Monitor Vestigingsklimaat oktober 2015
Eén procent van de bedrijven in Nederland is een buitenlandse vestiging. Deze bedrijven zorgen maar liefst voor
vijftien procent van alle banen in Nederland (bijna 1 mln. arbeidsplaatsen) en voor ruim een kwart van de totale
toegevoegde waarde van het bedrijfsleven. Ruim een derde van de omzet en bijna een kwart van de
investeringen komen van bedrijven in buitenlandse eigendom.
Nederland wordt omgeven door een aantal landen die in dezelfde vijver vissen naar buitenlandse
investeringsprojecten. De strijd om de eerste plaats op de shortlist is hevig; daarbij gaat het vooral om
arbeidsplaatsen.
Het beeld van het Nederlandse vestigingsklimaat wordt ingekleurd door rankings. Jaarlijks publiceren
internationale organisaties ranglijsten op specifieke onderdelen van het vestigingsklimaat. Wat mist is het
integrale overzicht: Hoe staat het vestigingsklimaat in Nederland er objectief gezien voor ten opzichte van onze
belangrijkste concurrenten en welke trends zijn er waarneembaar?
Deze eerste najaarsuitgave van de NFIA-Monitor Vestigingsklimaat 2015 bevat twee delen.
In deel 1 is het Nederlandse vestigingsklimaat met de onderliggende locatiefactoren afgezet tegen het
gemiddelde van die factoren in een zevental landen, die vaak ook op de shortlist staan van projecten die in
Nederland terechtkomen – of hadden moeten komen:
België,
Duitsland,
Frankrijk,
Ierland,
Luxemburg,
Verenigd Koninkrijk
Zwitserland.
De locatiefactoren zijn weergegeven in vergelijking met de situatie van voorjaar 2015.
Deel 2 bevat informatie over Internationaal onderwijs in Nederland, afgezet tegen de situatie in
bovengenoemde landen.

NFIA,
oktober 2015

Fig. 1. Monitor vestigingsklimaat - Najaar 2015

Bronnen: Meerdere Internationale, openbare databanken; NFIA

Monitor Vestigingsklimaat oktober 2015 – toelichting
Vestigingsklimaat – algemeen
Het totaalbeeld wordt weergegeven in figuur 1. Het vestigingsklimaat wordt beschouwd als de optelsom van
zeven groepen locatiefactoren.
De factoren zijn berekend voor onze belangrijkste concurrenten en voor Nederland. Daarbij is zoveel mogelijk
gezocht naar feitelijke bronnen. De stand van zaken in Nederland is op 100 gesteld (zwarte lijn). De gemiddelde
waarde van een selectie van omliggende landen (rode/groene doorgetrokken lijn) is weergegeven als indexcijfer
ten opzichte van Nederland = 100.
De indexcijfers per locatiefactor zijn opgebouwd door een aantal subfactoren met een gelijk gewicht te
middelen. De indexcijfers van onderliggende factoren zijn zo berekend dat de meest gewenste situatie groter is
dan de minder gewenste situatie. Met andere woorden: hoe dichter bij het middelpunt, hoe slechter het
vestigingsklimaat er voor staat.
In grote lijnen geldt dat het vestigingsklimaat in Nederland goed kan meekomen met dat in de ons omringende
landen. Slechts op een factor (infrastructuur) staan we op nummer 1. Bij alle andere factoren moeten we een
tot vier landen boven ons dulden. Daarom is ook aangegeven hoe de landen scoren die op de gekozen
locatiefactoren het gunstigste klimaat laten zien: een indicatie van onze ambitie. Juist op factoren waar
bedrijven zwaar aan tillen (arbeid, fiscaliteit, quality of life) doen meerdere landen het beter dan Nederland.
Daar staat tegenover dat Nederland op alle locatiefactoren alleszins redelijk scoort. Echter: als het om het
vestigingsklimaat gaat is de ketting zo sterk als de zwakste schakel. Op ieder onderdeel bevinden zich
aandachtspunten.

Toppers en kritieke factoren
In figuur 2. is in beeld gebracht voor welke subfactoren Nederland hoog scoort in vergelijking met
concurrerende landen (geen of een land hoger dan Nl), dan wel waar vier tot zes landen boven Nederland staan.
Bij de hier genoemde kritieke factoren behoren o.m. ontslagbescherming, beschikbaarheid van talent en sociale
premiedruk: factoren die voor bedrijven zwaar wegen en waarop we in vergelijking met onze belangrijkste
concurrenten nog veel hebben te winnen.

