Evaluatie wettelijk minimumloon 2023

datum
status

11 december 2023
Definitief

Pagina 1 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Inhoud

Samenvatting

3

1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6

Over deze evalu atie
Aanleiding voor deze evaluatie
Doel van deze evaluatie
Vraagstelling
Reikwijdte van deze evaluatie
Evaluatie geeft invulling aan EU richtlijn inzake toereikende minimumlonen
Leeswijzer

6
6
6
6
7
8
8

2
2.1
2.2
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.3
2.4
2.5

Het wettelijk minimumloon op hoofdlijnen
Het wettelijk minimumloon
Variaties op het wettelijk minimumloon
Minimumjeugdloon
Beroepsbegeleidende leerweg
Loondispensatie Wajong
Inhoudingen op het wettelijk minimumloon
Loonkostenvoordelen voor werkgevers
Banen op minimumloonniveau

9
9
9
10
11
11
12
13
13

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Koopkracht van het wettelijk minimumloon
Kenmerken van voltijds minimumloonverdieners
Zes representatieve huishoudtypen
Noodzakelijke kosten voor levensonderhoud
Spreiding in inkomen en kosten
Koopkracht van het wettelijk minimumloon

15
15
17
18
19
20

4
4.1
4.2
4.3
4.4

Algemeen loonniveau, loonverdeling en productiviteit
Cao-lonen en het minimumloon
Lonen en productiviteit
Verdeling van lonen
Loonkosten

26
26
26
28
29

5
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5

Minimumlonen in Nederland en andere land en
Hoogte van bruto minimumlonen
Bruto minimumlonen ten opzichte van andere lonen
Hoogte van netto minimumlonen
Hoogte van netto minimumlonen ten opzichte van andere inkomens
Aandeel minimumloonverdieners dat moeilijk rondkomt

31
31
32
33
34
35

6
6.1
6.2
6.3
6.4

Werkg elegenh eid en arbeidsdeeln ame
Inactieven versus actieven
Uitkeringsontvangers
Collectieve lasten
Geschatte effecten van aanpassing minimumloon

37
37
38
38
39

Bijlag e I: Ban en naar sector en loon

41

Bijlag e II: Koopkracht van voorbeeldhuishoudens

43

Pagina 2 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Samenvatting

Minimumloon bedraagt € 1.995 per maand voor werknemers van 21 jaar en ouder
Het wettelijke minimumloon bedraagt in de tweede helft van 2023 € 1.995 bruto per
maand, Dit is exclusief 8% vakantiebijslag. Het wettelijke minimumloon geldt voor
werknemers van 21 jaar en ouder. Voor werknemers met een leeftijd van 15 tot en
met 20 jaar gelden andere minimumbedragen. 1
Dit rapport bevat geen conclusie over de wenselijke hoogte van het minimumloon
De bevindingen in deze samenvatting en de rest van het rapport vormen geen
conclusie over de wenselijke hoogte van het minimumloon. Een oordeel over de
wenselijke hoogte van het minimumloon is een normatieve aangelegenheid. Zo’n
oordeel hangt bijvoorbeeld af van vragen als:
•
hoe veel inkomen vindt de lezer dat een minimumloonverdiener extra zou
moeten hebben bovenop noodzakelijke kosten voor levensonderhoud?
•
in hoeverre vindt de lezer dat bij een beoordeling van het inkomen van
minimumloonverdieners ook belastingen en toeslagen een rol moeten spelen?
•
hoe veel waarde hecht de lezer aan de concurrentiepositie van Nederlandse
bedrijven op een internationaal speelveld?
•
hoe veel waarde hecht de lezer aan kansen voor mensen om als werknemer
mee te doen in een betaalde baan?
Op bovenstaande onderwerpen genereert deze evaluatie beslisinformatie. Op basis
van die beslisinformatie kan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, in
samenspraak met de rest van het kabinet en de Tweede Kamer, bepalen of er
omstandigheden aanwezig zijn die een bijzondere wijziging van het minimumloon
wenselijk maken. Om vervolgens de hoogte van het minimumloon vast te stellen.
Minimumloonbanen vooral vervuld door jongeren met Nederlandse nationaliteit
•
Nederland kende in 2021 volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek 440
duizend banen waarin werknemers het voor hen geldende wettelijk
minimumloon verdienden. Die banen worden voor 66% vervuld door jongeren
(<30 jaar) en voor 82% door mensen met de Nederlandse nationaliteit.
•
Circa 28% van de minimumloonbanen wordt vervuld door een persoon die
kostwinner of alleenverdiener is binnen het eigen huishouden.
•
Bij minimumloonbanen gaat het overwegend over deeltijdwerk (<30 uur per
week) en contracten die gelden voor bepaalde tijd.
•
De meeste minimumloonbanen waren in 2021 te vinden in de sectoren verhuur
en overige zakelijke diensten (veelal uitzendbanen), handel, gezondheids- en
welzijnszorg, horeca en industrie.
Voltijds werkende minimumloonverdieners kunnen in de meeste gevallen
noodzakelijke kosten voor levensonderhoud dekken
•
In deze editie is voor het eerst in een evaluatie van het minimumloon het
inkomen van minimumloonverdieners vergeleken met hun kosten voor
levensonderhoud.
•
Het inkomen van huishoudens van voltijds werkende minimumloonverdieners
lag in 2023 gemiddeld hoger dan de relevante Nibud minimumvoorbeeldbegroting. Zo’n voorbeeldbegroting geeft een indicatie van noodzakelijke kosten
voor levensonderhoud.
De actuele bedragen van het wettelijk minimumloon zijn te vinden op
www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/minimumloon/.

1

Pagina 3 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

•

•

•

Bij paren, waarbij een voltijds werkende minimumloonverdiener de enige
verdiener is, blijft na het dekken van noodzakelijke kosten gemiddeld gezien
minder inkomen over dan bij tweeverdieners en alleenstaanden.
De aanwezigheid van kinderen lijkt niet van grote invloed op de verhouding
tussen inkomsten en kosten. De mate waarin huishoudens van
minimumloonverdieners na het dekken van noodzakelijke kosten inkomen
overhouden (uit loon plus toeslagen) is voor huishoudens van
minimumloonverdieners met kinderen niet duidelijk anders dan voor
vergelijkbare huishoudens zonder kinderen.
Voltijds werkende minimumloonverdieners in relatief nadelige situaties lopen het
risico dat het beschikbare inkomen niet volstaat om in hun levensonderhoud te
voorzien. Denk bijvoorbeeld aan mensen met bovengemiddelde woonkosten,
geen recht op huurtoeslag, hoge energiekosten, hoge werkgerelateerde kosten
en/of onverwachte onvermijdelijke uitgaven.

Verschil tussen het bruto minimumloon en andere bruto lonen is gegroeid
•
Vanaf 1998 heeft het bruto minimumloon in reële termen een vergelijkbare
ontwikkeling doorgemaakt als de cao-lonen. Het verschil van het bruto
minimumloon ten opzichte van het mediane loon van voltijds werkende
werknemers is in dezelfde periode gegroeid.
•
Vanuit het perspectief van werknemers is de reële groei van het minimumloon
kleiner dan vanuit het perspectief van werkgevers. Dit verschil komt doordat de
prijzen die consumenten betalen sterker gestegen zijn dan de prijzen van in
Nederland geproduceerde goederen en diensten. Denk bijvoorbeeld aan
producten die uit het buitenland komen. En die minimumloonverdieners
vervolgens in Nederland consumeren. Voorbeelden zijn elektronica, fruit en gas.
Dat soort goederen is meer in prijs gestegen dan goederen die vanuit Nederland
als export naar het buitenland gaan. Waaronder machines, chemische producten
en voedingswaren.
•
Tegelijkertijd heeft de overheid het netto inkomen van minimumloonverdieners
de afgelopen decennia verhoogd. Minimumloonverdieners zijn minder belasting
en premies gaan betalen en/of hebben meer ander inkomen verkregen,
bijvoorbeeld uit toeslagen. Zo is het reële netto-inkomen van alleenstaande
minimumloonverdieners even veel gegroeid als de arbeidsproductiviteit en de
reële loonkosten van werkgevers in de economie als geheel.
Nederlands minimumloon is internationaal gezien hoog
•
Het bruto minimumloon ligt in Nederland op een niveau vergelijkbaar met dat
van Duitsland en België, maar lager dan in Luxemburg en hoger dan in o.a.
Ierland en Frankrijk.
•
Het bruto minimumloon bedroeg in 2022 in Nederland 46 procent van het
mediane brutoloon van voltijds werkende werknemers. Dat is lager dan in o.a.
Portugal, Frankrijk en Duitsland, en hoger dan in België. De verhoging van het
minimumloon met 10,15 procent per 1 januari 2023 is in deze 46 procent nog
niet meegeteld.
•
In 2018 vond ongeveer 1 op de 9 minimumloonverdieners in Nederland het
moeilijk om rond te komen. Dat was meer dan in Duitsland (1 op de 16), en
minder dan in o.a. België, Frankrijk en Luxemburg (1 op de 4).
Verhoging van het minimumloon gaat ten koste van arbeidsdeelname
•
In de jaren tachtig van de vorige eeuw was het aandeel inactieven groter dan
nu. Na de eeuwwisseling was juist het aandeel actieven groter dan nu.
Momenteel zijn er in Nederland anderhalf keer meer actieven dan inactieven
(i/a-ratio in 2023 is 67%).

Pagina 4 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

•
•
•

•

Het aandeel mensen met inkomen uit een uitkering is de afgelopen tien jaar
afgenomen.
De collectieve lasten als percentage van het bruto binnenlands product liggen
lager dan in de jaren tachtig, en hoger dan tussen 2000 en 2010.
De reeds in de wet vastgelegde verhogingen van het minimumloon in 2023 en
2024 maken gezamenlijk dat op termijn naar schatting 40 duizend personen
minder zullen deelnemen aan het arbeidsproces.
Voor verdere verhogingen van het minimumloon bedraagt het verlies aan
arbeidsdeelname naar schatting per procentpunt verhoging:
o met koppeling aan sociale zekerheid: ordegrootte 10 duizend personen
o zonder koppeling aan sociale zekerheid: ordegrootte 3 duizend
personen.

Pagina 5 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

1

Over deze evaluatie

1.1

Aanleiding voor deze evaluatie
De Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag schrijft voor dat de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid periodiek beziet of het wettelijk minimumloon de
gewenste hoogte heeft. Dit is geregeld in artikel 14, dertiende lid van de wet. 2 De
letterlijke tekst luidt:
Onze Minister gaat telkens na verloop van een termijn van ten hoogste vier jaar […]
na of er omstandigheden aanwezig zijn die een bijzondere wijziging wenselijk
maken van de [hoogte van het wettelijk minimumloon]. Bij algemene maatregel van
bestuur kunnen vervolgens bedragen worden vastgesteld die in de plaats treden van
de bedragen, genoemd in artikel 8, eerste lid. […]
De Memorie van Toelichting gaat in op wat voor omstandigheden een bijzondere
aanpassing – opwaarts dan wel neerwaarts - wenselijk zouden kunnen maken. Als
voorbeelden van omstandigheden worden genoemd een verschil in ontwikkeling
tussen verdiende lonen en contractlonen; en een gedifferentieerde contractloonontwikkeling, waarbij de lonen aan de onderkant van het loongebouw sterker dan
wel juist minder sterk gestegen zijn dan het gemiddelde. Ook andere factoren
zouden een rol kunnen spelen. 3
De vorige evaluatie besloeg de periode tot en met 2018. Deze evaluatie is op 7
januari 2020 aan de Tweede Kamer gezonden. 4 De termijn van ten hoogste vier jaar
verstrijkt dus begin 2024. Een nieuwe evaluatie is opgenomen in dit rapport.

1.2

Doel van deze evaluatie
Het doel van deze evaluatie is het genereren van beslisinformatie. Op basis van die
beslisinformatie kan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, in
samenspraak met de rest van het kabinet en de Tweede Kamer, bepalen of er
omstandigheden aanwezig zijn die een bijzondere wijziging wenselijk maken. Om
vervolgens de hoogte van het minimumloon vast te stellen.

