Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2951
Vragen van het lid Öztürk (Groep Kuzu/Öztürk) aan de Ministers van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Veiligheid en Justitie over
het bericht dat volksvertegenwoordigers worden bedreigd (ingezonden 12 mei
2016).
Antwoord van Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
mede namens de Minister van Veiligheid en Justitie (ontvangen 27 juni 2016).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 2705.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Rotterdams Kamerlid Kuzu bedreigd»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u bekend met het bericht «PvdA-Tweede Kamerlid Keklik Yücel uit
Deventer bedreigd»?2
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Bent u bekend met het bericht «Kwart raadsleden bedreigd»?3
Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Wat is de officiële kabinetsreactie op bovenstaande berichten?

1

http://www.rijnmond.nl/nieuws/141592/Rotterdams-Kamerlid-Kuzu-bedreigd
http://www.rtvoost.nl/nieuws/
default.aspx?nid=244001&cat=1&_ga=1.19988088.1375378943.1462894597
3
http://www.hetccv.nl/nieuws/2016/02/bedreigde-raadsleden.html
2

ah-tk-20152016-2951
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Antwoord 4
Het is onacceptabel als personen worden gehinderd in de uitoefening van
hun functie. Voor politieke ambtsdragers – waaronder democratisch gekozen
volksvertegenwoordigers – geldt dat nog eens in het bijzonder vanwege de
belangrijke rol die zij vervullen in onze democratische rechtsstaat.
Vraag 5
Kunt u een cijfermatig overzicht bieden van de gevallen van bedreiging van
(gemeentelijke, provinciale en landelijke) volksvertegenwoordigers in de
afgelopen jaren? Zo nee, kunt u dan aangeven of de gevallen van bedreiging
van volksvertegenwoordigers in de afgelopen jaren zijn gestegen of gedaald?
Zo ja, herkent u in deze cijfers een tendens en waardoor zou deze tendens
volgens u kunnen worden verklaard?
Antwoord 5
De monitor Agressie en geweld openbaar bestuur 2014 laat zien dat er een
flinke daling is van het percentage politieke ambtsdragers (van provincies,
waterschappen en gemeenten) dat aangeeft slachtoffer te zijn geweest van
agressie en geweld; van 38% in 2012 naar 23% in 2014. Uit de monitor blijkt
tevens dat er sprake is van een toegenomen implementatie van het beleid dat
is gericht op het tegengaan van agressie jegens politieke ambtsdragers. Op
dit moment wordt een nieuwe monitor uitgevoerd. De uitkomsten daarvan
worden na de zomer verwacht.
Voor landelijke politici en lokale politici in het verzorgingsgebied van
politie-eenheid Den Haag registreert het Team Bedreigde politici van de
politie-eenheid Den Haag meldingen van mogelijke bedreiging. In 2015 heeft
dit team tweehonderd meldingen ontvangen. Het Openbaar Ministerie te Den
Haag heeft deze meldingen beoordeeld en 92 daarvan als strafbare bedreigingen geregistreerd. De overige 108 meldingen betroffen dus geen strafbare
bedreiging. De afgelopen jaren is er sprake van een dalende tendens. In 2014
en 2013 kwamen er respectievelijk 246 en 373 meldingen binnen. Er is geen
sprake van een eenduidige verklaring voor deze dalende tendens.
Vraag 6
Welke (preventieve en aanvullende) maatregelen heeft het kabinet genomen
om de veiligheid van volksvertegenwoordigers te verbeteren en het aantal
bedreigingen van volksvertegenwoordigers te doen afnemen? Zo ja, kunt u
van elke afzonderlijke maatregel aangeven of de maatregel effectief is en
voldoende wordt benut? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Er zijn de afgelopen jaren veel maatregelen in gang gezet, gericht op
werknemers met een publieke taak in het algemeen en politieke ambtsdragers in het bijzonder. Voor het overzicht verwijs ik graag naar de website
www.agressievrijwerk.nl en naar de instrumentenkoffer Veilig bestuur die ik
afgelopen najaar heb gepresenteerd. Voorbeelden van instrumenten zijn:
– Een Geweldsprotocol voor burgemeesters en wethouders;
– Een Vertrouwenslijn voor politieke ambtsdragers en hun gezinsleden;
– Een Training omgaan met onverwachte gebeurtenissen voor burgemeesters;
– Een financieel vangnet voor beveiligingskosten;
– Een voorziening voor acute gespecialiseerde psychosociale ondersteuning
bij het Instituut voor Psychotrauma.
Het is niet eenduidig vast te stellen wat de effectiviteit van deze maatregelen
