Verbied kernwapens in
Nederland
Voorstel aan de Tweede Hamer
Burgerinitiatief Teken tegen kernwapens

Over PAX
PAX staat voor vrede en brengt mensen bij elkaar die de moed hebben om voor vrede te gaan. Samen met mensen in
contlictgebiecien en betrokken burgers wereldwijd werkt PAX aan een menswaardiqe en vreedzame samenleving.
overal in de wereld.

Gepubliceerd door

Foto voorpagina

PAX, Nederland

Bron:

ntooaxvoorvrede nI

htts I/pixabay com/nllwatersiotbom-atomic-bomb-631 46/

viw oaxvoorvredenl
www.tekenlegenkernwapens nI

Contactpersoon
Krista van Velzen, PAX, vanvelzenraxforpeacenl

2

PAX • Burgermit,auet Teken tegen kernwapens • Voorstel aan Tweede lmer Verbied kernwapens in Nederland

Samenvatting
Vredesorganisatie PAX doet middels dit burgerinitiauef het voorstel om een nationaal verbod
op kernwapens in te stellen. Iternwapens zijn disproportionele massavernietigngswapens die
ontworpen zijn om in korte tijd honderdduizenden slachtoffers te maken. De gevolgen van een
kernexplosie ziln nog generaties lang merkbaar. De nucleaire aanvallen op Niroshima en
Nagasaki in 1945 hebben dat indringend duidelijk gemaakt. Iternwapens maken geen
onderscheid tussen burgers en militairen. Om deze reden heeft Nederland al eerder een
verbod op biologische en chemische wapens, landmijnen en clustermunitie ingesteld.
De 45.000 ondertekenaars van het burgertnitiatief Teken tegen kernwapens roepen op om, 70
jaar na verschrilckingen in Hiroshima en Nagasaki, ook het meest dodelijke massa
vernietigingswapen ter wereld te verbieden. Anno 2015 is er wereldwijd een groeiend besef
van de catastrofale humanitaire gevolgen van dit wapen die njet beperkt blijven tot het
slagveld en lang na een conflict nog onnoemelijk veel leed veroorzaken. Inmiddels pleit een
ruime meerderheid van de landen

-

116

voor een verbod op kernwapens. De Nederlandse

regering stelt voorstander le zijn van nucleaire ontwapening, maar concrete stappen naar een
daadwerlcelijk verbod worden voortdurend uitgesteld Met een nationaal verbod neemt
Nederland haar eigen verantwoordelijkheid om te komen tol een kernwapenvrije wereld.
Ook in vredestijd zijn kernwapens gevaarlijk, getuige de lange lijst van ongelukken en bijnaongelukken in de afgelopen decennia
. Uit een recent onderzoek van Chatham House,
1
gebaseerd op inmiddels vrijgegeven documenten en getuigenverslagen, blijkt dat het risico op
onbedoeld gebruik van kernwapens groter is dan eerder werd aangenomen en dat deze risico’s
zullen blijven bestaan zolang er nog kernwapens zijn.
2
De allereerste VN resolutie, in 1946, riep op om de wereld kernwapenvrij te maken, Nu, 70 jaar
na de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, zijn er echter meer landen met kernwapens
dan ooit. De bestaande fora zoals de Conference on Disarmament en verdragen zoals het Non
protiferatie Verdrag (NPV) zijn duidelijk niet in staat gebleken een kernwapenvrije wereld te
realiseren. Een meerderheid van landen is van mening dat daarvoor een aanvullend verdrag
nodig is

—

een verbodsverdrag. Middels dit burgerinitiatief stellen wij voor dat Nederland zich

van haar beste kant laat zien door zich aan te sluiten bij de grote meerderheid van landen die af
willen van kernwapens en dit al hebben vastgelegd in een nationaal of regionaal verbod.
3

