eens?
De minister en ik delen in ieder geval één ding, namelijk dat je precies
moet weten wat een eventuele besparingsslag zou kunnen zijn als de
waterschappen worden geïntegreerd in de provincies. Ik heb niets anders
gedaan dan het resultaat van het IPO-onderzoek herhalen. Daar kwam dit
bedrag uit. De minister maakt zich zorgen over de juistheid van het
bedrag. Is hij daarom bereid om hier ook nog eens naar te kijken? Hij zegt
immers ook dat hij niet weet hoeveel dit aan besparingen op de overhead
et cetera zal opleveren.
Minister Donner: Ik heb gezegd dat de dringende redenen de veel grotere
bezuinigingsbedragen zijn die in het geding zijn bij de koers die het
kabinet heeft gekozen. Om die reden ben ik er huiverig voor om toe te
zeggen dat ik nog eens naar de cijfers zal kijken, omdat dit onwillekeurig,
ook al wordt dat niet zo bedoeld, mogelijk als signaal zal worden gezien
dat het kabinet denkt over samenvoeging van waterschappen en
provincies. Dat is op geen enkele wijze de inzet van het kabinet in deze
fase. Ik ben het geheel met u eens dat de bestuursafspraken voor deze
kabinetsperiode gelden. In deze kabinetsperiode moeten wij een vrij forse
bezuiniging realiseren, en die wil ik niet nodeloos in discussie brengen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

73

door een bedrag te gaan onderzoeken. Dat brengt alleen maar een
discussie op gang die het kabinet in elk geval niet op gang wil brengen.
De heer Schouw (D66): Ik moet misschien vaststellen dat het kabinet
hiermee een beetje meewerkt aan de onduidelijkheid hierover. Het IPO,
dat toch een betrouwbare koepelpartner is van het kabinet, zegt: het zou
500 mln. kunnen opleveren. Ik doe een poging om dat bedrag wat meer
geobjectiveerd te krijgen, maar nu geeft het kabinet niet thuis. Dat is toch
jammer.
Minister Donner: Ik kan best commentaar leveren op een onderzoek dat
door het IPO is uitgevoerd, maar houd mij dan wel ten goede dat er
daarnaast andere onderzoeken liggen, zoals dat van COELO, waarin men
tot totaal andere bedragen komt. Om nu aan te grijpen bij één onderzoek,
terwijl er andere onderzoeken liggen die tot totaal andere bedragen
komen, is een vrij zinloze operatie, tenzij ik het heel gedetailleerd ga
onderzoeken. Dat zou alleen zinvol zijn als het kabinet het voornemen had
om tot die samenvoeging te komen. Er is één partij die zegt: doe het maar
aan mij over, dat bespaart u 500 mln. Het kabinet heeft bewust niet voor
die koers gekozen, mede omdat er grote twijfels zijn over de bedragen die
eraan ten grondslag liggen en omdat het kabinet nu juist grotere
bedragen bespaart door de samenwerking met de gemeenten en met de
voorstellen om de besturen te laten kiezen door de gemeenten. Het gaat
om een politieke koers, die het kabinet in de ene richting uitzet, terwijl u
wellicht een andere kant uit zou gaan.
De heer Brinkman (PVV): Ik vind dit toch een wat onfatsoenlijke gang van
zaken. Er is een meerderheid in de Kamer die het niet eens is met de
politieke koers van de minister en vindt dat de waterschappen moeten
worden geïntegreerd in de provincies. Hoe je dat moet doen, is van later
zorg. Er wordt nu een suggestie geopperd, waarbij er om informatie wordt
gevraagd, door middel van een onderzoek, in de trant van: laten wij nu
eens daadwerkelijk kijken naar de cijfers; hoe veel kost nu die gulden, bij
wijze van spreken? Er is een meerderheid in de Kamer voor het opheffen
van de waterschappen. Ik vind het dan onfatsoenlijk van de minister dat
hij zegt: er zijn allerlei onderzoeken, die zegt dit en die zegt dat, dus zoek
het verder maar uit, Tweede Kamer, als u nog een briefje met commentaar
wilt hebben, kunt u dat krijgen. Mijn vraag aan de minister is: kan hij de
Tweede Kamer niet iets meer ter wille zijn? Anders gaan wij met initiatiefwetsvoorstellen komen. De minister kan dan wel zeggen: dat zal mij een
zorg zijn en doe dat maar lekker, maar ik vind het onfatsoenlijk.
Minister Donner: Niets in wat ik beoog, is bedoeld om onfatsoenlijk te
zijn tegenover de Kamer. Ik heb aangegeven dat er een wetsvoorstel
onderweg is naar de Kamer. Ik heb de heer Van Beek gezegd in welk
stadium dit wetsvoorstel zich bevindt. Bij de behandeling daarvan hoort
deze discussie thuis. Als de Kamer bij motie vraagt om een onderzoek
naar deze zaken, zal ik het uiteraard onderzoeken.
De heer Brinkman (PVV): Ik wil een keiharde belofte. Als een motie
waarin de regering wordt gevraagd om een dergelijk onderzoek uit te
voeren wordt aangenomen, gaat u die dan uitvoeren?
Minister Donner: Nogmaals, Ik heb u aangegeven wat in dezen de
houding van het kabinet is. Als de Kamer mij vraagt om inderdaad de
houdbaarheid van dit soort bedragen te onderzoeken, wil ik het duidelijke
signaal dat het hierbij gaat om een wens van de Kamer, teneinde ieder
misverstand te voorkomen dat het kabinet ook deze koers zou kiezen. Dat
is mijn grote zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

74

De heer Schouw vroeg naar de samenhang tussen de 6 mld. aan
bezuinigingen en de 1,8 mld. aan bezuinigingen met betrekking tot de
taakstelling voor Rijk en agentschappen. Op dit punt moet ik verwijzen
naar de ombuigingen die in de bijlage bij het regeerakkoord zijn
opgenomen. Daarbij gaat het om een groot aantal bezuinigingen, onder
meer bij de nationale politie, bij evenementen, bij de rechtsbijstand et
cetera, die optellen tot zo’n 6 mld. Een daarvan is de taakstelling van Rijk,
agentschappen en uitvoerende zbo’s. Die taakstelling wordt voor 800 mln.
of meer gerealiseerd door het effectiever maken van de bedrijfsvoering.
Voor het andere deel wordt ze gerealiseerd door de taakstellingen die in
de verschillende begrotingen zijn opgenomen. Dit is de samenhang
tussen de 1,8 mld. en de 6 mld.
De heer Schouw stelde voorts de vraag of ik bereid ben om de aanbestedingsgrens voor gemeenten te verhogen. Volgens hem kan die grens
hoger zijn, maar ik krijg signalen dat wij vanwege de Europese regelgeving gehouden zijn aan de drempels die wij nu hebben. Ik ben gaarne
bereid om deze vraag voor te leggen aan de minister van EL&I. Hij gaat in
het bijzonder over overheidsaanbestedingen. Ik zal hem vragen of dit een
mogelijkheid is en of dit leidt tot bezuinigen dan wel juist tot hogere
uitgaven. Deze vraag kan ik niet onmiddellijk beantwoorden.
In het verlengde van de discussie van afgelopen week over het integriteitsbeleid werd een vraag gesteld over de verduidelijking van de
handreiking. Ik heb die tekst nog een keer bekeken, en die is inderdaad
niet geheel duidelijk. Zoals ik de heer Koopmans al heb gezegd, zal ik met
een verduidelijking komen, zodat het beleid van het Rijk en de gemeenten
op dit punt zich op hetzelfde niveau bevinden.
De voorzitter: Per wanneer?
Minister Donner: Zo snel mogelijk. Ik ga ervan uit dat dit voor eind van
het jaar zal zijn.
Ik kom op de vraag van de heer Koopmans over de werkmaatschappijen.
Of er op een bepaald terrein een baten-lastendienst wordt ingesteld en er
derhalve wordt gekozen voor een werkmaatschappij, hangt in hoge mate
af van de taken. Ik geef het voorbeeld van de koeriersdienst. De situatie
was dat de verschillende departementen hun eigen koeriersdienst
hadden. Deze worden samengevoegd. Gevraagd werd of wij dit niet beter
aan een postbedrijf kunnen overdragen. Naar die mogelijkheid is zonder
meer gekeken. Verschillende voorwaarden hebben echter geleid tot de
keuze voor een koeriersdienst binnen de rijksoverheid. Die voorwaarden
hebben betrekking op de veiligheid – het gaat immers ook om stukken van
de ministerraad en om de vertrouwelijke stukken van andere diensten – en
de regelmaat, ook de regelmaat waarmee er alsnog met spoed stukken
rondgedeeld moeten worden. Moet je dan in- of uitbesteden? Criteria bij
de keuze zijn primair de betrouwbaarheid, de kwaliteit en de kosten.
Daarnaast speelt de vraag een rol of bepaalde taken überhaupt buiten de
overheid moeten worden gebracht. Een eigenschap van een batenlastendienst is dat het de investeringen moet terugverdienen via de
tarieven die in rekening worden gebracht. Dat brengt met zich mee dat
men een zeker eigen vermogen moet hebben. Investeringen die zich niet
gelijkelijk spreiden als indertijd de tarieven, moeten kunnen worden
gedekt. Om die reden is het eigen vermogen gebonden aan een maximum
van 5% van de totale omzet van de baten-lastendienst.
Elke baten-lastendienst heeft zijn eigenaar. Eventuele verliezen zullen in
de eerste plaats ten laste komen van het eigen vermogen. Als dat
ontoereikend is, moet worden gekeken op welke wijze het verlies kan
worden gecompenseerd. Lang voordat zo’n situatie zich voordoet, wordt
dan ook ingegrepen.
Ik heb al vaker in de discussie over een evenwichtig personeelsbestand
gezegd dat het de inzet van het kabinet is te komen tot een zo evenwichtig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