1.3

Vraagstelling
Het is aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, in samenspraak met
de rest van het kabinet en de Tweede Kamer, om te bepalen of er omstandigheden
aanwezig zijn die een bijzondere wijziging wenselijk maken. Om dit besluit te
kunnen nemen is beslisinformatie nodig. Het genereren van die beslisinformatie is
het doel van deze evaluatie.
Om de benodigde beslisinformatie te genereren beantwoordt deze evaluatie de
volgende vragen:

De tekst van de wet is te vinden op https://wetten.overheid.nl/BWBR0002638.
3 Kamerstukken 1990-1991, 22 012, nr. 3, pagina 35.
4
Kamerstukken 29544, nr. 968.
2

Pagina 6 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

•
•
•

•
•

1.4

Welk minimumloon geldt voor welke groepen? En voor welke banen en
werknemers is het minimumloon in de praktijk relevant? (Hoofdstuk 2)
Hoe verhoudt de koopkracht van voltijds werkende minimumloonverdieners zich
ten opzichte van hun kosten voor levensonderhoud? (Hoofdstuk 3)
Hoe hebben het wettelijk minimumloon, de arbeidsproductiviteit en de
loonkosten van werkgevers zich ontwikkeld? En hoe is de verdeling van lonen in
Nederland? (Hoofdstuk 4)
Hoe verhoudt het Nederlandse minimumloon zich tot minimumlonen in andere
Europese landen? (Hoofdstuk 5)
Welke effecten heeft aanpassing van het wettelijk minimumloon op de
werkgelegenheid en arbeidsdeelname? (Hoofdstuk 6)

Reikwijdte van deze evaluatie
Deze evaluatie gaat over de hoogte en toereikendheid van het wettelijk
minimumloon voor personen van 21 jaar en ouder. Dit is het reguliere minimumloon
in Nederland.
De evaluatie gaat niet in op zaken die gerelateerd zijn, maar die geen directe relatie
hebben met de toereikendheid van het reguliere minimumloon. Bijvoorbeeld:
•
•
•

variaties op het reguliere minimumloon, zoals het minimumloon voor jeugdigen
en voor de beroepsbegeleidende leerweg (zie paragraaf 2.2)
inhoudingen op het minimumloon die bij wijze van uitzondering zijn toegestaan;
bijvoorbeeld voor kosten van huisvesting en de zorgverzekering
hoe de hoogte van het minimumloon tot stand komt, zoals de
indexatiesystematiek.

De evaluatie brengt niet in beeld hoe doeltreffend en doelmatig het wettelijk
minimumloon is. Het is zodoende geen beleidsevaluatie in de zin van de Regeling
Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE). 5
De evaluatie kijkt terug in de tijd. Tot op heden wordt het wettelijk minimumloon
vastgesteld in termen van maandelijkse (bruto) bedragen. Deze maandelijkse
bedragen vormen daarom in deze evaluatie het vertrekpunt. Zodoende houdt deze
evaluatie nog geen rekening met de overgang in 2024 naar een wettelijk
minimumuurloon. 6 Op één plek in het rapport wordt wel vooruit gekeken: uit
paragraaf 6.4 valt op te maken welk effect een eventuele toekomstige aanpassing
van het minimumloon zou hebben op de werkgelegenheid en arbeidsdeelname.
Uitgangspunt in deze evaluatie is om de meest actuele, dat wil zeggen laatst
beschikbare, cijfers te presenteren. Bij sommige maatstaven wordt daarbij
teruggekeken over een historische periode. Daarbij is het uitgangspunt dat we
terugkijken voor zover mogelijk gezien de beschikbaarheid en kwaliteit van data.

5
6

Zie Regeling periodiek evaluatieonderzoek 2022.
Zie https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/35335.
Pagina 7 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

1.5

Evaluatie geeft invulling aan EU richtlijn inzake toereikende minimumlonen
Deze evaluatie geeft invulling aan de Europese richtlijn inzake toereikende
minimumlonen in de Europese Unie. 7 Hoewel Nederland deze richtlijn momenteel
omzet in nationale wetgeving en pas per 15 november 2024 aan deze richtlijn moet
voldoen, is besloten om in de onderhavige evaluatie al rekening te houden met
relevante voorschriften uit de richtlijn.
Het voor deze evaluatie relevante voorschrift uit de richtlijn is dat lidstaten in de
procedure voor de vaststelling van het minimumloon gebruik maken van criteria met
de volgende elementen:
a. de koopkracht van de wettelijke minimumlonen, rekening houdend met de
kosten voor levensonderhoud;
b. het algemene niveau van de lonen en de verdeling ervan;
c. het groeipercentage van de lonen;
d. nationale productiviteitsniveaus en -ontwikkelingen op lange termijn. 8
Door de evaluatie te richten op de toereikendheid van de hoogte van het
minimumloon is ook tegemoet gekomen aan de kritiek dat voorgaande evaluaties
onvoldoende ingingen op de vraag of het minimumloon de gewenste hoogte heeft.

1.6

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd. Eerst geeft hoofdstuk 2 een overzicht van wat
het wettelijk minimumloon is en wie het wettelijk minimumloon verdient. De
koopkracht van wettelijke minimumlonen komt vervolgens aan bod in hoofdstuk 3.
De lonen, productiviteit en loonverdeling komen aan bod in hoofdstuk 4. Hoofdstuk
5 bevat een vergelijking van de hoogte van minimumlonen in Nederland en andere
Europese landen. Het afsluitende hoofdstuk 6 schetst de context van de verhouding
tussen actieven en inactieven en van de ontwikkeling van collectieve lasten. Dit
hoofdstuk schetst vervolgens de huidige wetenschappelijke schattingen van de
effecten van aanpassing van het wettelijk minimumloon op werkgelegenheid en
arbeidsdeelname.

Zie https://ecer.minbuza.nl/-/eu-richtlijn-inzake-toereikende-minimumlonen-aangenomen.
De tekst van de richtlijn is te vinden op https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/nl/TXT/?uri=CELEX%3A32022L2041.
8
Dit voorschrift volgt uit artikel 5 van de richtlijn.
7

Pagina 8 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

2

Het wettelijk minimumloon op hoofdlijnen

Dit hoofdstuk biedt een overzicht van hoe het wettelijk minimumloon werkt.
Paragrafen 2.1 en 2.2 beschrijven welk minimumloon geldt voor welke groepen.
Inhoudingen op het minimumloon komen aan bod in paragraaf 2.3. Vervolgens
schetst paragraaf 2.4 flankerend beleid in de vorm van loonkostenvoordelen voor
werkgevers. Tot slot gaat paragraaf 2.5 in op de banen en werknemers waarvoor
het minimumloon in de praktijk relevant is.
2.1

Het wettelijk minimumloon
In de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag is vastgelegd dat het
minimumloon geldt voor werknemers die werken in een dienstbetrekking. 9 Deze
werknemers hebben recht op het minimumloon. De wet verplicht de werkgever om
loon tijdig aan de werknemer te voldoen.
Tot en met 31 december 2023 werd het minimale loon uitgedrukt in bedragen per
maand, per week en per (werk)dag. In de tweede helft van 2023 bedroeg dit
wettelijke minimumloon voor werknemers van 21 jaar en ouder € 1.995 per maand.
Vanaf 1 januari 2024 is het minimale loon een bedrag per uur. We spreken dan van
het wettelijk minimumuurloon. 10 In de eerste helft van 2024 bedraagt dit
minimumuurloon € 13,27 per uur.
Momenteel is verder een wetswijziging in voorbereiding die beoogt om het wettelijk
minimumloon per 1 juli 2024 bijzonder te verhogen met 1,2%. 11
De openbaren lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (Caribisch Nederland)
kennen elk een eigen wettelijk minimumloon. De systematiek daarvan staat los
van het wettelijk minimumloon in Europees Nederland.

2.2

Variaties op het wettelijk minimumloon
Op het reguliere wettelijke minimumloon bestaan twee variaties. Afwijkende
minimumbedragen gelden voor:
•
jeugdigen met leeftijden van tussen de 15 en 20 jaar. Dit wordt ook wel het
minimumjeugdloon genoemd.
•
werknemers met leeftijden tussen de 18 en 20 jaar die werkzaam zijn op basis
van een arbeidsovereenkomst die is aangegaan in verband met een
beroepsbegeleidende leerweg (bbl).
Naast beide genoemde variaties kent de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening
jonggehandicapten (Wajong) het instrument loondispensatie.

9
10

Zie artikel 2 van de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag.
Zie Staatsblad 2023, 168 | Overheid.nl

Het geraamde budgettair effect van dit voorstel bedraagt in prijspeil 2023 structureel € 857
miljoen per jaar. Voor de verhoging per 1 januari 2023 van 8,05% is het geraamde structurele
budgettaire effect in prijspeil 2022 € 4.802 miljoen per jaar. De invoering van het uniform
wettelijk minimumuurloon op basis van een werkweek van 36 uur leidt tot een geraamd
budgettair effect van structureel € 79 miljoen per jaar, in prijspeil 2022.
11

Pagina 9 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

2.2.1

Minimumjeugdloon
Het minimumjeugdloon geldt voor jeugdige werknemers in de leeftijd van 15 tot 21
jaar. 12 Tot 2017 gold het minimumjeugdloon voor werknemers tot 23 jaar. In de
periode 2017-2019 is de leeftijdsgrens stapsgewijs verlaagd naar 21 jaar.
Circa 100 duizend minimumloonbanen werden in 2021 vervuld door werknemers
onder de 21 jaar. In deze leeftijdsgroep werken in totaal circa 900 duizend
jongeren. 65% van hen werkt minder dan 20 uur in de week. 22% werkt tussen de
20 en 35 uur per week. En 13% werkt voltijds. 13
Het hoofddoel van het minimumjeugdloon is om jongeren te stimuleren een
vervolgopleiding te volgen na het voortgezet onderwijs en voortijdige betreding van
de arbeidsmarkt zonder voltooiing van een vervolgopleiding te voorkomen. Bij de
leeftijd van 21 jaar betreden veel jongeren gediplomeerd de arbeidsmarkt. Dit
vergroot hun kansen op de arbeidsmarkt en draagt bij aan hun verdere loopbaan.
Wanneer het wettelijk minimumjeugdloon op een hoog niveau wordt vastgesteld, is
het voor jongeren minder aantrekkelijk om scholing te (blijven) volgen. Tevens zal
de werkgelegenheid voor jongeren naar verwachting afnemen. Dat komt doordat de
loonkosten voor sommige werkgevers te hoog worden om bepaald werk te
verschaffen. Zo schat het Centraal Planbureau (CPB) dat afschaffing van het
wettelijk minimumjeugdloon zou leiden tot een afname van de werkgelegenheid van
20% voor jongeren onder de 21 jaar en tot een (lichte) daling van de
opleidingsgraad. 14 Bovendien stelt het CPB dat afschaffing van het wettelijk
minimumjeugdloon de armoede onder jongeren tot 20 jaar slechts beperkt zou
verminderen. 15
De eerste evaluatie in 2018 van de scholings- en werkgelegenheidseffecten van de
verhoging van het minimumjeugdloon in 2017 wees uit dat er voor 18- tot en met
22-jarige jongeren in de eerste negen maanden na de verhoging niet of nauwelijks
invloed is geweest op hun arbeidsparticipatie. Dat er vrijwel geen effect is gevonden
op de werkgelegenheid kan volgens SEO het gevolg zijn van
compensatiemaatregelen. Werkgevers werden namelijk gedeeltelijk gecompenseerd
voor de stijging van de loonkosten door het jeugd lage-inkomensvoordeel (JeugdLIV) voor 18- tot en met 21-jarigen en het lage-inkomensvoordeel (LIV) voor 22jarigen. De onderwijsdeelname van 18- tot en met 22-jarigen is licht gedaald als
gevolg van de verhoging van het minimumjeugdloon. De scholingsdeelname van 18tot en met 22-jarige jongeren is als gevolg van de stijging van het
minimumjeugdloon gedaald. Het effect is beperkt, namelijk minder dan 0,5 procent
van de jongeren die geen onderwijs meer volgen. Het aandeel 18- en 19-jarigen dat
geen onderwijs volgt en ook geen werk heeft is ook gedaald. Dat wijst erop dat
werken waarschijnlijk aantrekkelijker is geworden, concludeert SEO. 16
Een vervolgevaluatie-onderzoek van SEO in 2019 na de tweede verhoging van het
minimumjeugdloon in 2019 vond in de eerste 8 maanden na de tweede verhoging
geen werkgelegenheidseffecten en geen verandering in de scholingsdeelname. SEO
constateerde wel dat er door de verhoging meer jongeren het WML zijn gaan
verdienen en dat voor deze groepen jongeren er mogelijk meer risico op baanverlies
Artikel 2 van het Besluit minimumjeugdloon.
Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek. Arbeidsdeelname van jongeren. En
Werkgelegenheid en minimumloon; kenmerken werknemer.
14
Kansrijk arbeidsmarktbeleid - update minimumloonbeleid (cpb.nl), blz. 19.
15
Kansrijk arbeidsmarktbeleid - update minimumloonbeleid (cpb.nl), blz. 19.
16
SEO (2018), Verkenning effecten aanpassing jeugdloon, Verkenning effecten aanpassing
minimum(jeugd)loon - SEO Economisch Onderzoek, blz. 1-19.
12
13

Pagina 10 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

zal zijn tijdens een economische neergang omdat werkgevers geen bewegingsruimte
hebben om jongeren uit deze leeftijdsgroepen aan te nemen tegen een lager loon
(of de lonen van huidige werknemers te verlagen) om in te springen op vraaguitval.
Werkgevers kunnen er mogelijk voor kiezen om goedkopere vormen van arbeid
(waaronder zzp’ers of jongeren uit een lagere leeftijdsgroep) in te zetten. Dat zorgt
mogelijk voor een groter risico op werkloosheid voor deze groep jongeren en kan
hen er toe bewegen om zich vaker als zzp’er aan te bieden. Ook kan het in dat geval
aantrekkelijker zijn om in het onderwijs te blijven of daarin terug te keren. 17
2.2.2

