Europese vergelijking
GVW verplichtingen
Onderzoek naar de
implementatie en doorvoering
van de artikelen 6, 7 en 9 van
de Kaderrichtlijn 89/391 in 10
Europese landen Vergelijking met Nederland

Opdrachtgever:
Ministerie SZW
Directie Gezond en veilig
werken

Uitgevoerd door:
Prevent
• Prof. Ir. Jan Van Peteghem
• Veronique De Broeck

Europese vergelijking GVW
verplichtingen
Onderzoek naar de implementatie en doorvoering van
de artikelen 6, 7 en 9 van de Kaderrichtlijn 89/391 in
10 Europese landen - Vergelijking met Nederland

Opdrachtgever:
Ministerie SZW
Directie Gezond en veilig werken

Uitgevoerd door:
Prevent
- Prof. Ir. Jan Van Peteghem
- Veronique De Broeck

Coverpagina: ALIBI Creative Mix

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

2

Inhoud

Samenvatting ............................................................................. 4
Gebruikte afkortingen en terminologie ............................................. 13
1. Onderzoeksopzet en operationalisering ........................................ 15
2. Artikelen 6, 7 en 9 van de Kaderrichtlijn: omzetting ......................... 19
3. Artikelen 6, 7 en 9 van de Kaderrichtlijn: de praktijk ........................ 23
4. De situatie in Nederland .......................................................... 31
5. De situatie in België ............................................................... 42
6. De situatie in Duitsland ........................................................... 53
7. De situatie in Denemarken........................................................ 63
8. De situatie in Estland .............................................................. 72
9. De situatie in Frankrijk ............................................................ 81
10. De situatie in Italië ................................................................ 90
11. De situatie in Oostenrijk .......................................................... 97
12. De situatie in Spanje ............................................................ 106
13. De situatie in het Verenigd Koninkrijk ........................................ 116
14. De situatie in Zweden ........................................................... 126
15. Artikelen 6, 7 en 9 van de Kaderrichtlijn: beschouwingen ................ 135
16. Onderzoeksvragen................................................................ 142
17. Bijlagen ............................................................................ 162
18. Bibliografie ........................................................................ 205

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

3

Samenvatting
Het Ministerie van Sociale Zaken, directie Gezond en Veilig Werken (MinSZW) heeft
opdracht gegeven om een onderzoek uit te voeren naar de implementatie in de
Lidstaten van enkele EU plichten uit de Kaderrichtlijn 89/391 met betrekking tot de
verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk.
Opzet en probleemstelling
De Kaderichtlijn 89/391 bevat een aantal ‘systeemverplichtingen’ die in de nationale
regelgeving van Lidstaten zijn geïmplementeerd. Doorgaans worden door de Lidstaten
(en soms ook in Europees verband) additionele instrumenten ingezet om de naleving op
de werkvloer te bevorderen. Voor drie EU-verplichtingen wilde MinSZW een beeld
krijgen hoe de implementatie en doorvoering bij andere Lidstaten plaatsvindt.
Deze verplichtingen betreffen:
a) de melding/registratie van arbeidsongevallen aan de (aangewezen) autoriteiten en
de wijze waarop de inspectie/autoriteiten daarmee omgaat (89/391, artikel 9);
b) het door de werkgever opstellen van een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E)
en de wijze waarop de uitvoering ervan in de praktijk wordt bevorderd (89/391,
artikel 6);
c) de deskundige medewerker (preventiemedewerker in Nederland) waar iedere
werkgever over dient te beschikken (89/391, artikel 7), en de wijze waarop de
naleving daarvan wordt bevorderd.
Het vergelijkend onderzoek gaat de implementatie in de Lidstaten van bovenstaande
EU plichten na met de bedoeling alternatieven te beoordelen voor de Nederlandse
implementatie en uitvoering van EU-voorschriften terzake. Het onderzoek is
uitgevoerd in 10 landen in vergelijking met Nederland: België, Duitsland, Denemarken,
Estland, Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Zweden.

Algemene beschouwingen
De behandeling van de artikelen 6, 7 en 9 uit de Kaderrichtlijn verschilt aanmerkelijk
tussen de verschillende Lidstaten van de EU. Dit heeft te maken met de nationale
contexten, maar ook met de uitbouw van sectorale beroepsinstanties, de impact van
de werknemersorganisaties op het beleid, de uitbouw van verzekeringsinstanties
(zowel deze die aangestuurd worden door de overheid via het sociale-zekerheidsstelsel
als privaatrechtelijke ondernemingen) en het optreden van de socialeinspectiediensten.
De sociale-zekerheidsregelingen hebben een belangrijke invloed op de bestudeerde
onderdelen van de Kaderrichtlijn. Zij kunnen, op basis van hun financieringsbronnen,
in het algemeen in twee hoofdtypen worden ingedeeld: het Bismarckiaans model en

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

4

het Beveridge-model. Terwijl het Beveridge-model fiscaal wordt gefinancierd uit de
algemene middelen van de staat (Noord-Europa, Nederland), wordt het Bismarckiaanse
model gefinancierd door sociale verzekeringen, met name de bijdragen van werkgevers
en werknemers.
Ook inzake de behandeling van arbeidsongevallen en beroepsziekten leiden Bismarck
en Beveridge tot uiteenlopende vergoedingsstelsels. Landen die vallen onder de
Bismarck-regeling beschikken bijna allemaal over een uitgewerkt stelsel ter vergoeding
van beroepsziekten. Sommige landen zoals Frankrijk, Italië en Duitsland hebben één
structuur uitgewerkt die de slachtoffers van zowel beroepsziekten en
arbeidsongevallen op een gelijke wijze vergoedt; andere landen zoals België en
Denemarken kiezen voor aparte systemen ter behandeling van arbeidsongevallen
enerzijds en beroepsziekten anderzijds.
Landen die onder het Beveridge-stelsel vallen hebben in de meeste gevallen géén
specifiek en verplicht verzekeringsstelsel voor beroepsziekten, in Nederland geldt dit
ook niet voor arbeidsongevallen. Werknemers die afwezig zijn om redenen die te
maken hebben met de arbeidsomstandigheden vallen terug op de reguliere
ziekteverzekering.

De RI&E (art.6)

De neerslag van de Europese vereisten voor RI&E in de wetgeving van de onderzochte
landen
Alle lidstaten hebben de wettelijke bepaling van de risicoanalyse in hun nationale
regelgeving opgenomen. Overheden van een aantal landen in Europa hebben een
aantal voorzieningen getroffen voor het MKB om hen een duwtje in de rug te geven bij
de RI&E. Deze hebben betrekking op uitzonderingsmaatregelen, over financiële
prikkels naar begeleiding van het MKB.
*Uitzonderingen in wetgeving
De overheden in UK en Zweden kennen uitzonderingen toe voor het kleinbedrijf voor
het schriftelijk documenteren van de RI&E. Voor UK geldt geen verplichting voor een
geschreven documentatie voor ondernemingen met minder dan 5 werknemers. Zweden
kent geen verplichting voor een geschreven documentatie voor ondernemingen tot 10
werknemers.
Nederland heeft ervoor geopteerd om de RI&E-verplichting onverminderd op te leggen
aan alle werkgevers met minstens één werknemer.
*Vereenvoudigde of standaard RI&E
Italië en Spanje kennen een vereenvoudiging toe aan de RI&E voor de kleine
ondernemingen tot 50 werknemers en beperkte risico’s. In Spanje wordt gewerkt met

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

5

een vereenvoudigde documentatie waarbij 1 geïntegreerd document wordt gebruikt1.
In Italië biedt INAIL2 een gestandaardiseerde en vereenvoudigde template aan.
*Financiële prikkels
De arbeidsinspectie in Estland biedt de mogelijkheid voor de ondernemingen tot 50
werknemers om gratis expertise en advies in te winnen van adviseurs van de overheid.
In Zweden krijgen ondernemingen met minder dan 50 werknemers gratis advies en
ondersteuning van een regionale veiligheidsadviseur. Het schema kent 50% financiering
door de vakbonden en 50% door de overheid.
In Duitsland kunnen ondernemingen tot 10 werknemers kosteloos beroep doen op een
netwerk van regionale competentiecentra van de verzekeringsinstellingen
(Berufsgenossenschaften). Oostenrijk biedt met het AUVAsicher programma aan
ondernemingen tot 50 werknemers kosteloos advies van bedrijfsartsen en
veiligheidsdeskundigen.
Ook Nederland kent een systeem van financiële prikkels. Ondernemingen die < 40
uur/week personeel in dienst hebben, of die tot 25 werknemers tewerkstellen en die
voor het opstellen van de RI&E gebruik maken van een door het Steunpunt-RI&E erkend
RI&E-instrument hoeven hun RI&E niet te laten toetsen door een gecertificeerde
arbodienst/arbodeskundige. Andere landen kennen geen systeem van toetsing van de
RI&E.
*Ondersteuning van de ondernemingen bij het naleven van de RI&E verplichting
Als belangrijkste ondersteuningsmaatregelen zien we de publicatie van handleidingen,
richtsnoeren en checklijsten, de interactieve online tools en het advies en de
begeleiding door externe deskundigen.
De overheden in de Europese lidstaten ondersteunen de ondernemingen door te
informeren en te sensibiliseren inzake de RI&E. Zij stellen handleidingen en
richtsnoeren op die de ondernemingen, en specifiek het MKB helpen bij het opstellen
en uitvoeren van de risicoanalyse als basis voor een preventiebeleid. Om aan de vraag
naar branchespecifieke gidsen te voldoen, hebben de meeste overheden zelf in
samenwerking met de brancheorganisaties checklijsten ter beschikking gesteld – in
gedrukte of elektronische vorm.
In Nederland publiceert het Steunpunt RI&E op www.rie.nl tal van gratis RI&E
instrumenten, ontwikkeld door de brancheorganisaties. Voor het opstellen van de RI&E
en het plan van aanpak kunnen ondernemingen een beroep op branchespecifieke
arbocatalogi, beschikbaar op www.arboportaal.nl. De interactieve online RI&E tool
stond model bij de ontwikkeling van de OIRA tool https://oiraproject.eu van het
Europees Agentschap voor veilgheid en gezondheid.

1

Bepaling opgenomen in de wet 31/1995 van 8 november 1995 “betreffende de voorkoming van risico’s op het werk”
(Ley de Prevenciòn de Riesgos Laborales), Art.16, 2bis.
2
Het “Istituto Nazionale per l'Assicurazione contro gli Infortuni sul Lavoro” valt onder de bevoegdheid van het
Ministerie van Werkgelegenheid en Volksgezondheid.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

6

Ondernemingen doen steeds vaker een beroep op externe expertise. advies en
begeleiding indien de risicoanalyse de eigen kennis overstijgt. Dit advies kan kosteloos
(Estland en Zweden tot 50 werknemers) of betalend (Frankrijk, UK, Oostenrijk,
Denemarken) zijn. In een aantal landen is de ondernemer verplicht een beroep te doen
op extern advies voor de RI&E, kosteloos (Duitsland tot 10 werknemers in geval van
alternatief zorgssysteem) of betalend (België, Spanje vanaf 11 werknemers). In
Nederland kunnen bedrijven zich laten bijstaan door arbodiensten en kerndeskundigen
(betalend).

De deskundige medewerker (art.7)

De neerslag van de Europese vereisten voor de preventiemedewerker in de wetgeving
van de onderzochte landen
Interne deskundigheid
De organisatie van de deskundige ondersteuning is zeer verschillend in alle
onderzochte landen. In België, Italië, Denemarken (vanaf 10 wkn) en Spanje (vanaf 500
wkn, respectievelijk 250 wkn in hoogrisico bedrijven) zijn de werkgevers verplicht om
een interne preventiedienst op te richten. In de andere landen is er een verplichting
om deskundige personen aan te duiden die de preventietaken op zich nemen. Een
werkgever in Oostenrijk kan zelf beslissen of hij de nodige competenties in het bedrijf
aanduidt, of een beroep doet op externe deskundigheid.
In Nederland moet elke onderneming ten minste één deskundige werknemer, de
preventiemedewerker, in dienst hebben.
De werkgever van kleinere ondernemingen kan zelf preventietaken opnemen, hij moet
al dan niet hiervoor kwalificaties aantonen. In België kan een werkgever tot 20 wkn de
taken waarnemen zonder een specifieke opleiding te volgen. Dit is ook in Denemarken
het geval tot 10 wkn en in Italië in micro-ondernemingen tot 5 wkn. In Duitsland en
Oostenrijk kunnen werkgevers in bedrijven tot 50 wkn de preventietaken opnemen
mits zij een opleiding gevolgd hebben en begeleid worden in het kader van het
ondernemermodel. Ook in Spanje kan de werkgever tot 10 wkn, resp. 25 wkn (1
vestiging) de taken opnemen mits kwalificaties, in Estland zijn eveneens kwalificaties
vereist.
In Nederland kan een werkgever tot 25 werknemers zelf d qe preventietaken
waarnemen mits hij beschikt over voldoende deskundigheid, ervaring en uitrusting.
Interne deskundigheid vs externe deskundigheid
Alle onderzochte landen doen een beroep op externe expertise indien de interne
competenties niet voldoende zijn.
Dit is ook het geval in Nederland, waar de Arbowet bepaalt dat indien de
mogelijkheden onvoldoende zijn om de bijstand binnen het bedrijf of de inrichting te

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

7

organiseren, de bijstand verleend wordt door een combinatie van deskundige
werknemers en andere deskundige personen (Art 13 lid2) of enkel andere deskundige
personen (Art 13 lid 3).
In Denemarken en Zweden kan de inspectie de werkgever adviseren of aanmanen een
beroep te doen op externe deskundigheid. Deskundigheid heeft in eerste instantie
betrekking op de expertise van een veiligheidskundige en een bedrijfsarts. In Frankrijk
ligt de nadruk sterk op de rol van de bedrijfsarts als coördinator van de preventietaken
(intern en extern).
Organisatie externe deskundigheid
Externe dienstverleners zijn divers in statuut, aantal en samenstelling. Zij zijn vaak
georganiseerd als multidisciplinaire arbodienst of gezondheidsdienst (Frankrijk, UK) en
ze zijn marktgebonden. In Italië worden externe diensten georganiseerd door private
organisaties. In Spanje mogen de Mutuas of verzekeringsinstellingen optreden als
externe dienst. De Servicios de prevención mancomunado worden aangeboden door
verenigingen van bedrijven die in dezelfde branche, regio, locatie actief zijn. In
Zweden kunnen werkgevers gemeenschappelijke externe diensten oprichten of gebruik
maken van de bedrijfsgezondheidsdiensten voor medisch toezicht en re-integratie. Ook
zelfstandige adviseurs bieden diensten aan.
In Nederland kan een onderneming een overeenkomst aangaan met een externe
arbodienst die doorgaans hoofdzakelijk het medische luik voor zijn rekening neemt.
Maar hij kan ook een beroep doen op zzp die actief op de markt zijn.
*Accreditatie
In het Verenigd Koninkrijk zijn de adviseurs die beantwoorden aan bepaalde normen
opgenomen in een register onder toezicht van organisaties als het HSE. In Oostenrijk
en Denemarken worden de arbodiensten gecertificeerd. Ook in Spanje worden de
externe diensten erkend door het Ministerie van arbeid en sociale zaken enerzijds en
het Ministerie van Volksgezondheid (gezondheidstoezicht). In Zweden gebeurt de
certificatie op vrijwillige basis.
In Nederland moeten de in de Arbowet bedoelde arbodiensten gecertificeerd zijn. De
certificatievoorwaarden hebben betrekking op de deskundigheid, organisatie,
uitrusting en het functioneren. De Stichting Beheer Certificatieregeling en
Arbodiensten houdt registers bij van intern en extern gecertificeerde abodiensten.Ook
voor 4 kerndeskundigen geldt een registratieplicht (bedrijfsarts) en een
certificatieplicht (arbeidshygiënisten, hogere veiligheidsdeskundigen en arbeids- en
organisatiedeskundigen).
Organisatie interne deskundigheid
*Aanstelling
De aanstelling van de preventiedeskundige in het bedrijf gebeurt in eerste instantie
schriftelijk, bij voorbeeld via een aanstellingsdocument, waarin de taken en bij
voorkeur ook de tijdsbesteding opgenomen zijn. Dit gebeurt na goedkeuring van het
comité (België) of de ondernemingsraad (Duitsland). In Estland wordt de inspectie van
de aanstelling op de hoogte gebracht.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

8

In Nederland wordt de keuze voor de deskundige werknemer en diens positionering
bepaald met instemming van die ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging.
*Opleiding
De opleidingsvereisten inzake preventie zijn meestal afhankelijk van de risicograad en
het aantal werknemers. De opleiding kan dan ook diverse vormen aannemen gaande
van enkele dagen tot 600u (Spanje). Aan de basis beschikken de deskundigen die de
preventietaken opnemen in grotere ondernemingen reeds over een diploma van
ingenieur, arbeidshygiënist of bedrijfsarts.
In Nederland worden geen verdere eisen gesteld qua vooropleiding of bijscholing van
de preventiemedewerker. De deskundigheid van de preventiemedewerker moet
aansluiten op de risico’s in het bedrijf. Zijn er veel en complexe risico’s in het bedrijf
aanwezig dan zal de preventiemedewerker over méér deskundigheid moeten
beschikken. In de RI&E moet worden aangegeven welke maatregelen het bedrijf heeft
genomen met betrekking tot onder meer de deskundigheid en de beschikbare tijd voor
de preventiemedewerker.
*Onafhankelijkheid
De aangestelde preventiedeskundigen bekleden meestal een staffunctie; zij beschikken
over middelen en tijd om de taken in onafhankelijkheid uit te voeren. In een aantal
gevallen zijn zij beschermd tegen ontslag (België).
Ook in Nederland stelt de werkgever de werknemers in de gelegenheid om de bijstand
zelfstandig en onafhankelijk te verlenen. De werknemers worden uit hoofde van een
juiste taakuitoefening niet benadeeld in hun positie in het bedrijf of de inrichting.
*Taakverdeling
De werkgever beslist zelf welke taken intern georganiseerd worden en welke extern
worden uitbesteed. In de praktijk doet de werkgever meestal voor de organisatie van
het gezondheidstoezicht en re-integratie beroep op bedrijfsgezondheidsdiensten. De
interne deskundigen werken nauw samen met de dienstverleners van wie taken en
diensten worden afgenomen.
Dit is ook het geval in Nederland, de taakverdeling is gebaseerd op de aanwezige
interne deskundigheid en de RI&E van de de onderneming.

Melding en rapportage arbeidsongevallen (art.9)

De neerslag van de Europese vereisten voor de melding van arbeidsongevallen in de
wetgeving van de onderzochte landen
Definitie
Arbeidsongeval

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

9

De definitie van een arbeidsongeval is gelijkaardig in de Lidstaten maar kent landelijke
verschillen voor wat betreft de uitbreiding naar woon-werkverkeer, het type van
schade/letsel en de slachtoffers.
Gemeenschappelijke elementen zijn het optreden van een letsel of schade en het feit
dat het ongeval gebeurt tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst. Ook het
feit dat de schade optreedt na een plotse gebeurtenis komt in de meerderheid van de
definities voor. In Nederland zijn deze vier elementen opgenomen in de definitie.
In Nederland zijn de ongevallen tijdens het woon-werkverkeer niet opgenomen in de
definitie, net als in Estland en Denemarken. In Spanje, Frankrijk, Denemarken en
Zweden en ook Nederland kan ook psychische schade in aanmerking komen als een
arbeidsongeval. In de UK zijn ongevallen overkomen aan derden (contractors,
bezoekers) eveneens opgenomen indien zij de dood of hospitalisatie tot gevolg
hebben.
Ernstig ongeval
In de European Statistics on Accidents at Work (ESAW)3 worden de ongevallen met 4
dagen werkverlet ook benoemd als “ernstige ongevallen”.
Een aantal Lidstaten kent een eigen definitie toe aan het begrip. In België is een
ernstig ongeval een ongeval dat zich op de arbeidsplaats zelf voordoet en waarbij kan
vermoed worden dat het te wijten is aan een ernstige inbreuk op de reglementaire
verplichtingen. De omstandigheden van het ongeval, de aangifteprocedure en -termijn
en ook de opvolging door de werkgever en de preventiedienst zijn specifiek bepaald
voor dit type ongevallen.
In Spanje is een ernstig ongeval een ongeval resulterend in de dood, een blijvende of
een tijdelijke ongeschiktheid, gelinkt aan een aantal voorwaarden met betrekking tot
de gebeurtenis, de betrokken voorwerpen en de aard van het letsel. Zweden typeert
een ernstig ongeval als een dodelijk ongeval, een ongeval met blijvende
omgeschiktheid of een ernstig letsel. In Duitsland is verder bepaald dat het ongeval de
dood, of een blijvend lichamelijk letsel tot gevolg heeft, dat meerdere personen
betrokken zijn of dat het ongeval gepaard gaat met een grote externe impact. In
Denemarken zijn ernstige ongevallen zijn deze met >3 weken werkverlet OF fracturen
OF amputaties OF rugletsels.
In Nederland is een ernstig arbeidsongeval een ongeval met als gevolg een
ziekenhuisopname en/of blijvend letsel.
Aangifte
De werkgevers melden elk dodelijk en ernstig ongeval – volgens de definitie van een
ernstig ongeval in de regelgeving van elk onderzocht land - onmiddellijk aan de
inspectie.

3 https://ec.europa.eu/eurostat/cache/metadata/en/hsw_acc_work_esms.htm

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

10

De werkgevers melden elk ongeval (België) of elk ongeval > 3 dagen werkverlet (Italië)
aan de ongevalsverzekeraar binnen een door de wetgeving bepaalde termijn. Dit
varieert van 2 werkdagen (Italië) tot 9 dagen (Denemarken). In Frankrijk informeert de
ongevalsverzekeraar de inspectiediensten. In Spanje en Denemarken gebeurt de
aangifte via een elektronische tool die zowel de verzekeraar als de inspectie bereikt.
De melding verloopt in alle Lidstaten aan de hand van een elektronisch formulier, dat
beschikbaar is op de site van de verzekeraar (België, Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk,
Italië), de site van de arbeidsinspectie (UK, Estland) of op een gemeenschappelijk
platform (Spanje, Denemarken, Zweden).
In Nederland gebeurt de melding via het formulier op het platform van de Inspectie
SZW www.inspectieszw.nl.
Registratie
Alle Lidstaten hebben een bepaling in de wetgeving opgenomen om een lijst bij te
houden van arbeidsongevallen met een arbeidsongeschiktheid van meer dan drie
werkdagen. In Spanje en Denemarken gebeurt de registratie vanaf 1 dag werkverlet,
Frankrijk registreert alle arbeidsongevallen. In België en Italië volstaat de
ongevalsaangifte om te voldoen aan de wettelijke bepaling.
Ook in Nederland gebeurt de registratie van ongevallen vanaf >3 dagen werkverlet.
Ongevalsonderzoek door de werkgever
De Kaderrichtlijn legt aan de werkgever een verplichting op om ongevalsrapporten op
te stellen voor de bevoegde autoriteiten. De Kaderrichtlijn legt hierbij niet letterlijk
een verplichting op om arbeidsongevallen te onderzoeken èn te analyseren.
Een aantal landen kent dan ook geen verplichting voor de werkgever om de ongevallen
te onderzoeken. Dit is het geval in Italië en Denemarken. Wel is het zo dat de
verplichting kan volgen uit de regelgeving die de werkgever ertoe verbindt om de
gezondheid en veiligheid van de werknemers te waarborgen.
In Frankrijk is de taak toevertrouwd aan de comitéleden, die een onderzoek moeten
instellen bij een ernstig ongeval en bij herhaalde incidenten die op een ernstig risico
wijzen. In het Verenigd Koninkrijk moet de safety representative een onderzoek
instellen volgens de RIDDOR bepalingen. In Oostenrijk moet de werkgever op verzoek
van de inspectie ongevalsrapporten over bepaalde arbeidsongevallen opstellen en
indienen bij de inspectie.
Het verplicht onderzoek is meestal bepaald in functie van de ernst van de ongevallen.
In België en Duitsland gaat het om alle ongevallen >3 dagen werkverlet. In Spanje en
Estland onderzoeken de werkgever en de preventiemedewerker elk ongeval. In Zweden
zijn werkgever en preventiemedewerker verplicht om elk ernstig ongeval te
onderzoeken.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

11

In België moet de preventiedienst van de werkgever een omstandig verslag opstellen
bij ernstige ongevallen. De werkgever bepaalt op basis hiervan de
preventiemaatregelen en bespreekt deze in het comité eer het verslag door te sturen
naar de bevoegde inspectie.
In Duitsland stellen de beroepsvereniging van de veiligheidsdeskundigen en het
onderzoekscentrum BauA richtsnoeren voor ongevalsonderzoek ter beschikking van de
werkgever. Ook de Deense arbeidsinspectie stelt een tool “Learning from accidents”
ter beschikking van de bedrijven om de ongevallen te analyseren.
In Nederland is er geen verplichting voor werkgevers om zelf een onderzoek in te
stellen, hoewel de werkgever in de praktijk zou moeten nagaan wat er is gebeurd,
aangezien hij aansprakelijk kan worden gesteld voor schade.
Onderzoek door de inspectie
In alle onderzochte landen zonder uitzondering onderzoekt de inspectie de dodelijke
en ernstige ongevallen - volgens de definitie van een ernstig ongeval in de regelgeving
van elk onderzocht land. De inspectie publiceert ook sporadisch lessen uit ongevallen.
Naleving van de verplichting inzake de melding en rapportage van arbeidsongevallen
Recent onderzoek in een aantal lidstaten waaronder Denemarken en Estland wijzen op
een mogelijke onderrapportering van arbeidsongevallen. Bij gebrek aan een specifieke
verzekering tegen arbeidsongevallen worden de risico's gedekt door de
ziekteverzekering en de pensioenverzekering. De last voor werkgevers is vrij laag,
bijgevolg is de motivatie om de risico’s te beoordelen en maatregelen te nemen eerder
beperkt.
Landen waarvan het vergoedingsstelsel als een tak beschouwd wordt van het socialezekerheidsstelsel hebben een grotere garantie dat de cohorte van de gerapporteerde
arbeidsongevallen de realiteit dekt.
In Nederland kan aangenomen worden op basis van vergelijking van cijfers uit
verschillende bronnen dat aantal ruwweg 50% meldingsplichtige ongevallen niet
gemeld wordt.
Sancties bij niet-naleving
Elke arbeidsinspectie voorziet een sanctie bij niet-naleving van de aangifte of bij
laattijdigheid, onvolledigheid en onjuistheid van de gegevens. Dit is meestal een
administratieve boete, specifiek aan de overtreding geboden, of als overtreding op de
GVW reglementering in het algemeen. Bij herhaalde overtreding kan een
administratieve strafprocedure volgen.
In Nederland bedraagt de boete voor het niet melden van een arbeidsongeval tot
50.00€.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

12

Gebruikte afkortingen en
terminologie
branche
CAO
DUER
EU
GVW
Kaderrichtlijn

ISO
micro-onderneming
MKB
onderneming

OSH
paritair

PBW
preventiewerker

RI&E
sociale inspectie

SZW
tripartite

Activiteitssector
Collectieve arbeidsovereenkomst
Document Unique d’Evaluation des Risques, het Franse equivalent van
de RI&E
Europese Unie
Gezond en Veilig Werken
Richtlijn van de Raad van 12 juni 1989 betreffende de tenuitvoerlegging
van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid
en de gezondheid van de werknemers op het werk (89/391/EEG)
International Standardization Organization, gevestigd te Genève
Een werkgever met minder dan 11 werknemers
Het midden- en kleinbedrijf
Elke organisatie die minstens één werknemer tewerkstelt: het is een
verzamelnaam voor bedrijven, instellingen en overheidsinstanties. Zie
ook het lemma “zzp”
Occupational Safety and Health
In bepaalde landen worden overlegcomités (zowel op ondernemings- als
op regionaal/nationaal vlak) paritair samengesteld; dit wil zeggen dat
zij een gelijk aantal werknemers- en werkgeversafgevaardigden tellen.
Zie ook het lemma “tripartite”
De in België gangbare afkorting voor “preventie en bescherming op het
werk”
de generalistisch opererende of gespecialiseerde persoon, al dan niet
behorende tot het personeel van de onderneming, die bepaalde taken
uitvoert met betrekking tot het bevorderen van de veiligheid, de
gezondheid en het welzijn van de werknemer
Risicoinventarisatie en –evaluatie
Een verzamelterm voor de overheidsdienst die nagaat in welke mate
ondernemingen de geldende verplichtingen inzake GVW naleven. In
bepaalde landen werd hiervoor een specifieke inspectiedienst
opgericht, in andere landen wordt deze problematiek behartigd door
algemeen gevormde inspecteurs die de naleving van de
arbeidsreglementering in het algemeen nagaan
(Ministerie van) Sociale Zaken en Werkgelegenheid
In bepaalde landen worden overlegcomités op regionaal/nationaal vlak
tripartite samengesteld; dit wil zeggen dat zij een gelijk aantal

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

13

UK
welzijn

zzp

werknemers-, werkgeversafgevaardigden en vertegenwoordigers van de
overheid tellen. Zie ook het lemma “paritair”
Het Verenigd Koninkrijk
Binnen het Nederlandse taalgebied geven noord en zuid een andere
invulling aan het begrip welzijn. In België is dit een verzamelnaam voor
alle aspecten die te maken hebben met de arbeidsomstandigheden;
onder dit begrip ressorteren zeven deelgebieden. In Nederland wordt
welzijn gedefinieerd als het welbevinden van de werknemer, en wordt
aanzien als een andere problematiek dan de arbeidsveiligheid en de
gezondheid op het werk. In de tekst zal de Nederlandse definitie van de
term gehanteerd worden
zelfstandige zonder personeel; zie ook het lemma “onderneming”

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

14

1. Onderzoeksopzet en
operationalisering
Opzet
Het Ministerie van Sociale Zaken, directie Gezond en Veilig Werken (MinSZW) heeft opdracht
gegeven om een onderzoek uit te voeren naar de implementatie in de Lidstaten van enkele EU
plichten uit de Europese kaderrichtlijn 89/391 uit 1989 met betrekking tot de verbetering van
de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk.
De Europese Kaderichtlijn 89/391 bevat een aantal ‘systeemverplichtingen’ die in de nationale
regelgeving van Lidstaten zijn geïmplementeerd. Doorgaans worden door de Lidstaten (en soms
ook in Europees verband) additionele instrumenten ingezet om de naleving op de werkvloer te
bevorderen. Voor drie EU-verplichtingen wilde MinSZW een beeld krijgen hoe de implementatie
en doorvoering bij andere Lidstaten plaatsvindt.
Deze verplichtingen betreffen:
d) de melding/registratie van arbeidsongevallen aan de (aangewezen) autoriteiten en de wijze
waarop de inspectie/autoriteiten daarmee omgaat (89/391, artikel 9);
e) het door de werkgever opstellen van een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) en de
wijze waarop de uitvoering ervan in de praktijk wordt bevorderd (89/391, artikel 6);
f) de deskundige medewerker (preventiemedewerker in Nederland) waar iedere werkgever
over dient te beschikken (89/391, artikel 7), en de wijze waarop de naleving daarvan wordt
bevorderd.
De onderzoeksopdracht is om (vergelijkend) onderzoek uit te voeren naar de implementatie in
de Lidstaten van enkele EU plichten. Doel van onderzoek is het vinden en beoordelen van
alternatieven voor de Nederlandse implementatie en uitvoering van EU-voorschriften met
betrekking tot de melding en registratie van arbeidsongevallen (art. 9), de risicoanalyse (art. 6)
en de deskundige werknemer (art. 7)
Meer specifiek gaat het onderzoek voor elk van de verplichtingen na:
Ad a) De Europese Kaderrichtlijn 89/391 geeft in artikel 9 aan dat iedere werkgever
arbeidsongevallen meldt aan de (aangewezen) autoriteiten. De wijze waarop Lidstaten daar
invulling aan geven is verschillend. De huidige wettelijke invulling in Nederland voor wat
betreft de melding aan en onderzoek door Inspectie SZW brengt een grote en toenemende last
voor de Inspectie met zich mee. Inspectie SZW en directie G&VW zoeken naar mogelijkheden
om de bestuurlijke last die samenhangt met de meld- en onderzoekplicht van ongevallen te
verminderen. Het voldoen aan de Europese Kaderrichtlijn is daarbij een harde voorwaarde. De
wijze waarop Lidstaten uitvoering geven aan de plichten van de Kaderrichtlijn met betrekking
tot ongevallen kan oplossingen bieden voor de aanpak van de bestuurlijke lasten in Nederland.
Vraagstelling:

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

15

Welke verplichtingen gelden in de Europese Lidstaten ten aanzien van het melden van
arbeidsongevallen aan de autoriteiten, hoe verloopt de melding, wie is erbij betrokken en wat
gebeurt er naar aanleiding van de melding?
Art 6). De Europese Kaderrichtlijn 89/391 geeft in artikel 6 aan dat iedere werkgever een
risico-Inventarisatie moet opstellen.
Vraagstelling:
Op welke wijze is dit in andere Lidstaten geïmplementeerd? Aan welke verplichtingen moeten
werkgevers in andere Lidstaten dan voldoen? Betreft dit alleen een risico-analyse of ook de
verdere stappen? Wordt daarbij onderscheid gemaakt naar grootte van de onderneming? Hoe
bevordert de nationale autoriteit de naleving? Wordt er door de overheid of door andere
partijen nog ondersteund? Wordt er ook gehandhaafd c.q. worden er sancties/boete opgelegd?
Hoe hoog zijn die en hoe vaak gebeurt dat?
Art 7). De Europese Kaderrichtlijn 89/391 geeft in artikel 7 aan dat iedere werkgever een
werknemer(s) moet aanwijzen die zich toelegt op de bescherming van de werknemers in het
bedrijf. In Nederland is dat wettelijk geïmplementeerd door ’de preventiemedewerker’ waar
iedere werkgever over dient te beschikken. Daarbij verleent de overheid op beperkte schaal
ondersteuning aan deze groep door bijvoorbeeld het verspreiden van informatie.
Vraagstelling:
Op welke wijze is dit in andere Lidstaten omgezet? Aan welke verplichtingen moeten
werkgevers in andere Lidstaten dan voldoen? Hoe bevordert de nationale autoriteit de
naleving? Wordt er door de overheid of door andere partijen nog op andere wijze ondersteund?
Wordt er ook gehandhaafd c.q. worden er sancties/boete opgelegd? Hoe hoog zijn die en hoe
vaak gebeurt dat?

Onderzoeksvragen
Meer in bijzonder peilt het onderzoek naar een antwoord op onderstaande vragen:
1) Wat de preciese vereisten van de Europese richtlijn zijn met betrekking tot
arbeidsongevallen, RI&E en de preventiemedewerker?
2) Op welke wijze zijn deze vereisten in de wetgeving van 10 andere Europese landen
opgenomen, welke verplichtingen brengt dit voor werkgevers met zich mee en op welke
wijze worden de werkgevers ondersteund bij het naleven van die verplichtingen?
3) Waar en hoe verschilt de huidige regeling in de betrokken Lidstaten met de Nederlandse
omzetting? Waar dat relevant / bepalend is voor de wijze van implementatie en/of
ondersteuning moet een relatie worden gelegd met het arbostelsel in het betreffende land.
4) Welke overwegingen hebben meegespeeld inzake de wijze van implementatie in een
Lidstaat en discussie in Europees verband?
5) Een indicatie van de mate van naleving van deze verplichtingen in de Lidstaten, voor zover
mogelijk onderverdeeld naar economische sector en bedrijfsgrootte.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

16

6) De wijze waarop het toezicht /autoriteiten in die Lidstaten omgaan met de uitvoering en
naleving van deze verplichtingen. Het gaat hierbij om de nalevingsonderzoeken en de
sanctionering.

Onderzochte landen
Het onderzoek spitst zich toe op de praktijk in 10 landen, met name België, Duitsland,
Frankrijk, UK, Denemarken, Zweden, Estland, Oostenrijk, Italië en Spanje. Ook wordt de
Nederlandse situatie besproken in vergelijking met de landen.

Methodologie
Het onderzoek volgt de opzet van eerder onderzoek4 en omvat:
- een studie van de Europese Kaderrichtlijn en nationale wetgeving in de
onderzochte landen en de discussiepunten rond de onderzochte verplichtingen;
- een analyse van de implementatie van bovenstaande bepalingen in de praktijk van
de Lidstaten en de naleving hiervan door de bedrijven;
- een analyse van het toezicht op de naleving en de sanctionering;
- de rapportering van de onderzoeksresultaten.

Gebruikte bronnen
Literatuurscan en raadpleging wetteksten
De studie gebeurde aan de hand van de wetteksten enerzijds en de beschrijvende
literatuur over het omzettingsproces en de evaluatierapporten anderzijds. Tevens
werd ook meer algemene, eerder beschouwende literatuur doorgenomen over de drie
te behandelen thematieken uit de Kaderrichtlijn.
De aard van de afwijkingen is onderzocht en de redenen nagegaan, met name:
- de oorzaak van de afwijkingen in regelgeving;
- de oorsprong van de ondersteunende maatregelen;
- de link met het arbostelsel in de desbetreffende landen;
- eventuele discussiepunten in Europees verband.
Om de mate van naleving van de bepalingen in de praktijk na te gaan gebeurde in
eerste instantie bronnenonderzoek, onder meer op basis van de studies van het
Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk met de ESENERbevragingen.
Indien beschikbaar werd de mate van naleving onderzocht naar economische sector en
bedrijfsgrootte, en werd (via jaarverslagen of activiteitenoverzichten) gepeild naar de
rol van de sociale inspectiediensten op het vlak van de informatiedoorstroming en de
sanctionering.

4

“Onderzoek naar de omzetting van 4 arborichtlijnen in de regelgeving van 10 Lidstaten”. Onderzoek uitgevoerd door
Prevent in opdracht van MinSZW, Den Haag, Maart 2008 en “Europese vergelijking implementatie RI&E. Vergelijkend
onderzoek in 10 Europese landen” Onderzoek uitgevoerd door Prevent in opdracht van MinSZW, Den Haag, Mei 2017

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

17

Raadpleging van sleutelpersonen
In elk van de onderzochte landen werd informatie via contactpersonen ingewonnen.
Minstens 1 van contactpersonen is verbonden aan een arbeidsinpectie of een federale
overheidsdienst. Daarnaast is ook getracht om op het terrein de implementatie in de
realiteit te checken via contactpersonen uit de beroepsfederaties,
onderzoeksinstituten en sociale partnerorganisaties.

1.6.

Leeswijzer

Hoofdstukken 2 en 3 overlopen de inhoud van de wettelijke bepalingen van de
artikelen 6, 7 en 9 van de Europese Kaderrichtlijn 89/391. Daar waar hoofdstuk 2 de
inhoud van de bepalingen toelicht alsook de perikelen die gepaard gingen met de
omzetting in de regelgeving van de Lidstaten, plaatst hoofdstuk 3 de bepalingen in de
praktijk van de ondernemingen.
Hoofdstukken 4 tot en met 14 beschrijven de vertaling en de toepassing van de bepalingen in de
individuele landen. Hoofdstuk 15 verduidelijkt de oorsprong van de verschillen in vertaling en
toepassing in de landen vanuit de verschillen in de modellen van sociale-zekerheidsstelsels: de
Zuid-Europese benadering van gezond en veilig werken, de Angelsaksische arbobenadering, het
noordelijk versus het zuidelijk preventiemodel.
Hoofdstukken 16 en 17 bieden een antwoord op de onderzoeksvragen in uitgeschreven tekst en
in tabelvorm.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

18

2. Artikelen 6, 7 en 9 van de
Kaderrichtlijn: omzetting
De opname van de Kaderrichtlijn in de diverse Lidstaten van de EU:
het algemene concept
Een belangrijk onderdeel van het rapport betreft de wijze waarom drie belangrijke
onderdelen van de Kaderrichtlijn een plaats vonden in het reglementaire kader van
een steekproef van Europese landen. De omzetting van de Kaderrichtlijn in de
wetgevingen in de landen, in de eerste plaats voor wat betreft art. 6 (de RI&E) en art.
7 (de interne en externe arbodiensten) kende een lastig parcours: slechts weinig
Lidstaten haalden de afgesproken termijn, en de Europese Commissie moest
herhaaldelijk optreden. In enkele gevallen kwam de zaak zelfs voor het Europees
Gerechtshof.
Om precies te begrijpen hoe dit alles in zijn werk gaat, is enige informatie over het
Europese recht noodzakelijk. Europese richtlijnen zijn, ondanks de wat misleidende
terminologie, bindende instructies van de E.U. aan de Lidstaten. De bepalingen van de
richtlijnen moeten omgezet worden in het nationale recht, waarna zij niet meer
mogen gewijzigd worden. De Lidstaten hebben de vrije keuze in de modaliteiten; dit
leidt onmiskenbaar tot een grote diversiteit tussen de Lidstaten. Elk land incorporeert
de richtlijn immers op zijn manier in de nationale rechtsorde.
Deze invoering in het nationale recht of voor sommige aspecten in lokale rechtsstelsels
moet gebeuren binnen een bepaalde, in de richtlijn zelf vermelde limietdatum. Indien
deze omzetting in een bepaalde Lidstaat strijdig is met de bepalingen van het
Europese recht (in concreto een bepaalde richtlijn), dan moeten de betreffende
reglementaire teksten worden herschreven. Gebeurt dit niet, dan verliezen zij hun
geldigheid omdat het Europese recht primeert op het nationale recht.
Het is het Europese Hof van Justitie, gevestigd in Straatsburg, dat een uitspraak doet
in de geschillen tussen de Europese Commissie en de Lidstaten van de E.U. over het al
dan niet correct nakomen van de verplichtingen van het gemeenschapsrecht en de
verzoenbaarheid tussen het nationaal en het Europees recht. Dit Hof spreekt recht in
eerste aanleg, doch is daarenboven de hoogste rechtsprekende instantie van de E.U. –
hetgeen tegelijk inhoudt dat tegen het vonnis van het Hof geen beroep mogelijk is. In
deze zin kan men stellen dat het Europese Hof effectief “beslist”.

Wat zegt de Kaderrichtlijn over de artikelen 6, 7 en 9?
De RI&E (artikelen 6 en 9)
De Europese Kaderrichtlijn legt de verantwoordelijkheid voor de veiligheid en
gezondheid in de onderneming bij de werkgever. Om zijn verantwoordelijkheid op te

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

19

nemen dient de werkgever een aantal taken op zich te nemen. Het uitvoeren van
risicoanalyses en het documenteren van de resultaten wordt vaak beschouwd als het
meest belangrijke hiervan.
De term risicoanalyse komt op twee plaatsen voor in de Kaderrichtlijn. Artikel 6 stelt:
“(…) moet de werkgever, rekening houdend met de aard van de activiteiten van het
bedrijf en/ of de inrichting: a) de risico's voor de veiligheid en de gezondheid van de
werknemers evalueren, met inbegrip van de keuze van de werkuitrusting, de
chemische stoffen of preparaten en de inrichting van de arbeidsplaatsen. Op grond van
deze evaluatie en voor zover nodig moeten de preventieactiviteiten en de door de
werkgever gebruikte werk- en productiemethoden
- een betere bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers
verzekeren;
- geïntegreerd worden in het geheel van de activiteiten van het bedrijf en/ of de
inrichting en betrekking hebben op alle niveaus”.
Artikel 9 sluit hier nauw bij aan. Het stelt: “De werkgever moet (…) beschikken over
een evaluatie van de risico's voor de veiligheid en de gezondheid op het werk, met
inbegrip van de risico's voor de groepen werknemers met bijzondere risico's.”
De volgende principes moeten daarbij in acht worden genomen:
➢ Een RI&E moet betrekking hebben op de onderneming als geheel. Het uitlichten
van een beperkt aantal activiteiten, en het daarop uitvoeren van een specifieke
risicoanalyse, volstaat niet.
➢ De RI&E moet op schrift worden gesteld. Artikel 9 van de Kaderrichtlijn spreekt
van “een evaluatie”, andere teksten spreken over “de risico-evaluatie”:
bedoeld wordt duidelijk dat de RI&E moet leiden tot een consistent geheel van
documenten dat als zodanig kan worden voorgelegd.
➢ Een RI&E moet alle risico’s omvatten op de diverse vlakken die alle een impact
kunnen hebben op GVW van de werknemers – ook deze die consequenties
hebben op de lange termijn (zoals bij voorbeeld de blootstelling aan
kankerverwekkende stoffen) of deze die niet rechtstreeks verbonden zijn aan
de taakinhoud van de werknemers (zoals het risico op een bedrijfsbrand of een
explosie).
➢ Een RI&E moet rekening houden met werknemers die onderworpen zijn aan
specifieke risico’s. Deze specificatie wordt geïnterpreteerd in de richting dat
eventuele kwetsbare groepen een geëigende aandacht moeten krijgen bij het
uitwerken van de RI&E.
➢ Elke onderneming, onafgezien van de branche of de grootte, moet een RI&E
kunnen voorleggen.
➢ De algemene risicoanalyse moet een dynamisch proces inhouden, waarbij de
conclusies regelmatig worden herzien in functie van nieuwe inzichten of
veranderingen in de processen of de infrastructuur.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

20

De preventiewerker (artikel 7)
De Kaderrichtlijn werd van meet af aan beschouwd als het raamwerk dat moest dienen
voor de vormgeving van de bedrijfsinterne en –externe diensten die de onderneming
moeten ondersteunen inzake de behartiging van de veiligheid en de gezondheid op het
werk. Het sleutelartikel in de Kaderrichtlijn dat aan de basis ligt van de ganse
discussie over de bedrijfsinterne en –externe preventiestructuren is art. 7.
Art. 7 bepaalt dat de werkgever een of meer werknemers aanduidt die zich met de
preventietaken bezighouden. Indien de mogelijkheden in het bedrijf onvoldoende zijn
om deze taken te organiseren, moet de werkgever een beroep doen op deskundigen
buiten het bedrijf.
De door de werkgever aangeduide werknemers moeten over de nodige tijd,
deskundigheid en middelen beschikken om hun taken uit te voeren.
De aangewezen werknemers en de geraadpleegde personen of diensten van buitenaf
moeten voldoende in aantal zijn en de nodige bekwaamheden hebben.
De werkgever moet de externe dienst inlichten over de risico’s voor de veiligheid en
de gezondheid van de werknemers in zijn bedrijf.
De rapportage- en meldingsplicht van arbeidsongevallen (artikel 9)
Art. 9 van de tekst beschrijft alvast hoe elke onderneming moet reageren in het geval
van een schadegeval. De werkgever moet:
- “de nodige, aan de aard en de grootte van de activiteiten van het bedrijf en/ of
de inrichting aangepaste maatregelen treffen op het gebied van de eerste hulp
(…), en
- de nodige verbindingen onderhouden met diensten van buitenaf, met name op
het gebied van eerste hulp, medische noodhulp (…)”.
Daartoe moeten personeelsleden aangeduid worden die moeten beschikken over de
nodige instructies en hulpmiddelen om deze processen op een effectieve wijze te doen
verlopen; indien nodig moeten zij daartoe ook de nodige opleidingen hebben gevolgd.
Artikel 9 geeft in dit verband enkele aanvullende verplichtingen. Zo staat er, meer
bepaald onder paragraaf 1.c): “De werkgever moet (…) een lijst bijhouden van
arbeidsongevallen welke voor de werknemer hebben geleid tot een
arbeidsongeschiktheid van meer dan drie werkdagen”. Paragraaf 1.d) vult aan dat de
werkgever daarenboven: “overeenkomstig de nationale wetten en praktijken
rapporten [moet] opstellen ten behoeve van de bevoegde autoriteiten over de
arbeidsongevallen die zijn werknemers zijn overkomen.”
Het tweede lid van ditzelfde artikel vult vorige verplichtingen aan met de volgende
verduidelijking: “Rekening houdend met de aard van de activiteiten en de grootte van
de bedrijven, bepalen de Lidstaten aan welke verplichtingen de diverse categorieën
bedrijven moeten voldoen voor wat betreft de opstelling (…) van de in lid 1, onder c)
en d), bedoelde documenten.”