Figuur 2. Toppers en kritieke factoren

De situatie op onderdelen
De fysieke infrastructuur in Nederland vormt een stabiele factor. Hoewel bereikbaarheid een punt van
aandacht blijft is de kwaliteit ten opzichte van onze concurrenten licht verbeterd. Op het terrein van de digitale
infrastructuur gaan de ontwikkelingen snel. Nederland heeft een duidelijke voorsprong als het gaat om de
informatie-infrastructuur, maar de landen om ons heen zitten niet stil.

infrastructuur
beschikbaarheid infrastructuur
kwaliteit infrastructuur
informatie-infrastructuur
voorzieningen/ elektriciteit
kosten energie voor industrie
bereikbaarheid/ mobiliteit

top
land
Ger
Swi
Ire
Swi
UK
Lux

top
index
102,1
103,2
113,7
103,0
118,6
108,5

# beter
dan Nl
1
1
1
1
2
3

De kosten van arbeid in Nederland zijn hoog in vergelijking met ons omringende landen (UK, maar ook 10-15
procent hoger dan Ierland en Duitsland). Lichtpuntje is wel dat de kostenstijging in het afgelopen jaar beperkt
bleef, maar dat komt in de figuur niet tot uitdrukking. Aandacht blijft nodig voor het aantrekken van talent.
Landen als het VK, Luxemburg en Zwitserland hebben meer aantrekkingskracht en kunnen de vraag naar talent
beter aan. De motivatie van medewerkers werd hoger en meertaligheid blijft een sterke troef.

Arbeid
meertaligheid van werknemers
productiviteit
kosten van arbeid abs
aantrekkelijkheid voor talent
arbeidsethos
beschikbaarheid van talent
ontslagbescherming

top
land
Lux
Lux
UK
Swi
Swi
UK
UK

top
index
109,1
131,9
152,5
122,0
105,6
123,6
181,5

# beter
dan Nl
1
2
3
4
4
5
5

Fiscaliteit
inkomstenbelasting, personen
opbrengst bedrijfsbelasting
douanezaken
Tax on property
corporate tax (tarieven)
(Sociale) premiedruk

top
land
Fra
Ger
Ger
Ger
Ire
Ire

top
index
82,2
105,9
103,5
115,6
200,0
359,5

# beter
dan Nl
0
1
1
1
5
6

De fiscale component van het Nederlandse vestigingsklimaat kent veel facetten. De tarieven van
bedrijfsbelasting, waarop Nederland gaandeweg wordt ingehaald, bepalen het beeld, maar vertellen lang niet
het hele verhaal. De personele belasting is heel concurrerend, maar Nederland kent een flinke premiedruk. OZB
(Property tax) ligt voor Nederland gunstig. In de praktijk is het belangrijk dat ons land er goed uit komt in de
afhandeling van douanezaken bij internationaal transport. Verenigd Koninkrijk en Ierland doen het beter qua
sociale premiedruk, Duitsland wint het op belastingopbrengst en OZB.

Quality of life
welbevinden
Social Process Index
Beschikbaarheid, kwaliteit woningen
Quality of life
Kosten van levensonderhoud
kwaliteit gezondheidszorg,
persoonlijke veiligheid

top
land
Swi
Swi
Bel
Swi
Ger
Swi
Ire

top
index
102,8
101,7
115,0
105,6
109,1
102,0
152,1

# beter
dan Nl
1
1
2
2
3
3
6

Quality of life is een breed begrip waar zaken als wonen, kosten van levensonderhoud, gezondheidszorg en
persoonlijke veiligheid meewegen. De waarden in de vergeleken landen ontlopen elkaar niet veel, met
uitzondering van persoonlijke veiligheid. Qua kosten van levensonderhoud komt Nederland goed uit de
vergelijking.
In dit deel van de monitor ontbreekt een vergelijking van het internationaal onderwijs in Nederland in
vergelijking met de ons omringende landen. In het themadeel wordt dieper op de Nederlandse situatie
ingegaan.