1 Ede Schlosser. Command and Control IS8N-10

1846141486/ ISBN-13: 978-1846141485. Voor een korte bespreking
http//vwi.motherjonescom/politicsI2Oi 3/08/eric-schlosser-command-controlexcerpt-nuclear- weapons
2 Too Close for Comfort- Cases of Near Nuclear Use and Options for Policy http://iis
dbstanfordedu/pubs/2461 7/201 4O428îooCloseforComforiNuclearUseLewisWilliamsPelopidasAghlani.pdf.
3 Totaal aantal landen in officieel erkende kernwapenvrije zones: 115 ,http /Ien.wikipedia.org/wiki/Nuclear-weapan
free zone

3

PAX* Ourgerumrnttet Teken tegen kertiwaper,n • Vnnrtet aan Tweede I&enier Verbied kemwapnna ut Nederland

Mijn advies, mijn indringend verzoek aan iedereen is dit’ zei VN Secretaris-Generaal Ban Ki
Moon onlangs: “Wees de eerste die stappen zet. Wacht niet op anderen of op buurlanden om te
beginnen met ontwapening en wapenbeheersingsmaatregelen. Als u het voortouw neemt,
4 De burgers die dit initiatief indienen, zijn er van overtuigd dat een
zullen anderen volgen.”
nationaal verbod noodzakelijk is en de weg opent voor veel andere landen om vergelijkbare
positieve stappen te zetten die internationale veiligheid en ontwapening ten goede komen.
Een nationaal verbod is nodig om Nederland los te weken van het nog door weinig landen
gesteunde idee dat kernwapens nog een rol te spelen hebben in de huidige militaire en
diplomatieke betrekkingen. Hoewel de Nederlandse regering stelt voorstander te zijn van een
—

—

kernwapenvrije wereld, hoort ons land niet tot de 116 landen die bereid zijn te onderhandelen
5
over een juridisch instrument dat deze massavernietigingswapens verbiedt.
, die stelt dat de Nederlandse regering deel moet nemen aan
6
De aangenomen Motie Sjoerdsma
toekomstige onderhandelingen over een internationaal verbod op kernwapens, onderstreept cle
breed gedragen opvatting binnen de Tweede Kamer dat Nederland zich moet inspannen voor
een wereldwijd verbod op kernwapens, De bestaande internationale fora zijn echter niet in staat
gebleken een kernwapenvrije wereld te verwezenlijken. Dat maakt een proactieve rol van
afzonderlijke landen noodzakelijk. De Tweede Kamer heeft de afgelopen jaren regelmatig over
nucleaire ontwapening gesproken, maar nog nooit over de logische stap om kernwapens
nationaal te verbieden. Het zou de geloofwaardigheid van Nederland vergroten als het land niet
alleen spreekt over de noodzaak van nucleaire ontwapening maar ook zelf een concrete en
uiterst significante stap zet: een nationaal verbod op kernwapens instellen.

Éeh nationaal vebd op kernwapeuis is een alomvattend verbod o
Gebruik bezit, ontinkkehng, productie, fmancierang stationering en oveidracht
van k4iwaeis onder alle omstandigheden en op assistentie bij of aaiimoediging van
verboden handelingen
-

..----

-;

-,

,-

Ban Ki-Moon. VN Secretaris Generaal, 2013 http://w’wi.un.org/sg/statements/index.asp?nid=8557
Humanitarian Pledge; htlp IIww’’,icarv’, org/pledge!
Motie Sjoerdsma 0 S. over inhoudelijk deelnemen aan internationale besprekingen over een verdrag voor een verbod
op nucleaire wapens. 23 april 2015, Kamerstuk 33783, nr. 19. https:/)zoek officielebekendmakingen nl/kst-3378319.html

4

PAX • Barger,nniauef Tkn Lagen kernwapens • Vaarstel aan Tweede Bamer Verbied kernv,apens as Nederland