Beroepsbegeleidende leerweg
Een tweede variatie op het wettelijk minimumloon betreft de uitzonderingsbepaling
voor leerwerkplekken in het kader van de beroepsbegeleidende leerweg (bbl) in het
middelbaar beroepsonderwijs (mbo). 18 Deze uitzondering geldt voor studenten tot
21 jaar in het mbo die als onderdeel van hun opleiding relevante werkervaring
opdoen bij een leerbaan. Zij ontvangen een aangepaste beloning naar de bbl-staffel.
Studenten in de bbl ontvangen een variatie op het WML 19 omdat zij nog in opleiding
zijn en tijdens hun opleiding ervaring op de werkvloer opdoen. Een bbl-opleiding is
een variant waar leren en werken samengaan, waardoor een variatie gerechtvaardigd is. 20 De variatie borgt dat werkgevers bereid zijn om opleidingsplekken aan
te bieden en tijd en aandacht te besteden aan de opleiding van studenten. Te hoge
loonkosten zouden het aanbod aan leerwerkplekken kunnen beperken. Omdat dit
een onwenselijk effect zou geven heeft de regering in 2017 besloten de staffel van
de bbl niet aan te passen aan de aanpassing van het minimumjeugdloon. 21
Evaluatie-onderzoek van SEO in 2018 en 2019 wees uit dat de deelname aan bblopleidingen niet is veranderd als gevolg van de verhoging van het
minimumjeugdloon in 2017 in 2019. 22, 23 Op verzoek van de Minister van OCW heeft
het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) in 2020 onderzoek
uitgevoerd naar de inkomenspositie van bbl-studenten. Voor verreweg de grootste
groep bbl-studenten is het inkomen ten minste toereikend voor het
levensonderhoud. De inkomenspositie van bbl-studenten wordt verder verbeterd
met de maatregelen uit een recent gesloten stagepact. 24

2.2.3

Loondispensatie Wajong
De Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong) kent het
instrument loondispensatie bij verminderde arbeidsprestatie wegens ziekte of
gebrek. Loondispensatie voor jonggehandicapten stelt de jonggehandicapte
werknemer in staat om toegang tot arbeid te hebben en te participeren. Een
werknemer met een Wajong-uitkering ontvangt dan van diens werkgever de
vastgestelde loonwaarde per gewerkt uur. Deze loonwaarde is in dat geval lager dan
het wettelijk minimumloon. Het UWV vult het loon van de werknemer aan met een
Wajonguitkering waardoor de werknemer per gewerkt uur in totaal minimaal het
SEO (2019), Verkenning effecten tweede verhoging van wettelijk minimum(jeugd)loon per 1
juli 2019, pdf (overheid.nl), blz. 7-26.
17
18

Artikel 3 van het Besluit minimumjeugdloon.
Bedragen minimumloon bbl-opleiding 2023 | Minimumloon | Rijksoverheid.nl
20
Richtlijn 2000/78/EG, artikel 6, lid 1a luidt: “…dergelijke verschillen in behandeling kunnen onder meer
bevatten: “het creëren van bĳzondere voorwaarden voor toegang tot arbeid en beroepsopleiding, van
bĳzondere arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden, met inbegrip van voorwaarden voor ontslag en
beloning voor jongeren, oudere werknemers en werknemers met personen ten laste, teneinde hun
opneming in het arbeidsproces te bevorderen, en hun bescherming te verzekeren;”
21
Staatsblad 2017, 270, AMvB, p. 8 MvT.
22
SEO (2018), Verkenning effecten aanpassing jeugdloon, Verkenning effecten aanpassing
minimum(jeugd)loon - SEO Economisch Onderzoek, blz. 21-24.
23
SEO (2019), Verkenning effecten tweede verhoging van wettelijk minimum(jeugd)loon per 1 juli 2019, pdf
(overheid.nl), blz. 27-30.
24
Inkomenspositie van studenten in de beroepsbegeleidende leerweg | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl
19

Pagina 11 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

minimumloon ontvangt. Het totaalinkomen van deze werknemers (looninkomsten
samen met de Wajong-uitkering) is daarmee bruto gelijk aan het inkomen wanneer
deze een regulier (niet gedispenseerd) inkomen zouden hebben genoten.

2.3

Inhoudingen op het wettelijk minimumloon
Onder strikte voorwaarden is het mogelijk om inhoudingen te plegen op het
wettelijk minimumloon voor het bekostigen van huisvesting of zorg. Het doel
hiervan is werknemers te helpen bij verkrijgen van huisvesting of een
zorgverzekering. Uitgangspunt is dat de werknemer zelf over het minimumloon
beschikt en zelf kan beslissen om de werkgever te machtigen de werkgever om uit
zijn naam deze betalingen te doen. De inhoudingen zijn dus niet verplicht en doen
hiermee geen afbreuk aan de toereikendheid van het minimumloon.
Aan de inhouding op het wettelijk minimumloon worden voorwaarden gesteld.
Zo mag ten eerste alleen een inhouding voor huisvesting worden gedaan indien de
woning van een woningcorporatie is of als de huisvesting gecertificeerd is door een
keurmerk SNF of AKF. Op deze manier wordt via de wet geborgd dat de huisvesting
deugdelijk is. Daarnaast is de inhouding voor huisvesting aan een maximum van
25% van het bruto minimumloon van de desbetreffende werknemer verbonden.
Voor de zorgverzekering mag tot 110% van de geraamde gemiddelde nominale
premie voor zorg (zorgverzekering en herverzekering eigen risico) worden
ingehouden.
Dit betekent praktisch dat van een werknemer die per 1 januari 2023 voltijds werkt
en het minimumloon van bruto €1934,40 per maand verdient (netto € 1.913
inclusief vakantiegeld) dat er per maand maximaal €483,60 aan huisvesting mag
worden ingehouden en €151 per maand voor de zorg. Door de maximalisatie van de
inhoudingen zijn de kosten voor huisvesting of zorg niet hoger dan gemiddeld
wanneer deze niet via een inhouding zouden worden betaald. Het maximale
inhoudingsbedrag voor zorg is immers verbonden aan de gemiddelde nominale
premie.
Het maximale inhoudingspercentage kan vergeleken worden met de woonquote, de
totale woonlasten als percentage van het besteedbaar inkomen, voor huurders in
Nederland. Die woonquote 25 schommelde tussen de 38,6% in 2015 en 36,3% in
2021 en lag daarmee boven het inhoudingspercentage van 25% op het brutoloon,
wat overeenkomt met een woonquote van 25,28% als er gerekend wordt met het
netto minimumloon in 2023. Daar staat wel tegenover dat arbeidsmigranten door de
vaak tijdelijke aard van hun verblijf in Nederland veelal andere typen woningen
hebben waar relatief minder kosten tegenover zullen (moeten) staan. Doordat de
kosten voor zorg en huisvesting via de inhoudingsregeling niet hoger dan gemiddeld
zijn voor het doen van deze uitgaven, doen de inhoudingen geen afbreuk aan de
toereikendheid van het minimumloon. Zodoende worden de inhoudingen verder
buiten beschouwing gelaten in deze evaluatie.
In de praktijk worden de inhoudingsregelingen veelvuldig gebruikt bij
arbeidsmigranten. Belangrijk gegeven voor deze groep is dat arbeidsmigranten door
uiteenlopende redenen niet altijd huur- of zorgtoeslag aanvragen omdat zij
bijvoorbeeld (nog) geen Burgerservicenummer (BSN) of DigiD hebben of omdat de
toeslag in het Nederlands aangevraagd dient te worden. En dat arbeidsmigranten
soms geen recht op huurtoeslag hebben doordat ze bijvoorbeeld niet in een
zelfstandige woonruimte wonen of ingeschreven staan als niet-ingezetene. Het niet
altijd ontvangen van zorgtoeslag of huurtoeslag kan de toereikendheid van het
gehele inkomen, inclusief toeslagen, verlagen. Als onderdeel van het uitvoeren van
25

CBS woonquote huurders (2021) Aandeel woonlasten in inkomen gedaald in 2021.
Pagina 12 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

de aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten wordt er
gewerkt aan betere informatievoorziening (zoals informatie over toeslagen op
www.workinnl.nl) en betere registratie. Hiermee wordt beoogd de toegang van
arbeidsmigranten tot toeslagen te versterken.

2.4

Loonkostenvoordelen voor werkgevers
In de afgelopen jaren hadden werkgevers voor bepaalde groepen werknemers die
het minimumloon verdienden recht op tegemoetkoming. De Wet tegemoetkoming
loondomein biedt werkgevers sinds 1 januari 2017 een tegemoetkoming in de
loonkosten als ze mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt in dienst
nemen of houden. Dit gebeurt via drie instrumenten. De loonkostenvoordelen (LKV),
het lage-inkomensvoordeel (LIV) en het jeugd lage-inkomensvoordeel (JLIV).
Genoemde instrumenten zijn bedoeld om het arbeidsmarktperspectief van specifieke
groepen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt, zoals oudere werknemers
en arbeidsgehandicapten, te verbeteren. Werkgevers ontvangen het LIV voor alle
werknemers die tussen de 100 en 125 procent van het wettelijk minimumloon
(WML) verdienen en die op jaarbasis ten minste 1.248 uur werken. Het (J)LIV zorgt
ervoor dat de loonkosten voor werkgevers lager worden, waardoor het
aantrekkelijker wordt om personen met een laag inkomen in dienst te nemen of te
houden.
Per 1 januari 2024 is het JLIV afgeschaft. Het kabinet is voornemens om het LIV per
1 januari 2025 af te schaffen.

2.5

Banen op minimumloonniveau
Nederland kende in 2021 volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek 440
duizend banen waarin werknemers het voor hen geldende wettelijk minimumloon
verdienden (Figuur 1).
500
400
300
200
100
0

Geslacht
werknemer

Leeftijd
werknemer

Nationaliteit
werknemer

Soort baan

Arbeidsduur

Contract

man

vrouw

tot 20 jaar

20 tot 30 jaar

30 en ouder

NL nationaliteit

andere nationaliteit

reguliere arbeidsovereenkomst

uitzend en oproep

stageplek

directeur-grootaandeelhouder

sociale werkvoorziening

tot 20 uur per week

20 tot 30 uur per week

vanaf 30 uur per week

bepaalde tijd

onbepaalde tijd

Figuur 1. Aantal banen op minimumloon in 2021 naar kenmerken (in duizendtallen). Bron: CBS.

Pagina 13 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Minimumloonbanen werden in 2021 overwegend vervuld door relatief jonge
werknemers met de Nederlandse nationaliteit. Naast reguliere banen betrof het vaak
uitzend- en oproepbanen en stageplekken. De contracten golden overwegend voor
bepaalde tijd.
Circa 28% van de minimumloonbanen wordt vervuld door een persoon die
kostwinner of alleenverdiener is binnen het eigen huishouden. 26
Het werkelijke aantal minimumloonbanen ligt vermoedelijk enkele tienduizenden
lager. Dat heeft te maken met werknemers die vanuit een ander land naar
Nederland komen om te werken. Zij ontvangen vaak een vergoeding voor verblijf
buiten het land van herkomst (zgn. extraterritoriale kosten). Die vergoeding komt
niet terug in de statistieken. Het loon in de statistieken valt daardoor lager uit, met
het minimumloon als ondergrens. De werkelijke beloning, inclusief vergoeding voor
extraterritoriale kosten, ligt in deze gevallen echter boven het wettelijk
minimumloon.
De meeste banen waarin werknemers het voor hen geldende wettelijk minimumloon
verdienden waren in 2021 te vinden in de sectoren verhuur en overige zakelijke
diensten (veelal uitzendbanen), handel, gezondheids- en welzijnszorg, horeca en
industrie (Figuur 2). Samen namen deze sectoren bijna driekwart van het aantal
minimumloonbanen voor hun rekening. Binnen deze sectoren ligt het aandeel
minimumloonbanen lager, tussen de 4 en 11 procent. Dat komt doordat het relatief
omvangrijke sectoren zijn, die ook veel banen boven minimumloonniveau kennen.
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Verhuur en overige zakelijke diensten

Handel

Gezondheids- en welzijnszorg

Horeca

Industrie

Andere sectoren

Figuur 2. Aandeel van sectoren in het totaal aantal minimumloonbanen in 2021 (links). En aandeel van
minimumloonbanen binnen sectoren in 2021 (rechts). Bron: CBS.

Als bijlage bij dit rapport is een overzicht opgenomen van het aantal banen in
diverse sectoren met lonen rond het minimumloon en niveaus tot 130% van het
minimumloon.