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

21

Het lijkt bijzonder bevreemdend dat de Kaderrichtlijn niet letterlijk een verplichting
oplegt, in hoofde van werkgevers, om arbeidsongevallen te onderzoeken èn te
analyseren5, aangezien deze activiteit één van de hoekstenen is van elk
preventiebeleid.

De vertaling van artikelen 6, 7 en 9 uit de Kaderrichtlijn:
omzettingsperikelen
De verplichtingen vervat in de Kaderrichtlijn bleken voor verschillende landen uit de
EU niet altijd gemakkelijk te integreren in de nationale reglementering. Het rapport
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees
Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio’s dd. 5 februari 2004 (dat
specifiek handelt over de wijze waarop de verschillende Lidstaten een aantal
richtlijnen met betrekking tot gezondheid en veilig werken inbouwden in hun
reglementair stelsel) stelt dan ook: “Hoewel de conformiteitsanalyse uitwees dat de
Lidstaten hun best deden om hun toezeggingen na te komen, bleek ook dat vrijwel alle
Lidstaten tekortschoten wat betreft de omzetting van Kaderrichtlijn 89/391 in
nationale wetgeving.”6
Inderdaad leidde de Commissie inbreukprocedures wegens non-conformiteit met
Kaderrichtlijn 89/391 in tegen nagenoeg alle Lidstaten. Na het versturen van
schriftelijke aanmaningen en met redenen omklede adviezen wijzigden elf Lidstaten Oostenrijk, België, Denemarken, Finland, Frankrijk, Ierland, Luxemburg, Portugal,
Nederland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk - hun wetgeving om de vastgestelde
tekortkomingen te verhelpen. Omdat echter niet alle door de Commissie aangewezen
tekortkomingen door de Lidstaten als zodanig werden erkend, verwees de Commissie
diverse zaken naar het Hof van Justitie.
Bijlage 17.5 geeft een gedetailleerd overzicht van de als oneigenlijk beoordeelde
interpretaties voor elk van de onderzochte artikelen.

5 Het onderzoek en de analyse van incidenten zijn twee verschillende begrippen.

6 Mededeling betreffende de praktische tenuitvoerlegging van de bepalingen van de Richtlijnen inzake de

gezondheid en veiligheid op het werk, 89/391 (Kaderrichtlijn), 89/654 (arbeidsplaatsen), 89/655
(arbeidsmiddelen), 89/656 (persoonlijke beschermingsmiddelen), 90/269 (manueel hanteren van lasten)
en 90/270 (beeldschermapparatuur), Brusel, COM (2004) 62 def

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

22

3. Artikelen 6, 7 en 9 van de
Kaderrichtlijn: de praktijk
Het uitklaren van het begrip risicoanalyse
De Kaderrichtlijn bepaalt dat de RI&E minstens de volgende vier stappen moet
behelzen
1. de identificatie van de gevaren;
2. de risicioanalyse;
3. de risico-evaluatie;
4. het doorvoeren van preventieve/correctieve maatregelen.
Een visuele voorstelling van het proces kan dan weergegeven worden als een iteratieve
werkwijze, waarbij de vierde stap strikt genomen niet behoort tot het eigenlijke RI&Eproces maar daar noodzakelijkerwijze rechtstreeks mee verbonden is is (zie figuur 1):

Stap 1: de
identificatie van de
gevaren

Stap 2: de
analyse van
de risico's

Stap 3: de
evaluatie van
de risico's

Stap 4: het
uitvoeren van
acties

Figuur 1: schematische voorstelling van het RI&E-prpoces

Bij een risicoanalyse worden bedreigingen (ook wel gevaren genoemd) benoemd en in
kaart gebracht. Per bedreiging wordt de kans van het optreden ervan bepaald en
vervolgens wordt berekend wat als gevolg de schade is die op zou kunnen treden als
een bedreiging zich daadwerkelijk voordoet. De oefening moet aanleiding geven tot
correctieve of bijkomende preventieve ingrepen.
Deze vier fasen komen steevast terug in de literatuur en werden in vele landen ook in
de reglementering ingeschreven. Dit houdt in dat een RI&E bestaat uit de volgende
stappen:
1. het opmaken van een inventarisatie van de gevaren;
2. het analyseren van de kansen dat deze gevaren leiden tot een risico. Dit komt erop
neer dat de aanwezige gevaren in hun context worden geplaatst. Dan wordt in
rekening gebracht welke risicoverlagende factoren aanwezig zijn (geschooldheid
van het personeel, controle op het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen)
en of er sprake is van risicoverhogende elementen (hoog verloop, weinig
aanwezigheid van het hoger kader op de arbeidsplek, geen beleidsverklaring);
3. het evalueren van dit risico, dit wil zeggen het zo kwantitatief mogelijk uitdrukken
van de waarschijnlijkheid dat het risico zich vertaalt in menselijke of materiële
schade (bij uitbreiding kan ook de milieuschade in rekening gebracht worden);

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

23

4. het opstellen van een plan van aanpak waarbij er na de analyse wordt vastgesteld
op welke wijze de risico's beheerst kunnen worden, of teruggebracht tot een
aanvaardbaar niveau.
De risicoanalyse is een dynamisch proces. Conform de Demingcirkel (de Plan-Do-CheckAct cyclus) wordt dan het proces opnieuw doorlopen, al was het maar om zich ervan te
verzekeren (door een nieuwe risico-evaluatie) dat de genomen maatregelen afdoende
waren om het restrisico tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen. Het permanent
uitvoeren van risicoanalyses wordt risicomanagement (ook wel Risk Management of
Risk Control) genoemd.
In de praktijk onderscheiden we diverse en sterk uiteenlopende interpretaties van het
begrip risicoanalyse, en deze worden in de praktijk nogal eens door elkaar gehaald –
ook in de vakliteratuur en het wetenschappelijk onderzoek. Om duidelijk te maken
welk soort risicoanalyse we bedoelen in dit rapport, gebruiken we de in Nederland
algemeen gangbare term RI&E. Weinige landen hebben voor deze vorm van algemene
risicoanalyse een eigen term (naast Nederland hebben ook de Fransen hiervoor een
equivalent; zij noemen deze de DUER).

Het uitklaren van het begrip preventiewerker
Grosso modo hanteren de verschillende Lidstaten van de Europese Unie -en ook
daarbuiten- drie uiteenlopende modellen van intern preventiebeheer. Scandinavische
en Angelsaksische naties hebben een lange traditie inzake het aanstellen van een
safety representative, andere landen hoeden zich om op dit vlak veel verplichtingen in
te voeren. België kent een sterk door de overheid gereglementeerde uitbouw van een
interne preventiedienst.
De safety representative

Het concept van de safety representative (SR), soms ook safety delegate genoemd,
mag niet verward worden met een werknemersafgevaardigde in een bedrijfsintern
overlegorgaan: hij/zij is daarentegen een, al dan niet deeltijds, vrijgestelde die door
de onderneming wordt betaald om bepaalde taken uit te voeren. De basisprincipes van
de SR zijn overal dezelfde; maar toch bestaan er tussen de verschillende landen die
veiligheid op de werkvloer op deze manier willen aanpakken lichte verschillen. Zo
stellen verschillende teksten dat de SR in hoofdzaak het karakter van een ombudsman
heeft (de Noordelijke landen), andere benadrukken het controlerende aspect en
stellen een contactpersoon of een coördinator aan. Dit laatste is vooral terug te vinden
in de Angelsaksische landen: in het Verenigd Koninkrijk zegt de regelgeving letterlijk
dat de functie van safety representative ook het inspecteren van de werkplaatsen en
desnoods het contacteren van de arbeidsinspectie omvat.
Ter verduidelijking: in het Verenigd Koninkrijk bestaan er nauwelijks verplichtingen
om paritaire overlegorganen in ondernemingen op te richten. Angelsaksische (maar
deels ook Scandinavische) landen hebben van oudsher de voorkeur gegeven aan de
formule van de safety representatives. Zij, en zij alleen, zijn de geconsacreerde
gesprekspartners voor de bedrijfsleiding wanneer het gaat over interventies van

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

24

preventieve aard: er bestaat in het Verenigd Koninkrijk geen verplichting voor
werkgevers om een interne preventiedienst op te richten. Alleen wanneer twee of
meer safety reps formeel en schriftelijk de werkgever vragen een Safety&Health
Committee oprichten, moet de werkgever hier een gevolg aan geven.
Zo moeten safety representatives in het Verenigd Koninkrijk een advies geven over wie
de risicoanalyse gaat uitvoeren, maar ook over de wijze waarop dit zal gebeuren, en
ook over de interventies die gepland worden om de risico’s te bestrijden zoals die naar
voren kwamen bij de risicoanalyse. De code of practice die door de Health & Safety
Executive (HSE) werd uitgewerkt stelt: “Het risicoanalyse-proces moet praktisch
georiënteerd zijn en rekening houden met de standpunten van de werknemers en hun
safety reps die beschikken over praktische kennis om bij te dragen aan het proces.”7
De safety reps moeten een kopie krijgen van het definitieve risicoanalyse-document.
De HSE laat in dit verband duidelijk weten dat het uitvoeren van een risicoanalyse een
opdracht is van het management en dus niet mag worden uitbesteed aan de safety
reps: dit zou hun onafhankelijkheid in het gedrang kunnen brengen.
De concrete situatie in Noorwegen kan als voorbeeld dienen. Sinds de Noorse Work
Environment Act van 1977 moet iedere onderneming met meer dan 10 werknemers,
ongeacht de activiteitssector, een SR aanstellen. Deze functie heeft als eerste
bedoeling de werknemersbelangen op het vlak van de arbeidsomstandigheden te
verzekeren en ze te verdedigen bij de ondernemingsleiding. Op deze manier werden in
2005 83% van de Noorse werknemers bestreken. Ook in dit land heeft de SR het recht
om gevaarlijk werk stop te zetten, waarop dan een arbeidsinspecteur wordt
opgevorderd die moet oordelen over de gefundeerdheid van deze beslissing. In de
negentiger jaren van vorige eeuw gebeurde dat zo’n 100 keer per jaar in dit land, met
de bouwsector op kop, doch sinds de eeuwwisseling is dat teruggevallen op 20 à 308.
De SR geniet een bepaalde sociale bescherming, hij heeft het recht een bij
reglementering vastgelegde bijscholing te volgen, en hij moet de nodige tijd en
informatie krijgen om zijn opdracht behoorlijk uit te voeren. De functie heeft evenwel
ook nogal wat kenmerken van een syndicaal mandaat. De SR wordt dan ook verkozen
door de werknemers, al dan niet op voordracht van de vakbondsorganisaties, en
behoort nadrukkelijk niet tot het management. Activiteitssectoren die hoofdzakelijk
worden bevolkt door kleine of middelgrote ondernemingen (een typisch voorbeeld is
uiteraard de bouwnijverheid) hebben overigens het recht om sectorale interbedrijfsSR’s aan te stellen die hun functie uitoefenen binnen bepaalde territoriale
begrenzingen; ook hier zijn het meestal de sectorale vakbonden die deze mensen
voordragen. In sommige gevallen worden de SR’s zelfs tewerkgesteld door die
werknemersorganisaties, die dan op hun beurt de kosten recupereren bij de betrokken
werkgevers.
De safety rep werkt onafhankelijk van de eventuele interne preventieadviseur, die op
zijn/haar beurt in opdracht van de werkgever dient te werken. In de Scandinavische en
Angelsaksische landen wordt het volledig aan de onderneming overgelaten of ze een
safety manager of safety officer wensen aan te stellen, en ook wat diens profiel of
taakinhoud moet zijn. In deze landen wordt de aansturing door de
7

idem

8

U. Forseth U. (2009): “Stop in the name of safety – the right of the safety representative to halt dangerous work”,
Safety, Reliability and Risk Analysis: Theory, Methods and Applications, Martorell et al. (Eds.), Londen

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

25

werknemersorganisaties van preventie effectiever geacht dan de inhoudelijktechnische. Wel is elke Noorse onderneming sinds 1992 verplicht een of andere vorm
van gezondheids- en veiligheidsbeheerssysteem uit te werken. Dit wordt algemeen
Internal Control genoemd, zonder dat dit verder wordt omschreven. Paradoxaal is dat
een evaluatie-onderzoek hierover9 tot de conclusie kwam: “Available internal HES
competency with professional training was the strongest predictor for success in
managing systematic Health, Environment & Safety work”.
Net als in België bestaat in Noorwegen de verplichting om een specifiek overlegorgaan
voor de veiligheid en de gezondheid op het werk op te richten vanaf 50 werknemers.
Wat België en ook Nederland dan weer niet kennen is dat elke
ondernemingsverantwoordelijke of zijn afgevaardigde in principe een cursus over
gezondheid, milieu en veiligheid moet hebben gevolgd. Het is evenwel onduidelijk in
welke mate deze verplichting in de praktijk nageleefd wordt – daarover werd nog niet
gerapporteerd in de internationale vakliteratuur.
Overigens blijkt het systeem van safety reps naar behoren te functioneren en lijken de
betrokken landen niet van plan om te sleutelen aan de formule.
De contactpersoon of coördinator

Net zoals dit met verwante domeinen het geval is (kwaliteitsmanagement,
personeelsbeleid, externe communicatie), wordt het aan de onderneming overgelaten
om zelf een structuur te ontwerpen die borg staat voor het naleven van de GVWreglementering. Wel bestaan bijna overal gespecialiseerde opleidingen en
bijscholingen voor de verschillende categorieën van preventieadviseurs, maar deze zijn
zelden verplichtend.
In Nederland moet elke onderneming een preventiemedewerker in dienst hebben die
de maatregelen gericht op de veiligheid en gezondheid binnen een bedrijf kan
uitvoeren. Bij kleine werkgevers met 25 of minder medewerkers mag de directeur de
functie van preventiemedewerker vervullen. De reglementering stelt: “De
preventiemedewerker ondersteunt de werkgever met de uitvoering van het beleid
rondom veilig en gezond werken en is nauw betrokken bij het maken van de risico
inventarisatie- en evaluatie en het plan van aanpak”. Voor de concrete implementatie
en gespecialiseerd advies moet de werkgever de markt van externe dienstverleners
aftasten, met name gespecialiseerde zelfstandigen, consultancykantoren en externe
arbodiensten. Voor het ‘kleinbedrijf’ zijn de brancheverenigingen (bijzonder) actief en
nemen vaak zaken over. Nederlandse werkgevers hoeven niet te investeren in
performante interne preventieadviseurs – maar gespecialiseerd advies inwinnen brengt
aanzienlijke kosten met zich mee.
En, niet te vergeten: in een aantal landen zoals Frankrijk bestaat er zelfs geen enkele
reglementaire verplichting voor werkgevers om een interne preventiedienst op te
richten.

9

K. Nytro K. et al. (1998): “Organizational prerequisites for the implementation of systematic health, environment and
safety work in Enterprises”, Safety Science, 30, pp. 297-307

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

26

De strak gereglementeerde interne preventieadviseur

Een typisch voorbeeld van deze benadering is terug te vinden in België, dat een
strakke regelgeving kent inzake de interne en externe preventiediensten. De
opleidingsverplichtingen werden in detail uitgeschreven en door de regelgever
opgelegd: de overheid besteedt veel energie en tijd om dit alles te bewaken, op dit
vlak is België nagenoeg een uitzondering.
Abstractie nemend van het strakke reglementaire kader dat in detail de taakinhoud en
de rechten van de interne dienst preventie en bescherming op het werk voorschrijft,
staat België evenwel minder alleen dan op het eerste gezicht lijkt. Alle wereldwijd
uitgewerkte zorgsystemen inzake GVW (de Sevesoverplichtingen, OHSAS, het
International Safety Rating System) beschouwen de aanwezigheid van een
beroepsbekwame veiligheidsmanager die voldoende hoog in de hiërarchie staat als een
voorwaarde tot conformiteit met de norm en tot bijbehorende certificatie.

Het uitklaren van het begrip arbeidsongeval en de rapportageplicht
In de geïndustrialiseerde landen wordt de problematiek van de menselijke schade op
het werk opgebroken in twee afzonderlijke luiken. Er is vooreerst de problematiek van
de schadeloosstelling van het slachtoffer, hetgeen in een aantal landen een onderdeel
uitmaakt van het sociale-zekerheidsstelsel. De Europese Commissie spreekt zich niet
uit over de wenselijke contouren van een dergelijk verzekeringstelsel, aangezien de EU
slechts erg partieel een sociale gemeenschap kan genoemd worden – zij is eerder een
economische ruimte. Dit heeft voor gevolg dat elke Lidstaat autonoom kan beslissen
over de vormgeving van zijn sociale voorzieningen.
Daarnaast beschikt elk land binnen de EU over de ene of andere vorm van reglementair
stelsel dat de arbeidsomstandigheden op de werkvloer aan criteria onderwerpt.
Aangezien deze verplichtingen wel degelijk een economische weerslag hebben -zij
kunnen de exploitatiekosten van ondernemingen opdrijven-, beschouwt de Europese
Commissie gezond en veilig werken wel degelijk als een onderdeel van haar
bevoegdheden. De Commissie heeft daartoe in het verleden een hele reeks richtlijnen
uitgevaardigd waarvan de Kaderrichtlijn de meest invloedrijke is geweest. Ook hier
beschikken de verschillende Lidstaten evenwel over een ruime autonomie om deze
minimumverplichtingen in te vullen in het verlengde van de eigen principes.
Het is duidelijk dat er een verband is dat speelt op diverse vlakken. Vooreerst wordt,
in die landen met een specifiek verzekeringsstelsel met betrekking tot
arbeidsongevallen, de definitie van een arbeidsongeval vervat in de socialezekerheidsregelingen. Aangezien deze ingrijpend verschillen tussen de verschillende
Lidstaten, zal ook de landelijke definitie van het begrip arbeidsongeval onderling
afwijken. Zo spreekt de UK slechts over een arbeidsongeval wanneer het meer dan drie
volledige werkdagen arbeidsongeschiktheid voor gevolg heeft; in België geldt dit reeds
vanaf één volledige dag. En zelfdoding tijdens het werk wordt in Frankrijk regelmatig
aanvaard als een arbeidsongeval – in de meeste andere landen is dit niet het geval;
bovendien worden incidenten die in andere Lidstaten vallen onder de definitie van
beroepsziekte in dit land vaak als arbeidsongeval bestempeld. Dit zorgt er onder
andere voor dat de klassieke vergelijkingen tussen de ongevallenkarakteristieken van

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

27

de verschillende EU-Lidstaten met de nodige korrel zout moeten worden genomen:
aangezien de definities verschillen zijn ook de cijfers moeilijk vergelijkbaar.
Deze sociale-zekerheidsregelingen hebben nog een andere consequentie. Wanneer
arbeidsongevallen het voorwerp uitmaken van het sociale-zekerheidsstelsel bestaat er
geen discussie meer over de vraag of een bepaald incident met menselijke schade op
de werkvloer (rugpijn na het tillen van een zware last, een prikongeval in een
ziekenhuis, afwezigheid na een gewelddadig incident op het werk…) al dan niet moet
beschouwd worden als een arbeidsongeval.
Bovendien kan, via deze weg, een overheid zich doorgaans een goed beeld vormen
over het aantal en de aard van de arbeidsongevallen: wanneer alle arbeidsongevallen
aan een verzekeringsstelsel onderworpen worden, dient een dossier te worden
opgesteld om in aanmerking te komen voor de vergoedingen, en aangezien dit sinds
enige tijd in de geïndustrialiseerde landen via een elektronisch platform verloopt leidt
dit tot een eenvoudig beschikbaar bestand. Heel anders is de situatie in die landen die
geen dergelijk vergoedingsstelsel (meer) kennen, zoals onder meer Nederland. Daar
kan er sprake zijn van een onderrapportering omdat de meldingsplicht rechtstreeks
berust bij de ondernemingen zelf, zonder dat een volledigheidscontrole mogelijk is via
het verzekeringsstelsel.

De plicht tot het opstellen en bijhouden van documenten
Een belangrijk aspect van zowel de verplichting tot het beschikken over een
uitgeschreven RI&E en het bijhouden van een register van de arbeidsongevallen,
betreft het eigenaarschap hiervan: draagt de werkgever hiervoor de uiteindelijke
verantwoordelijkheid, of mag hij deze delegeren aan daartoe specifiek aangeduid
personeel van binnen of van buiten de onderneming?
Onderstaande cases illlusteren de interpretatie van de verplichting:
➢ De eerste case gaat origineel over de plicht voor de werkgever om te
beschikken over een risico-evaluatie (Van Regenmortel, 2013). Naar aanleiding
van een klacht van de Commissie tegen de Duitse Bondsrepubliek rees de vraag
of de plicht tot het opstellen van documenten met betrekking tot GVW
impliceert of de werkgever zelf hiertoe moet overgaan - dan wel deze plicht
aan anderen kan worden overgelaten.
Aanleiding tot deze vraag was de Duitse regelgeving (zowel de
Arbeitssicherheitsgesetz als het Sozialgesetzbuch) die niet de werkgever maar
wel de bedrijfsartsen en de deskundigen in arbeidsveiligheid ertoe verplichten
rapporten op te stellen omtrent de vervulling van hun taken.
Volgens de Europese Commissie kon deze verplichting niet worden gelijkgesteld
met de op de werkgever rustende plicht te beschikken over een evaluatie van
de risico’s in de vorm van documenten. De rapportageplicht rustte in Duitsland
immers niet op de werkgever maar op de bedrijfsartsen en de werkgever is niet
verplicht de in deze rapporten vervatte aanbevelingen op te volgen.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

28

In een volgende fase trad het Hof van Justitie de visie van de Commissie10 bij
waar zij voorhoudt dat de verplichting voor een werkgever om over een risicoevaluatie te beschikken ook de verplichting inhoudt om die evaluatie te
documenteren, in die zin dat de gegevens moeten worden geregistreerd en
bewaard zodat zij voor derden toegankelijk en ter inzage blijven. Volgens het
Hof van Justitie zijn het de werknemers of de werknemersvertegenwoordigers
met een specifieke taak op het gebied van de bescherming van de veiligheid en
de gezondheid van de werknemers die hiertoe toegang moeten hebben.11
Het Hof van Justitie volgt de Commissie echter niet waar deze meende dat de
documenten door de werkgever dienden te worden opgemaakt. Evenals
Advocaat-Generaal Geelhoed12 meent het Hof van Justitie13 dat artikel 9, eerste
lid, a Kaderrichtlijn 89/391 geen enkele voorwaarde stelt betreffende de
auteur van de documenten die een evaluatie van de risico’s bevatten. Tevens
wordt opgemerkt dat de verplichting van de werkgever om op grond van het
resultaat van de evaluatie van de risico’s maatregelen te nemen, niet uit deze
bepaling, maar uit artikel 6 van de richtlijn voortvloeit maar deze bepaling niet
in het geding is14.
De enige vraag die derhalve diende te worden beslecht is de vraag of de
rapporten van de bedrijfsartsen en de deskundigen in arbeidsveiligheid over de
vervulling van hun taken hetzelfde voorwerp hebben als de in artikel 9, eerste
lid, a van de richtlijn bedoelde documenten. Volgens het Hof blijkt dit
inderdaad het geval te zijn en toont de Commissie geenszins het tegendeel aan,
zodat dit bezwaar ongegrond wordt verklaard.15
➢ Het tweede geval betreft een Frans dossier. Artikel 9, eerste lid, c
Kaderrichtlijn 89/391 verplicht de werkgever er ook toe een lijst bij te houden
van arbeidsongevallen die voor de werknemer hebben geleid tot een
arbeidsongeschiktheid van meer dan drie werkdagen. In een arrest van 5 juni
2008 wijst het Hof16 erop dat deze verplichting expliciet moet worden
opgenomen. Het feit dat de Franse Code du Travail de werkgever ertoe
verplichtte een schriftelijk rapport voor te stellen aan het preventiecomité met
gegevens omtrent het totaal aantal arbeidsongevallen, het aantal ongevallen
met arbeidsonderbreking evenals de graad van frequentie en ernst van deze
ongevallen werd niet afdoende geacht.

10 Conclusie Advocaat-Generaal Geelhoed bij HvJ C-5/00, Commissie v. Bondsrepubliek Duitsland, 2001,

punt 25.
11 HvJ C-5/00, Commissie v. Bondsrepubliek Duitsland, 2001, punt 24.
12 Conclusie Advocaat-Generaal Geelhoed bij HvJ C-5/00, Commissie v. Bondsrepubliek Duitsland, 2001,
punt 52.
13 HvJ C-5/00, Commissie v. Bondsrepubliek Duitsland, 2001, punt 25.
14 HvJ C-5/00, Commissie v. Bondsrepubliek Duitsland, 2001, punt 26.
15 HvJ C-5/00, Commissie v. Bondsrepubliek Duitsland, 2001, punten 27 tot 32.
16 HvJ C-226-06, Commissie v. Franse republiek, 2008, punt 45.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

29

Het optreden van de bevoegde overheden middels de socialeinspectiediensten
Inzake gezond en veilig werken is niet alleen de regelgeving van belang maar minstens
evenzeer de wijze waarop het handhavingsbeleid verloopt.
In dit verband moet er een onderscheid gemaakt worden tussen een inspectiebeleid en
een vervolgingsbeleid. Eerstgenoemde ligt in handen van daartoe aangestelde
arbeidsinspecteurs. Deze beschikken meestal over uiteenlopende bevoegdheden, gaande
over het verstrekken van mondelinge suggesties tot het opstellen van een pro justitia
waarbij het dossier in de handen komt van de rechterlijke macht..
In bepaalde landen -zoals in België en Nederland- kan de dienst zelf overgaan tot het
heffen van administratieve boetes. De effectiviteit hiervan hangt af van de prioriteiten
die de arbeidsinspecteurs aanleggen en de zwaarte van de boetes. Daarnaast is een
belangrijke parameter de inspectiecapaciteit en de wijze waarop deze wordt ingezet. Zo
wordt in het Verenigd Koninkrijk de verantwoordelijkheid op het toezicht op de
arbeidsomstandigheden in het MKB bij de lokale autoriteiten gelegd, terwijl in de
meeste landen deze inspectiediensten onder het centrale gezag vallen -maar natuurlijk
vaak op een gedecentraliseerde basis tewerk gaan-. Wegens beperkte middelen en
mankracht worden inspectiediensten gedwongen worden om hoofzakelijk reactief tewerk
te gaan en zich hoofdzakelijk te beperken tot het ingaan op klachten of ernstige
arbeidsongevallen. Op deze wijze blijft er nauwelijks ruimte voor preventieve controles.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

30

4. De situatie in Nederland
Algemene kenmerken van het landelijke arbobeleid
4.1.1. Reglementaire aspecten
Wetgeving
De wetgeving omtrent arbeidsomstandigheden is ingedeeld in drie niveaus: de
Arbowet, het Arbobesluit en de Arboregeling.
•

•

•

Arbowet - De Arbowet vormt de basis van de arbowetgeving. Hierin staan de
algemene bepalingen die gelden voor alle plekken waar arbeid wordt verricht (dus
ook voor verenigingen en stichtingen). De Arbowet is een kaderwet. Dat betekent
dat er geen concrete regels in staan. Die zijn verder uitgewerkt in het Arbobesluit
en de Arboregeling.
Arbobesluit - Het Arbobesluit is een uitwerking van de Arbowet. Hierin staan de
regels waar zowel werkgever als werknemer zich aan moeten houden om
arbeidsrisico's tegen te gaan. Deze regels zijn verplicht. Er staan ook afwijkende
en aanvullende regels in voor een aantal activiteitssectoren en categorieën
werknemers.
Arboregeling - De Arboregeling is weer een verdere uitwerking van het
Arbobesluit. Het gaat hierbij om concrete voorschriften. Bijvoorbeeld de eisen
waar arbeidsmiddelen aan moeten voldoen of hoe een arbodienst zijn wettelijke
taken exact moet uitvoeren. Ook deze regels zijn verplicht voor werkgever en
werknemer.

In het Nederlands model hebben werkgevers en werknemers ruimte en keuzevrijheid
om hun arbobeleid zelf vorm te geven (Venema, 2013). Overheid en sociale partners
stimuleren en faciliteren de inspanningen op bedrijfsniveau, maar uiteindelijk moeten
werkgevers en werknemers zelf hun verantwoordelijkheid nemen.
Toepassingsgebied
De arboregelgeving is van toepassing op werknemers, gedeelteijk op zzp’s.
Autoriteiten en inspectie
Het Ministerie SZW is de wetgevende overheid inzake veilig en gezond werken. Via de
Inspectie SZW, houdt het Ministerie naast preventie (voorlichting over rechten en
plichten en de gevolgen bij het niet naleven hiervan), onder andere toezicht op en
handhaaft de naleving van de Arbeidsomstandighedenwetgeving. De inspecteur heeft
toezichthoudende en opsporende taken. Hij inspecteert niet alleen de feitelijke
werkomstandigheden, maar controleert ook of er een RI&E en het daarbij behorende
plan van aanpak aanwezig zijn.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

31

Tevens wordt gecontroleerd of de RI&E door een gecertificeerde arbodienst is getoetst
en of de arbodienst een advies heeft uitgebracht over het plan van aanpak. Daarnaast
controleert Inspectie SZW of de praktijkomstandigheden op de werkvloer
overeenstemmen met de RI&E en het plan van aanpak17.
4.1.2. Sociale-zekerheidsaspecten
In Nederland kent het sociale-zekerheidsstelsel geen speciaal regime voor de
vergoeding van de slachtoffers van arbeidsongevallen en beroepsziekten. De medische
kosten als gevolg van onaangepaste arbeidsomstandigheden worden vergoed in het
kader van de reguliere ziekteverzekering.
Alleen wanneer het slachtoffer voor de rechtbank kan bewijzen dat de werkgever in
gebreke is gebleven, kan hij/zij aanspraak maken op een bijkomende vergoeding in het
kader van de burgerlijke aansprakelijkheid. Dergelijke claims van slachtoffers van
beroepsziekten en arbeidsongevallen worden in Nederland in een aantal gevallen
behandeld door een letseladvocaat die zich op het geneeskundige vlak laat bijstaan
door een medisch adviseur om te kunnen beoordelen of een claim kans op slagen
heeft. Wanneer het bij voorbeeld gaat om een beroepsgebonden aandoening die te
wijten is aan de blootstelling aan chemische agentia, kan de werkgever aansprakelijk
gesteld worden en kan de rechter een bedrag vastleggen ter vergoeding van de
gezondheidsschade, bovenop de ‘normale’ uitkering van de ziekteverzekering. Dit
gebeurt eerder sporadisch.
Werkgevers dragen in grote mate de financiële lasten voor het ziekteverzuim onder
hun personeel, los van het feit of dit al dan niet gerelateerd is aan onaangepaste
arbeidsomstandigheden.

4.2.

De vertaling van art. 6 in Nederland

De algemene risico-inventarisatie en -evaluatie is al sinds 1 januari 1994 in
Nederlandse wetgeving opgenomen. De werkgever is gehouden om een overzicht op te
stellen van alle risico's die in het bedrijf of de instelling kunnen voorkomen (Art.5
Arbowet).
Een RI&E dient te bestaan uit:
• een inventarisatie van de aanwezige gevaren en van de al genomen
risico-beperkende maatregelen op het gebied van GVW, ook met specifieke
aandacht voor werknemers die behoren tot de ‘bijzondere categorieën van
werknemers’ (bijvoorbeeld gedeeltelijk arbeidsgeschikten, zwangeren, jeugdigen
en ouderen);
• de evaluatie van de risico’s die aan de gevaren zijn verbonden;
• de prioritering van de risico's;
• de vaststelling van de maatregelen die genomen zullen worden: het plan van
aanpak.
De Arbeidsomstandighedenwet stelt dat het plan van aanpak een verplicht onderdeel
17 http://www.rie.nl/faqs/arbodienst-inspectie-szw/

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

32

van de RI&E is.
Na het uitvoeren van de RI&E en het opstellen van het plan van aanpak moeten deze
voorgelegd worden aan een gecertificeerde arbodienst of een gecertificeerde
arbokerndeskundige. Zij beoordelen of de ingevulde RI&E compleet en betrouwbaar is
en uitgaat van de huidige stand van wetenschap. Ze schrijven een advies aan de
werkgever o.a. over het plan van aanpak. Er hoeft geen toetsing van de RI&E plaats te
vinden wanneer:
• alle werknemers in het de onderneming samen 40 uur of minder werken;
• de onderneming ten hoogste 25 werknemers heeft én gebruik maakt van een
door het Steunpunt RI&E18 erkende branche-RI&E of gebruik maakt van een
branche-RI&E die in de CAO is opgenomen19.
Om werkgevers, in de eerste plaats de kleinere bedrijven, hierbij te ondersteunen
werden een hele reeks branchespecifieke checklists opgesteld.
Daarnaast kent de Arbowet een redelijkerwijsclausule. Dit houdt onder meer in dat bij
de keuze van maatregelen ook technische, operationele en economische factoren een
rol kunnen spelen.
De toepassing van art. 6 in Nederland
Toezicht20
De Inspectie SZW kan bij inspectie naar de RI&E en het plan van aanpak van het bedrijf
vragen. Als dat niet in orde blijkt te zijn kan de Inspectie SZW een waarschuwing
geven om dit binnen een bepaalde tijd in orde te maken.
Artikel 33, lid 1 van de Arbowet bepaalt dat de Inspectie SZW ook een bestuurlijke
boete kan geven voor het niet naleven van artikel 5 van de Arbowet. De te betalen
boetes zijn (mede) afhankelijk van de grootte van het bedrijf. Het boetenormbedrag
voor het ontbreken van een RI&E bedraagt 3.000€.
Cijfers21
Uit een peiling in oktober 2015 blijkt bij 45% van de bedrijven een RI&E aanwezig is.
Vooral de grotere bedrijven hebben vaker een RI&E. Als reden voor het niet hebben
van een RI&E geeft ¾ van de werkgevers aan dat zij niet weten dat dit nodig is. De
meest genoemd reden is dat zij niet bekend zijn met de verplichtingom een RI&E op te
maken (63%). 19% van de werkgevers meent geen risico te onderkennen.

18 www.rie.nl

19 Risico-inventarisatie en –evaluatie, https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/risico-inventarisatie---

evaluatie, 18.3.2017
20 http://www.rie.nl/8-controleren-en-handhaven-rie/
21
Arbo in bedrijf 2016. Een onderzoek naar de naleving van arboverplichtingen, blootstelling aan
arbeidsrisico’s en genomen maatregelen in 2016, Inspectie SZW

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

33

ESENER-222
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 bleek dat 73,2% van de werkgevers
een RI&E heeft uitgevoerd. De percentages verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen, gaande van 62,7% van de ondernemingen tussen 5-9 werknemers tot
98,1% van de ondernemingen =>250 werknemers.
57,3% van de RI&E werd verricht door interne medewerkers en 26,5% door externen.
92,1% van de bedrijven beschikt over een gedocumenteerde RI&E.
84,8% vindt de RI&E een nuttig instrument om een beleid inzake veiligheid en
gezondheid op te stellen. Gevraagd naar de redenen waarom RI&E niet (regelmatig)
wordt uitgevoerd zijn:
-

de risico’s zijn reeds gekend (80,6%)
er zijn geen grote problemen (81%)
de procedure is te ingewikkeld (22,6%)
de expertise ontbreekt (25,4%)

Ondersteuning
Ministerie SZW
Nederland hecht veel belang aan een RI&E als belangrijk instrument in het
preventiebeleid. Het heeft dan ook veel inspanningen gedaan om, zowel op inhoudelijk
vlak als inzake het toezicht erop, het principe van de RI&E ingang te doen vinden in
alle ondernemingen.
Eén van de belangrijke elementen in dit verband is de toetsingsverplichting. De wijze
van toetsing is niet vastgelegd in de Arbowet, maar in de certificatieregelingen van
deze arbodeskundigen. Voor arbodiensten die werken volgens de vangnetregeling
verplichten deze het toetsen van de RI&E middels een werkplekbezoek. Zelfstandige
arbodeskundigen -eveneens in de maatwerkregeling- hebben ook een
certificatieregeling, maar daaruit volgt geen verplichting van het toetsen van de RI&E
door middel van een werkplekbezoek23.
Steunpunt RI&E
Het Steunpunt RI&E24 is een samenwerkingsverband van het Ministerie SZW,
werkgevers- en werknemersorganisaties. Het stimuleert de ontwikkeling van digitale
branche RI&E-instrumenten door het gratis beschikbaar stellen van een tool voor
branches. Het Steunpunt erkent RI&E-instrumenten waardoor voor kleine bedrijven
toetsingsvrijstelling ontstaat en de instrumenten up-to-date blijven.
Het Nederlandse digitale RIE-instrument stond model voor de ontwikkeling van het

22 ESENER-2 , European Survey of Enterprises on New and Emerging Risks,

https://osha.europa.eu/nl/surveys-and-statistics-osh/esener/2014nl
23 http://www.rie.nl/faq/wie-mag-de-rie-toetsen-en-wat-houdt-die-toetsing-in/
24 www.rie.nl

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

34

OIRA25 (Online Interactive Risk Assessment) model, initiatief van het Europees
Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk.
Arbocatalogi
De arbocatalogi zijn er gekomen in overleg met werkgevers en werknemers die samen
bepalen hoe binnen branches voldaan kan worden aan de doelnormen van de
Arbeidsomstandighedenwet. De Inspectie toetst de arbocatalogi met als doel te
beoordelen of de arbocatalogus niet in strijd is met de wet en of door middel van het
gebruik van de arbocatalogus wordt voldaan aan de doelvoorschriften uit de
Arbeidsomstandighedenwet26.
Om de bekendheid van de arbocatalogi bij het MKB te bevorderen heeft de Stichting
van de Arbeid een handreiking opgemaakt ten behoeve van de branches om de
implementatie van de catalogi in het MKB te promoten27.
Idealiter maken bedrijven de link tussen de oplossingen in de arbocatalogus en de RI&E
en het plan van aanpak. De werkgever kan beschikken over een reeks digitale RI&Einstrumenten, waaronder de MKB-RI&E en de Branche RI&E toegespitst zijn op het
kleinbedrijf.
In oktober 2018 zijn voorstellen met sociale partners besproken voor het verbeteren
van de wijze van aanbieding en toetsing van arbocatalogi. Beoogde verbeteringen
betreffen helderheid over de doelvoorschriften waaraan invulling wordt gegeven met
een arbocatalogus. Het gaat over een tijdige actualisering van arbocatalogi en
verbetering van de communicatie over aspecten die positief of negatief uit de toets
komen28.
MKB-RI&E
MKB-Nederland, het ministerie SZW en de branches hebben een algemeen digitaal
instrument ontwikkeld waarbij het kleinbedrijf de arbeidsomstandigheden kan
inventariseren en evalueren. De vragen zijn per onderwerp gegroepeerd en voorzien
van tips om de situatie te verbeteren29.
Branche-RI&E
Dit is een in de branche overeengekomen instrument waarmee bedrijven hun RI&E
kunnen maken. De sociale partners zien het als een goede mogelijkheid om maatwerk
te leveren voor de bedrijven in de branche en verwachten dat het draagvlak voor de
regels daardoor beter zal zijn. In 2016 waren er 163 beschikbare arbocatalogi en 188
branches hadden een branche RI&E opgesteld, waarvan voor 121 branches het
25 https://oiraproject.eu/nl
26 Venema, P.M. (2013): “EU-Arboregelgeving: onderzoek naar de implementatie en evaluatie” – Bijdrage

tot het EU Arboacquis, G&VW/VW/2012/4561. Opdrachtgever Ministerie SZW, Directie Gezond en Veilig
Werken
27 Handreiking bevordering implementatie arbocatalogus in MKB-bedrijven, Stichting van de Arbeid, 2015,
http://www.stvda.nl/~/media/Files/Stvda/Brochures/2010_2019/2015/20150129-handreiking-mkbbedrijven
28 Jaarplan Inspectie SZW 2019, Ministerie SZW
29 http://www.rie.nl/instrumenten/algemene-mkb-rie/

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

35

instrument erkend is. Er is een algemene branche RI&E opgesteld, voor bedrijven uit
branches die geen specifieke branche RIE hebben opgesteld. De 121 branches met een
erkende branche RI&E vertegenwoordigen een brede range aan sectoren. De
dekkingsgraad wat betreft het aantal banen van werknemers voor de erkende branche
RI&E bedraagt 44%. De dekkingsgraad op basis van het aantal bedrijven met meer dan
één werkzaam persoon bedraagt 39%. Met de algemene MKB RIE meegerekend is de
dekkingsgraad voor MKB-bedrijven 100%30.
Checklijst gezondheidsrisico’s
De Checklist gezondheidsrisico’s31 is ontwikkeld voor ondernemers die voor ten hoogste
40 uur per week personeel in dienst hebben. Aan de hand van de checklijst kan de
ondernemer een RI&E uitvoeren en een plan van aanpak opstellen. De checklijst is
gebaseerd op een aantal stellingen die dienen ingevuld te worden.
De vertaling van art. 7 in Nederland
Deze is integraal terug te vinden in de Arbeidsomstandighedenwet, meer bepaald in
artikel 13.
Interne deskundigheid
Art. 13 lid 1 bepaalt dat elke onderneming ten minste één deskundige werknemer, dit
is de preventiemedewerker, in dienst moet hebben. De keuze en de positionering van
de werknemer wordt bepaald met instemming van de ondernemingsraad of
personeelsvertegenwoordiging. Samen met de bedrijfsarts en andere
arbodienstverleners werkt de preventiemedewerker aan gezond en veilig werken in het
bedrijf.
Art. 13 lid 2 bepaalt dat indien de mogelijkheden onvoldoende zijn om de bijstand
binnen het bedrijf of de inrichting te organiseren, de bijstand verleend wordt door een
combinatie van deskundige werknemers en andere deskundige personen.
Art. 13 lid 3 bepaalt verder dat indien er geen mogelijkheden zijn om de bijstand
binnen het bedrijf of de inrichting te organiseren, de bijstand verleend wordt door
andere deskundige personen.
Op grond van het tiende lid van art. 13 van de Arbeidsomstandighedenwet behoeft een
werkgever die een natuurlijke persoon is met niet meer dan 25 werknemers, geen
deskundige werknemer( s) aan de wijzen maar kan hij de bijstandstaken zelf
uitvoeren. Deze kleine werkgever is hiertoe bevoegd indien hij beschikt over
voldoende deskundigheid, ervaring en uitrusting om die taken naar behoren uit te
voeren.
Externe deskundigheid
Voor wat betreft de externe inbreng van deskundigen, beschikken Nederlandse
30 Onderzoek samenhang arbocatalogi en RI&E, KPMG Advisory NV, 2017
31 http://www.rie.nl/instrumenten/checklist-gezondheidsrisicos-max-40-uur-personeel-in-dienst/

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

36

werkgevers over een ruime keuze. Ze kunnen te rade gaan bij een externe arbodienst
die doorgaans hoofdzakelijk het medische luik voor zijn rekening neemt en erg
wisselend van grootte kan zijn.
De in de Arbowet bedoelde arbodiensten moeten gecertificeerd32 zijn. Maar er zijn ook
heel wat zzp actief op de markt, die al dan niet gecertificeerd zijn en werkgevers
adviseren. Bedrijfsartsen moeten een postuniversitair curriculum doorlopen hebben.
Voor 4 kerndeskundigen bestaat op dit vlak een regelgeving: het gaat hier naast
bedrijfsartsen ook om arbeidshygiënisten, hogere veiligheidsdeskundigen en arbeidsen organisatiedeskundigen. De kerndeskundigen moeten geregistreerd (bedrijfsarts) of
gecertificeerd zijn (overige kerndeskundigen). Voor wat betreft de arbeidsveiligheid
wordt er een onderscheid gemaakt tussen hogere en middelbare veiligheidskundigen.
Artikelen 14, 14a en 20 en de Arboregeling stellen een aantal minimumeisen aan
arbodiensten. Die hebben betrekking op de deskundigheid, organisatie, uitrusting en
het functioneren. Om te kunnen aantonen dat zij aan deze eisen voldoen, dienen zij
over een certificaat te beschikken. De Stichting Beheer Certificatieregeling en
Arbodiensten houdt registers33 bij van intern en extern gecertificeerde abodiensten.
Aanstelling
Art. 13 lid 1 bepaalt dat indien in het bedrijf of de inrichting van de werkgever een
ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging is ingesteld, de keuze voor de
deskundige werknemer, en diens positionering, bepaald wordt met instemming van die
ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging.
Taken
Art. 13 lid 7 van de Arbowet vermeldt specifieke inhoudelijke taakeisen34:
1. Het ondersteunen van de werkgever om optimale arbeidsomstandigheden te
realiseren. De preventiemedewerker ondersteunt met het opstellen van een
overzicht van alle risico’s over GVW binnen het bedrijf. Dit resulteert in de RI&E.
De preventiemedewerker werkt ook mee aan het plan van aanpak.
2. Het adviseren en nauw samenwerken met de arbodeskundigen en de
ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging over de te nemen maatregelen
voor een goed arbeidsomstandighedenbeleid. De preventiemedewerker moet
adviseren aan en samen werken met de bedrijfsarts en andere arbodienstverleners.
In het basiscontract is vastgelegd dat de bedrijfsarts tijd moet reserveren voor
overleg met de preventiemedewerker.
3. Het (mede) uitvoeren van arbo-maatregelen. Het is gebruikelijk dat de
preventiemedewerker afkomstig is van de werkvloer, zodat hij er dagelijks te
vinden is. Met zijn ervaring op de werkvloer levert de preventiemedewerker een
actieve bijdrage om de kans op gezondheidsklachten en ongevallen op het werk tot
een minimum te beperken. Praktische voorbeelden van beoogde risico’s zijn
bijvoorbeeld blijvende gehoorschade, risico’s door het werken met gevaarlijke
32 Per 1 januari 2019 is een nieuw certificatieschema arbodiensten in werking getreden dat de

voorwaarden bevat waaraan een gecertificeerde arbodienst moet voldoen.
33 http://sbca.nl/gecertificeerde-arbodiensten/
34 https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/preventiemedewerker/taken

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

37

stoffen of het krijgen van (blijvende) rugklachten door tillen. Ook vervult de
preventiemedewerker een brugfunctie tussen de werkgever en werknemers en let
hij er op dat er aandacht wordt besteed aan de – in de RI&E beschreven – risico’s.
De preventiemedewerker assisteert bijvoorbeeld de werkgever met heldere
voorlichting over duidelijke werkinstructies, het correct gebruik van
beschermingsmiddelen en handige tools bij langdurig beeldschermgebruik.
Vele werkgevers opteren bovendien voor een uitbreiding van het takenpakket. In de
praktijk wordt de preventiemedewerker soms ook belast met:
•

bijhouden en registreren van bedrijfsongevallen;

•

vervullen van de rol van vertrouwenspersoon binnen het bedrijf;

•

organiseren van de samenwerking met de bedrijfshulpverlening; of het

•

geven van voorlichting over preventie aan collega’s. De preventiemedewerker
kan bijvoorbeeld de bredere communicatie over gezond en veilig werken
verzorgen. Om ervoor te zorgen dat het onderwerp gezond en veilig werken hoog
op de agenda blijft, kan hij daarvoor elementen uit het plan van aanpak
regelmatig communiceren via nieuwsbrieven, bijeenkomsten of het intranet.