Een verbod op
kernwapens: Waarom nu?
Inleiding
Al 70 jaar wordt op allerlei manieren geprobeerd om van kernwapens af te komen, tot nog toe
zonder resultaat. Het is dan ook hoog tijd voor het ultieme middel: een algeheel verbod. Er zijn
enorm veel landen die willen gaan onderhandelen over zon verbod. Nederland hoort daar
helaas niet bij. Die onderhandelingen zijn ook nog niet begonnen. Nederland zou zich wat PAX
betreft in de tussentijd moeten aansluiten bij de inmiddeTs 115 landen die in eigen land een
verbod op kernwapens hebben ingesteld. Een brede steun in de Kamer voor een nationaal
verbod geeft de regering een duw in de rug en creëert een goede startpositie voor Nederland
om als bruggenbouwer binnen de NAVO op te treden en een voortrekkersrol in te nemen bij
toekomstige internationale onderhandelingen.

De tijd is rijp
Onderstaand een opsomming van redenen om te gaan onderhandelen over een internationaal
verbod en om voorafgaande, of tegelijkertijd, een nationaal verbod in te stellen.
1.

Het risico van voortschrijdende proliferatie
Het aantal landen met kernwapens neemt gestaag toe en daarmee de kans
dat ze ooit gebruikt zullen worden. Tegenwoordig hebben ook India, Israël,
—

Noord- Korea en Pakistan kernwapens; landen die instabiel zijn of zich in een
instabiele regio bevinden. Landen bovendien die weigeren mee te doen aan
internationale verdragen tegen gebruik of verspreiding van kernwapens. Het
Non-proliferatieverdrag uit 1970 waarin het China, Frankrijk, Rusland, het VK en
de VS wordt toegestaan kernwapens te hebben, blijft een reden voor andere
landen om te overwegen zelf ook kernwapens te ontwikkelen. Een algeheel
verbod helpt om die onhoudbare situatie aan te pakken en zal het Non
proliferatieverdrag dus versterken.
2.

Groeiend besef van catastrofale humanitaire gevolgen

Er is wereldwijd sprake van groeiende aandacht voor de catastrofale
humanitaire gevolgen van kernwapens, vooral sinds de herzieningsconferentie
van het Non-Proliferatie Verdrag in 2010. Door de nucleaire bombardementen
op Hiroshima en Nagasaki weten we wat een enkel kernwapen teweeg kan
brengen. Door recente studies weten we ook welke wereldwijde gevolgen het
gebruik van slechts een kleine hoeveelheid kernwapens kunnen hebben: een
decennium met droogte en hongersnood die de levens van 2 miljard mensen in

5

PAX • 5urgertnltian Tkn tgn kemwper. • VortI aan Twed Itasnr Vrb,d kemwapar, ui Ndr1and

7 Bovendien is nu duidelijk dat een kernwapen zelfs in
gevaar kunnen brengen.
vredestijd erg gevaarlijk is, getuige de eindeloos lange lijst van ongelukken en
. Secretaris-Generaal van de VN Ban Ki
8
bijna-ongelukken met kernwapens
Moon stelde dan ook terecht over kernwapens: ‘There are no right hands for the
wrong weapons’
De aandacht voor de humanitaire gevolgen van kernwapens leidde de afgelopen
drie jaar tot een reeks gezamenlijke statements tijdens bijeenkomsten van het
NPV en de Algemene Vergadering van de VN. Ook werden er verschillende
intergouvernementele conferenties (Noorwegen in 2013 en Mexico en Oostenrijk
in 2014) gehouden waar een grote meerderheid van landen aanschoof om
informatie en analyses te delen over de humanitaire gevolgen van kernwapens.
Ondertussen steunen 156 landen het gezamenlijk statement dat stelt dat ieder
gebruik van kernwapens onacceptabele humanitaire consequenties zal hebben
en dat geen enkel land zich adequaat kan voorbereiden op de gevolgen van een
9
kernexplosie.
3.