en instrumenten afzonderlijk is. Wel is duidelijk dat het nodig is om deze
maatregelen en voorzieningen nog meer bekendheid te geven bij politieke
ambtsdragers.
Aanvullend aan deze maatregelen worden in het kader van het stelsel
bewaken en beveiligen adequate beveiligingsmaatregelen getroffen voor
volksvertegenwoordigers als hier noodzaak toe bestaat. Het lokaal bevoegd
gezag bepaalt op basis van dreiging en risico of en welke beveiligingsmaatregelen noodzakelijk zijn. Voor landelijke volksvertegenwoordigers wordt dit
bepaald door de Minister van Veiligheid en Justitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 7
Hoeveel geld geeft het kabinet nu en gaf het in de afgelopen jaren uit aan het
vergroten van de veiligheid van volksvertegenwoordigers en aan preventieve
en aanvullende maatregelen om de bedreigingen van volksvertegenwoordigers te voorkomen en te doen afnemen? Kunt u een specificatie geven van de
uitgaven per maatregel? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
In de specifieke uitgaven per maatregel ten behoeve van de veiligheid van
volksvertegenwoordigers kan ik uw Kamer geen inzicht geven. Vanuit het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is in het algemeen
voor maatregelen ter vermindering van (de gevolgen van) agressie en geweld
tegen werknemers met een publieke taak en politieke ambtsdragers sinds
2007 ruim € 38 miljoen uitgegeven, onder meer aan stimuleringsregelingen,
(publieks)campagnes, de zogenaamde intensiveringsregio’s, het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak en de ontwikkeling en verspreiding van instrumenten en hulpmiddelen.
Vraag 8 en 13
Kunt u aangeven of u een samenhang ziet tussen bepaalde maatschappelijke
en internationale kwesties en de bedreiging van volksvertegenwoordigers? Zo
ja, wat concludeert u hier uit? Zo nee, waarom niet?
Op welke wijze dragen mediaberichten bij aan het creëren van een klimaat
waarin volksvertegenwoordigers worden bedreigd en gedemoniseerd? Wat
concludeert u hier uit?
Antwoord 8 en 13
Het is gebleken dat internationale gebeurtenissen binnenlands kunnen
doorwerken en spanning, onzekerheden en polarisatie kunnen aanwakkeren.
Dit leidt in bepaalde gevallen tot intimiderende acties en bedreigingen en
mogelijk ook tot meer bedreigingen bij volksvertegenwoordigers.
Op dit moment zijn mij geen gegevens bekend op grond waarvan relaties
tussen bedreiging van volksvertegenwoordigers en maatschappelijke en
internationale kwesties ofwel mediaberichten eenduidig kunnen worden
vastgesteld. Na de zomer worden nieuwe monitorcijfers verwacht inzake
agressie en geweld tegen politieke ambtsdragers. Dan zal duidelijk zijn of er
sprake is van een stijging of een daling ten opzichte van de vorige meting in
2014.
Vraag 9
Deelt u de mening dat bedreiging van volksvertegenwoordigers leidt tot een
ondermijning van het volksvertegenwoordigerschap en een uitholling van de
democratie? Zo ja, hoe bent u voornemens dit te voorkomen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 9
Politieke ambtsdragers – waaronder democratisch gekozen volksvertegenwoordigers – vervullen een belangrijke rol in onze democratische rechtsstaat.
Vanuit die rol moeten zij gemakkelijk door burgers benaderbaar zijn, open in
de samenleving kunnen staan, het politieke debat vrij kunnen voeren,
publieke taken vrij van dwang en drang kunnen uitoefenen en besluiten
zonder druk kunnen nemen. Indien zij hierin belemmerd worden, zich bij
beslissingen laten beïnvloeden door agressie en geweld of overwegen om te
stoppen is dat een belangrijk risico voor de integriteit, kwaliteit en continuïteit
van het openbaar bestuur.
Zoals ook in antwoord 6 is aangegeven zijn er de afgelopen jaren veel
maatregelen in gang gezet gericht op politieke ambtsdragers. Ik ben
voornemens deze aanpak door te zetten, verder te versterken en te borgen.
Daarbij wordt de aanpak van agressie en geweld tegen politieke ambtsdragers verbonden aan de beleidsinzet op het terrein van integriteit en ondermijning. Dit zal onder andere gestalte krijgen binnen de nog op te zetten
voorziening Veilig en Integer Bestuur die ik de Tweede Kamer in het
Algemeen Overleg Veilige Publieke Taak van 1 juni 2016 heb toegezegd en
waarover ik de Tweede Kamer voor de herfst nader informeer. Het Ministerie
van Veiligheid en Justitie zet de aanpak van daders van agressie en geweld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

