Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

26 234

Vergaderingen interim- Committee en
Development Committee

Nr. 177

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 september 2015
In deze brief informeer ik, mede namens de Minister van Financiën, uw
Kamer over de Nederlandse inzet bij de Jaarvergadering (JV) van de
Wereldbankgroep (WBG). De JV zal van 9 tot 11 oktober a.s. plaatsvinden
in Lima, Peru.
Eind september is tijdens de AVVN een akkoord bereikt over nieuwe
Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDGs). De JV van de WBG biedt, door de
aanwezigheid van alle relevante partners in ontwikkelingssamenwerking,
een uitgelezen kans om sturing te geven aan de uitvoering van deze
ambitieuze agenda. Voor het bereiken van de SDGs is beschikbaarheid
van kwalitatieve data op het gebied van ontwikkeling essentieel. Met het
thema van de DC lunch «investing in evidence» staan ontwikkelingsdata
prominent op de agenda van de JV. Daarnaast zal de huidige vluchtelingenproblematiek in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, en de mogelijke
rol van de Bank hierin, een belangrijk thema zijn van de JV. De Nederlandse positie op deze onderwerpen zal in gesprekken en interventies naar
voren worden gebracht.
Ook zullen recente ontwikkelingen in en discussies over de Bank aan de
orde worden gesteld, zoals de herziening van de safeguards en de
discussie over voice. Tenslotte informeert het kabinet in deze brief uw
kamer over de succesvolle afronding van de herziening van het aanbestedingsbeleid van de Bank.
DC thema: «The World Bank Group Support for the 2030 Agenda
for Sustainable Development»
Het thema van het Development Committee (DC) is dit jaar de rol van de
Wereldbank bij de uitvoering van de SDG-agenda. Over deze agenda bent
u op 17 juni jl. per brief geïnformeerd (Kamerstuk 32 605, nr. 168). Het
kabinet voorziet een actieve rol van de WBG om samen met de VN
uitvoering te geven aan de SDGs. De multilaterale ontwikkelingsbanken,

kst-26234-177
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 234, nr. 177

1

met de WBG voorop, zijn bij uitstek belangrijke spelers, vanwege hun
katalyserend vermogen op het terrein van ontwikkelingsfinanciering, hun
brugfunctie tussen de private en publieke sector en hun rol als kenniscentrum op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Na de reorganisatie van de WBG sluiten de twin goals (uitbannen extreme armoede in
2030 en het bereiken van gedeelde welvaart) en organisatiestructuur
bovendien beter aan op de duurzame ontwikkelingsdoelen. Hoewel de
Bank dus goed is toegerust voor de SDG-agenda, mist het kabinet een
visie voor de middellangetermijn. Wat zijn de implicaties van het
veranderende internationale ontwikkelingslandschap voor de Bank? Het
kabinet zal benadrukken dat een strategische analyse van de rol van de
WBG voor de komende 15 jaar nodig is, sowieso voordat aandeelhouders
kunnen beslissen over een eventuele verhoging van de financiële
capaciteit van de Bank middels het aantrekken van extra aandelenkapitaal.
De Nederlandse doelstelling bij de uitvoering van de SDG-agenda is dat
«niemand mag achterblijven». Van vrouwen tot vluchtelingen, van fragiele
staten tot opkomende markten: de nieuwe duurzame ontwikkelingsdoelen
zijn universeel. Het is belangrijk dat de Wereldbank zich, binnen de
grenzen van het eigen mandaat, inzet voor iedereen, in samenwerking
met het bedrijfsleven én met oog voor de gevolgen voor het klimaat. Het
Development Finance Forum (DFF) van de WBG, dat in de aanloop naar
de Addis-conferentie plaatsvond in Rotterdam, is hier een goed voorbeeld
van, en is voor herhaling vatbaar.
Voor de ambitieuze SDG-agenda zijn aanzienlijke financiële middelen
nodig. Het kabinet is van mening dat de WBG moet blijven kijken naar
innovatieve manieren om meer financiering voor ontwikkeling te
genereren. Eén van de manieren om dit te realiseren is beter gebruik te
maken van het aandelenkapitaal van de Bank, uiteraard met inachtneming
van een prudent risicoraamwerk ter bescherming van de triple-A status.
Verder moet de Bank blijven kijken naar manieren om externe financiering
te vergroten. Zo kan de Bank door middel van kennis, en gebruikmakend
van innovatieve financieringsinstrumenten, private partijen stimuleren om
markten in ontwikkelingslanden te betreden en te investeren in zaken als
water, infrastructuur, gezondheid en klimaat. Het voorkomen van
marktverstoring is hierbij een randvoorwaarde, evenals aandacht voor
budgettaire risico’s en schuldhoudbaarheid, waarbij het kabinet belang
hecht aan goed schuldenmanagement. Op dit terrein heeft de WBG,
samen met het IMF, een belangrijke rol bij capaciteitsopbouw en
beleidsadvies.
Een mooi voorbeeld van het vergroten van externe financiering is de
Global Infrastructure Facility (GIF) van de WBG, een faciliteit van de
Wereldbank die infrastructuurprojecten ontwikkelt en structureert, die
vervolgens worden gefinancierd door private investeerders. Een ander
voorbeeld is de oprichting van waterbanken: Nederland werkt samen met
de Wereldbank, UNICEF en de Verenigde Naties aan het oprichten van een
innovatieve financiering van wateractiviteiten in tien ontwikkelingslanden.
Dit soort projecten kunnen als best practice dienen: wanneer het een
succes blijkt, kan deze formule ook toegepast worden in andere sectoren.
Het kabinet is groot voorstander van het verkennen van dergelijke
mogelijkheden.
In de Addis Ababa Action Agenda ligt een grote nadruk op het vergroten
van de binnenlandse middelen, waaronder belastingen, in ontwikkelingslanden (Domestic Resource Mobilization). Om ontwikkelingslanden
hiertoe in staat te stellen zal hun capaciteit op financieel-economisch
terrein versterkt moeten worden. Het kabinet ondersteunt het initiatief van
de WBG en het IMF om ontwikkelingslanden instrumenten aan te bieden
waarmee de binnenlandse belastinginkomsten kunnen worden vergroot.
De nieuwe ontwikkelingsagenda vraagt om nieuwe vormen van samenwerking. De grotere invloed van landen als China, India en Brazilië leidt tot
nieuwe verhoudingen. Ook is de rol van de private sector, financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 234, nr. 177