Governance
snelheid/gemak starten bedrijf
Corruptie
Efficiency of legal framework in setting disputes
politieke stabiliteit
administratieve lasten
economische stabiliteit
financiële rating
veiligheid
Index of economic freedom
investeringsbescherming
legislation, regulations Real Estate

top
land
Bel
Swi
UK
Lux
Swi
Swi
Ger
Lux
Swi
UK
Ire

top
index
133,3
103,6
103,6
114,0
115,4
114,0
101,7
115,4
109,2
150,0
176,2

# beter
dan Nl
1
1
2
2
3
3
3
4
4
6
6

Nederland komt in het algemeen positief over als het gaat om de betrouwbaarheid van de overheid. De
financiële rating kan nog een niveau hoger. Opvallend is naast de druk van wet- en regelgeving de score op
investeringsbescherming. Daar scoren landen als het VK en Ierland beter op.
Het beeld met betrekking tot wet- en regelgeving is redelijk gunstig, wat o.m. wordt veroorzaakt door het feit
dat het starten van een bedrijf in Nederland vrij gemakkelijk is. Op het gebied van administratieve lasten komt
Nederland rond het gemiddelde uit. België scoort gunstig op wet- en regelgeving, vooral vanwege weinig
administratieve lasten en een eenvoudige procedure om een bedrijf te starten. Het proces rond het neerzetten
van een bedrijfspand is in Nederland vergeleken met andere landen duur, langdurig en ingewikkeld

Locatie en ligging
Beschikbaarheid kantoren
omvang afzetmarkt
kosten kantoren
participatie in global value chains
State of Cluster development
binnenlandse afzetmarkt
kwaliteit van toeleveranciers
business costs of crime and violence

top
land
Ire
Ger
Bel
Lux
Ger
Lux
Ger
Lux

top
# beter
index dan Nl
76,3
0
108,3
1
135,8
2
163,9
2
105,8
3
195,8
3
107,1
3
115,4
4

Locatie en ligging: Kantoorruimte is in Nederland volop verkrijgbaar: grote beschikbaarheid en lage prijzen
maken ons land aantrekkelijk. Alleen Ierland en België scoren op kosten nog iets gunstiger. Ook telt hier mee
hoe veilig zakendoen is. Daarnaast is de mate van ontwikkeling van (geografische) bedrijvenclusters
meegerekend. Grondprijzen zijn in deze vergelijking niet meegenomen, daar die per regio sterk verschillen en
omdat die factor vooral meeweegt in grensgebieden. Bij marktaspecten is gekeken naar de afzetmarkt en naar
toeleveranciers. Deze aspecten liggen niet heel ver uit elkaar. Groter zijn de verschillen als de participatie in
global value chains wordt meegenomen, dat de positie van een land op de wereldmarkt meeweegt. Op dat punt
scoort Luxemburg hoger dan de andere landen.

Qua innovatie scoort Nederland op veel aspecten rond het gemiddelde. De kwaliteit van onderwijsinstellingen
ligt daar iets onder, het aantal patenten per miljoen inwoners is wat hoger.
De betrokkenheid van onderwijs en bedrijfsleven is over en weer goed: in Nederland wordt een vrij hoog
aandeel publieke R&D-activiteiten uit private bronnen gefinancierd. Ook de beschikbaarheid van incentives
(fiscaal en niet-fiscaal) voor R&D is bovengemiddeld: even hoog als Ierland, alleen Frankrijk en België scoren
hoger. Gemiddeld over alle innovatieaspecten gemeten scoren we ongeveer even hoog als Duitsland en moeten
we alleen Frankrijk (dat beduidend meer incentives biedt) voor laten gaan.

Innovatie
Financiering publiek onderzoek door bedrijfsleven
Patenten per mln inwoners
Kwaliteit R&D
Bescherming Intellectuele Eigendom
beschikbaarheid van overheidsincentives voor R&D
kwaliteit onderwijsinstellingen, kennisinstituten
Beschikbaarheid van onderzoekers