tegen medewerkers met een publieke taak, waaronder volksvertegenwoordigers, vanuit politie en openbaar ministerie krachtig voort.
Vraag 10
Deelt u de mening dat het voor het voorkomen van een klimaat van
maatschappelijke vijandigheid van belang is dat de overheid actief feitelijke
informatie communiceert naar de samenleving over beladen maatschappelijke kwesties? Zo ja, hoe doet het kabinet dit en hoe staat het met de
uitvoering van de motie Öztürk?4 Zo nee, waarom niet?
Antwoord10
Ja, het kabinet deelt die mening.
Binnen de rijksoverheid zijn afspraken gemaakt die ervoor zorgen dat alle
departementen vanuit dezelfde principes communiceren. Dit geldt bijvoorbeeld bij voorlichtingsactiviteiten of communicatie over nog niet aanvaard
beleid en kan ook beladen maatschappelijke kwesties betreffen.
Het belangrijkste doel van de overheidscommunicatie is te voldoen aan het
recht van de burger op informatie van de overheid. Dit recht ligt vast in de
Grondwet en de Wet Openbaarheid van Bestuur. De overheid moet deze
informatie actief openbaar maken.
Voor communicatie over een beleidsvoornemen waarover het parlement zich
nog niet heeft uitgesproken, is de Richtlijn niet aanvaard beleid opgesteld.
Communicatie over niet aanvaard beleid is soms wenselijk om de bevolking
alvast te informeren, zodat de invoering van een nieuwe wet of regeling op
het geplande tijdstip kan plaatsvinden. In andere gevallen kan eerder
voorlichten nodig zijn omdat het thema breed in de maatschappelijke
belangstelling staat en de overheid nog niet deelneemt aan de discussie.
Voor de uitvoering van de motie Öztürk verwijs ik naar de brief Tweede
Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 19 637, nr. 2179 die op 31 maart jl. naar uw
Kamer is verzonden.
Vraag 11
Hoe staat het met het functioneren van het alarmnummer voor bedreigde
volksvertegenwoordigers? Geniet het alarmnummer voldoende bekendheid
bij volksvertegenwoordigers en is er sprake van voldoende capaciteit en
kwaliteit van geleverde output?
Antwoord 11
Per 1 maart jl. kunnen bedreigde burgemeesters, wethouders en raadsleden
via het alarmnummer een beroep doen op het Instituut voor Psychotrauma
(IVP) voor acute gespecialiseerde psychosociale ondersteuning. Het IVP is een
instituut dat gespecialiseerd is in het bijstaan van mensen met een psychotrauma, ruim 30 jaar ervaring heeft, samen werkt met (grote) bedrijven en
overheden en goede kennis heeft van het openbaar bestuur en de politieke
context. Over het functioneren van deze voorziening specifiek voor politieke
ambtsdragers is nu – omdat het maar net van start is gegaan – nog niets
bekend. Eind 2016 vindt samen met het IVP en de beroepsverenigingen een
evaluatie plaats.
Daarnaast kunnen politieke ambtsdragers voor advies en praktische ondersteuning bij (mogelijke) incidenten contact opnemen met de Vertrouwenslijn.
Ik heb alle burgemeesters hierover schriftelijk geïnformeerd en hen gevraagd
de voorzieningen bekend te maken onder de wethouders en raadsleden. Ook
vanuit de beroepsverenigingen (van burgemeesters, wethouders en raadsleden) is onder hun achterban bekendheid gegeven aan deze voorzieningen
Vraag 12
Is de dienstverlening van het alarmnummer voor volksvertegenwoordigers
ook toegankelijk voor landelijke volksvertegenwoordigers en medewerkers
van politieke partijen en medewerkers van volksvertegenwoordigers? Zo ja,
bent u bereid om na te gaan of de bekendheid van het alarmnummer onder
deze groepen voldoende op pijl is? Zo nee, bent u bereid om het alarmnummer ook voor deze groepen toegankelijk te maken?