Groeiende wereldwijde steun voor een wettelijk verbod op kernwapens
De frustratie onder de kernwapenvrije staten groeit over het feit dat een
kernwapenvrije wereld maar niet dichterbij komt. r is een juridisch hiaat, vindt
ondertussen een meerderheid van landen, aangezien er nog steeds geen
juridisch bindend verbod op kernwapens is. De United Nations Office for the
Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA), het United Nations Development
Programme (UNOP) en de International Organization for Migration (lOM) stellen
dat alleen een verbod op kernwapens afdoende beantwoordt aan de plicht van
ieder land om ernstige humanitaire consequenties van het gebruik van
10 Ook het Internationale Rode Kruis roept op nCi te
kernwapens te voorkomen.
11
gaan onderhandelen over een dergelijk verbod.

12

Artikel 6 van het Non- Proliferatieverdragverplicht lidstaten zoals Nederland te
gaan onderhandelen over een verdrag over aTgemene en complete (nucleaire)
13 De huidige steun voor een verbod biedt, 45 jaar na dato, dé kans
ontwapening
eindelijk werk te maken van deze aangegane verplichting. Aan het einde van de
‘Nuclear tamme, two billion at risk’. IPPNW. 2013: http:I/w.wi.ippnw.org/pdf/nuclear-famine-two-billion-at-risk-201 3.pdf
8
Z
ie voetnoot 1 en 2.
https://wv.icrc org/eng/resources!documents/news-release/201 4/02-11 -mexico-nayarit-impact-nuclear-weapon
9
conference.htm: Van der Zeijden. W & Snyder, S (2014): The Rotterdam Blast, PAX, Utrecht. p 23.
‘°
Zie de statements van de intergouvernementele conferenties in Oslo, Nayarit en Wenen op
http://www.reachingcriticalwill.orgldisarmament-fora/hinw/.
‘ICRC says nuclearweapons are ‘unacceptable risk’ and must be scrapped’, ICRC, 2015:
‘Eliminating Nuctear Weapons’. ICRC. 2015: https://wwicrc.org/en/documentInuclear-weapons-conference
Each of the Parties to the Treaty undertakes to pursue negotiations In good faith 0fl effective measures retating to
cessation of the nuclear arms race at an early date and to nuclear disarmament, and on a treaty on general and
complete disarmament under strict and effective international control’.

6

PAX• Bur9erlnltrnt;e! Teken tegen kernwapens • Vnoriei an Tweede kamer Verbied kernwapens mm Nederland

intergouvernementele conferentie over de humanitaire gevolgen van
kernwapens in december 2014 in Wenen, kwam Oostenrijk tot de conclusie dat
het enige dat zij kon doen was beloven zich in te zetten om het juridische hiaat
waardoor er momenteel geen verbod op en verplichting tot eîiminatie van
kernwapens bestaat, aan te pakken. Met deze belofte (pledge) nodigde gastland
Oostenrijk alle partijen uit om te gaan onderhandelen over een juridisch
instrument dat kernwapens verbiedt en elimineert. Inmiddels hebben 116 landen
zich gerealiseerd dat ook zij een verantwoordelijkheid hebben om de
catastrofale humanitaire schade, die veroorzaakt zou worden door elk gebruik
van kernwapens, te voorkomen en zich aan gesloten bij deze ‘Humanitarian
14
Pledge’.
4.

Brede steun in de Nederlandse samenleving voor een wereld zonder
kernwapens
Vijfenveertig duizend Nederlanders reageerden de afgelopen maanden op de
oproep van PAX, het Rode Kruis en de ASN Bank om het burgerinitiatief voor
een nationaal verbod op kernwapens te tekenen. Het is een afspiegeling van de
steun die er leeft in de Nederlandse samenleving voor een wereld zonder
kernwapens. Die steun is niet nieuw. Opiniepeilingen van het Rode Kruis in
201215, het Nationaal Kiezersonderzoek in 201016 en het kijkerspanel van
EenVandaag in 201417 laten zien dat actieve inzet voor een wereld zonder
kernwapens in alle geledingen van de samenleving wordt gesteund, ongeacht
leeftijd, politieke kleur of levensbeschouwing en dat deze steun grotendeels
immuun is voor internationale politieke ontwikkelingen. De boodschap aan de
regering is duidelijk: Het mandaat voor een nationaal verbod bestaat. Het is tijd
om duidelijk stelling te nemen en ook deze massavernietigingswapens te
verbieden.