top
land
Ger
Swi
Swi
Lux
Fra
UK
Ire

top
index
119,0
215,2
106,7
105,0
187,9
129,5
108,3

# beter
dan Nl
1
2
2
2
2
4
4

Verschillen per bedrijfsgroepen
Locatiefactoren wegen niet voor alle bedrijven even zwaar. Bij de laatste enquête onder buitenlandse
vestigingen naar het vestigingsklimaat is gevraagd naar het belang dat men aan de verschillende locatiefactoren
hecht. Daarmee kan aan locatiefactoren een gewicht worden toegekend per sector en per type bedrijfsactiviteit.
Al blijven de verschillen beperkt, toch blijkt Nederland voor sommige sectoren cq bedrijfsactiviteiten
aantrekkelijker dan voor andere. Zo is het vestigingsklimaat gunstig voor de sectoren ICT en Zakelijke
dienstverlening, voor data centers en voor hoofdkantoren. ICT is blij met het innovatieve klimaat en met het
belastingklimaat; zakelijke dienstverleners hebben voordeel bij de infrastructuur en de arbeidsmarkt. Data
centers spinnen garen bij de digitale infrastructuur en bedrijfslocaties. Die spelen ook een gunstige rol bij
hoofdkantoren, naast het fiscale klimaat.
Productiebedrijven letten uiteraard op de arbeidskosten. Toch hecht men meer aan een innovatief klimaat
Wanneer gekeken wordt naar de bedrijfsgrootte, dan geldt: hoe groter het bedrijf, hoe belangrijker de factor
arbeid.

Annex 1 Gebruikte subfactoren en bronnen
Infrastructuur

Bron

Concurrenten,
gemiddeld.
NL=100

bereikbaarheid/ mobiliteit
beschikbaarheid infrastructuur
kwaliteit infrastructuur
informatie-infrastructuur
voorzieningen/ elektriciteit
kosten energie voor industrie

WB/LPI
WB/LPI
WEF
Akamai
WEF
OECD

99,2
95,7
89,6
80,1
98,5
91,9

Arbeid
Beschikbaarheid van talent
aantrekkelijkheid voor talent
kosten van arbeid abs
productiviteit
arbeidsethos
ontslagbescherming
meertaligheid van werknemers

OECD
WEF
Eurostat
OECD
IMD
OECD
EU

109,2
101,4
105,7
99,2
92,5
119,1
46,1

Fiscaliteit
opbrengst bedrijfsbelasting
Corporate tax (tarieven)
inkomstenbelasting, personen
(Sociale) premiedruk
douanezaken
Tax on property

OECD
EY
OECD
OECD
WB/LPI
OECD

67,0
113,8
72,2
143,5
93,9
39,0

OECD
EU
WEF
Eurostat
UN
OECD
Social Progress
Imperative

95,7
92,8
100,4
96,3
94,1
96,1
97,3

Quality of life
Beschikbaarheid, kwaliteit woningen
Kosten van levensonderhoud
kwaliteit gezondheidszorg,
persoonlijke veiligheid
welbevinden
Quality of life
Social Process Index

Governance

snelheid/gemak starten bedrijf
Efficiency of legal framework in setting disputes
administratieve lasten
Investeringsbescherming
Corruptie
Veiligheid
politieke stabiliteit
economische stabiliteit
financiële rating
legislation, regulations Real Estate
Index of economic freedom

Bron
WEF
WEF
WEF
WEF
Transparency
International

Concurrenten,
gemiddeld.
NL=100
71,8
93,8
97,8
121,4
93,6

WEF
WB
WEF
S&P+M+F
JLL
Heritage
Foundation

102,7
90,9
92,5
91,3
124,7
99,1

bnp paribas - real
estate

44,2

Cushman &
Wakefield

64,4

business costs of crime and violence
State of Cluster development
binnenlandse afzetmarkt
omvang afzetmarkt
participatie in global value chains
kwaliteit van toeleveranciers

WEF
WEF
OECD
WEF
OECD
WEF

102,7
96,7
109,4
95,2
92,1
100,3

Innovatie
kwaliteit onderwijsinstellingen, kennisinstituten
Patenten per mln. inwoners
Kwaliteit R&D
Beschikbaarheid van onderzoekers
Financiering publiek onderzoek door bedrijfsleven
Bescherming Intellectuele Eigendom
beschikbaarheid van overheidsincentives voor R&D

GII
OECD
WEF
WEF
OECD
WEF
OECD

103,8
94,8
96,9
100,0
66,1
99,0
83,7

Locatie en ligging
Beschikbaarheid kantoren
kosten kantoren