Opleiding
Er worden geen verdere eisen gesteld qua vooropleiding of bijscholing van de
preventiemedewerker. De deskundigheid van de preventiemedewerker moet aansluiten
op de risico’s in het bedrijf. Zijn er veel en complexe risico’s in het bedrijf aanwezig
dan zal de preventiemedewerker over méér deskundigheid moeten beschikken. In de
RI&E moet worden aangegeven welke maatregelen het bedrijf heeft genomen met
betrekking tot onder meer de deskundigheid en de beschikbare tijd voor de
preventiemedewerker (artikel 13, lid 9 Arbowet).
In Nederland worden cursussen op de vrije markt aangeboden die de
preventiemedewerker wegwijs moeten maken in de functie.
Onafhankelijkheid en bescherming
Art. 13 lid 5 van de Arbowet bepaalt dat de werkgever de werknemers in de
gelegenheid stelt om de bijstand zelfstandig en onafhankelijk te verlenen. De
werknemers worden uit hoofde van een juiste taakuitoefening niet benadeeld in hun
positie in het bedrijf of de inrichting.
De toepassing van art. 7 in Nederland
Toezicht
Overtreding op artikelen 13, 14 en 14a van de Arbowet kunnen tot een bestuurlijke
boete leiden. Het boetenormbedrag voor inbreuken op art. 13 lid 1 t/m 3, 14 en 14a
bedraagt 1.500€.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

38

Cijfers35
De preventiemedewerker
In 2016 heeft 47% van alle bedrijven een preventiemedewerker aangesteld. Dit is 4%
meer ten opzichte van 2014 (Arbobalans 2016). Van de mogelijkheid om zelf de rol van
preventiemedewerker te vervullen maakt 27% van de werkgevers in de kleine bedrijven
gebruik.
De meest voorkomende taak van de preventiemedewerker is de uitvoering
van/meewerken aan preventiemaatregelen in het bedrijf (82%). Bij 19% van de
bedrijven met een preventiemedewerker vervult de preventiemedewerker ook andere
taken, zoals fungeren als aanspreekpunt voor het personeel over arbo, signaleren van
risico’s, klachten behandelen, de oorzaken van ziekteverzuim achterhalen, adviseren,
taken uitvoeren in het kader van de bedrijfshulpverlening, persoonlijke
beschermingsmiddelen verschaffen of een training aan werknemers geven.
De deskundigheid van de preventiemedewerker is in het overgrote deel van de
bedrijven (85%) gebaseerd op ervaring, al dan niet in combinatie met een andere
manier. Bij 30% heeft de preventiemedewerker een of meer cursussen gevolgd en bij
21% een opleiding. Bij 8% van de bedrijven hebben de preventiemedewerkers op een
andere manier dan de genoemde mogelijkheden de deskundigheid dan wel
bekwaamheid verworven. Voorbeelden daarvan zijn: voorlichting van de arbodienst,
zelfstudie, vakliteratuur, via de branche, internet, brochures, andere bedrijven, vorig
werk en via een beroepsorganisatie.
Contracten met arbodiensten en andere arbodienstverleners
In 2016 heeft 75% van de bedrijven een contract met een (interne of externe)
arbodienst en/of een andere dienstverlener zoals een bedrijfsarts, een
veiligheidskundige e.d. (Arbobalans 2016). Grotere ondernemingen beschikken vaker
over een contract.
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 50,2% van de werkgevers
gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 77,3% van die van een
bedrijfsarts. Het gemiddelde over alle Europese bedrijven is 53% voor de
veiligheidsdeskundige en 68% voor de bedrijfsarts.
De percentages in Nederland verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen. In bedrijven tot 10 werknemers is dit 40% voor de veiligheidskundige
respectievelijk 63,6% voor de bedrijfsarts. In bedrijven =>250 werknemers is dit 85%
respectievelijk 99,3%.

35 Arbo in bedrijf 2016. Een onderzoek naar de naleving van arboverplichtingen, blootstelling aan

arbeidsrisico’s en genomen maatregelen in 2016, Inspectie SZW

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

39

Recente ontwikkelingen
In de vernieuwde Arbeidsomstandighedenwet van 1 juli 2017 is de betrokkenheid van
werkgevers en werknemers bij de arbodienstverlening vergroot en staat preventie nog
meer centraal. De positie van de preventiemedewerker is versterkt, het
medezeggenschapsorgaan heeft een zwaardere rol en de onafhankelijke positie van de
bedrijfsarts is sterker gemaakt. De Inspectie SZW kan toezichthoudend en handhavend
optreden36.
De ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging moet nu instemmen met de
keuze voor elke preventiemedewerker. Zo krijgt hij of zij draagvlak onder uw
medewerkers, en kan hij zijn taken beter uitvoeren.
Momenteel wordt in Nederland de discussie gevoerd over het concept interne
preventiemedewerker en de invulling hiervan: opleidingen, definitie, kadering,
ontslagbescherming. Het rapport poogt hierbij voorbeelden aan te brengen van de
invulling in andere lidstaten.
De vertaling van art. 9 in Nederland
Definitie
Een arbeidsongeval is een aan een werknemer in verband met het verrichten van
arbeid overkomen ongewilde, plotselinge gebeurtenis, die schade aan de gezondheid
tot vrijwel onmiddellijk gevolg heeft gehad en heeft geleid tot ziekteverzuim, of de
dood tot vrijwel onmiddellijk gevolg heeft gehad (Arbowet, Art 1, lid i).
Ongevallen tijdens woon-werkverkeer zijn uitgesloten.
Aangifte
Artikel 9 lid 1 van de Arbowet bepaalt dat de werkgever ernstige ongevallen die leiden
tot (tot de dood, een blijvend letsel of een ziekenhuisopname direct meldt aan de
Inspectie SZW en hierover desgevraagd zo spoedig mogelijk aan deze rapporteert. Een
blijvend letsel betreft onder andere amputatie, (deels) blindheid of chronische
lichamelijke of psychische klachten.
Dodelijke ongevallen moeten onmiddellijk en telefonisch gemeld worden.
Deze meldingsplicht is ook van toepassing indien meteen na het ongeval geen sprake
van een ziekenhuisopname of van blijvend letsel, maar dit pas later blijkt. Niet alleen
ongevallen van de eigen werknemers moeten gemeld worden, maar ook deze die
voorgevallen zijn bij personen die onder het gezag van de onderneming werken, zoals
uitzendkrachten en zzp’ers.
Aangifteformulier
Meldingsplichtige ongevallen dienen direct digitaal gemeld te worden via het volledig
ingevulde meldingsformulier op www.inspectieszw.nl. Deze ongevallen kunnen ook
36 Jaarplan Inspectie SZW 2019, Ministerie SZW

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

40

telefonisch gemeld worden.
De toepassing van art. 9 in Nederland
Ongevalsregister
Artikel 9 lid 2 van de Arbowet bepaalt dat de werkgever een lijst bijhoudt van de
gemelde ongevallen en van ongevallen welke hebben geleid tot een verzuim van meer
dan drie werkdagen en registreert daarop de aard en datum van het ongeval.
Opvolging en onderzoek door werkgever
Er is geen verplichting voor werkgevers om zelf een onderzoek in te stellen, hoewel de
werkgever in de praktijk zou moeten nagaan wat er is gebeurd, aangezien hij
aansprakelijk kan worden gesteld voor schade. De werkgever en de werknemers
werken mee aan het onderzoek van de Inspectie SZW met alle gewenste informatie.
Onderzoek door inspectie
De Inspectie SZW stelt een ongevallenonderzoek in wanneer er sprake is van een
vermoeden van een meldingsplichtig ongeval; of het vermoeden dat het ongeval het
gevolg is van een overtreding van de wettelijke voorschriften. De Inspectie SZW streeft
ernaar het onderzoek binnen twaalf weken af te ronden.
In de loop van 2017 werd een Inspectie Control Framework ontwikkeld dat in een
schrijven dd. 16 mei 2017 werd aangeboden aan de Voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal. Het bevat een vernieuwde blauwdruk voor de Inspectie SZW.
Kernbegrip in deze aanpak is het “risicogericht werken”37, waarmee bedoeld wordt dat
in de verschillende onderdelen van de inspectie selecties worden gemaakt van
“thema’s, doelgroepen en subjecten en objecten”. Voor wat betreft het hoofdstuk
“Arbo Reaktief” staat het toezicht op de arbeidsongevallen als prioritair aangemerkt.
Onder meer als gevolg hiervan besteden de Nederlandse inspectiediensten veel tijd en
energie in het onderzoeken van arbeidsongevallen in ondernemingen.
Sancties bij niet-naleving
Voor het niet (direct) melden van een dodelijk ongeval of een ongeval dat leidt tot een
blijvend letsel of een ziekenhuisopname en en waarbij de toezichthouder geen
onderzoek meer kan verrichten, geldt een boetenormbedrag van 50.000€.

37 Ministerie SZW: “Bijlage 2, Inspectie Control Framework”, toegevoegd aan het schrijven dd. 16 mei

2017

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

41

5. De situatie in België
Algemene kenmerken van het landelijke arbobeleid
5.1.1. Reglementaire aspecten
Wetgeving
Het verschijnen van de Kaderrichtlijn leidde in België tot het afschaffen van de
vroegere wet van 10 juni 1952 “betreffende de gezondheid en de veiligheid van de
werknemers, alsmede de salubriteit van het werk38 en van de werkplaatsen” en de
vervanging ervan door de wet van 4 augustus 1996 “betreffende het welzijn van de
werknemers bij de uitvoering van hun werk”, gemeenlijk de Welzijnswet genoemd.
In artikel 4 van deze wet wordt het begrip veiligheid en gezondheid op het werk
vervangen door de term welzijn op het werk als overkoepelend begrip, in tegenstelling
tot Nederland39, en de tekst maakt tezelfdertijd duidelijk welke deelgebieden
daaronder ressorteren. Deze zijn:
1°
2°
3°
4°
5°
6°
7°

de arbeidsveiligheid;
de bescherming van de gezondheid van de werknemer op het werk;
de psychosociale aspecten van het werk;
de ergonomie;
de arbeidshygiëne;
de verfraaiing van de arbeidsplaatsen;
de maatregelen van de onderneming inzake leefmilieu, wat betreft hun
invloed op de punten 1° tot 6°.

De algemene verplichtingen uit de Welzijnswet worden geconcretiseerd in de Codex
Welzijn op het Werk die recentelijk werd gestroomlijnd middels 10 koninklijke
besluiten daterend van 28 april 2017. Deze Codex bevat 10 Boeken, elk onderverdeeld
in een aantal Titels die alle aspecten van GVW op het werk omvatten en erg
detaillistisch geformuleerde verplichtingen inhouden.
Toepassingsgebied
Zowel de Welzijnswet als zijn uitvoeringsbesluiten uit de Codex zijn van toepassing op
ondernemingen, en sinds enkele jaren eveneens op huispersoneel zoals dienstboden
(wet van 15 mei 2014). Zelfstandigen (zzp’s) vallen niet onder het toepassingebied,
tenzij ze arbeid verrichten onder het gezag van de onderneming in het kader van een
overeenkomst; stagiairs, jongeren verbonden aan de onderneming door een
leerovereenkomst of die een stage doorlopen in het kader van een beroepsopleiding
doen dat wel degelijk.

38 Typisch Belgisch gallicisme: salubriteit betekent zoiets als “de propere/hygiënische staat”
39 Zie het hoofdstukje Gebruikte Afkortingen en Terminologie vooraan dit rapport

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

42

België heeft talrijke elementen van zijn regelingen inzake GVW overgenomen van
Frankrijk. Eén van de gevolgen hiervan is de grote nadruk op het gezondheidstoezicht
op de werknemers, uit te voeren door de bedrijfsarts. Dit heeft voor gevolg dat de
inkomsten van de externe preventiediensten (equivalent van de Nederlandse
arbodiensten) overwegend naar de medische equipes gaan.
Autoriteiten en inspectie
De Federale overheidsdienst werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg (FOD WASO)
bereidt het beleid voor inzake welzijn op het werk en houdt via de inspectie toezicht
op de uitvoering hiervan. De Algemene Directie Toezicht op het Welzijn op het werk
zorgt ervoor dat de uitvoering van de beleidslijnen inzake welzijn worden nageleefd,
door een raadgevende, preventieve en repressieve rol te vervullen. De Algemene
Directie Humanisering van de arbeid zorgt voor de voorbereiding, de bevordering en de
uitvoering van het beleid inzake het welzijn op het werk en de sensibilisering van de
sociale en economische actoren inzake de humanisering van de arbeid.
5.1.2. Sociale-zekerheidsaspecten
In België valt de vergoeding van beroepsziekten en arbeidsongevallen onder de sociale
zekerheid. De onderliggende reglementaire basis voor beide onderdelen loopt sterk
uiteen.
Voor de compensatieregeling van arbeidsongevallen dient elke onderneming
(behoudens sporadische uitzonderingen) zich aan te sluiten bij een erkende privéverzekeringsmaatschappij, wiens functioneren wordt gecontroleerd door de
overheidsdienst Fedris. Ondernemingen betalen op jaarbasis een premie aan een
verzekeringsmaatschappij naar keuze, die relatief sterk kan fluctueren in functie van
de voorbije schadelast – althans voor grotere ondernemingen. Alle
arbeidsongevallendossiers die thans algemeen via elektronische weg worden gemeld
aan de respectieve verzekeringsmaatschappijen worden door deze doorgestuurd naar
Fedris.
Voor de vergoeding van beroepsziekten betaalt elke Belgische werkgever een
forfaitaire bijdrage van 1% op de bruto-loonmassa. De uitbetalingen aan de
slachtoffers gebeurt rechtstreeks door Fedris. Fedris verwerkt het cijfermateriaal en
neemt zich voor hierover regelmatig te publiceren.

De vertaling van art. 6 in België
De verplichting, in hoofde van elke werkgever, tot het opmaken van een RI&E wordt in
België opgelegd middels een uitvoeringsbesluit van de Welzijnswet, namelijk het
koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende het beleid inzake het welzijn van de
werknemers bij de uitvoering van hun werk. Meer bepaald stelt artikel 8:
“De risicoanalyse gebeurt op het niveau van de organisatie in haar geheel, op het
niveau van elke groep van werkposten of functies en op het niveau van het individu.
Zij bestaat achtereenvolgens uit:
1° het identificeren van gevaren voor het welzijn van de werknemers bij de

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

43

uitvoering van hun werk;
2° het vaststellen en nader bepalen van risico’s voor het welzijn van de werknemers
bij de uitvoering van hun werk;
3° het evalueren van risico’s voor het welzijn van de werknemers bij de uitvoering
van hun werk.”
Het besluit preciseert dat alle risico’s behorende tot de zeven deelgebieden die een
onderdeel zijn van het welzijn op het werk moeten worden meegenomen in de
analyse. Bovendien spreekt hetzelfde besluit over een dynamisch
risicobeheersingssysteem, hetgeen impliceert dat de risicoanalyses die daaraan ten
grondslag liggen regelmatig moeten worden geactualiseerd.
De verplichting geldt voor elke werkgever (elke rechtpersoon die minstens één
werknemer tewerkstelt). Ondernemingen die een paritair samengesteld Comité voor
de preventie en bescherming op het werk hebben (dat zijn in principe alle werkgevers
met meer dan 50 personeelsleden) moeten de risicoanalyse ter advies voorleggen aan
dit Comité.
De werkgever stelt vervolgens een globaal preventieplan op dat voor een periode van 5
jaar moet gelden. Jaarlijks stelt hij een jaaractieplan op, dat een concretisering is van
het globale preventieplan.
De werkgever moet een RI&E uitvoeren, met betrokkenheid van de interne en externe
preventiediensten. Medewerkers van externe diensten voeren bedrijfsbezoeken uit
waarvan zij verplicht een verslag opmaken. Dit kan worden beschouwd als de
medewerking aan de RI&E. De verslagen van deze bedrijfsbezoeken worden
elektronisch gegenereerd; elke externe preventiedienst heeft daarvoor zijn eigen
model. Sommige maken weinig meer dan een checklist over waarop een aantal
aandachtspunten worden gescoord, andere hebben een software package ontwikkeld
die omstandige standaardteksten genereert waaruit de bedrijfsbezoeker kan kiezen om
zijn/haar verslag samen te stellen.
Co-Prev, de beroepsorganisatie van de Belgische externe preventiediensten, is van
mening dat de externe preventiediensten hiermee de hun opgelegde verplichting om
actief deel te nemen aan de risicoanalyse, zeker voor het MKB vervullen.
Daarnaast zullen de externe preventiediensten, op vraag van bij hen aangesloten
ondernemingen, zelf een omstandige RI&E uitvoeren voor rekening van de werkgever.

De toepassing van art. 6 in België
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 bleek dat 66,5% van de Belgische
werkgevers een RI&E heeft uitgevoerd. De percentages verschillen naar gelang de
grootte van de ondernemingen, gaande van 51,3% van de ondernemingen tussen 5-9
werknemers tot 97,8% van de ondernemingen =>250 werknemers.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

44

42,3% van de RI&E werd verricht door interne medewerkers en 34,4% door externen.
91,9% van de bedrijven beschikt over een gedocumenteerde RI&E.
91,8% vindt de RI&E een nuttig instrument om een beleid inzake veiligheid en
gezondheid op te stellen. Gevraagd naar de redenen waarom RI&E niet (regelmatig)
wordt uitgevoerd zijn:
-

de risico’s zijn reeds gekend (76,5%)
er zijn geen grote problemen (81,6%)
de procedure is te ingewikkeld (22,3%)
de expertise ontbreekt (37,7%)

Ondersteuning
In België zijn werkgeversassociaties en andere verenigingen uit het middenveld
beperkt actief in het ondersteunen van ondernemingen op het vlak van het
middenveld. De reden hiervoor is het functioneren van de externe preventiediensten.
In de praktijk hebben deze diensten elk eigen modellen ontwikkeld die de aangesloten
ondernemingen kunnen overnemen, al dan niet hierbij ondersteund door de advisering
van externe preventieadviseurs – vooral het advies van de bedrijfsarts moet hierbij
worden ingewonnen.
De Belgische overheid heeft, via het Europees Sociaal Fonds, erg veel middelen en
energie gestoken in de ontwikkeling van een gestandaardiseerde participatieve
methodiek voor het bepalen, analyseren en evalueren van professionele risico’s. Deze
benadering, Sobane geheten, is verkrijgbaar in verschillende talen en bestaat uit een
hele reeks brochures, die ook kunnen gedownloaded worden via de internetsite
www.sobane.be. Deze website wordt actief beheerd en gepromoot door het ministerie
FOD WASO.
Toezicht
Het Belgische beleid op dit vlak is hoofdzakelijk reactief, met andere woorden
wanneer een inspecteur in een onderneming stuit op een specifiek probleem, wordt
regelmatig gevraagd een RI&E op te stellen of de bestaande RI&E beter uit te werken.
Dit gebeurt vooral voor de psychosociale risico’s - op dit vlak bleef het aantal
inspecteurs op peil, in tegenstelling tot de regionale directies in hun globaliteit. In
2017 axeerden drie gedecentraliseerde diensten hun aandacht op dit welzijnsdomein:
- in de activiteitssector van de ambulancediensten (regionale directies
Antwerpen en Limburg/Vlaams Brabant);
- in de activiteitssector van de kwetsbare groepen in onderaanneming
(werkeenheden bestaande uit werknemers met beperkingen in reguliere
ondernemingen);
- in het onderwijs (regionale directie Henegouwen).
Ook inzake sanctionering verlegde het accent zich naar de psychosociale risico’s.
Hiertoe werd het “sociaal strafwetboek” dat de sancties vastlegt bij inbreuken op de
sociale regelgeving in 2016 herzien, en werd het sanctioneringsregime verzwaard voor
werkgevers die geen psychosociale risicoanalyse kunnen voorleggen of geen
preventiemaatregelen op basis hiervan heeft genomen.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

45

Doorgaans gebruiken arbeidsinspecteurs, bij een reactief bezoek aan een werkgever,
de gelegenheid om snel een zogenaamde basisinspectie uit te voeren waarbij de
naleving van de grote lijnen van de reglementering wordt nagegaan. De aanwezigheid
van een RI&E is daarvan een onderdeel, doch zelden leidt dit tot een opmerking: “De
meeste bedrijven hebben wel een of andere vorm van in kaart gebrachte risico’s. Maar
aangezien de reglementering geen kwaliteitscriteria omvat is het onmogelijk om te
vervolgen, en wordt hiervoor dus nagenoeg nooit een Pro Justitia opgesteld”.

De vertaling van art. 7 in België
België beschikt over een uitgesponnen reglementering betreffende de interne en
externe arbodiensten, die de interne dienst voor preventie en bescherming (PBW) en
zijn extern equivalent worden genoemd. Het functioneren van beide diensten wordt
tot in detail vastgelegd in de Codex, Boek II, Titels 1 en 3 (die twee koninklijk
besluiten omvatten die beide dateren van 28 maart 1998).
Interne deskundigheid
Basisregels voor oprichten van een interne preventiedienst zijn:
-

-

in alle ondernemingen wordt een interne preventiedienst opgericht:
deze dienst bestaat uit ten minste één preventieadviseur;
slechts in ondernemingen met minder dan 20 werknemers mag deze rol door de
werkgever zelf worden vervuld;
indien er meerdere preventieadviseurs zijn, wordt één van hen belast met de
leiding van de dienst. Deze persoon rapporteert rechtstreeks aan de persoon
die de dagelijkse leiding van de onderneming waarneemt. Indien de
onderneming over een eigen bedrijfsarts beschikt, dient deze deel uit te maken
van de interne preventiedienst;
de interne preventiedienst moet over voldoende tijd beschikken om de taken
naar behoren te kunnen vervullen (een citaat uit het KB dd. 27 maart 1998
betreffende de interne preventiediensten: “de werkgever bepaalt, na
voorafgaand akkoord van het Comité PBW, de minimumduur van de prestaties
van de preventieadviseurs zodat aan de interne dienst toegewezen opdrachten
altijd volledig en doeltreffend worden vervuld”), en heeft hij recht op
werkmiddelen, informatie, consultatie en vorming;

Aanstelling
Alle interne preventieadviseurs kunnen slechts aangesteld, vervangen en uit hun
functie verwijderd worden na een voorafgaand akkoord van het Comité PBW.
Externe preventiedienst
Wanneer de interne preventiedienst niet alle opdrachten kan vervullen, moet
aanvullend een beroep gedaan worden op een externe preventiedienst (EDPB). Het
gaat hier om een absolute verplichting, waarvan de inhoud wordt bepaald door de
kennis en vaardigheden die in deze dienst of in de rest van de onderneming aanwezig
zijn. De werkgever heeft buiten de externe preventiediensten ook nog de mogelijkheid

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

46

om een beroep te doen op gespecialiseerde instanties. Hij kan dus opdrachten geven
aan bij voorbeeld deskundigen uit specifieke domeinen zoals brand, ioniserende
straling, asbest, vorming.
De externe dienst is een vereniging zonder winstoogmerk (not-for-profit) en heeft dus
structuren eigen aan een vereniging zonder winstoogmerk, zoals een Raad van beheer.
De dienst moet een erkenning aanvragen aan de federale overheid. De lijst met
erkende diensten is beschikbaar op de website van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en
Sociaal Overleg40
Momenteel bestaan er 11 van deze EDPB’s, waarvan het takenpakket in detail is
beschreven; in ruil voor de verplicht te leveren diensten (waaronder een hele reeks
van bedrijfsgeneeskundige onderzoeken) moeten de Belgische ondernemingen een
bepaald bedrag op jaarbasis betalen dat afhangt, sinds het verschijnen van het
koninklijk besluit van 27 november 2015, van de branche en het aantal werknemers.
Twee van de reglementaire opgelegde opdrachten die voor kleinere ondernemingen
meestal in één enkele beweging worden gehonoreerd, zijn de actieve medewerking
aan de risicoanalyse en het uitvoeren van een periodiek bedrijfsbezoek41.
Taken interne preventiedienst
De interne preventiedienst heeft als opdracht de risico’s op arbeidsongevallen of
beroepsziekten op te sporen en toezicht te houden op de veiligheid, de gezondheid en
het welzijn op het werk. Het gaat hier om de eerste lijnpreventie, waarbij gestreefd
wordt naar een multidisciplinaire benadering van de problemen.
De interne dienst kan alleen volwaardig meewerken aan het welzijnsbeleid indien ze
voldoende multidisciplinair is samengesteld of indien sommige bekwaamheden
aanwezig zijn in andere afdelingen van de onderneming (bij voorbeeld kennis en
vaardigheden op het vlak van de psychosociale aspecten, die vaak te vinden is in de
personeelsdienst). Alleen indien de vijf volgende vaardigheden aanwezig zijn in de
onderneming hoeft een onderneming geen beroep te doen op een externe
preventiedienst: de arbeidsveiligheid, de arbeidsgeneeskunde, de ergonomie, de
bedrijfshygiëne, de psychosociale aspecten van de arbeid (met inbegrip van het
pesten, het ongewenst seksueel gedrag en het geweld op het werk).
Eén onderneming mag slechts één enkele interne preventiedienst hebben, ook al
bestaat deze bij voorbeeld uit meerdere technische bedrijfseenheden die elk een
zelfstandige juridische entiteit uitmaken.
Op het functioneren van de interne preventiedienst dient het paritair samengestelde
Comité PBW te waken, hetgeen een overlegorgaan is dat naast de ondernemingsraad
functioneert (in de mate dat de onderneming groot genoeg is, nl. minimaal 50
werknemers telt).
Taakverdeling met externe dienst
40 www.werk.belgie.be/erkenningenDefault.aspx?id=5040

41 Citaat uit het koninklijk besluit van 27 maart 1998 betreffende de externe diensten voor preventie en

bescherming op het werk

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

47

De verdeling van de taken tussen de interne en externe dienst moet vastgelegd worden
in een schriftelijke overeenkomst die onder andere de volgende elementen moet
bevatten:
•
•
•
•
•
•

de opdrachten die worden toevertrouwd aan de externe dienst;
de aard, reikwijdte en minimale duur van de prestaties om deze opdrachten te
vervullen;
de middelen die de werkgever ter beschikking stelt;
de manier waarop samengewerkt wordt met de interne dienst van de
werkgever;
de verhouding met het Comité voor preventie en bescherming op het werk;
de verbrekingsmodaliteiten van het contract.

De externe dienst kan haar opdrachten niet verder uitbesteden.
Opleiding
Interne preventieadviseur
Om het in de interne dienst vereiste opleidingsniveau te bepalen, worden de
ondernemingen gerangschikt in 4 groepen (A, B, C of D) volgens het aantal werknemers
dat zij tewerkstellen en/of de omvang van het risico dat de werknemers er lopen
(artikel II.1-2 van de codex over het welzijn op het werk).
Alle preventieadviseurs moeten minstens beschikken over voldoende basiskennis met
betrekking tot het welzijn op het werk, inzonderheid de risicoanalyse, de coördinatie
van preventieactiviteiten, de werking van het comité voor preventie en bescherming
op het werk, enz. (artikel II.1-20, codex).
Interne preventieadviseurs in bedrijven met verhoogd risico (groep A en B) moeten een
aanvullende vorming volgen, hetzij van niveau I of van niveau II, al naargelang de
groep waartoe hun werkgever behoort en het feit of zij al dan niet de leiding hebben
van de interne dienst (artikelen II.1-14 en II.1-21, codex). Het gaat hierbij om een
aanvullende vorming inzake arbeidsveiligheid. Niveau 1 is vergelijkbaar met de
opleiding hogere veiligheidskunde (HVK), terwijl niveau II vergelijkbaar is met de
opleiding middelbare veiligheidskunde (MVK).
Externe preventieadviseur
Voor de preventieadviseurs van de externe diensten regelt artikel II.3-30 van de codex
de vereiste vorming: zij moeten deskundig zijn op het gebied van arbeidsveiligheid,
arbeidsgeneeskunde, ergonomie, arbeidshygiëne of psychosociale aspecten van het
werk.
•

Zij moeten in elk geval beschikken over een (al dan niet specifiek) masterdiploma:
voor arbeidsgeneesheren, preventieadviseurs arbeidsveiligheid en
preventieadviseurs psychosociale aspecten worden slechts een aantal specifieke
diploma’s aanvaard; voor de overige disciplines volstaat een (niet nader bepaald)
masterdiploma van een universiteit of van hoger onderwijs op universitair niveau.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

48

•

•

Met uitzondering van de arbeidsgeneesheren moeten alle preventieadviseurs van de
externe diensten een aanvullende vorming volgen die een multidisciplinaire
basismodule omvat, aangevuld met de relevante specialisatiemodule.
Met uitzondering van de arbeidsgeneesheren en de preventieadviseursarbeidsveiligheid wordt in hoofde van elke preventieadviseur van een externe
dienst ook een aantal jaren (3 of 5 al naargelang het geval) nuttige praktische
ervaring vereist.

Onafhankelijkheid en bescherming
De preventieadviseurs moeten hun opdrachten in volledige onafhankelijkheid vervullen
ten overstaan van de werkgevers en de werknemers. Meningsverschillen “betreffende
de werkelijke onafhankelijkheid worden op verzoek van de preventieadviseur, de
werkgever of de werknemers voorgelegd voor advies aan de met het toezicht belaste
ambtenaar.”
De preventieadviseurs verbonden aan de interne dienst genieten een bescherming
tegen verwijdering uit de functie.

5.5

De toepassing van art. 7 in België

België beschikt allicht over de meest uitgewerkte en gedetailleerde reglementering
betreffende de interne en externe preventiediensten.
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 64,3% van de werkgevers
gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 83,9% van die van een
bedrijfsarts. Het gemiddelde over alle Europese bedrijven is 53% voor de
veiligheidsdeskundige en 68% voor de bedrijfsarts.
De percentages in België verschillen naar gelang de grootte van de ondernemingen. In
bedrijven tot 10 werknemers is dit 54,7% voor de veiligheidskundige respectievelijk
71,3% voor de bedrijfsarts. In bedrijven =>250 werknemers is dit 86,3% respectievelijk
97,7%.
Toezicht
De inspectiediensten bevoegd voor de veiligheid en de gezondheid op het werk
investeren een groot deel van hun tijd dan ook aan het uitleggen van het
reglementaire kader aan ondernemingen, het toezien op de kwaliteit van de
aanvullende opleidingen van de preventieadviseurs en het interpreteren van de talrijke
randgevallen die onvermijdelijk het gevolg zijn van overregulering.
Dan nog “wijkt de preventiestructuur in ondernemingen vaak af van wat reglementair
wordt opgelegd – maar uit de praktijk blijkt dat de inspectie zelden een gerechtelijk
dossier opent”. Indien de arbeidsinspectie een slechte werking van de
preventiestructuren in een onderneming vaststelt, heeft zij de bevoegdheid om
maatregelen op te leggen die door een arbofunctionaris werden opgelegd maar door de

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

49

onderneming niet in uitvoering werden gebracht, en zelf verplichtingen met
onmiddellijke ingang op te leggen ingeval er sprake is van dreigend gevaar. In de
praktijk komen dergelijke maatregelen zelden voor.

De vertaling van art. 9 in België
Definitie
Een arbeidsongeval42 is elk ongeval dat een werknemer tijdens en door het feit van de
uitvoering van de arbeidsovereenkomst of van het ambt overkomt en dat een letsel
veroorzaakt (Arbeidsongevallenwet dd. 10 april 1971).
In 1976 werd de definitie door het Hof van Cassatie verder verduidelijkt als “een
arbeidsongeval is een plotselinge gebeurtenis die een lichamelijk letsel teweegbrengt
en waarvan de oorzaak of één van de oorzaken buiten het organisme van de getroffene
ligt. Bovendien moet het ongeval de werknemer tijdens en door het feit van de
uitvoering van de arbeidsovereenkomst of het ambt overkomen”.
Ee ongeval dat zich voordoet op de weg van en naar het werk (= het normale traject
van en naar de plaats van het werk) wordt eveneens beschouwd als een AO ongeval.
Ernstig ongeval
Een ernstig ongeval is een ongeval dat zich op de arbeidsplaats zelf voordoet en dat
wegens zijn ernst een grondig specifiek onderzoek vereist, met andere woorden een
ongeval waarbij kan vermoed worden dat het te wijten is aan een ernstige inbreuk op
de reglementaire verplichtingen. De exacte geldende definitie is complex43 . Een
ernstig arbeidsongeval omvat onder meer: een elektrisering of elektrocutie, een val
vanaf een hoger gelegen vlak, het gegrepen worden door een draaiend
machineonderdeel, een verstikking, een vergiftiging, een acute besmetting door een
biologisch agens…
De huidige definitie vervangt een eerdere definitie die een ernstig ongeval uitsluitend
naar de gevolgen ervan bekeek (dood, blijvende arbeidsongeschiktheid, langdurige
afwezigheid).
Aangifte
De verplichting om de overheid kennis te geven van ongevallen wordt geregeld door
het verzekeringskader dat volgt uit Arbeidsongevallenwet van 10 april 1971 en
waardoor een onderneming elk ongeval moet melden aan haar
verzekeringsmaatschappij. Afwijkingen voor zeer lichte ongevallen (geen loonverlies
noch arbeidsongeschiktheid) zijn mogelijk.
In België maakt het vergoedingssysteem van slachtoffers van arbeidsongevallen een
deel uit van het algemene sociale-zekerheidsstelsel. Relatief uniek in de EU is evenwel
het feit dat de inning van de door de ondernemingen te betalen verzekeringspremies
42 http://www.werk.belgie.be/defaultTab.aspx?id=644
43 http://www.werk.belgie.be/defaultTab.aspx?id=645

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

50

gebeurt door verzekeringsmaatschappijen van privaatrechtelijke aard44. Deze worden
daartoe door de overheid erkend, en de overheidsinstantie Fedris houdt toezicht op de
correcte afhandeling van de dossiers, zoals de uitbetalingen aan de slachtoffers.
De consequentie hiervan is dat elk ongeval in ondernemingen effectief wordt
aangegeven aan het verzekeringsorganisme waarbij deze is aangesloten – ten minste in
de mate dat het incident overeenstemt met de wettelijke definitie.
Ernstig ongeval
De reglementering schenkt een bijzondere aandacht aan ernstige ongevallen. Dit
gebeurde via de wet van 25 februari 2003 houdende maatregelen ter versterking van
de preventie inzake het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, en
zijn latere wijzigingen en uitvoeringsbesluiten.
Wanneer het ongeval een "zeer" ernstig karakter heeft, (hiermee worden de dodelijke
ongevallen bedoeld en de songevallen met een blijvende arbeidsongeschiktheid) meldt
de werkgever dit onmiddellijk aan de arbeidsinspectie.
De werkgever maakt een omstandig verslag op en bezorgt dit binnen de tien dagen na
het ongeval aan de bevoegde ambtenaar van de arbeidsinspectie. Het omstandig
verslag bestaat uit twee luiken waarbij het eerste luik betrekking heeft op de
identificatiegegevens en de beschrijving van het ongeval, alsook aanbevelingen om
herhaling van het ongeval te voorkomen. De preventieadviseur vult dit luik in. De
werkgever vult het tweede luik in met vermelding van de genomen beslissingen, een
actieplan en het advies van het comité.
Uit een aantal ongevallen stelt de inspectie fiches op die nuttig kunnen zijn voor
andere bedrijven om lessen uit te trekken45.
Aangifteformulier
Elk aangiftedossier wordt elektronisch doorgestuurd naar Fedris via www.fedris.be. De
voogdijoverheid en meer bepaald de federale minister bevoegd voor werk en deze
bevoegd voor de sociale zekerheid heeft hierdoor een goed zicht op de
arbeidsongevallen over heel het land.
De toepassing van art. 9 in België
Ongevalsregister
Voor ongevallen vanaf 4 dagen werkverlet maakt de interne preventieadviseur een
ongevallensteekkaart op. Dit mag vervangen worden door de kopie van de
ongevalsaangifte.
Onderzoek door werkgever

44 Dit is ook het geval in Portugal en in Finland
45 https://www.beswic.be/nl/themas/arbeidsongevallen/lessen-uit-arbeidsongevallen

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

51

In de Welzijnswet van 4 augustus 1996 en de codex, boek II, titel 1 betreffende de
interne diensten PBW wordt gesteld dat de interne preventieadviseur samen met de
hiërchische lijn elk incident dat voorvalt tijdens het werk (waartoe ook de
arbeidsongevallen behoren) moet onderzoeken.
Het ernstig ongeval wordt onmiddellijk door de bevoegde preventiedienst onderzocht.
Dat betreft de interne dienst wanneer deze bemand wordt door een personeelslid dat
een aanvullende vorming inzake het welzijn op het werk heeft doorlopen; voor
kleinere ondernemingen moet dit gebeuren door de externe dienst waarbij de
onderneming is aangesloten, die daartoe een ingenieur moet afvaardigen.
Onderzoek door inspectie
De inspectie onderzoekt de dodelijke en zeer ernstige ongevallen. Zij publiceert lessen
uit ongevallen.
Sancties bij niet-naleving
Erg veel aandacht van de bevoegde inspectiedienst gaat naar het toepassen van de
reglementering op het vlak van de ernstige songevallen. Frequent wordt het
ongevallenverslag opgevraagd en nagegaan of het beantwoordt aan de regels van goed
vakmanschap; indien dit niet zo is wordt via rechtstreekse contacten met de
arbodeskundige in kwestie de aanpak bijgestuurd. Toch blijkt dit in de praktijk niet
zo’n vaart te lopen, gezien de reglementering geen kwaliteitscriteria bevat, is het
moeilijk om te vervolgen.
Administratieve geldboeten bij overtredingen op de welzijnsreglementering bedragen
400€ tot 4.000€.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

52

6. De situatie in Duitsland
Algemene kenmerken van het landelijke arbobeleid
6.1.1. Reglementaire aspecten
Wetgeving
De Duitse regelgeving wordt vaak omschreven als „duaal“. Dit is een unieke benadering
binnen de EU: een klassiek regelgevend kader (wetten gekoppeld aan
uitvoeringsbesluiten of Verordnungen46) bestaat naast krachtige en autonoom
functionerende verzekeringsinstellingen die per branche georganiseerd zijn. Deze
Berufsgenossenschaften (BG) hebben onder meer als voorwerp het vergoedingsstelsel
voor slachtoffers van arbeidsongevallen. De instanties zijn van publiekrechtelijke aard
en hebben een eigen rechtpersoonlijkheid; zij krijgen (via een kaderwet) het recht om
eigen veiligheidsnormen of Unfallverhütungsvorschriften (UVV) op te leggen en de bij
hen aangesloten leden te inspecteren. De Unfallverhütungsvorschriften worden qua
statuut gelijkgesteld met reglementaire verplichtingen.
De wet „Gesetz über die Durchführung von Maßnahmen des Arbeitsschutzes zur
Verbesserung der Sicherheit und des Gesundheitsschutzes der Beschäftigten bei der
Arbeit“ van 7 augustus 1996 (Arbeitsschutzgesetz, ArbSchG) zet de grote lijnen uit de
Kaderrichtlijn om in de Duitse regelgeving.
Toepassingsgebied
De wet is niet van toepassing op de mijnbouw, het huispersoneel of zzp’s, maar wel op
werknemers die in beschutte werkplaatsen actief zijn, en stagiairs of jongeren met
een leercontract.
Autoriteiten en inspectie
Het reguliere regelgevende kader inzake GVW is in Duitsland in de handen van de
federale autoriteiten (het BMAS: Bundesministerium für Arbeit und Sociales); de
deelstaten (Länder) staan in voor de inspectie op de naleving ervan. Voor de zeevaart
en de mijnbouw bestaan er afzonderlijke inspecterende instanties. Om dit allemaal
aan elkaar te lijmen bestaan er meerdere coördinerende instanties, waarin ook de
sociale partners betrokken zijn.
De toezichthouders van de Berufsgenossenschaften kunnen ook administratieve boetes
uitschrijven.

46 Deze worden vaak aangevuld en verduidelijkt door Technische Regeln: deze zijn te beschouwen als

normen van goede praktijk.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

53

6.1.2. Sociale-zekerheidsaspecten
In Duitsland bestaat een wettelijke ongevallenverzekering (incl. beroepsziekten). Niet
arbeidgerelateerde risico’s worden gedekt door de Rentenversicherung (Erwerbsminderungsrente).
Aangezien in Duitsland alle werkgevers verplicht zijn om een
arbeidsongevallenverzekering te hebben, spelen de wettelijke ongevallenverzekeraars
(Berufsgenossenschaften) een grote rol in het beheer van GVW in de ondernemingen.
Ze beïnvloeden dit rechtstreeks door het voorstellen van voorschriften met betrekking
tot ongevallenpreventie uit te schrijven en indirect door de werkgevers te stimuleren
via financiële prikkels.

De vertaling van art. 6 in Duitsland47
Als equivalent voor de term RI&E wordt in Duitsland het begrip Gefährdungsanalyse of
Gefährdungsbeurteilung gebruikt. De reden hiervoor is dat de, in vele andere landen
van de EU courant gebruikte term Risikoanalyse reeds verplicht werd voor
ondernemingen uit de chemische en nucleaire industrie, en de regelgever verwarring
wenste te vermijden. De Risikoanalyse verwijst in Duitsland in eerste instantie naar
grotere ongevallen waarbij ook de bescherming van de omgeving een rol speelt.
De verplichting tot RI&E werd omgezet in de Duitse reglementering door middel van
artikel 5 van het Arbeitsschutzgesetz (ArbSchG). De RI&E moet in elke onderneming
gebeuren, onafhankelijk van de grootte van het bedrijf. Het artikel geeft thema’s op
die ruimer gaan dan de originele opzet van de Kaderrichtlijn:
“(1) De werkgever zal vastleggen welke maatregelen inzake arbeidsveiligheid en –
gezondheid noodzakelijk zijn door het risico in te schatten dat de werknemers
lopen bij hun werk.
(2) De werkgever zal deze inschatting uitvoeren, daarbij rekening houdend met de
aard van de werkzaamheden. In die gevallen waar de arbeidsomstandigheden
vergelijkbaar zijn, zal de risico-inschatting van één enkele werkplek of één enkele
activiteit volstaan.
(3) Een risico kan het resultaat zijn van meer bepaald
1. de vormgeving en de lay-out van de werkpost en de werkomgeving
2. fysische, chemische en biologische agentia
3. het ontwerp, de selectie en het gebruik van arbeidsmiddelen, meer bepaald
agentia, machines, uitrustingen en arbeidsplaatsen, evenals de wijze waarop
ermee wordt omgegaan,
4. het ontwerp van de werk- en productiemethoden, arbeidsprocessen, arbeidstijd
en hun interrelatie,
5. onvoldoende kwalificatie en opleiding van de werknemers,
6. psychologische stress op het werk.”
De verplichting tot het opstellen van een plan van aanpak staat in Artikel 6: “De
47 Alle citaten uit de hiernavolgende reglementaire teksten uit de verschillende landen in de volgende

hoofdstukken zijn eigen vertalingen uit de oorspronkelijke taal of uit een Engelse vertaling,

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

54

werkgever moet de documenten die de resultaten van de risicobeoordeling bevatten,
de maatregelen met betrekking tot de arbeidsveiligheid en –gezondheid die door hem
werden beslist en de resultaten van de evaluatie ervan, te zijner beschikking houden,
afhankelijk van de aard van de activiteiten en het aantal werknemers. In die gevallen
waar het risico gelijkaardig is, zal het volstaan dat deze documenten zich beperken tot
samenvattende informatie”.
Deskundigheid
De werkgever kan zijn verantwoordelijkheid delegeren aan een limitatief aantal
personen: art. 13 van ArbSchG geeft hiervan een lijstje. De veiligheidsadviseur
(Sicherheitsfachkraft) en de bedrijfsarts (Betriebsarzt) dienen de werkgever te
adviseren bij de uitvoering van de risico-evaluatie. Veiligheidsadviseurs kunnen advies
uibrengen op het vlak van de keuze van RI&E-methodes, de criteria voor RI&E, een
analyse van de oorzaken van arbeidsongevallen en gezondheidsrisico’s en voorstellen
formuleren voor preventie- en beschermingsmaatregelen. Bedrijfsartsen kunnen advies
uitbrengen op basis van een analyse van de geneeskundige onderzoeken en
biomonitoring en rekening houdend met de competenties van de individuele
werknemers.
Het MKB
In ondernemingen tot 10 werknemers kan de werkgever kiezen tussen twee vormen van
dienstverlening: de reguliere arbozorgverlening (Regelbetreuung) of het
ondernemermodel (Unternehmermodell).
De reguliere arbozorgverlening bestaat uit twee componenten: de basiszorgverlening
(Grundbetreuung), waarvoor een specifieke tijdsbesteding wordt gegeven en de
bedrijfsspecifieke zorgverlening (anlassbezogene Betreuung), die voor elke
onderneming apart te bepalen is. Beide delen zijn verplicht.
Bijlage 3 van de DGUV Regel 2 beschrijft de toepassing van de basiszorg, waarbij de
risicoanalyse centraal staat. Dit betreft o.a. de ondersteuning van de werkgevers en de
hiërarchische lijn bij de uitvoering van een algemeen concept voor de risicoanalyse; de
ondersteuning bij de eigenlijke risicoanalyse; de evaluatie van de maatregelen in de
praktijk.
Bijlage 4 van de DGUV Regel 2 beschrijft de toepassing van het bedrijfsspecifieke deel
van de zorg. De aard van de dienstverlening is gebaseerd op de risicoanalyse en wordt
aan de hand van een criterialijst bepaald. De lijst heeft betrekking op de blootstelling
aan specifieke gevaarlijke situaties, specifieke doelgroepen, psychosociale
belastingen, en andere relevante risico’s voor de veiligheid en gezondheid van de
werknemers. Bij elk van de risico’s worden de maatregelen geplaatst die tegenover
het risico staan met vermelding van de tijdsbesteding voor de bedrijfsarts en de
veiligheidsdeskundige. De onderneming duidt aan welke risico’s van toepassing zijn.
Het ondernemermodel omvat specifieke informatie en opleidingssessies voor
werkgevers, die nader worden gespecifieerd door de Berufsgenossenschaften. De
ondernemer moet deelnemen aan een basisseminarie. Hierin wordt een basiskennis
inzake arbo aangereikt, de principes van een risicoanalyse en oefent de ondernemer

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

55

rond specifieke taken en thema’s. De gedocumenteerde risicoanalyse vanaf 1
werknemer is een voorwaarde voor deelname aan het ondernemermodel.
Ondernemingen met meer dan 10 werknemers kunnen eveneens voor de reguliere
arbozorgverlening kiezen. Ook hier krijgt hij basiszorgverlening met risicoanalyse,
advies en ondersteuning en ongevalsanalyse. Het ondernemermodel is ook van
toepassing in ondernemingen tussen 11 en 50 werknemers.
Periodiciteit
De regelgeving legt geen vaste periodiciteit op voor het actualiseren van de RI&E, doch
stelt dat dit moet gebeuren wanneer de arbeidsomstandigheden of de betrokken
werknemers wijzigen – en ook telkens wanneer er een herziening zich opdringt (bij
voorbeeld na een arbeidsongeval).