5.

Via een nationaal verbod naar een voortrekkersrol bij internationale
onderhandelingen
De Nederlandse regering vindt het te vroeg voor onderhandelingen over een
internationaal verbod omdat een verbodsverdrag een sluitstuk zou moeten zijn
na eliminatie van alle kernwapens, in plaats van het begin van een dergelijk

‘

7

Humanitarian Pledge’: http://www.icanw.org!pledge)
Opiniepeiling Rode Kruis: http:/1wvw.rodekruis.nlIactueel/pers/persberlchten/humanitaire-gevolgen-bijkernwapenexplosie-desastreus- de opiniepeiling zelf is te vinden op http //nonukes.nh)opiniepeiling-nederland-wil
geen-kernwapens!.
Nationaal Kiezersonderzoek 2010: http://vredessitenl/kernwapens/201 Iiikvl 103 html en http:I/w’iw.dpes.nhInI!data
en-resultaten!nko-201 0.
Kijkerspanels van EenVandaag 2010:
http’//www.eenvandaag .nl/ecanomie/4840 1 !abp_leden_stop..met_investerenjn_kernwapens en
http://opiniepanel.eenvandaag nl/uitslagen/551 52/_abp_moet_stoppen_met_investeren_in_kernwapens_.

PAX• Burgertn,t,atief Teken tegen keruwapent • Veortel aan Tweede ltan,er Verbied kernwtpen7 in Nederland

proces. De logica ontbreekt bij deze redenering volledig. Zonder verbod is er
18
geen reden voor kernwapenstaten om hun arsenalen tot nul af te bouwen. Ze
zijn immers niet verboden.
Daarnaast is onduidelijk waarom ontwapening en een verbod niet tegelijkertijd
kunnen worden besproken. Historisch gezien is de stellingname van het kabinet
ook geen logische. De conventies over biologische en chemische wapens en de
verbodsverdragen voor clustermunitie en anti-personeelslandmijnen werden niet
pas opgesteld nadat alle landen op een of andere magische manier uit zichzelf
hun wapens hadden opgegeven. Het bleek elke keer dat het verbod zelf een
middel was dat de eliminatie van wapens bevorderde. Een brede steun in de
Kamer voor een nationaal verbod creëert een goede startpositie voor Nederland
om als bruggenbouwer binnen de NAVO op te treden en een voortrekkersrol in
te nemen bij toekomstige internationale onderhandelingen.
6.

Een nationaal verbod kan dienen als de-escalerende maatregel bij de
oplopende spanningen tussen Rjisland en de NAVO
De oplopende spanning tussen kernwapenmachten betekent helaas ook een
oplopend risico dat er bedoeld of onbedoeld een kernwapen ingezet wordt.
Duidelijk is dat landen die kernwapens bezitten of grondgebied ter beschikking
hebben gesteld voor Amerikaanse kernwapens een potentieel doel zijn voor een
nucleaire aanval. Sommigen beweren dat het verwijderen van de tactische
kernwapens in Europa de kans op een nucleaire aanval van Rusland op NAVO
grondgebied verhoogt. Alle militaire analyses geven aan dat het
tegenovergestelde te verwachten is.
19 Zowel
De-escalerende maatregelen zijn nodig en zijn een nationaal belang.
tijdens als na de Koude Oorlog leidden onderhandelingen over vermindering van
het aantal kernwapens niet tot vermindering van het gevaar van een kernoorlog.
Nu stijgen de spanningen weer, wat voor sommigen in Europa reden lijkt te zijn
ontwapening op een laag pitje te zetten. Gelukkig deelt minister Koenders dat
sentiment niet: ‘Zelfs tijdens de Koude Oorlog bleven we praten en slaagden er
in om belangnjke ontwapeningsakkoorden te sluiten. Juist in moeilijke tijden
moeten we de communicatiekan&en open houden en voortgaan met
20 Veel landen vinden het verschuilen achter het argument van
ontwapening.”
oplopende spanningen niet acceptabel. De neiging van Rusland en sommige
NAVO-landen om kernwapens weer nadrukkelijk te gebruiken als