4

Kamerstuk 29 754, nr. 356

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

Antwoord 12
De speciale voorziening voor psychosociale ondersteuning vanuit het IVP is
via het speciale alarmnummer en evenals de Vertrouwenslijn direct toegankelijk voor landelijke volksvertegenwoordigers. Het gaat hier om de invulling
van een werkgeversverantwoordelijkheid. Als Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties faciliteer ik daarbij, vanwege de bijzondere
positie van politieke ambtsdragers in het democratisch proces.
Voor medewerkers van politieke partijen en medewerkers van volksvertegenwoordigers geldt een dergelijke bijzondere positie niet en zal desbetreffende
werkgever (in casus de politieke partij) hiervoor afspraken met het IVP
moeten maken.
Deze voorzieningen zullen meer bekendheid worden geven bij politieke
ambtsdragers, onder andere via de nog op te zetten voorziening Veilig en
Integer Bestuur.
Vraag 14
Kunt u aangeven of er in toenemende mate sprake is van het bedreigen van
volksvertegenwoordigers op social media en of de inlichtingen- en veiligheidsdiensten voldoende grip hebben op de dreigementen aan het adres van
volksvertegenwoordigers op social media? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
Uit de monitor Agressie en geweld openbaar bestuur 2014 blijkt dat het
ongewenste gedrag waarvan politieke ambtsdragers (gemeenten, provincies
en waterschappen) slachtoffer zijn bij 50% face-to-face was, bij 14% per email
en bij 11% via social media. Het is niet bekend wat de trend is. In 2012 zijn
politieke ambtsdragers hierop niet bevraagd en de monitor 2016 wordt op dit
moment nog uitgevoerd. Na de zomer worden nieuwe cijfers bekend, zodat
een vergelijking met de eerdere cijfers kan worden gemaakt.
Het is van belang om aangifte te doen als een uiting op sociale media als
bedreigend wordt ervaren. Een aangifte kan de aanleiding vormen om de
bedreiging strafrechtelijk te onderzoeken.
De politie kan ook adviseren welke instrumenten ingezet zouden kunnen
worden los van het strafrecht. Vroegtijdig contact met de politie kan bijdragen
aan het in de kiem smoren van mogelijke bedreigingen.
Politie en inlichtingen- en veiligheidsdiensten hebben daarbij een wettelijke
taak om te onderzoeken of er een concrete dan wel voorstelbare dreiging
uitgaat naar personen en objecten die zijn opgenomen in het Rijksdomein.
Alle leden van het parlement zijn opgenomen in het Rijksdomein. Als een
parlementariër bedreigingen ontvangt via social media, kan dit leiden tot
onderzoek.
Vraag 15
Kunt u aangeven in hoeveel van de gevallen er aangifte wordt gedaan van
bedreigingen van volksvertegenwoordigers en in hoeveel van de gevallen een
aangifte ook leidt tot een vervolging en/of veroordeling? Bent u bereid om
maatregelen te nemen om de effectiviteit van de strafrechtketen, van aangifte
tot veroordeling, te vergroten? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 15
Aantallen van meldingen en aangiften door lokale en regionale volksvertegenwoordigers zijn bij de politie niet bekend; er wordt via de zogenaamde
VPT-code geregistreerd op werknemers die een taak in het publieke domein
vervullen in het algemeen. Doelgroepen daarbinnen worden niet afzonderlijk
geregistreerd. Ook het aantal gevallen waarin dat leidt tot vervolging van een
verdachte is niet bekend, omdat het openbaar ministerie hierover geen aparte
registratie voert.
Meldingen en aangiften door landelijke volksvertegenwoordigers worden
opgenomen door het Team Bedreigde Politici van de politie-eenheid Den
Haag, dat ook meldingen en aangiften door lokale politici in het verzorgingsgebied van politie-eenheid Den Haag registreert. Het team bekijkt in overleg
met het Openbaar Ministerie of er ook daadwerkelijk sprake is van een
strafbare bedreiging volgens artikel 285 Wetboek van Strafrecht.
Zoals ook in antwoord op vraag 5 is aangegeven heeft het Team Bedreigde
Politici van de politie-eenheid Den Haag in 2015 tweehonderd meldingen van
mogelijke bedreiging ontvangen. Het OM heeft deze meldingen beoordeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5