De toepassing van art. 6 in Duitsland
ESENER-248
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 bleek dat 66,2% van de werkgevers
een RI&E heeft uitgevoerd. De percentages verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen, gaande van 54,3% van de ondernemingen tussen 5-9 werknemers tot
95,6% van de ondernemingen =>250 werknemers.
56,7% van de RI&E werd verricht door interne medewerkers en 30,8% door externen.
93,2% van de bedrijven beschikt over een gedocumenteerde RI&E. 96,4% van de
resultaten van de RI&E worden voorgelegd aan het management, 94,5% aan de
preventiemedewerkers, 80,6% aan het overlegcomité en 63,5% aan de werknemers
zelf.
85,9% vindt de RI&E een nuttig instrument om een beleid inzake veiligheid en
gezondheid op te stellen. Gevraagd naar de redenen waarom RI&E niet (regelmatig)
wordt uitgevoerd zijn:
-

de risico’s zijn reeds gekend (89%)
er zijn geen grote problemen (86,2%)
de procedure is te ingewikkeld (28,8%)
de expertise ontbreekt (19,8%)

Ondersteuning
Er bestaan diverse en grondig uitgewerkte hulpmiddelen om ondernemingen te helpen
bij het uitvoeren van een RI&E. Deze werden ontwikkeld door onder meer de DGUV
(Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung, de overkoepelende organisatie van de
betrokken verzekeringsinstanties) en ook de branchegerichte Berufsgenossenschaften
voor hun aangesloten leden.
48

ESENER-2 , European Survey of Enterprises on New and Emerging Risks,
https://osha.europa.eu/nl/surveys-and-statistics-osh/esener/2014nl

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

56

De portaalsite http://www.gefaehrdungsbeurteilung.de ingericht in het kader van de
Duitse algemene preventiestrategie bevat een uitgebreide reeks branchegerichte
informatiebronnen.
De deskundigen in het netwerk van de Berufsgenossenschaften (BG) krijgen een
specifieke opleiding over de gevaren en risico’s in de bedrijven die aangesloten zijn bij
de specifieke Berufsgenossenschaft. Zij ontmoeten elkaar 2 maal per jaar om
ervaringen uit te wisselen. Zij beschikken over een specifieke BG-software waarmee
zij samen met de bedrijfsleider een RI&E kunnen uitvoeren.
In een gemeenschappelijke positiepaper van de vereniging van veiligheidsingenieurs en
bedrijfsartsen hebben deze aan de hand van 11 stellingen nogmaals hun samenwerking
en steun aan de RI&E in de onderneming betuigt.49
Bonussysteem
De Berufsgenossenschaften kunnen een bonussysteem opzetten om bedrijven aan te
moedigen te investeren in preventieve maatregelen. 5 BG’s passen dit bonussysteem
toe: steengroeven, voedingsbranche en catering, instellingen voor gezondheidszorg en
sociale diensten, administratie en bouw. Een premie mag alleen worden betaald voor
maatregelen die verder gaan dan de wettelijke bepaingen en de regels van de
beroepsaansprakelijkheidsverzekering.
De BG voedingsbranche past het bonussysteem toe op alle ondernemingen uit de ruime
branche. De BG heeft 6 vragenlijsten ontwikkeld waarin preventieve maatregelen
worden voorgesteld die, indien ze door bedrijven worden uitgevoerd, recht geven op
punten voor een bonus in contanten. Als bedrijven minstens 80% van de punten
behalen, betaalt de BG hen op verzoek een bonus van 100€ tot 100.000€ (bonus =
aantal voltijdse werknemers x 25 €). In 2016 profiteerden ongeveer 3.000 bedrijven in
de branche van dit systeem en ontvingen in totaal 8 miljoen aan premies.
Toezicht
De inspectiediensten kunnen administratieve boetes uitschrijven gaande van 500€ over
5.000€ tot 25.000€ afhankelijk van de inbreuk:
• 500€ bij ontbrekende informatie of geen toelating verlenen aan de inspecteur
om de werkplek te betreden;
• 5.000€ bij inbreuken op GVW reglementering of niet-naleven van instructies
door werknemers;
• 25.000€ bij inbreuken op GVW reglementering of niet-naleven van instructies
door werkgevers.
De inspecteurs van de Berufsgenossenschaften kunnen ook administratieve boetes
uitschrijven gaande van 2.500€ tot 10.000€. De hogere bedragen worden bepaald bij
het niet verlenen van medewerking en inbreuk op regels.

49 https://www.vdsi.de/1515

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

57

De vertaling van art. 7 in Duitsland
De vormgeving en de opdrachten van de interne en externe arbodiensten worden
beschreven in het Arbeitssicherheitsgesetz (ASIG) van 12 december 1973.
Interne deskundigheid
§1 stelt dat de werkgever de ondersteuning moet inroepen van een bedrijfsarts
(Betriebsarzt) en een of meerdere veiligheidskundigen (Fachkräfte für
Arbeitssicherheit). Beide disciplines moeten nauw samenwerken:
-

De bedrijfsarts die ofwel deel uitmaakt van het personeel, ofwel wordt
ingehuurd, hetzij als zzp hetzij verbonden aan een externe arbodienst;
De veiligheidsdeskundigen kan zoals de bedrijfsarts volgens verschillende
samenwerkingsvormen aannemen.

De Duitse reglementering stelt dat, indien de vereiste bedrijfsinterne competenties
niet aanwezig zijn (dit hangt af van de bedrijfsgrootte en de risico’s eigen aan de
onderneming, en wordt in detail beschreven in ASIG, §§ 2 en 5, en in de Bijlage),
ondersteuning van buitenaf moet aangezocht worden. De inspectiedienst kan bepalen
voor welke specifieke ondernemingen de werkgever geacht wordt om zelfstandig de
zorg om de arbeidsveiligheid op te nemen en dus geen beroep moet doen op een
externe veiligheidsdeskundige.
Taken
De veiligheidskundige en de bedrijfsarts werken samen aan de RI&E, zij stellen
preventiemaatregelen voor en houden toezicht op de uitvoering, zij integreren
veiligheid en gezondheid in de bedrijfsstructuren en de procesorganisatie.
Opleiding
Er bestaan drie niveaus in de opleiding van de veiligheidsingenieurs die elk hun eigen
opleidingscurriculum kennen en een vastgelegd niveau van vooropleiding hebben
genoten. Bovendien moeten ze ervaring kunnen voorleggen, en in staat zijn om te
werken met het veiligheidscomité en de ondernemingsraad.
Het eerste niveau is dat van basisopleiding en bestaat uit 2 fases met hoorcolleges van
elk 1 week en 2 zelfstudiefases. Het tweede specifiekere niveau bestaat uit 2
hoorcolleges van respectievelijk 1 week en 2 weken en één zelfstudiefase. Het derde
niveau is branchegericht met een bijkomende week hoorcollege. De evaluatie vindt
plaats na afsluiting van elk van de niveaus.
Aanstelling
De werkgever duidt de beide disciplines aan via een aanstellingsdocument, rekening
houdende met de aard en de organisatie van het bedrijf, de risico’s, het aantal en de
samenstelling van de werknemers. De ondernemingsraad moet het akkoord geven (§ 9
Abs. 3 AsiG).

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

58

Onafhankelijkheid en bescherming
De werkgever zorgt voor de noodzakelijk resources, middelen en tijd voor de beide
disciplines. De functies zijn staffuncties en worden in volledige onhafhankelijkheid
uitgevoerd (ArSchG, §8). De vereniging van veiligheidsingenieurs VDSI (Verband für
Sicherheit,Gesundheit und Umweltschutz bei der Arbeit) heeft hierover een
positiepaper gemaakt50.
Tijdsbesteding
De vereiste tijdsbesteding voor de twee categorieën arboadviseurs wordt opgegeven
door de regelgeving opgesteld door de DGUV51. Deze varieert van 2,5 uren per jaar per
werknemer die geconfronteerd wordt met ernstige risico’s, over een middencategorie
tot een jaarlijkse besteding van 0,5 uren per werknemer zonder noemenswaardige
risico’s.
In ondernemingen met minstens 20 voltijds equivalente werknemers moet er
bovendien een preventiecomité samengesteld worden, in principe voor de duur van
vier jaar. Daar zetelen onder meer twee werknemersafgevaardigden uit de
ondernemingsraad.
De Duitse reglementering kent geen verplichting tot het oprichten van een specifiek
bedrijfsintern overlegorgaan met betrekking tot GVW. In ondernemingen vanaf 5
werknemers kan in theorie een ondernemingsraad opgericht worden; deze bestaat
evenwel slechts in de grotere ondernemingen.
Externe deskundigheid
Het ArSchG §19 beidt de mogelijkheid aan de werkgever om de taken van de
Sicherheitsfachkraft en de Betriebsartz via externe arbodiensten (überbetriebliche
Dienste) in te kopen. De diensten zijn lokaal, regionaal of nationaal georganiseerd als
privé dienstverleners.

De toepassing van art. 7 in Duitsland
Ondernemingen hoeven over géén interne deskundigheid te beschikken, het staat hun
vrij naar believen uit te besteden. In Duitsland werken de meeste ondernemingen met
een externe arbodienst (überbetrieblicher Dienst). Vele werkgevers doen een beroep
op hun ongevalsverzekeringsmaatschappij, de Berufsgenossenschaften, die veelal een
team van veiligheidsingenieurs aanbieden.
De Duitse werkgever beschikt over erg veel vrijheidsgraden bij het uitbouwen van zijn
preventiebeleid. Door deze manier hoopt de Duitse overheid de eigen
verantwoordelijkheid van de werkgever te bekrachtigen. Wel is deze verplicht om de
bijstand van ofwel een veiligheidsdeskundige ofwel een bedrijfsarts in te roepen
wanneer dit noodzakelijk is. Voor de bedrijfsarts zal dit doorgaans vooral gebeuren in
50

https://www.vdsi.de/files/1515/18113/currentVersion/VDSI_position_paper_Legal_position_of_the_occ
upational_safety_specialist_in_the_company.pdf
51
Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

59

het kader van het medisch toezicht op de werknemers.
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 58,1% van de Duitse
werkgevers gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 54,2% van
die van een bedrijfsarts. Het gemiddelde over alle Europese bedrijven is 53% voor de
veiligheidsdeskundige en 68% voor de bedrijfsarts.
De percentages in Duitsland verschillen naar gelang de grootte van de ondernemingen.
In bedrijven tot 10 werknemers is dit 51,5% voor de veiligheidskundige respectievelijk
39,8% voor de bedrijfsarts. In bedrijven =>250 werknemers is dit 70,9% respectievelijk
98,6%.

De vertaling van art. 9 in Duitsland
Definitie
Een arbeidsongeval is een ongeval tijdens de uitvoering van het werk of op de weg van
en naar het werk (Sozialgesetzbuch – SGB VII). De wettelijke ongevalsverzekeraars
(Berufsgenossenschaften) komen financieel tegemoet bij ongevallen bij werknemers,
scholieren, studenten, leerlingen, bloed- en orgaandonoren.
Een ernstig ongeval heeft betrekking op een ongeval:
- met dodelijke afloop,
- waarbij blijvend lichamelijk letsel waarschijnlijk is,
- met betrokkenheid van meerdere personen,
- met een grote externe impact.
Aangifte
De werkgever moet conform § 193 SGB VII van het Sozialgesetzbuch elk ongeval en
weg-werk ongeval waarbij een werknemer gedood wordt of een letsel oploopt met
meer dan drie dagen werkongeschiktheid, aan de bevoegde Berufsgenossenschaft en
de arbeidsinspectie melden. De Unfallversicherungs-Anzeigeverordnung (UVAV)
preciseert dit. De aangifte moet ondertekend worden door de werkgever en de
ondernemingsraad.
Bij een dodelijk ongeval, ongeval met meerdere gekwetsten, of een ongeval met
ernstige schadelijke gevolgen voor de gezondheid, moet de werkgever het ongeval
onmiddellijk melden en de politie verwittigen. De politie neemt contact op met het
openbaar ministerie/officier van justitie die met eigen personeel ter plaatse een
onderzoek instelt.
Een specifieke meldingsplicht bij arbeidsongevallen met betrekking tot
arbeidsmiddelen staat ook vermeld in § 19 Betriebssicherheitsverordnung. Ook een
ongeval met chemische en biologische agentia heeft een specifieke meldingsplicht
conform §18 Gefahrstoffverordnung en §17 Biostoffverordnung.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

60

Aangifteformulier
Het ongeval wordt aangegeven door middel van een formulier52 dat door de
koepelorganisatie van de verzekeraars DGUV ter beschikking wordt gesteld. Veel
Berufsgenossenschaften stellen een online formulier ter beschikking. Een exemplaar
gaat naar de verzekeraar, 1 voor de arbeidsinspectie en 1 voor de onderneming.
Het aangifteformulier is online beschikbaar op www.dguv.de.

De toepassing van art. 9 in Duitsland
Ongevalsregister
De werkgever houdt een register bij van ongevallen
Het ArbSchG §3 bepaalt dat de werkgever een lijst bijhoudt van ongevallen met meer
dan drie dagen arbeidsongeschiktheid.
De koepelorganisatie DGUV raadt de werkgevers aan om een register bij te houden met
onderstaande gegevens:
• Plaats en tijdstip van het ongeval
• Naam van het slachtoffer
• Soort letsel
• Tijd van behandeling
• EHBO maatregelen
• Naam van de EHBOverlener
• Naam van de getuigen
Na een ernstig ongeval zijn de vaststelling van de ongevalsoorzaak en de schuldvraag in
de eerste plaats een zaak van de arbeidsinspectie, in overleg met de politie en de
officier van justitie.
Opvolging en onderzoek door de werkgever
§ 6 Arbeitsschutzgesetz bepaalt dat de werkgever en de interne preventiemedewerker
AO met > 3 dagen werkverlet moet onderzoeken, een risicobeoordeling moet uitvoeren
en maatregelen moet nemen. De preventiemedewerker staat de werkgever met kennis
en inzichten bij. Hij/zij onderzoekt de oorzaak van ongevallen op de werkplek, vat de
resultaten van het onderzoek samen na analyse en stelt maatregelen voor om
herhaling te voorkomen. De vakbonden worden niet betrokken in het onderzoek.
Het kan voor de werkgever nuttig zijn om een meer gedetailleerd intern onderzoek uit
te voeren om de conclusies van de toezichthoudende autoriteit, de
Berufsgenossenschaften en / of de officier van justitie aan te vechten en zich te
verdedigen tegen claims van benadeelde werknemers. Omdat documenten en
uitrusting later tijdens het externe onderzoek in beslag kunnen worden genomen, moet
de werkgever handelen voordat het externe onderzoek begint.

52 https://www.dguv.de/de/ihr_partner/arbeitnehmer/arbeitsunfall/index.jsp

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

61

Onderzoek door de inspectie
De inspectie onderzoekt de dodelijke en ernstige ongevallen met meerdere
gekwetsten, of een ongeval met ernstige schadelijke gevolgen voor de gezondheid.
Sancties bij niet-naleving
Overtredingen van de meldingsplicht kunnen als een administratief misdrijf worden
bestraft. Op meldingsverzuim kan een administratieve boete van 500€ staan.
Hulpmiddelen arbeidsongevallen onderzoek
•
•

Leitfaden53 door VDSI Verein Deutscher Sicherheitsingenieure
Leitfaden zur Untersuchung von Arbeitsunfällen54 bedoeld voor het MKB, editie
BAUA.

53 http://etf.bgetem.de/htdocs/r30/vc_shop/bilder/firma53/s_228_a07-2016.pdf
54 https://www.baua.de/DE/Angebote/Publikationen/Berichte/F2287-2.pdf?__blob=publicationFile&v=6

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

62

7. De situatie in Denemarken
Algemene kenmerken van het landelijke arbobeleid
7.1.1. Reglementaire aspecten
Wetgeving
De Kaderrichtlijn werd in zijn totaliteit omgezet in de Deense wetgeving door de
overkoepelende Danish Working Environment Act nr. 268. Deze wet, die van toepassing
is op alle vestigingen van werkgevers op het Deense grondgebied, wordt aangevuld met
Verordeningen: bindende reglementaire bepalingen. Het Deense concept kent
daarnaast formele aanbevelingen vanwege de uitvoerende macht, die niet bindend
zijn.
Meer details inzake het op te zetten beleid zijn openomen in de Executive Order
(uitvoerend besluit) on the Performance of Work nr. 559 van 17 Juni 2004, en het
Executive Order on the Collaboration on Safety and Health nr. 1181 van 15 oktober
2010. Het gezondheidstoezicht wordt geregeld door het Executive Order nr. 1165 van
16 december 1992.
Toepassingsgebied
Huispersoneel valt niet onder het toepassingebied van deze regelgeving, evenmin als
militair personeel wanneer ze specifieke activiteiten eigen aan hun beroep uitoefenen.
Autoriteiten en inspectie
De Deense regelgeving op het vlak van GVW wordt behartigd door vier
overheidsinstanties55, die elk hun eigen regelgevend kader hebben ontwikkeld.
Specifieke verplichtingen gelden voor offshore activiteiten, visvangst en zeevaart in
het algemeen, en de luchtvaart.
Het Deense Ministerie van Tewerkstelling neemt de voogdij waar over alle aspecten
van GVW die te maken hebben met het werken op het Deense territorium (met
afwijkende regels voor de werkzaamheden ter zee en in de lucht). De afdeling die zich
specifiek met de arbeidsomstandigheden bezig houdt is de Arbejdstilsynet (DWEA:
Danish Working Environment Authority), waartoe ook de bevoegde inspectiediensten
behoren.
Origineel is dat er een formele beroepsinstantie werd opgericht, de Beroepsraad
inzake de Gezondheid en de Veiligheid op het Werk, die de klachtenbehandeling op
zich neemt met betrekking tot het optreden van de inspectiediensten, en waarin de
sociale partners een belangrijke stem hebben. Verder is er nog het Nationale Bureau
55

De Deense Arbeidsinspectie, het Energieagentschap voor wat betreft offshore-installaties, de Maritieme Autoriteit
wat betreft de scheepvaart, de Nationale Burgerluchtvaartautoriteiten wat betreft de luchtvaart.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

63

van Arbeidsongevallen: dit is een onpartijdige overheidsinstantie, functionerend onder
de verantwoordelijkheid van de Minister van Tewerkstelling, die beslissingen neemt in
het geval van compensatie-eisen vanwege werknemers die gezondheidsschade hebben
opgelopen wegens het werk.
Nieuwe regelgeving wordt ter advies voorgelegd aan een paritair overlegorgaan, de
Arbeidsomstandighedenraad. Dit orgaan kan zelfstandig bijkomende initiatieven
nemen. In zijn schoot werden elf eveneens paritair samengestelde brancheraden
opgericht: deze produceren sectorspecifieke richtlijnen en formuleren
onderzoeksvoorstellen.
7.1.2. Sociale-zekerheidsaspecten
Denemarken heeft één enkel stelsel van sociale zekerheid dat zowel de algemene
ziekteverzekering, de medische behandeling als de arbeidsongevallen omvat.
De vergoeding van slachtoffers maakt deel uit van het algemene
socialezekerheidsstelsel. Het Arbejdstilsynet (DWEA) is de verantwoordelijke instantie
voor de registratie van arbeidsongevallen in Denemarken.
De DWEA heeft online toegang tot informatie over arbeidsongevallen en
beroepsziekten in het gezamenlijke beheerssysteem van DWEA en het
vergoedingsfonds voor slachtoffers van arbeidsongevallen en beroepsziekten , cfr.
artikel 34 a (1) van de Consolidation Workers 'Compensation Act. De bedoeling is om
controle uit te oefenen, te analyseren, preventieve maatregelen te nemen en
statistieken op te maken.

7.2

De vertaling van art. 6 in Denemarken

Denemarken heeft de verplichting tot het opstellen van een RI&E opgenomen in de
wetgeving, die uitsluitend van toepassing is op ondernemingen met werknemers. De
verplichting werd in 1997 toegevoegd aan de Deense Arbejdsmiljølove (wet
betreffende arbeidsveiligheid en –gezondheid of Working Environment Act) die reeds in
1975 van kracht was.
Het gaat hier meer bepaald om §15a van de Deense Arbejdsmiljøloven, de verplichting
wordt meer uitgewerkt in §6 van de Executive Order 559. Paragraaf 6c stelt dat de
werkgever te allen tijd ondersteuning kan vragen bij de gezondheidsdiensten indien hij
te weinig know-how in eigen huis heeft, zonder dat dit evenwel afbreuk doet aan zijn
verantwoordelijkheid.
De bewuste paragrafen stellen dat een schriftelijk document noodzakelijk is, en dat
dit moet worden voorbereid in nauwe samenwerking met de werknemers. De algemene
risicoanalyse moet rekening houden met de aard van het werk, de gebruikte
werkmethoden en –processen en de “omvang en de organisatie” van de onderneming.
Het ziekteverzuim moet in kaart gebracht worden om de werkgerelateerde oorzaken
te onderzoeken.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

64

De volgende aspecten moeten worden worden opgenomen: identificatie van de
werkomstandigheden, beschrijving en evaluatie van veiligheidsproblemen, het
rangordenen volgens de belangrijkheid en het voorbereiden van een plan van aanpak
met aanduiding van verantwoordelijkheden, timing, toezicht op maatregelen en
evalutie. Er moeten voorzieningen worden getroffen voor een later paritair overleg
over de mate waarin het actieplan effectief werd uitgevoerd.
De schriftelijke neerslag van de RI&E moet altijd beschikbaar gehouden worden voor
de werknemers, de leidinggevende teams en vakbondsvrijgestelden. Ze moet worden
aangeboden wanneer een arbeidsinspecteur de onderneming bezoekt.
Ondernemingen die geen personeel tewerkstellen moeten geen RI&E uitvoeren.
De bepalingen in verband met risico-evaluatie worden verder beschreven in Risk
Assessment WEA Guidelines D 1.156. van het Deense Working Environment Authority.
Deskundigheid
Elke werkgever voert een risico-evaluatie uit. Indien de werkgever over een interne
preventieorganisatie beschikt moet deze verplicht meewerken om de RI&E te plannen,
te organiseren, te implementeren, op te volgen en ook te herhalen. De interne
organisatie moet de geschreven RI&E bekrachtigen.
Periodiciteit
Elke drie jaren moet de RI&E worden overgedaan, of “zodra nieuwe werkmethoden of
werkprocessen worden ingevoerd”.

7.3

De toepassing van art. 6 in Denemarken.

Toezicht
Ondernemingen zullen zich voor het uitwerken van de RI&E in eerste instantie baseren
op de regels en standaarden die worden gepubliceerd door de arbeidsinspectie
(Arbejdstilsynet: een afdeling van het ministerie van Werk). Hoewel deze niet bindend
zijn, wordt een werkgever geacht conform de reglementaire verplichtingen te
handelen indien deze Atvejledninger worden nageleefd.
De inspectiediensten controleren de papieren of elektronische aanwezigheid van een
RI&E met betrekking tot de inventarisatie, de beoordeling, het actieplan, de follow-up
alsook de beoordeling van ziekteverzuim. Indien elementen ontbreken krijgen de
bedrijven een verzoek tot naleving.
De inspectie maakt in de controle geen onderscheid naar de grootte van het bedrijf,
maar de kleine handelaar krijgt meer informatie over de hulpbronnen bij het maken
van de risicobeoordeling. Indien bij latere controle vastgesteld wordt dat de RI&E nog
steeds niet is uitgevoerd, wordt een vervolging gestart.

56 http://engelsk.arbejdstilsynet.dk/en/regulations/guidelines/d-1-1-3-risk-assessment-apv

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

65

Deze inspectiediensten axeren hun controles op ondernemingen die geacht worden
met bovenmatige risico’s te kampen. Ook al richt de letter van de wet zich in
hoofdzaak op veiligheidsaspecten, toch krijgen ook psychosociale risico’s veel
aandacht. De resultaten worden gepubliceerd op de website van de Danish Working
Environment Authority en kunnen vrij geraadpleegd worden.
De werknemers kunnen de plaatselijke arbeidsrechtbank contacteren wanneer er geen
RI&E beschikbaar is, of wanneer zij van mening zijn dat deze niet op een professionele
manier werd uitgevoerd. Het niet-uitvoeren van een RI&E wordt aanzien als een
misdrijf dat kan leiden tot een gevangenisstraf van maximaal één jaar.
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 bleek dat 92% van de werkgevers
een RI&E heeft uitgevoerd. De percentages verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen, gaande van 87,2% van de ondernemingen tussen 5-9 werknemers tot
99,6% van de ondernemingen =>250 werknemers.
83,2% van de RI&E werd verricht door interne medewerkers en 8,7% door externen.
96,1% van de bedrijven beschikt over een gedocumenteerde RI&E.
78,2% vindt de RI&E een nuttig instrument om een beleid inzake veiligheid en
gezondheid op te stellen. Gevraagd naar de redenen waarom RI&E niet (regelmatig)
wordt uitgevoerd zijn:
-

de risico’s zijn reeds gekend (74,7%)
er zijn geen grote problemen (72,3%)
de procedure is te ingewikkeld (26,6%)
de expertise ontbreekt (21,4%)

Het hoge percentage van kleine bedrijven die de RI&E geïmplementeerd hebben zou te
maken hebben met een een significante stijging van het aantal controles door de
inspectiediensten57.
Ondersteuning58
Danish Working Environment Authority (WEA) - Arbejdstilsynet
De Deense arbeidsinspectie www.at.dk heeft een reeks van leidraden (Guidelines)
uitgevaardigd in brochurevorm die zich in het totaal richten tot 48 branches. Daarnaast
werden voor 60 activiteitssectoren waarin hoofdzakelijk het kleinbedrijf actief is
checklists opgesteld.
Voor 36 branches zijn thematische webpagina’s gemaakt, die de meest voorkomende
risico’s en de oorzaken hiervan beschrijven en oplossingsgericht advies geven. De WEA
publiceert op de site een lijst van erkende arboadviseurs. Voor buitenlandse bedrijven
57 Geciteerd in : Prevent (2008) : « Onderzoek naar de omzetting van 4 arborichtlijnen in de regelgeving

van 10 Lidstaten »
58 Europese vergelijking implementatie RI&E, vergelijkend onderzoek in 10 Europese landen,
Prevent, 2017

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

66

die in Denemarken gevestigd zijn en voor gedetacheerde werknemers heeft de
inspectie een Engelstalige site met informatie betreffende de RI&E.
The sectoral working environment council BAR
BAR is een afkorting van BrancheArbejdsmiljøRåd, bestaande uit werkgevers en
werknemers. BAR is branche-georiënteerd en helpt bedrijven in de branche met
informatie en advies over veiligheid en gezondheid. Alle materialen en richtlijnen zijn
goedgekeurd door de arbeidsinspectie. De BAR heeft in samenwerking met de
betrokken branches eveneens een reeks checklijsten opgesteld om de risico’s in kaart
te brengen. Specifieke themapagina’s bieden advies en ondersteuning bij de
risicoanalyse.

7.4

De vertaling van art. 7 in Denemarken

Interne deskundigheid
Alle ondernemingen met minstens 10 werknemers (in bepaalde gevallen is de limiet 5
werknemers) moeten een interne arbodienst oprichten. Deze moet bestaan uit
minstens één personeelslid en tenminste één leidinggevende, die verantwoordelijk is
voor de implementatie van alle maatregelen inzake GVW. In ondernemingen met
minder dan 10 werknemers worden maatregelen inzake GVW besproken via
rechtstreeks contact en overleg tussen werkgever, werknemers en leidinggevenden
(Working Environment Act, Art.6).
Het Executive Order nr. 559 stelt in artikelen 6b en 6c dat, indien de werkgever over
een interne preventiedienst beschikt, deze moet meewerken aan de RI&E. De
werkgever wordt evenwel de vrije keuze gelaten, en er worden geen bepalingen
opgelegd inzake de deskundigheid van een dergelijk persoon. Wel vermeldt het
Uitvoerend Besluit zogenaamde veiligheidsgroepen, die moeten worden samengesteld
uit twee personen: de verantwoordelijke van een werkeenheid en een
veiligheidsvertegenwoordiger die gekozen wordt uit de personeelsleden van die
werkeenheid.
Opleiding
De verantwoordelijke van een werkeenheid en een veiligheidsvertegenwoordiger
moeten een opleiding volgen waarvan de inschrijving ten laatste 4 weken na hun
aanstelling gebeurt en ten laatste 8 maanden na aanvang van de opleiding is voltooid;
een dergelijk opleidingsprogramma beslaat 37 uur.
Taken
De taakomschrijving van de interne arboadviseurs wordt omschreven in het EO nr. 559.
Zij dragen bij tot de RI&E, het opstellen van het actieplan en het adviseren over de
preventiemaatregelen. Zij werken mee aan de organisatie en planning van veilige en
gezonde werkomstandigheden.
Externe deskundigheid

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

67

Indien de onderneming niet beschikt over voldoende interne expertise, moet een
externe arbodienst in de arm genomen worden. Er worden geen verdere voorwaarden
gesteld aan deze samenwerking.
Wel moeten externe arbodiensten die optreden in het geval van opmerkingen vanwege
de inspectiediensten daartoe gemachtigd zijn door de DWEA. Een dergelijke
machtiging kan slechts verkregen worden indien de arbodeskundigen kunnen
attesteren dat zij een gespecialiseerde opleiding van minstens drie jaren hebben
doorlopen op één van de domeinen inzake GVW, en daarnaast een voldoende
praktijkervaring kunnen voorleggen.
Elke werknemer mag, indien hij/zij dit wenst, een periodiek contact met de
bedrijfsarts aanvragen. De werkgever moet ervoor zorgen dat deze vragen
gehonoreerd worden. Er wordt geen verplichte periodiciteit opgelegd (met
uitzondering van de blootstelling aan lood). Minder dan 1/3 van de werknemers gaan
op dit aanbod in.

7.5

De toepassing van art. 7 in Denemarken

Tot 2005 waren Deense ondernemingen verplicht om extern advies in te winnen bij
multidisciplinaire arbodiensten indien de kennis in de onderneming niet aanwezig was
om de risico’s te beheersen. De arbodiensten werden gecertificeerd en gecontroleerd
door de Deense Accreditatieautoriteit. De arbodiensten moesten beschikken over een
kwaliteitsmanagementsysteem dat gebruik maakte van de ervaringen uit de praktijk in
de ondernemingen en het verstrekte advies moest preventief en holistisch zijn en
aansluiten bij het eigen vermogen van de ondernemingen om preventieve veiligheidsen gezondheidsactiviteiten uit te voeren.
In 2005 installeerde de Danish Working Environment Authority een systeem dat
gebaseerd is op een combinatie van marktconforme advisering en een netwerk van
adviseurs. De Deense inspectie brengt een bezoek aan ondernemingen in het kader van
de opvolging van de RI&E en kent een groene, gele of rode smiley toe al naar gelang
een veiligheids- of gezondheidsprobleem wordt vastgesteld. De inspectie kan een
onderneming gelasten om het advies van een erkende adviseur in te winnen.
De WEA Guideline D.1.1-3 on Risk Assessment (APV) biedt de mogelijkheid aan de
bedrijven om externe adviesbureaus in te schakelen en elektronische tools te
gebruiken die de bedrijven bij de RI&E en het nakomen van de wettelijke vereisten
ondersteunen. Ook wordt verwezen naar de elektronische hulpmiddelen die het bedrijf
helpen een Plan van aanpak op te stellen.
De lijst van erkende adviesbureaus is beschikbaar op de WEA site www.at.dk. Maar ook
andere externe dienstverleners kunnen ingeschakeld worden. Deense bedrijven doen
slechts beperkt een beroep op de diensten van de externe diensten, voor de RI&E is dit
8,7%.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

68

Een studie59 toonde aan dat 70% van de Deense ondernemingen in regel was met de
richtlijnen met betrekking tot het oprichten van interne arbodiensten en de
samenwerking met externe deskundigen. De verschillen tussen de branches op dit vlak
zijn belangrijk: aan de top staan de ziekenhuizen en andere zorginstellingen, de
scheikunde en de farmacie.
De EO 559 voorziet dat de inspectie een aanmaning kan schrijven indien de
voorschriften niet worden nageleefd.
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 36,1% van de werkgevers
gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 7,2% van die van een
bedrijfsarts. Het gemiddelde over alle Europese bedrijven is 53% voor de
veiligheidsdeskundige en 68% voor de bedrijfsarts.
De percentages in Denemarken verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen. In bedrijven tot 10 werknemers is dit 27,6% voor de veiligheidskundige
respectievelijk 4,1% voor de bedrijfsarts. In bedrijven =>250 werknemers is dit 67,7%
respectievelijk 22,1%.

7.6

De vertaling van art. 9 in Denemarken

Definitie
Een arbeidsongeval is een ongeval bij de uitvoering van het werk als gevolg van een
plotse gebeurtenis of blootstelling. Er dient een oorzakelijk verband te zijn tussen de
blootstelling en het optreden van het letsel.
In een aantal gevallen kan psychische schade ook als een arbeidsongeval beschouwd
worden. Weg-werkongevallen worden niet beschouwd als arbeidsongeval. Ongevallen
op de weg tussen 2 werkplaatsen daarentegen wel.
Ongevallen met zelfstandigen worden niet opgenomen.
Ernstige ongevallen zijn deze met >3 weken werkverlet OF fracturen OF amputaties OF
rugletsels. Een ernstig persoonlijk letsel heeft betrekking op een fractuur, ernstige
bloeding of letsel aan een zenuw of spier, brandwonden van 2e of 3e graad of die meer
dan 5% van het lichaam beslaan. Het kan ook een amputatie, verlies van zintuigen
betekenen, evenals verwondingen die kunnen leiden tot chronische ziekten.
Aangifte
Werkgevers zijn verplicht om ongevallen vanaf >1 dag werkverlet elektronisch te
registreren via de EASY - database. De gegevens bereiken dan automatisch de
arbeidsinspectie (Danish Working Environment Authority), die de autoriteit is die belast
is met toezicht en preventie, als ook het vergoedingsfonds voor slachtoffers van
59 COWI (2015): “Evaluation of the Practical Implementation of the EU Occupational Safety and Health

Directives in EU Member States”, Denmark

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

69

arbeidsongevallen en beroepsziekten (Danish Labour Market Insurance,
Arbejdsmarkedets Erhvervssikring – AES). Jaarlijks behandelt het AES 60.000
schadeclaims.
De werkgever meldt een songeval binnen 9 dagen na de dag van het ongeval. Melding
kan nog indien het slachtoffer na 5 weken het werk niet zou hervat hebben. De
werkgever meldt een dodelijk ongeval binnen 48u (Working Environment Act en
Occupational Injury Act).
Voor de offshore olie- en gaswinning bestaan specieke regels voor de registratie en
aangifte van ongevallen,cf de Executive Order on Registration and Notification of
Accidents etc in connection with Offshore Oil and Gas Operations60. Hierbij moet ook
elk incident, bijna- ongeval, evacuatie, onvrijwillige lozing van substanties of agentia
geregistreerd en gemeld worden en maatregelen getroffen worden.
Aangifteformulier
De werkgever maakt gebruik van de online registratie tool EASY61.

7.7

De toepassing van art. 9 in Denemarken

Ongevalsregister
De werkgever houdt een lijst bij aangaande de aangegeven ongevallen conform art
22.3 van het Uitvoerend besluit 559.
Onderzoek en opvolging door werkgever
De werkgever heeft geen verplichting om een ongeval te onderzoeken. Toch kan de
verplichting volgen uit de regelgeving die de werkgever ertoe verbindt om de
gezondheid en veiligheid van de werknemers te waarborgen. Hij/zij moet de
werknemers informeren over de mogelijke risico’s op ongevallen. Na een ongeval
dienen de risico’s opnieuw onderzocht te worden en kunnen de maatregelen, de
informatie en opleiding bijgesteld worden. De werkgever kan naast de interne en
externe deskundigen ook de WEA hierbij betrekken.
Onderzoek door inspectie
De Deense arbeidsinspectie krijgt 42.000 ongevalsaangiften per jaar. 2.400 of 6%
hiervan worden onderzocht: dodelijke en ernstige songevallen in eerste instantie.
De arbeidsinspectie stelt een tool62 ter beschikking van de bedrijven om de ongevallen
te analyseren. Naast oorzakenanalyse kunnen maatregelen beschreven worden.
Sancties bij niet-naleving

60 http://engelsk.arbejdstilsynet.dk/en/regulations/executive-orders/offshore/1196-registration-

notification-accidents
61 https://indberet.virk.dk/arbejdsmarkedets-erhvervssikring/arbejdsulykke-easy
62 https://amid.dk/en/topics/learning-from-work-accidents/

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

70

Er is een onderrapportage van het aantal ongevallen. 2 factoren dragen hiertoe bij:
het gebrek aan effectieve prikkels voor rapportage en de moeilijkheid van handhaving
in gevallen van niet-rapportage.
Er zijn weinig prikkels, noch positieve noch negatieve, om ongevallen te melden. Als
een werknemer 30 + dagen na het werk afwezig is, kan de werkgever een vergoeding
voor het loon krijgen bij het melden van het ongeval. Tot die tijd zijn er vrijwel geen
gevolgen voor niet-rapportage. De werknemer krijgt een medische behandeling
ongeacht het ongeval werkgerelateerd of niet is. Het enige belang van de werknemer
om een ongeval te melden is in gevallen van ernstige gezondheidseffecten, b.v.
gevallen van arbeidsongeschiktheidsuitkeringen of vroegtijdige pensionering.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

71

8. De situatie in Estland
Algemene kenmerken van het landelijke arbobeleid
8.1.1. Reglementaire aspecten
Wetgeving
Gezien de beperkte dimensie van het land, heeft Estland (net zoals Luxemburg) de
formuleringen van de Kaderrichtlijn zonder veel toevoegingen overgebracht in de eigen
reglementering. Dit gebeurde binnen een korte tijdspanne, relatief snel nadat het land
lid werd van de EU in 2004.
De verplichtingen uit de Kaderrichtlijn werden ondergebracht in één enkele kaderwet,
de Wet van 16 juni 1999 betreffende de Gezondheid en de Veiligheid op het werk,
afgekort als TTOS. Nadere details werden stapsgewijs toegevoegd door middel van
uitvoeringsbesluiten, meer bepaald met betrekking tot de arbodiensten, de informatie
aan werknemers en het medisch toezicht.
De sociale partners hebben een belangrijke stem in de uiteindelijke vormgeving van de
teksten gehad: het medium hiervoor is de Nationale Arbeidsraad, die tripartite is
samengesteld; daarnaast bestaat er nog een Adviescomité voor de
Arbeidsomstandigheden, waarin alleen de sociale partners zitting hebben.
Toepassingsgebied
De regelgeving inzake GVW geldt voor alle ondernemingen en alle branches zonder
onderscheid, onafgezien van de bedrijfsgrootte: ook huispersoneel (een begrip dat als
zodanig niet voorkomt in de Estse reglementering), en in een zekere mate zzp’s (in de
mate dat deze werken op het terrein van ondernemingen met werknemers), vallen
onder het toepassingsgebied. In 2009 nam het land een nieuwe regelgeving aan (de
wet op de arbeidsovereenkomsten) waardoor vanaf dan ook telewerkers, tijdelijke
arbeidskrachten en jongeren onder het toepassingsgebied van de GVW-regelgeving
vallen.
Autoriteiten en inspectie
Het Estse Ministerie voor Sociale Zaken behartigt de GVW-problematiek op het werk,
en is ook de voogdijoverheid voor de inspectiediensten die toezicht houden op de
naleving van de arbeidsreglementering door de ondernemingen. Deze is onderverdeeld
in een centrale entiteit en 4 plaatselijke inspectiediensten. Het Ministerie gaat inzake
GVW tewerk op basis van opeenvolgende nationale strategieën, die alle een
tijdshorizon van een viertal jaren beslaan. Zij vormen een onderdeel van een
overkoepelende nationale strategie, het Nationale Plan voor de Ontwikkeling van de
Gezondheid, dat loopt van 2009 tot 2020.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

72

Een belangrijk onderdeel van het ministerie is het Arbeidsgeneeskundig Departement
dat de voogdij uitoefent over de verschillende bedrijfsgeneeskundige diensten die in
het land actief zijn.
8.1.2. Sociale-zekerheidsaspecten
Er is geen specifieke verzekering tegen arbeidsongevallen en beroepsziekten. De
kosten van de gezondheidszorg en de verstrekking van de uitkeringen bij afwezigheid
in het geval van een arbeidsongeval of een beroepsziekte komen ten laste van het
ziektekostenverzekeringsstelsel. Langdurige uitkeringen worden uitgekeerd onder het
stelsel van de invaliditeitspensioenen.
Door het Ministerie van Sociale Zaken werd een lijst met beroepsziekten opgesteld.
Bij een arbeidsongeval of een beroepsziekte beloopt de hoogte van de ziekte-uitkering
100% van de referentievergoeding, hoger dus dan het bedrag dat geldt voor een
afwezigheid wegens een niet-beroepsgebonden aandoening (deze bedraagt 80% van het
het referentieloon). Het Fonds voor de ziektekostenverzekering is echter bevoegd om
het verschil te verhalen op de aansprakelijke werkgever. In het geval van blijvende
arbeidsongeschiktheid ten gevolge van een arbeidsongeval of een beroepsziekte wordt
uit hoofde van de pensioenverzekering van de Estse overheid een
arbeidsongeschiktheidsuitkering toegekend. Het enige verschil met de algemene regels
die van toepassing zijn op arbeidsongeschiktheidspensioenen, is dat er geen wachttijd
geldt. In het geval van een overlijden is de werkgever verplicht de kosten van de
begrafenis te voldoen. De werkgever kan ook verantwoordelijk gesteld worden voor
eventuele bijkomende kosten, zoals die voor farmaceutische producten en
hulpmiddelen, en voor reiskosten.

8.2

De vertaling van art. 6 in Estland

De verplichting in hoofde van werkgevers tot het uitvoeren van een RI&E is terug te
vinden in Hoofdstuk 3 van de Occupational Safety and Health Act, die in het algemeen
handelt over de rechten en de plichten van werkgevers en werknemers. De RI&Everplichting is terug te vinden onder §12 en 13 van deze wet. De tekst uit de
Kaderrichtlijn werd zonder veel wijzigingen of aanvullingen overgebracht in het
plaatselijke reglementaire kader.
De werkgever of een vertegenwoordiger kan de risicoanalyse uitvoeren, maar die kan
ook ingekocht worden bij een dienstverlener. De lijst van de dienstverleners met
specialiteit en grondgebied worden vermeld op de site van de inspectie.
De risicoanalyse – indien uitgevoerd door een externe dienstverlener – gebeurt steeds
in overleg met de werkgever of diens vertegenwoordiger. Als voordeel ziet de
arbeidsinspectie de combinatie van de kennis van de onderneming die de werkgever
inbrengt enerzijds en de expertise van de externe auditor om een onafhankelijke - en
met kennis van zaken - doorlichting uit te voeren van de risico’s. De ondernemer kan
door bedrijfsblindheid ook bepaalde risico’s over het hoofd zien.
Het stappenplan omvat de volgende fasen:

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

73

1.
2.
3.
4.
5.

beschrijving van de werkomgeving, werkprocedures en werknemers;
inventaris van gevaren;
evaluatie van de gevaren en bepaling van de risico’s;
plan van aanpak;
documentatie van de maatregelen.

Voor stap 1 stelt de arbeidsinspectie een document ter beschikking met een lijst van
gevaren. De gevaren kunnen in kaart gebracht worden door observatie en gesprekken
met werknemers en bij voorbeeld vastgelegd worden aan de hand van foto’s. Indien
metingen in stap 2 dienen te gebeuren wordt bij voorkeur beroep gedaan op externe
dienstverleners.
Om de gevaren in stap 3 te evalueren verwijst de arbeidsinspectie naar de risicomatrix
die de ernst en de waarschijnlijkheid in kaart brengt. De resultaten van de analyse
worden neergeschreven en dienen gedurende een periode van 55 jaar bewaard te
worden.
Het plan van aanpak dient uit te gaan van de meest urgente risico’s en de toepassing
ervan komt ten goede van de hele onderneming.
De resultaten van de risico-evaluatie en het plan van aanpak, net als de instructies
worden bekend gemaakt bij de werknemers en ter beschikking gehouden van de
inspectie. De RI&E moet rekening houden met de genderproblematiek, alsmede de
leeftijdsverdeling van het personeel; ook minderjarigen en werknemers met een
arbeidsbeperking moeten specifiek aandacht krijgen.

De toepassing van art. 6 in Estland
Toezicht
Hoewel de reglementaire kant van de zaak dus in orde lijkt, hebben de ondernemingen
in Estland nog tijd nodig om al deze nieuwe reglementeringen in de praktijk te
implementeren. Het land zelf lijkt wel nog een hele weg te moeten afleggen inzake
het toezicht op de naleving van de reglementering: de inspectiediensten zijn hiervoor
onvoldoende uitgebouwd. Bovendien is de syndicalisatiegraad van de werknemers laag,
en zijn ook werkgeversorganisaties zoals branchegerichte beroepsverenigingen erg
zwak uitgebouwd, zoals dit meestal het geval is in de ‘nieuwe’ Lidstaten van de EU
(Van Gyes et al., 2016). Er kan verondersteld worden dat geen enkele van deze
instanties voldoende uitgebouwd zijn om actief mee te bouwen aan
standaardbenaderingen; dit is vooral in Estland, waar 97% van de ondernemingen tot
het kleinbedrijf behoren, een probleem.
Het belangrijkste aandachtspunt voor de Arbeidsinspectie is de RI&E, die 'helemaal
niet of onvoldoende werd uitgevoerd of moet worden verbeterd' (Arbeidsinspectie,
2015). Bij elke derde bezochte onderneming werd dit probleem vastgesteld, hoewel
het aantal en het percentage van dergelijke ondernemingen van jaar tot jaar afneemt.
Tegelijkertijd bleken er 'meer problemen te zijn bij die ondernemingen waar ooit een
RI&E is uitgevoerd', maar 'deze niet meer up-to-date is en niet meer in

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

74

overeenstemming met de gewijzigde werkomgeving', wat erop wijst dat veel RI&E’s
formeel of oppervlakkig worden uitgevoerd (Arbeidsinspectie, 2015).
Elke derde geïnspecteerde onderneming had problemen met het voorbereiden van een
risicobeoordeling van de werkomgeving of het trainen en opleiden van de werknemers.
(Arbeidsinspectie, 2016).
De inspectie maakt een verzoek tot naleving op in geval van ontbrekende informatie.
Bij niet-opvolging wordt een vervolging gestart.
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 bleek dat 69,4% van de werkgevers
een RI&E heeft uitgevoerd. De percentages verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen, gaande van 52,5% van de ondernemingen tussen 5-9 werknemers tot
98,6% van de ondernemingen =>250 werknemers.
64,7% van de RI&E werd verricht door interne medewerkers en 27% door externen.
96,6% van de bedrijven beschikt over een gedocumenteerde RI&E.
78,2% vindt de RI&E een nuttig instrument om een beleid inzake veiligheid en
gezondheid op te stellen. Gevraagd naar de redenen waarom RI&E niet (regelmatig)
wordt uitgevoerd zijn:
-

de risico’s zijn reeds gekend (83,5%)
er zijn geen grote problemen (89,2%)
de procedure is te ingewikkeld (15,3%)
de expertise ontbreekt (28,7%)

Een eerdere bevraging van zowel werkgevers als werknemers (TNO, 2011) maakte uit
dat vooral de vakbonden erg geloven in het nut van een RI&E: 43% was van mening dat
deze in een belangrijke mate bijdraagt tot het gezond en veilig werken. Niemand van
de werkgevers vond dat, maar toch zei meer dan de helft dat de toegevoegde waarde
toch wel groot is. 14% van de vakbondsleden oordeelde daarentegen dat het belang
miniem was, tegenover slechts 8 % van de werkgeversvertegenwoordigers. Voor deze
laatste groep werd de administratieve overlast als belangrijkste probleem ingebracht,
zeker voor laag-risicodragende werkomgevingen als kantoren.
Uit bevragingen zou blijken dat 77% van de ondernemingen een RI&E kan voorleggen,
variërend tussen de 69% voor micro-ondernemingen tot 97% van de grote werkgevers.
De dienstverlenende activiteitssector zou beduidend lager scoren dan de industrie,
maar ook de landbouw zou goede cijfers laten optekenen.63
Ondersteuning
Arbeidsinspectie (Tööinspektsioon)

63

COWI (2015): “Evaluation of the Practical Implementation of the EU Occupational Safety and
Health Directives in EU Member States”, Estonia

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

75

Op strategisch niveau is de rol van de Arbeidsinspectie veranderd en is de aandacht
verschoven naar activiteiten gericht op bewustmaking van werkgevers en werknemers,
in plaats van vervolgingen en bestraffing (Arbeidsinspectie, 2015). De Arbeidsinspectie
is dus actief in sensibilisatie, communicatie- en informatiecampagnes, en opleiding van
preventiedeskundigen en managers van het kleinbedrijf in heel Estland.
De arbeidsinspectie geeft op haar website www.tooelu.ee richtsnoeren mee voor de
toepassing van de risicoanalyse in de bedrijven, meer bepaald het MKB. Het gaat om
een generieke tool die de mogelijke risico’s voor de veiligheid en de gezondheid van
de werknemers in kaart brengt, met inbegrip van de psychosociale risico’s. De tool
wordt gepromoot via mediacampagnes en bij evenementen met betrekking tot
veiligheid en gezondheid.
Werkgevers kunnen ook voorafgaand toegang verlenen aan de inspectie om de
resultaten van de RI&E te bekijken. De tool is in januari 2015 gelanceerd en is
sindsdien door meer dan 3.200 ondernemingen gebruikt. Het ministerie biedt een
helpdesk die telefonisch of per e-mail toegankelijk is, en de arbeidsinspectie heeft
lokale adviseurs die op de werkplek aanwezig zijn voor advies. Er is geen follow-up
systeem voor de evaluatie van programma's.
Foundation Innove
Van 2011-2014 liep een project voor het MKB waarbij aan de werkgevers een financiële
steun tussen 1.000€ en 10.000€ werd verleend om het gezondheidstoezicht en de RI&E
te organiseren. Werkgevers droegen tot 30% bij in de kosten.