Minister Koenders, plenair debat 23 april 2015. Mij wordt gevraagd om inhoudelijk deel te nemen aan
onderhandelingen, terwijl ik niet vind dat die nu moeten beginnen’.
Voor een uitgebreidere analyse, lees: httpllnonukes.nl/escalating-tensions-the-perfect-time-to-negotialel
Mr Bert Koenders, 2015 H.E. Mr. Bert Koenders Minister of Foreign Affairs of the Kingdom of the Netherlands NPT
Review Conference General Debate. Available at:http:Ilreachingcriticalwitl.orglimagesldocuments/Disarmament
fora/nptlrevcon2ol 5/statements/27April_Netherlands.pdf.

8

t’AX • BrgermIna9e1 Teken tegen knrnwapenn

• Vcsnrtzel aan Tweede tlamer Verkied kernwapens in Nedertand

afschrikkingsmiddel is voor hen een bevestiging dat deze
massavernietigingswapens een onnodig en onacceptabel gevaar vormen

—

voor

iedereen ook de landen zonder kernwapens. Zij zien het als een morele plicht
van alle landen, ook NAVO landen, om de veiligheid en het welzijn van hun
burgers niet langer in gevaar te brengen.
—

De tactische kernwapens zoals de VS die in meerdere Europese lidstaten heeft
gestationeerd, zijn niet bruikbaar om doelen buiten het NAVO grondgebied te
raken, zelfs niet nadat de huidige wapens gemoderniseerd zijn.
21 Als deze
wapens ingezet zouden worden, zouden de inwoners van NAVO- landen als
eerste slachtoffer worden. Het verwijderen van deze wapens heeft dan ook
meerdere voordelen tegelijkertijd. Het is een vertrouwenwekkende maatregel die
de ander laat zien dat er een oprechte wens is om te gaan onderhandelen over
ontwapening. Het reduceert de kans dat deze wapens gebruikt zullen worden en
gaat daarmee een potentiële humanitaire ramp tegen. Verwijdering van de
tactische kernwapens minimaliseert de kans dat Nederland een militair doelwit
wordt.

21

9

Een afschrikkingsbeleid kan alleen maar werken als de legenstander weet dal de wapens daadwerkelijk ingezet
kunnen worden, 0e 261 Vrije val bom kan per gevechlsvliegtuig met volle tank komen tot bv Hamburg, Frankfurt of
Keulen. Om tot bijvoorbeeld Moskou te komen zou er meerdere keren in de lucht bijgetankt moeten worden, iets wat
zeker voortijdig op de radar te zien zou zijn.

PAX• 5urgrnltlatle Teken tegen knwpn • Vr5t1 aar Twde ftarner Vrbid

u

rIand

Wat betekent een
nationaal verbod voor
Nederland en de NAVO?
inleiding
De kern van ons voorstel is een alomvattend verbod op gebruik en dreigen met gebruik, bezit,
testen, verwerving, ontwikkeling, productie, financiering, stationering en overdracht van
kernwapens onder alle omstandigheden, en op assistentie bij of aanmoediging van verboden
handelingen. Dit is in lijn met de al bestaande verboden op inhumane wapensystemen en
22
massavernietigingswapens.
Met een nationaal verbod neemt Nederland verantwoordelijkheid voor haar eigen betrokkenheid
bij kernwapens. En die betrokkenheid is groot. Nederland heeft met de VS afgesproken dat de
VS, indien nodig, kernwapens mag gebruiken om Nederland te beschermen. Als lid van de
NAVO onderschrijft Nederland een beleid dat gebruik van kernwapens niet uitsluit en Nederland
huisvest zelfs nog steeds een aantal Amerikaanse kernwapens op Luchtmachtbasis Volkel. De
stationering van kernwapens in Nederland wordt in ons voorstel verboden.