26

Bron: Centraal Planbureau (2020). Notitie effecten verhogen minimumloon. Pagina 31.
Pagina 14 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

3

Koopkracht van het wettelijk minimumloon

Dit hoofdstuk gaat in op de koopkracht van het wettelijke minimumloon. Hiertoe is
het totale inkomen van minimumloonverdieners afgezet tegen kosten voor
levensonderhoud. Op basis van deze vergelijking en de informatie uit de
hoofdstukken die nog volgen, kan de lezer een oordeel vormen over de
toereikendheid van het wettelijke minimumloon. De analyse in dit hoofdstuk bouwt
voort op eerdere publicaties, zoals het advies van de Commissie sociaal minimum en
de SER-rapporten Werken zonder armoede (2021) en Opgroeien zonder armoede
(2017). 27
Uitgangspunt is dat de vergelijking van inkomen en kosten voor levensonderhoud
representatief is voor de situatie van mensen die in Nederland in werkelijkheid het
minimumloon verdienen. Daarom is onderzocht wat de kenmerken zijn van mensen
die tot de groep minimumloonverdieners behoren (paragraaf 3.1). Op basis van
deze kenmerken zijn zes representatieve voorbeeldhuishoudens samengesteld
(paragraaf 3.2). Deze huishoudens zijn denkbeeldige huishoudens die samen een
afspiegeling vormen van de voltijds werkende minimumloonverdieners in Nederland.
Voor deze personen zijn in paragraaf 3.5 de inkomens afgezet tegen kosten voor
levensonderhoud. De kosten voor levensonderhoud komen aan bod in paragraaf
3.3. Ook is spreiding in beeld gebracht. Het doel van deze spreiding is om zichtbaar
te maken hoe verschillen in woonkosten en partnerinkomen de koopkracht van
huishoudens beïnvloeden. De aanpak rond spreiding is toegelicht in paragraaf 3.4.

3.1

Kenmerken van voltijds minimumloonverdieners
Om de kenmerken van minimumloonverdieners in beeld te brengen is onderzoek
gedaan in gegevens uit de polisadministratie (CBS microdata). In deze gegevens is
geselecteerd op werknemers van minimaal 21 jaar oud die in 2021 voltijds werkten
en een inkomen hadden rond het minimumloon. Gekozen is voor:
•
•
•

werkenden van minimaal 21 jaar oud met een arbeidsovereenkomst, omdat op
deze groep werknemers het reguliere wettelijk minimumloon van toepassing
is. 28
2021, omdat de meest recente beschikbare data uit dat jaar komen.
voltijds werkenden, omdat het wettelijk minimumloon dient te waarborgen dat
deze groep in het levensonderhoud kan volstaan. En omdat uit onderzoek
bekend is dat een adequate arbeidsintensiteit (voldoende gewerkte uren) een
belangrijke bijdrage levert aan de financiële positie van huishoudens. 29 Onder
voltijds werken wordt verstaan een arbeidsduur van 36 uur of meer per week. 30

27 Deze adviezen zijn hier te vinden: Een zeker bestaan - Naar een toekomstbestendig stelsel
van het sociaal minimum; Verkenning werken zonder armoede; Opgroeien zonder armoede.
28 Directeur grootaandeelhouders (dga’s) hebben een arbeidsovereenkomst bij hun eigen
onderneming en vallen zodoende ook onder de selectie. De lonen van dga’s zijn doorgaans
echter hoger dan het wettelijk minimumloon. Het aandeel van dga’s in de selectie is daardoor
beperkt (0,5%). De vertekening van de uitkomsten wordt daarom verwaarloosbaar klein
geacht.
29 Zie bijvoorbeeld Als werk weinig opbrengt (2019). In die studie constateerde het Sociaal en
Cultureel Planbureau dat in huishoudens met werknemers het aantal gewerkte uren de
grootste invloed heeft op het aantal armen in het huishouden.
30 Dit wil niet zeggen dat alle werknemers voltijd willen en kunnen werken. Zie bijvoorbeeld
het Interdepartementaal BeleidsOnderzoek Deeltijdwerk. Dat onderzoek noemde o.a. tijd voor
het huishouden, tijd voor sociale contacten en sport, zorg voor kinderen en het niet kunnen

Pagina 15 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

•

met een inkomen uit arbeid rond het wettelijk minimumloon. Hiervoor is een
(bruto) inkomen uit arbeid gehanteerd ter hoogte van 95% tot 105% van het
wettelijk minimumloon.

De groep die aan bovengenoemde criteria voldoet bestond in 2021 volgens de
gegevens uit de polisadministratie uit ruim 260 duizend mensen. Dit aantal is lager
dan de 440 duizend banen waarin werknemers in dat zelfde jaar het voor hen
geldende wettelijk minimumloon verdienden (zie paragraaf 2.2). Dat is een gevolg
van bovengenoemde keuzes. Inherent aan die keuzes is dat ordegrootte de helft
van de werknemers die het voor hen geldende minimumloon verdienen buiten
beschouwing blijft. Buiten beschouwing blijven werknemers jonger dan 21 jaar,
werknemers die in deeltijd werken en werknemers die ander inkomen uit arbeid
hebben waarmee hun totale inkomen uit arbeid boven de 105% van het wettelijk
minimumloon uit komt.

12000
10000
8000
6000
4000
2000
0

22

26

30

34

38

42

46

50

54

58

62

66

≥70

Leeftijd
Man

Vrouw

Totaal

Figuur 3. Aantal voltijds werkende minimumloonverdieners naar leeftijd. Bron: CBS Spolis.

In de groep die aan genoemde criteria voldoet zijn twintigers en vijftigers
oververtegenwoordigd (zie Figuur 3). De groep bestaat uit bijna twee keer zo veel
mannen als vrouwen. De huishoudens waar voltijds werkende
minimumloonverdieners onderdeel van uitmaken bestaan vooral uit paren met
kinderen (37%), paren zonder kinderen (25%), alleenstaanden (25%) en gezinnen
met één ouder (5%).
Binnen genoemde huishoudens hebben voltijds werkende minimumloonverdieners
overwegend de positie van partner (49%), alleenstaande (30%) of kind c.q.
gezinslid (21%). Van de partners vormt 28%-punt de meest verdienende partner en
21%-punt de minst verdienende partner.

vinden van een voltijd baan als redenen voor mensen om in deeltijd te werken. De SERadviezen over combinatiebanen en over de arbeidsmarkt in maatschappelijke sectoren
besteden ook aandacht aan de onvolledige beschikbaarheid van voltijds banen.
Pagina 16 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Als de voltijds werkende minimumloonverdiener de meest verdienende partner is,
dan heeft in 61% van de gevallen ook de andere partner inkomen uit arbeid. De
mediaan van dit partnerinkomen ligt rond de 17 duizend euro bruto per jaar. Daarbij
komen allerlei arbeidsduren voor. Er is in de data geen duidelijke relatie zichtbaar
tussen het aantal verdieners en de aan- of afwezigheid van kinderen in een
huishouden.
Van de voltijds werkende minimumloonverdieners woont de helft in een koophuis.
De overige helft huurt. Dat gebeurt vaker zonder huurtoeslag dan met huurtoeslag
(39 resp. 12 procentpunt). Uitleenbedrijven, goederenvervoer en detailhandel zijn
de meest voorkomende sectoren waarin gewerkt wordt.

3.2

Zes representatieve huishoudtypen
Op basis van de informatie uit de voorgaande paragraaf zijn zes voorbeeldhuishoudens gekozen. Gezamenlijk zijn die huishoudens zo representatief mogelijk voor
de situatie van mensen die in Nederland voltijds werken en het wettelijk
minimumloon verdienen. De situatie van mensen die in deeltijd werken in een baan
op minimumloonniveau kan anders zijn. Dit is van belang, omdat de meerderheid
van de banen op minimumloonniveau uit deeltijdbanen bestaat (zie figuur 1 op
pagina 133).
De gekozen voorbeeldhuishoudens zijn:
Huishouden 1: alleenstaande zonder kinderen
•
Alleenstaande minimumloonverdiener
•
Geen kinderen
Huishouden 2: tweeverdieners met kinderen
•
Paar
•
Partner 1 verdient minimumloon
•
Partner 2 verdient driekwart van het minimumloon
•
2 kinderen (8 en 13 jaar)
Huishouden 3: alleenverdiener met kinderen
•
Paar
•
Partner 1 verdient minimumloon
•
Partner 2 heeft geen inkomen
•
2 kinderen (8 en 13 jaar)
Huishouden 4: tweeverdieners zonder kinderen
•
Paar
•
Partner 1 verdient minimumloon
•
Partner 2 verdient driekwart van het minimumloon
•
Geen kinderen
Huishouden 5: alleenverdiener zonder kinderen
•
Paar
•
Partner 1 verdient minimumloon
•
Partner 2 heeft geen inkomen
•
Geen kinderen
Huishouden 6: alleenstaande met kinderen
•
Alleenstaande minimumloonverdiener
•
2 kinderen (8 en 13 jaar)

Pagina 17 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Per voorbeeldhuishouden zijn de inkomsten afgezet tegen de noodzakelijke kosten
voor levensonderhoud (voor de resultaten zie paragraaf 3.5).
De inkomsten zijn opgebouwd uit:
•
inkomen uit arbeid
•
landelijke regelingen, zoals algemene heffingskorting, arbeidskorting, toeslagen,
kinderbijslag en kindgebonden budget
•
gemeentelijke regelingen, voor zover van toepassing.

3.3

Noodzakelijke kosten voor levensonderhoud
In paragraaf 3.5 wordt het inkomen van voltijds werkende minimumloonverdieners
afgezet tegen de kosten voor levensonderhoud van een niet-werkend, maar qua
samenstelling vergelijkbaar huishouden. Hiervoor zijn de minimumvoorbeeldbegrotingen gehanteerd die het Nibud heeft opgesteld.
Tevens wordt het verschil tussen het inkomen van het betreffende huishouden en de
kosten voor levensonderhoud weergegeven. Dit verschil geeft een indicatie van in
hoeverre het betreffende huishouden extra te besteden heeft ten opzichte van de
minimumvoorbeeldbegroting van het Nibud.
In de minimumvoorbeeldbegrotingen is geen rekening gehouden met:
•

•

een eventueel flexbudget. De commissie sociaal minimum vindt een dergelijke
verhoging noodzakelijk om te voorkomen dat mensen met een inkomen op het
sociaal minimum bij onverwachte onvermijdelijke uitgaven en/of kleine
misrekeningen direct in de problemen komen. Het vaststellen van de omvang
van zo’n flexbudget – de commissie suggereert een flexbudget van 3, 6 of 9
procent bovenop de voorbeeldbegrotingen van het Nibud – noemt de commissie
een politieke keuze. Die politieke keuze is op het moment van schrijven van dit
rapport nog niet gemaakt. 31 Daarom is uitgegaan van de
minimumvoorbeeldbegrotingen zonder flexbudget.
aanvullende werkgerelateerde kosten. Denk bijvoorbeeld aan eventuele kosten
voor woon-werkverkeer, werkkleding en hulpmiddelen zoals een telefoon of
computer. Vanwege de aanzienlijke praktijkvariatie in deze kosten is besloten
hier geen vaste kwantitatieve inschatting van te maken. Zo is bij sommige
banen nauwelijks sprake van meerkosten voor woon-werkverkeer, terwijl een
minimumloonverdiener die een (miniklasse) auto nodig heeft voor woonwerkverkeer circa € 332 per maand aan kosten heeft. 32

Dit betekent dat onverwachte onvermijdelijke uitgaven, kleine misrekeningen en
eventuele werkgerelateerde kosten ten laste komen van de bestedingsruimte van
minimumloonverdieners bovenop de minimumvoorbeeldbegroting. Dit is van belang
voor de lezer van dit rapport, als hij of zij een oordeel wenst te vellen over de
toereikendheid van het minimumloon.
De minimumvoorbeeldbegrotingen zijn niet bepalend voor welke hoogte van het
minimumloon toereikend is. Het is aan de lezer om een mening over te vormen over
de toereikendheid en de wenselijke hoogte van het minimumloon. De

Kamerstukken 36410-XV-21.
Bron: Nibud publicatie over autokosten op www.nibud.nl. Geraadpleegd op 8 november
2023.
31
32

Pagina 18 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

voorbeeldbegrotingen bieden daartoe, samen met de andere onderdelen van deze
evaluatie, een hulpmiddel.
De boodschap van dit rapport is dan ook niet dat de koopkracht van
minimumloonverdieners zonder meer toereikend gevonden zou moeten worden
wanneer het inkomen het niveau van een Nibud minimumvoorbeeldbegroting
evenaart of ontstijgt. Ook in dat geval kan een lezer oordelen dat de koopkracht van
minimumloonverdieners ontoereikend is. En/of dat de koopkracht van
minimumloonverdieners voor een groter deel afkomstig zou moeten zijn van loon,
en minder van aanvulling op dat loon zoals toeslagen en kinderbijslag.

3.4

Spreiding in inkomen en kosten
Huishoudens die qua samenstelling vergelijkbaar zijn kunnen in de praktijk
verschillende inkomsten en kosten hebben. Bijvoorbeeld omdat het inkomen dat een
werkende tweede partner genereert in de praktijk kan variëren. Of omdat
huishoudens wonen in regio’s en op locaties waar woonkosten verschillen.
Om die verschillen in beeld te brengen wordt in de uitkomsten in paragraaf 3.5
enige spreiding zichtbaar gemaakt. Dit gebeurt in de vorm van foutbalken in de
figuren 4 tot en met 9. Voor het bepalen van de spreiding is uitgegaan van
scenario’s. Die scenario’s zijn opgenomen in Tabel 1.
In de scenario’s is onderscheid gemaakt tussen huishoudtypen. Hier is voor gekozen
om zo goed mogelijk rekening te houden met de belangrijkste oorzaak van
praktijkvariatie. Voor huishoudens met één werkende is dat de hoogte van de huur.
Voor huishoudens met twee werkende partners is dat het inkomen van de tweede
partner.
Scenario
Laat spreiding
zien bij

Scenario 1

Huurkosten
Alleenstaanden; paren met 1
verdienende partner
Huishouden 1, 3, 5 en 6
Huur conform
minimumvoorbeeldbegroting
van het Nibud
Lagere huur: 450 €/maand

Scenario 2

Hogere huur: 800 €/maand

Basisscenario

Inkomen tweede partner
Paren bestaand uit 2
verdienende partners
Huishouden 2 en 4
Partner verdient 75%
minimumloon
Partner verdient 50%
minimumloon
Partner verdient 100%
minimumloon

Tabel 1. Scenario’s voor huurkosten en partnerinkomen.

