Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2073
Vragen van de leden De Krom, Blok en Meeuwis (allen VVD) aan de
ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap en de staatssecretaris van Justitie over studiefinanciering voor
vluchtelingen (ingezonden 8 februari 2010).
Antwoord van minister Donner (Sociale Zaken en Werkgelegenheid), mede
namens de minister van Justitie en de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (ontvangen 29 maart 2010). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2009–2010, nr. 1838
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Gemeentelijke «studiefinanciering» voor
vluchteling»1
Antwoord 1
Ik heb kennisgenomen van het betreffende artikel.
Vraag 2, 3 en 4
Is het waar dat de gemeente Heerlen (hoger) opgeleide vluchtelingen niet
meteen aan het werk zet, maar gedurende een periode van vier jaar in de
bijstand laat zitten om zo aan hen de gelegenheid te geven te studeren?
Kunt u de regeling, inclusief de criteria voor degenen die ervoor in aanmerking komen en de voorwaarden die van toepassing zijn, aan de Kamer doen
toekomen?
Is het waar dat degenen die van de regeling gebruik maken kennelijk
gedurende vier jaar volledig worden vrijgesteld van de verplichting, zoals
bepaald in artikel 9, eerste lid Wet Werk en Bijstand (WWB), waarin is
opgenomen de verplichting om algemeen geaccepteerde arbeid te verkrijgen
en te aanvaarden? Op grond van welke wettelijke bepaling kan deze
vrijstelling voor vier jaar worden verleend? Is de door de gemeente Heerlen
toegepaste regeling wettelijk toegestaan?
Antwoord 2, 3 en 4
Alle bijstandsgerechtigden hebben de algemene verplichting zich beschikbaar
te houden voor de arbeidsmarkt en algemeen geaccepteerd werk te aanvaarden, ook als dat beneden hun niveau ligt. Zoals in de memorie van toelich1

ah-tk-20092010-2073
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

re.Public, 5 februari 2010
http://www.republic.nl/nieuws/2010/05/Gemeentelijke--studiefinanciering--voor-vluchtelin.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