2

instellingen, filantropen, kennissector en het maatschappelijk middenveld
in belang toegenomen ten opzichte van de traditionele ODA-donoren. Nog
meer dan voorheen zijn partnerschappen tussen diverse organisaties van
belang om resultaten te behalen. De institutionele veranderingen die de
Bank reeds heeft doorgevoerd om de coördinatie met andere financiële
instellingen te vergroten zijn daarom bemoedigend. Een goed voorbeeld
van dit laatste is het akkoord tussen de multilaterale ontwikkelingsbanken
en het IMF op het gebied van data. De coördinatie van de WBG met
andere internationale financiële instellingen (IFI’s) kan nog beter, vooral
wanneer gebruik wordt gemaakt van elkaars comparatieve voordelen. In
het bijzonder is het kabinet er voorstander van dat de IFI’s elkaars due
diligence accepteren, wanneer zij projecten gezamenlijk financieren. Dit
kan voor ontwikkelingslanden substantiële besparingen opleveren in
zowel kosten als capaciteit.
Het uitbannen van extreme armoede lukt niet zonder rekening te houden
met de gevolgen voor klimaat en milieu. Klimaat is dan ook een belangrijk
onderdeel van de SDG-agenda. Als we niets doen aan klimaatverandering
gaat immers onze inzet op armoedebestrijding verloren – de armste
mensen en de armste landen ondervinden de gevolgen van klimaatverandering het meest. Het kabinet is blij dat de Wereldbank het tegengaan van
klimaatverandering hoog op de agenda heeft staan en zijn expertise inzet
bij het ontwikkelen van innovatieve investeringsmechanismen. Het
kabinet zou graag zien dat de Bank, in aanloop naar de Klimaatconferentie
in Parijs (COP21), deze ambitie vertaalt in een concrete agenda, in
samenwerking met en complementair aan andere multilaterale ontwikkelingsbanken en fondsen specifiek gericht op klimaatverandering, zoals het
Green Climate Fund.
IDA
Naar verwachting zal de International Development Association (IDA), het
loket van de Wereldbank voor de armste landen (veelal fragiele staten)
een belangrijke rol spelen bij de uitvoering van de SDG-agenda. IDA richt
zich op alle speerpunten van het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbeleid en is daarmee een belangrijke partner voor het bereiken van
de doelstellingen van het kabinet op het gebied van water, voedselzekerheid, seksuele & reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) en
veiligheid en rechtsorde.
In het voorjaar van 2016 zullen de onderhandelingen starten voor de
achttiende middelenaanvulling (periode van 2017 t/m 2020) van IDA
(IDA18). De middelenaanvulling van IDA vindt elke drie jaar plaats op
basis van donorbijdragen en, sinds de laatste middelenaanvulling, ook op
basis van concessionele partnerleningen. Het kabinet verwelkomt de
intentie van het bankmanagement om IDA18 te koppelen aan de
SDG-agenda en te onderzoeken hoe het leenvolume van IDA kan worden
vergroot door innovatief gebruik te maken van het ingelegde IDA kapitaal.
Voorafgaand aan IDA18 dit najaar zal de Mid-Term Review plaatsvinden
van IDA17 Tijdens deze review zal gekeken worden naar de mate waarin
vooruitgang is geboekt bij het behalen van de doelstellingen. Tevens zal
IDA management met voorstellen komen om efficiënter gebruik te maken
van kapitaal.
DC lunch thema: «Investing in Evidence»
Het centrale thema van de besloten DC-lunch is «Investing in Evidence».
Behalve dat een toename en betere kwaliteit van beschikbare data kansen
biedt om de effectiviteit van ontwikkelingssamenwerking te vergroten, zijn
data ook belangrijk voor het meten van voortgang op het bereiken van de
SDGs. De digitale ontwikkelingen van het afgelopen decennium hebben er
toe geleid dat de productie, beschikbaarheid en kwaliteit van digitale data