Amerikaanse kernwapens in Nederland
Een nationaal verbod zal inhouden dat Nederland bij de Amerikaanse regering kenbaar maakt
‘niet langer te hechten aan de bescherming van het Europese vasteland door middel van de
aanwezigheid van Amerikaanse kernwapens’, iets waartoe de Kamer al opriep in 2010.23
Daarnaast zal het betekenen dat Nederland om de tafel moet met de VS om de bilaterale
afspraken over de stationering van Amerikaanse kernwapens in Nederland en de nucleaire taak
24 De VS zal dat accepterenzoals het
van de Nederlandse luchtmacht te beëindigen.
vergelijkbare stappen van bijvoorbeeld Canada, Griekenland en het VK in de afgelopen jaren
accepteerde.
In het Strategisch Concept dat tijdens de Lissabon Summit in 2010 door alle bondgenoten werd
aangenomen, spreekt de NAVO uit zich in te zullen zetten om de omstandigheden te creëren
voor een kernwapenvrije wereld.

22 a ban, PAX. 2014: hbp://nonukes.nhiwp-content/uploads)2015/03/Doubtina-a-Ban ..pdf.
Doubting
2
Motie van Velzen Azough, 2010: https:llzaekofflcietebekendmakingen.nhlkst-32123-V-86.pdf
‘A treaty banning nuclear weapons and its implications for the Netherlar.ds. Clingendael, 2015.
http-IIv,ws’, clingendaelnllpublicationitreaty-banning-nuclear-weapons-and-its-implications-netherlands

10

PAX • Burgerininarief Teker. tegen kemwapen5 • voaratel aan Tweede Lf.arner Verbied kernwapens in Nederland

Tot nu toe heeft de NAVO nooit een leidende rol op zich genomen bij het tot stand komen van
internationaal beleid, specifiek op vlak van ontwapening(sverdragen). De NAVO heeft het altijd
als haar verantwoordelijkheid gezien om zich aan te passen aan nieuw internationaal beleid en
internationale verdragen om een flexibele en verantwoordelijke wijze, zoals ze dit ook deed bij
nationale besluiten. Het zullen dan ook individuele lidstaten moeten zijn die een voortrekkersrol
moeten nemen bij tot stand brengen van concrete vooruitgang op vlak van nucleaire
ontwapening. En stappen vooruit zijn noodzakelijk, gezien het feit dat het bondgenootschap,
ondanks de wens de omstandigheden te willen creëren voor een kernwapenvrije wereld, vast
houdt aan verdediging met kernwapens en de inzet van kernwapens niet uit sluit.
Toch heeft de NAVO in het verleden altijd laten zien flexibel te staan ten opzichte van nationale
afwegingen op gebied van nucleair beleid. Onder de bondgenoten bevinden zich al landen die
een nationaal verbod op kernwapens hebben, zoals IJsland en Litouwen. Denemarken,
Noorwegen en Spanje laten geen kernwapens op hun bodem toe in vredestijd. IJsland,
Denemarken en Noorwegen hebben bovendien hun havens gesloten voor marineschepen die
geschikt zijn om kernwapens te dragen. De Verenigde Staten heeft haar kernwapens al
verwijderd uit Engeland, Griekenland en Canada. De betrouwbaarheid van Nederland als goede
NAVO partner zal dan ook niet geschaad worden door het instellen van een verbod op
kernwapens. Dit voorstel om kernwapens te verbieden betekent nadrukkelijk niet dat Nederland
geen lid zou kunnen zijn van militaire allianties waar staten met kernwapens onderdeel van zijn.