75

mogelijke verdeling. Het beeld dat de Kamer heeft van de vergrijzing bij
de Rijksoverheid is niet zo erg als zij schetst. Het klopt echter wel er dat er
op dit moment sprake is van een sterke vergrijzing. Het uitgangspunt is
primair het realiseren van de taakstellingen. Er wordt ingezet op stageplekken en trainees. De afgelopen tijd is de trainees een contractverlenging aangeboden. De mogelijkheid om te solliciteren bij de ministeries
is verruimd. Het kan alleen niet zover gaan dat trainees een baan bij de
overheid wordt gegarandeerd, nog afgezien van het feit dat dit in lang niet
alle gevallen wordt geprefereerd. Het zou alleen maar leiden tot een
verminderde instroom van trainees.
Mevrouw Ortega heeft verschillende vragen gesteld over de Randstad en
de bestuurlijke indeling. Ik ben daarop al verschillende malen ingegaan. Ik
meen dat in de notitie van het kabinet wordt aangestuurd op een meer
pragmatische aanpak van de problematiek van de herindeling en de
ontwikkeling binnen de Randstad. Er wordt primair aangesloten bij de
ontwikkelingen binnen de gemeenten. Het openbaar vervoer wordt
daarbij eveneens betrokken.
Er is gevraagd naar een aparte infra-autoriteit. Naar de mening van het
kabinet is dat, zeker nu de Wgr-plus regio’s zullen verdwijnen, een
noodzakelijke voorziening. Het zal geen autoriteit in de zin van de
Wgr-plus zijn, maar een samenwerkingsverband op het niveau van de
Wgr. In de Randstad hebben wij op dit moment vier Wgr-gebieden. Zij
zullen worden vervangen door twee infra-autoriteiten of eventueel door
een, zoals de heer Koopmans suggereerde. Ook op dat punt is wel
degelijk sprake van een vermindering.
De Kamer heeft gevraagd of door afschaffing van de deelgemeenten het
bestuur in de grote steden op grotere afstand komt te staan. Ik meen dat
dit niet het geval is. Ik constateer dat men ook nu voor tal van zaken
rechtstreeks met de centrale gemeenteraad zaken doet. Ook constateer ik
dat dit het bestuur van de grote steden aanzienlijk overzichtelijker maakt
en dat er structurele besparingen tegenover staan, ook wat betreft het
aantal bestuurders. Als je burgers bij het bestuur wilt betrekken, zijn
daarvoor andere en naar mijn mening ook betere methoden dan via het
laten kiezen van deelgemeenteraden.
Op de vraag over de vermindering van het aantal raadsleden ben ik al
ingegaan. De discussie over het aantal raadsleden zal nog plaats moeten
vinden. De heer Heijnen heeft gezegd dat een vermindering met zo’n
duizend ambtenaren tot de mogelijkheden moet behoren als je alleen al
het effect van de dualisering compenseert. Ik meen dat een verdergaande
stap mogelijk is, maar deze discussie zal in het kader van het wetsvoorstel
hierover gevoerd moeten worden.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter, ik had al een paar
keer mijn hand opgestoken. Inmiddels is de minister al verder in zijn
betoog.
De minister ontwijkt een beetje mijn vraag over de infrastructuurautoriteit.
Ik heb alleen maar aangegeven, net als de minister, dat de Wgr-plus een
opstapje is om te bekijken op welke manier we een aantal zaken goed
kunnen organiseren. Ik heb alleen het gevoel dat wij straks een wirwar
krijgen van allerlei zaken. Wij krijgen een infrastructuurautoriteit en een
metropoolregio en ook nog een superprovincie. Ik heb een pragmatische
aanpak voorgesteld. Ik heb de minister om een reactie gevraagd. Ik wil
gewoon een reactie van de minister op mijn voorstellen, niet zijn
algemene standpunt ten aanzien van een infrastructuurautoriteit.
Minister Donner: De pragmatische aanpak van het kabinet is daarin
gelegen dat het niet aansluit bij ideeën die het eerst zelf heeft ontwikkeld,
maar bij ideeën die al vorm krijgen in de samenwerking tussen
gemeenten. Zij maken gebruik van de structuren die bestaan in de Wgr.
Het gaat dus niet om de Wgr-plus, maar om de Wgr. Het kabinet heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

76

gezegd dat dit ook het geval is bij de infrastructuurautoriteit die ons voor
ogen staat. Dit zal niet alleen een samenwerking zijn tussen gemeenten,
maar ook een samenwerking waarbij de provincies betrokken zijn. Het
doel is om ervoor te zorgen dat de taken van gemeente en provincie op dit
terrein samengebracht worden. Dat is het punt van zorg van mevrouw
Ortega. Daarbij geven de partijen zelf in hoge mate vorm aan de invulling.
Om deze reden komt het kabinet niet met een opgelegde vorm, maar met
een vorm die besloten ligt in de bestaande structuren. Inderdaad levert
dat een aantal samenwerkingsvormen op, maar niet meer dan we nu al
hebben. Nu al hebben wij in elk van de vleugels te maken met ten minste
twee Wgr-gebieden. Hierbij gaat het om bij wet geregelde bevoegdheden,
die onmiddellijk problemen opleverden, zowel met betrekking tot de
provincie als met betrekking tot de gemeente, over de vraag waar de
bevoegdheden precies liggen. Met deze structuren wordt dit in hoge mate
bij de betrokken organen neergelegd. Daarom zal dit minder problemen
opleveren. Volgens mij heb ik de vragen van mevrouw Ortega dus
beantwoord.
De voorzitter: Gaat u verder.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Oké, voorzitter.
De voorzitter: Ik zeg dit eigenlijk tegen de minister. Maar ik geef u de
gelegenheid tot het stellen van een korte vervolgvraag.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik heb mijn interruptie juist
bewaard tot het moment dat de minister mijn vragen zou beantwoorden.
De voorzitter: Mevrouw Ortega, gaat u verder.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): De minister heeft zelf gezegd
dat de Wgr-plus als katalysator heeft gediend voor het opstarten van
bestuurlijke samenwerking bij openbaar vervoer en infrastructuur. De
minister spreekt nu over de pragmatische aanpak. Binnen die pragmatische aanpak ben ik gekomen met een aantal voorstellen. Ik wil dat de
minister op deze voorstellen reageert en niet dat hij in het algemeen
spreekt.
Minister Donner: De voorstellen van mevrouw Ortega hadden betrekking
op de versterking van de samenwerking in het openbaar vervoer. Met de
uitbouw van het OV-bureau, zoals dat nu bestaat, wordt de regie van de
provincies en de gemeentelijke inspraak bij het openbaar vervoer
versterkt, maar die uitbouw is niet voldoende naar het oordeel van het
kabinet. Daarom komt het tot een infra-autoriteit met gebruikmaking van
de structuur van de Wgr. Zo nodig kan die een basis vinden in aanwijzingen, waar de wet mogelijkheden voor biedt. Dat biedt een versterkte
vorm. Mevrouw Ortega heeft het over een versterkte rol voor de
provincie. Naar het oordeel van het kabinet moet de structuur voor de
samenwerking van de grote steden in de Noordvleugel gevonden worden
in de samenvoeging van de provincies. Tegelijkertijd, als de provincies
menen dat hetzelfde bereikt kan worden door samenwerking, kunnen zij
daartoe voorstellen doen. In de voorstellen die het kabinet voor ogen
staan, gaat het om meer dan inspraak van de gemeenten naar de
provincie, namelijk om directe betrokkenheid voor het deel van de taken
die bij de gemeenten liggen. Op welke wijze moet ik nog meer ingaan op
de voorstellen van mevrouw Ortega?
Op de herijking van het Gemeentefonds ben ik ingegaan in antwoord op
vragen van mevrouw Van der Burg.
Op welke wijze er met krimp wordt omgegaan, is onderdeel van de
discussie met de gemeenten. Gelet op beide voorstellen die nu ter tafel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

77

liggen, heeft mevrouw Ortega de zorg dat het Rijk op een bepaalde wijze
mee zal willen blijven sturen. Die zorg herken ik omdat ik die ook van de
gemeenten heb gehoord. De inzet van de herijking is om juist meer ruimte
voor gemeenten te creëren. Dit is vooral een kwestie van het nader
overleg tussen de VNG en het Rijk om duidelijk te krijgen waar de zorgen
zitten.
Bij de doelmatigheidscontrole gaat het vooral over discussies die ook
gevoerd worden in het kader van de voorstellen over de concrete
decentralisaties. Ook de Kamer vraagt zich af op welke wijze zij in beeld
houdt dat er voldaan wordt aan wat wordt verwacht van gemeenten. Die
discussie wordt in dat kader gevoerd.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik had in het kader van het
Gemeentefonds nog iets gevraagd over de verbreding van het
belastinggebied.
Minister Donner: Dat klopt. Meerdere woordvoerders hebben vragen
gesteld over de verbreding van het belastinggebied. In het Rob-advies
worden die vragen ook opgeworpen. Die vraag is hier aan de orde gesteld
in verband met de decentralisaties die worden overwogen. Voor alle
duidelijkheid, die decentralisatie moet geen aanleiding zijn om via
gemeentelijke belastingen uiteindelijk de totale lasten omhoog te
brengen. Dit gaat om de realisatie in het kader van de overheidsfinanciën.
Ik ben me ervan bewust dat mevrouw Ortega en anderen hebben
gevraagd of het belastinggebied van het Rijk beperkt moet worden – hoe
dat precies moet, moet ik nog eens horen – tegenover een verbreding van
het belastinggebied van de gemeenten. Dat zou betekenen dat de
uitkeringen via het Gemeentefonds beperkt worden en gemeenten voor
een groter deel aangesproken worden op hun eigen bijdrage op dat
terrein. Dat is onderdeel van de herijking van het Gemeentefonds. Daar
hebben we het dan over. De middelen die van het Rijk via het Gemeentefonds bij gemeenten komen, worden minder, en van gemeenten wordt
verwacht dat ze een groter deel van de kosten via eigen belastingen
innen. Die vraag kan aan de orde komen in het kader van de discussie
over de herijking van het Gemeentefonds, maar is niet direct onderdeel
van de discussie over de decentralisatie, want daarvan is niet de
bedoeling om de lasten die er zijn in hogere mate via gemeentelasten te
dekken.
De voorzitter: Mevrouw Ortega, uw tweede interruptie.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Het ging mij niet zozeer om de
decentralisatie. Ik had de minister ook gevraagd om een reactie te geven
op het advies van de Raad voor de financiële verhoudingen dat het
belastinggebied van gemeenten moet worden vergroot. De vraag ging
dus verder en had niet zozeer te maken met decentralisatie.
Minister Donner: Dat heb ik ook onderkend, en daarom heb ik ook
aangegeven dat dit advies zo recentelijk tot stand is gekomen dat ik het
eerst wil bestuderen voordat ik met een reactie daarop kom.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): En wanneer komt u met die
reactie?
Minister Donner: Ik verwacht in de eerste plaats adviezen van de VNG,
ook over de herijking van de gemeentefinanciën per 15 november.
Vervolgens zal worden bezien op welke wijze dit overleg verder gestructureerd kan worden. Ik wil geïntegreerd op die adviezen reageren.
De voorzitter: Mevrouw Ortega, uw derde interruptie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

78

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ja, voorzitter, ik heb weer een
andere vraag. Ik kom anders namelijk in de knel in mijn tweede termijn. Ik
heb de minister gevraagd naar de ICT-gelden van de EU die via EL&I naar
de G32 gaan. Ook bij deze gelden wordt het platteland vergeten. Het is
juist heel cruciaal om daar te digitaliseren, zodat dat het gebied wat meer
bedrijvigheid aantrekt. Ik krijg graag van de minister een toezegging dat
hij er met zijn collega op gaat aansturen om hier specifieke aandacht aan
te besteden.
Minister Donner: Ik heb mevrouw Ortega zo beluisterd dat zij stelde dat
de aparte uitkering voor de G4 in het kader van de herijking wordt
ingetrokken, maar dat daar een bepaalde intensivering tegenover staat.
Gaat haar vraag ook over de ICT-gelden van de EU?
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ja, dat is mijn vraag. Dat
andere was mijn vraag niet.
Minister Donner: Die vraag kan ik in tweede termijn beantwoorden, als
mevrouw Ortega hem nog even preciseert. Als zij de vraag nog een keer
heel duidelijk gepreciseerd kan stellen, kan ik daar een antwoord op
geven.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik had het over de ICT-gelden
van de EU. Die worden op dit moment via het ministerie van EL&I aan de
G32 ter beschikking gesteld om daar gebruik van te maken. Daardoor valt
het platteland tussen wal en schip. Mijn vraag is of het mogelijk is om
bijvoorbeeld in het kader van anticipeergebieden of krimpgebieden samen
met de collega van EL&I te bekijken wat de mogelijkheden zijn, zodat er
ook aandacht komt voor de digitalisering van het platteland.
Minister Donner: Ik vermoedde al dat mevrouw Ortega dat bedoelde. Dat
moeten wij uitzoeken.
Dan kom ik bij de vragen van de heer Brinkman. Op een aantal punten ben
ik op die vragen in antwoord op voorgaande sprekers al ingegaan. Zijn
algemene vraag is me bekend: hoe stel je vast of er draagvlak is voor een
bepaalde herindeling? De heer Brinkman meent dat je zou moeten kiezen
voor een referendum. In het algemeen geloof ik dat referenda zich bij
herindelingen niet lenen voor de vragen die gesteld worden. Het gaat
namelijk om vragen die niet eenvoudig met ja of nee beantwoord kunnen
worden. Doorgaans betreft het een gecompliceerde afweging van
verschillende voorstellen. De heer Brinkman gaat een stap verder als hij
zegt dat een referendum duidelijk zou moeten maken wat het aan lokale
belastingen kost als men nee zegt. Feitelijk vraag je dan inderdaad of men
er € 200 voor over heeft om zelfstandig te blijven. Ik ben gaarne bereid
om die discussie nog eens te voeren, maar ik meen dat dit niet de manier
is om de steun voor een herindeling te peilen. We hebben namelijk te
maken met gemeenten van heel verschillende formaten. Het referendum
wordt niet gehouden binnen het gebied van de nieuwe gemeente om te
bekijken of er een meerderheid is, maar binnen de afzonderlijke
gemeenten. Derhalve is de eerste keuze waarmee je de discussie voert, de
gebiedsindeling van de gemeente waar we van uitgaan. Ik vraag me
echter af of ik de heer Brinkman hier en nu zal overtuigen van een andere
koers.
De voorzitter: Ik zie dat de heer Brinkman wil reageren. Ik wijs de heer
Elissen er maar even op dat de heer Brinkman daarmee de vierde
interruptie van de PVV-fractie gebruikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