8.4

De vertaling van art. 7 in Estland

Interne deskundigheid
De TTOS art. 16 bepaalt dat ondernemingen een “specialist in de
arbeidsomstandigheden” moeten aanduiden onder hun werknemersbestand; de
deskundige moet vertrouwd zijn met de regelgeving en in staat zijn om de risico’s te
beoordelen en maatregelen te adviseren.
Opleiding
De persoon kan een ingenieur zijn of een andere deskundige met de nodige opleiding
en aangeduid door de werkgever. De werkgever staat in voor een de geschikte
opleiding, dit moet tijdens de werkuren gebeuren en op kosten van de werkgever. Er
worden bijkomende vereisten gesteld op het vlak van diens opleiding. De onderwerpen
die aan bod moeten komen zijn algemene bepalingen met betrekking tot rechten en
plichten, risico’s, ongevallen en beroepsziekten, verantwoordelijkheden, toezicht, de
organisatie van GVW op nationaal en bedrijfsniveau en alle elementen van de RI&E.
Indien een werkgever een dergelijke opleiding heeft doorlopen, mag hij of zij zelf de
taken uitvoeren die opgelegd worden aan de onderneming inzake GVW.
Taken

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

76

De deskundige ondersteunt de werkgever bij de RI&E, bij het opstellen van de
maatregelen en de uitvoering op het terrein. Hij/zij werkt nauw samen met de
werknemers(vertegenwoordigers), het comité en de gezondheidsdeskundigen.
Bedrijfsgezondheidsdiensten
Indien de deskundigheid niet intern kan gevonden worden moet de werkgever een
beroep doen op externe expertise. Wie hiervoor in aanmerking komt, is eerder vaag
omschreven. Het besluit SoMM nr. 80 van 14 december 2000, de “Procedure voor de
opleiding en bijscholing inzake gezondheid en veiligheid op het werk” spreekt van een
ingenieur of iemand met een andere opleiding die de nodige bijkomende scholing heeft
ondergaan. Deze moet nauw samenwerken met werknemers en –vertegenwoordigers,
het comité, en de deskundigen inzake gezondheid en beroepsziekten. De werkgever
brengt binnen de 10 dagen na de aanstelling de lokale inspectie op de hoogte.
Art. 19 van de TTOS, en de uitvoeringsbesluiten SoMM nrs. 89 en 90 van 20 juni 2003
omschrijven het functioneren van de bedrijfsgezondheidsdiensten. Zij worden
georganiseerd op een vrije marktbasis. Grotere bedrijven hebben hun eigen klinieken.
De privé bedrijfsgezondheidsdiensten bieden hun dienstverlening ook aan bedrijven
aan.
De werkgever is verplicht om medische onderzoeken te organiseren voor werknemers
van wie de gezondheid in de loop van het werk kan worden aangetast door een
risicofactor in de werkomgeving of de aard van het werk. Het medisch onderzoek van
werknemers die ’s nachts werken wordt specifiek vermeld. De werkgever draagt de
kosten van het medisch onderzoek. De procedure voor medisch onderzoek wordt
vastgesteld door de Minister van Sociale Zaken en beschreven in de Regeling nr. 74
"Procedure voor medisch onderzoek". In bijlage 1 van de procedure is de lijst met
risicofactoren in de werkomgeving en de lijst van de aard van de werkzaamheden die
een medisch onderzoek vereisen, opgenomen.
De disciplines die aanwezig moeten zijn in de bedrijfsgezondheidsdiensten zijn een
bedrijfsarts, bedrijfsverpleegkundige, arbeidshygiënist, ergonoom en
arbeidspsycholoog.
De opleidingsvereisten van de deskundigen in de bedrijfsgeneeskundige dienst zijn
eveneens bepaald:
- bedrijfsarts: studies arts met specifieke praktijkstraining
- bedrijfsverpleegkundige: studies verpleegkunde, gemiddeld 3,5 jaar
- arbeidshygiënist: MSc in arbeidshygiëne
- ergonoom: BSc in ingenieurswetenschappen, optie ergonomie of MSc in Ergonomie
- arbeidspsycholoog: MSc in organisatiepsychologie.

8.5

De toepassing van art. 7 in Estland

65% van de Estse ondernemingen zou de werknemers gezondheidstoezicht aanbieden.
Een even groot percentage confirmeert zich aan de richtlijnen inzake de aanstelling

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

77

van interne/externe arbodiensten64; 72,1% van de ondernemingen zou een
gezondheids- en veiligheidsconsulent in de arm nemen.
In 20% van de ondernemingen zou geen deskundige aangewezen zijn. De
arbeidsinspectie focust op het belang van de aanwezigheid van een deskundige, door
informatie- en sensibilisatiecampagnes te organiseren.
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 29,5% van de werkgevers
gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 66,4% van die van een
bedrijfsarts. Het gemiddelde over alle Europese bedrijven is 53% voor de
veiligheidsdeskundige en 68% voor de bedrijfsarts.
De percentages in Estland verschillen naar gelang de grootte van de ondernemingen. In
bedrijven tot 10 werknemers is dit 26,4% voor de veiligheidskundige respectievelijk
48,6% voor de bedrijfsarts. In bedrijven =>250 werknemers is dit 44,7% respectievelijk
100%.
Financiële steun voor het kleinbedrijf
De arbeidsinspectie biedt sinds 2015 de mogelijkheid voor de ondernemingen tot 50
werknemers om de expertise en het advies in te winnen van adviseurs, zonder hiervoor
een vergoeding te moeten betalen. De expertise die kan ingewonnen worden is
bepaald:
-

advies over het preventiebeleid in het algemeen of over specifieke onderdelen, bij
voorbeeld persoonlijke beschermingsmiddelen;
onderzoek van ongevallen;
advies na inzage in de documentatie (risicoanalyse, veiligheidsinstructies, etc.);
de adviseur helpt niet mee bij het opstellen van de risicoanalyse of elke andere
documentatie.

De onderneming krijgt de tijd om de adviezen toe te passen, gedurende een bepaalde
periode, waarin deze geen inspectie over de vloer krijgt.

8.6

De vertaling van art. 9 in Estland

In 2008 werd een “Procedure voor Registratie, Notificatie en Onderzoek van
arbeidsongevallen en beroepsziekten” afgekondigd. Deze is eveneens van toepassing
op zzp’s. Tegelijk werd de definitie van een arbeidsongeval uitgebreid tot
gezondheidsschade opgelopen door biologische agentia.
Definitie

64 COWI (2015): “Evaluation of the Practical Implementation of the EU Occupational Safety and Health

Directives in EU Member States”, Estonia

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

78

De wet op de arbeidsveiligheid en gezondheid definieert een arbeidsongeval als schade
aan de gezondheid of overlijden van een werknemer die voorkomt tijdens de
uitoefening van een door een werkgever opgedragen taak of bij werkzaamheden die
met de toestemming van de werkgever worden verricht, tijdens of tijdens andere
activiteiten in het belang van de werkgever.
Ambtenaren en personen die werken op basis van arbeidsovereenkomsten worden
opgenomen in het rapportagesysteem. De wet is ook van toepassing op het werk van
leerlingen en studenten tijdens hun praktische opleiding. Zelfstandigen zijn
opgenomen voor zover zij op dezelfde werkplek tewerkgesteld zijn als de werknemers
met een arbeidscontract.
Aangifte
De werkgever meldt een ernstig of dodelijk ongeval onmiddellijk aan de
arbeidsinspectie. In geval van overlijden meldt de werkgever het ongeval aan de
politie.
Aangifteformulier
De werkgever maakt gebruik van het aangifteformulier beschikbaar op de site van de
arbeidsinspectie.

8.7

De toepassing van art. 9 in Estland

Ongevalsregister
De werkgever houdt een register van ongevallen met >3 dagen werkverlet bij. De
Estlandse arbeidsinspectie gebruikt de gegevens om te rapporteren aan Statistics
Estonia, ook aan het ESAW en de ILO. De nationale statistieken over arbeidsongevallen
zijn vergelijkbaar met ESAW-fase III.
Onderzoek en opvolging door de werkgever
Een werkgever is verplicht om alle ongevallen op het werk te onderzoeken, ongeacht
de duur van de afwezigheid van de werknemer op het werk.
Bij het onderzoek wordt de deskundige “specialist in de arbeidsomstandigheden”
betrokken of in afwezigheid een werknemersvertegenwoordiger. Als de werkgever niet
over de vereiste kennis beschikt, betrekt de werkgever een expert bij het onderzoek.
De werkgever legt een schriftelijk rapport over de onderzoeksresultaten voor aan het
regionale bureau van de arbeidsinspectie, binnen 10 dagen na het ongeval, schriftelijk
of via mail. Het rapport bevat de maatregelen die de werkgever moet nemen om een
soortgelijk ongeval te voorkomen.
De werkgever legt het rapport eveneens voor aan het slachtoffer of een persoon die
zijn belangen behartigt.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

79

Onderzoek door de arbeidsinspectie
De arbeidsinspectie onderzoekt alle ongevallen met de dood tot gevolg; de noodzaak
om andere ongevallen te onderzoeken wordt vastgesteld door de lokale inspectie op
basis van de gegevens / resultaten van het onderzoek door de werkgever65.
Sancties bij niet- naleving
Er is sprake van een gebrek van officiële rapportering van ongevallen66. Het
gemiddelde niveau van onderrapportage van ongevallen met meer dan drie dagen
arbeidsongeschiktheid bedraagt 41%. Volgens recent onderzoek worden de helft van de
ongevallen in de industrie en zelfs 83% in de bouw niet geregistreerd.
Zoals eerder gesteld is er geen specifieke verzekering tegen ongevallen en worden de
risico's gedekt door de ziekteverzekering en de pensioenverzekering. De last voor
werkgevers is vrij laag, bijgevolg is de motivatie om de risico’s te beoordelen en
maatregelen te nemen eerder beperkt.

65 Procedure voor registratie, kennisgeving en onderzoek van bedrijfsongevallen en ziektes,

http://www.ti.ee/en/occupational-health-and-safety/organisation-of-health-and-safety-at-work/workaccidents/
66 Project „Reliable occupational accident registration – indicator for prevention”, Northern Dimension
Partnership in Public Health and Social Well-being, EU Strategy for the Baltic Sea Region (EUSBSR), 2015

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

80

9. De situatie in Frankrijk
Algemene kenmerken van het landelijke arbobeleid
9.1.1. Reglementaire aspecten
Wetgeving
De Franse Code du Travail (te vertalen als “Codex inzake het werk”) is een
omvangrijke tekst die in grote lijnen zowat elke problematiek met betrekking tot de
arbeid regelt: het collectieve en individuele arbeidsrecht, de beroepsopleidingen, de
veiligheid en de gezondheid op de arbeidsplaats… als mede de inspectie vanwege de
overheid op al deze gebieden.
De Kaderrichtlijn werd in de Franse reglementering hoofdzakelijk omgezet in deze
Code du Travail door de volgende teksten:
•
•
•

De wet 91/1414 van 31 december 1991
De wet nr. 2002-73 van 13 januari 2002
De decreten 2003-546 van juni 2003 en 2004-760 van 28 juli 2004, die de
voorgaande wet aanvullen en corrigeren, meer bepaald inzake art. 7 van de
Kaderrichtlijn.

Er bestaat een afzonderlijk reglementair kader voor overheidsinstanties. De situatie op
het vlak van GVW wordt geregeld door een hele reeks decreten, beginnend bij nr. 82453 van 28 mei 1982 en voorlopig eindigend bij nr. 2012-148 van 30 januari 2012.
De Franse wetgeving kent een hoge mate van detaillisme waardoor de overheid GVW
wenst te bevorderen op de werkvloer. Voor de uitvoering van de Kaderrrichtlijn
werden (tot nog toe) 39 reglementaire instrumenten (wetten, decreten, ordonnanties
en besluiten uitgevaardigd).
Autoriteiten en inspectie
Het Ministerie van Arbeid (Ministère du Travail) definieert en coördineert het beleid
van de regering met betrekking tot GVW. De adviesraad voor de
arbeidsomstandigheden (Conseil d'orientation sur les conditions de travail, COCT),
gevestigd in het ministerie en samengesteld uit vertegenwoordigers van de regering en
de sociale partners, beslist over het meerjarenplan voor gezondheid op het werk (Plan
Santé au Travail, PST). Gerelateerd aan het Ministerie van Arbeid zijn de Algemene
Directie voor de Arbeid (Direction générale du travail, DGT), die de arbeidsinspectie
omvat; het Nationaal Agentschap voor de verbetering van de arbeidsomstandigheden
(Agence Nationale pour l'Amélioration des Conditions de Travail, ANACT); Regionale
agentschappen voor de verbetering van de arbeidsomstandigheden (Agences Régionales
pour l'Amélioration des Conditions de Travail, ARACTs).

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

81

Het Ministerie van Solidariteit en Gezondheid (Ministère des Solidarités et de la Santé)
houdt toezicht op verschillende openbare instellingen en verenigingen:
op nationaal niveau, het Franse nationale ziekteverzekeringsfonds voor loontrekkenden
(Caisse Nationale de l'Assurance Maladie des Travailleurs Salariés, CNAMTS) voor alle
productie- en dienstensectoren, het Franse stelsel van sociale zekerheid voor de
landbouw (MSA) voor de landbouwsector, het Franse onderzoeks- en veiligheidinstituut
voor de preventie van beroepsziekten en -ziekten (Institut National de Recherche et de
Sécurité pour la prévention des accident du travail et des maladies professionnelles,
INRS) en het Franse professioneel agentschap voor risicopreventie in bouw- en Civiele
techniek (Organisme Professionnel de Prévention du Bâtiment et des Travaux Publics,
OPPBTP). Op regionaal niveau zijn de Regionale Ziekteverzekeringsfondsen (Caisses
d'Assurance Retraite et de la Santé au Travail, CARSATs, Caisses Regionales d'Assurance
Maladie, CRAMs, Caisses Générales de la Sécurité Sociale, CGSS) verspreid over het
hele land.
In Frankrijk spelen de externe arbodiensten (services de santé au travail
interentreprises genoemd) een doorslaggevende rol door de erg minimalistische wijze
waarop de preventiemedewerker in de reglementaire teksten vorm heeft gekregen. De
240 services de santé externe spitsen zich vooral toe op de arbeidsgeneeskunde; zij
worden gefinancierd door verplichte forfaitaire bijdragen van de ondernemingen en
zijn elk actief op een nauw omschreven territorium. Daarnaast zijn in Frankrijk erg
veel preventiedeskundigen werkzaam op zelfstandige basis en gericht op een specifiek
onderdeel van GVW.
Ook de inspectiediensten vertonen specifieke kenmerken. Zo zijn de sociale
inspecteurs niet alleen bevoegd voor GVW, maar voor alle aspecten van de
arbeidsrelaties (zowel deze die opgelegd worden via reglementering als via CAO’s). De
sectoren mijnbouw en energievoorziening en het leger beschikken over eigen
inspectieorganen die deels ook overheidsinstanties bedienen.
9.1.2. Sociale-zekerheidsaspecten
In Frankrijk valt de vergoeding van beroepsziekten en arbeidsongevallen onder de
bevoegdheid van een eenvormige overheidsinstantie CARSAT, die onder meer ook de
pensioenuitkeringen uitbetaalt. Het is een erg omvangrijke instelling die
gedecentraliseerd werkt.
Frankrijk is een exponent van het Zuid-Europese model van bedrijfsgebonden
preventie. Dit houdt onder meer in dat arbeidsongevallen en beroepsziekten worden
beschouwd als een belangrijk deel van het sociale-zekerheidsstelsel, en dat de
vergoedingen die in dit kader worden uitgekeerd worden beheerd door
overheidsinstanties.

De vertaling van art. 6 in Frankrijk
De artikelen L. 4121-1 tot -3 en R. 4121-1 en -2 van de Code du Travail stellen dat elke
werkgever ertoe gehouden is, de eventuele risico’s te evalueren en alle nodige
maatregelen te nemen om de veiligheid en de gezondheid van de werknemers in zijn
onderneming te beschermen. Hij moet daarvoor een Document Unique d’Evaluation

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

82

des Risques (“een op zichzelf staand document over de risico-evaluatie”) uitwerken en
regelmatig aanpassen aan de evolutie67. De verplichting geldt sinds 2002.
In 2011 werden 10 risicofactoren toegevoegd aan de Code du travail met betrekking tot
“zwaar werk” (la pénibilité). Van deze risico’s wordt verwacht dat de blootstelling
blijvende, identificeerbare en onomkeerbare gevolgen heeft voor de gezondheid:
- manuele goederenbehandeling
- belastende houdingen
- mechanische trillingen
- weken in hyperbaar milieu (hoge druk)
- chemische agentia, met inbegrip van stof en dampen
- extreme temperaturen
- lawaai
- nachtwerk
- ploegenwerk
- repetitief werk.
Deze factoren worden mee opgenomen in de risicoanalyse en de neerslag hiervan in de
DUER. Bovendien wordt in art. 44121-1 van een omzendbrief vanwege de Franse
regering van 18 april 2002 gepreciseerd dat de DUER ook moet gaan over groepen
werknemers die blootgesteld worden aan een specifiek risico.
Nadrukkelijk wordt gesteld dat actualiseringen noodzakelijk zijn wanneer er
aanwervingen gebeuren of nieuwe arbeidsmiddelen of scheikundige stoffen worden
aangekocht. De RI&E moet minstens jaarlijks formeel worden geactualiseerd. Hierop
bestaat één uitzondering. De TPEs (Très Petites Entreprises, de micro-ondernemingen
met minder dan 11 werknemers) moeten zich niet houden aan deze jaarlijkse
herziening “mits een equivalent niveau van bescherming van de gezondheid en de
veiligheid van de werknemers gewaarborgd is” (citaat uit de Franse wet nr. 2012-387
betreffende de vereenvoudiging van het recht en de vermindering van de
administratieve lasten).
Dit document moet het geheel van de risico’s voor de gezondheid en de veiligheid van
het personeel in de onderneming opgeven. Wel wordt verduidelijkt dat er bijlagen
mogen worden toegevoegd. De reglementering preciseert deze zelfs: verslagen van de
veiligheidscomités, verslagen van de bedrijfsarts, certificaten uitgeschreven door
controleorganismen… Het decreet nr. 2014-1158 verplicht de werkgevers om in een
afzonderlijke bijlage ook de “collectieve gegevens” mee te geven om de
onderworpenheid aan beroepsrisico’s van werknemers vast te leggen; ook moet
aangeduid worden over hoeveel werknemers het precies gaat.
De verplichting geldt voor elke werkgever (elke rechtspersoon die minstens één
werknemer tewerkstelt).
De regelgever geeft geen omschrijving van de vorm waarin het gewenste resultaat
moet worden weergegeven. Wel benadrukt ze de verplichting dat het moet gaan om
een “eenvormig” document dat op een bepaalde informatiedrager wordt aangeboden;
dit mag een klassieke tekst zijn of een “numeriek” document. Desgewenst mag er per
67 Het Franse acroniem dat equivalent is aan de Nederlandse RI&E is dan ook DUER

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

83

werkeenheid een afzonderlijk document opgemaakt worden: de reglementering laat de
werkgever hiervoor de ruimte.

De toepassing van art. 6 in Frankrijk
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 bleek dat 56,1% van de werkgevers
een RI&E heeft uitgevoerd. De percentages verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen, gaande van 44,8% van de ondernemingen tussen 5-9 werknemers tot
92,6% van de ondernemingen =>250 werknemers.
74,3% van de RI&E werd verricht door interne medewerkers en 17,2% door externen.
92,9% van de bedrijven beschikt over een gedocumenteerde RI&E.
92,4% vindt de RI&E een nuttig instrument om een beleid inzake veiligheid en
gezondheid op te stellen. Gevraagd naar de redenen waarom RI&E niet (regelmatig)
wordt uitgevoerd zijn:
-

de risico’s zijn reeds gekend (82,7%)
er zijn geen grote problemen (81,5%)
de procedure is te ingewikkeld (28,5%)
de expertise ontbreekt (47,5%)

Ondersteuning
Gezien de pleiade van adviserende en beleidsondersteunende organisaties op het vlak
van GVW op het werk, zijn er in Frankrijk diverse modelvoorbeelden te vinden voor
RI&E, waarvan er sommige generalistisch zijn en andere specifiek van toepassing zijn
op een branche. De voorbeelden uitgewerkt door de federatie van de bouwnijverheid
en aanverwante activiteiten zoals wegenbouw, de OPPBTP, zijn bijzonder bekend en
algemeen verspreid.
De overheid werkt met een netwerk van organisaties die informatietools ter
beschikking stellen, opleiden en sensibiliseren, ondermeer het ANACT (publieke
overheidsinstelling dat in opdracht van het ministerie van Werk de bedrijven adviseert
inzake werk en arbo), de ARACTs (regionale centra), ANSES (publieke
overheidsinstelling die in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid de
bedrijven adviseert inzake werk en gezondheid), de Kamers van Handel en Industrie,
de CNAMTS-DR (Fonds voor arbeidsongevallen en beroepsziekten) en het
onderzoeksinstituut INRS.
Een netwerk van bevoegde externe adviseurs, de zogenaamde IPRPs (Intervenants en
Prévention des Risques Professionnels) staat ter beschikking van de ondernemingen om
mee te werken aan de risicoanalyse. De adviseurs moeten erkend zijn door de CARSATs
(ziekenfondsen), OPPBTP (preventieinstituut in de bouwsector) en de ARACTs
(regionale agentschappen voor de arbeidsomstandigheden).
Toezicht

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

84

De inspectie kan een administratieve boete van 3.500€ opleggen indien de werkgever
niet over een (geactualiseerde68) DUER beschikt. Dit bedrag kan verhogen in geval van
herhaalde inbreuken.

De vertaling van art. 7 in Frankrijk
Interne deskundigheid
De wet nr. 2011-867 stelt: “De werkgever duidt een of meerdere personeelsleden aan
die bevoegd zijn om zich bezig te houden met activiteiten ter bescherming en
preventie van de beroepsrisico’s in de onderneming. (…).
Externe deskundigheid
Indien de in de onderneming aanwezige competenties niet volstaan om dergelijke
activiteiten tot een goed einde te brengen, kan de werkgever een beroep doen (na
advies van het veiligheidscomité of, bij ontstentenis, de werknemersafvaardiging) van
intervenanten met kennis betreffende de voorkoming van beroepsrisico’s, die deel
uitmaken van de interbedrijfsgezondheidsdiensten”.
Deze laatste zijn het equivalent van de Nederlandse externe arbodiensten, maar
blijven, zoals de naamgeving het duidelijk maakt, in hoodzaak medisch georiënteerde
instanties. Inderdaad wordt in Frankrijk de zorg om GVW op de werkvloer volledig in
de handen gelegd van de bedrijfsartsen, die als opdracht hebben om alle activiteiten
op dit vlak te coördineren.
De sociale partners en de overheid oefenen controle uit op de externe arbodiensten.
Vooral de werknemersorganisaties wegen door in het beleid van deze diensten: de
directie ervan wordt paritair samengesteld; de algemeen directeur is een
vertegenwoordiger van de werkgevers, terwijl het financiële beleid in handen is van
een vertegenwoordiger van de werknemersorganisaties. Het adviserend comité, dat
een belangrijke impact heeft op het beleid, bestaat voor 2/3 uit afgevaardigden van
de werknemers.
In Frankrijk bestaat er dan ook geen enkele verplichting tot het oprichten van een
interne arbodienst. Wanneer er een is, zal de bedrijfsarts de coördinatie van de
activiteiten opnemen: de reglementering spreekt over een opdracht “d’animation et
de coordination”. Wanneer de onderneming niet beschikt over voldoende eigen
competenties, kan hij in eerste instantie ondersteuning bevragen bij de regionale
service de santé au travail; de daaraan verbonden bedrijfsarts die de onderneming
opvolgt zal dan alle preventieve activiteiten die deze externe instantie levert
coördineren. Om de nodige interdisciplinariteit te waarborgen kan deze
gezondheidsdienst gebruik maken van de diensten van een Intervenant en prévention
des risques professionnels (IPRP: een deskundige op het vlak van de
arbeidsrisicopreventie).
Alleen de bedrijfsarts geniet in Frankrijk een reglementair statuut. Dat is in detail
beschreven: de reglementering stelt dat hij minstens één derde van zijn tijd moet
68

Minstens jaarlijks en bij elke aanpassing van de arbeidsomstandigheden: nieuwe machine, nieuw arbeidsprocédé

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

85

besteden aan het onderzoek van de arbeidsomstandigheden in de onderneming die zijn
diensten afneemt.
De verordening betreffende de medische controle van werknemers vereist dat elke
medewerker een medisch onderzoek moet ondergaan op het moment van
indienstneming en vervolgens periodiek. Deze medische controle door bedrijfsartsen
uit de externe diensten maakt het mogelijk om de werknemer bekwaam te verklaren
om het werk te hervatten en om rekening te houden met de relatie tussen
blootstelling aan risico's en het optreden van beroepsziekten.
Opleiding
De opleiding van de bedrijfsartsen is streng gereglementeerd, en omvat een relatief
langdurig bijkomend lescurriculum (stage inbegrepen) voor personen die reeds een
artsendiploma verworven hebben.
Aanstelling
De IPRP kan slechts functioneren indien hij/zij bevoegd verklaard werd. Dit laatste
gebeurt door een regionaal college bestaande uit vertegenwoordigers van de Caisse
Régionale d’Assurance Maladie (CRAM: de regionale ziekteverzekeringskas, van de
Association Régionale pour l’amélioration des conditions de travail (ARACT: de
regionale vereniging ter bevordering van de arbeidsomstandigheden) en de organisatie
OPPBTP (het preventiecomité voor de bouwsector en de openbare werken). Een
dergelijke erkenning kan slechts verkregen worden mits een bewezen beroepservaring
van drie jaren; het regionaal college houdt hierbij ook rekening met de doorlopen
basisopleiding, die minstens hogere studies moet inhouden.
Onafhankelijkheid
De bedrijfsarts geniet van een onafhankelijke positie.

De toepassing van art. 7 in Frankrijk
Frankrijk is het land dat relatief gezien de grootste populatie bedrijfsartsen kent. Dit
heeft voor gevolg dat de nadruk inzake GVW grotendeels medisch georiënteerd blijft.
De externe arbodiensten hebben zich lang verzet tegen een instroom van nietmedische specialismen (art. L4622-8 van de Code du Travail stelt dat
gezondheidsassistenten en andere specialisten slechts mogen worden aangeworven
nadat de bedrijfsartsen hierover geraadpleegd werden).
Samen met de ontstentenis van een verplichting tot het oprichten van interne
arbodiensten, heeft dit geleid tot het feit dat alleen in grotere ondernemingen er
behoorlijk functionerende preventiediensten bestaan, en dat de externe arbodiensten
overwegend slechts in naam multidisciplinair zijn.
ESENER-2

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

86

Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 25,5% van de werkgevers
gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 95,1% van die van een
bedrijfsarts. Het gemiddelde over alle Europese bedrijven is 53% voor de
veiligheidsdeskundige en 68% voor de bedrijfsarts.
De percentages in Frankrijk verschillen naar gelang de grootte van de ondernemingen.
In bedrijven tot 10 werknemers is dit 54,4% voor de veiligheidskundige respectievelijk
95,3% voor de bedrijfsarts. In bedrijven =>250 werknemers is dit 44,7% respectievelijk
99,3%.
Recente ontwikkelingen
In augustus 2018 werd een rapport van een werkgroep van deskundigen GVW
overhandigd aan de premier. Het rapport getiteld Santé au travail: vers un système
simplifié pour une prévention renforcée (vrij te vertalen als: “Gezondheid op het
werk: naar een vereenvoudigd systeem voor meer preventie”69 bevat reflecties van
talrijke gesprekken met deskundigen op het terrein. De bedoeling is om het huidige
preventieconcept in de Franse ondernemingen, met name in het MKB te
vereenvoudigen.
De werkgroep stelt een regionaal omschreven “guichet unique” (eenvormig loket) voor
dat alle preventieve dienstverlening zou bundelen voor alle ondernemingen uit het
gebied; de services de santé au travail zouden hierin geïntegreerd worden. Deze
organisaties zouden rechtspersoonlijkheid genieten. Het lijkt erop dat al de
zelfstandige welzijnsconsultants verder mogen blijven werken, maar zouden moeten
functioneren binnen dergelijke lokale organisaties.

De vertaling van art. 9 in Frankrijk
Aangezien Frankrijk een uitermate diepgaand systeem heeft ontwikkeld ter vergoeding
van de slachtoffers van arbeidsongevallen en beroepsziekten, dat wordt uitgerold door
een (gedecentraliseerde) overheidsinstantie, worden geen bijkomende verplichtingen
met betrekking tot de registratie van de ongevallen opgelegd.
Definitie
Een ongeval is een plotse en onverwachte gebeurtenis tijdens de uitvoering van het
werk en op de werkplaats, die een letsel of schade (fysiek of psychisch) veroorzaakt.
Elk ongeval of weg-werk ongeval komt in aanmerking als arbeidsongeval. Werknemers
of andere personen die dezelfde werkzaamheden verrichten worden opgenomen in de
procedure.
Een ernstig ongeval is een ongeval met de dood of een ernstig letsel van de werknemer
als gevolg.
Aangifte

69 http://www.ladocumentationfrancaise.fr/var/storage/rapports-publics/184000578.pdf

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

87

De werkgever meldt het ongeval per aangetekend schrijven bij de ziekteverzekering
(Caisse primaire d’assurance maladie CPAM) binnen 48u met de toedracht van het
ongeval, de plaats en de getuigen indien aanwezig.
Het aangifteformulier bestaat uit vier delen, het eerste blijft bij de werkgever, het
tweede wordt bijgehouden door het CPAM, het derde door het regionaal ziekenfonds
(CRAM) en het laatste wordt naar de arbeidsinspectie gestuurd. De sociale
zekerheidsorganen gebruiken het om het bijdragepercentage van de onderneming en
de uit te voeren preventieve acties te bepalen, terwijl de arbeidsinspectie
verantwoordelijk is voor het toezicht op de naleving van de arbeidswetgeving van de
onderneming.
De werkgever geeft het slachtoffer een ongevalsfiche en bij stopzetting van het werk
maakt hij een salarisattest op van het slachtoffer. De boete voor het niet- invullen van
het ongevalsverslag bedraagt 750€ voor een fysiek persoon en 3.750€ voor een moreel
persoon.
De werknemer houdt de ongevalsfiche ter beschikking in geval verdere zorgen vereist
zijn. Dit document laat toe dat het slachtoffer gratis recht heeft op behandelingen
binnen de grenzen van de normale tarieven.
Het slachtoffer meldt zich aan bij de arts die een initieel medisch certificaat
(certificat médical initial CMI) opmaakt van de aard van het letsel, de symptomen en
de duur van de behandeling. De eerste 2 afdrukken van het certificaat gaan naar
CPAM, het derde wordt bijgehouden door het slachtoffer en het 4e gaat naar de
werkgever, dit is het certificaat van ongeschiktheid om het werk voort te zetten. Na
afloop van de behandeling en bij genezing levert de arts een finaal medisch certificaat
af of indien de behandeling voortgezet wordt, is dit een medisch certificaat voor
verlenging van de behandeling.
Het CPAM krijgt 30 dagen de tijd om te oordelen of het ongeval een arbeidsongeval is.
Het slachtoffer kan tot 2 maand nadien reageren. Bij niet-aangifte door de werkgever
kan het slachtoffer zelf binnen de 2 jaar het ongeval melden aan CPAM.
Aangifteformulier
Het aangifteformulier en de gerelateerde formulieren zijn beschikbaar op de site
ameli.fr.

9.7 De toepassing van art. 9 in Frankrijk
Ongevalsregister
Elke werkgever noteert het ongeval in een daartoe bestemd register. Hij brengt de
comitéleden op de hoogte van het ongeval.
Onderzoek en opvolging door de werkgever

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

88

Het Koninkijk Besluit van 8 augustus 198670 bepaalt ondermeer dat de comitéleden
CHSCT (comité d’hygiène, de sécurité et des conditions de travail) een onderzoek
moeten instellen bij een ernstig ongeval en bij herhaalde incidenten die op een ernstig
risico wijzen. De bedoeling is om de oorzaken te onderzoeken opdat maatregelen
kunnen getroffen worden om herhaling te voorkomen. In geval van kleine ongevallen
kan het CHSCT besluiten om een onderzoek in te stellen.
Bovendien moet de werkgever de arbeidsrisico's beoordelen en als onderdeel van die
taak moet hij de ongevalsoorzaken proberen te achterhalen om herhaling te
voorkomen.
Het comité verzamelt informatie omtrent het slachtoffer, de taak, de uitrusting, de
omgevingsfactoren. Zij kunnen gebruik maken van de oorzakenboom om het ongeval te
analyseren. De resultaten van de analyse worden genoteerd op 1 van de 3 CERFA
formulieren, afhankelijk van het type ongeval:
-

CERFA 61-2256 met betrekking tot ernstig ongeval
CERFA-2257 met betrekking tot beroepsziekte
CERFA 61-2258 met betrekking tot herhaalde incidenten.

Dit document wordt door 2 comitéleden ondertekend en naar de arbeidsinspectie
gestuurd, binnen 15 dagen na analyse. De arbeidsinspectie maakt analyserapporten op
van ongevallen en de oorzaken aan de basis. De rapporten bevatten voorstellen van
verbetering.
Verder zijn er nog de volgende verplichtingen:
-

-

-

Code du Travail Art. L4612-5: onderzoek door het comité van een ongeval. Het
onderzoek is verplicht voor ernstige ongevallen, herhaalde incidenten die wijzen
op een ernstig risico en ook beroepsziekte
Art. L4523-3: analyse van incidenten die zware gevolgen kunnen hebben. Het
comité doet voorstellen voor verbetering, die in een vergadering over het
jaarprogramma besproken worden.
Art. L4612-2: samenstelling comité uit werkgever of door hem aangeduid persoon
en werknemers.
Art. L4614-10: vergadering na ongeval of bijna-ongeval op vraag van 2 leden van de
werknemersvertegenwoordiging
Art. L4614-9: de werkgever stelt tijd en middelen ter beschikking voor de
ongevalsanalyse (cf ook Cassatiearrest N°95-42139)

Onderzoek door de inspectie
De inspectie onderzoekt de ernstige ongevallen en de herhaalde incidenten die op een
ernstig risico wijzen.
Sancties bij niet naleving
De arbeidsinspectie kan misbruik of gebrek aan aangifte nagaan en vervolgen.

70 https://www.legifrance.gouv.fr/

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

89

10. De situatie in Italië
Algemene kenmerken van het landelijke arbobeleid
10.1.1. Reglementaire aspecten
Wetgeving
De relevante Italiaanse wetgeving is het wetgevend decreet nr. 626 van 19 september
1994 en het wetgevend decreet nr. 81 van 9 april 2008, bijgewerkt met de bepalingen
ingevoerd bij wetgevend decreet nr. 106 van 3 augustus 2009, dat alle relevante
wettelijke bepalingen in één verordeningstekst brengt.
Toepassingsgebied
De wetgeving is van toepassing op alle werknemers, werknemers of zelfstandigen, en
op iedereen die zijn activiteit uitoefent in de organisatie van de werkgever.
Autoriteiten en inspectie
In Italië valt de instantie die zich bezighoudt met veiligheid en gezondheid op het werk
onder de bevoegdheid van het Ministerie van Werkgelegenheid en Volksgezondheid, in
samenspraak met de regionale coördinatiecomités en de sociale partners. De
taakgebieden zijn advisering op het gebied van wetgeving, controle op naleving van de
regels, bevordering van de gezondheid en ondersteuning aan het bedrijfsleven.
De inspectiediensten omvatten een autoriteit op centraal niveau, een regionaal
arbeidsdirectoraat (Direzione Regional del Lavoro: DRL) voor elke regio en een
provinciale arbeidsdirectoraat (Direzione Provincial del Lavoro: DPL) voor elke
provincie.
Er is een nationaal informatiesysteem ten behoeve van preventie op de werkplek
(SINP) met de bedoeling het sturen, plannen en evalueren van de de inspanningen op
het gebied van preventie en het bevorderen van toezicht door gemeenschappelijke
databeheerssystemen. Het systeem wordt ondersteund door het Ministerie van
Werkgelegenheid en Sociaal Beleid, het Ministerie van Volksgezondheid, het Ministerie
van Binnenlandse Zaken, de regio's en de autonome provincies Trento en Bolzano, s,
alsmede, met een bijdrage van de CNEL, de gemeenschappelijke organen en de
instellingen in de activiteitssector.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

90

10.1.2. Sociale-zekerheidsaspecten
Italië heeft een ruim sociale zekerheidssysteem (previdenza sociale) dat de
meerderheid van de bevolking dekt. Het systeem voorziet uitkeringen voor
werkloosheid, ziekte en moederschapsrust, arbeidsongevallen en beroepsziekten,
pensioen, invaliditeit en familiale bijdragen.
De verzekeringsregeling voor de bescherming van werknemers tegen de financiële
gevolgen van een beroepsziekte of (dodelijk)arbeidsongeval, die wordt gefinancierd uit
de werkgeverspremies, wordt uitgevoerd door het Nationaal Instituut ter verzekering
van Arbeidsongevallen, het INAIL (Istituto nazionale contro gli infortuni sul lavoro). Uit
hoofde van deze regeling wordt bij blijvende arbeidsongeschiktheid een tijdelijke
uitkering of lijfrente verstrekt en bij overlijden een overlijdensuitkering71.
Het afsluiten van een ongevalsverzekering is verplicht voor elke zzp en elke werkgever
die werknemers in dienst heeft. INAIL is de ongevalsverzekeraar die de vergoeding aan
slachtoffers van ongevallen toekent. De vergoeding van beroepsziekten gebeurt op
basis van de officiële lijsten als op basis van bewijzen van blootstelling titjdens de
beroepsuitoefening.

10.2 De vertaling van art. 6 in Italië
De bepalingen met betrekking tot de risicobeoordeling zijn opgenomen in het
wetgevend decreet Nr 81/2008 betreffende de bescherming van de veiligheid en de
gezondheid van de werknemers. Art 6 Par 3 bevat de bepalingen inzake risicoanalyse.
De geconsolideerde wettekst (Consolidated Act of ‘Testo Unico sulla salute e sicurezza
nei luoghi di lavoro’) bracht alle eerdere regels inzake veiligheid en gezondheid samen
in één tekst en zoomde in op de aansprakelijkheid van werkgevers.
De Kaderrichtlijn was eerder omgezet in het wetgevend decreet Nr 626/1994 maar
deze voldeed niet aan de gevraagde bepalingen. De wettekst introduceerde nieuwe
concepten van preventie, gebaseerd op een dynamisch risicobeheer. Uitgangpunt is de
werkorganisatie en –omgeving en niet meer de individuele benadering van de
werknemer.
Het concept en de preventieprincipes worden toegelicht aan de hand van begeleidende
richtsnoeren gepubliceerd door het ISPESL (nu opgegaan in de verzekeraar
arbeidsongevallen INAIL).
De RI&E bestaat uit 5 stappen:
- identificatie van risicofactoren
- identificatie van blootgestelde werknemers, met specifieke aandacht voor
specifieke risicogroepen
- analyse van de blootstelling
- beoordeling van het risico op basis van de ernst en de waarschijnlijkheid
- identificatie van de maatregelen.
71 Uw socialezekerheidsrechten in Italië, Europese Commissie, Werkgelegenheid, Socialz zaken en inclusie,

2012

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

91

De maatregelen worden opgenomen in een plan van aanpak, met de resultaten van de
analyse, de procedures voor de implementatie van de maatregelen, de persoonlijke
beschermingsmiddelen die ter beschikking staan en de taakverdeling bij de
implementatie.
Ten behoeve van het kleinbedrijf heeft de wetgever een vereenvoudigde risicoanalyse
toegelaten (Procedure standardizzate per la valutazione dei rischi ai sensi dell’art. 29
d.lgs. n. 81/2008)72. Ondernemingen met minder dan 10 werknemers kunnen gebruik
maken van een systeem van zelfcertificatie. Ook ondernemingen tot 50 werknemers
kunnen gebruik maken van een gestandaardiseerde procedure voor de risicoanalyse. De
werkgever staat garant voor de eigen risicoanalyse en het plan van aanpak; er is geen
externe toetsing vereist.
De wetteskt introduceerde eveneens de cyclische principes van de Deming cirkel PlanDo-Check-Act die de integratie van veiligheid en gezondheid in de dagelijke
bedrijfspraktijk moet bewerkstellingen. De herziening van de RI&E gebeurt bij elke
wijziging in arbeidsomstandigheden en werkprocedures.

10.3 De toepassing van art. 6 in Italië
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 bleek dat 94,6% van de werkgevers
een RI&E heeft uitgevoerd. De percentages verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen, gaande van 92,2% van de ondernemingen tussen 5-9 werknemers tot
99,3% van de ondernemingen =>250 werknemers.
18,2% van de RI&E werd verricht door interne medewerkers en 62,4% door externen.
98,5% van de bedrijven beschikt over een gedocumenteerde RI&E.
93,5% vindt de RI&E een nuttig instrument om een beleid inzake veiligheid en
gezondheid op te stellen. Gevraagd naar de redenen waarom RI&E niet (regelmatig)
wordt uitgevoerd zijn:
-

de risico’s zijn reeds gekend (71,6%)
er zijn geen grote problemen (66,2%)
de procedure is te ingewikkeld (10,5%)
de expertise ontbreekt (16,9%)

Ondersteuning
INAIL
Het Italiaanse Instituut voor de verzekering en vergoeding van arbeidsongevallen INAIL
sensibiliseert en informeert ondernemingen over veilige en gezonde
werkomstandigheden. Het geeft advies en opleiding aan ondernemers van het MKB en
geeft financiële ondersteuning aan ondernemingen die investeren in de veiligheid van
72

Deze procedures zijn ontwikkeld door het Permanent Raadgevend Comité voor de veiligheid en de gezondheid op de arbeidsplaats
en bij interministerieel besluit van 30 november 2012 aangenomen als officiële leidraad voor het uitvoeren van de risicobeoordeling in
ondernemingen met maximaal 50 werknemers. Op 1 juli 2013 zijn de nieuwe procedures van kracht geworden.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

92

de werknemers. Daarnaast kent INAIL kortingen toe op de verzekeringspremie.
Financiële ondersteuning
INAIL besteedt jaarlijks een deel van de bijdragen van de ondernemingen aan
preventieprogramma’s. De omvang van het deel varieert in functie van de ontvangen
bijdragen; in 2017 bedroeg de subsidiesom 249 miljoen €. Ook het Ministerie van
Werkgelegenheid en Volksgezondheid draagt een beperkt deel bij.
Het subsidiebedrag voor een onderneming varieert van 5.000€ tot 130.000€ met een
maximum tegemoetkoming van 65% van de investeringskosten. INAIL beoordeelt de
ontvankelijkheid van een subsidieaanvraag op basis van een puntensysteem. Een
onderneming moet meer dan 120 punten hebben om in aanmerking te komen in het
project. De toegekende punten zijn afhankelijk van de grootte van de onderneming,
de branche en de risico’s en het type project.
Kortingen op premie
INAIL kent kortingen toe op de verzekeringspremies van de ondernemingen door
rekening te houden met preventieve maatregelen die de onderneming neemt, die
verder gaan dan de naleving van de relevante wetgeving. Het kortingspercentage ligt
tussen 5% bij ondernemingen >200 werknemers tot 28% bij het MKB tot 10 werknemers.
De onderneming vult een zelfbeoordelingsvragenlijst in om de naleving van de
belangrijkste wettelijke bepalingen te controleren. INAIL bepaalt jaarlijks een lijst van
acties die in aanmerking komen voor de toekenning van de korting en identificeert
voor elke actie de documentatie die moet worden verstrekt om de uitvoering ervan te
bewijzen. Aan elke actie is een score toegekend; de onderneming moet een score van
100 punten behalen. INAIL sluit met een aantal branches overeenkomsten om
branchegerichte richtsnoeren te ontwikkelen die door de betrokken ondernemingen
kunnen toegepast worden.
Brochures en gidsen
Op de site www.inail.it kunnen brochures en gidsen, goede praktijken en oplossingen
geraadpleegd worden over diverse preventiethema’s.
Gestandaardiseerde risicoanalyse
Er wordt ook een gestandaardiseerde risicoanalyse aangeboden: ondernemers van een
kleinbedrijf kunnen de vereenvoudigde tool downloaden op de site van INAIL
www.inail.it/cs/internet/home.html
Toezicht
De inspectie kan een strafrechtelijke boete tot 4.384€ opleggen aan ondernemingen die
niet beschikken over een RI&E.