1

ting op de WWB staat vermeld: «De concrete invulling van de verplichtingen
wordt zoveel mogelijk afgestemd op het individu en door burgemeester en
wethouders in een beschikking gespecificeerd. Het is aan gemeenten om een
invulling te geven aan de aard en omvang van de voorzieningen.»
Het primaat van arbeidsinschakeling laat onverlet dat de gemeente de
mogelijkheid heeft een voorziening in de vorm van scholing aan te bieden in
plaats van arbeid, als daarmee voor betrokkene de kans op duurzame
inschakeling wordt vergroot. Een van de belangrijkste principes van de WWB
in dit kader is, dat een tijdelijke ontheffing van de arbeidsverplichtingen
alleen gebaseerd mag worden op basis van individueel maatwerk. Het is dus
aan de gemeente om in individuele gevallen te bepalen of, en zo ja, hoelang
er een ontheffing van de arbeidsverplichtingen noodzakelijk is.
Informatie van de gemeente Heerlen wijst uit dat er in Heerlen geen sprake is
van een specifieke regeling. Gemeenten kunnen eigen scholingsbeleid
ontwikkelen; dit moet dan wel goed omschreven staan in de
re-integratieverordening. De gemeente Heerlen maakt gebruik van deze
ruimte in de WWB en bepaalt de duur van een scholingstraject per individu,
aan de hand van het opleidingsniveau en met oog voor de haalbaarheid van
een traject. De gemeente biedt iedere bijstandsgerechtigde de mogelijkheid
zich naar zijn mogelijkheden en conform de vraag van de arbeidsmarkt te
ontwikkelen. Maatwerk is het credo. Dit kan soms betekenen dat een
belanghebbende wordt vrijgesteld zich beschikbaar te houden voor de
arbeidsmarkt. Daar waar dat mogelijk is wordt ingezet op duale trajecten. Er
is geen generieke termijn voor de duur van de (bij)scholing. De gemeente
Heerlen heeft een overeenkomst gesloten met de Stichting voor VluchtelingStudenten UAF. De stichting UAF kan een deel van de studiekosten voor een
hoog opgeleide vluchteling haar rekening nemen. Daar waar de betrokkene
aanspraak kan doen gelden op de Wet Studiefinanciering is aanvullende
financiering niet aan de orde en wordt als regel ook geen bijstand verstrekt.
Vraag 5, 6 , 7 en 8
Vindt u deze regeling wenselijk? Zo ja, kunt u dat toelichten? Zo nee, welke
maatregelen bent u bereid te nemen? Wat vindt u ervan dat de gemeente
Heerlen spreekt van een «voortrekkersrol» in deze? Verwacht u dat nog meer
gemeenten het «voorbeeld» van de gemeente Heerlen zullen volgen? Kunt u
dat toelichten?
Is het naar uw oordeel gewenst dat alle (hoger opgeleide) vluchtelingen met
een erkende verblijfsstatus in Nederland voor een dergelijke regeling in
aanmerking komen? Zo nee, hoe gaat u dat dan voorkomen nu de gemeente
Heerlen hiermee een precedent heeft geschapen? Wat zijn de financiële
gevolgen indien alle (hoger opgeleide) erkende vluchtelingen in Nederland
gebruik zouden maken van een dergelijke bijzondere regeling?
Zijn er nog meer (vergelijkbare groepen van) mensen die in de bijstand zitten
die om vergelijkbare redenen worden vrijgesteld van de verplichting zich
beschikbaar te houden voor de arbeidsmarkt en/of gebruik maken van
vergelijkbare bijzondere regelingen? Kunt u dat toelichten? Waarom kunnen
uitsluitend erkende vluchtelingen gebruik maken van deze bijzondere
regeling, maar niet-vluchtelingen in de bijstand niet? Is dit in strijd met het
verbod op willekeur? Vindt u deze voorkeurspositie rechtvaardig en eerlijk?
Deelt u de mening dat de wettelijke verplichting om zich beschikbaar te
houden voor de arbeidsmarkt voor iedereen moet gelden en dat voorkeursposities voor mensen met een bepaalde achtergrond ongewenst zijn? Kunt u dit
toelichten?
Antwoord op vragen 5, 6, 7 en 8
Het kabinet vindt het belangrijk dat vluchtelingen die een status hebben
gekregen snel een duurzame plek op de arbeidsmarkt vinden. Daar waar
nodig dienen zij daarin ondersteund te worden. Met het oog op dit belang
heeft het (toenmalige) kabinet in 2006 het Banenoffensief vluchtelingen
financieel ondersteund. Het Banenoffensief had als doel had om 2600
vluchtelingen naar werk te bemiddelen. Over de uitkomsten is de Kamer bij
brief in april 2009 geïnformeerd (Kamerstuk 2008–2009, 30 545, nr. 73, Tweede
Kamer). Een vervolg op het Banenoffensief is mede op verzoek vanuit uw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2