Voor alleenstaanden zonder kinderen (huishoudtype 1) is er zowel in scenario 1 als
2 van uitgegaan dat geen huurtoeslag wordt ontvangen. Hier is voor gekozen,
omdat voor mensen van 21 en 22 jaar in 2023 andere huurgrenzen gelden voor de
huurtoeslag dan voor aanvragers van 23 jaar of ouder. Dat maakt dat 21 en 22jarige minimumloonverdieners waarschijnlijk geen huurtoeslag ontvangen. Ervan
uitgaand dat minimumloonverdieners van deze leeftijd in de meeste gevallen
behoren tot de groep alleenstaanden zonder kinderen, wordt voor dat huishoudtype
in de spreiding weergegeven wat het gevolg is van het niet ontvangen van
huurtoeslag.
Verder wordt opgemerkt dat minimumloonverdieners die een nieuwe sociale
huurwoning toegewezen krijgen, in de praktijk doorgaans met een hogere huur te
Pagina 19 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

maken krijgen dan waar de Nibud voorbeeldbegroting rekening mee houdt. De
uitkomsten voor deze groep zullen daarom in de richting liggen van de uitkomsten
bij een hogere huurprijs, waarmee wordt gerekend in scenario 2.
De bedragen die in de figuren staan weergegeven zijn terug te vinden in bijlage II.

3.5

Koopkracht van het wettelijk minimumloon
Deze paragraaf geeft de resultaten weer van de in de vorige paragrafen beschreven
analyse. Onderstaande figuren geven per voorbeeldhuishouden weer hoe de
koopkracht zich verhield tot de kosten van levensonderhoud. Het gaat om de
situatie in het jaar 2023. De verhoging van het minimumloon per 1 januari 2023 is
dus onderdeel van de vergelijking.
De bedragen die de figuren staan weergeven zijn terug te vinden in bijlage II. Die
bijlage gaat ook in op andere uitgangspunten die zijn gehanteerd.
Hoe de figuren te lezen?

1. Alleenstaande zonder kinderen
€ 2.500
€ 2.000
€ 1.500

Huurtoeslag bij huur 521

€ 1.000

Zorgtoeslag

€ 500

Netto loon

€-

Inkomen

Nibud
minimumbegroting

Verschil

Figuur 4. Koopkracht huishouden 1: alleenstaande minimumloonverdiener zonder kinderen.

Pagina 20 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Een alleenstaande zonder kinderen ontvangt per maand een netto loon van € 1.922,
zorgtoeslag ter hoogte van € 155 en huurtoeslag ter waarde van € 152. Dit levert
een totaal aan inkomsten per maand op van € 2.229. Daar staan volgens de
minimumvoorbeeldbegroting van het Nibud minimale uitgaven van € 1.633 per
maand tegenover. In dat geval houdt een alleenstaande zonder kinderen € 596 per
maand extra over bovenop de minimale uitgaven.
Het bovenstaande geldt wanneer de minimumloonverdiener een huurprijs betaalt
die volgens het Nibud past bij het verdiende inkomen. In het geval van een
alleenstaande is dit € 521 huur per maand. In de praktijk komt het voor dat iemand
meer of minder huur betaalt. Middels een spreidingsbalk wordt dergelijke
praktijkvariatie tot op zekere hoogte weergegeven (zie paragraaf 3.4).
In het geval van bovengemiddelde huurlasten wordt er uitgegaan van € 800 euro
per maand aan huur. Daar staat normaal een hogere huurtoeslag van € 296 per
maand tegenover. Niet alle alleenstaanden hebben daar echter recht op (zie uitleg
op pagina 19). Als daarom geen huurtoeslag wordt meegeteld, heeft een
bovengemiddelde huur tot gevolg dat een alleenstaande zonder kinderen € 165 per
maand overhoudt.
In het geval van minder dan gemiddelde huurlasten wordt er uitgegaan van € 450
per maand aan huur. Wordt ook hier uitgegaan van geen huurtoeslag, dan houdt
een alleenstaande zonder kinderen met een lager dan gemiddelde huur € 515 per
maand over.

2. Tweeverdieners met 2 kinderen
€ 5.000

Energietoeslag

€ 4.000

Kindgebonden budget

€ 3.000

Kinderbijslag
Huurtoeslag bij huur 679

€ 2.000

Zorgtoeslag

€ 1.000
€-

Netto loon partner
Inkomen

Nibud
minimumbegroting

Verschil

Netto loon

Figuur 5. Koopkracht huishouden 2: tweeverdieners met kinderen.

Bij tweeverdieners met kinderen geldt als basisscenario dat één partner het
minimumloon verdient en de andere partner driekwart van het minimumloon
verdient. Het paar heeft twee kinderen van 8 en 13 jaar oud. In dat geval verdient
de ene partner een netto loon van € 1.922 en de andere partner een netto loon van
€ 1.532. Samen ontvangen zij zorgtoeslag ter waarde van € 63 en huurtoeslag van
€ 55 per maand. Daarnaast ontvangt het paar met twee kinderen kinderbijslag ter
waarde van € 238 en kindgebonden budget van € 287. Dit levert een totaal aan
inkomsten per maand op van € 4.097.
Tegenover die inkomsten staan volgens de minimumvoorbeeldbegroting van het
Nibud minimum uitgaven van € 3.100 per maand. In dat geval houden deze
tweeverdieners met kinderen € 997 per maand over bovenop de minimale uitgaven.
Pagina 21 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

In dit koopkrachtbeeld is mogelijke spreiding aangegeven voor het inkomen van de
partner. In het geval van een lager inkomen van de partner wordt er uitgegaan van
een lager maandinkomen van € 1.021. Daar staat dan ook een hogere huurtoeslag
ter waarde van € 152 per maand tegenover. Dit heeft tot gevolg dat tweeverdieners
met twee kinderen in dat geval € 414 per maand minder overhouden dan in het
basisscenario. Zij hebben dan niet € 997, maar € 583 per maand te besteden
bovenop de minimale uitgaven van het Nibud.
Verdient de tweede partners echter ook het volledige minimumloon per maand, dan
is het inkomen van deze partner netto €2.042. Dit heeft tot gevolg dat een
tweeverdieners met twee kinderen in dat geval € 455 per maand meer overhouden.
Zij hebben dan niet € 997, maar € 1.452 per maand te besteden bovenop de
minimale uitgaven van het Nibud.

3. Paar alleenverdiener met 2 kinderen
€ 3.500
€ 3.000

Gemeentelijke regelingen

€ 2.500

Energietoeslag

€ 2.000

Kindgebonden budget

€ 1.500

Kinderbijslag

€ 1.000

Huurtoeslag bij huur 679
Zorgtoeslag

€ 500
€-

Netto loon
Inkomen

Nibud
minimumbegroting

Verschil

Figuur 6. Koopkracht huishouden 3: paar met alleenverdiener en kinderen.

Een paar met een alleenverdiener met twee kinderen (van 8 en 13 jaar) ontvangt
per maand een netto loon van € 1.922, zorgtoeslag van € 265, huurtoeslag ter
waarde van € 374, kinderbijslag van €237, kindgebonden budget van € 288,
energietoeslag ter waarde van € 67 en gemeentelijke ondersteuning van € 50. Dit
levert een totaal aan inkomsten per maand op van € 3.203. Daar staan volgens de
minimumvoorbeeldbegroting van het Nibud minimale uitgaven van € 3.100 per
maand tegenover. In dat geval houdt een alleenverdiener met kinderen € 103 per
maand over nadat de minimale uitgaven zijn gedaan.
In het geval de huur hoger is dan het gemiddelde van € 651 dan wordt uitgegaan
van bovengemiddelde huurlasten van € 800 per maand aan huur. Daar staat dan
ook een hogere huurtoeslag van € 379 per maand tegenover. Dit heeft bij een
bovengemiddelde huur tot gevolg dat een alleenverdiener met twee kinderen niet
€103 overhoudt, maar € 13 per maand tekort komt om de minimale uitgaven van
het Nibud bekostigen.
In het geval van minder dan gemiddelde huurlasten wordt er uitgegaan van € 450
per maand aan huur. De huurtoeslag bedraagt dan €220 per maand. Dit heeft bij
een minder dan gemiddelde huur tot gevolg dat een paar met een alleenverdiener
Pagina 22 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

met twee kinderen niet € 103, maar € 219 per maand overhoudt nadat de minimale
uitgaven zijn gedaan.

4. Tweeverdieners zonder kinderen
€ 4.500
€ 4.000
€ 3.500
€ 3.000
€ 2.500
€ 2.000
€ 1.500
€ 1.000
€ 500
€-

Zorgtoeslag
Netto loon partner
Netto loon

Inkomen

Nibud
minimumbegroting

Verschil

Figuur 7. Koopkracht huishouden 4: tweeverdieners zonder kinderen.

Bij tweeverdieners zonder kinderen verdient in het basisscenario één partner het
minimumloon en één partner driekwart van het minimumloon. In dat geval verdient
de ene partner een netto loon van € 1.922 en de andere partner een netto loon van
€ 1.486. Samen ontvangen zij zorgtoeslag ter waarde van € 63. Dit levert totale
inkomsten op van € 3.471 per maand. Daar staan volgens de
minimumvoorbeeldbegroting van het Nibud minimale uitgaven van € 2.400 per
maand tegenover. In het basisscenario houden tweeverdieners zonder kinderen zo
€ 1.071 per maand over nadat de minimale uitgaven zijn gedaan.
Ook bij dit huishoudtype is mogelijke spreiding aangegeven voor het inkomen van
de partner. In het geval van een lager inkomen van de partner wordt er uitgegaan
van een lager maandinkomen van € 1.011. De huurtoeslag bedraagt dan € 97 per
maand. Dit heeft tot gevolg dat tweeverdieners met twee kinderen € 378 per maand
minder overhouden dan in het basisscenario. Zij hebben dan niet € 1.071, maar
€ 693 per maand te besteden bovenop de minimale uitgaven van het Nibud.
Verdient de partner echter een maandinkomen van €1.922, dan houden de
tweeverdieners € 436 per maand meer over dan in het basisscenario. Zij hebben
dan niet € 1.071, maar € 1.507 per maand te besteden nadat de minimale uitgaven
zijn gedaan.

Pagina 23 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

5. Paar alleenverdiener zonder kinderen
€ 3.000
€ 2.500
Gemeentelijke regelingen

€ 2.000

Energietoeslag

€ 1.500

Huurtoeslag bij huur 593

€ 1.000

Zorgtoeslag

€ 500
€-

Netto loon
Inkomen

Nibud
minimumbegroting

Verschil

Figuur 8. Koopkracht huishouden 5: paar met alleenverdiener zonder kinderen.

Bij een paar met een alleenverdiener zonder kinderen verdient één partner het
minimumloon en heeft de andere partner geen inkomen. In dat geval verdient de
alleenverdiener een netto loon van € 1.922 en ontvangt het paar zorgtoeslag ter
waarde van € 265 per maand, huurtoeslag van € 318 per maand, energietoeslag ter
waarde van € 67 per maand en gemeentelijke ondersteuning ter waarde van €50.
Dit levert een totaal aan inkomsten per maand op van €2.622. Daar staan volgens
de minimumvoorbeeldbegroting van het Nibud minimale uitgaven van € 2.400 per
maand tegenover. Het paar met een alleenverdiener zonder kinderen houdt dan
€ 222 per maand over.
In geval van een hogere huur van € 800 per maand bedraagt de huurtoeslag € 349
per maand. Het paar houdt dan niet € 222, maar € 46 over.
In het geval van minder dan gemiddelde huurlasten wordt er uitgegaan van € 450
per maand aan huur. De huurtoeslag bedraagt dan € 220 per maand. Het paar
houdt dan niet € 222 over zoals in het basisscenario, maar € 267 per maand.

6. Alleenstaande met kinderen
€ 4.000
Gemeentelijke
regelingen
Kindgebonden budget

€ 3.500
€ 3.000
€ 2.500
€ 2.000

Kinderbijslag

€ 1.500

Huurtoeslag bij huur 651

€ 1.000

Zorgtoeslag

€ 500
€-

Inkomen

Nibud
minimumbegroting

Verschil

Netto loon, incl.
combinatiekorting

Figuur 9. Koopkracht huishouden 6: alleenstaande met kinderen.
Pagina 24 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Een alleenstaande met twee kinderen (van 8 en 13 jaar) verdient per maand een
netto loon van € 2.042. Daar komt bij zorgtoeslag ter hoogte van € 155,
huurtoeslag van € 365, kinderbijslag van € 237, kindgebondenbudget ter waarde
van € 608 en € 141 per maand aan gemeentelijke ondersteuning. Dit levert een
totaal aan inkomsten per maand op van € 3.539. Daar staan volgens de
minimumvoorbeeldbegroting van het Nibud minimale uitgaven van € 2.493 per
maand tegenover. In dat geval houdt een alleenstaande met twee kinderen € 1.046
per maand over nadat de minimale uitgaven zijn gedaan.
In het geval van bovengemiddelde huurlasten wordt er uitgegaan van € 800 per
maand aan huur. De huurtoeslag bedraagt dan €379 per maand. De alleenstaande
zonder kinderen houdt dan niet € 1.046, maar € 920 per maand over.
Bij minder dan gemiddelde huurlasten wordt er uitgegaan van € 450 euro per
maand aan huur. De huurtoeslag bedraagt dan € 220 per maand. De alleenstaande
zonder kinderen houdt dan niet € 1.046, maar € 1.111 per maand over.