79

De heer Brinkman (PVV): Ik hoor toch een kleine opening. Stel dat het
referendum in het gehele betreffende gebied gehouden zou kunnen
worden. Is de aversie van de minister tegen een referendum dan minder
groot?
Minister Donner: Als de referenda in de afzonderlijke gemeenten
gehouden worden dan kunnen de gemeenten elkaar tegenhouden, terwijl
je over het totale terrein zou moeten meten. Dat lost echter niet mijn
belangrijke vraag op over de vraag wat de vraag zou moeten zijn.
Wat het oplevert om de waterschappen op te heffen, hebben we
besproken.
Wat betreft de toepassing van de WOB door de gemeenten wil ik
voorstellen de discussie te voeren aan de hand van een brief die ik
gestuurd heb. Die zal in voorstellen worden uitgewerkt en daarbij kunnen
de verschillende kanten aan de orde komen.
De heer Brinkman vroeg ook naar onderzoek naar het gebruik van
pps-structuren en naar het bankieren. Hij vroeg of er op dat punt meer
regels moeten komen. Het is uiteindelijk een keuze van gemeenten en
provincies zelf, tenzij er vanuit het oogpunt van comptabiliteit en het
toezicht op de bestedingen aanleiding zou zijn om dat nader te bekijken. Ik
heb echter onvoldoende zicht op de gevallen waarnaar de heer Brinkman
verwijst. Als er pps-constructies gebruikt worden, moet er altijd sprake
zijn van goedkeuring door een hogere overheid op grond van artikel 158
van de Provinciewet. De verschillende regelingen – op mijn blaadje staan
de fido en de Ruddo, maar ik zou niet weten waar die afkortingen voor
staan – zien op lenen en inleggen door decentrale overheden.
De heer Brinkman (PVV): Begrijp ik het nu goed? Artikel 158 van de
Provinciewet ken ik, maar dat wordt volgens mij valselijk bijna nooit
gebruikt. Provincies verlenen zelfs geheime garantstellingen, die in
sideletters zitten. Volgens mij is dat compleet strijdig met de Provinciewet.
Dat is wat de minister net zegt.
Minister Donner: Bij mijn weten wordt het wel gebruikt. De heer
Brinkman zegt dat het onvoldoende of anders wordt gebruikt, maar dat
kan ik nu niet nagaan.
De heer Brinkman (PVV): Garantstellingen kunnen toch nooit geheim
zijn?
Minister Donner: Ik zou ook menen van niet. Ik wijs er in ieder geval op
dat het uitlenen van geleend geld door lagere overheden sinds de
Ceteco-affaire niet meer is toegestaan. Als de heer Brinkman het punt aan
de orde wil stellen, houd ik mij gaarne aanbevolen voor meer concrete
informatie over wat er mis is.
Ik kom op de vragen van de heer Elissen. Op welke wijze wordt via
bestuursafspraken verzekerd dat de gemeenten, provincies en waterschappen zich meer richten op hun kerntaken? Bestuursafspraken zijn
daarvoor niet het geschikte middel, want het zijn afspraken tussen de
verschillende bestuurslagen over het profiel en de decentralisatie. Het
Gemeentefonds en het Provinciefonds zijn de instrumenten die daarvoor
gebruikt kunnen worden. Op een aantal terreinen waar provincies naar het
oordeel van het kabinet geen taak hadden, zoals op sociaal terrein, is de
vergoeding op dat terrein beëindigd; althans, dit geldt voor het
meenemen hiervan als factor in het Provinciefonds. Om die reden wordt
bij de herijking van het Gemeentefonds meer gefocust op de vraag op
welke terreinen de gemeenten taken hebben en op welke terreinen niet.
Als gemeenten uiteindelijk menen met bepaalde methoden of instrumenten hun doelen te kunnen bereiken, is dat onderdeel van de
autonomie. De doelmatigheid daarvan is voorwerp van de lokale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

80

rekenkamers, voor zover deze er zijn, en het toezicht door de gemeenteraad. Het proces van afspraken, zoals gevoerd bij de bestuursafspraken,
versterkt de concentratie op profielen, dus in die zin komen wij daar wel
aan tegemoet.
Ik ga in op het onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar het leren
van subsidie-evaluaties. De 633 subsidies die de heer Elissen noemde, zijn
allemaal subsidies van het Rijk. Ik kreeg even het beeld dat het ging om
subsidies van de lagere overheden, maar daar heeft zijn vraag geen
betrekking op. Dat kan ook niet, want de Rekenkamer gaat in het bijzonder
over het Rijk. Indertijd werd geconstateerd dat 81 van die subsidies
werden onderworpen aan een goede evaluatie. Het rapport biedt diverse
aanknopingspunten voor verbetering. Voor zover ik weet, is die zaak bij de
minister van Financiën aan de orde. Het gaat hier om subsidies en die zijn
primair een verantwoordelijkheid van de minister van Financiën. Dat laat
onverlet dat ik ook voor mijn departement naga in hoeverre het rapport
aanknopingspunten biedt om tot verbetering te komen voor de subsidies
die op de begroting van Binnenlandse Zaken staan. Het overzicht dat
daarvoor nodig is, heb ik nog niet, maar ik ben ermee bezig. In ieder geval
meen ik dat de nieuwe begrotingspresentatie de Kamer op dat punt meer
informatie biedt als aanknopingspunt om dit te beoordelen.
Er werd gevraagd in hoeverre uit de middelen van de gemeenten
ontwikkelingssamenwerking gefinancierd wordt. In dit verband moet ik
erop wijzen dat het vanouds aanvaard is dat de gemeenten autonoom
over hun middelen kunnen beslissen, ook om contacten aan te gaan met
gemeenten in ontwikkelingslanden of met andere steden. Dit staat los van
de discussie over de stedenband. Ik weet dat op dit moment steden in het
kader van de bezuinigingen opnieuw bekijken welke contacten inhoud
hebben en welke geen inhoud hebben. Dat is echter een proces dat zich
onttrekt aan de waarneming van de minister van Binnenlandse Zaken.
Ik kom nu bij de vragen van de heer Van der Staaij. Hij vroeg naar de
verplaatsing van de rijkshuisvesting in Zeeland. Dat punt is reeds
uitvoerig besproken. Nogmaals, ik heb aangegeven dat het instrument
van de concentratie nu juist is ingevoerd om aan de zorgen van Zeeland
tegemoet te komen, maar ook aan die van Drenthe en Flevoland, zodat
deze provincies met die operatie niet geheel van het beeld verdwijnen. Uit
de lijst van 57 steden die ik de Kamer heb toegezegd, zal blijken dat er ook
steden daaronder zijn die in Zeeland liggen, althans naar mijn weten.
Ik kom nu op de verdeling van het arbeidsaanbod. Ik heb de Kamer reeds
een aantal keren een overzicht geboden over de spreiding van het effect
van de taakstelling over het land. Daar hebben wij het in wezen namelijk
over. In het totale beeld draagt de regio Den Haag, althans Zuid-Holland,
het grootste gewicht, ook in totale aantallen. Er zijn inderdaad sommige
regio’s die eruit schieten, zowel naar boven als naar beneden. Ik geloof
dat er in Overijssel maar een laag percentage is. Dat slaat ook meer op de
verdeling van de rijksdiensten op dit moment dan op iets anders. Dit staat
echter los van de discussie over de huisvesting. Dit is meer de accommoderende intendance: waar kan iedereen gehuisvest worden?
De masterplannen die ik in de brief heb aangekondigd, zijn het instrument
om op het niveau van de regio’s nader de discussie te voeren over de
wijze waarop de verdeling plaatsvindt. Dat is een proces waar wij
ruimschoots de tijd voor uittrekken in de komende tijd.
De heer Van der Staaij stelde ook een aantal vragen over de herindeling.
Hij vroeg welke rol de provincies daarin spelen. In het herziene beleidskader wordt de rol van provincies op dat punt inderdaad beperkter. Die
wordt namelijk beperkt tot de gevallen dat in de betrokken gemeente geen
draagvlak bestaat om in eerste instantie een oordeel te geven of dat er op
grond van de taak binnen de regio en de urgentie daarvan toch geen
aanleiding is om te komen tot een voorstel voor herindeling. Ik meende
dat het juist op die manier vrij duidelijk was, maar ik heb al tegen de heer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