Eigen verantwoordelijkheid
Het huidige kernwapenbeleid van de Nederlandse regering stelt een kernwapenvrije wereld ten
dol maar schuift de eigen verantwoordelijkheid in deze ver van zich af. Positieve stappen
kunnen volgens de regering alleen met goedkeuring van de NAVO. Eigen initiatief kan volgens
de regering een negatieve invloed hebben op de mogelijkheden die Nederland heeft
om NA VO-discussie over ontwapening, transparantie en non-proliferatie de komende jaren
mede vorm te geven.’
25 De regering kiest er daarom voor geen eigen stappen te zetten. Van de
NAVO mag volgens de regering voorlopig niets verwacht worden. Er ontbreekt onder
bondgenoten “zelfs de bereidheid om in NAVO-verband een gesprek aan te gaan over het
bekendmaken van de totale aantallen niet strategische kernwapens in Europa.”
26 Zelfs het
instellen van een NAVO beleid om niet als eerste kernwapens te zullen gebruiken (No First Use
beginsel), waar uw Kamer meerdere malen om verzocht heeft, is een stap te ver voor de
27
NAVO
De regering is er, kort gezegd, van overtuigd dat kernwapens, weliswaar n complete
eliminatie, uiteindelijk verboden moeten worden, maar ziet in het NAVO-lidmaatschap een
25 van Biitenandse Zaken Frans Tmmermans, 2 september 2014: Brief aan de Kamer. Betreft Nucleaire
Minister
ontwapening en transparentie. p. 2.
Zie voetnoot 23.
26
27
Brief aan Eerste Kamer, 30 Juni 2015:
https:llw’ieerstekamer.nh/behandeIing/201 50630/verslag_van_een_schriftelijkldocument3/f=Ivjv8lr000yrt.pdf

11

PAX • Burgerinitiauf TeIcn ter1 krnwpen5 + Vanrti aan Twedc j1fleT Wrb,n krnwapn in

drempel om zelf de stappen te nemen die een meerderheid van landen in de wereld van
Nederland verlangt.
De lijst van NAVO bondgenoten die een afwijkend nucleair beleid hebben ingesteld laat zien dat
Nederland wel degelijk een eigenstandig beleid in kan stellen, zonder NAVO-reprimandes te
hoeven vrezen.
Als gezegd, het breed gedragen beleid van de Nederlandse regering is om een wereld zonder
kernwapens tot stand te willen brengen. Maar de historische verstrengeling van nucleaire
afspraken maakt dat Nederland nu niet volwaardig steun ken geven aan het initiatief om tot een
wereldwijd verbod te komen. Dus: Omdat Nederland haar eigen nucleaire betrokkenheid nog
niet heeft kunnen loslaten, kan Nederland nu op internationaal niveau de noodzakelijke stap
vooruit nog niet omarmen.
Een nationaal verbod heft dit probleem op. Het creëert een situatie waarin Nederland laat zien
zowel in woord als in daad klaar te zijn voor een wereld zonder rnassavernietigingswapens.
Nederland zou net als bij veel andere veiligheids- en ontwapeningsvraagstukken weer een
—

leidende rol kunnen vervullen. •

1.2

t’AX • Burgrmitiaf Tkn tegen emwapen • Vcrt1 an Twd Itamr Vrbi krnwapn u NcrIand

Slotwoord
Door dit burgerinitiatief zullen Kamerleden en vertegenwoordigers van de regering, in het debat
wat daarmee afgedwongen wordt, een keuze moeten maken.
Kiest u vôc3r een verbod op kernwapens of voor verder gaan zoals het al decennia gaat:
langzaam en moeizaam en met een vrijwel gegarandeerde groeiende proliferatie als beloning.
Het is aan u om n biologische en chemische wapens, landmijnen en clustermunitie nu ook dit
inhumane wapensysteem te verbieden. ê

1

PAX• urgerrnUau

teEer, krnwapn

VoorsteL ai Tweede t&arnr

kemwapn m Nedrtand

t,)

0

,)

0

—

Ç)

t,)

t,

(t
0

0

t,)

0

•0

0.

3

_

tO

ci

—

-.

t,)

00)

t.

,

o

0

0)

0

,t,)
ci

0

0

1

1