Pagina 25 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

4

Algemeen loonniveau, loonverdeling en productiviteit

Dit hoofdstuk gaat in op hoe het wettelijk minimumloon zich verhoudt tot hoe de
lonen in zijn algemeenheid en de arbeidsproductiviteit zich hebben ontwikkeld in
Nederland. Eveneens wordt het wettelijk minimumloon afgezet tegen de verdeling
van lonen in Nederland.

4.1

Cao-lonen en het minimumloon
Figuur 10 toont de ontwikkeling van cao-lonen en het minimumloon, in reële
termen, van 1970 tot en met 2023. Gekozen voor 1998 als basisjaar (indexwaarde
= 100), omdat de loonkosten in dat jaar op een niveau lagen dat de SociaalEconomische Raad als verantwoord beoordeelde. 33
Uit de figuur blijkt dat het bruto minimumloon sinds de jaren negentig in reële
termen een vergelijkbare ontwikkeling heeft doorgemaakt als de cao-lonen. In de
periode vóór de jaren negentig ontwikkelden beide waarden zich duidelijk
verschillend. Eerst groeide het minimumloon relatief sterk in de jaren zeventig. Om
vervolgens in de jaren tachtig en begin jaren negentig weer te dalen ten opzichte
van de cao-loonontwikkeling. Deze daling was het gevolg van een verlaging van het
minimumloon in 1984. En van meerdere bevriezingen van het minimumloon tussen
1985 en 1995. In 2005 is het minimumloon voor het laatst bevroren.
140
130
120
110
100
90
80
70
60
50

1970

1975

1980

1985

1990

Index cao-loon reëel

1995

2000

2005

2010

2015

2020

Index bruto minimumloon reëel

Figuur 10. Ontwikkeling in indexcijfers van reële cao-lonen en het reële (bruto) minimumloon (1998=100).
Gehanteerde deflator is de nationale consumentenprijsindex (cpi). Bron: berekeningen SZW op basis van
CPB, cMEV 2024.

4.2

Lonen en productiviteit
De ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit en diverse loonbegrippen sinds 1998 is
weergegeven in Figuur 11.

33

Sociaal-Economische Raad (1998), Sociaal-economisch beleid 1998-2002.
Pagina 26 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

130
125
120
115
110
105
100
95

1998

2003

2008

2013

2018

2023

Arbeidsproductiviteit bij bedrijven; per gewerkt uur
Loonkosten bedrijven reëel (prijs toegevoegde waarde)
Netto inkomen alleenstaande WML-verdiener reëel (consumentenprijsindex)
Bruto minimumloon reëel (prijs toegevoegde waarde)
Bruto lonen marktsector reëel (consumentenprijsindex)
Bruto minimumloon reëel (consumentenprijsindex)
Figuur 11. Ontwikkeling in indexcijfers van arbeidsproductiviteit, loonkosten, brutolonen, bruto
minimumloon en netto inkomen van een alleenstaande minimumloonverdiener (1998 =100). Tussen haakjes
de gehanteerde deflator. Bron: berekeningen SZW op basis van CPB en OESO. 34

De figuur geeft ten eerste informatie over de loonkosten en productiviteit van alle
werknemers, dus niet alleen minimumloonverdieners. De reële loonkosten en de
arbeidsproductiviteit hebben elkaar sinds 1998, zij het met schommelingen, grosso
modo gevolgd.
De reële bruto lonen, bezien vanuit het perspectief van werknemers (grijze lijn),
hebben de stijging van de loonkosten en arbeidsproductiviteit niet gevolgd. In 2023
liggen de reële brutolonen op hetzelfde niveau als in 2005. Dit verschil in
ontwikkeling tussen reële loonkosten en reële bruto lonen is voor een belangrijk
34

Data over het netto inkomen van een alleenstaande minimumloonverdiener zijn afkomstig
uit de TaxBen calculator van de OESO. Voor de bruto minimumlonen is uitgegaan van de
waarden per 1 januari. Voor de jaren 1998-2001 zijn deze omgerekend van gulden naar euro.
De andere cijfers zijn afkomstig uit de lange reeksen die het Centraal Planbureau publiceerde
bij het Centraal Economisch Plan 2023. De loonkosten van bedrijven bestaan uit contractlonen
plus sociale lasten en incidentele lonen (= de loonvoet). Deze loonkosten zijn gecorrigeerd
voor de invloed van de loonkostensubsidie NOW en de continuïteitsbijdrage in de zorg.
Pagina 27 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

deel een gevolg van de ontwikkeling van prijzen: de prijzen die consumenten
betalen zijn sterker gestegen dan de prijzen van in Nederland geproduceerde
goederen en diensten (prijs toegevoegde waarde).
Denk bijvoorbeeld aan producten die uit het buitenland komen. En die ook
minimumloonverdieners vervolgens in Nederland consumeren. Voorbeelden zijn
elektronica, fruit en gas. Dat soort goederen is meer in prijs gestegen dan goederen
die vanuit Nederland als export naar het buitenland gaan. Waaronder machines,
chemische producten en voedingswaren.
Ten tweede laat de figuur de ontwikkeling van het minimumloon zien. Ook in het
reële minimumloon is te zien dat consumentenprijzen sterker zijn gestegen dan de
prijs van de toegevoegde waarde. Over de gehele periode is het reële bruto
minimumloon vanuit werkgeversperspectief gestegen (groene lijn). Die groei
bedraagt 15 indexpunten. Vanuit het perspectief van werknemers is het reële bruto
minimumloon tussen 1998 en de eerste helft van 2023 echter minder gegroeid
(lichtblauwe lijn). Die groei bedraagt 6 indexpunten. Dit is ook minder dan de reële
groei van alle brutolonen in de marktsector (grijze lijn, 12 indexpunten).
Tegelijkertijd is het netto inkomen van een alleenstaande minimumloonverdiener
(lichtoranje lijn) meer gestegen dan het reële bruto minimumloon. Dit suggereert
dat het reële inkomen van minimumloonverdieners de afgelopen decennia niet
alleen is toegenomen door de groei van het bruto minimumloon. Maar vooral
doordat minimumloonverdieners minder belasting en premies zijn gaan betalen.
Bijvoorbeeld door verlaging van belastingen op inkomen uit arbeid. En doordat
minimumloonverdieners meer ander inkomen hebben verkregen. Bijvoorbeeld uit
toeslagen.

4.3

Verdeling van lonen
De verdeling van lonen wordt hieronder weergegeven in termen van uurlonen per
percentiel. De cijfers bevatten ook uurlonen van werknemers jonger dan 21 jaar. 35
Voor het jaar 2019 zijn de uurlonen van alle werknemersbanen gesorteerd van laag
naar hoog. Deze reeks wordt vervolgens op basis van het totaal aantal arbeidsuren
opgedeeld in honderd gelijke delen (de percentielen). De percentielwaarde is het
uurloon op de grens van twee percentielen. Het 50e percentiel wordt ook de
mediaan genoemd.
Ter vergelijking is in de figuur het bruto minimumloon per uur weergegeven zoals
dat gold per 1 januari 2019. De bijbehorende bedragen zijn:
Leeftijd
21 jaar en ouder

36 uur per week
€ 10,36

38 uur per week
€ 9,82

40 uur per week
€ 9,33

Tabel 2. Bedragen minimumloon per uur per 1 januari 2019 (bruto).

35

De cijfers zijn afkomstig uit onderdeel 4.8.1. van de CBS longread Lonen en loonkosten Een overzicht van de verschillende CBS cijfers. De cijfers zijn van 2019 omdat dat het meest
recente jaar is waarvoor het CBS de verdeling per percentiel heeft gepubliceerd.
Pagina 28 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

80
70
60
50
40
30
20
10
0

0

10

20

30

40

Verdeling in 2019

50

60

70

80

90

100

Minimumloon 2019

Figuur 12. Verdeling van het loon van werknemers per gewerkt uur (in euro per uur, naar percentielen,
peiljaar 2019). Bron: CBS.

Te zien dat het minimumloon in de praktijk – zoals verwacht - een ondergrens
vormt. In de percentielen boven het minimumloon nemen de uurlonen geleidelijk
toe. Aan de bovenkant van de verdeling bevindt zich een steilere staart van relatief
hoge uurlonen.
Met circa 93 procent van alle uurlonen is de overgrote meerderheid van de betaalde
lonen hoger dan het minimumloon. Tegelijkertijd geldt voor de resterende 7 procent
van de uurlonen dat zij lager zijn dan het minimumloon voor volwassenen in 2019.
Dit heeft ermee te maken dat sommige werknemers werken als stagiaire, vallen
onder regelingen (bv. Wajong) of onder een minimumjeugdloon voor 15 tot 20
jarigen of voor leerlingen van 18 t/m 20 jaar in de beroepsbegeleidende leerweg
(bbl).

4.4

Loonkosten
In deze paragraaf wordt verder ingezoomd op de loonkosten. De loonkosten zijn
met name relevant vanuit het perspectief van werkgevers, en kwamen (in reële
termen) al aan bod in Figuur 11.
Figuur 13 laat de ontwikkeling van de loonkosten zien. Het gaat om seizoensgecorrigeerde bruto loonkosten voor werknemers per gewerkt uur. De blauwe lijn
laat zien dat de loonkosten per gewerkt uur in nominale termen zijn gestegen.
Een stijgende trend is eveneens zichtbaar in de verhouding tussen loonkosten en de
toegevoegde waarde per gewerkt uur. Dit komt waarschijnlijk voor een belangrijk
deel door een geleidelijke verschuiving in de samenstelling van de economie.
Sectoren zoals industrie en landbouw worden steeds kapitaalintensiever en
productiever, terwijl tegelijkertijd het aandeel van relatief arbeidsintensieve en
minder productieve dienstensectoren in de economie groeit. 36

Zie bijvoorbeeld Centraal Planbureau (2023) De Nederlandse economie in historisch
perspectief.
36

Pagina 29 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

80
70
60
50

Loonkosten als %
toegevoegde waarde per
gewerkt uur

40
30

Loonkosten in € per
gewerkt uur

20
10
1996 Q1
1997 Q4
1999 Q3
2001 Q2
2003 Q1
2004 Q4
2006 Q3
2008 Q2
2010 Q1
2011 Q4
2013 Q3
2015 Q2
2017 Q1
2018 Q4
2020 Q3
2022 Q2

-

Figuur 13. Loonkosten in € per gewerkt uur en als percentage van de toegevoegde waarde per gewerkt uur.
Bron: CBS, nationale rekeningen.

Pagina 30 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

5

Minimumlonen in Nederland en andere landen

In de meeste Europese landen bestaan regelingen op het gebied van het
minimumloon. De vergelijking van de hoogte van het minimumloon in Nederland en
in andere landen is in de volgende paragrafen vormgegeven middels:
•
•
•
•
•
5.1

de hoogte van bruto minimumlonen
bruto minimumlonen ten opzichte van andere lonen
de hoogte van netto minimumlonen
de hoogte van netto minimumlonen ten opzichte van andere inkomens
het aandeel minimumloonverdieners dat moeilijk rondkomt.

Hoogte van bruto minimumlonen
Figuur 14 geeft de hoogte van bruto minimumlonen in diverse landen weer in juli
2023. Het bruto minimumloon in Nederland ligt op een vergelijkbaar niveau als in
België en Duitsland, maar lager dan in Luxemburg en hoger dan in o.a. Ierland en
Frankrijk.
Nederland

Figuur 14. Bruto minimumlonen in juli 2013 (oranje staven) en in juli 2023 (blauwe staven) in euro per
maand (linkeras). De groene liggende streepjes geven de gemiddelde jaarlijkse groei weer tussen juli 2013
en juli 2023 (in procent, rechteras). Bron: Eurostat 37

Figuur 15 neemt de prijzen van goederen en diensten mee, en geeft de hoogte van
het bruto minimumloon in verschillende landen weer in koopkrachtpariteiten. De
37

Eurostat Minimum wage statistics - Statistics Explained. Voor de Verenigde Staten is het federale
minimumloon weergegeven. Het minimumloon in individuele staten ligt vaak hoger.
Pagina 31 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

2.000
1.800
1.600
1.400
1.200
1.000
800
600
400
200
0

Duitsland
Luxemburg
België
NEDERLAND
Frankrijk
Slovenië
Ierland
Polen
Spanje
Litouwen
Roemenië
Cyprus
Portugal
Kroatië
Malta
Tsjechië
Hongarije
Griekenland
Verenigde Staten
Montenegro
Estland
Slowakije
Letland
Servië
Bulgarije
Albanië

eenheid is de purchasing power standard, ofwel PPS. Dit is een denkbeeldige
munteenheid van Eurostat. De achterliggende gedachte is dat men met 1 PPS in
ieder land dezelfde hoeveelheid goederen en diensten kan kopen. Het gaat om een
‘boodschappenmandje’ van goederen en diensten dat Eurostat representatief acht
voor de consumptiepatronen van alle huishoudens in de beschouwde landen. Dat
consumptiepatroon zal in de praktijk verschillen van de consumptiepatronen van
huishoudens van minimumloonverdieners. De vertaling naar koopkrachtpariteiten is
derhalve nuttig, en tegelijkertijd imperfect.