81

Van Beek gezegd dat ik gaarne bereid ben om verder te discussiëren over
de precisering van dat punt.
Het voorbeeld van de heer Van der Staaij van gemeenten die dubbele
apparatuur moeten hebben, ook als zij al samenwerken – het gaat met
name om paspoortmachines – bevreemdt mij enigszins. Alle apparatuur
die gemeenten nodig hebben voor het digitaliseren van foto- en vingerafdrukken wordt namelijk door Binnenlandse Zaken verstrekt. Gemeenten
zijn op dit terrein dus helemaal niet verplicht om iets aan te schaffen. Het
kan wel zijn dat de apparatuur binnen een bepaalde gemeente nog bij
verschillende centra staat, omdat de uitgifte nog bij verschillende
deelkantoren plaatsvindt.
Bij een herverdeling berekent het ministerie het benodigde aantal nieuwe
apparaten aan de hand van het aantal reisdocumenten dat gezamenlijk
wordt uitgegeven door de betrokken gemeenten en het aantal locaties
waarop men uitgiftepunten wil hebben. Dat is het proces voor specifieke
paspoortmachines. Voor het overige kan ik niet natrekken waar het
voorbeeld van de paspoortmachines dat heer Van der Staaij noemde,
speelt.
Ik ga verder met de vraag of er bij gemeentelijke herindelingen nog
behoefte aan het Rijk is. Die behoefte wordt niet primair door de wetgever
bepaald, maar door de grondwetgever. Gemeentegrenzen worden
namelijk bij wet vastgesteld. Dat geeft ook aan in welk proces wij zitten.
De vraag of wij het niet tot twee bestuurslagen kunnen beperken, is al
eerder aan de orde geweest. De gemeente is hier primair als object bij
betrokken en minder als bestuurslaag. Provincie en Rijk zijn dus de
betrokken bestuurslagen. Wil men die visie niet volgen, dan zijn provincie,
Rijk en gemeente er altijd bij betrokken tenzij men de provincie geheel uit
het proces wil schrappen. Dat is enkel en alleen het geval omdat de
Grondwet een wijziging bij wet vereist. Anders kon worden overwogen
om het meer tot een automatisme te maken, als iedereen het erover eens
is.
De heer Van der Staaij (SGP): Het ging om de vraag of het Rijk de
mogelijkheid moet hebben om zelf het initiatief te nemen. Ik begrijp dat
dit nu nog een formele mogelijkheid is op grond van de Wet ARHI, terwijl
daar in de praktijk eigenlijk nooit gebruik van wordt gemaakt. Is het wel
nodig om die mogelijkheid in de wet te laten staan?
Minister Donner: Ik kan mij voorstellen dat er situaties zijn waarin het zo
dringend is, ook bijvoorbeeld vanwege gemeentefinanciën, terwijl toch
ook het verzet politiek binnen gemeenten zo groot is dat het niet geheel
ondenkbaar is, maar ik verheug mij met de heer Van der Staaij in het feit
dat het nog nooit nodig is geweest. Ik wil echter niet het risico nemen om
de mogelijkheid geheel uit de wet te schrappen. Dit zijn voorzieningen die
je juist voor noodgevallen hebt en die je daarom ook niet op voorhand
kunt voorzien.
De heer Van der Staaij wijst op het aantal waarnemend burgemeesters dat
op dit moment functioneert. Dat aantal hangt vermoedelijk samen met de
overgang tussen de twee benaderingen bij de herindeling. Onder het
oude systeem waren er inderdaad waarnemend burgemeesters benoemd
in regio’s waar de provincies van oordeel waren dat er gekomen moest
worden tot een proces van herindeling. Daar ontstaat nu duidelijkheid
over. Ik ga ervan uit dat dit aantal minder zal worden. Op 23 september
heb ik over deze materie een uitgebreide brief aan de Kamer gestuurd met
daarin ook een toelichting op de achtergronden van de afzonderlijke
gevallen.
Dan het punt over de WOB-verzoeken. De heer Van der Staaij wijst op
rechterlijke uitspraken die het heffen van leges mogelijk maken. Ik wijs
erop dat er ook rechterlijke uitspraken zijn die het heffen überhaupt
verbieden. Derhalve is dit een punt dat ook in de jurisprudentie nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

82

nadere verduidelijking behoeft voordat we het regelen. Mogelijk kan, als
we komen tot wijziging van de wetgeving, dit een onderdeel zijn dat we
meenemen bij de evaluatie.
Ten slotte de vraag van de heer Van der Staaij of de ambtseed ook
schriftelijk kan worden afgelegd. De wettelijke bevoegdheid en
verplichting tot het uitvoeren van de ambtseed is gelegd bij de decentrale
overheden. Dit is een eigen verantwoordelijkheid van de verschillende
decentrale overheden. De mondelinge aflegging van deze eed ten
overstaan van het bevoegd gezag benadrukt het belang van de integere
taakuitoefening. Ik zou menen dat een schriftelijke aflegging van de eed
daarbij niet past. Het is een andere vorm. Ik houd me echter aanbevolen
voor voorbeelden waar men dit wel gebruikt. Ik zal dit punt dan ook
gaarne opnemen met het VNG en het IPO om te kijken hoe het ermee zit.
Ik moet mij eerst een beeld kunnen vormen van waar dit voorkomt,
voordat ik iets kan doen.
Voorzitter. Ik meen dat ik hiermee alle vragen heb beantwoord.
De voorzitter: Hiermee zijn we gekomen aan het einde van de eerste
termijn. Vanwege het feit dat dit overleg tot 19.15 uur gepland staat,
vanwege het feit dat uit een inventarisatie blijkt dat er 23 moties
aankomen, vanwege het feit dat we 28 interrupties hebben toegestaan die
bijna alle in drieën zijn geweest – dat zijn dus 85 nadere vragen – stel ik
voor om in tweede termijn anderhalve minuut spreektijd per fractie toe te
staan, plus tijd voor het voorlezen van de moties. Ook stel ik voor het
aantal resterende interrupties uit de eerste termijn toe te staan. Als we het
zo niet doen, halen we een eindtijd van 19.15 niet en dat was wel de
afspraak.
Ik schors de verandering vijf minuten, dan kan er even worden nagedacht
of het aantal moties wat omlaag kan. Dat lijkt mij nuttig bestede tijd, naast
het eventueel wassen van handen.
De vergadering wordt van 18.04 uur tot 18.10 uur geschorst.
De voorzitter: Ik heropen de vergadering. Ik houd echt strak de hand aan
de afgesproken vergaderorde, want anders halen wij het niet op tijd. Wij
beginnen met anderhalve minuut tekst en lezen daarna de moties voor,
zonder aanloopjes.
De heer Heijnen (PvdA): Voorzitter. De PvdA maakt zich zorgen over de
stapeling van de bezuinigingen die kwetsbare mensen zal treffen, voor
een groot deel door de strakke financiële kaders en bezuinigingen die de
regering aan de gemeenten oplegt.
De PvdA maakt zich eveneens zorgen over de bestuurlijke organisatie. In
regio’s, provincies en steden praat men nu met elkaar over de
voornemens die in het regeerakkoord zijn opgenomen. Keer op keer blijkt
in de Kamer dat de kans dat deze voornemens de eindstreep halen als zij
worden vertaald in wetgeving, nihil moet worden geacht. Dat vinden wij
geen goede bijdrage aan het openbaar bestuur in Nederland. Er valt wel
wat te doen, want er moet werk en welvaart worden gecreëerd: in
Eindhoven en de regio, in Twente en de regio, maar zeker ook in de
Noordvleugel en de Zuidvleugel van de Randstad. Een FUN-provincie of
een flutprovincie draagt in de ogen van de PvdA niet bij aan meer banen
en meer welvaart in de Amsterdamse regio. Daarom hebben wij de motie
hierover gesteund. Wij roepen het kabinet op om zich op zijn voornemens
op het gebied van openbaar bestuur te bezinnen, daadwerkelijk de
handen uit de vestzakjes te halen en die aan de Kamer in de breedte te
reiken om te bekijken wat wij wel kunnen doen om de belangen van ons
volk te behartigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

83

Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de regering voornemens is, de diensten van de
rijksoverheid zo veel mogelijk te concentreren in twaalf concentratiesteden;
overwegende dat dit ten koste gaat van de werkgelegenheid in plaatsen in
regio’s met een hoge werkloosheid, met een zwakke economische
structuur en/of met krimp;
overwegende dat de Kamer meerdere malen heeft uitgesproken dat
krimpgebieden juist moeten worden ontzien bij bezuinigingsoperaties van
de rijksoverheid;
overwegende dat de huisvesting van ambtenaren volgend moet zijn op de
kwaliteit van de dienstverlening aan burgers;
verzoekt de regering, af te zien van het voorgenomen concentratiebeleid
van de Rijksgebouwendienst en alternatieven te ontwikkelen voor deze
strategie die meer rekening houden met de wensen van de Kamer,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Heijnen en Van
Raak. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 9 (33 000-VII).
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat ieder onderdeel van de organisatie van de rijksdienst en
de zelfstandige bestuursorganen ten minste 1% van de formatie
beschikbaar moet stellen aan personeel met een arbeidshandicap, voor
zover geïndiceerd voor WSW of Wajong;
overwegende dat niet ieder onderdeel van de organisatie van de
rijksdienst en de zelfstandige bestuursorganen daaraan thans voldoet;
overwegende dat gemeenten goede ervaringen hebben met een
bonus-malussysteem voor het inschakelen van WSW-personeel;
verzoekt de regering, te onderzoeken of een bonus-malussysteem voor
organisatieonderdelen van de rijksdienst en zelfstandige bestuursorganen
leidt tot meer plaatsingen van personeel met WSW- of Wajong-indicaties,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Heijnen. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (33 000-VII).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

84

Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de regering voornemens is de komende jaren tienduizenden arbeidsplaatsen te schrappen in de rijksdienst en de zelfstandige
bestuursorganen;
van mening dat dit gepaard zou kunnen gaan met het verlies van
stageplaatsen/leerbanen voor deelnemers aan het mbo (bbl, bol) en hbo;
van mening dat het van buitengewoon groot belang is dat voor deze
deelnemers voldoende stageplaatsen/leerbanen beschikbaar blijven;
verzoekt de regering, erop toe te zien dat in 2012 en volgende jaren ten
minste het aantal stageplaatsen/leerbanen bij de rijksoverheid en
zelfstandige bestuursorganen beschikbaar is als het geval was in 2010 en
daarover de Kamer te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Heijnen. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 11 (33 000-VII).
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de integriteit in het openbaar bestuur een van de
fundamenten is van de rechtsstaat;
overwegende dat er verschillende aspecten zijn in de regelingen voor
politieke ambtsdragers die mogelijk geactualiseerd moeten worden;
overwegende dat hierbij gedacht kan worden aan onder andere de
regeling voor nevenfuncties, aan de regeling met betrekking tot belangenverstrengeling, aan de regeling voor de transparantie van (voormalige)
zakelijke belangen van politieke ambtsdragers en voor de regeling van het
verrichten van werkzaamheden voor het bestuursorgaan waarvoor men
een politiek ambt vervulde;
verzoekt de regering, de regels voor de integriteit in het openbaar bestuur
onder andere in samenwerking met de ROB, de VNG en het IPO tegen het
licht te houden en zo nodig te wijzigen en hierover de Kamer te
informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Heijnen en
Schouw. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 12 (33 000-VII).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

85

De heer Heijnen (PvdA): Ik kom aan mijn laatste motie. Ik beperk me. De
motie gaat over ontschotting.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de regering voornemens is omvangrijke en belangrijke
taken op het gebied van sociale zaken, maatschappelijke begeleiding en
jeugdzorg naar gemeenten te decentraliseren;
overwegende dat de regering tevens voornemens is om het stelsel van
passend onderwijs aan te passen;
van mening dat hiermee heel veel geld is gemoeid en dat dit voor veel
burgers ingrijpende operaties zijn;
van mening dat het van belang is dat gemeenten voorzieningen op deze
terreinen zo veel mogelijk in samenhang kunnen aanbieden;
verzoekt de regering, erop toe te zien dat deze decentralisaties en
stelselwijzigingen op elkaar worden afgestemd teneinde gemeenten in
staat te stellen voorzieningen op deze terreinen zoveel mogelijk in
samenhang aan te bieden;
verzoekt de regering tevens, de Kamer ten minste een keer per jaar te
informeren over de afstemming tussen deze decentralisaties en
stelselwijzigingen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Heijnen. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 13 (33 000-VII).
Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn
beantwoording. Ik heb een vraag gesteld over het feit dat weinig aangifte
wordt gedaan tegen ambtenaren. Tijdens het mondelinge vragenuur van
28 juni jongstleden heb ik vragen gesteld over het bericht dat ambtenaren
makkelijk wegkomen met het plegen van strafbare feiten. De minister
heeft daarop antwoord gegeven. Ik vraag hem nogmaals of hij onderschrijft dat er altijd aangifte moet worden gedaan als er mogelijk strafbare
feiten zijn gepleegd. Dat geldt niet alleen voor de rijksoverheid, maar ook
in den brede. Ik wil nog steeds de daarover toegezegde brief ontvangen. Ik
krijg dus graag bij dezen die toezegging.
Ik kom op de ICT, de regeldruk en het deltaplan. Ik vond de beantwoording
van de vragen op dat terrein onvoldoende. Ik erken dat de minister op een
aantal terreinen daarover zaken doet, maar ik wil het totaal. Naast een
parlementair onderzoek waartoe de Tweede Kamer mogelijk zal besluiten,
dien ik de volgende motie in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