10.4 De vertaling van art. 7 in Italië
Interne en externe deskundigheid

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

93

Het wetgevend decreet Nr 81/2008 bepaalt dat de werkgever een preventiedienst
moet oprichten, in eerste instantie bedrijfseigen met aanduiding van personen die hem
ondersteunen in specifieke preventietaken. Hij/zij kan ook een beroep doen op de
expertise van externe diensten zoals werkgeversorganisaties. De oprichting van een
interne preventiedienst is in elk geval vereist in bedrijven met meer dan 200
werknemers en werkplaatsen in de mijnbouwindustrie met meer dan 50 werknemers
De dienst ondersteunt de werkgever bij de identificatie en de evaluatie van risico's,
het definiëren van preventieve maatregelen in het plan van aanpak en het verstrekken
van informatie aan werknemers.
Taken
De wetgeving bepaalt niet welke disciplines aanwezig moeten zijn. Meestal zijn dit
ingenieurs en arbeidshygiënisten of bedrijfsartsen. Externe diensten zijn meestal
multidisciplinair en omvatten over het algemeen de disciplines arbeidsveiligheid,
arbeidsgeneeskunde, arbeidshygiëne en ergonomie.
Externe preventiediensten worden georganiseerd door private organisaties en hoeven
niet te worden gecertificeerd. Er zijn geen bepalingen vastgelegd met betrekking tot
de taakverdeling tussen de interne dienst en de externe dienst. Deze verdeling wordt
daarom overgelaten aan de werkgever.
De werkgever ziet erop toe dat het gezondheidstoezicht wordt uitgevoerd door de
bedrijfsarts. Hij voorziet ruimte en middelen opdat de bedrijfsarts de taken in
volledige autonomie kan uitvoeren (Artikel 39 van het wetgevend besluit 81/2008).
De werkgever duidt ook een of meerdere “safety representatives” aan die de
werkgever en de preventiedienst ondersteunen bij de RI&E en de implementatie van
de maatregelen. De safety representative neemt net als de leden van de
preventiedienst en de externe adviseurs (indien het geval) deel aan de
preventievergaderingen, met de bedoeling richtsnoeren en goede praktijkcases te
inventariseren die bijdragen aan het zorgsysteem.
In bedrijven>15 werknemers organiseert de werkgever de vergadering minstens
jaarlijks, maar ook bij iedere wijziging met mogelijke impact voor de veiligheid en de
gezondheid van de werknemers. Bij bedrijven <15 werknemers kan de safety
representative een vergadering initiëren.
Opleiding
Het wetgevend decreet Nr 81/2008 bepaalt dat alle functies die een
verantwoordelijkheid inhouden inzake veiligheid en gezondheid aanvullende curussen
van module A, B of C dienen gevolgd te hebben. De bedoelde personen zijn de Addetto
al Servizio di Prevenzione e Protezione (ASPP) en de Responsabile del Servizio di
Prevenzione e Protezione (RSPP).
Module A is een basiscursus van 28u voor de beide groepen. Module B een
specialisatiecursus met aandacht voor de specifieke risico’s eigen aan de activiteiten

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

94

van de onderneming, die bedraagt 12 tot 68u. Module C is een specialisatiecursus van
24h, bedoeld voor de Responsabile en is gericht op aanpak van risico’s, met specifieke
aandacht voor ergonomie en psychosociale risico’s.
Onafhankelijkheid
De interne deskundigen vallen onder de rechtstreekse bevoegdheid van de werkgever.

10.5 De toepassing van art. 7 in Italië
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 67,6% van de werkgevers
gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 89,1% van die van een
bedrijfsarts. Het gemiddelde over alle Europese bedrijven is 53% voor de
veiligheidsdeskundige en 68% voor de bedrijfsarts.
De percentages in Italië verschillen naar gelang de grootte van de ondernemingen. In
bedrijven tot 10 werknemers is dit 66,8% voor de veiligheidskundige respectievelijk
83,6% voor de bedrijfsarts. In bedrijven =>250 werknemers is dit 63,4% respectievelijk
100%.

10.6 De vertaling van art. 9 in Italië
Definitie arbeidsongeval
Een arbeidsongeval is een ongeval tijdens de uitvoering van het werk, als gevolg van
een gewelddadige gebeurtenis met als gevolg tijdelijke arbeidsongeschiktheid vanaf 3
dagen werkverlet, dood of blijvende arbeidsongeschiktheid. Ook een weg-werkongeval
kan onder bepaalde omstandigheden als AO erkend worden.
Aangifte
De werkgever meldt elk ongeval met > 3 dagen werkverlet aan INAIL binnen 2
werkdagen. De aangifte is vergezeld van een kopie van het medisch certificaat dat
door de arts is uitgereikt. De werkgever verwittigt eveneens de bevoegde inspectie aan
de hand van het ongevalsverslag en de politie. De werkgever meldt een dodelijk
ongeval onmiddellijk aan INAIL.
Aangifteformulier
De werkgever vult een online ongevalsformulier in, bechikbaar op de site van INAIL.

10.7 De toepassing van art. 9 in Italië
Ongevalsregister

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

95

De elektronische ongevalsaangifte volstaat om te voldoen aan de wettelijke bepaling.
Het wetgevingsdecreet nr 151 van 14 september 2015 schafte de verplichting af om
een ongevalsregister op te stellen en bij te werken.
Opvolging en onderzoek door de werkgever
Er is geen wettelijke vereiste voor de werkgever om een intern onderzoek uit te
voeren.
Onderzoek door de inspectie
De inspectie onderzoekt de dodelijke en ernstige ongevallen.
Sancties bij niet-naleving
De boetes voor het niet-naleven van de aangifte, of bij laattijdigheid, onvolledigheid
en onjuistheid bedragen 1.290€ tot 7.745€.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

96

11. De situatie in Oostenrijk
Algemene kenmerken van het landelijke arbobeleid
11.1.1. Reglementaire aspecten
Wetgeving
De overkoepelende Oostenrijkse basiswet inzake GVW op het werk is de
ArbeitnehmerInnenschutzgesetz, gemeenlijk afgekort als AschG. De AschG trad in
werking vanaf 1 januari 1995, en is sindsdien op talrijke plaatsen aangepast en
geconcretiseerd; het is voornamelijk deze wet die de principes uit de Kaderrichtlijn
incorporeert in het Oostenrijkse reglementaire kader. Een beperkt aantal
Verordeningen concretiseren verder de algemene principes uit de AschG (zoals de
Verordenung nr. 172/19961 über die Sicherheitsvertrauenspersonen).
Het beeld wordt enigszins gecompliceerd door het feit dat bepaalde
gedecentraliseerde entiteiten eigen bijkomende regelgevingen hebben uitgevaardigd;
deze slaan doorgaans niet op de vertalingen van de artikelen 6, 7 en 9 van de
Kaderrichtlijn – met uitzondering van één detail: de duur van de aanstelling van de
veiligheidsdeskundigen voor overheidsinstanties in bepaalde deelstaten. Overigens kan
het land zich erop beroemen dat ze nauwelijks enige reactie hebben opgeroepen
vanwege de Europese Commissie wegens het oneigenlijk vertalen van de Kaderrichtlijn
in de nationale reglementering.
Toepassingsgebied
Deze is van toepassing op alle ondernemingen en hun werknemers (ook tijdelijke),
doch niet op personen tewerkgesteld door federale en lokale overheidsinstanties73,
noch op bedrijven uit de land- en bosbouw. Ook huishoudelijk personeel valt er niet
onder, alsmede de personen die vanuit hun thuis werken. Alle verplichtingen zijn
onverminderd van toepassing op alle ondernemingen, ongeacht de grootte.
Autoriteiten en inspectie
GVW op het werk valt in Oostenrijk onder het Ministerie van Werk, Sociale Zaken en
Bescherming van de Consument. Er bestaat één enkele sociale inspectiedienst die
bestaat uit 19 geregionaliseerde departementen en een aanvullende werkeenheid die
zich toelegt op de bouwveiligheid. Het werkingsgebied omvat alle aspecten van het
arbeidsrecht.
73 Hiervoor is een afzonderlijk wettelijk kader gereglementeerd dat de arbeidsomstandigheden en

arbeidsvoorwaarden voor het overheidspersoneel in zijn algemeenheid definieert. De basiswet wordt
aangevuld door 114 “nationale regels”, waarvan er 72 handelen over GVW. Deze verwijzen naar de AschG
en bijbehorende uitvoeringsbesluiten. Het komt erop neer dat ambtenaren in de praktijk onderworpen
zijn aan identieke voorschriften inzake GVW als reguliere werknemers, maar dat deze aangevuld worden
door bijkomende verplichtingen en verduidelijkingen.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

97

In Oostenrijk hebben de sociale partners een belangrijke stem in het beleid. Het
sociaal overleg speelt een belangrijke rol bij het totstandkomen van nieuwe
reglementering en het afsluiten van sociale akkoorden op branche- en bedrijfsniveau.
De federale Adviesraad inzake GVW adviseert de minister van Werk, Sociale Zaken en
Bescherming van de Consument, maar ook de minister van Gezondheid die mede de
bedrijfsgeneeskunde als onderdeel van de preventieve gezondheidszorg opvolgt en ook
verantwoordelijk is voor het beheer van de ziekteverzekering: de raad baseert zich
hierbij in eerste instantie op de adviezen verstrekt door het Expertencommittee dat in
zijn schoot werd opgericht. De huidige aandacht in Oostenrijk gaat naar de volgende
vijf onderdelen van GVW:
1.
2.
3.
4.

De RI&;
De voorkoming van ongevallen;
De voorkoming van werkgebonden aandoeningen;
Het verbeteren van de werkzaamheid van de arbodeskundigen (middels
opleiding en informatieverstrekking);
5. De algemene sensibilisatie voor optimale arbeidsomstandigheden.
De AUVA neemt een centrale plaats in op het vlak van GVW op het werk, en geniet op
dit vlak een internationale bekendheid. Deze Algemeine Unfallversicherungsanstalt
verzekert alle werknemers en schoolgaanden (inclusief studenten) en staat tevens in
voor re-integratie op de werkplek. Ondanks de benaming is de medisch-preventieve
pijler prominent aanwezig in de dagelijkse werking. Aan AUVA is een belangrijk
onderzoekscentrum verbonden, alsook een technisch expertisecentrum (het Test- en
Onderzoekscentrum voor Veiligheidstechnologie).
11.1.2. Sociale-zekerheidsaspecten
De Oostenrijkse sociale zekerheid wordt enerzijds gekenmerkt door zelfbestuur en
anderzijds door zijn verplichte karakter. Het beginsel van zelfbestuur houdt in dat het
de vertegenwoordigers zijn van de verzekerden en de werkgevers die de zaken van de
sociale zekerheid beheren en dat de staat alleen een toezichthoudende rol heeft. Het
verplichtingbeginsel houdt in dat sociale zekerheid een aansluiting niet kan weigeren
vanwege een hoog risico, wat particuliere verzekeringen wel kunnen doen. De
Oostenrijkse sociale zekerheid biedt met het drieluik ongevallenverzekering,
ziekteverzekering en pensioenverzekering uitgebreide bescherming.
Iedereen met een arbeidsovereenkomst (met inbegrip van stagiairs) is verplicht
verzekerd tegen arbeidsongevallen. Deze dekking strekt zich eveneens uit tot
leerlingen tijdens de uren dat zij een middelbare school bezoeken en studenten. Voor
beroepsziekten geldt het dubbele ysteem dat in vele Europese continentale landen
geldt: er bestaat een lijst van erkende beroepsziekten, maar aandoeningen die niet op
de lijst voorkomen worden geval per geval bekeken, en kunnen als beroepsziekten
worden erkend.
Het Hauptverband der Österreichischen Sozialversicherungsträger coördineert het
geheel van uitkeringsstelsels in het kader van de sociale zekerheid. De
verzekeringsinstellingen zelf verschillen van branche tot branche, en aansluiting is
verplicht.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

98

De vertaling van art. 6 in Oostenrijk
In de Oostenrijkse reglementering werd de verplichting tot RI&E omgezet door middel
van de ArbeitnehmerInnenschutzgesetz (AschG). Artikel 4 handelt specifiek over de
RI&E. Het stelt de volgende principes voorop.
(1) “Werkgevers zijn verplicht de voor de veiligheid en de gezondheid van de
werknemers aanwezige gevaren op te sporen en te beoordelen. (…) Daarbij moet
rekening gehouden worden met:
- de vormgeving en de inrichting van de arbeidsplaatsen;
- de vormgeving en het inzetten van de arbeidsmiddelen;
- de aanwending van de grondstoffen;
- de aard van de werkposten;
- de aard van de werkmethoden en van de operaties en hun onderlinge wisselwerking;
- het soort opdrachten en het type van de activiteiten, de arbeidsomgeving, de
werkplanning en de arbeidsorganisatie; en tenslotte
- het niveau van de scholing en van voorlichting van de werknemers.
(2) Bij de opsporing en beoordeling van de gevaren moet ook rekening gehouden
worden met de werknemers die een specifieke risicogevoeligheid vertonen of
kwetsbaar zijn, en evenzeer de arbeidsgeschiktheid van de werknemers gelet op
hun constitutie, lichamelijke kracht, leeftijden scholingsniveau (…). Meer in het
bijzonder moet nagegaan en beoordeeld worden in welke mate zich ter hoogte van
bepaalde werkposten of bij bepaalde handelingen specifieke gevaren voor de
werknemers kunnen voordoen die het dragen van persoonlijke
beschermingsmiddelen noodzaken.
(3) Op basis van deze opsporing en beoordeling van de gevaren (…) moeten
voorkomingsmaatregelen worden vastgelegd. Daarnaast moeten ook
voorzorgsmaatregelen voor voorzienbare bedrijfsstoringen en voor nood- en
reddingsacties worden genomen. Deze maatregelen moeten betrekking hebben op
alle activiteiten en alle hiërarchische niveau’s. (…)
(4) In voorkomend geval moet de opsporing en beoordeling van de gevaren herzien
worden in functie van de gewijzigde omstandigheden. De vastgelegde maatregelen
moeten beoordeeld worden op hun effectiviteit en indien nodig aangepast worden,
waarbij een verbetering van de arbeidsomstandigheden moet worden betracht.
(5) Meer in het bijzonder moet een herziening en in voorkomend geval een aanpassing
gebeuren na een arbeidsongeval, bij het optreden van een ziektegeval waarvan
vermoed wordt dat deze een verband houdt met het werk, bij het vermoeden van
psychosociale risico’s, wanneer de arbeidsinspectie hierom verzoekt. (…)
(6) Voor het opsporen en beoordelen van gevaren en het vaststellen van de
maatregelen moet, indien nodig, een beroep gedaan worden op geëigende
deskundigen. Ook kunnen hiervoor veiligheidspecialisten en bedrijfsartsen
aangezocht worden, zowel als andere terzake bevoegde deskundigen zoals
chemici, toxicologen, ergonomen, maar ook en vooral arbeidspsychologen.”
Artikel 5 verplicht de werkgever om de RI&E alsook het plan van aanpak op schrift te
stellen. Er wordt bepaald wie welke maatregelen moet uitvoeren.
In ondernemingen met minder dan 10 werknemers en waar geen risico’s bestaan die
maatregelen vereisen, kan een vereenvoudigd RI&E opgesteld worden.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

99

AUVA, de Bundesarbeiterkammmer en de Wirtschaftskammer hebben een
gemeenschappelijk template opgesteld die als basis kan dienen om de RI&E te
documenteren.

De toepassing van art. 6 in Oostenrijk
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 bleek dat 56,4% van de werkgevers
een RI&E heeft uitgevoerd. De percentages verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen, gaande van 44,9% van de ondernemingen tussen 5-9 werknemers tot
89,6% van de ondernemingen =>250 werknemers.
54,1% van de RI&E werd verricht door interne medewerkers en 26,9% door externen.
93,6% van de bedrijven beschikt over een gedocumenteerde RI&E.
86,4% vindt de RI&E een nuttig instrument om een beleid inzake veiligheid en
gezondheid op te stellen. Gevraagd naar de redenen waarom RI&E niet (regelmatig)
wordt uitgevoerd zijn:
-

de risico’s zijn reeds gekend (90,4%)
er zijn geen grote problemen (91%)
de procedure is te ingewikkeld (27,2%)
de expertise ontbreekt (18,4%)

Ondersteuning
AUVA
AUVA (Allgemeine Unfallversicherungsanstalt – Fonds voor vergoeding bij ongevallen en
ziekten van de werknemers) biedt alle diensten die binnen de sociale verzekering voor
beroepsrisico's vallen; gaande van loss prevention, behandeling na ongevallen,
revalidatie en financiële vergoeding van het slachtoffer.
AUVA ontwikkelde twee belangrijke diensten voor kleine en middelgrote bedrijven.
Enerzijds is er een kosteloos toegankelijk instrument voor de risicoanalyse eval.at en
daarnaast is er de AUVAsicher dienstverlening.
Eval.at
AUVA (Allgemeine Unfallversicherungsanstalt) heeft in samenwerking met de
Oostenrijkse Economische Kamers (WKÖ) en de Oostenrijkse Federale Kamer van
Arbeid (BAK), ten behoeve van het kleinbedrijf een uniform model voor de
risicoanalyse ontwikkeld, dat al gedeeltelijk is ingevuld.
Het model is beschikbaar op een specifiek hiervoor ingerichte portaalsite www.eval.at
– vergelijkbaar met de rie.nl.
De kern van deze site zijn de zogenaamde "basisevaluaties", reeds gedeeltelijk
ingevulde documenten waarin - in alfabetische volgorde en per activiteitssector essentiële onderdelen aanwezig zijn. De gebruiker wordt uitgenodigd om de

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 100

basisevaluatie verder aan te vullen aan de hand van de “toolbox” met bijkomende
informatie. Hiertoe behoren oa controlelijsten, wetteksten en normen,
managementsysteem informatie, brochures, video’s en websites, allemaal beschikbaar
op www.eval.at.
AUVAsicher
AUVAsicher biedt een preventiemodel gericht op de promotie van de veiligheid in
kleine en middelgrote ondernemingen. Bedrijven tot 50 werknemers krijgen kosteloos
advies van bedrijfsartsen en veiligheidsdeskundigen. Zij helpen mee om de
risicoanalyse op te stellen en de werknemers op te leiden. Bedrijven kunnen de hulp
van de deskundigen inroepen. Deze komen jaarlijks bij de onderneming langs of
tweejaarlijks bij bedrijven tot 50 werknemers. Ca 280 deskundigen werken mee in dit
preventiemodel.
De beoordeling en het preventieplan moeten up-to-date worden gehouden en
aangepast aan de veranderende omstandigheden (bijvoorbeeld met betrekking tot
aanpak van restrisico's, na een arbeidsongeval, bij ingebruikname van nieuwe
machines, gevaarlijke stoffen). Zij moeten aan de medewerkers worden voorgesteld.
De arbeidsinspectie controleert de correcte uitvoering en documentatie van de
risicoanalyse. Werkgevers die de documentatie niet kunnen voorleggen, kunnen een
bestuurlijke boete krijgen. In het geval van een (ernstig) ongeval kan de documentatie
het bewijs bieden dat de werkgever inderdaad heeft nagedacht over de bescherming
van de werknemers.
Toezicht
De arbeidsinspectie controleert de correcte uitvoering en documentatie van de
risicoanalyse. Werkgevers die de documentatie niet kunnen voorleggen, kunnen een
bestuurlijke boete krijgen.
De werkgever die verzuimt om een RI&E op te stellen, het plan van aanpak vast te
leggen en toe te zien op de uitvoering, en de nodige documentatie voorziet, kan een
boete krijgen van 166€ tot 8.324€, of een boete van tussen 333€ en 16.659€ in het
geval van een herhaalde overtreding (§130 AschG, 5-7).
In het geval van een (ernstig) ongeval kan de documentatie het bewijs bieden dat de
werkgever inderdaad heeft nagedacht over de bescherming van de werknemers.

De vertaling van art. 7 in Oostenrijk
Aanstelling
Artikelen 73 tot 85 van het ASchG voeren de bepalingen van artikel 7 van de
Kaderrichtlijn in. Zij verplichten de werkgever om een Sicherheitsfachkraft of
veiligheidsdeskundige (Art 73) aan te stellen en ook een Arbeitsmediziner of
bedrijfsarts (Art 79).

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 101

Dit kan als werknemer in het eigen bedrijf, of door een beroep te doen op externe
deskundigen/bedrijfsartsen of door een overeenkomst aan te gaan met een arbodienst.
Deskundigheid en opleiding
De vereiste deskundigheid van de veiligheidsdeskundige moet worden aangetoond door
een certificaat van succesvolle voltooiing van een gespecialiseerde opleiding erkend
door de federale minister van Arbeid, Sociale Zaken en Consumentenbescherming.
Artikel 7 van de Sicherheitsfachkräfte Verordnung (SFK-VO) bepaalt een 8 weken
durende opleiding voor de veiligheidsdeskundigen. De bedrijfsarts moet een door de
minister van Gezondheid erkende arbeidsgeneeskundige opleiding succesvol hebben
voltooid.
Externe arbodiensten worden door de arbeidsinspectie gecontroleerd en
gecertificeerd. Centra die niet voldoen aan de wettelijke bepalingen krijgen een
aanmaning of vervolging. De lijst van de centra wordt online beschikbaar gesteld.
De veiligheidsdeskundige en de bedrijfsarts moeten ondersteuning krijgen van
vakbekwaam personeel om hun taken te kunnen uitoefenen, zij moeten beschikken
over ruimte en middelen.
Taken
Veiligheidsdeskundigen en bedrijfsartsen helpen de werkgever bij het ondersteunen
van de preventieopdrachten en adviseren werkgevers, werknemers(afvaardigingen), en
alle betrokkenen inzake veilig en gezond werken. Beide werken mee aan het opstellen
van de RI&E en het plan van aanpak. Zij geven advies aan werknemers à rato van een
bepaalde tijdsbesteding per kalenderjaar en zij doen aan werkplekinspecties.
Artikel 82a AschG bepaalt de tijdsbesteding van de veiligheidskundige en de
bedrijfsarts:
• Voltijds werknemers op kantoor en werkplekken met weinig stress: 1,2u/jaar;
• Voltijds werknemer op een andere werkplek: 1,5u/jaar;
• Medewerkers die minstens 50 keer jaarlijks 's nachts werken: 0,5u;
• De tijdsbesteding van deeltijdwerknemers worden opgeteld en geëxtrapoleerd naar
voltijdmedewerkers;
• De deskundigen brengen hun tijdsbesteding in kaart, met verslagen van de
rondgangen, onderzoek en adviezen.
De veiligheidsdeskundige is betrokken bij de rapportering en het onderzoek van
arbeidsongevallen, het opvolgen van metingen en onderzoeken en de administratieve
rapportering. De bedrijfsarts is betrokken bij preventieve maatregelen om de
gezondheid van de werknemers te vrijwaren, geneeskundige onderzoeken uit te
voeren, eerste hulp te bieden en bij re-integratie inspanningen. De werkgever
organiseert een periodiek gezondheidstoezicht.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 102

Onafhankelijkheid en bescherming
De veiligheidskundige en de bedrijfsarts die met een arbeidsovereenkomst in het
bedrijf werken, doen dit vanuit een staffunctie. Zij rapporteren rechtstreeks aan de
werkgever.
Artikelen 10 en 11 van de ASchG verplichten ondernemingen ook om
Sicherheitsvertrauenspersonen aan te stellen. Dit is een afgevaardigde van de
werknemers en dus enigszins vergelijkbaar met de Safety Representative uit de
Angelsaksische en sommige Noord-Europese landen.
Bedrijven < 50 werknemers
In bedrijven met maximaal 50 werknemers wordt een ander programma gebruikt. In dit
geval worden preventieve werkzaamheden uitgevoerd via inspectiebezoeken die één
keer per jaar (11-50 werknemers) of om het andere jaar (1-10 werknemers)
plaatsvinden. Deze inspectiebezoeken worden uitgevoerd door een bedrijfsarts en een
veiligheidsexpert.
Bedrijven van deze omvang kunnen dus gebruik maken van de centra voor
ongevallenpreventie verbonden aan de ongevallenverzekeringsinstelling AUVA. De
dienstverlening van AUVAsicher is kosteloos voor de bedrijven.
De tijdsbesteding voor de bezoeken is bepaald als volgt:
1-10 werknemers: elke 2 jaar;
1-10 werknemers in een kantooromgeving, of een omgeving met vergelijkbare risico’s:
elke 3 jaar;
11-50 werknemers: jaarlijks, gelijktijdig bezoek door beide preventiedeskundigen.
Onder bepaalde voorwaarden kunnen werkgevers van bedrijven met maximaal vijftig
werknemers ook zelf preventietaken opnemen. Deze bedrijven kunnen daarom ook
kiezen voor het ondernemermodel, waarin werkgevers kunnen zorgen voor veiligheid
op het werk, afhankelijk van specifieke voorwaarden. Die hebben betrekking op het
aantonen van kennis door opleiding te volgen:
•
•

minstens 72u opleiding met betrekking tot RI&E, ergonomie, organisatie en
preventiemethodieken engevaarlijke stoffen;
minstens 14u bijscholing gedurende 3 jaar.

De toepassing van art. 7 in Oostenrijk
Het vereiste aantal interne arbodeskundigen houdt niet alleen rekening met het aantal
eigen werknemers, maar ook met het gemiddelde aantal werknemers die in het kader
van onderaanneming werkzaam zijn.
De meeste bedrijven tussen de 11 en 50 werknemers (die 2/3e van de Oostenrijkse
bedrijven vertegenwoordigen) gebruiken de diensten die door AUVA kosteloos aan hen
ter beschikking worden gesteld. In dit geval is het aan de werkgever om zijn

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 103

werknemers te informeren en op te leiden over de verschillende risico's op hun
werkplek;
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 49,3% van de werkgevers
gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 58,6% van die van een
bedrijfsarts. Het gemiddelde over alle Europese bedrijven is 53% voor de
veiligheidsdeskundige en 68% voor de bedrijfsarts.
De percentages in Oostenrijk verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen. In bedrijven tot 10 werknemers is dit 43,9% voor de veiligheidskundige
respectievelijk 45,9% voor de bedrijfsarts. In bedrijven =>250 werknemers is dit 65,1%
respectievelijk 98,5%.

De vertaling van art. 9 in Oostenrijk
Definitie
Een arbeidsongeval is een ongeval die plaatsgebonden, tijdgebonden en oorzakelijk in
verband staat met de tewerkstelling van de verzekerde ((§ 175 ASVG).
Arbeidsongevallen gebeuren ook op de arbeidsweg, op weg naar een medisch
onderzoek of medische interventie, op weg naar het kinderdagverblijf of de school, op
weg naar een opleidingsinstelling, of andere plaatsen in dienstverband.
Aangifte
De werkgever moet elk ongeval waarbij een werknemer gedood wordt of meer dan drie
dagen volledig of gedeeltelijk arbeidsongeschikt is uiterlijk binnen vijf dagen melden
bij de ongevallenverzekering (§ 16 AschG).
Werkgevers moeten ook onmiddellijk de arbeidsinspectie op de hoogte brengen van
dodelijke en ernstige ongevallen, tenzij een melding is ingediend bij de politie. De
politie moet de arbeidsinspectie onmiddellijk verwitigen.
Aangifteformulier
Het ongeval wordt aangegeven door middel van een online aangifteformulier bij AUVA,
www.auva.at in drievoud met 1 exemplaar naar arbeidsinspectie en 1 naar de
onderneming.

De toepassing van art. 9 in Oostenrijk
Ongevalsregister
Werkgevers moeten een register bijhouden (en minstens vijf jaar bewaren) van alle
dodelijke ongevallen en van alle ongevallen met werkverlet >3 dagen.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 104

Opvolging en onderzoek door de werkgever
Werkgevers moeten op verzoek van de Arbeidsinspectie ongevalsrapporten over
bepaalde ongevallen opstellen en indienen bij de Arbeidsinspectie (§ 16 AschG). Dit
zijn de dodelijke ongevallen en deze met een ernstig fysiek letsel.
Na een ongeval moet de werkgever de risicobeoordeling herzien en indien nodig de
preventiemaatregelen aanpassen. De werkgever moet maatregelen nemen om
dergelijke songevallen te voorkomen. (§ 4 Abs.5 Z Z AschG). Na bijna-ongevallen of
incidenten moeten werknemers een opleiding krijgen over het toedoen en de oorzaken
hiervan, om verdere ongevallen te voorkomen. (§ 14 Abs.2 Z 6 AschG)
Preventiedeskundigen en bedrijfsartsen moeten worden voorzien van rapporten van
ongevallen om hun taken uit te voeren. In de tijdsbesteding van de
preventiedeskundigen wordt de identificatie en het onderzoek naar de oorzaken van
ongevallen en de evaluatie hiervan opgenomen. (Sectie 76 (2), Sectie 77 (4), Sectie 81
(2), Sectie 82 (4) AschG) .
Onderzoek door de inspectie
De arbeidsinspecties beslissen of een gemeld ongeval een diepgaand onderzoek
vereist. In eerste instantie worden dodelijke ongevallen en ongevallen met een ernstig
lichamelijk letsel onderzocht.
Sancties bij niet-naleving
Als de voorschriften inzake veiligheid en gezondheid op het werk niet worden
nageleefd, is dit een administratieve overtreding die kan leiden tot administratieve
strafprocedures. Een rechtszaak vindt alleen plaats in bijzondere situaties, zoals na
een ongeval met grove nalatigheid van de werkgever.
Administratieve strafrechtelijke procedures worden uitgevoerd door de
districtsbesturen. Ze worden meestal geïnitieerd door de Arbeidsinspectie of andere
personen. De beklaagden zijn normaal gesproken de werkgever (s) of hun aangewezen
vertegenwoordigers.
Sancties / boetes worden geregeld conform §130 AschG. Voor de werkgever die
verzuimt een ongeval te melden is een bestuurlijke boete van 250€ tot 413€ voorzien.
De werkgever die verzuimt om een register of aantekeningen over een songeval op te
stellen, te bewaren en over te maken aan de bevoegde instantie kan een boete krijgen
van 166€ tot 8.324€, of een boete van tussen 333€ en 16.659€ in het geval van een
herhaalde overtreding.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 105

12. De situatie in Spanje
Algemene kenmerken van het landelijke arbobeleid
12.1.1. Reglementaire aspecten
Wetgeving
De Kaderrichtlijn werd in de Spaanse wetgeving omgezet door de wet 31/1995 van 8
november 1995 “betreffende de voorkoming van risico’s op het werk” (Ley de
Prevenciòn de Riesgos Laborales). Daarbij werd het hele reglementaire kader inzake
GVW geherstructureerd: dit bleek nodig omdat het land tot dan niet beschikte over
een heldere reglementering terzake.
Op basis van deze wet werden een groot aantal koninklijke besluiten genomen, maar
werden ook bijkomende wetten gestemd, die op bepaalde aspecten de algemene
verplichtingen concretiseren. Het belangrijkste koninklijke besluit hierin is het besluit
van 39/1997, dat grote delen van de Kaderrichtlijn overbrengt in de Spaanse
reglementering. Spanje heeft dit reglementaire kader in een snel tempo opgezet en
zich aanvankelijk gehouden aan erg algemene formuleringen die soms letterlijk
overgenomen waren vanuit de Kaderrichtlijn en de daaropvolgende specifieke
richtlijnen. Toch diende het land meerdere malen de teksten aan te passen gelet op
de bevindingen van de Europese Commissie omdat de reglementering “has not given
sufficient consideration to other (…) variables such as some peculiarities of the
different activity sectors.
Toepassingsgebied
De reglementering is van toepassing op tijdelijke werkkrachten alsmede jongeren die
in het kader van hun opleiding arbeid verrichten.
Huispersoneel is uitgesloten van het toepassingebied van deze wet. Origineel gold deze
evenmin voor de strijdkrachten en zelfs voor de politiediensten, doch na een
veroordeling hiervoor door het Europese Hof van Justitie (zaak C-132/04) werd dit
deels ongedaan gemaakt.
Autoriteiten en inspectie
In Spanje ligt de bevoegdheid op het vlak van de regelgeving en de inspectie in de
handen van het Ministerio de Empleo y Seguridad Social, MEYSS, dat tevens de
tewerkstelling en de sociale zekerheid (oa MATEPPS) onder zijn vleugels heeft.
17 verschillende regionale entiteiten en zelf individuele gemeentebesturen beschikken
echter over de autonomie om bepaalde aspecten van GVW zelfstandig ter harte te
nemen en bepaalde onderdelen van de wet 31/1995 naar eigen inzichten te vertalen;
zij hebben ook het recht om voor hun territorium strategische plannen op dit vlak op
te stellen en uit te voeren.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 106

In de schoot van het Ministerie van Tewerkstelling en Sociale Zekerheid voert het
Instituto Nacional De Seguridad e Higiene en el Trabajo (doorgaans afgekort als INSHT)
het wetenschappelijke en technische orgaan onderzoek uit over de
arbeidsomstandigheden (onder meer op basis van cijfermateriaal) en verricht het
ondersteunings- en informatiecampagnes. Het instituut bereidt reglementaire teksten
voor; het verleent ook inhoudelijke ondersteuning aan de centrale diensten van de
arbeidsinspectie, maar ook aan de verschillende gewestelijke entiteiten.
Eén van de belangrijke functies van het INSHT bestaat erin de secretariaatsfunctie
waar te nemen van Nationale Commissie over de Veiligheid en de Gezondheid op het
Werk, die instaat voor de beleidsvoorbereiding en het vastleggen van strategieën. De
centrale overheid, de regionale entiteiten en de sociale partners worden hierbij nauw
betrokken. Ook het Spaanse equivalent van de externe arbodiensten (die grotendeels
medisch georiënteerd zijn) hebben in de praktijk een bepaalde inbreng in de debatten.
De inspectiediensten die onder meer GVW behartigen, Inspecciòn de Trabajo y
Seguridad Social, zijn in hoge mate gedecentraliseerd; de 50 lokale entiteiten
opereren relatief zelfstandig, hoewel zij in principe werken volgens de lijnen
vastgelegd door de centrale directie. Zij gaan tewerk op basis van het koninklijk
besluit 138/2000 van 4 februari 2000, dat meerdere malen werd geactualiseerd.
Strategische plannen, gebaseerd op de strategische meerjarenplannen opgesteld door
het Europees Agentschap voor veiligheid en gezondheid op het werk in Bilbao, worden
door de overheid en de sociale partners aanzien als een belangrijk instrument op het
vlak van GVW. Het land heeft sinds 2007 de gewoonte ontwikkeld om
meerjarenplannen op te zetten, die worden vertaald naar de specifieke behoeften van
de regionale entiteiten. De meest recente strategische oefening loopt van 2015 tot
2020 en centreert zich rond twee thema’s: het verminderen van het aantal
arbeidsongevallen en de beroepsziekten, en het bevorderen van de samenwerking
tussen de sociale partners en de verschillende overheidsinstanties.
12.1.2. Sociale-zekerheidsaspecten
De arbeidsongevallenverzekering is georganiseerd in een gemengd systeem van
particuliere non-profit verzekeringsmaatschappijen (Mutuas de Accidentes de Trabajo
y Enfermedades Profesionales de la Seguridad Social, MATEPSS) en een openbare
instantie - Instituto Nacional de la Seguridad Social - INSS, en ISM - Instituto Social de
la Marina, dat de compensatie van werknemers garandeert in bedrijven die geen lid
zijn van een 'MATEPSS'.
MATEPSS zijn particuliere verenigingen van bedrijven, formeel goedgekeurd door het
ministerie van Werkgelegenheid en Sociale Zekerheid MEYSS. Het verzekeringsstelsel
wordt gefinancierd met werkgeversbijdragen, de compensatie geldt voor slachtoffers
van arbeidsongevallen en beroepsziekten, voor zover zij voldoen aan de definities. Een
beroepsziekte is een aandoening die op een officiële lijst van beroepsziekten voorkomt
en waarvan kan bewezen worden dat deze gerelateerd is aan de
beroepswerkzaamheden van het slachtoffer.
Als de tijdelijke arbeidsongeschiktheid het gevolg is van een arbeidsongeval of een
beroepsziekte, wordt de uitkering toegekend vanaf de dag volgend op de beëindiging

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 107

van de beroepswerkzaamheden; dit gebeurt op basis van een attest van de
behandelende arts. De uitkering bedraagt 75% van de berekeningsgrondslag.
Definitieve lichamelijke letsels, verminkingen en misvormingen die door een
arbeidsongeval of een beroepsziekte zijn veroorzaakt, en die de werknemer
lichamelijke beperkingen opleggen zonder tot blijvende arbeidsongeschiktheid te
leiden (lesiones permanentes no invalidantes) geven recht op een vergoeding in de
vorm van een eenmalige uitkering. Voorwaarde is wel dat het desbetreffende letsel op
een officiële lijst voorkomt. Alle uitkeringen wegens een arbeidsongeval of
beroepsziekte worden met 30 tot 50% verhoogd indien het ongeval of de ziekte te
wijten is aan nalatigheid van de werkgever op het gebied van arbeidsveiligheid en hygiëne.
Bepaalde instellingen zijn gespecialiseerd in de behandeling en revalidatie van
slachtoffers van arbeidsongevallen en beroepsziekten

De vertaling van art. 6 in Spanje
De principes van de RI&E werden in Spaanse wetgeving omgezet door het Wet van
8.11.1995 betreffende de preventie van risico’s op het werk “Ley 31/1995, de 8 de
noviembre, de prevención de Riesgos Laborales”.
De bepalingen van de Kaderrichtlijn inzake risicobeoordeling worden hierin
overgenomen. De risicobeoordeling wordt gezien als een basis voor een actief
preventiebeleid in de onderneming. De uitvoering van de risicobeoordeling omvat een
risicoanalyse waarbij het gevaar en het risico worden ingeschat op basis van de ernst
en de waarschijnlijkheid. Daarna wordt een risicobeoordeling uitgevoerd waarbij het
niveau van het risico op basis de inschatting wordt vergeleken met het aanvaardbaar
niveau. De toelaatbaarheid van het risico wordt aldus ingeschat. Indien dit als niet
toelaatbaar wordt beschouwd, dient het risico beheerst te worden. Het hele proces
wordt risicobeheer genoemd, cf ook figuur 1. Het begrip risico wordt hierbij breed
geformuleerd, en omvat met nadruk de ergonomie en de psychosociale aspecten van
de arbeid; ook de organisatiestructuur van de onderneming moet mee bekeken
worden.

Figuur 2: Spaanse benadering van het risicoanalyseproces

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 108

De risicobeoordeling is een dynamisch proces, de beoordelingen moeten periodiek
gebeuren, en de resultaten moeten worden vastgelegd. Per functie of taak waarbij uit
de beoordeling blijkt dat een preventieve maatregel nodig is, moeten gegevens in
kaart gebracht worden met betrekking tot:
- de identificatie van de taak;
- het risico;
- het aantal blootgestelde werknemers;
- de resultaten van de evaluatie en de bepaling van de preventieve maatregel;
- een verwijzing naar de gebruikte methodologie.
De RI&E moet worden overgedaan wanneer uit de periodieke medische onderzoeken
blijkt dat een werknemer een identificeerbare aandoening heeft opgelopen die een
gevolg is van de blootstelling aan een beroepsrisico; de overeenkomstige actieplannen
moeten tegelijkertijd worden bijgestuurd.
In ondernemingen tot 10 werknemers kan de ondernemer zelf een RI&E uitvoeren. Hij
volgt verplicht een basis training van 30u inzake veiligheid en gezondheid op het werk,
die hem in staat stelt om de risicoevaluatie uit te voeren. De cursus is online of
klassikaal, en wordt afgesloten met een test. In de cursus wordt geleerd om een RI&E
uit te voeren.
Ondernemingen met minder dan 50 werknemers uit de minder risicodragende branches
mogen zich beperken tot het opstellen van één enkel vereenvoudigd document dat
zowel de RI&E en de planning van de voorkomingsmaatregelen (plan van aanpak)
omvat.

De toepassing van art. 6 in Spanje
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 bleek dat 89,7% van de werkgevers
een RI&E heeft uitgevoerd. De percentages verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen, gaande van 87,4% van de ondernemingen tussen 5-9 werknemers tot
98,6% van de ondernemingen =>250 werknemers.
12,1% van de RI&E werd verricht door interne medewerkers en 78% door externen.
97,7% van de bedrijven beschikt over een gedocumenteerde RI&E.
92,7% vindt de RI&E een nuttig instrument om een beleid inzake veiligheid en
gezondheid op te stellen. Gevraagd naar de redenen waarom RI&E niet (regelmatig)
wordt uitgevoerd zijn:
-

de risico’s zijn reeds gekend (85,2%)
er zijn geen grote problemen (53,9%)
de procedure is te ingewikkeld (18,2%)
de expertise ontbreekt (28,9%)

Ondersteuning

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 109

INSHT
INSHT biedt gidsen en technische documentatie aan die de risicoanalyse kunnen
ondersteunen. Ten behoeve van het kleinbedrijf ontwikkelde het een webportaal
prevencion10.es dat diverse diensten aanbiedt in RI&E.
Prevencion10.es
90% van alle ondernemingen in Spanje zijn kleine werkgevers, die instaan voor één
vierde van alle werknemers. Om tegemoet te komen aan de moeilijkheden die de
kleine ondernemingen ondervinden bij de toepassing van de regelgeving, met name de
risicoanalyse, is een webportaal ontwikkeld die de ondernemingen ondersteunt.
De ondernemer dient zijn erkenningsreferenties in te geven in het systeem eer hij de
evaluatie kan starten.
Prevencion10.es biedt een globale dienstverlening, aangeboden en ontwikkeld door
INSHT, in samenwerking met de autonomie regio’s en de arbeidsinspectie en met
financiële ondersteuning vanuit de sociale zekerheid. Het aanbod bestaat uit 3 delen:
• Telefonische assistentie
STOP riesgos laborales biedt de mogelijkheid aan kleine ondernemingen tot 25
medewerkers om telefonsich advies te komen bij vragen over bedrijfsgebonden
risico’s. Tevens is dit een meldpunt voor alle aanpassingen en wijzigingen die zich
hebben voorgedaan in de risicoanalyse in het bedrijf.
• Training tool
De ondernemer kan hier de verplichte basiscursus voor RI&E volgen op een
interactieve manier.
• Het webportaal prevencion10.es
Het portaal gidst de ondernemer doorheen de risicoanalyse en laat hem toe om een
RI&E op te maken. Het gaat hierbij om een vereenvoudigd document dat de
beoordeling en het stappenplan omvat. De stappen die doorlopen worden zijn
gebaseerd op de OiRA. Gelet op de complexiteit en gedetailleerdheid van de
regelgeving in Spanje dienen heel wat vragen beantwoord te worden.
De gebruiker kiest zelf om zich te registeren en de beoordeling in het systeem op te
slaan. Werknemers kunnen ook de resultaten van de beoordeling op het platform
bekijken. Gezien de overheid de tool ter beschikking stelt is het gebruik ervan
conform de regelgeving. Hete psychosociale luik is beperkt uitgewerkt, hiervan
meent de overheid dat een deskundige begeleiding in geval van blootstelling aan
deze risico’s noodzakelijk is.
De site kent sinds 2010 zo’n 3 miljoen raadplegingen, meer dan 43.000 downloads en
meer dan 54.000 gebruikers, waarvan 12.000 zelfstandigen en 42.000 ondernemingen.
Toch zou het systeem meer gebruikers kunnen aantrekken. Spaanse ondernemers staan
blijkbaar eerder wantrouwig tegenover een systeem waarbij ze zich moeten
registreren en data ingeven.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 110

Ondernemingen vanaf 11 werknemers doen verplicht een beroep op de Mutuas de
Accidentes de Trabajo y Enfermedades Profesionales de la Seguridad Social ‘MATEPSS’
(Fondsen voor arbeidsongevallen en beroepsziekten) om de risicobeoordeling uit te
voeren. De dienstverlening is betalend.
Mutuas
Naast deze betalende dienstverlening voeren de Mutuas ook een aantal gratis diensten
uit, zoals opleiding voor het MKB. De rol van de Mutuas is dan ook contradictorisch.
Enerzijds zijn zij een intermediaire organisatie die het MKB op een eenvoudige manier
kan benaderen terwijl ze anderzijds deze rol niet ten volle kan opnemen gezien ze een
prijs vraagt voor het advies. De grens tussen de maatschappelijke rol en de
commerciële rol werkt in het nadeel van de kleine onderneming74.
Toezicht
Alle overtredingen van de Spaanse gezondheids- en veiligheidswetgeving kunnen leiden
tot vervolging en strafrechtelijke sancties, ongeacht of er een ongeval heeft
plaatsgevonden.
Het Spaanse strafwetboek bepaalt dat werkgevers die niet de nodige middelen ter
beschikking stellen om werknemers in staat te stellen hun werk veilig te doen en
daardoor hun leven of gezondheid ernstig in gevaar kunnen brengen, schuldig kunnen
worden bevonden aan een overtreding. Zij kunnen worden veroordeeld tot een
gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar.

De vertaling van art. 7 in Spanje
Art. 7 van de Kaderrichtlijn wordt omgezet in de wet 31/1995 door de artikelen 30 tot
en met 32.
Interne deskundigheid - aanstelling
Art. 30 van deze wet bepaalt dat de werkgever minstens één werknemer moet
aanduiden om hem bij te staan inzake het preventiebeleid. Art. 35 van deze wet
bepaalt zelfs het aantal functionarissen dat hiervoor moet aangesteld worden in
functie van het totale aantal werknemers. Alleen in ondernemingen behorende tot de
branches met eerder beperkte risico’s en met maximaal 10 personeelsleden mag de
werkgever zelf de preventieve opdrachten ter harte nemen; deze grens kan
opgetrokken worden tot maximaal 25 werknemers indien de onderneming slechts één
enkele vestiging heeft.
Ondernemingen met meer dan 500 werknemers zijn verplicht een interne arbodienst
op te richten waarin minstens twee van de volgende vier disciplines vertegenwoordigd
zijn: arbeidsgeneeskunde, veiligheid, arbeidshygiëne en de ergonomie/toepgepaste
psychologie. Voor risicodragende activiteitssectoren wordt deze grens teruggebracht
74 Onderzoek arbo-informatiestructuur in westerse landen. Vergelijkende studie uitgevoerd door Prevent

in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 2008.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 111

tot 250 werknemers. In de tussenliggende categorie van ondernemingen mag de
werkgever bepaalde opdrachten inzake GVW delegeren, zonder dat dit
noodzakelijkerwijs moet leiden tot de oprichting van de formele interne arbodienst. Er
bestaat ook een formule waarbij groepen van ondernemingen een gemeenschappelijke
interne arbodienst mogen oprichten.
Voor ondernemingen met minder dan 30 werknemers, waar de werkgever niet de taken
van een interne arboadviseur waarneemt, moet de onderneming de preventieve taken
laten waarnemen door de werknemersvertegenwoordiger(s). Voor dergelijke
ondernemingen tussen 31 en 50 werknemers moet er een formele interne arboadviseur
aangesteld worden die moet gekozen worden tussen de werknemersafgevaardigden, en
tevens door henzelf.
Opleiding en taken
Hoofdstuk VI van het Koninklijk Besluit 39/1997 dat de vormgeving en de werking van
de preventiediensten regelt, bepaalt de bekwaamheden van deze personen. Het
besluit beschrijft drie functieniveaus de geënt zijn op het bijbehorende
verantwoordelijkheidsniveau, alsook de opleiding die voor elk van deze drie
categorieën is vereist. De drie niveau’s krijgen als titulatuur mee: basis, gemiddeld en
hoger. De duur en de inhoud ervan worden tot in detail beschreven in Bijlage IV van dit
laatste Koninklijk Besluit.
Werknemers in het basis-functieniveau voeren een elementaire risicoanalyse uit. Zij
hebben met succes een erkende opleiding gevolgd van ofwel 30 ofwel 50 uur
(afhankelijk van het type onderneming waarin zij werken – dit wordt bepaald in Bijlage
1 aan het voornoemde besluit).
Werknemers die de middelbare opleiding hebben doorlopen moeten hieraan minstens
300 uren besteed hebben, en de topcategorie van arbodeskundigen moeten van een
academisch niveau zijn en een aanvullende opleiding van minstens 600 uren achter de
rug hebben. Deze laatsten moeten onder meer in staat zijn om risicoanalyses uit te
voeren waarbij het opzetten van een meetstrategie vereist is.
Onafhankelijkheid en bescherming
De interne deskundigen vallen onder de rechtstreekse bevoegdheid van de werkgever.
Externe deskundigheid
Indien de bekwaamheden van de door de werkgever aangeduide werknemers
ontoereikend blijken om bepaalde preventieve taken uit te voeren, moet de werkgever
een beroep doen op een externe arbodienst. Dit wordt omschreven in art. 31 van de
hogervermelde wet 31/1995. Deze externe diensten moeten over een voldoende aantal
experts beschikken in alle domeinen van GVW, en moeten beschikken over het
opleidingsniveau conform het Koninklijk Besluit 39/1997 dat overeenstemt met hun
opdrachten. Zij moeten erkend worden door het Ministerie van Arbeid en Sociale
Zaken, en voor wat betreft de medische dienstverlening door het Ministerie van
Volksgezondheid; deze laatste sectie moet voorzien in één arts, ondersteund door één
verpleegkundige, per 1000 werknemers.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 112

De Spaanse externe arbodiensten moeten multidisciplinair samengesteld zijn, doch
blijven in de praktijk overwegend medisch georiënteerd. Het reglementaire kader stelt
dat, wanneer uit de periodieke medische onderzoeken blijkt dat een werknemer een
identificeerbare aandoening heeft opgelopen die een gevolg is van de blootstelling aan
een beroepsrisico, de bedrijfsarts specifieke aanbevelingen moet formuleren voor
preventieve acties; tevens kan hij/zij beslissen of de betrokkenen, en eventueel de
collega’s die aan een gelijkaardig beroepsrisico worden blootgesteld, moeten
onderworpen worden aan een permanent gezondheidstoezicht.
De mutuas, de verzekeringsinstellingen die belast zijn met de vergoeding van de
slachtoffers van beroepsrisico’s, mogen sinds 1995 de rol van de externe arbodiensten
overnemen in die ondernemingen die zij verzekeren.