Kamer2 inmiddels in uitvoering. In lijn met de samenwerking zoals die in het
Banenoffensief wordt nagestreefd, dragen in Heerlen gemeente en UAF in
samenwerking zorg voor de ondersteuning van de arbeidsinschakeling van
vluchtelingen.
Heerlen kiest ervoor om, met oog op duurzame arbeidsinschakeling, te
investeren in de scholing van vluchtelingen. Deze aanpak geeft aan dat de
gemeente een duidelijke relatie legt met de mogelijkheden op de regionale
arbeidsmarkt.
Binnen Heerlen is er sprake van een mismatch op de arbeidsmarkt; het
aanbod is overwegend laag opgeleid terwijl er vraag is naar gekwalificeerd,
hoger opgeleid personeel. Gezien deze situatie is het van belang dat hoger
opgeleiden geen lage functies gaan vervullen. Heerlen maakt om die reden zo
goed mogelijk gebruik van het aanwezige potentieel bij werkzoekenden.
Upgraden en scholing met oog op duurzame arbeid is het motto. Daarbij
wordt geen onderscheid gemaakt tussen hoger opgeleide vluchtelingen en
andere cliënten.
Bij het maken van de afweging of een investering in scholing de kansen
vergroot op een duurzame baan zijn de mogelijkheden en capaciteiten van
het individu leidend. Bij de groep hoger opgeleide vluchtelingen is vaak
sprake van een discrepantie tussen de in het thuisland genoten opleiding en
de kansen op de Nederlandse arbeidsmarkt, doordat behaalde kwalificaties
niet worden erkend, terwijl het niveau wel aanwezig is. (Bij)Scholing en
daarmee een erkend diploma kan een aanzienlijke vergroting betekenen van
de kansen op een duurzame plek op de arbeidsmarkt.
Zoals eerder aangegeven kunnen gemeenten binnen de kaders van de WWB
aan iedere belanghebbende een scholingsaanbod doen. Dit is niet alleen
voorbehouden aan de groep (hoger opgeleide) vluchtelingen (zie ook het
antwoord op vragen 2, 3 en 4). De WWB geeft gemeenten de ruimte om
belanghebbenden een opleiding (schakelonderwijs of een verkorte hbo-,
wo-opleiding) te laten volgen met behoud van hun uitkering – voor zover er
geen andere voorziening zoals studiefinanciering bestaat – zodat zij de kans
krijgen door te groeien naar een duurzame baan die bij hun capaciteiten past.
Voormalig staatssecretaris Klijnsma heeft, in de verzamelbrief aan gemeenten
van februari jl., gewezen op het belang hoog opgeleide pardonners (de groep
vluchtelingen die een verblijfsvergunning heeft gekregen met het Generaal
Pardon in 2007) de gelegenheid te geven te studeren met behoud van
uitkering om zo hun kansen op een duurzame baan te vergroten. Tweemaal
eerder is een vergelijkbare oproep in de verzamelbrief opgenomen, gericht op
vluchtelingen.
Vraag 9
Kunt u het percentage (ex-)vluchtelingen aangeven dat na vijf jaar respectievelijk tien jaar na toewijzing van de status nog in de bijstand zit? Houdt de
verplichting om zich beschikbaar te houden voor de arbeidsmarkt volgens u
ook in de verplichting om Nederlands te spreken? Deelt u de mening dat het
niet beheersen van de Nederlandse taal een ernstige belemmering kan zijn
voor het vinden van werk op de Nederlandse arbeidsmarkt, ook voor
(ex-)vluchtelingen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke consequenties verbindt
u daaraan voor het recht op bijstand? Is de voorwaarde om Nederlands te
leren verbonden aan de bijzondere regeling in Heerlen? Zo nee, waarom niet?
Vindt u dat wenselijk?
Antwoord 9
Op basis van in 2009 gepubliceerde CBS-cijfers, is bekend dat van de 10.900
vluchtelingen die eind september 2004 in Nederland woonden, er 4850 een
uitkering ontvingen. Dat is 35 procent van het aantal vluchtelingen dat zich in
1999 in Nederland heeft gevestigd (1999 is als uitgangspunt genomen omdat
dit het oudst bekende jaar is waarover Statline vestigingsgegevens beschikbaar heeft). Eind september 2006 is het aantal vluchtelingen uit deze groep
dat nog in Nederland woonachtig was, gedaald tot 9600. Van deze groep
hadden er 4290 inkomsten uit een uitkering. Dat is 31 procent van het aantal
vluchtelingen dat zich in 1999 in Nederland heeft gevestigd3. Het kabinet
2
3

AO WWB zaken 2009.
Als vestigingsdatum geldt de datum van inschrijving in het gemeentelijk bevolkingsregister.
NB: In de meeste, maar niet in alle gevallen betekent vestiging dat iemand een status heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3

vindt een goede beheersing van de Nederlandse taal een randvoorwaarde om
te kunnen participeren op de arbeidsmarkt. Onder andere om die reden is het
streven om re-integratietrajecten zoveel mogelijk duaal in te richten, zodat er
onder meer sprake is van gecombineerde taal- en re-integratievoorzieningen.
In die gevallen waarbij een taaltraining onderdeel uitmaakt van een
re-integratietraject, kunnen gemeenten via de WWB de bijstandsgerechtigden
verplichten deze scholing te volgen. De WWB maar ook andere sociale
zekerheidswetten en -regelingen bieden dus (voldoende) mogelijkheden om
uitkeringsgerechtigden te verplichten een taal- of inburgeringscursus te
volgen. Dit geldt ook voor de gemeente Heerlen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

4