86

overwegende dat de afgelopen jaren veel ICT-projecten van de overheid
door verschillende oorzaken, zoals onvoldoende expertise, budgetoverschrijding, te lange doorlooptijden en complexe wet- en regelgeving, niet
goed zijn verlopen;
overwegende dat de overheid door deze problemen kwetsbaar wordt en
het vertrouwen van de burgers in de overheid afneemt;
verzoekt de regering, binnen drie maanden met een concreet Deltaplan
ICT te komen teneinde de ICT-problemen bij de overheid aan te pakken,
waarbij tevens wordt aangegeven welke wet- en regelgeving wordt
geschrapt dan wel vereenvoudigd, hoe begrippen eenduidig worden
gedefinieerd, hoe de aanbesteding en aansturing wordt verbeterd en hoe
de inhoud van ICT-systemen op orde wordt gebracht,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Burg,
Elissen en Koopmans. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 14 (33 000-VII).
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de informatievoorziening inzake ICT-projecten van de
overheid richting de Tweede Kamer te wensen overlaat;
overwegende dat deze onvoldoende informatievoorziening het voor de
Tweede Kamer moeilijk maakt om haar controlerende taken goed uit te
voeren;
verzoekt de regering, de informatievoorziening inzake ICT-projecten van
de overheid zodanig vorm te geven, dat de Tweede Kamer inzicht krijgt in
het wijzigen van de contractvorm gedurende het ICT-traject, inzicht krijgt
in wat een ICT-systeem moet opleveren, alsmede de kosten van beheer en
onderhoud, zowel in geld als in formatieplaatsen bij de overheid,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Burg,
Koopmans en Brinkman. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 15 (33 000-VII).
Mevrouw Van der Burg (VVD): Dat waren mijn twee moties.
De voorzitter: U bent ook door uw tijd heen.
Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik ben door mijn tijd heen, dus ik laat het
hierbij.
De voorzitter: De heer Van Beek heeft geen tijd meer. Ik geef hem nog
een minuut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

87

De heer Van Beek (VVD): Voorzitter. Dank u wel. Ik maak drie korte
opmerkingen. Ik vraag de minister nog eens goed na te denken over de
adviezen die hij heeft gekregen van de Rob over de procesvoorstellen om
het draagvlak voor de schaalvergrotingsdiscussie te vergroten.
Op het punt van de gemeentelijke herindeling zal ik de handschoen
oppakken.
In deze bestuursperiode hebben wij de waterschappen geschoren. Wij
hebben de kip geplukt, voor aanzienlijke bedragen. De suggestie dat wij
de kip twee keer kunnen plukken, is onjuist. Dat moeten wij ons realiseren.
De ruimte die in de watersector aanwezig was, is er nu uitgehaald.
De heer Van Raak (SP): Voorzitter. De minister zei dat hij lekker op
schema ligt. Op het onderwerp sociale huurwoningen ligt hij helemaal
niet op schema. Op het onderwerp de Antillen ligt hij helemaal niet op
schema. Ook op de onderwerpen middenbestuur, herindeling van
gemeenten, decentralisatie van rijkstaken, overleg met ambtenaren,
bestuursakkoord, rijksdiensten en klokkenluiders ligt hij helemaal niet op
schema. Met de ICT voor de overheid is hij nog niet eens begonnen. Een
minister die zo faalt, moet een iets minder grote broek aantrekken in de
Kamer. Als hij buiten de Kamer dezelfde starheid heeft als daarbinnen,
snap ik wel waarom er zo weinig van de grond komt. Als wij moties
aannemen over de decentralisatietaken, zoals de door mevrouw Leijten
ingediende motie, dan zegt de minister dat hij daar niet veel zin in heeft.
Over de herindelingen, waarover de heer Schouw heeft gesproken, zegt
de minister dat hij er toch mee doorgaat. Over de Randstadprovincie van
de heer Brinkman zegt hij: ik doe het toch. Ik wil de minister een spiegel
voorhouden. Is het allemaal wel zo? Gaat het allemaal wel zo lekker op
zijn departement? Of zit de minister hier gewoon zijn tijd uit? Ik heb een
opdracht voor hem.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, af te zien van het voornemen om het aantal leden
van de Tweede Kamer met een derde te verlagen en in plaats daarvan te
komen met een voorstel om de vergoedingen voor Tweede Kamerleden
met een derde te verminderen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Van Raak. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 16 (33 000-VII).
De heer Van Raak (SP): Ik verwacht dezelfde starheid, maar ik vraag de
minister om daar eens goed over na te denken. Wellicht zou een wat
minder starre houding in en buiten deze Kamer zijn beleid en zijn positie
ten goede komen.
Voorzitter: Van der Staaij
De heer Koopmans (CDA): Voorzitter. Ik dank de regering voor het
antwoord. Ik wil een vraag stellen die ik in eerste termijn niet heb gesteld,
over ORRA. Daarvoor wordt 27,5 mln. gereserveerd, terwijl tegelijkertijd in
de begroting staat dat wij dat niet gaan doen. Ik ontvang daar graag een
brief over. De standpunten over de herindeling zijn buitengewoon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

88

ingewikkeld geworden. Het land heeft absoluut geen helderheid over wat
de wetgevende macht in dit land zal doen. Daarom is het in de ogen van
de CDA-fractie noodzakelijk dat er snel een brief komt.
Naar aanleiding van de door mij ondersteunde motie van mevrouw Van
der Burg over de ICT en het Deltaplan meld ik dat er in de Kamer een
initiatief is om een nader parlementair onderzoek te doen. Dat initiatief is
van mevrouw Gesthuizen en mij.
Ik dien twee moties in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
neemt kennis van de beleidsbrief van de regering inzake het optimaliseren
van de rijkshuisvesting;
verzoekt de regering, de in de beleidsbrief bij naam genoemde concentratiesteden te schrappen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Koopmans en
Van der Burg. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 18 (33 000-VII).
De heer Koopmans (CDA): De minister heeft een opmerking gemaakt
over de Wet Bibob. Ter verduidelijking dien ik de volgende motie in.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het
openbaar bestuur (Bibob) bedoeld is als bestuurlijk instrument om te
voorkomen dat ongewild criminele activiteiten worden gefaciliteerd;
overwegende dat met de toepassing van de Wet Bibob in overwegende
mate het publieke belang gediend wordt en niet het individualiseerbare
belang van de ondernemer en dat de kosten daarom niet dienen te
worden doorberekend aan de individuele ondernemer door middel van
heffing van leges;
verzoekt de regering, voorstellen te doen voor de bekostiging van de
toepassing van de Wet Bibob anders dan door de heffing van leges,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Koopmans. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 17 (33 000-VII).
Voorzitter: Koopmans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

89

De heer Schouw (D66): Voorzitter. Ik moest tijdens de beantwoording van
de minister voortdurend denken aan een liedje van Wim Kan: Jelle zal wel
zien. Ik dacht toen ik de minister hoorde praten: Donner zal ook wel zien.
Er zijn twee werkelijkheden, te weten de werkelijkheid die de minister
construeert omdat die hem uitkomt en er is de werkelijkheid van de
Kamer. Wij verschillen nogal van opvatting over het onderwerp herindeling en het blijft een beetje in de mist hangen hoe het verder moet. Ik
vind dat verspilde energie. De minister kan veel meer helderheid bieden.
Er zijn ook twee werkelijkheden rondom de Randstad. De heer Brinkman
heeft daar ook al een aantal malen op gewezen, maar we gaan vrolijk
door. Ik heb er nog wel een vraag over. Komt de minister ooit een keer
met een wetsvoorstel om de drie provincies samen te voegen? Hij was
daar in zijn eerste termijn niet erg duidelijk over. Als hij niet met een
wetsvoorstel komt, houdt het ook op, maar dan is het wel helder.
De heer Van Beek zegt over de waterschappen dat de kip al geplukt is.
Voor je het weet, verrekent die kip via de tarieven het plukken door aan de
burger. Ik vind het jammer dat de minister niet iets toeschietelijker is en
niet wat meer duidelijkheid geeft over wat er te besparen valt. Zo werkt hij
zelf mee aan het in stand houden van de mist op dat punt.
Ik heb drie moties.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de instroom van jonge ambtenaren is gehalveerd en
bijna een derde van de rijkstrainees de departementen heeft verlaten;
overwegende dat de bezuinigingen een bedreiging vormen voor een
evenwichtig en toekomstbestendig personeelsbestand bij de overheid;
overwegende dat de minister niet verder gaat dan het creëren van
bewustwording hierover bij de individuele overheidsinstanties;
verzoekt de regering om in overleg met de overheidsinstanties,
dwingende doelstellingen op te stellen voor een evenwichtig en toekomstbestendig personeelsbestand,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Schouw en
Hachchi. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 19 (33 000-VII).
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de huidige organisatie van de waterschappen efficiënter
kan;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

90

overwegende dat het onderbrengen van de waterschapstaken bij andere
bestuurslagen, zoals de provincies, een bijdrage levert aan het verminderen van de bestuurlijke drukte;
verzoekt de regering, voor mei 2012 hiertoe concrete voorstellen aan de
Kamer toe te zenden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden Schouw, Heijnen
en Van Raak. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 20 (33 000-VII).
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat belangenverstrengeling op de loer ligt als een politiek
ambtsdrager zakelijke financiële belangen heeft bij organisaties of
ondernemingen die een relatie met de overheid hebben of kunnen krijgen,
en waarover de betreffende overheid besluiten neemt;
overwegende dat het voor het vertrouwen in de democratische rechtsstaat van groot belang is dat hierover transparante en controleerbare
regels worden vastgesteld;
overwegende dat derhalve op dit gebied in veel gevallen aan het
algemeen belang een zwaarder gewicht toekomt dan aan de persoonlijke
levenssfeer van bewindspersonen;
overwegende dat de bestaande regels hierover voor ministers en
staatssecretarissen nog te vrijblijvend zijn, discretionaire ruimte bevatten
en nog onvoldoende voorzien in:
– regels over een lijst van zakelijke belangen die bewindspersonen, gelet
op hun portefeuille, niet behoren te bezitten en dus moeten afstoten bij
hun aantreden;
– voor zover bewindspersonen wel zakelijke financiële belangen mogen
bezitten, regels omtrent het op afstand plaatsen van het beheer
daarvan door onafhankelijke derden;
– voor zover bewindspersonen wel zakelijke en financiële belangen
mogen bezitten, regels die waarborgen dat bewindspersonen niet
betrokken kunnen zijn bij besluiten die raken aan hun zakelijke en
financiële belangen;
– regels omtrent de actieve openbaarmaking van zakelijke en financiële
belangen van bewindspersonen;
verzoekt de regering, regelgeving voor te bereiden met betrekking tot de
zakelijke en financiële belangen van bewindspersonen, waarin met het
bovenstaande rekening wordt gehouden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Schouw. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 21 (33 000-VII).
Ik geef het woord aan de heer Elissen, want de fractie van de PVV heeft
gevraagd hem die anderhalve minuut te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