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 234, nr. 177

3

op het gebied van ontwikkelingssamenwerking enorm is toegenomen.
Tegelijkertijd is er sprake van een aanzienlijke en bovendien groeiende
ongelijkheid in toegang tot informatie (data deprivation). In veel ontwikkelingslanden ontbreken basisgegevens, waardoor het risico bestaat op een
vertekend beeld van de realiteit.
Om licht te schijnen op deze blinde vlek is een «datarevolutie» nodig. Een
beter inzicht in statistische gegevens kan landen helpen bij het ontwikkelen van beleid en tevens meer «eigenaar» te maken van hun eigen
ontwikkelingsproces. Het verbeteren van de statistische capaciteit en
data-infrastructuur is daarbij essentieel. De WBG kan op deze terreinen
ondersteuning bieden aan nationale statistiekbureau’s en ook als
Knowledge Bank een belangrijke rol vervullen. Het kabinet zal erop
aandringen dat de Bank gebruik maakt van de expertise die Nederland
heeft op het gebied van statistiek. Zo heeft het Centraal Bureau voor de
Statistiek namens het Koninkrijk bijgedragen aan het vaststellen van de
indicatoren van de SDGs.
Het gebruik van Big Data binnen noodhulp biedt enorme kansen. Gebrek
aan goede informatie over rampgebieden is vaak een groot probleem bij
hulpverlening. Door sneller en beter data te verzamelen en te analyseren
kunnen hulporganisaties gerichter en effectiever te werk gaan. Ook
datavergaring in gebieden die te maken hebben met een grote toestroom
van vluchtelingen, zoals momenteel in de Syrië-regio, zijn van
onschatbaar belang. Zelfs op plekken waar hulpverleners geen toegang
hebben, kan informatie van satellieten, radio’s, mobiele telefoons en
social media inzicht geven in waar mensen zijn en welke hulp zij nodig
hebben.
Het kabinet hecht groot belang aan een efficiënter, transparant en inclusief
gebruik van data voor ontwikkelingssamenwerking. Dit draag ik onder
andere uit in mijn rol als co-voorzitter van het Global Partnership for
Effective Development Cooperation. Tevens rapporteert Nederland
driemaandelijks over ontwikkelingssamenwerking aan het International
Aid Transparency Initiative (IATI). Nederland stelt daarbij resultaten,
beoordelingsmemoranda en financiële ramingen en geolocatiegegevens
van activiteiten beschikbaar, en is daarmee één van de weinige landen die
dit doet.
Ondersteuning voor middeninkomenslanden die geconfronteerd
worden met grote aantallen vluchtelingen
Er zijn naar schatting 14 miljoen mensen op de vlucht of ontheemd als
gevolg van de situatie in Syrië en Irak. Een deel van de vluchtelingen is de
grens met Libanon, Jordanië en Turkije overgestoken en wordt daar
opgevangen in vluchtelingenkampen of onder de bevolking. Zo heeft de
instroom van vluchtelingen grote economische, sociale en politieke
gevolgen in Libanon en Jordanië, en staan overheidsfinanciën en de
publieke voorzieningen in deze landen onder aanzienlijke druk. Dit raakt
uiteindelijk zowel vluchtelingen als de autochtone bevolkingsgroepen. De
internationale gemeenschap zal onvermijdelijk moeten werken aan de
totstandkoming duurzame oplossingen, gericht op de stabiliteit van de
ontvangende landen en het bieden van een middellangetermijnperspectief aan ontheemden.
De WBG werkt momenteel aan een strategie voor het Midden-Oosten en
Noord-Afrika (MENA) gericht op vrede en stabiliteit, waarin naast de
Syrië-regio ook aandacht is voor de situatie in Libië en Jemen, met
speciale aandacht voor de vluchtelingenproblematiek. De Bank heeft veel
ervaring en kennis op dit terrein omdat de Bank actief is in verschillende
fragiele en post-conflict staten. De MENA-strategie is gestoeld op vier
pijlers: (1) hernieuwing social contract, (2) resilience, (3) herstel en
wederopbouw en (4) regionale integratie. De vier pijlers sluiten goed aan
bij Nederlandse prioriteiten voor de regio, maar het slagen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 234, nr. 177