De toepassing van art. 7 in Spanje
Bedrijven opteren in ongeveer 70% (2003) voor het delegeren van GVW taken aan
externe preventiediensten. 15% van de bedrijven, meestal grotere vestigingen heeft
eigen preventiepersoneel in dienst.
Er bestaan ook 'collaborative prevention services' (servicios de prevención
mancomunado), verstrekt door verenigingen van ondernemers. Deze oplossing kan
worden gekozen door bedrijven die zich op dezelfde locatie, in dezelfde sector,
hetzelfde winkelgebied of dezelfde regio bevinden.
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 79% van de werkgevers
gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 80,1% van die van een
bedrijfsarts. Het gemiddelde over alle Europese bedrijven is 53% voor de
veiligheidsdeskundige en 68% voor de bedrijfsarts.
De percentages in Spanje verschillen naar gelang de grootte van de ondernemingen. In
bedrijven tot 10 werknemers is dit 77,3% voor de veiligheidskundige respectievelijk
78% voor de bedrijfsarts. In bedrijven =>250 werknemers is dit 82,8% respectievelijk
93,6%.

De vertaling van art. 9 in Spanje
Definitie
Een arbeidsongeval wordt gedefinieerd als een letsel (fysiek of mentaal) dat de
werknemer oploopt tijdens of als gevolg van de arbeid (directe oorzaak), er moet een
plotse gebeurtenis plaatvinden.
Ook ongevallen op weg van en naar het werk worden als arbeidsongevallen beschouwd.
Hierbij moet het ongeval ook effectief op de weg van en naar het werk gebeuren,
zonder onderbrekingen, het moet gaan om de gebruikelijke weg.
Een ernstig of zeer ernstig ongeval wordt gespecifieerd in het besluit van 27 maart
1998 als een ongeval resulterend in de dood, een blijvende ongeschiktheid of een

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 113

tijdelijke ongeschiktheid, gelinkt aan een aantal voorwaarden met betrekking tot de
gebeurtenis, de betrokken voorwerpen en de aard van het letsel.
Aangifte
De werkgever meldt een ongeval met >1 dag werkverlet aan de verzekeraar en de
arbeidsinspectie. Dit gebeurt binnen de 5 dagen na het ongeval. Hij/zij moet dodelijke
ongevallen en (zeer) ernstige ongevallen melden binnen 24u. De werkgever beschrijft
de toedracht en de omstandigheden van het ongeval.
De arbeidsinspectie informeert de administratie met betrekking tot de dodelijke en
(zeer) ernstige ongevallen.
Aangifteformulier
De melding gebeurt elektronisch via een Delt@plateform dat de link maakt naar de
ESAW database. Alle betrokken partijen hebben toegang tot het platform en halen de
gegevens voor verwerking uit het systeem.

De toepassing van art. 9 in Spanje
Ongevalsregister
Het artikel 23 §1 van de wet 31/1995 bepaalt dat de wetgever een lijst van ongevallen
en ziekten bijhoudt vanaf 1 dag werkverlet.
Opvolging en onderzoek door de werkgever
De werkgever is verplicht om een gedetailleerd intern onderzoek uit te voeren en om
een verslag van de bevindingen op te maken, onafhankelijk van de ernst van het
ongeval. De werkgever moet het verslag doorsturen naar de lokale arbeidsinspectie en
een kopie bijhouden in geval van een inspectiebezoek.
De interne of externe preventiemedewerker moet het verslag in naam van de
werkgever opmaken. Het verslag wordt voorgelegd aan het comité. De
lijnverantwoordelijken moeten de ongevallen in hun afdeling mee onderzoeken en
maatregelen voorstellen. Werknemers moeten hun medewerking verlenen.
Onderzoek door de inspectie
Ook de arbeidsinspectie onderzoekt de aangegeven ongevallen om oorzaken en
preventieve maatregelen voor te stellen. Bij nalatigheid van de werkgever kan
vervolging ingesteld worden.
Het Ministerie van Tewerkstelling en Sociale Zekerheid stelt een gegevensbank ter
beschikking onder de titel Estadìstica de accidentes de trabajo y enfermedades
profesionales.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 114

Sancties bij niet-naleving
De boete voor het niet-aangeven van een ongeval bedraagt 6.000€.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 115

13. De situatie in het
Verenigd Koninkrijk
Algemene kenmerken van het landelijke arbobeleid
13.1.1. Reglementaire aspecten
Wetgeving
De Britse regelgeving inzake GVW op het werk is vervat in de Health and Safety at
Work Act uit 1974. De bijkomende regelgeving die noodzakelijk bleek op grond van de
Kaderrichtlijn werd in 1992 toegevoegd via de Management of Health and Safety at
Work Regulations; in 1999 kreeg dit laatste geheel door toevoeging van meer
gedetailleerde verplichtingen zijn huidige vorm.
Toepassingsgebied
Werknemers uit de scheepvaart zijn niet onderworpen aan deze regelgeving, en
sommige bepalingen zijn eveneens niet van toepassing op huispersoneel. Zelfstandigen
vallen daarentegen wel degelijk onder het toepassingsgebied.
Autoriteiten en inspectiediensten
In het Verenigd Koninkrijk bestaat er een “onoverzichtelijk web”75 van instituties en
autoriteiten die zich buigen over GVW op het werk. De Health and Safety at Work Act
en de Health and Safety at Work Regulations worden primair gehandhaafd door het
Health and Safety Executive (HSE) of lokale autoriteiten.
Het HSE werd onder de HSW Act opgericht om de strategische doelstellingen van de
regering voor gezondheid en veiligheid op het werk te ondersteunen. Volgens de HSW
Act zijn de belangrijkste wettelijke taken van de HSE het voorstellen van normen voor
de prestaties van gezondheid en veiligheid; de naleving van die normen waarborgen;
onderzoek uitvoeren en een informatie- en adviesdienst verstrekken. Lokale
autoriteiten handhaven gezondheids- en veiligheidswetgeving voornamelijk in de
sectoren distributie, detailhandel, kantoren, vrije tijd en catering. HSE onderhoudt
nauw contact met lokale autoriteiten over handhavingskwesties via het HSE / Local
Authorities Enforcement Liaison Committee (HELA).
De inspectie ligt deels in federale handen (voor de grotere ondernemingen) en wordt
anderzijds lokaal aangestuurd voor het kleinbedrijf; hiertoe werd het land opgedeeld
in een vierhonderdtal bevoegdheidsgebieden, die niet alleen GVW inspecteren maar bij
voorbeeld ook de voedselveiligheid en bepaalde milieuaspecten. Het aantal
inspecteurs ligt erg hoog in vergelijking met de meeste andere EU-Lidstaten.
75 N. Kendall (ongedat;°: “Occupational safety and health in five countries”, uitg. NOHSAC, ISBN 0-478-

28093-9

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 116

13.1.2. Sociale-zekerheidsaspecten
In het Verenigd Koninkrijk bestaan er twee vergoedingssystemen die de menselijke
schade in het bedrijfsleven vergoeden. Het eerste is een onderdeel van het socialezekerheidsstelsel en wordt beheerd door het Department for Work and Pensions, het
andere vormt een onderdeel van het verzekeringsstelsel van de werkgever tegen
burgerlijke aansprakelijkheid. Elke onderneming76 is verplicht voor dit laatste een polis
af te sluiten die alle afwezigheden op het werk vergoed, los van het feit of het om een
ongeval dan wel een ziekte gaat, en of de oorzaak in de arbeid gelegen is of
daarbuiten. Menselijke schade en loonderving die te wijten is aan gemotoriseerd
verkeer tijdens de werkuren wordt dan weer vergoed door de reguliere
verkeersverzekering die ondernemingen afzonderlijk dienen af te sluiten.
De betrokken werknemer moet de werkgever onmiddellijk op de hoogte brengen van
een arbeidsongeval, zelfs indien het ongeval op het moment zelf niet ernstig lijkt te
zijn. Er wordt slechts een extra uitkering voorzien indien de betrokken werknemer 15
weken na het ongeval of het begin van de beroepsziekte nog steeds arbeidsongeschikt
is. Bij alle ongevallen en de meeste erkende ziekten wordt meestal een
arbeidsongeschiktheidsuitkering betaald wanneer de arbeidsongeschiktheid op ten
minste 14 % is vastgesteld. Bij ziekten van de ademhalingsorganen (stoflong,
katoenstoflong) bestaat recht op uitkeringen bij een arbeidsongeschiktheid van ten
minste 1 %. Personen die lijden aan uitgezaaide mesothelioom (longvlies- of
borstvlieskanker), asbestziekte of longkanker veroorzaakt door blootstelling aan asbest
op het werk, hebben recht op uitkeringen tegen het 100 %-tarief.
Er wordt van het slachtoffer verwacht dat hij/zij zelf de procedure inleidt. Daarnaast
kunnen de getroffen werknemers, binnen de drie jaar, de onderneming ter
verantwoording roepen in een gerechtelijke procedure; indien de aansprakelijkheid
van de werkgever kan bewezen worden, kan dit leiden tot bijkomende
schadevergoedingen. Dit is uitgegroeid tot een veel voorkomende praktijk, die erg
vergelijkbaar is met Amerikaanse toestanden, nl. advocatenkantoren die werken
volgens het “no win, no fee”-principe.
De uitkeringen worden uitsluitend toegekend indien de rechthebbende werkzaam was
op het territorium van het Verenigd Koninkrijk op het ogenblik van het ongeval of dat
betrokkene onderhevig was aan de oorzaak van de aandoening.

13.2 De vertaling van art. 6 in UK
Artikel 3 van de Management of Health and Safety at Work Regulations 1999 (MHSWR)
verplicht alle werkgevers tot het uitvoeren van een algemene risicoanalyse:
1) “Iedere werkgever moet een geëigende en afdoende inschatting maken van:
a. de risico’s voor de gezondheid en de veiligheid van zijn werknemers
waaraan ze worden blootgesteld tijdens hun werk; en

76 Op deze regel bestaan nogal wat uitzonderingen, die hoofdzakelijk overheidsinstanties of

zorginstellingen betreffen

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 117

2)
3)

4)

5)
6)

b. de risico’s met betrekking tot de gezondheid en de veiligheid van
personen die niet tot zijn personeel behoren en die ontstaan bij het
contact of in verband met zijn manier van handelen en die van zijn
onderneming”.
(bevat een soortgelijke verplichting voor zelfstandigen, doch ietwat lichter
geformuleerd).
Elke risicoanalyse (…) moet worden herzien worden door de werkgever of de
zelfstandige die ze heeft opgesteld wanneer
a. er een reden is om te vermoeden dat deze niet langer valabel is; of
b. er een beduidende verandering heeft plaatsgevonden op de gebieden
waarop zij betrekking heeft; en waar als gevolg van een dergelijke
herziening de risicoanalyse moet worden aangepast, zal dit gebeuren
door de betrokken werkgever of zelfstandige.
bevat specifieke verplichtingen voor de aanwerving van jonge werknemers; er
moet met name een specifieke risicoanalyse gemaakt worden voor deze
jongeren).
idem
Wanneer de werkgever vijf of meer werknemers telt, moet hij schriftelijk
documenteren:
a. de significante bevindingen van de risicoanalyse; en
b. elke groep werknemers die erdoor worden aangeduid als onderhevig aan
het specifieke risico”.

Artikel 5 van de MHSWR bepalen dat de werkgever ook vanaf vijf of meer werknemers
een plan van aanpak schriftelijk moet documenteren,.
Traditioneel wordt in het Verenigd Koninkrijk de reglementering op het vlak van GVW
zeer algemeen geformuleerd. Vaak richten werkgevers zich in de praktijk naar de vele
publicaties en commentaren die door het HSE worden gepubliceerd. Een
verduidelijking van de HSE stelt: “Many employers see the legal requirement just as a
need to have a piece of paper with a few notes on it. This is NOT sufficient”77.
Bovendien legt Sectie 2 van de Health & Safety at Work Act 1974 specifieke
verplichtingen op die onder meer gaan over:
• de onderneming als geheel;
• de werkpraktijken;
• de behandeling, de opslag en het transport van producten en substanties;
• se werkplaatsen, met inbegrip van de toe- en uitgangen;
• de arbeidsomgeving.
Safety reps (werknemers aangeduid door de werknemersorganisaties en die specifiek
belast worden met een controle-opdracht inzake de arbeidsveiligheid en –gezondheid)
moeten een advies geven over wie de risicoanalyse gaat uitvoeren, maar ook over de
wijze waarop dit zal gebeuren, alsmede over de interventies die gepland worden om
de risico’s te bestrijden zoals die naar voren kwamen bij de risicoanalyse. De code of
practice die door de HSE werd uitgewerkt stelt: “Het risicoanalyse-proces moet
praktisch georiënteerd zijn en rekening houden met de standpunten van de
werknemers en hun safety reps die beschikken over praktische kennis om bij te
77http://www.pcs.org.uk/resources/health-and-safety/health-and-safety-reps-toolkit/understanding-risk-

assessment

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 118

dragenaan het proces.”78 De safety reps moeten een kopie krijgen van het definitieve
risicoanalyse-document.
De HSE laat duidelijk weten dat het uitvoeren van een risicoanalyse een opdracht is
van het management en dus niet mag worden uitbesteed aan de safety reps. Dit zou
hun onafhankelijkheid in het gedrang kunnen brengen.
Het Verenigd Koninkrijk legt geen vaste regels op over de uitvoering van een
risicoanalyse. De HSE stelt evenwel een aantal algemene principes voorop. De
organisatie laat, in dezelfde publicatie, weten dat de term “geëigende en afdoende
inschatting” inhoudt dat:
• “alle relevante gevaren en risico’s in ogenschouw worden genomen;
• alle aspecten van de bedrijvigheid onder ogen worden genomen, met inbegrip van
routine en niet-routineuze activiteiten; dit slaat eveneens op hen die niet werken
onder het rechtstreekse toezicht, zoals werknemers die werken op het terrein van
andere werkgevers, thuiswerkers en zij die zich in de woningen van particulieren
begeven;
• alle niet-routineuze taken mee worden genomen, zoals onderhoud en schoonmaak;
• op een systematische wijze gevaren en risico’s in inventariseren;
• de werkorganisatie en de gevolgen die deze kan hebben op de gezondheid
meenemen in de analyse;
• de risico’s voor het brede publiek mee in rekening brengen;
• de nodige aandacht schenken aan het brandrisico;
• groepen die als specfiek risicodragend kunnen worden aangeduid meenemen, zoals
jongeren, onervaren werknemers, gehandicapten, jonge moeders of zwangeren”.
De toepassing van art. 6 in UK
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 bleek dat 91,9% van de werkgevers
een RI&E heeft uitgevoerd. De percentages verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen, gaande van 87,9% van de ondernemingen tussen 5-9 werknemers tot
99,9% van de ondernemingen =>250 werknemers.
74,8% van de RI&E werd verricht door interne medewerkers en 9,4% door externen.
96% van de bedrijven beschikt over een gedocumenteerde RI&E.
95,6% vindt de RI&E een nuttig instrument om een beleid inzake veiligheid en
gezondheid op te stellen. Gevraagd naar de redenen waarom RI&E niet (regelmatig)
wordt uitgevoerd zijn:
-

de risico’s zijn reeds gekend (89,8%)
er zijn geen grote problemen (75,1%)
de procedure is te ingewikkeld (21,5%)
de expertise ontbreekt (30,4%)

78http://www.pcs.org.uk/resources/health-and-safety/health-and-safety-reps-toolkit/understanding-risk-

assessment

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 119

Ondersteuning
HSE Health and Safety Executive
Het Britse HSE www.hse.gov.uk publiceert een breed gamma aan publicaties,
hulpmiddelen, voorbeelden, en veel gestelde vragen over risicoanalyse op een
thematische webpagina “Risk Management”. De brochure “Risk assessment. A brief
guide to controlling risks in the workplace” geeft een helder inzicht in de
doelstellingen en de opzet van een risicoanalyse en het stappenplan.
Het richtsnoer wordt aangevuld met een toolbox www.hse.gov.uk/toolbox voorzien
van maatregelen om de meest voorkomende risico’s aan te pakken. Elk van de
risicothema’s (lawaai, goederenbehandeling etc.) opent een nieuwe webpagina met tal
van informatieve teksten, brochures en hulpmiddelen. De pagina’s zijn opgezet voor
de ondernemers van het kleinbedrijf.
Folders en brochures aangeduid met een H&S ABC logo zijn specifiek bedoeld voor
kleine ondernemingen. Specifiek voor het kleinbedrijf biedt het HSE generieke
informatietools aan: www.hse.gov.uk/simple-health-safety/.
HSE stelt specifiek voor de kleine ondernemingen een template met een
beleidsverklaring en een risicoanalyse ter beschikking www.hse.gov.uk/simple-healthsafety/write.htm. De template kan online ingevuld worden, opgeslagen, afgeprint en
ondertekend worden. De ondernemer kan een aantal voorbeelden van risicoanalyses
inkijken – met inbegrip van de totstandkoming van de analyse.
Op de site staat ook een online tool met een aantal ingevulde voorbeelden van
specifieke branches, een kringloopwinkel, burelen en winkels.
Alle documenten en hulpmiddelen zijn kosteloos downloadbaar op de site.
De vertaling van art. 7 in UK
Interne deskundigheid en aanstelling
Artikel 7 van de Management of Health and Safety at Work Regulations 1999 bepaalt
dat de werkgever minstens één bevoegd persoon in de onderneming moet aanduiden
om hem bij te staan op het vlak van de arbeidsgebonden preventie en
gezondheidstoezicht.
Het komt aan de werkgever toe om te oordelen wie hiervoor onder zijn
personeelsleden het meeste geschikt zijn, evenals uit te maken welke basisopleiding of
bijkomende lessenreeksen vereist zijn om de opdrachten tot een goed einde te
brengen. De nadruk ligt hierbij op het uitvoeren van de risicoanalyses; zij moeten
daarvoor de nodige tijd en middelen toegewezen krijgen.
Dit artikel 7 houdt niet in dat een onderneming, ongeacht de grootte of de
activiteitssector, ertoe gehouden is om een interne arbodienst op te richten. Indien de
werkgever oordeelt dat hij niet over de voldoende competenties beschikt binnen het
personeelsbestand, mag externe hulp ingeroepen worden.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 120

Opleiding
Er worden geen vereisten opgelegd aan bestaffing noch opleiding; ook is er geen
sprake van een verplichte multidisciplinariteit.
Taken
De bevoegde personen ondersteunen de werkgever bij de risicoanalyse en de
uitvoering van het plan van aanpak, alsook bij de naleving van de bepalingen in deel II
van de Fire Precautions (Workplace) Regulations 1997.
Externe deskundigheid
Externe arbodiensten bestaan niet als zodanig in het Verenigd Koninkrijk. Allerhande
consultants zijn actief op de markt, waarvan een groot aantal op zelfstandige basis.
Externe arbodiensten zijn niet onderworpen aan een bepaalde normering noch
erkenning: het is de werkgever die zelfstandig beslist hoe hij preventieve activiteiten
wenst uit te besteden.
Wel zijn er in het land een groot aantal “bedrijfsgezondheidsdiensten” actief, waarvan
het personeelsbestand bestaat uit hoofdzakelijk verpleegkundigen, en in mindere mate
behandelende artsen; specfiek opgeleide bedrijfsartsen zijn er een minderheid. Een
strakke reglementering inzake het (periodieke) medische toezicht op werknemers
bestaat niet: de bedrijfsgezondheidsdiensten, Ocupational Health Services genoemd
zijn bijzonder actief in de gezondheidssector, waar zij de meerdere honderden
zorginstellingen behorende tot de National Health Service ondersteunen.
De toepassing van art. 7 in UK
Het Verenigd Koninkrijk legt geen vaste regels op over de uitvoering van bepaalde
preventieve opdrachten en verlangt evenmin dat deze gerapporteerd worden. Wel
heeft de Health and Safety Executive heel wat Approved Codes of Practice and
Guidance uitgevaardigd die ondernemingen een zeker houvast geven inzake de uit te
voeren taken van preventieve aard. Bovendien beschikt het bedrijfsleven in het
Verenigd Koninkrijk al sinds 1996 over een formele nationale norm over GVW-beheer,
namelijk de BS 8800. Deze is relatief goed ingeburgerd.
Fit for purpose
Interne en externe arbomedewerkers of diensten moeten werkgevers helpen om risico's
verstandig te beheren, d.w.z. gericht op het verminderen van reële risico's, zowel die
welke vaker voorkomen als die met ernstige gevolgen. Zij moeten competent zijn, een
goede service en advies bieden aangepast aan het risico (fit for purpose).
Volgens de Management of Health and Safety at Work Regulations 1999 heeft
competentie betrekking op kennis, vaardigheden en ervaring van de medewerker of de

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 121

dienstverlener. Het HSE specifieert de ‘fit for purpose’ dienstverlening op drie
punten79:
• Correct: op basis van een juiste inschatting van het risico; en rekening houdend
met normen en goede praktijken;
• Op maat: gericht op de feitelijke omstandigheden op de werkplek; op basis van
de kennis en ervaring van de dienstverlener van de specifieke industrie of het
proces en de kennis en ervaring van zowel het management als de werknemers
op de werkplek;
• Verstandig: concentreren op praktische actie om significante risico's te
beheersen; niet te veel reageren op triviale risico's; geen papierwerk als doel
op zich nastreven; en op zoek gaan naar maatregelen die redelijkerwijs
uitvoerbaar (reasonably practicable) zijn.
Register van deskundigen
Het OSH consultants register80 (OSHCR) is een register van adviseurs die beantwoorden
aan bepaalde normen. Alle personen in het register hebben een minimum van twee
jaar ervaring, een opleidingskwalificatie; zij streven naar voortdurende professionele
ontwikkeling en zij geven verstandig en proportioneel advies over gezondheids- en
veiligheidsrisico’s. Gebruikers kunnen het register www.oshcr.org online doorzoeken
op onderwerp, branche, locatie en trefwoorden.
De Ocupational Health Services blijken, op basis van een in 2012 gepubliceerd
onderzoeksverslag geschreven in opdracht van de National Health Service81, te lijden
aan: uneven provision (dit wil zeggen een ongelijkmatige geografische verdeling over
het land), inconsistent quality, and a diminishing workforce.
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 50,1% van de werkgevers
gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 29,7% van die van een
bedrijfsarts. Het gemiddelde over alle Europese bedrijven is 53% voor de
veiligheidsdeskundige en 68% voor de bedrijfsarts.
De percentages in het Verenigd Koninkrijk verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen. In bedrijven tot 10 werknemers is dit 77,3% voor de veiligheidskundige
respectievelijk 78% voor de bedrijfsarts. In bedrijven =>250 werknemers is dit 74,9%
respectievelijk 89,4%.
De vertaling van art. 9 in UK
Definitie

79 HSE statement to the external providers of health and safety assistance,

http://www.hse.gov.uk/pubns/externalproviders.pdf
80 https://www.oshcr.org
81 NHS (A Future NHS Occupational Health Workforce”, A Report of a Workshop held at The Work
Foundation, 8 Maart 2012, http://www.working-well-solutions.com/wpcontent/uploads/2012/06/Healthy-staff-better-care-for-patients.pdf

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 122

Een arbeidsongeval is een ongewild, identificeerbaar incident dat lichamelijk letsel
veroorzaakt. Er moet een externe oorzakelijke factor zijn en het moet tijdens en door
de uitvoering van het werk gebeuren.
Ongevallen moeten gemeld worden indien zij
-

de dood tot gevolg hebben
letsels veroorzaken
wekverlet van >7 dagen veroorzaken
letsels toebrengen aan personen die geen werknemer zijn maar die naar het
ziekenhuis gebracht worden voor verzorging.

Ongevallen overkomen aan derden (contractors, bezoekers) zijn eveneens opgenomen
indien zij de dood of hospitalisatie tot gevolg hebben.
Aangifte
Werkgevers zijn volgens de Reporting of Injuries, Diseases and Dangerous Occurences
Regulations (RIDDOR) verplicht om ongevallen te registreren en te melden aan het
Health and Safety Executive (arbeidsinspectie):
-

dodelijke ongevallen
ernstige gespecifieerde ongevallen
bepaalde gevaarlijke incidenten met mogelijk zware gevolgen. Voor incidenten
met gassen bestaan specifieke vereisten
ongevallen met meer dan 7 dagen werverlet.

Gespecifieerde ongevallen zijn ongevallen die resulteren in:
-

ernstige meervoudige fracturen (meer dan één bot, exclusief pols of enkel);
amputaties;
permanente blindheid (1 of beide ogen);
crush-letsels die leiden tot interne orgaanschade, b.v. gescheurde milt;
elk brandwondletsel >10% van het lichaam of met aanzienlijke schade aan de
ogen, ademhalingswegen of vitale organen;
scalpeerletsel met ziekenhuisbehandeling;
verlies van bewustzijn door hoofdletsel of verstikking;
alle verwondingen door het werken in een afgesloten ruimte die leidt tot
hypothermie of door warmte geïnduceerde ziekte, of > 24 uur hospitalisatie.

De meest voorkomende soorten gevaarlijke incidenten met mogelijk ernstige
ongevallen zijn gevaarlijke vrijkomingen van stoffen, het instorten van hijskranen en
bouwwerken en elektrische incidenten die explosies of branden veroorzaken.
Het zijn de “verantwoordelijke personen” die ongevallen en gevaarlijke incidenten
melden, dit zijn werkgevers, zelfstandigen en personen die controle uitoefenen op
arbeidsplaatsen.
De melding van dodelijke ongevallen, ernstige gespecifieerde ongevallen en bepaalde
gevaarlijke incidenten met mogelijk zware gevolgen gebeurt onverwijld aan de

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 123

bevoegde inspectie. Een formeel ongevalsrapport kan ten laatste 10 dagen na het
ongeval/incident volgen. Een ongeval met een werkverlet van meer dan 7 dagen moet
binnen 15 dagen gerapporteerd worden.
De werkgever brengt de verzekeraar op de hoogte.
Aangifteformulier
Een aangifteformulier staat online op de site van HSE, “How to make a RIDDOR
report?82”
De toepassing van art. 9 in UK
Ongevalsregister
Werkgevers moeten een register bijhouden van alle gebeurtenissen die gerapporteerd
kunnen worden onder RIDDOR. Bovendien moet een record worden bijgehouden van
enig ander werkgerelateerd ongeval waardoor de werknemer langer dan drie
opeenvolgende dagen afwezig is van het werk of arbeidsongeschikt is (de dag van het
ongeval zelf niet meegerekend).
Onderzoek en opvolging door de werkgever
Er is geen specifieke wettelijke verplichting die onderzoek van ongevallen vereist door
de werkgever83.
Echter, de Management of Health and Safety at Work Regulations 1999 eisen dat een
bepaald niveau van onderzoek wordt uitgevoerd opdat de werkgever maatregelen kan
treffen na het ongeval. Elke werkgever maakt een "geschikte en toereikende"
beoordeling van de gezondheids- en veiligheidsrisico's die zijn activiteiten met zich
meebrengen. Na een ongeval moet de geschiktheid van bestaande
risicobeoordelingsprocessen voor dit doel worden beoordeeld. In de praktijk maakt dit
het verplicht om ongevallen op de werkplek te onderzoeken. De safety representative
moet een onderzoek instellen.
Onderzoek door de inspectie
De arbeidsinspectie onderzoekt de dodelijke ongevallen, de ernstige gespecifieerde
ongevallen en de gevaarlijke incidenten met mogelijk zware gevolgen. De
arbeidsinspectie hanteert specifieke criteria84 om een selectie te maken van
incidenten die verder onderzoek vereisen.
Incidenten met gas vereisen een aparte opvolging (RIDDOR, reg. 11).
82 http://www.hse.gov.uk/riddor/report.htm

83 In de periode 1998-2001 organiseerde de Health and Safety Commission een bevraging om het onderzoek

door de werkgever verplicht te maken. Het voorstel oogstte bijval bij vakbonden en GVW deskundigen, en
aanvankelijk waren de werkgevers niet onverdeeld negatief. De berekende kost per werknemer bedroeg
net onder 1£. In 2003 sprak de Health and Safety Commission zich uiteindelijk tegen het voorstel. (TUTB,
June 2003)
84 http://www.hse.gov.uk/foi/internalops/og/ogprocedures/investigation/index.htm

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 124

Inspecteurs die toezien op de Control of Major Accident Hazards (COMAH) regulations
hebben spcecifieke richtlijnen85 voor ongevalsonderzoek. Ook de planning van het
onderzoek, de verschillende stappen, verantwoordelijkhheden, acties,
kwaliteitscriteria, tijdsverloop staan beschreven in het document.
Een aantal overheidsinstellingen die betrokken zijn bij het onderzoeken van de
omstandigheden rond een werkgelerateerd overlijden hebben een (niet-bindend)
protocol 'Work-related Deaths Protocol' getekend om de acties bij het
ongevalsonderzoek te coördineerd uit te voeren. De inspectie onderzoekt de mogelijke
inbreuken op de wet, de politie onderzoekt mogelijke strafbare feiten en het
Openbaar Ministerie kan betrokken zijn bij de vervolging wegens doodslag.
Sancties bij niet-naleving
Een schending van RIDDOR is een strafbaar feit dat kan worden bestraft met een
geldboete en / of tot zes maanden gevangenisstraf (Magistrates Court). In de Crown
Court (zware misdrijven) kan veroordeling leiden tot twee jaar gevangenisstraf en / of
een boete.

85 http://www.hse.gov.uk/foi/internalops/og/og-00076.htm

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 125

14. De situatie in Zweden
Algemene kenmerken van het landelijke arbobeleid
14.1.1. Reglementaire aspecten
Wetgeving
De Kaderrichtlijn werd omgezet in de Zweedse wetgeving door de Work Environment
Act, waarvan de huidige versie grotendeels uit 2005 dateert. Meer details worden
geregeld in de Systematic Work Environment Management regelingen (SWEM) (AFS
2001:1). De drie belangrijke aspecten van de richtlijn die in dit rapport behandeld
worden, zijn terug te vinden in deze laatste publicatie.
Toepassingsgebied
Deze verplichtingen gelden voor alle werkgevers en hun werknemers. Leerlingen of
stagiairs die in het kader van hun beroepsopleiding in ondernemingen tewerkgesteld
worden, worden op het vlak van GVW-beleid gelijkgesteld aan reguliere werknemers.
Ook zeelui vallen onder deze regelgeving, evenals huispersoneel.
Eénmansondernemingen en zelfstandigen moeten zich eveneens schikken naar
bepaalde veiligheidsverplichtingen (zoals het gebruik van machines of het werken met
scheikundige stoffen); de drie in dit rapport behandelde onderdelen van de
Kaderrichtlijn gelden evenwel niet voor hen.
Autoriteiten en inspectie
GVW op het werk wordt behartigd door de Swedish Work Environment Authority
(SWEA), die verantwoordelijk is voor zowel de omzetting van de Europese richtlijnen
als het toezicht op de ondernemingen inzake de naleving van alle verplichtingen op dit
vlak. De inspectie van SWEA voert jaarlijks ongeveer 20.000 inspecties uit door 280
inspecteurs. De inspecties controleren of de werkgever een effectieve organisatie
heeft voor systematisch beheer van de werkomgeving, maar voeren ook gerichte
inspecties uit.
14.1.2. Sociale-zekerheidsaspecten
The Occupational Injury Insurance Act is van toepassing op alle personen die in Zweden
werkzaam zijn. Alle tewerkgestelde personen (werknemers, tijdelijke werknemers,
zelfstandigen, bepaalde studenten) vallen onder een beroepsrisicoverzekering (TFA,
Trygghetsförsäkring vid arbetsskada. Er zijn vier soorten letsels die onder de regeling
vallen: ongevallen op het werk, weg-werkongevallen, beroepsziekten; en infectie /
besmetting.
Er is geen geautoriseerde lijst van beroepsziekten, dus een beroepsziekte moet "met
een hoge mate van waarschijnlijkheid" worden vastgesteld, dat factoren op het werk

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 126

de ziekte hebben veroorzaakt. De regeling compenseert het verlies aan inkomsten,
bijkomende kosten, revalidatie, pijn en lijden, invaliditeit en letsel.

De vertaling van art. 6 in Zweden
In Zweden wordt de verplichting tot het uitvoeren van een RI&E neergeschreven in de
Provisions AFS 2001:1 Executive Order concerning systematic work environment
management86. SWEM (SAM in het Engels) is opgezet om alle aspecten van de
werkomgeving te integreren in het dagelijks management van de onderneming. SWEM
verwijst naar de verplichting van elke ondernemer om alle risico’s van ergonomische,
fysische, chemische en psychosociale aard te onderzoeken, gepaste maatregelen te
nemen, te documenteren en op te volgen.
Net zoals Denemarken bestonden er in het land solide mechanismen ter bevordering
van GVW die vaak het ontstaan vonden in branche akkoorden. Het lidmaatschap van de
EU maakte in beide landen dat vele van deze praktijken moesten worden opgenomen
in een formeel reglementair kader, omdat branche akkoorden niet algemeen bindend
zijn voor de hele werkende bevolking en meestal in de tijd begrensd zijn.
Sectie 3 §2a van de Zweedse Wet op de Arbeidsomgeving (“Arbetsmiljölagen“) bevat
een expliciete norm voor het uitvoeren van de verplichte RI&E, die onder meer
formeel voorschrijft dat psychosociale risico’s moeten bekeken worden, en dat er een
“systematisch plan” moet opgesteld worden ter verbetering van de
arbeidsomstandigheden.
De safety delegate en het veiligheidscomité moeten verplicht deelnemen aan de
risicoanalyses en worden betrokken in de planning van correctieve acties. Het blijft
vanzelfsprekend de werkgever die de eindverantwoordelijkheid draagt, niet alleen
over de gevolgde RI&E-procedure maar ook voor het opstellen en opvolgen van het
actieplan.
Daarnaast stelt de reglementering dat de werkgever jaarlijks een opvolging moet doen
van de werkomgeving. Indien er ten minste 10 werknemers zijn moet deze activiteit
gedocumenteerd worden.
Wie de reglementaire teksten bekijkt merkt op dat in eerste instantie gewag wordt
gemaakt van de arbeidsveiligheid. Nochtans is het duidelijk de bedoeling dat alle
domeinen van GVW worden meegenomen in de analyse. Zij worden als volgt
opgesomd87:
• leiderschapsstijl
• arbeidstijdregeling
• werkhoudingen
• verlichting
• gevaarlijke stoffen
• arbeidsmiddelen
86 Nordic Council of Ministers (2011): “Comparative study of legislation and legal practices in the Nordic

countries concerning labour inspection”, Kopenhagen
87 NN (2011).: “Systematic Work Environment Management”, Arbetsmiljöverket,
https://www.av.se/globalassets/filer/publikationer/presentationer/presentations/systematic-workenvironment-management-sds21eng-presentation.pdf

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 127

•
•
•
•
•
•

arbeidsbelasting
taakbreedte
bewegingsbelasting
lawaai
hitte en koude
machines.

Dat alles moet schriftelijk gedocumenteerd worden, onder meer ten behoeve van de
arbeidsinspectie.

De toepassing van art. 6 in Zweden
Toezicht
Net als in Denemarken worden inspectieronden intensiever gehouden in
ondernemingen met hogere risico’s en zijn de resultaten publiekelijk beschikbaar via
de website van de SWEA (Arbetsmiljöverket). De inspectiediensten (de Swedish Work
Environment Authority) ondersteunen op een actieve wijze de ondernemingen en
ontwikkelden tal van standaarden, onder meer op het vlak van de algemene
risicoanalyse (Johnson, 2005).
Zweden beschikt over één nationale inspectiedienst, SWEA. Hoewel het
personeelsbestand in het verleden merkelijk groter was, worden 5-7% van de Zweede
ondernemingen jaarlijks onderworpen aan een controlebezoek. Voor overtredingen op
het vlak van de RI&E in ondernemingen (niet in overheidsinstanties) wordt nooit een
gevangenisstraf uitgesproken (dit gebeurt wel degelijk occasioneel) wanneer het gaat
om een bijzonder ernstig arbeidsongeval), maar wordt doorgaans een administratieve
boete uitgeschreven waarvan de hoogte berekend wordt volgens een interne
standaard. De boete volgt meestal op een eerste aanmaning waaraan geen gevolg is
gegeven.
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 bleek dat 80,4% van de werkgevers
een RI&E heeft uitgevoerd. De percentages verschillen naar gelang de grootte van de
ondernemingen, gaande van 74,5% van de ondernemingen tussen 5-9 werknemers tot
96,7% van de ondernemingen =>250 werknemers.
74,8% van de RI&E werd verricht door interne medewerkers en 4,4% door externen.
91,6% van de bedrijven beschikt over een gedocumenteerde RI&E.
91,7% vindt de RI&E een nuttig instrument om een beleid inzake veiligheid en
gezondheid op te stellen. Gevraagd naar de redenen waarom RI&E niet (regelmatig)
wordt uitgevoerd zijn:
-

de risico’s zijn reeds gekend (86,4%)
er zijn geen grote problemen (73,9%)
de procedure is te ingewikkeld (15,2%)
de expertise ontbreekt (23,6%)

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 128

Ondersteuning
Swedish Work Environment Authority (WEA) – Arbetsmiljöverket
De Zweedse arbeidsinspectie www.av.se geeft in de Guide to improving the work
environment88 tekst en uitleg over het opzet en de uitvoering van de risicoanalyse.
De arbeidsinspectie stelt een online starterspakket voor ondernemingen ter
beschikking op de site89 voor een systematisch management van de werkomgeving
(SAM). Kern van het pakket is de risicoanalyse en het actieplan. De sjablonen voor de
risiobeoordeling en het actieplan zijn online beschikbaar in .doc- en .rtf-formaat.
De arbeidsinspectie informeert de ondernemingen over nieuwe wetgeving en het
toezicht hierop in de ondernemingen, eventuele toepassingen en basisinstrumenten
hiervoor. Voor de toepassing van de bepalingen in de praktijk en de ondersteuning
hierin verwijst de inspectie naar de externe diensten en de brancheverenigingen.
Prevent.se
Prevent is een non-profit organisatie die door de sociale partners wordt beheerd; met
name de Confederation of Swedish Enterprise, the Swedish Trade Union Confederation
en de Swedish Council for Negotiation and Cooperation. Prevent publiceert informatieen sensibilisatiemateriaal, geeft opleidingen en maakt webtools.
Prevent biedt een themapagina aan over risicoanalyse90 met een groot aantal
checklijsten91 om de fysische en psychosociale risico’s in kaart te brengen. Zij hebben
betrekking op thema’s, doelgroepen en branches.
“SAM on the web” www.prevent.se/sam/ is een online toepassing voor de risicoanalyse
en de principes van het systematisch werken (AFS 2001: 1). Het bestaat uit
checklijsten, handleidingen en templates om een risicoanalyse uit te voeren en
preventiemaatregelen uit te werken. Resultaat is een op maat gemaakte documentatie
die “inspectie-proof” is. De tool wordt te koop aangeboden in een
abonnementsformule. De tool kan een maand kosteloos worden getest.
Daarnaast heeft ook de Nationale Raad voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk
regels opgesteld om het uitwerken van een RI&E te faciliteren.

De vertaling van art. 7 in Zweden
Interne deskundigheid

88 Guide to improving the work environment, Swedish Work Environment Authority,

https://www.av.se/globalassets/filer/publikationer/broschyrer/english/guide-to-improving-the-workenvironment-adi683eng.pdf
89 https://www.av.se/arbetsmiljoarbete-och-inspektioner/arbeta-med-arbetsmiljon/komma-igang-medarbetsmiljoarbetet/
90 http://www.prevent.se/arbetsmiljoarbete/systematiskt-arbetsmiljoarbete/riskbedomning/
91 http://www.prevent.se/arbetsmiljoarbete/systematiskt-arbetsmiljoarbete/checklistor/

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 129

Secties 6 en 7 van de Systematic Work Environment Provisions omschrijven de
bekwaamheden van de leidinggevenden en van het kaderpersoneel die door de
werkgever worden aangeduid om specifieke taken in het preventiebeleid uit te voeren.
De taken van deze betrokkenen moeten duidelijk omschreven worden, en de
werknemers moeten weten wie waarvoor verantwoordelijk is.
De aangeduide personen moeten voldoende in aantal zijn, over de nodige tijd
beschikken alsmede over voldoende hulpmiddelen en competenties. Meer specifiek
wordt van hen verwacht dat zij:
- In staat zijn om de arbeidsomstandigheden te evalueren aan de hand van
gesprekken en inspectieronden;
- Kennis hebben van methoden om de bevragingen en de risico-evaluaties tot een
goed einde te brengen;
- Op de hoogte zijn van de relaties tussen de risico’s en de mogelijke gevolgen
hiervan;
- Kennis hebben van de bestaande regelgeving;
- Kennis hebben van de gevolgen van de blootstelling aan psychosociale risico’s als
werkdruk, overwerk, ongewenst grensoverschrijdend gedrag, geweld, verslaving.
Taken
Bijlage 1 aan de SWEM-regulering omschrijft in detail de opdrachten en de vereiste
vaardigheden van deze personen (dergelijke vereisten worden tevens aan de
werkgever zelf gesteld indien deze de preventietaken (met inbegrip van de
risicoanalyse) zelf uitvoert).
Tot de taken behoren het advies aan de werkgever met betrekking tot:
-

de selectie van andere werknemers met taken met betrekking tot het beheer van
de werkomgeving;
de selectie van de werknemers met betrekking tot de organisatie van de eerste
hulp, brandbestrijding en evacuatie,
de inzet van bedrijfsgeneeskundige diensten of bijbehorende deskundige hulp van
buitenaf,
de structurering van het beheer van de werkomgeving,
risicobeoordelingen,
maatregelen ter preventie van gezondheidsproblemen en ongevallen,
persoonlijke beschermingsmiddelen,
rapporten over arbeidsongevallen,
de informatie met betrekking tot preventieve maatregelen,
preventiemaatregelen en maatregelen vastgelegd door de regelgeving,
informatieoverdracht.

Wanneer de onderneming meer dan 10 werknemers telt moeten de taakverdeling en de
verantwoordelijkheden van de betrokken leidinggevenden schriftelijk gedocumenteerd
worden.
Externe deskundigen

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 130

Sectie 12 van de SWEM-regelingen verplichten de werkgever om, indien de nodige
competenties niet aanwezig zijn in de onderneming, een beroep te doen op externe
experten. Ook behoren het oprichten van gemeenschappelijke arbodiensten voor
groepen werkgevers tot de mogelijkheid: deze laatste richten zich grotendeels tot het
medisch toezicht op bepaalde groepen van werknemers en worden dan ook in vertaling
occupational health services genoemd. Zij hebben daarnaast een belangrijke opdracht
in het kader van de re-integratie van arbeidsongeschikt verklaarde werknemers.
Er bestaan inderdaad geen dwingende verplichtingen tot een multidisciplinaire
bemanning van de externe arbodiensten. In de praktijk is dit wel degelijk het geval en
bestaat een externe dienst uit bedrijfsartsen, bedrijfsverpleegkundigen,
pysiotherapeuten, ergonomen, veiligheidsingenieurs en arbeidspsychologen. De
diensten doen vaak beroep op specialisten in een zelfstandigenstatuut. Dit geldt meer
specifiek voor bedrijfsartsen: de Zweedse reglementering voorziet een verplicht
gezondheidstoezicht voor werknemers die aan belangrijke risico’s worden blootgesteld
(zoals asbest en siliciumstof); bovendien wordt in bepaalde activiteitssectoren via
CAO’s een gezondheidsbeleid opgelegd waarvoor de ondersteuning vanwege medische
teams, ter beschikking gesteld van een externe arbodienst, wordt aangezocht.
Er is geen verplichte certificatie of accreditatie van de externe diensten, zij kunnen op
een vrijwillige basis gecertificeerd worden.
Opleiding
GVW deskundigen worden opgeleid aan universiteiten en hogescholen.
Net zoals dit het geval is in de andere Scandinavische landen, krijgen de safety
representatives, aangesteld door werknemersorganisaties, een belangrijke rol in het
preventiebeleid: deze worden aangesteld door de lokale vakbondsorganisaties in alle
ondernemingen vanaf 5 werknemers.
Ondernemingen met meer dan 50 werknemers moeten een paritair veiligheidscomité
oprichten.

De toepassing van art. 7 in Zweden
Tot in 1993 werden de externe arbodiensten in Zweden mee gesubsidieerd door de
overheid. Sindsdien wordt van hen verwacht dat ze actief zijn op de vrije markt. Zij
zijn in principe for-profit organisaties, die naar goeddunken in een bepaalde niche,
binnen een bepaald territorium of voor een activiteitssector actief kunnen zijn
Het aantal externe arbodiensten is in de loop der jaren gedaald, terwijl hun
activiteiten steeds meer toegespitst worden op kortlopende prestaties. De daling van
het aantal dergelijke diensten heeft vermoedelijk ook te maken met de belangrijke
schaalgrootte van de gemiddelde Zweedse onderneming: deze hebben grotendeels
interne arbodiensten opgericht, terwijl het kleinbedrijf een beroep doet op vaak
sectoraal georganiseerde externe arbodiensten.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 131

De meeste externe diensten behoren tot de de "Sveriges Företagshälsor", een
handelsassociatie van de externe diensten in Zweden.
In 2011 was ongeveer 65% van de werknemers gedekt door arbodiensten. De dekking
was het laagst in de bedrijven met minder dan 50 werknemers. De mate van
aansluiting bij eenheden die de diensten aanbieden, varieert in verschillende
bedrijfstakken en ook de inhoud varieert.
De inspectie kan een werkgever verplichten om een beroep te doen op bepaalde
diensten van een externe dienst, bij voorbeeld bij een RI&E met betrekking tot
psychosociale risico’s.
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 45,1% van de werkgevers
gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 71,9% van die van een
bedrijfsarts. Het gemiddelde over alle Europese bedrijven is 53% voor de
veiligheidsdeskundige en 68% voor de bedrijfsarts.
De percentages in Zweden verschillen naar gelang de grootte van de ondernemingen.
In bedrijven tot 10 werknemers is dit 34,7% voor de veiligheidskundige respectievelijk
60,3% voor de bedrijfsarts. In bedrijven =>250 werknemers is dit 80,4% respectievelijk
96,4%.