91

De heer Elissen (PVV): Voorzitter. Ik zou tegen de minister willen zeggen:
bij een compactere overheid passen ook compactere antwoorden. In der
Beschränkung zeigt sich der Meister! Dan voorkomen wij dat wij met
anderhalve minuut worden afgescheept, maar dat terzijde.
In verband met het ziektebeeld dat wordt geschetst door de Algemene
Rekenkamer, vraag ik minister om met name te kijken naar het nawoord
van de Rekenkamer. De zorgen die daar worden geuit, deel ik nog steeds.
Ik ben dus absoluut ontevreden met de antwoorden. Ik vraag de minister,
dit rapport nadrukkelijk onder de aandacht van de lokale rekenkamers te
brengen en te vragen of zij zich herkennen in dat ziektebeeld.
Over ontwikkelingshulp en de stedenbanden – ik noem dat kortheidshalve
de verkwistingen – zegt dat minister dat dit zich onttrekt aan zijn
waarneming. Ik vraag hem om via het IPO en de VNG te proberen dat
beeld wat completer te krijgen. Wij willen het liefst een volledig overzicht
zodat wij weten waar al dat geld blijft; dit alles in het kader van
afstemming, uniformiteit en consistentie van beleid.
Ik wil het hierbij laten, voorzitter. Dan heb ik het toch gered in anderhalve
minuut.
De voorzitter: Zelfs daarbinnen, mijnheer Elissen. Ik maak u erop attent
dat de tijdsverdeling een afspraak is van de Kamer en de fracties zelf. Ik
begrijp dat u van uw hart geen moordkuil maakt, maar dit is iets dat wij
ons moeten aanrekenen.
De heer Brinkman (PVV): Voorzitter. Ik wil twee moties indienen.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het binnenlands bestuur continu in beweging is
teneinde een efficiënt werkend overheidsapparaat te krijgen;
constaterende dat hierin samenvoegingen en herindelingen van
gemeenten en provinciegrenzen een belangrijke rol spelen;
verzoekt de regering, bij het inrichten van het binnenlands bestuur
zodanig beleid te maken dat bij wijzigingen een vast stramien moet
worden gevolgd van: draagvlak creëren onder maatschappij en burgers,
naar directe democratie middels referenda of gelijkwaardige enquêtes tot
uiteindelijk de uitvoering onder democratische controle,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Brinkman. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 22 (33 000-VII).
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de overheid, ter uitvoering van beleid, zich vaak op de
commerciële markt begeeft, de zogenaamde publiek-private samen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

92

werking (pps) en dat zij allerlei vennootschappen en fondsen opricht voor
financiering van projecten;
constaterende dat hierdoor schimmige constructies ontstaan en de indruk
wordt gewekt of wordt bevestigd dat de overheid doelmatig winst
behaalt;
van mening dat dit een ongewenste situatie is;
verzoekt de regering, regels te stellen voor de overheid bij het aangaan
van pps-constructies,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Brinkman.
Zij krijgt nr. 23 (33 000-VII).
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter. Het is heel goed dat
de Kamer nadenkt over de bestuurlijke inrichting van Nederland en dat de
regering hiermee zeer voortvarend bezig is. Wij moeten dat echter wel
heel zorgvuldig doen. Wij willen niet dat het allemaal heel mistig blijft en
wij niet weten op basis van welke argumenten maatregelen worden
genomen. Daarom wil ik drie moties indienen.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat voor het verbeteren van de samenwerking op het
gebied van verkeer en vervoer in de noordvleugel en zuidvleugel van de
Randstad wordt voorgesteld om over te gaan tot de vorming van
infrastructuurautoriteiten waarbij de andere overheden taken overdragen
aan deze autoriteiten;
overwegende dat hierdoor nieuwe bestuurlijke hulpstructuren in het leven
worden geroepen waarbij het risico aanwezig is dat de bestuurlijke drukte
hierdoor juist toeneemt;
overwegende dat de oplossing van mobiliteitsknelpunten een pragmatische aanpak vraagt en niet gebaat is bij grootschalige structuurveranderingen die jarenlang invloed hebben op de effectiviteit van betrokken
bestuursorganen;
verzoekt de regering, eerst te onderzoeken:
– in hoeverre samenwerking binnen de Randstad op het terrein van
verkeer en vervoer op korte termijn kan worden versterkt door uitbouw
van het OV-bureau Randstad, waarbij de bestuurlijke verantwoordelijkheid bij de provincies blijft liggen;
– de vorming van een infrastructuurautoriteit niet top-down op te leggen
aan gemeenten, stadsregio’s en provincies maar samenwerking van
onderop te stimuleren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Ortega-Martijn.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 24 (33 000-VII).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

93

Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er concrete plannen komen vanuit de regering en de
Kamer waarin beoogd wordt het aantal raadsleden te verkleinen;
overwegende dat de Nederlandse Vereniging van Raadsleden steeds
vaker signalen ontvangt van raadsleden dat ze meer tijd kwijt zijn aan
raadswerk en voorziet dat de werkdruk vanwege decentralisatie enkel zal
toenemen;
verzoekt de regering, voor het indienen van het wetsvoorstel een
onafhankelijk onderzoek in te stellen naar de consequenties van de
plannen voor de vermindering van het aantal raadsleden ten aanzien van
de werkdruk voor raadsleden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Ortega-Martijn.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 25 (33 000-VII).
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat een substantieel lokaal/provinciaal belastinggebied
noodzakelijk is voor het afdekken van de stijgende risico’s van gemeenten
als gevolg van het toenemen van de taken;
overwegende dat decentrale belastingen niet het macro-economisch
beleid of inkomensbeleid van de centrale overheid mogen doorkruisen;
overwegende dat het op decentraal niveau afwegen van het nut van
voorzieningen tegen het daarbij behorende belastingoffer bijdraagt aan
het doelmatig en effectief functioneren van de overheid als geheel;
van mening dat gemeenten door middel van belastingen eigen beleidskeuzes moeten kunnen bekostigen;
verzoekt de regering, de mogelijkheden in kaart te brengen voor het
verruimen van het lokale belastinggebied onder gelijktijdige verlaging van
de rijksbelastingen en een verlaging van de algemene en specifieke
uitkeringen en op basis hiervan de Kamer binnen een jaar een voorstel te
doen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Ortega-Martijn.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 26 (33 000-VII).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

94

De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Ik vond het opvallend dat de
minister het bij het landelijk en plaatselijk verkleinen van het aantal
volksvertegenwoordigers niet zozeer in de financiën zoek, maar zegt dat
groter niet altijd beter is en kleiner juist kan helpen om meer focus te
krijgen. De heer Verbeek knikt bevestigend, maar dat betekent dus dat
kleinere fracties beter in staat zijn om tot de goede focus te komen dan
grotere fracties – ik zie weer veel bevestiging – terwijl dit juist deze
algehele verkleining van bijvoorbeeld het aantal raadsleden ertoe leidt,
dat een aantal kleinere fracties wel eens kunnen verdwijnen en de heel
grote een klein beetje minder groot worden maar misschien nauwelijks
meer focus krijgen. Helpt het wel? Is het wel een effectieve maatregel?
Misschien kunnen wij daar op een ander moment nog eens goed over
doorpraten.
Als gemeenten een besluit tot herindeling hebben genomen en de
ambtelijke organisaties al samengesmolten zijn, lopen ze wel eens tegen
een aantal problemen aan, zoals drie maal apparatuur kopen voor
paspoorten en ID-kaarten, een digitaal beveiligingsplan en dat basisregistraties niet samengevoegd mogen worden. Ik kreeg een lange lijst van de
gemeenten Nieuw-Lekkerland, Graafstroom en Liesveld. Wil de minister
deze punten bekijken? De betreffende gemeenten hebben er waarschijnlijk
niet veel meer aan, maar wellicht zijn er vergelijkbare processen die dan
gestimuleerd worden bij dit soort herindeling van onderop en niet tegen
allerlei belemmeringen oplopen.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat bij verzoeken op basis van de Wet openbaarheid van
bestuur (WOB) in principe niet of nauwelijks kosten worden doorberekend, terwijl een deel van de verzoeken veel menskracht vergt;
van mening dat doorberekening van ten minste een deel van de kosten
van verzoeken op basis van de WOB mogelijk moet zijn, zonder dat het
grote belang van de openbaarheid hierdoor wordt geschaad;
verzoekt de regering, de mogelijkheden voor reële doorberekening van
(een deel van) de kosten te onderzoeken en de Kamer daarover te
informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Staaij. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 27 (33 000-VII).
De vergadering wordt van 18.37 uur tot 18.45 uur geschorst.
De voorzitter: Ik herinner de leden aan de afspraak die wij zojuist hebben
gemaakt, dat het aantal resterende interrupties uit de tweede termijn blijft.
Minister Donner: Voorzitter. Ik zal proberen het antwoord zo kort mogelijk
te maken ingevolge de vraag van de verschillende leden. Dat kan ook
omdat er in de meeste gevallen meer inleidende statements zijn gemaakt
dan dat er nieuwe vragen zijn gesteld. Mijnerzijds dank ik de Kamer voor
de gedachtewisseling. Op een aantal terreinen zal die zeker in het beleid
tot uitdrukking komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

95

De heer Heijnen sprak meer in het algemeen zijn zorg uit over het algehele
financiële beleid van het kabinet. Dat is een discussie over de financiële
beschouwingen.
De heer Heijnen kwam met vijf moties. De motie op stuk nr. 9 gaat over
het beleid voor de opvang van leegstand in de rijkshuisvesting als gevolg
van aanscherping van de huisvestingsnormen en de taakstellingen. De
heer Heijnen stelt dat dit ten koste gaat van de werkgelegenheid in
plaatsen in regio’s met een hoge werkloosheid, een zwakke economische
structuur en/of met krimp. Ik heb in de brief aangegeven dat daarmee
rekening is gehouden. Ik ontraad deze motie voor zover wordt gevraagd
om af te zien van het concentratiebeleid. Dit leidt namelijk onmiddellijk tot
verhoging van de kosten bij de rijksoverheid en het niet kunnen halen van
de doelstelling op dat terrein.
Ik kom dan bij de moties op de stuk nrs. 10 en 11. De ene heeft betrekking
op 1% en het onderzoeken van een bonus/malussysteem en de andere op
stageplaatsen. Ik neem beide moties samen, omdat beide ook betrekking
hebben op zelfstandige bestuursorganen. Dat maakt dat ik de moties in
deze vorm moet ontraden, omdat zij ook daarop betrekking hebben. Voor
het overige zou ik zowel de motie over 1% als over de stageplaatsen/
leerbanen aan het oordeel van de Kamer willen overlaten. Ik heb
aangegeven op welke wijze het kabinet bezig is met 1%. Ik ben gaarne
bereid om een onderzoek naar de mogelijkheden om het bonus/
malussysteem te versterken, toe te voegen. Voor zover het ook op de
zelfstandige bestuursorganen van toepassing is, moet het antwoord zijn
dat daar nu net de grens ligt.
De heer Heijnen (PvdA): Ik zal de moties aanpassen conform de opvatting
van de minister.
De voorzitter: Wij nemen daar kennis van. De moties zullen gewijzigd
worden rondgedeeld.
Minister Donner: Hetzelfde geldt voor de motie op stuk nr. 11. Ook die
laat ik aan het oordeel van de Kamer over. Onze inzet is inderdaad om er
niet onder te komen.
De voorzitter: De motie-Heijnen (33 000-VII, nr. 10) is in die zin gewijzigd
dat zij thans luidt:
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat ieder onderdeel van de organisatie van de rijksdienst en
de zelfstandige bestuursorganen ten minste 1% van de formatie
beschikbaar moet stellen aan personeel met een arbeidshandicap voor
zover geïndiceerd voor WSW of Wajong;
overwegende dat niet ieder onderdeel van de organisatie van de
rijksdienst daaraan thans voldoet;
overwegende dat gemeenten goede ervaringen hebben met een
bonus/malussysteem voor het inschakelen van WSW-personeel;
verzoekt de regering, te onderzoeken of een bonus-malussysteem voor
organisatieonderdelen van de rijksdienst leidt tot meer plaatsingen van
personeel met WSW- of Wajong-indicaties,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