en 92 daarvan als strafbare bedreigingen geregistreerd. De overige 108
meldingen betroffen dus geen strafbare bedreiging. Van de 92 geregistreerde
zaken zijn er uiteindelijk twintig door de politie afgesloten (er vindt geen
nader onderzoek plaats), met name bij gebrek aan bewijs of omdat de
verdachte niet getraceerd kon worden. Van de 72 overblijvende zaken zijn er
zeven om diverse redenen door het OM geseponeerd. In 24 zaken heeft het
OM de verdachte gedagvaard. In acht van die zaken heeft de rechter al
uitspraak gedaan. De opgelegde straffen variëren van onvoorwaardelijke
werkstraffen in combinatie met voorwaardelijke gevangenisstraf tot een
voorwaardelijke werkstraf of gevangenisstraf. In twee zaken is de verdachte
vrijgesproken. In zestien zaken moet de zitting nog plaatsvinden. In drie
andere zaken is besloten tot een zogenaamde TOM-zitting (waarbij de officier
van justitie aan de verdachte een transactie voorstelt). In twee van deze zaken
heeft de verdachte een werkstraf gekregen, de andere zitting moet nog
plaatsvinden. De overige zaken zijn nog in behandeling bij de politie.
Strafbare gedragingen met betrekking tot agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak worden door politie en OM opgepakt. Ik zie dan
ook geen redenen om aanvullende maatregelen te treffen.
Vraag 16
Kunt u aangeven of de angst voor repercussies en een gebrek aan ondersteuning bij volksvertegenwoordigers bijdraagt aan het relatief lage aantal
aangiften van bedreigingen door volksvertegenwoordigers?5 Wat gaat u doen
om dit weg te nemen?
Antwoord 16
Uit de monitor Agressie en geweld openbaar bestuur 2012 en 2014 blijkt dat
de belangrijkste redenen die politieke ambtsdragers hebben opgegeven om
geen aangifte te doen, de volgende zijn; het incident was niet ernstig genoeg,
het hoort bij de functie, het is ter plekke opgelost.
Ik acht het van groot belang dat bedreigde politieke ambtsdragers de
bedreiging melden en/of hier aangifte van doen. Behalve dat het een krachtig
signaal naar de dader en samenleving is, maakt de aangifte het voor politie
en openbaar ministerie mogelijk de situatie te beoordelen en eventueel
opsporingsmiddelen en beveiliging in te zetten. Tevens kunnen zij politieke
ambtsdragers en gemeenten adviseren over aanvullende beveiligingsmaatregelen.
Na een melding of aangifte kan een (strafrechtelijke) reactie naar de dader
volgen, zoals een gesprek met de dader, een locatieverbod, opschorting van
dienstverlening, (vrijheids)straf. Een dergelijke reactie is essentieel omdat
normen pas gaan leven wanneer ze gevoeld worden door degenen die de
norm overschrijdt. Bovendien kan het bijdragen aan de verwerking van het
incident door het slachtoffer.
In de communicatie richting politieke ambtsdragers en bestuurders zal ik het
belang van het melden en zo nodig doen van aangifte blijven benadrukken.
Gemeenten (gemeentesecretarissen en griffiers) kunnen de politieke
ambtsdragers daarbij met de beschikbare instrumenten en hulpmiddelen
ondersteunen.
Vraag 17
Wat is de huidige strafmaat voor het bedreigen van volksvertegenwoordigers
en is het richten van een bedreiging aan volksvertegenwoordigers wettelijk
gezien hierbij een verzwarende omstandigheid? Vindt u deze strafmaat hoog
genoeg voor het uitgaan van een afschrikkende werking?
Antwoord 17
Bedreiging met geweld is strafbaar gesteld in artikel 285 Wetboek van
Strafrecht. Dit kan worden bestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste
twee jaar of geldboete van de vierde categorie. Indien deze bedreiging
schriftelijk en onder een bepaalde voorwaarde geschiedt, kan het worden
bestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van de
vierde categorie. Bedreiging met een terroristisch misdrijf kan worden

5

http://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en-organisatie/nieuws/alarmnummer-voorbedreigde-politici.9525388.lynkx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

6

bestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de
vijfde categorie.
De richtlijn strafvordering bedreiging geeft aanwijzingen over de door een
OvJ te eisen straf. Het OM zal op grond van deze richtlijn bij bedreigingen
jegens ambtenaren of andere gezagsfunctionarissen in beginsel 200 procent
extra straf eisen ten opzichte van de te eisen straf op basis van de richtlijn.
De verzwaring van de strafeis bij agressie en geweldsdelicten ziet niet alleen
toe op een verhoogde strafeis. Naast de verhoogde strafeis kennen VPT zaken
een hoger dagvaardingspercentage, ook in lichte zaken, en wordt een
zwaardere modaliteit geëist (vaker een gevangenisstraf i.p.v. een taakstraf,
vaker een taakstraf i.p.v. een boete)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

7