Figuur 15. Bruto minimumlonen in de eerste helft van 2023 in koopkrachtpariteiten (Purchasing Power
Standard). Bron: Eurostat.

5.2

Bruto minimumlonen ten opzichte van andere lonen
Figuur 16 zet bruto minimumlonen af tegen het mediane brutoloon van voltijds
werkende werknemers in hetzelfde land. Lonen van in deeltijd werkende
werknemers zijn hierbij omgerekend naar wat deze zouden zijn geweest bij een
voltijds dienstverband. De cijfers geven de ontwikkeling weer van 1960 tot en met
2022.
Het percentage in Nederland is sinds invoering van het minimumloon sterk gedaald
van 70 procent in 1965 naar 46 procent in 2005. Sindsdien ligt het percentage
redelijk stabiel rond de 46 procent. De verhoging van het minimumloon met 10,15
procent per 1 januari 2023 is nog niet zichtbaar in de figuur.
Bij andere Europese landen vallen de recente stijgingen op van de percentages van
Portugal, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. In België is het percentage juist
gedaald. Van de weergegeven landen kenden in 2022 Portugal en Frankrijk de
hoogste percentages. Landen met lagere percentages waren België, Nederland en
Ierland.
Deze vergelijking alleen geeft geen volledig beeld van de inkomenspositie van
minimumloonverdieners ten opzichte van andere werknemers. Dat komt doordat
andere instrumenten dan het minimumloon, die mede van invloed zijn op het
inkomen van minimumloonverdieners, in deze bedragen niet tot uitdrukking komen.
Voorbeelden van die instrumenten zijn de toeslagen en de arbeidskorting.

Pagina 32 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

70
65
60
55
50
45
40
35
30

Portugal

Frankrijk

Verenigd Koninkrijk

Luxemburg

Duitsland

Spanje

Ierland

NEDERLAND

België
Figuur 16. Bruto minimumloon als percentage van het mediane brutoloon van voltijds werkende werknemers
1960 - 2022 (bron: OESO).

5.3

Hoogte van netto minimumlonen
Bruto minimumlonen komen niet volledig als besteedbaar inkomen bij
minimumloonverdieners terecht. Zij dragen immers een deel van hun bruto loon af
in de vorm van belasting op inkomen uit arbeid en lasten voor sociale zekerheid. Het
is daarom zinvol om ook te vergelijken wat minimumloonverdieners netto over
houden. Onderstaande figuren laten daarnaast ook toelagen zien, zoals de toeslagen
die in Nederland bestaan. De cijfers zijn direct overgenomen van de OESO. De
juistheid en compleetheid van de cijfers is niet door SZW gecontroleerd.

Pagina 33 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

€ 30.000
€ 25.000
€ 20.000
€ 15.000
€ 10.000
€ 5.000
€-

Inkomen uit arbeid

Toelagen sociaal en wonen

Figuur 17. Netto inkomen in 2022 van huishoudens met minimumloonverdieners: alleenstaande
minimumloonverdiener zonder kinderen. Bron: OESO.

€ 60.000
€ 50.000
€ 40.000
€ 30.000
€ 20.000
€ 10.000
€-

Inkomen uit arbeid

Toelagen sociaal en wonen

Figuur 18. Netto inkomen in 2022 van huishoudens met minimumloonverdieners: paar met 2 kinderen, 1
verdiener. Bron: OESO.

€ 70.000
€ 60.000
€ 50.000
€ 40.000
€ 30.000
€ 20.000
€ 10.000
€-

Inkomen uit arbeid

Toelagen sociaal en wonen

Figuur 19. Netto inkomen in 2022 van huishoudens met minimumloonverdieners: paar met 2 kinderen,
beide partners verdienen minimumloon. Bron: OESO.

5.4

Hoogte van netto minimumlonen ten opzichte van andere inkomens
De Europese Commissie heeft in beeld gebracht hoe het netto loon van
minimumloonverdieners zich verhoudt tot gemiddelde en mediane nettolonen. Deze
vergelijking is weergegeven in Figuur 20. Het gaat om de situatie in 2019. Het
Pagina 34 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

weergegeven inkomen geldt voor alleenstaanden zonder kinderen en zonder recht
op inkomensondersteuning of tegemoetkoming voor woonlasten. De landen
gemarkeerd met een asterisk kennen geen wettelijk minimumloon. Voor deze
landen is daarom uitgegaan van de laagste lonen die zijn afgesproken in collectieve
arbeidsovereenkomsten.
Het netto minimumloon bedroeg in Nederland in 2019 circa 55% van het
gemiddelde nettoloon en circa 61% van het mediane nettoloon. In Duitsland,
Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk lagen deze percentages lager. In België en
Frankrijk lagen zij hoger.

Figuur 20. Netto minimumlonen in 2019 ten opzichte van gemiddeld en mediaan netto inkomen, uitgaand
van alleenstaande zonder kinderen en zonder sociale en woontoelagen (bron: Europese Commissie 38).

5.5

Aandeel minimumloonverdieners dat moeilijk rondkomt
Figuur 21 geeft weer welk aandeel van minimumloonverdieners het moeilijk vindt
om rond te komen. Het gaat zodoende om de subjectieve beoordeling van de eigen
financiële situatie. Het gaat bovendien om rondkomen van al het beschikbare
inkomen. Dat kan ook inkomen van andere leden van het huishouden zijn. De figuur
geeft zodoende dus geen informatie over rond komen van alleen minimumloon.
Voor deze figuur zijn minimumloonverdieners gedefinieerd als werknemers met een
inkomen tussen 90 en 110 procent van het minimumloon in het betreffende land.
Het aandeel dat het moeilijk vindt om rond te komen is een schatting op basis van
een steekproef. Daarom wordt een betrouwbaarheidsinterval (confidence band)
gerapporteerd. De werkelijke waarde ligt met grote waarschijnlijkheid (95%) binnen
dat interval.
De puntschatting voor Nederland is dat 11,7 procent van de minimumloonverdieners
het in 2018 moeilijk vond om rond te komen. Dat komt overeen met ongeveer 1 op
de 9 minimumloonverdieners.
38

Impact assessment bij voorstel voor EU Richtlijn inzake toereikende minimumlonen in de
Europese Unie. Brussel, 28 oktober 2020.
Pagina 35 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Ter vergelijking: van alle Nederlandse huishoudens vond 12 procent het in 2018
moeilijk om rond te komen. Onder huishoudens met lage inkomens speelde dit bij
32 procent (eerste inkomenskwintiel) respectievelijk 16 procent (tweede
inkomenskwintiel). Van de huishoudens met loon uit werknemerschap als
voornaamste inkomensbron vond 7 procent het moeilijk om rond te komen. 39

Figuur 21. Aandeel minimumloonverdieners dat het moeilijk vindt om rond te komen. Bron: Eurofound 2020
op basis van EU-SILC 2018.

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek. Inkomensbeoordeling en financiële problemen;
huishoudens.
39

Pagina 36 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

6

Werkgelegenheid en arbeidsdeelname

Dit hoofdstuk beschrijft welke kennis momenteel beschikbaar is over de effecten van
aanpassing van het minimumloon op de werkgelegenheid en arbeidsdeelname.
In de eerste paragrafen is bij wijze van inleiding de actuele stand en recente
ontwikkeling weergegeven van de verhouding tussen inactieven en actieven (i/aratio), van het aantal uitkeringsontvanger en van de collectieve lasten. Deze
informatie is relevant, omdat het factoren zijn die nauw samenhangen met de
ontwikkeling van de werkgelegenheid. Zo is de ontwikkeling van het aantal
uitkeringsgerechtigden in de wetsgeschiedenis van de Wet minimumloon en
minimumvakantiebijslag benoemd als cruciale factor voor het slagen van de
koppeling tussen lonen en uitkeringen, omdat die ontwikkeling bepalend is voor de
ontwikkeling van de collectieve lastendruk. 40 Dit zijn ook factoren waar de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar kijkt als hij of zij overweegt om af te
wijken van de reguliere methode voor indexatie van het minimumloon. 41
In paragraaf 6.4 is weergegeven welk effect verwacht kan worden op de
werkgelegenheid en arbeidsdeelname als gevolg van een eventuele aanpassing van
het minimumloon.

Inactieven versus actieven
Figuur 22 geeft de verhouding weer tussen inactieven en actieven. Deze i/a ratio is
bepaald door het aantal personen dat leeft van een uitkering (in uitkeringsjaren) te
delen door het totale arbeidsvolume exclusief ziekte en verzuim.
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
1970
1972
1974
1976
1978
1980
1982
1984
1986
1988
1990
1992
1994
1996
1998
2000
2002
2004
2006
2008
2010
2012
2014
2016
2018
2020
2022

6.1

Figuur 22. Ratio tussen inactieven en actieven (%). Bron: CPB, cMEV 2024.

40 Zo is in de Memorie van Toelichting op de Wml de ontwikkeling van het aantal uitkeringsgerechtigden benoemd als cruciaal voor het slagen van de koppeling tussen lonen en uitkeringen.
41
De Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (artikel 14, vijfde lid) bepaalt dat de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de gebruikelijke indexatie kan afwijken
“naar gelang sprake is van een bovenmatige loonontwikkeling zodanig dat hiervan schade voor
de werkgelegenheid kan worden verwacht dan wel van een zodanige volumeontwikkeling in de
sociale zekerheidsregelingen dat daardoor een betekenende premie- of belastingdrukverhoging
noodzakelijk is.”
Pagina 37 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

In de figuur is te zien dat het percentage van de i/a ratio in de jaren zeventig en
tachtig van de vorige eeuw sterk is gegroeid. Dat betekent dat het aantal inactieven
ten opzichte van actieven is toegenomen. In de jaren negentig daalde de i/a ratio,
om vervolgens tussen 2008 en 2016 weer te stijgen. Deze stijging was voor meer
dan de helft verklaarbaar door een toename van het aantal AOW-uitkeringen. Na
2016 is een lichte daling van de i/a ratio zichtbaar.

6.2

Uitkeringsontvangers
Figuur 23 geeft het aandeel weer van personen met inkomen uit een uitkering als
percentage van alle personen met persoonlijk inkomen. Ook het aandeel van
mensen met inkomen uit werk, verricht als werknemer of als zelfstandige, is
weergegeven. Personen kunnen in enig jaar inkomen uit meerdere bronnen hebben.
Daarom tellen de aandelen niet op tot 100 procent.
Deze maatstaf levert een vergelijkbaar beeld op als de i/a-ratio: tot en met 2014 is
een stijging zichtbaar in uitkeringen. De periode daarna laat een dalende trend zien.
70
60
50
40

als werknemer

30

uit een uitkering
als zelfstandige

20
10
0

Figuur 23. Aandeel personen met inkomen uit werk en uitkering. Bron: CBS.

6.3

Collectieve lasten
Figuur 24 geeft de collectieve lasten weer als percentage van het bruto binnenlands
product (bbp). Collectieve lasten bestaan uit het geheel van belastingen en premies
die worden betaald voor wettelijk verplichte verzekeringen. Tot medio jaren
negentig lagen de collectieve lasten op een relatief hoog niveau, om vervolgens te
zakken tot circa 35% van het bbp na de eeuwwisseling. Het afgelopen decennium
zijn de collectieve lasten weer opgelopen tot 39% in 2023.

Pagina 38 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

50
45
40
35
30
25
20
15
10
5
1970
1972
1974
1976
1978
1980
1982
1984
1986
1988
1990
1992
1994
1996
1998
2000
2002
2004
2006
2008
2010
2012
2014
2016
2018
2020
2022

0

Figuur 24. Collectieve lasten als % bruto binnenlands product. Bron: CPB, cMEV 2024.