96

en gaat over tot de orde van de dag.
Zij krijgt nr. 28 (33 000-VII).
De motie-Heijnen (33 000-VII, nr. 11) is in die zin gewijzigd dat zij thans
luidt:
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende, dat de regering voornemens is de komende jaren tienduizenden arbeidsplaatsen te schrappen in de rijksdienst;
van mening dat dit gepaard zou kunnen gaan met het verlies van
stageplaatsen/leerbanen voor deelnemers aan het mbo (bbl, bol) en hbo;
van mening, dat het van buitengewoon groot belang is dat voor deze
deelnemers voldoende stageplaatsen/leerbanen beschikbaar blijven;
verzoekt de regering, erop toe te zien dat in 2012 en volgende jaren
tenminste het aantal stageplaatsen/leerbanen bij de rijksoverheid
beschikbaar is als het geval was in 2010 en daarover de Kamer te
informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Zij krijgt nr. 29 (33 000-VII).
Minister Donner: De motie op stuk nr. 12 over regels voor integriteit in
het openbaar bestuur laat ik ook aan het oordeel van de Kamer over. Het
kabinet heeft aangegeven dat het van mening is dat de regels adequaat
zijn. Als de Kamer echter meent dat het zinvol is om dit nogmaals tegen
het licht te houden, dan laat ik dat aan het oordeel van de Kamer over.
De motie over de ontschotting bestaat eigenlijk uit twee onderdelen.
Enerzijds het op elkaar afstemmen van de verschillende decentralisaties
en stelselwijziging en anderzijds het verzoek om de Kamer een keer per
jaar te informeren over de afstemming tussen deze decentralisaties en
stelselwijzigingen. De onderlinge afstemming vindt mede via de bestuursafspraken plaats en mede via het kabinetsbeleid in dezen en de
voorstellen die gedaan worden. Als de heer Heijnen meer wil en hij zoals
hij het in de motie presenteert, massaal alle voorstellen hier wil laten
indienen, moet ik de motie zonder meer ontraden. Ik meen dat er voldaan
wordt aan het punt van de onderlinge afstemming. Als het gaat om de
Kamer een keer per jaar te informeren: dat sluit aan bij de afspraken die
zijn gemaakt in het kader van de bestuursafspraken, namelijk om de
voortgang ervan te monitoren en een en ander ook onderling te wisselen.
Op dat punt ben ik gaarne bereid om de Kamer die informatie te geven als
het gaat om de uitvoering van de bestuursafspraken.
De heer Heijnen (PvdA): Dank voor met name dat laatste. De bedoeling
van deze motie is om de Kamer in staat te stellen erop toe te zien dat u er
samen met het kabinet in slaagt om te voorkomen dat gemeenten zich
afzonderlijk moeten gaan verantwoorden over de jeugdzorg, de Wet
werken naar vermogen, de maatschappelijke ondersteuning et cetera. Het
gaat erom dat ze dat geïntegreerd gaan doen conform de bedoelingen die
achter deze decentralisaties liggen. Dat is mijn punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

97

Minister Donner: Op dit terrein is niet maar één invalshoek, namelijk het
onderling afgestemd indienen van voorstellen, de enige overweging. Het
gaat ook om andere overwegingen die ermee samenhangen, zoals het
tempo waarin de veranderingen gerealiseerd moeten worden. Als dat uw
opzet is, kan ik bij de verslaglegging zo goed mogelijk aangeven hoe ik dat
probeer te realiseren. We kunnen een wezenlijke stap zetten als u van uw
zijde garandeert dat de Kamer het beleid niet doorkruist met allerlei
moties over doeluitkeringen en dat soort zaken. Dan moet het ook een
tweezijdige afspraak zijn.
De heer Heijnen (PvdA): Met alle respect: er wordt geweldig veel
bezuinigd, zoals 300 mln. op de jeugdzorg en miljarden als het gaat om
sociale zaken, dus u kunt de Kamer er niet van weerhouden dan
uitspraken te doen die ertoe leiden dat er op wordt gelet dat de
beschikbare middelen de doelen ook bereiken.
Minister Donner: Dat geeft tegelijkertijd aan wat mijn beperkingen zijn als
het gaat om het onderling afstemmen. Als het kabinet ze met een zekere
regelmaat indient, is de snelheid waarmee ze behandeld worden in de
Kamer ook voorwerp van discussie. Ik zou mij voor kunnen stellen dat u
de motie meer richt op het tweede onderdeel. Dat u in het licht daarvan
met mij de discussie voert, is op zichzelf een geldig punt, maar vanwege
het eerste onderdeel en de uitleg die u eraan gegeven hebt, moet ik de
motie ontraden. Het tweede onderdeel zie ik als ondersteuning en
daarover laat ik het oordeel dan ook zeker over aan de Kamer.
Dan de motie van mevrouw Van der Burg over het deltaplan. Ik heb
daarover gezegd wat ik daarover gezegd heb. Ik laat het oordeel over deze
motie over aan de Kamer. Desondanks zou ik mevrouw Van der Burg
willen vragen de motie aan te houden totdat we het over de e-strategie
gehad hebben, want ik blijf zitten met de onduidelijkheid over wat precies
beoogd wordt.
In haar tweede motie vroeg mevrouw Van der Burg de informatievoorziening inzake ICT-projecten van de overheid zodanig vorm te geven, dat
de Kamer hierin inzicht krijgt. Ik laat het oordeel over deze motie aan de
Kamer. Ik neem dit in de rapportage mee bij de evaluatie van de
ICT-projecten. Dat zal ik zelfs doen als deze motie niet wordt aangenomen.
Mevrouw Van der Burg vroeg mij verder wat precies is bedoeld met de
aangifte tegen ambtenaren in de discussie over integriteit en geweld bij
publieke voorzieningen. De overheidswerkgever handhaaft via de weg van
het bestuursrecht; het strafrecht is in beginsel niet aan de orde. Volgens
het Sociaal Jaarverslag waren er in 2010 959 vermoedelijke integriteitsschendingen; in 566 gevallen zijn daadwerkelijk schendingen geconstateerd en in 346 gevallen is een disciplinaire straf opgelegd. In navolging
van de toezegging destijds kan ik nu in ieder geval toezeggen dat de
Kamer nog een brief van mij krijgt waarin specifieker op deze zaken wordt
ingegaan; dat gebeurt op zeer korte termijn.
De heer Van Beek had geen motie, maar gaf wel een aantal raadgevingen
mee, met name over het proces van herindeling en de aanpak van de
problematiek van de Randstad. Ik ben het er geheel mee eens dat ik
daarbij ook moet kijken naar het advies van de Rob. Zijn opmerkingen met
betrekking tot de gemeentelijke herindeling en de waterschappen hadden
meer het karakter van een stellingname dan van een vraag.
In zijn motie stelt de heer Van Raak de regering voor om af te zien van het
plan om het aantal leden van de Tweede Kamer met een derde te
verlagen. Tevens vraagt hij om een voorstel om de vergoeding voor de
Tweede Kamerleden met een derde te verminderen. Het oordeel over die
motie wil ik uitdrukkelijk aan de Kamer overlaten!
De heer Koopmans verzoekt in zijn motie de regering om de twaalf in de
beleidsbrief bij naam genoemde concentratiesteden, waar grote kantorencomplexen staan, te schrappen. Ik heb de Kamer toegezegd dat ik een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

98

brief zou sturen met de 57 plaatsen waar rijkskantoren zullen staan als de
huurcontracten zijn afgestoten. Wil hij ook daarin de twaalf stedennamen
niet meer zien?
De voorzitter: In de beleidsbrief niet, maar in die brief wel.
Minister Donner: Ik zal kijken hoe ik aan dit verzoek kan voldoen, maar ik
laat het oordeel aan de Kamer.
De heer Heijnen (PvdA): Op dit punt zijn er twee verschillende moties. De
ene wordt ontraden omdat daarin volgens de minister wordt opgeroepen
om af te zien van het concentratiebeleid. Het oordeel over de andere, die
beoogt om de genoemde concentratiesteden te schrappen, wordt aan de
Kamer overgelaten. Kan de minister toelichten wat tot zijn verschillend
oordeel heeft geleid?
Minister Donner: Nee, die motie verzoekt niet om af te zien van het beleid
zoals dat in de beleidsbrief is aangegeven, maar om de vermelding van de
namen te schrappen.
De heer Heijnen (PvdA): Om in uw termen te spreken: zoiets klinkt mij
zeer katholiek in de oren.
Minister Donner: Misschien rooms-katholiek, maar niet katholiek. Maar ik
heb de motie ook niet ingediend.
De voorzitter: Laat ik als indiener in ieder geval aangeven dat de motie
protestants is bedoeld. Het concentratiebeleid dat de minister in zijn
argumenten heeft genoemd, kan doorgaan. Het concentreren van in
eigendom zijnde rijksgebouwen kan dus doorgaan, maar niet meer
specifiek in de twaalf genoemde steden; zo is de motie bedoeld. Er staat
namelijk uitdrukkelijk in de motie dat de beleidsbrief moet blijven, maar
de twaalf met naam genoemde steden moeten eruit. Dus: in eigendom is
prima, maar niet meer specifiek in die twaalf steden; dat is de bedoeling
van de motie.
De heer Heijnen (PvdA): Om precies te zijn: er komt een brief waarin staat
welke 57 gemeenten panden in eigendom hebben? In de CDA-motie staat:
concentreren mag, maar dat moet dan in die 57 gemeenten.
De voorzitter: In de eigendommen van de rijksoverheid.
De heer Heijnen (PvdA): Ik ben benieuwd naar het oordeel van de
minister over die motie.
Minister Donner: Voor alle duidelijkheid geef ik aan dat ongeacht of de
steden genoemd worden, concentratie van panden in eigendom betekent
dat die concentratie plaatsvindt waar er meer grote concentraties van
panden zijn. Dat verandert niet als ik de steden noem. Het gaat om wat
een hanteerbare oplossing is. Ik laat de motie aan het oordeel van de
Kamer over omdat het noemen van die twaalf steden de verwarrende
indruk wekt dat er nog slechts vanuit twaalf steden zal worden gefunctioneerd. Dat is niet het geval. Daarom laat ik die motie aan het oordeel van
de Kamer over.
De heer Koopmans heeft een motie over de bekostiging van de
toepassing van de Wet Bibob anders dan door heffing van leges
ingediend. Ik kan over die motie geen oordeel geven. Ik moet die
doorgeleiden naar mijn collega van Veiligheid en Justitie. Ik kan hem
vragen om daarover een oordeel te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