4

strategie valt of staat met de daadwerkelijke uitvoering van de pijlers. Zo
zal er een intensieve beleidsdialoog gevoerd moeten worden met de
betrokken landen. De Bank zal per land een analyse moeten maken van
het krachtenveld dat moet helpen om deze (nu nog) vrij algemene
strategie succesvol toe te passen in de verschillende landen. Het is de
inzet van het Nederlandse beleid om resilience van landen die te maken
hebben met grote vluchtelingenstromen te vergroten, waarbij meer
concessionele middelen beschikbaar worden gesteld.
Het kabinet voorziet een rol voor de WBG bij de financiële ondersteuning
van de bij de vluchtelingenproblematiek betrokken landen, in nauwe
samenwerking met de VN en EU, zónder dat dit ten koste gaat van
ondersteuning van landen die vele malen armer zijn. Het kabinet zal de
Bank daarom oproepen binnen de mogelijkheden het maximale te doen
om de vluchtelingenproblematiek het hoofd te bieden, en er bij de Bank
voor pleiten om innovatieve financieringsinstrumenten te ontwikkelen
voor het vrijmaken van extra middelen in de regio, bijvoorbeeld via
zogenaamde «interest-buy-downs». IBRD-kredieten worden dan omgezet
naar concessionele leningen, waarbij de rentelasten worden gedragen
door donoren. Concessionele leningen, waarvoor normaliter alleen de
allerarmste landen voor in aanmerking komen, zullen dan ook beschikbaar
komen voor landen die met een massale vluchtelingenproblematiek te
maken hebben, zoals Jordanië en Libanon.
Het vrijmaken van extra middelen in de regio zal worden opgebracht
tijdens de bilaterale gesprekken met topmanagement, alsook gedurende
een Ministeriële ronde tafel over dit onderwerp, onder voorzitterschap van
Wereldbank President Jim Kim en VN Secretaris Generaal Ban Ki-moon.
Ontwikkelingen WBG
Voice
In 2010 heeft de Raad van Gouverneurs besloten om iedere vijf jaar een
discussie over aandeelhouderschap en vertegenwoordiging binnen de
IBRD te voeren. Tijdens de JV zal de Board over de voice-discussie
rapporteren aan de Raad van Gouverneurs.
Met steun van Nederland is de stem van ontwikkelingslanden binnen de
Wereldbank de afgelopen jaren vergroot. Zo is als onderdeel van de
kapitaalverhoging in 2010 het aantal zetels in de Raad van Bewindvoerders met een extra zetel voor Afrikaanse landen uitgebreid naar 25.
Ook andere maatregelen die de WBG dichter bij de cliënt brengen helpen
voice versterken, zoals de inzet van meer WBG-personeel in fragiele
staten.
Nederland stelt zich constructief op in de discussie en staat open om
verschillende opties te bezien om voice te versterken. Het is de inzet van
het kabinet dat een eventuele hernieuwde selectieve kapitaalverhoging
van de Bank alleen plaatsvindt nadat er overeenstemming is over een te
ontwikkelen formule op basis waarvan de kapitaalinleg en stemgewichten
aan individuele landen worden toegewezen én niet voordat de kapitaalverhogingen van 2010 geheel zijn afgerond. Het proces van de kapitaalverhoging van 2010 is immers nog gaande en de deadline voor betaling is
recentelijk verschoven naar 2018, omdat het leeuwendeel van de
ontwikkelingslanden de betaling voor nieuwe aandelen nog niet heeft
voldaan. Het kabinet is van mening dat een eventuele discussie over een
algemene kapitaalverhoging gebaseerd moet zijn op een middellangetermijnvisie van de WBG over de toegevoegde waarde en rol in het
internationale financiële systeem, waarbij rekening wordt gehouden met
de veranderende mondiale context én de daadwerkelijke vraag naar
financiering van klanten. Ook een eventuele hernieuwde algemene
kapitaalverhoging zou moeten plaatsvinden na afronding van de
kapitaalinleg zoals deze was afgesproken in 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 234, nr. 177