6.4

Geschatte effecten van aanpassing minimumloon
In deze paragraaf wordt weergegeven wat het geschatte effect op de
werkgelegenheid is van een verhoging of verlaging van het wettelijke bruto
minimumloon. De weergegeven effecten zijn gebaseerd op onderzoek van het
Centraal Planbureau. 42 In dit onderzoek worden alleen directe effecten van een
aanpassing van het minimumloon geschat. Van andere, zogenoemde ex-post
effecten, is geabstraheerd. Zo wordt geen rekening gehouden met de gevolgen van
een hoger of lager minimumloon voor de inkomstenbelasting. Hetzelfde geldt voor
de doorwerking van een aanpassing van het minimumloon in consumptie, inflatie en
productiviteit. Verder is er van uitgegaan dat geen sprake is van flankerende
maatregelen zoals loonkostensubsidie voor werkgevers.
Het geschatte effect is weergegeven als percentage van de structurele
werkgelegenheid. En als absoluut aantal personen in een jaar dat de structurele
situatie benadert. Hiervoor is uitgegaan van het jaar 2028. Voor dat jaar raamt het
CPB een werkgelegenheid van 10,25 miljoen personen. 43
Voor een goede interpretatie van de effecten is het van belang dat het minimumloon
per 1 januari 2023 beleidsmatig met 8,05% is verhoogd met doorwerking op de
uitkeringen. Ook de invoering van het minimumuurloon per 1 januari 2024 betekent
beleidsmatig een gedeeltelijke verhoging, zonder doorwerking op de uitkeringen. Zo
zal het minimumloon op 1 januari 2024 in totaal met circa 14% beleidsmatig zijn
verhoogd ten opzichte van juli 2019. 44 Beide reeds in de wet vastgelegde
verhogingen van het minimumloon in 2023 en 2024 maken gezamenlijk dat op
Zie Centraal Planbureau (2020) Kansrijk Arbeidsmarktbeleid update minimumloonbeleid en
Centraal Planbureau (2020) Effecten verhogen minimumloon. Aanvullend onderzoek van het
Sociaal en Cultureel Planbureau is te vinden in de publicatie Verhoging van minimumloon en
bijstand als wondermiddel voor welvaart en welbevinden van de lage inkomensgroep?.
43
Bron: verzamelde bijlagen met lange reeksen bij Raming Augustus 2023 (concept-Macro
Economische Verkenning 2024) | CPB.nl.
44
Uitgaand van een overgang van een arbeidsduur van gemiddeld 38 uur per week naar een
minimumuurloon op basis van een arbeidsduur van 36 uur per week. De halfjaarlijkse
indexaties zijn geen beleidsmatige verhoging en zijn daarom niet meegeteld in het percentage
van circa 14%. Inclusief die indexaties ligt het minimumloon per 1 januari 2024 circa 34
procent hoger dan in juli 2019.
42

Pagina 39 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

termijn naar schatting 40 duizend personen minder zullen deelnemen aan het
arbeidsproces.
Het startpunt voor het bepalen van effecten van een verdere beleidsmatige
verhoging bevindt zich in onderstaande tabel rond de rij “minimumloon 10%
omhoog”. Voor dergelijke verdere verhogingen van het minimumloon bedraagt het
verlies aan arbeidsdeelname naar schatting:
•
met koppeling aan sociale zekerheid: ordegrootte 10 duizend personen per
procentpunt verhoging
•
zonder koppeling aan sociale zekerheid: ordegrootte 3 duizend personen per
procentpunt verhoging.
De geschatte effecten op werkgelegenheid en arbeidsdeelname zullen zich naar
verwachting vooral voordoen aan de basis van de arbeidsmarkt.
Aanpassing ten
opzichte van
niveau juli 2019
en indexaties
Minimumloon
5% omlaag
Minimumloon
5% omhoog
Minimumloon
10% omhoog
Minimumloon
20% omhoog
Minimumloon
30% omhoog
Minimumloon
40% omhoog

Geschat effect op
werkgelegenheid (%)

Geschat effect in aantal
personen in 2028

Met
koppeling
+0,3

Zonder
koppeling
+0,0

Met
koppeling
30 dzd

Zonder
koppeling
0

-0,2

-0,0

-20 dzd

0

-0,5

-0,1

-50 dzd

-10 dzd

-1,1

-0,4

-110 dzd

-40 dzd

-2,4

-1,3

-250 dzd

-130 dzd

-3,5

-2,0

-360 dzd

-200 dzd

Tabel 3. Geschatte effecten van verschillende maatregelen op werkgelegenheid en arbeidsdeelname.

Geschat werkgelegenheidseffect als % van
structurele werkgelegenheid in banen

1%

-10%

0%

0%

10%

20%

30%

40%

-1%
-2%
-3%
-4%

Aanpassing bruto minimumloon ten opzichte van juli 2019, exclusief
reguliere indexaties
met koppeling

zonder koppeling

Figuur 25. Geschat effect op werkgelegenheid grafisch weergegeven. Bron: CPB (2020), Kansrijk
arbeidsmarktbeleid, update minimumloonbeleid.

Pagina 40 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Bijlage I: Banen naar sector en loon

Onderstaande tabel geeft het aantal werknemersbanen (x duizend) weer naar sector
bij loonniveaus variërend van 100% minimumloon. 45 Het betreft de situatie in het
jaar 2021.

Tot …% minimumloon
A-F Landbouw en
nijverheid
A Landbouw, bosbouw en
visserij

100%

105%

110%

120%

130%

Alle
banen

43

74

101

157

212

1300

8

13

20

31

43

114

B-F Nijverheid en energie
B-E Nijverheid (geen
bouw) en energie

35

61

81

126

169

1186

27

51

68

107

141

843

B Delfstoffenwinning

0

0

0

0

0

8

C Industrie

26

49

66

104

137

767

D Energievoorziening
E Waterbedrijven en
afvalbeheer

0

1

1

1

1

32

1

1

1

2

3

37

F Bouwnijverheid

8

11

13

20

28

343

286

481

707

1107

1525

4411

131

255

408

661

915

2210

G Handel

84

161

247

412

591

1434

H Vervoer en opslag

11

26

35

51

75

391

I Horeca

36

69

126

198

250

386

J Informatie en
communicatie

10

13

16

23

31

302

7

8

10

13

17

278

2

3

4

6

8

70

135

201

268

404

553

1551

G-N Commerciële
dienstverlening
G-I Handel, vervoer en
horeca

K Financiële
dienstverlening
L Verhuur en handel van
onroerend goed
M-N Zakelijke
dienstverlening
M Specialistische zakelijke
diensten
N Verhuur en overige
zakelijke diensten

23

29

36

51

67

542

112

172

233

353

487

1009

O-U Niet-commerciële
dienstverlening

110

139

174

259

371

2850

O-Q Overheid en zorg

91

108

131

195

283

2591

O Openbaar bestuur en
overheidsdiensten

17

20

21

27

33

556

P Onderwijs

14

18

23

34

47

562

45

Bron: CBS, Werkgelegenheid en minimumloon; kenmerken baan, bedrijfsgrootte, SBI2008
Pagina 41 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Tot …% minimumloon
Q Gezondheids- en
welzijnszorg
R-U Cultuur, recreatie,
overige diensten
R Cultuur, sport en
recreatie

100%

105%

110%

120%

130%

Alle
banen

59

70

87

134

203

1473

20

31

43

64

88

259

10

16

22

34

45

129

S Overige dienstverlening

10

15

21

30

44

130

Totaal (alle sectoren)

439

693

982

1524

2108

8561

Pagina 42 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Bijlage II: Koopkracht van voorbeeldhuishoudens

1. Alleenstaande zonder kinderen
Inkomen
Netto loon

€

1.922

Netto loon partner
Zorgtoeslag

€
€

155

Huurtoeslag bij huur 521

€

152

Kinderbijslag

€

-

Kindgebonden budget

€

-

Energietoeslag

€

-

€

2.229

Hogere huur 800
Huurtoeslag bij hogere
huur 800

€

800

€

-

Lagere huur 450
Huurtoeslag bij lagere
huur 450

€

450

€

-

Spreiding omhoog
Spreiding omlaag

€
€

-81
431

Nibud
minimumbegroting

Verschil

€

€

Gemeentelijke regelingen
Totaal

1.633

596

Spreiding (foutbalken)

2. Tweeverdieners met 2 kinderen
Inkomen

€
€

-81
431

Nibud
minimumbegroting

Verschil

€

€

997

Netto loon
Netto loon partner

€
€

1.922
1.532

Zorgtoeslag

€

63

Huurtoeslag bij huur 679

€

55

Kinderbijslag

€

238

Kindgebonden budget

€

287

Energietoeslag

€

-

€

4.907

Netto loon partner laag

€

1.021

Netto loon partner hoog
Huurtoeslag bij loon
partner laag
Huurtoeslag bij loon
partner hoog

€

2.042

€

152

€

-

Spreiding omhoog

€

455

€

455

Spreiding omlaag

€

414

€

414

Gemeentelijke regelingen
Totaal

3.100

Spreiding (foutbalken)

Pagina 43 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

3. Paar alleenverdiener met 2 kinderen
Nibud
Inkomen
minimumbegroting
Netto loon

€

1.922

Netto loon partner

€

-

Zorgtoeslag

€

265

Huurtoeslag bij huur 679

€

374

Kinderbijslag

€

237

Kindgebonden budget
Energietoeslag

€
€

288
67

Gemeentelijke regelingen

€

50

Totaal

€

3.203

Hogere huur 800
Huurtoeslag bij hogere
huur 800

€

800

€

379

Lagere huur 450
Huurtoeslag bij lagere
huur 450

€

450

€

220

Spreiding omhoog

€

Spreiding omlaag

€

€

3.100

Verschil

€

103

75

€

75

116

€

116

Spreiding (foutbalken)

4. Tweeverdieners zonder kinderen
Inkomen
Netto loon

€

1.922

Netto loon partner

€

1.486

Zorgtoeslag

€

63

Huurtoeslag bij huur 593

€

-

Kinderbijslag
Kindgebonden budget

€
€

-

Totaal

€

3.471

Spreiding (foutbalken)
Netto loon partner laag

Nibud
minimumbegroting

Verschil

€

€

1.071

Energietoeslag
Gemeentelijke regelingen
2.400

€

1.011

Netto loon partner hoog
Huurtoeslag bij loon
partner laag
Huurtoeslag bij loon
partner hoog

€

1.922

€

97

€

-

Spreiding omhoog

€

436

€

436

Spreiding omlaag

€

378

€

378

Pagina 44 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

5. Paar alleenverdiener zonder kinderen
Nibud
Inkomen
minimumbegroting
Netto loon

€

1.922

Netto loon partner

€

-

Zorgtoeslag

€

265

Huurtoeslag bij huur 593

€

318

Kinderbijslag

€

-

Kindgebonden budget
Energietoeslag

€
€

67

Gemeentelijke regelingen

€

50

Totaal

€

2.622

Hogere huur 800
Huurtoeslag bij hogere
huur 800

€

800

€

349

Lagere huur 450
Huurtoeslag bij lagere
huur 450

€

450

€

220

Spreiding omhoog

€

Spreiding omlaag

€

€

2.400

Verschil

€

222

45

€

45

176

€

176

Spreiding (foutbalken)

6. Alleenstaande met kinderen
Netto loon, incl.
combinatiekorting

Inkomen

Nibud
minimumbegroting

Verschil

€

€

€

2.042

Netto loon partner

€

-

Zorgtoeslag

€

155

Huurtoeslag bij huur 651

€

356

Kinderbijslag

€

237

Kindgebonden budget

€

608

Energietoeslag

€

-

Gemeentelijke regelingen
Totaal

€
€

141
3.539

Hogere huur 800
Huurtoeslag bij hogere
huur 800

€

800

€

379

Lagere huur 450
Huurtoeslag bij lagere
huur 450

€

450

€

220

Spreiding omhoog

€

65

€

65

Spreiding omlaag

€

126

€

126

2.493

1.046

Spreiding (foutbalken)

Pagina 45 van 46

Definitief | Evaluatie wettelijk minimumloon 2023 | 11 december 2023

Toelichting
De groen gearceerde bedragen zijn aangeleverd door het Nationaal Instituut voor
Budgetvoorlichting (Nibud). De overige bedragen zijn bepaald door het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
De belangrijkste achterliggende uitgangspunten en keuzes:
•

•

•

•

•

Het Nibud is uitgegaan van de minimumlonen over heel 2023. Dat wil zeggen: 6
maal het minimumloon zoals dat gold per 1 januari 2023 en 6 maal het
minimumloon zoals dat gold per 1 juli 2023, incl. vakantiegeld. Met het
resulterende jaarloon zijn ook de toeslagen berekend.
Voor alleenstaanden en alleenstaande ouders ligt het minimumloon boven de
bijstandsnorm (die gebaseerd is op 70% van het minimumloon). Daarom
kwamen deze huishoudens in 2023, als ze het minimumloon verdienen, niet in
aanmerking voor de energietoeslag.
Gemeentelijk beleid verschilt tussen gemeenten. Het Nibud is uitgegaan van
dezelfde grens als de energietoeslag, d.w.z. 120% van het sociaal minimum.
Voor alleenstaande ouders hanteren gemeenten soms andere inkomensgrenzen
(nog gebaseerd op de oude 90%-norm). Daar is rekening mee gehouden bij het
kwantificeren van de gemeentelijke ondersteuning.
Bij de alleenstaande ouder geldt ook dat ze recht hebben op combinatiekorting.
Die korting is meegerekend in het netto loon. Hierbij heeft het Nibud er rekening
mee gehouden dat alleenstaande ouders niet alle heffingskortingen volledig
kunnen verzilveren.
Het Nibud heeft de huurtoeslag doorgerekend met de huur uit de Nibud
minimumvoorbeeldbegrotingen. De huurtoeslag in de spreiding is bepaald door
SZW middels het hulpmiddel proefberekening toeslagen van de Belastingdienst.

Pagina 46 van 46