99

De voorzitter: Als lid van de CDA-fractie geef ik aan dat ik de motie
aanhoud.
Op verzoek van de heer Koopmans stel ik voor, zijn motie (33 000-VII, nr.
17) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Minister Donner: De heer Koopmans vroeg mij om een brief over de
ORRA, zoals dat in de boeken voorkomt. Ik zal die brief naar de Kamer
sturen.
Ik kom te spreken over de motie van de heer Schouw. Hij verzoekt daarin
de regering om dwingende doelstellingen op te stellen voor een
evenwichtig en toekomstig personeelsbeleid. Met die formulering moet ik
het aannemen van de motie ten stelligste ontraden. Dat «dwingende»
houdt in dat systemen van last in first out moeten worden doorbroken. In
relatie tot het vaststellen van doelstellingen kan ik hem verzekeren dat wij
al bezig zijn met het komen tot de strategische planning van de personeelsopbouw van het Rijk bij de verschillende departementen. In die zin,
zonder de term «dwingend», kan ik het oordeel over de motie overlaten
aan het oordeel van de Kamer zij het dat dit al onderdeel uitmaakt van de
aanpak van het kabinet. Met het woord «dwingend» erbij moet ik de motie
ontraden.
De heer Schouw (D66): Voorzitter. Laat ik voor de verandering het advies
van de minister eens overnemen en het woord «dwingend» schrappen.
De voorzitter: De motie-Schouw/Hachchi (33 000-VII, nr. 19) is in die zin
gewijzigd dat zij thans luidt:
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de instroom van jonge ambtenaren is gehalveerd en
bijna een derde van de rijkstrainees de departementen heeft verlaten;
overwegende dat de bezuinigingen een bedreiging vormen voor een
evenwichtig en toekomstbestendig personeelsbestand bij de overheid;
overwegende dat de minister niet verder gaat dan het creëren van
bewustwording hierover bij de individuele overheidsinstanties;
verzoekt de regering, in overleg met de overheidsinstanties doelstellingen
op te stellen voor een evenwichtig en toekomstbestendig personeelsbestand,
en gaat over tot de orde van de dag.
Zij krijgt nr. 30 (33 000-VII).
Minister Donner: Voorzitter. In de volgende motie van de heer Schouw
wordt de regering concreet verzocht om voor mei 2012 concrete
voorstellen te doen om de waterschapstaken onder te brengen bij andere
bestuurslagen, bij provincies. Dat is een voorstel tot opheffing van de
waterschappen. Ik heb duidelijk gemaakt dat ik het aannemen van die
motie ontraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

100

Een andere motie van de heer Schouw gaat over belangenverstrengeling
bij politieke ambtsdragers, in het bijzonder bij ministers en staatssecretarissen. Ik zie niet in waarom de motie daarvoor in het bijzonder geldt.
Waarom gelden dit soort overwegingen niet ook voor Kamerleden en
anderen? Ik heb tegen de heer Heijnen gezegd over de motie die hij heeft
ingediend dat afhankelijk van het oordeel van de Kamer ik daaraan gevolg
zal geven. Daarbij komt dan in hoeverre de regels al dan niet geschikt zijn.
In deze vorm moet ik het aannemen van de motie evenwel ten stelligste
ontraden.
De heer Schouw (D66): Mij is niet duidelijk waarom de minister het
aannemen van de motie ontraadt. Het kan hem toch niet ontgaan zijn dat
wij al een halfjaar een discussie voeren over de zakelijke belangen van
bewindslieden. Zo bijzonder is het niet dat daarover een motie wordt
ingediend. Zijn er inhoudelijke bezwaren tegen die motie?
Minister Donner: Inderdaad. We zijn niet een halfjaar in discussie. U bent
die discussie een halfjaar geleden begonnen. Het kabinet heeft een vrij
uitvoerig antwoord gegeven op de vraag waarom het kabinet hieraan niet
zal voldoen. Dan is het niet merkwaardig dat u een motie indient, maar
het is ook niet merkwaardig dat ik deze ontraad. Als ik nu op de inhoud
inga, betekent dat in wezen dat ik uitvoerig inga op de brief die ik naar de
Kamer heb gestuurd. Een en andermaal is hier aangegeven dat het gaat
om de particuliere sfeer van bewindslieden. Er zijn regels en die zijn naar
het oordeel van het kabinet adequaat om te zorgen dat zakelijke belangen
op afstand worden gezet en om te zorgen dat hetgeen u vreest, niet
gebeurt. In eerlijkheid, als het gaat om deze zaken, is er eerder reden om
bij de Kamerleden zelf eens te bezien in hoeverre eraan wordt voldaan en
in hoeverre daarover duidelijkheid is. Daar ga ik niet over, maar dat is wel
meegenomen in het verzoek van de heer Heijnen, om in den brede te
kijken welke regels er zijn. In die lijn kan ik meegaan, als daar bij de Kamer
behoefte aan bestaat. Deze motie ontraad ik echter.
Dan kom ik bij de vragen van de heer Elissen. Hij verzoekt het rapport van
de Algemene Rekenkamer onder de aandacht te brengen van de lokale
rekenkamers. Ik zal eerst bekijken of de Rekenkamer dat niet zelf al heeft
gedaan. Als dat niet het geval is, zal ik dit via de VNG zeker doen. Verder
vroeg de heer Elissen om een volledig overzicht van de stedenband via de
VNG en het IPO. Ik zal de vraag neerleggen bij de VNG en het IPO. Als het
antwoord er niet is, weet ik eerlijk gezegd niet of het verkrijgen van deze
informatie de administratieve lasten rechtvaardigt. Ik zal de heer Elissen
inlichten over de vraag in hoeverre de informatie beschikbaar is bij de
VNG en het IPO.
Dan kom ik bij de moties van de heer Brinkman. In de motie op stuk nr. 22
suggereert hij om referenda of gelijkwaardige enquêtes te houden als vast
stramien voor het vaststellen van draagvlak. Ik neem aan dat hij daarmee
een hoofdelijke enquête bedoelt bij alle gemeenteleden. In die vorm moet
ik de motie ontraden. Het moge duidelijk zijn uit het herziene kader dat
ook het kabinet hecht aan een versterkte eis met betrekking tot draagvlakonderzoek door de gemeenten. In deze formulering gaat het echter naar
mijn mening te ver. Dat staat nog los van het algemene standpunt ten
aanzien van de erkenning van referenda als vervanging van de beslissing
door vertegenwoordigende organen.
In de motie op stuk nr. 23 wordt de regering verzocht regels te stellen voor
de overheid bij het aangaan van pps-constructies. Mag ik de heer
Brinkman op dit punt, net als bij de motie van de heer Koopmans,
verzoeken de motie nog even aan te houden? Ik kan er nu geen oordeel
over geven, want ik moet deze eerst ook aan Financiën voorleggen.
De voorzitter: Op verzoek van de heer Brinkman stel ik voor, zijn motie
(33 000-VII, nr. 23) aan te houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

101

Daartoe wordt besloten.
Minister Donner: Dan kom ik bij de motie op stuk nr. 24, van mevrouw
Ortega-Martijn, met betrekking tot een onderzoek over een samenwerking
binnen de Randstad op het terrein van verkeer en vervoer voor de
uitbouw van het OV-bureau. Daarnaast verzoekt zij de vorming van de
infrastructuurautoriteit niet top-down op te leggen aan de gemeenten.
Wat het eerste onderdeel betreft heb ik al geantwoord dat de uitbouw van
het OV-bureau naar het oordeel van het kabinet te mager is voor de taak
die wordt beoogd. Ik stel vast dat het tweede onderdeel van de motie in
lijn is met hoe de regering zich voorstelt dat er primair gebruik gemaakt
wordt van het instrument van de Wet gemeenschappelijke regelingen, die
derhalve impliceert dat het door de betrokken organen gebeurt. Dat zal
zonder meer in overleg met het kabinet gebeuren, dus op dat punt stel ik
voor deze motie aan te houden totdat de indiener concretere voorstellen
krijgt van de minister van Infrastructuur en Milieu en duidelijk wordt op
welke wijze zij, in overleg met de betrokken overheidsorganen, denkt aan
invulling van de infrastructuurautoriteit. In alle gevallen is het verder
uitbouwen van het OV-bureau daarvoor onvoldoende.
Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik houd deze motie aan,
voorzitter.
De voorzitter: Op verzoek van mevrouw Ortega-Martijn stel ik voor, haar
motie (33 000-VII, nr. 24) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Minister Donner: In haar motie op stuk nr. 25 verzoekt mevrouw
Ortega-Martijn de regering om voor het indienen van het wetsvoorstel
een onafhankelijk onderzoek in te stellen naar de consequenties van de
plannen voor de vermindering van het aantal raadsleden voor de
werkdruk van raadsleden. Ik kan haar toezeggen – we hebben dit ook
vorig jaar gewisseld – dat in de toelichting op het voorstel wordt ingegaan
op wat naar beste weten van het kabinet op dit moment de consequenties
daarvan zullen zijn. Echter, het is een stap te ver om de indiening van het
wetsvoorstel afhankelijk te maken van een onafhankelijk onderzoek.
Daarom moet ik deze motie ontraden.
In haar motie op stuk nr. 26 verzoekt mevrouw Ortega-Martijn de regering,
de mogelijkheden in kaart te brengen voor het verruimen van het lokale
belastinggebied onder gelijktijdige verlaging van de rijksbelastingen. Ik
wil deze motie ontraden. Het punt is net aan de orde gesteld in het advies
van de Raad voor het Openbaar Bestuur. Naar aanleiding daarvan zal ik
ingaan op die suggestie, op de plaats waar dat het meest gelegen is. Wat
mevrouw Ortega-Martijn in deze motie vraagt, gaat echter nog veel
verder. Zij stelt namelijk dat de rijksbelastingen beperkt moeten worden.
Op welke wijze de wetgever, gegeven het feit dat rijksbelastingen bij wet
worden ingesteld, zichzelf kan beperken in het opleggen van belastingen
is onduidelijk. Bovendien stelt de motie dat het ten gunste moet gaan van
het lokale belastinggebied. Nee, dan moet mevrouw Ortega-Martijn het
over het Gemeentefonds hebben in plaats van over de rijksbelastingen.
Dat is namelijk de logische tegenhanger. Als gemeenten via lokale
belasting meer ten behoeve van hun taken opbrengen, zal het Gemeentefonds beperkt worden. Als het Rijk minder hoeft bij te dragen aan het
Gemeentefonds, kunnen de rijksbelastingen eventueel minder worden.
Dat is de logische combinatie. Wat aan de orde is, is de vraag of het
Gemeentefonds minder kan worden en de lokale belastingen meer. Ik
ontraad de motie, maar dat is waar de discussie over gaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

102

Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Ik wil alleen maar opmerken
dat in deze motie niets anders staat dan in het advies van de Rob.
Minister Donner: Ik zal ingaan op het advies van de Raad voor het
Openbaar Bestuur. Wellicht is dat dan ook beter, want dan kunnen we
eerst de discussie voeren. Mijn eerste reactie op dit punt echter is nu dat,
ook gelet op de overwegingen, dit primair een zaak is van het Gemeentefonds.
De motie-Van der Staaij op stuk nr. 27 betreft de mogelijkheden voor een
reële doorberekening van de kosten samenhangend met een
WOB-onderzoek. Mag ik hem voorstellen de motie aan te houden totdat
wij de voorstellen over de WOB bespreken? Ik zeg de heer Van der Staaij
wel toe dat ik ter voorbereiding van die discussie in ieder geval zo veel
mogelijk jurisprudentie zal proberen te verzamelen.
De heer Van der Staaij (SGP): Als de minister zegt dat hij er alvast naar
wil kijken en er in een brief op terugkomt, zodat we het gelijk kunnen
meenemen bij de bespreking, vind ik dat uitstekend en wil ik mijn motie
aanhouden.
De voorzitter: Op verzoek van de heer Van der Staaij stel ik voor, zijn
motie (33 000-VII, nr. 27) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
De voorzitter: Daarmee zijn we aan het einde gekomen van dit overleg.
De amendementen zullen plenair worden behandeld.
Dames en heren, het is ons allen gelukt om slechts vijf minuten over tijd
dit overleg te beëindigen. Met «ons allen» bedoel ik ook de ondersteuning
van de fracties, de minister en iedereen rondom ons. Ik dank eenieder.
Komende woensdagochtend gaan we verder met de plenaire behandeling
van de begroting van BZK. Ik wens iedereen dan een prettige behandeling
toe.
Sluiting 19.20 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 000 VII, nr. 103

103