5

Safeguards
Het proces van de herziening van de safeguards, de interne controlemechanismen van de Bank die schadelijke gevolgen van projecten voor mens
en milieu moeten identificeren met als doel deze te voorkomen of in ieder
geval tot een acceptabel minimum te beperken, is in 2012 opgestart.
In voorgaande consultatierondes heeft de Bank talloze partijen wereldwijd
geraadpleegd, waardoor met recht van een inclusief consultatieproces kan
worden gesproken. Begin augustus is een nieuwe versie van het herziene
beleid gepubliceerd. De Bank brengt hierin een betere balans aan tussen
het gebruikersvriendelijke en overkoepelende karakter van de safeguards,
en het belang van een effectieve bescherming van milieu, individuen en
gemeenschappen. Met de specifieke omstandigheden die gelden bij het
uitvoeren van projecten in een moeilijke context (waar zowel de risico’s
als de behoefte aan ontwikkelingsprojecten het grootst zijn) wordt
rekening gehouden.
Desondanks resteert een aantal onderwerpen dat verder dient te worden
uitgewerkt. Tijdens een nieuwe, en in beginsel, laatste consultatieronde,
zullen deze onderwerpen worden voorgelegd aan overheden, technische
experts en NGO’s, waarna de bewindvoerders eind 2015 een nieuwe
versie van het beleidsraamwerk krijgen voorgelegd. Het kabinet zal ervoor
pleiten dat deze consultatieronde, met name gericht op implementatieaspecten, geen herhaling van zetten wordt, maar ook geen belangrijke
stakeholders overslaat. Verder zal het kabinet zich er opnieuw voor
inzetten dat de Bank op het gebied van mensenrechten en arbeidsnormen
nog enkele verdiepingsslagen maakt. Tot slot is het van belang dat de
capaciteit van de Bank en van de landensystemen worden versterkt, zodat
klantlanden op termijn voldoende toegerust zijn om zelf risico’s van
projecten in kaart te brengen en maatregelen te treffen om potentieel
schadelijke gevolgen te voorkomen. Dit vergroot ook de ownership van
klantlanden.
De herziening van het aanbestedingsbeleid is in juli van dit jaar afgerond.
Het kabinet is tevreden met het nieuwe beleid, mede omdat veel van de
suggesties van verschillende stakeholders in Nederland hun weg naar
deze review hebben gevonden. Zo is er meer ruimte voor andere, niet
prijs-gerelateerde afwegingsgronden zoals kwaliteit en doelmatigheid
waardoor niet alleen de ontwikkelingsrelevantie van de projecten zal
verbeteren maar ook de betrokkenheid van Nederlandse bedrijven en
instellingen.
De beperkte capaciteit van de lenende landen bij de voorbereiding en
uitvoering van het aanbestedingsproces blijft een uitdaging en verdient
extra aandacht van de Bank. Nederland heeft hier meermaals aandacht
voor gevraagd en het is dan ook goed om vast te kunnen stellen dat de
WBG het toezicht op het aanbestedingsproces op landenniveau zal
vergroten, en lenende landen zal ondersteunen met technische assistentie. Hiermee komt de Bank tegemoet aan de zorgen van het Nederlandse bedrijfsleven.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 26 234, nr. 177

6