De vertaling van art. 9 in Zweden
Definitie
Er is geen wettelijke definitie van een arbeidsongeval. De Work Environment Authority
geeft onderstaande richtsnoeren:
Een arbeidsongeval is een fysiek letsel als gevolg van een plotse gebeurtenis. In een
aantal gevallen kan psychische schade ook als een arbeidsongeval beschouwd worden.
Een ernstig persoonlijk letsel heeft betrekking op een fractuur, ernstige bloeding of
letsel aan een zenuw of spier, brandwonden van 2e of 3e graad of die meer dan 5% van
het lichaam beslaan. Het kan ook een amputatie, verlies van zintuigen betekenen,
evenals verwondingen die kunnen leiden tot chronische ziekten.
Een ernstig ongeval is een ongeval resulterend in de dood, blijvende omgeschiktheid of
een ernstig letsel.
Aangifte
De Work Environment Act, §3a bepaalt dat een werkgever elk dodelijk en ernstig
ongeval onverwijld meldt aan de bevoegde arbeidsinspectie (Swedish Work
Environment Authority). Een werkgever meldt ook onverwijld ongevalsletsels die
meerdere werknemers overkomen alsook incidenten die een ernstig gevaar betekenen.
De werkgever informeert het comité of de safety delegate.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 132

De verantwoordelijke aan boord van schepen meldt bepaalde incidenten volgens
Chapter 6 §14 van de Zweedse martitieme code.
De Work Insurance Legislation verplicht de werkgever ook om ongevallen en ziekten te
rapporteren aan de Social Insurance Agency.
Aangifteformulier
De gedetailleerde aangifte gebeurt in het Swedish Information System for Occupational
Accidents and Work-related Diseases (ISA).

De toepassing van art. 9 in Zweden
Ongevalsregister
Alle ondernemingen zijn verplicht om een geschreven lijst van ongevallen bij te
houden.
Onderzoek en opvolging door de werkgever
De Work Environment Act (Chapter 3, Section 2a) en de Work Environment Ordinance
(SFS, 1977) bepalen dat de werkgever elk ongeval en ernstig ongeval moet
onderzoeken. Het onderzoek gebeurt samen met de preventiemedewerker. De
werkgever moet maatregelen treffen en de naleving hiervan controleren. Er moet een
tijdstabel opgemaakt worden voor maatregelen die niet onmiddellijk in werking
kunnen treden.
De bepalingen AFS 2001:1 van de arbeidsinspectie preciseren dat de werkgever de
onderliggende oorzaken van het ongeval moet traceren,voor zover praktisch mogelijk.
Het onderzoek moet grondig en systematisch gebeuren. Het kan observaties bevatten
op de werkplek, interviews met betrokken personen en controle van de planning, de
toewijzing van de taken, instructies en routines. Het onderzoek moet gericht zijn op
het voorkomen van het ongeval en van de omstandigheden die ertoe geleid hebben.
Het moet worden uitgevoerd met een preventief doel en niet vertrekken van de
schuldvraag.
AFS 2001:1 spreekt van “incidenten” die leiden tot een ongeval of ziekte. Ernstige
incidenten zijn gebeurtenissen die een intrinsiek ernstig gevaar inhouden zonder dat
een persoon moet aanwezig zijn, bij voorbeeld in het geval van explosiegevaar. De
werkgever wordt geadviseerd om ook de niet-ernstige ongevallen te onderzoeken.
Ook ziekteverzuim dient onderzocht te worden, gezien de mogelijke werkgerelateerde
oorzaken.
Onderzoek door de inspectie
De Zweedse arbeidsinspectie vraagt soms de verslagen op, in andere gevallen gaat een
inspecteur ter plaatse om een eigen onderzoek uit de voeren. De arbeidsinspectie
beslist zelf, afhankelijk van de ernst van de inbreuk om een inspectienota op te
maken, dit is een niet-bindende aanbeveling, of een bevelschrift op te stellen. Dit

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 133

laatste kan een stopzetting van bepaalde werken inhouden.
De arbeidsinspectie maakt ook diepte-analyses van een selectie van ongevallen met de
bedoeling de onderliggende oorzaken in kaart te brengen en maatregelen ter
voorkoming te bepalen.
Sancties bij niet-naleving
Inbreuk op de meldingsplicht van ongevallen betekent een boete. Bij het niet naleven
van een bevelschrif riskeert de werkgever een boete of gerechtelijke vervolging.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 134

15. Artikelen 6, 7 en 9 van
de Kaderrichtlijn:
beschouwingen
15.1. Regelt de Kaderrichtlijn alle belangrijke aspecten van een
ondernemingsgebonden beleid inzake GVW?
15.1.1 De aanpak van GVW in de praktijk
De theorie stelt dat elk gedegen beleid ter voorkoming van menselijke schade in
ondernemingen,en meer bepaald de bevordering van de arbeidsveiligheid op vijf
fundamentele bouwstenen berust (Van Peteghem, 2017).
INTREDEPROCEDURES
Het beheren van intredeprocessen zijn niets meer of minder dan de vertaling van het
principe van de primaire preventie: beletten dat een nieuw risico de onderneming
binnenkomt. Vandaar de term intrede. Risico’s vallen natuurlijk niet uit de lucht, ze
zijn verbonden aan mensen en dingen: personen (werknemers, interimarissen,
contractors…), machines en scheikundige agentia, de ruimere infrastructuur
(gebouwen, installaties).
CONFORMITEITSONDERZOEK
Een tweede essentiële bouwsteen in elk preventiebeleid wordt in het Engels
compliance management genoemd, waarin deze benadering (uiteraard) verwijst naar
de conformiteit met normen en standaarden.
BEHEER VAN DE INFRASTRUCTUUR
Dit komt neer op het in een goede staat houden van het technisch patrimonium van
een onderneming, met het oog op de veiligheid en de bedrijfszekerheid. Dit komt in
eerste instantie neer op een degelijk onderhoudsbeheer, waarbij periodieke controles
van risicodragende onderdelen een onderdeel uitmaken.
HET ONDERZOEK EN DE ANALYSE VAN INCIDENTEN
Het grondig bekijken van incidenten is een algemeen bekend en gevalideerd onderdeel
van gelijk welk beleid ter beheersing van schade. Het onderzoek van arbeidsongevallen
gaat over het grondig bekijken van elk individueel incident: we gaan, ook hier weer via
een goed gestructureerde methodiek, na wat er precies gebeurd is, welke de
onderliggende oorzaken waren van de schade en welke preventieve maatregelen er
best kunnen genomen worden. Europese en Amerikaanse ondernemingen zullen zich

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 135

hierbij meestal behelpen met de techniek van de feitenboom-analyse, oosterlingen
zullen wellicht vertrekken van een Ishikawa-diagram. De analyse daarentegen slaat op
het groepsgewijze bekijken van een cohorte van incidenten; we zullen dan nagaan of
de cijfers gunstig blijven evolueren over de voorbije jaren en of we geen gezamenlijke
kenmerken kunnen detecteren die ons aanwijzingen kunnen geven ter bijsturing van
het preventiebeleid: hebben onze nieuw aangeworven collega’s meer
arbeidsongevallen? krijgen we meer incidenten rond de ploegenwisselingen? welke
afdeling scoort het slechtst?...
RISICOANALYSE
Van deze vijf invalshoeken is de RI&E veruit de meest complexe en moeilijk invulbare.
Bovendien bestaan er nogal wat twijfels over de toegevoegde waarde ervan, in de
eerste plaats in verhouding tot de te leveren inspanningen. Het is dus niet
onverstandig om ondernemingen in de eerste plaats te verplichten om werk te maken
van de eerste vier invalshoeken, en de RI&E eerder te beschouwen als de kers op de
taart voor werkgevers die reeds een hele weg afgelegd hebben op het pad van de
preventie.

15.2 Twee basismodellen met betrekking tot arbeidsomstandigheden
Uit het voorgaande volgt dat de landelijke sociale-zekerheidsregelingen een
belangrijke invloed hebben op de bestudeerde onderdelen van de Kaderrichtlijn. Op
dit vlak lopen de verschillende Lidstaten van de EU nog beduidender uiteen.
De reglementering op het vlak van de arbeidsomstandigheden en de organisatie van
takken uit de sociale zekerheid die het gevolg zijn van onveilig en ongezond werk (de
regelingen inzake beroepsziekten en arbeidsongevallen), liggen van oudsher volledig in
de handen van elk land afzonderlijk. Dat is zelfs zo binnen de EU, die in de eerste
plaats een economische ruimte is – en geen sociale. Tot nader order beschikken
individuele Lidstaten dus over de volledige autonomie om hun socialezekerheidsstelsels en (in een wat beperktere mate) hun wetgeving ter bevordering van
GVW uit te bouwen zoals zij dat zien.
Maar zelfs naties met een goed uitgewerkt maatschappelijk vangnet en een
doorgedreven reglementering op het vlak van de arbeidsomstandigheden kunnen
onderling erg verschillen, en dat heeft te maken met de uiteenlopende filosofieën
inzake het opzetten van een beleid op beide vlakken. In het algemeen kan men
spreken van een Noord-Europees en een Zuid-Europees model, en dit wordt bij uitstek
geëxpliciteerd door de erg markante verschillen tussen de Belgische en de Nederlandse
benadering van GVW. Zoals eerder gesteld omvat dit twee luiken: een regeling inzake
de sociale-zekerheidsaspecten (arbeidsongevallen, beroepsziekten en ziekteverzuim)
en de regelingen op het vlak van de onderneming ter voorkoming van de menselijke
schade.
Inzake de sociale-zekerheidsregelingen worden uiteenlopende concepten gehanteerd
omdat deze geen voorwerp uitmaken van een harmonisering op Europees vlak. Maar
ook op het vlak van de regulering van de arbeidsomstandigheden, zoals deze in
Nederland vorm kregen door het trio Arbowet/Arbobesluit/Arboregeling en in België

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 136

door het detaillistische kader rond de Codex over het welzijn op het werk92 bestaan
belangrijke verschillen bestaan tussen beide landen, en bij uitbreiding tussen alle
Lidstaten van de EU.
15.2.1 Twee westerse modellen voor de uitbouw van de sociale zekerheid
Geïndustrialiseerde landen baseren zich in de praktijk op twee compleet
uiteenlopende basisconcepten: het Bismarckiaans model en het Beveridge-model. Otto
von Bismarck 1815-1898) schiep niet alleen de Duitse natie maar voorzag deze tevens
van een progressief sociaal beleid. Hij was de drijvende kracht bij de uitwerking van
het systeem van verplichte sociale verzekeringen in het toenmalige Duitse Keizerrijk.
De Duitse Rijkskanselier zag hierin het ultieme middel om de loyaliteit te verwerven
van de Duitse handarbeiders ("Soldaten der Arbeit"). In zijn concept moest de
werknemer (en niet zozeer de burger) beschermd worden tegen mogelijke dalingen
van zijn levensstandaard, en daarbij diende de werkgever mee in te staan voor de
financiering van een sociaal-verzekeringsstelsel. Een groot aantal continentaalEuropese landen namen naderhand dit concept over.
De Angelsaksische landen volgden een heel andere piste. Hiervan was William
Beveridge (1871-1918), een Brits econoom en politicus, de grondlegger. Het Beveridgeconcept, dat een heel stuk later op de tafel kwam, namelijk in 1942, wenst te voorzien
in een minimumbescherming gefinancierd uit de algemene middelen van de staat (en
dus niet door bijdragen vanwege werkgevers en werknemers), om aldus elke
ingezetene zonder onderscheid van armoede te vrijwaren. In deze optiek heeft iedere
burger recht op eenzelfde tegemoetkoming, ongeacht de wijze waarop die diens
beroepsleven invult (of geen beroep uitoefent). Sociale-zekerheidstelsels gebaseerd op
deze theorie vinden we eveneens terug in Noord-Europa (in enigszins gematigde vorm),
maar vooral in Nederland en zelfs in Cuba – één van de weinige derde-wereldlanden
met een uit de kluiten gewassen sociale zekerheid.
EN WAT BETEKENT DIT VOOR ARBEIDSONGEVALLEN EN BEROEPSZIEKTEN?
Ook inzake de behandeling van arbeidsongevallen en beroepsziekten leiden Bismarck
en Beveridge tot uiteenlopende vergoedingsstelsels. Landen die vallen onder de
Bismarck-regeling beschikken bijna allemaal over een uitgewerkt stelsel ter vergoeding
van beroepsziekten. Soms hebben zij één structuur uitgewerkt die de slachtoffers van
zowel beroepsziekten en arbeidsongevallen op een gelijke wijze vergoedt (voorbeelden
zijn Frankrijk, Italië en Duitsland), andere landen zoals België kiezen voor aparte
systemen ter behandeling van arbeidsongevallen enerzijds en beroepsziekten
anderzijds. In België wordt de afhandeling van arbeidsongevallen toevertrouwd aan
privé-verzekeringsmaatschappijen, en voor de beroepsziekten betalen alle Belgische
werkgevers standaard een bijdrage van 1% op de bruto loonmassa van hun
onderneming.
Landen die onder het Beveridge-stelsel vallen hebben in de meeste gevallen géén
specifiek en verplicht verzekeringsstelsel voor beroepsziekten, en in Nederland geldt
92 Een conglomeraat van uitvoeringsbesluiten gebaseerd op de wet 4 augustus 1996 betreffende het

welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 137

dit ook niet voor arbeidsongevallen. Werknemers die afwezig zijn om redenen die te
maken hebben met de arbeidsomstandigheden vallen terug op de reguliere
ziekteverzekering. Alleen als het slachtoffer voor de rechtbank kan bewijzen dat de
werkgever in gebreke is gebleven, kan hij/zij aanspraak maken op een bijkomende
vergoeding in het kader van de burgerlijke aansprakelijkheid.
De Belgisch-Bismarckiaanse aanpak ziet er helemaal anders uit omdat deze het begrip
aansprakelijkheid niet hanteert. Beroepsziekten worden in dat land behandeld als een
gewone medische aandoening. Daar stelt het vergoedingsstelsel evenmin de
schuldvraag: een zware roker die op latere leeftijd longkanker krijgt, geniet dezelfde
bescherming als iemand die zich heel zijn leven lang ver gehouden heeft van de
geneugten der tabak. En wie een arbeidsongeval oploopt door een manifeste
slordigheid (bij voorbeeld het moedwillig niet-dragen van veiligheidsschoenen hoewel
de werkgever deze ter beschikking stelt) krijgt evenzeer zijn vergoeding uitbetaald.
Werkgevers hebben zich in deze aanpak kunnen vinden, want ook ten aanzien van
henzelf wordt hun (burgerlijke) aansprakelijkheid niet in rekening gebracht – de
financiële lasten worden gemutualiseerd via het verzekeringsprincipe – hetgeen
natuurlijk impliceert dat slordige werkgevers slechts in een beperkte mate de
financiële consequenties ondervinden van hun nonchalance. Natuurlijk ontlast dit de
werkgever niet, net zoals dit in Nederland het geval is, van enige strafrechtelijke
verantwoordelijkheid: als er een loopje werd genomen met reglementaire
verplichtingen kunnen er penale sancties worden opgelegd.
Overigens moeten we vaststellen dat in de praktijk beide basisconcepten stilaan naar
elkaar groeien: er bestaan nauwelijks zuivere Bismarck-landen meer, net zoals
Beveridge zelden nog wordt toegepast in zijn onvermengde vorm. Dat geldt trouwens
evenzeer voor de arboreglementering.
15.2.2 Twee Westerse modellen voor de uitbouw van de preventie op de
bedrijfsvloer
In de vorige paragraaf werd verduidelijkt dat de verschillen tussen landen op het vlak
van de sociale bescherming van slachtoffers van arbeidsongevallen en beroepsziekten
verwijzen naar de uiteenlopende basisconcepten waarop de twee socialezekerheidsstelsels werden geschoeid. Maar ook het reglementaire kader dat optimale
arbeidsomstandigheden moet bevorderen loopt sterk uiteen, en ook hier kan een ZuidEuropese en een Noord-Europese benadering worden vastgesteld.
Om dit te verklaren hoeven we maar een snelle blik in de geschiedenis te werpen. Het
einde van de tweede wereldoorlog betekende in vele Europese landen het beginpunt van
een hervormde maatschappijordening: de nieuwbakken autoriteiten, zoals de Franse
regering in haar Londense ballingschap, wilden in 1945 een nieuwe start maken op vele
gebieden. De overlegstructuren tussen de sociale partners op het nationale vlak, de
uitbouw van de verzorgingsstaat en zijn doorgedreven sociale-zekerheidsstelsel, de
impact van de werknemersorganisaties op het preventiebeleid in ondernemingen via de
paritair samengestelde overlegorganen die zich exclusief mochten buigen over de
veiligheid en de gezondheid, enz. kregen toen vorm. En zelfs het bescheiden
beleidsdomein van gezond en veilig werken genoot de volle aandacht. Als grootste land
onder deze bannelingen nam Frankrijk hierin het voortouw, en dat zuidelijke model

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 138

bepaalde de eerste blauwdruk van een reglementair kader dat gezond en veilig werken
moest bevorderen.
DE ZUID-EUROPESE BENADERING VAN GEZOND EN VEILIG WERKEN
Het centrale bestanddeel van dit Franse concept, zelden uitgesproken maar daarom niet
minder duidelijk, is de overtuiging dat het bevorderen van de veiligheid en de
gezondheid van de werknemers niets heeft te maken met een rationele bedrijfsvoering.
In de ondernemingen is GVW strijdig met financieel-economische imperatieven, zo luidt
het, en daarom moeten werkgevers gedwongen worden om daar toch iets van te maken –
spontaan zal dat zeker niet gebeuren. Een logisch gevolg hiervan is de idee dat
overheden een maximum aan verplichtingen moeten uitvaardigen, waarbij het creëren
van allerhande reglementair opgelegde documenten noodzakelijk is om de inspecteurs
zich een beeld te laten vormen van de inspanningen die een bedrijfsleiding zich getroost
op het vlak van GVW.
Niet alleen voor het functioneren van de inspectiediensten wordt al die paperasserie
noodzakelijk geacht. In de Zuid-Europese optiek is GVW hèt jachtgebied bij uitstek van
de werknemersvertegenwoordigers in de ondernemingen. Dat is natuurlijk een logisch
uitvloeisel van de voorgaande stelling die ervan uitgaat dat de veiligheid en de
gezondheid uitsluitend van belang zijn voor de werknemer zelf. Logischerwijze leidde dit
tot de verplichting tot het oprichten van specifieke overlegcomités met ruime
bevoegdheden, in een aantal landen zelfs in ondernemingen vanaf 20 werknemers. De
communicatie met werknemers verloopt in dit model principieel via
vakbondsvertegenwoordigers, een praktijk die in het jargon de “representatieve
inspraak” wordt genoemd. De mening van de individuele werknemers hoeft niet gehoord
te worden, hun belangen worden verdedigd door vertegenwoordigers die het
overlegplatform gebruiken om een gestage stroom van eisen op de tafel te brengen;
éénrichtingscommunicatie is hiervan het onvermijdelijke gevolg. Hierbij komt de
klemtoon in de praktijk te liggen op klachtenbehandeling en een strakke controle op de
naleving van reglementair opgelegde detailverplichtingen, en dat alles wordt
grotendeels aangestuurd door de werknemersafgevaardigden.
Een vergelijkbare manier van werken geldt ook voor de regelgevende activiteiten.
Nieuwe overheidsinitiatieven op het vlak van GVW krijgen in dit stelsel vorm via een
overlegorgaan waar in de praktijk de vakbonden de toon zetten en de
werkgeversverenigingen zich meestal beperken tot het maximaal op de rem gaan staan.
In de praktijk blijkt dat vooral de werknemersorganisaties het oor krijgen van de
minister bevoegd voor werk (die traditioneel behoort tot een socialistische fractie of de
werknemersvleugel van een centrumpartij).
Een ander uitvloeisel van de hierboven beschreven ontwikkelingen vlak na de tweede
wereldoorlog is de Franse reglementering betreffende het gezondheidstoezicht.
Frankrijk was immers de bakermat van de arbeidsgeneeskunde. Gevoelig als dit land
altijd is geweest voor de opstelling van allerhande belangengroepen, verleende het de
vrije baan aan de medische wereld om de bedrijfsgebonden preventie volledig vanuit
haar perspectief in te vullen. Al in 1946 ontstond daar de reglementair opgelegde
arbeidsgeneeskunde, zoal die later ook in België werd ingevoerd, met zijn overheersende
nadruk op massale aantallen medische onderzoeken en biomonitoring, en zijn forfaitaire
financiering. Het achterliggende principe hierbij was (en is nog steeds in Frankrijk, en

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 139

grotendeels in België): preventie op het werk is een hoofdzakelijk medische
aangelegenheid, problemen inzake gezond en veilig werken worden gedefinieerd en
gecapteerd tijdens het gezondheidstoezicht, de bedrijfsarts is degene die de
welzijnsproblemen op de werkvloer expliciteert en van wie de oplossingen uitgaan.
DE ANGELSAKSISCHE ARBOBENADERING
Wat later kwam er, vanaf de zestiger jaren van vorige eeuw, een heel ander model ter
tafel – dat wèl gebaseerd werd op wetenschappelijk gevalideerde onderzoeksresultaten
en gesystematiseerde ervaringsgegevens. Dit werd nagenoeg volledig integraal
overgenomen door onder meer Nederland.
In de USA, daarin op de voet gevolgd door het Verenigd Koninkrijk, wordt GVW als
essentieel beschouwd voor het voortbestaan van ondernemingen (een algemeen bekend
gezegde luidt daar: “If you can’t manage safety, you can’t manage anything”). Een
solide veiligheidscultuur, en bij uitbreiding een degelijke welzijnscultuur, wordt in die
optiek een betrouwbare indicator voor company performance in het algemeen. Bedrijven
die niets bakken van de voorkoming van ongevallen en beroepsziekten, straffen in de
eerste plaats zichzelf, zo luidt het adagium. In Angelsaksische ogen moet GVW dan ook
aangestuurd worden zoals de andere processen in de onderneming, en spreken we
natuurlijk over de Deming-cirkel93 en aanverwante processen die halverwege de
tachtiger jaren geleid hebben tot formele beheersystemen. Hierbij komt nadruk te
liggen op middelenverplichtingen zowel als resultaatsverplichtingen94 die door de
onderneming zelf worden geformuleerd – en veel minder op conformiteit met
detailreglementeringen. Het aanvatten van verbeteringsacties wordt hier gestoeld op
risicoanalyses die gebeuren aan de hand van metingen en observaties, en niet op de
resultaten van medische onderzoeken.
Een overheid dient zich, in het Angelsaksische model, logischerwijze te beperken tot het
verstrekken van een kader. Het behoort hier nièt tot de verantwoordelijkheid van de
ambtenarij om verplichtingen inzake de veiligheid en de gezondheid tot in het
obscuurste detail uit te werken: het formuleren van normen en afspraken behoort
daarentegen tot de verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven (of voor het kleinbedrijf
sectorale organisaties), evenals het erop toezien dat deze nageleefd worden – want de
aansprakelijkheid ligt dààr.
En als er dan toch nieuwe reglementeringen nodig zijn, komen die tot stand in een
overlegorgaan dat uitsluitend wordt bemand door experten die zich daarbij exclusief
baseren op bewezen goede praktijken; zo zetelen in de Amerikaanse National Safety
Council geen vertegenwoordigers van de werkgevers of van de vakbonden.
De arbeidsgeneeskunde zoals die in België bestaat, met zijn overheersende nadruk op
het routinematige gezondheidstoezicht en forfaitaire financieringsmechanismen, kent dit
model niet, evenmin als een algemene verplichting om een paritair overlegorgaan of een
interne preventiedienst op te richten in grotere ondernemingen. Een logisch gevolg van
dit laatste is dat in Angelsaksische bedrijven de rechtstreekse communicatie met
93 De iteratieve Plan-Do-Check-Act cyclus die sinds enkele decennia wordt beschouwd als de kern van het

moderne organisatiemanagement
94 In het jargon (ook hier niet toevallig Engelstalig) vertaald als leading en lagging Key Performance
Indicators

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 140

werknemers gemeengoed is. Het bestaan van quality circles, tool box meetings en last
minute risk assessments, niet toevallig allemaal Engelse termen, zijn daar de typische
consequenties van. In een dergelijke bedrijfscultuur zijn participatieve risicoanalyses en
het tot stand komen van procedures via een bottom-up werkwijze veel voorkomende
handelswijzen. Deze praktijken worden tegenwoordig algemeen beschouwd als de te
bewandelen piste om de arbeidsomstandigheden in een onderneming op een hoger
niveau te brengen.
HET NOORDELIJKE VERSUS HET ZUIDELIJKE PREVENTIEMODEL
Nederland heeft zich bewust achter het Angelsaksische model geschaard, zowel op het
vlak van de sociale zekerheid als inzake GVW.
15.3 De verschillende invullingen van de artikels 6,7 en 9 van de Kaderrichtlijn
verwijzen naar uiteenlopende concepten
Het is uitermate moeilijk om een oordeel te vellen over de toegevoegde waarde van de
precieze vertalingen die lidstaten van de EU gegegeven hebben van de verschillende
artikelen uit de Kaderrichtlijn, zoals die omgezet werden in het eigen landelijke
reglementaire kader. Dit is mede te wijten aan het feit dat verplichtingen opgelegd
door Europese kaderrichtlijnen vaak neerkomen op administratieve verplichtingen
waarvan de effectiviteit in een grote mate afhangt van de wijze waarop deze in de
praktijk worden geïmplementeerd door ondernemingen. Bovendien kan enige reserve
worden aangetekend over de inhoudelijke gefundeerdheid van onderdelen van de
Europese richtlijnen die de bevordering van de veiligheid, de gezondheid en het
welzijn van de werkenden willen bevorderen: dezen zijn vaak een gevolg van politieke
compromissen waarbij de stem van de deskundigen en de resultaten van
wetenschappelijk onderzoek onvoldoende gehoord werden.
Belangrijker is evenwel dat de invulling die de verschillende lidstaten hebben gegeven
aan de de artikels 6,7 en 9 van de Kaderrichtlijn voor een groot gedeelte afhangen van
de algemene concepten die landen hanteren inzake de bevordering van GVW. De
toegevoegde waarde van de preciese formulering van deze omzettingen kan daarvan
niet los gezien worden, waardoor een louter aanstippen van de verschillen tussen de
diverse lidstaten niet altijd duidelijkheid verschaft over wat nu precies de meest
effectieve manier van omzetten van de genoemde artikels is.
Een aantal lidstaten van de EU lijken alvast hun beleid inzake GVW gestoeld te hebben
op een goed uitgebalanceerde visie. Het Verenigd Koninkrijk en de Scandinavische
landen lijken tot deze groep te behoren, en worden doorgaans beschouwd als
exemplarisch. Anderzijds zijn er landen die hun reglementair kader voor een groot
gedeelte laten inspireren hebben door belangengroepen: voor België zijn dat de
werknemersorganisaties, voor Frankrijk de arbeidsgeneesheren, voor Duitsland de
(sectorale en regionale) verzekeringsinstanties.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 141

16. Onderzoeksvragen
De behandeling van de artikelen 6, 7 en 9 uit de Kaderrichtlijn verschilt merkelijk
tussen de verschillende Lidstaten van de EU. Dit heeft te maken met nationale
contexten, maar ook met de uitbouw van sectorale beroepsinstanties, de impact van
de werknemersorganisaties op het beleid, de uitbouw van verzekeringsinstanties
(zowel deze die aangestuurd worden door de overheid via het sociale-zekerheidsstelsel
als privaatrechtelijke ondernemingen) en het optreden van de socialeinspectiediensten.
ARTIKEL 6: RI&E
De neerslag van de Europese vereisten voor RI&E in de wetgeving van de
onderzochte landen
Alle landen hebben de wettelijke bepaling van de risicoanalyse in hun nationale
regelgeving opgenomen. Overheden van een aantal landen in Europa hebben een
aantal voorzieningen getroffen voor het MKB om hen een duwtje in de rug te geven bij
de RI&E. Deze hebben betrekking op uitzonderingsmaatregelen, over financiële
prikkels naar begeleiding van het MKB.
Uitzonderingen in wetgeving
De overheden in UK en Zweden kennen uitzonderingen toe voor het kleinbedrijf voor
het schriftelijk documenteren van de RI&E. Voor UK geldt geen verplichting voor een
geschreven documentatie voor ondernemingen met minder dan 5 werknemers. Zweden
kent geen verplichting voor een geschreven documentatie voor ondernemingen tot 10
werknemers.
Nederland heeft ervoor geopteerd om de RI&E-verplichting onverminderd op te leggen
aan alle werkgevers met minstens één werknemer.
Vereenvoudigde of standaard RI&E
Italië en Spanje kennen een vereenvoudiging toe aan de RI&E voor de kleine
ondernemingen tot 50 werknemers en beperkte risico’s. In Spanje wordt gewerkt met
een vereenvoudigde documentatie waarbij 1 geïntegreerd document wordt gebruikt95.
In Italië biedt INAIL96 een gestandaardiseerde en vereenvoudigde template aan.
Financiële prikkels

95

Bepaling opgenomen in de wet 31/1995 van 8 november 1995 “betreffende de voorkoming van risico’s op het werk”
(Ley de Prevenciòn de Riesgos Laborales), Art.16, 2bis.
96
Het “Istituto Nazionale per l'Assicurazione contro gli Infortuni sul Lavoro” valt onder de bevoegdheid van het
Ministerie van Werkgelegenheid en Volksgezondheid.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 142

De arbeidsinspectie in Estland biedt de mogelijkheid voor de ondernemingen tot 50
werknemers om gratis expertise en advies in te winnen van adviseurs van de overheid.
In Zweden krijgen ondernemingen met minder dan 50 werknemers gratis advies en
ondersteuning van een regionale veiligheidsadviseur. Het schema kent 50% financiering
door de vakbonden en 50% door de overheid.
In Duitsland kunnen ondernemingen tot 10 werknemers kosteloos beroep doen op een
netwerk van regionale competentiecentra van de verzekeringsinstellingen
(Berufsgenossenschaften). Oostenrijk biedt met het AUVAsicher programma aan
ondernemingen tot 50 werknemers kosteloos advies van bedrijfsartsen en
veiligheidsdeskundigen.
Ook Nederland kent een systeem van financiële prikkels. Ondernemingen die < 40
uur/week personeel in dienst hebben, of die tot 25 werknemers tewerkstellen en die
voor het opstellen van de RI&E gebruik maken van een door het Steunpunt-RI&E erkend
RI&E-instrument hoeven hun RI&E niet te laten toetsen door een gecertificeerde
arbodienst/arbodeskundige. Andere landen kennen geen systeem van toetsing van de
RI&E
Ondersteuning van de ondernemingen bij het naleven van de RI&E
verplichting
Als belangrijkste ondersteuningsmaatregelen zien we de publicatie van handleidingen,
richtsnoeren en checklijsten, de interactieve online tools en het advies en de
begeleiding door externe deskundigen.
Handleidingen en checklijsten
De overheden in de Europese lidstaten ondersteunen de ondernemingen door te
informeren en te sensibiliseren inzake de RI&E. Zij stellen handleidingen en
richtsnoeren op die de ondernemingen, en specifiek het MKB helpen bij het opstellen
en uitvoeren van de risicoanalyse als basis voor een preventiebeleid. Om aan de vraag
naar branchespecifieke gidsen te voldoen, hebben de meeste overheden zelf in
samenwerking met de brancheorganisaties checklijsten ter beschikking gesteld – in
gedrukte of elektronische vorm.
In de tabel hieronder zijn voor de onderzochte landen de bronnen van de
branchespecifieke instrumenten opgenomen.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 143

Tabel 1: Branchespecifieke RI&E hulpmiddelen in 10 onderzochte landen
België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Sobane- en Déparisgidsen zijn opgesteld
in samenwerking met
de
brancheorganisaties
www.sobane.be

Online tools via de
branchegeoriënteerde
Berufsgenossenschaften

Diverse modellen via
brancheorganisaties en
een uitgebreid netwerk
van aanbieders rond de
ministeries van werk en
Volksgezondheid

HSE stelt diverse
voorbeelden van
RI&Es in
verschillende
branches ter
beschikking op
www.hse.gov.uk

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

De branches
hebben
meegewerkt aan
de opstelling van
de
branchegerichte
RI&Es in
www.eval.at
Zweden

INAIL stelt gidsen en
checklijsten ter
beschikking op de
site www.inail.it

INSHT biedt via het
webportaal
prevencion10.es
thematische gidsen en
informatiebronnen aan
als ondersteuning bij de
risicobehoordeling.
Branchegerichte RI&E
formulieren zijn
beschikbaar voor een
reeks van branches

De Deense
arbeidsinspectie stelt
checklijsten en
onderteuningsmateriaal
op www.at.dk ter
beschikking. De
branchegerichte
paritaire raden BAR
stellen op de diverse
branchesites evenens
gedrukte en online tools
(gratis) ter beschikking

De
arbeidsinspectie
stelt gidsen ter
beschikking op
haar site
http://ti.ee/en/
heeft een eigen
generieke online
tool ontwikkeld
voor alle
ondernemingen
(97% MKB)

Prevent.se, een
non profit
organisatie
beheerd door de
sociale partners,
stelt
branchegerichte
checklijsten ter
beschikking. Zij
ontwikkelde een
online generieke
RI&E-tool.

In Nederland publiceert het Steunpunt RI&E op www.rie.nl tal van gratis RI&E
instrumenten, ontwikkeld door de brancheorganisaties. Voor het opstellen van de RI&E
en het plan van aanpak kunnen ondernemingen een beroep op branchespecifieke
arbocatalogi, beschikbaar op www.arboportaal.nl. De interactieve online RI&E tool
stond model bij de ontwikkeling van de OIRA tool https://oiraproject.eu van het
Europees Agentschap voor veilgheid en gezondheid.
Online tool
Interactieve online tools om de RI&E mee uit te voeren worden al een tijdje sterk
gepromoot door Europa, via de OiRA- tool (Online Interactive Risk Assessment) van het
Europees Agentschap voor veilgheid en gezondheid. De Nederlandse overheid, met
name het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, is een van pioniers en
koplopers van de interactieve online tool voor de uitvoering van de RI&E, in de
ondernemingen in het algemeen en in het MKB in het bijzonder. Het concept en de
technologie liggen aan de basis van de OiRA.
Het valt te verwachten dat het gebruik van de interactieve online RI&E-tools snel zal
toenemen gelet op de aankondiging in de mededeling van de Commissie COM(2017)
1297:
“OiRA (Online interactive Risk Assessment) van het Europees Agentschap voor
veiligheid en gezondheid op het werk en vergelijkbare nationale, webgebaseerde tools
(ontwikkeld in onder andere Nederland, Ierland en Polen) zijn bijzonder nuttig, omdat
er gratis toegang wordt geboden tot sectorspecifieke informatie, werkgevers door alle
97 Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en

Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s : Veiliger en gezonder werk voor iedereen - Modernisering
van de wetgeving en het beleid van de EU inzake veiligheid en gezondheid op het werk (COM/2017/012
final)

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 144

stappen van de risicoanalyse worden geleid en de informatie automatisch wordt
vastgelegd. Dit kan dienen als bewijs dat aan de voorschriften is voldaan en als
instrument om de doelmatigheid van het risicobeheersplan te monitoren. Dit soort
instrumenten moet aanzienlijk worden uitgebreid en het gebruik ervan moet worden
erkend en opgenomen in nationale nalevingsvoorschriften betreffende de
verplichtingen inzake risicoanalyse”.
Essentieel blijft dat de tool branchegericht is, transparant en eenvoudig in gebruik is
en conform de wettelijke bepalingen, met name dat geen toets is vereist.
De ontwikkeling van OiRA voor de branches zou gebaat zijn bij een vereenvoudiging
van de stappen, met name de toekenning van scores voor het inschatten van de
waarschijnlijkheid en de ernst van de risico’s is een complexe oefening die enige
deskundigheid verlangt. De branches zouden met een “light” versie van de tool gebaat
zijn, aldus ook één van de gesprekspartners in dit onderzoek.
Ook het recente rapport van de Franse Commissie Sociale Zaken98 naar aanleiding van
de problematiek van burnout verwijst naar de OiRA-tool om de psychosociale risico’s
mee op te nemen in de evaluatie. De nadruk wordt gelegd op het belang van eenvoud
en gebruiksgemak. “De risico-evaluatie en de vertaling in een actieplan in het DUER
wordt als te ingewikkeld ervaren door de kleine ondernemingen. Dit verklaart ook
waarom zij advies inwinnen van externen, terwijl ze samen met de betrokkenen in de
onderneming, zelf in staat moeten zijn om de beoordeling uit te voeren. Een
praktische gids met een of enkele type-modellen van een DUER aangepast aan de
verschillende branches is wenselijk”.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van actuele (al dan niet interactieve) online
tools die in de onderzochte landen gebruikt worden.
Tabel 2: Actuele online RI&E tools in 10 onderzochte landen
België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Sobane en
Déparis
www.sobane.be

Branchegerichte
tools op de sites van
de Berufsgenossenschaften
www.dguv.be
(overkoepelend)

DUER (Document
Unique d’évaluation
des risques
professionnels)

Health and Safety
Policy – Risk
Assessment
www.hse.gov.uk/
risk/assessment.htm

Arbeitsplatzevaluierung
www.eval.at

Italië
Procedure
standardizzate
per la valutazione
dei rischi

Spanje
prevencion10.es

Denemarken
Arbejdspladsvurdering
(APV) tjeklister
www.at.dk

Estland
Tööbik
http://toobik.ee/site
/login

Zweden
www.prevent.se/sam/

In Nederland hebben de bedrijven toegang tot branchegerichte RI&E instrumenten via
www.rie.nl en arbocatalogi via www.arboportaal.nl.

98 Rapport d’Information déposé en application de l’article 145 du Règlement

par la Commission des
Affaires sociales en conclusion des travaux d la mission d’information relative au syndrome d’épuisement
professionnel, Assemblée nationale N° 4487, 15 février 2017, http://www.assembleenationale.fr/14/pdf/rap-info/i4487.pdf

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 145

Begeleiding

Zoals hierboven aangehaald doen ondernemingen vaak een beroep op externe
expertise. De studie toont dat advies en begeleiding om diverse redenen worden
ingeroepen in de onderzochte landen (cfr. onderstaande tabel):
- De ondernemer doet zelf een beroep op extern advies indien de risicoanalyse de
eigen kennis overstijgt. Dit advies kan kosteloos of betalend zijn.
o Betalend: Frankrijk, UK, Oostenrijk, Denemarken;
o Kosteloos: Estland en Zweden tot 50 werknemers;
- De ondernemer is verplicht om een beroep te doen op extern advies voor de RI&E.
Dit advies kan kosteloos of betalend zijn.
o Betalend: België, Spanje vanaf 11 werknemers
o Kosteloos: Duitsland tot 10 werknemers in geval van alternatief
zorgssysteem.
Tabel 3: Externe begeleiding en advies in 10 onderzochte landen
België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

De externe
preventiedienst
ondersteunt de
opmaak van de
RI&E en de
opvolging
(betalend)

Ondernemingen tot 10
werknemers kunnen
kosteloos een beroep
doen op een netwerk
van regionale
competentiecentra van
de Berufsgenossenschaft
(Kompetenzzentren).

Een netwerk van
bevoegde externe
adviseurs, de
Intervenants en
Prévention des
Risques
Professionnels
staat ter
beschikking van de
ondernemingen om
mee te werken aan
de risicoanalyse
(betalend)

HSE heeft een lijst
van erkende
adviseurs
opgesteld, het
Occupational
Safety and Health
Consultants
Register OSHCR
(betalend)

Preventiedeskundigen
van AUVAsicher
ondersteunen kosteloos
bedrijven tot 50
werknemers

Denemarken
De arbeidsinspectie
publiceert een lijst
van erkende
dienstverleners

Estland
De arbeidsinspectie
biedt zelf gratis
diensten aan voor
ondernemingen <
50 werknemers. De
inspectie
publiceert
eveneens een lijst
van erkende
dienstverleners

Zweden
Regionale
veiligheidsadviseurs,
aangestuurd vanuit de
vakbonden ondersteunen
de ondernemingen <50
werknemers

Bijstand van
veiligheidsdeskundigen
en bedrijfsartsen is
betalend
Italië
Ondernemingen
kunnen een beroep
doen op
deskundigen
(betalend)

Spanje
De Mutuas begeleiden
de ondernemingen
vanaf 11 werknemers
(betalende
dienstverlening)

In Nederland kunnen bedrijven zich laten bijstaan door arbodiensten en
kerndeskundigen (betalend).
Naleving van de RI&E verplichting door de ondernemingen (5 of meer wkn)
ESENER-2
De Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 is de enige bevraging die een
vergelijking tussen de landen toelaat. Deze bevraging is uitgevoerd in 34 landen in
50.000 ondernemingen en organisaties. Aan het woord is de “persoon die het best op
de hoogte is van GVW in de onderneming”.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 146

Er zijn enkele methodologische beperkingen die te maken hebben met de
veronderstelling dat de respondenten naar verwachting uit een preventie-vriendelijke
omgeving komen met procedures inzake GVW. Ook is het waarschijnlijk dat zij
subjectief de eigen prestaties inzake VGW overschatten waanneer hun gevraagd wordt
om die te beoordelen. Toch zijn de cijfers indicatief en laten zij een vergelijking toe.
Regelmatige RI&E
77% van de werkgevers in Europe voert regelmatig een RI&E uit, cf onderstaande
grafiek. De percentages verschillen naar gelang van de grootte van de ondernemingen,
gaande van 70% van de ondernemingen tussen 5-9 werknemers tot 97% van de
ondernemingen =>250 werknemers.
Uitschieters met een hoge positieve respons zijn UK (92%), Denemarken (92%), Spanje
(90%) en Italië (95%). Landen die minder dan het Europees gemiddelde scoren in de
uitvoering van een RI&E zijn Frankrijk (56%), Oostenrijk (56%), België (66%), Duitsland
(66%) en Estland (69%). Nederland scoort net onder het Europees gemiddelde (73%) en
Zweden net boven (80%).
Grafiek 1: Regelmatige uitvoering RI&E, vergelijking Europese landen, 2014
(ESENER-2)

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

5

8
34

31

34

27

44

66

66

69

73

56

Ja

8

90

92

20

23

80

77

44

95

92

10

56

Neen

Interne vs externe medewerkers
47% van de RI&E in Europa wordt verricht door interne medewerkers en 40% door
externen, cf onderstaande grafiek. In bedrijven tussen 5-9 werknemers is de
verhouding 47% intern en 42% extern; in grote bedrijven =>250 werknemers is de
verhouding 69% intern en 59% extern.
De meeste onderzochte landen voeren eveneens hoofdzakelijk een RI&E uit op basis
van interne deskundigheid. In Zweden (83% intern), Denemarken (83% intern), UK (75%)
en Frankrijk (74%) komt dit het meest voor, gevolgd door Estland (65%), Nederland
(57%), Duitsland (57%), Oostenrijk (54%) en België (42%).

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 147

In Spanje en Italië daarentegen ligt de verhouding anders, daar is de RI&E in hoofdzaak
een zaak van externen met een verhouding van 78% extern (12% intern) voor Spanje en
62% extern (18% intern) voor Italië. De situatie in Spanje en Italië is helemaal anders
bij de bedrijven =>250 wkn. 53% van de grote bedrijven in Spanje voert de RI&E intern
uit (24% extern). In Italië is de verhouding bij de grote bedrijven 42% interne RI&E
tegenover 21% extern.
In de andere onderzochte landen blijft de verhouding bestaan, de meerderheid van de
kleine bedrijven tussen 5-9 wkn zowel als de bedrijven =>250 wkn voeren een RI&E uit
met interne deskundigheid. In Estland gaan de bedrijven =>250 wkn nauw
samenwerken met externe deskundigen.
Grafiek 2: Interne vs externe uitvoering RI&E, vergelijking Europese landen,
2014 (ESENER-2)

100%
90%

12
23

8

9
20

9

80%

27

19

10

13

16

13

4
9
27

27

40

35

50%

78

62
83

40%
30%
20%

16

17

31

70%
60%

8

57

65

83

75

74
57

54

47

42

10%

18

0%

Interne uitvoering RI&E

Externe uitvoering RI&E

12

Gelijke uitvoering

Gedocumenteerde RI&E
95% van de bedrijven in Europa beschikt over een gedocumenteerde RI&E, dit is 93% in
de kleine bedrijven tussen 5 en 9 wkn. De bedrijven tussen 5 en 9 wkn in de
onderzochte landen schommelen alle rond dit cijfer.
Sancties bij niet-naleven van de RI&E verplichting
De inspecties in de onderzochte landen gaan in grote mate reactief te werk, mee als
gevolg van een te beperkt aantal inspecteurs. Naar aanleiding van het opvolgen van
klachten of ernstige arbeidsongevallen controleert de inspectie de aanwezigheid van
de RI&E, het plan van aanpak en de opvolging hiervan.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 148

Dit gebeurt ook naar aanleiding van gerichte campagnes in specifieke sectoren of rond
specifieke thema’s. Een thema waar nagenoeg alle inspectiediensten aandacht aan
besteden zijn de psychosociale risico’s.
De sancties voor het niet naleven van de RI&E verplichting zijn in eerste instantie
beperkt tot een verzoek tot naleving van de bepalingen of een administratieve boete,
gebaseerd op de grootte en de risicograad van de onderneming. Bij niet-opvolging of
herhaling van de inbreuk kan de boete sterk oplopen en kan een strafrechtelijke
sanctie volgen.
Indien niet-naleving van de RI&E verplichting een onmiddellijk gevaar betekent op
ongevallen, letsels en beroepsgebonden aandoeningen voor de werknemers kunnen
strafrechtelijke sancties volgen.
ARTIKEL 7: DE DESKUNDIGE MEDEWERKER
De neerslag van de Europese vereisten voor de bedrijfsinterne
ondersteuning/preventiemedewerker in de wetgeving van de onderzochte
landen
Interne deskundigheid
De organisatie van de deskundige ondersteuning is zeer verschillend in alle
onderzochte landen. In België, Italië, Denemarken (vanaf 10 wkn) en Spanje (vanaf 500
wkn, respectievelijk 250 wkn in hoogrisico bedrijven) zijn de werkgevers verplicht om
een interne preventiedienst op te richten. In de andere landen is er een verplichting
om deskundige personen aan te duiden die de preventietaken op zich nemen. Een
werkgever in Oostenrijk kan zelf beslissen of hij de nodige competenties in het bedrijf
aanduidt, of een beroep doet op externe deskundigheid.
In Nederland moet elke onderneming ten minste één deskundige werknemer, de
preventiemedewerker, in dienst hebben.
De werkgever van kleinere ondernemingen kan zelf preventietaken opnemen, hij moet
al dan niet hiervoor kwalificaties aantonen. In België kan een werkgever tot 20 wkn de
taken waarnemen zonder een specifieke opleiding te volgen. Dit is ook in Denemarken
het geval tot 10 wkn en in Italië in micro-ondernemingen tot 5 wkn. In Duitsland en
Oostenrijk kunnen werkgevers in bedrijven tot 50 wkn de preventietaken opnemen
mits zij een opleiding gevolgd hebben en begeleid worden in het kader van het
ondernemermodel. Ook in Spanje kan de werkgever tot 10 wkn, resp. 25 wkn (1
vestiging) de taken opnemen mits kwalificaties, in Estland zijn eveneens kwalificaties
vereist.
In Nederland kan een werkgever tot 25 werknemers zelf de preventietaken waarnemen
mits hij beschikt over voldoende deskundigheid, ervaring en uitrusting.
Interne deskundigheid vs externe deskundigheid

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 149

Alle onderzochte landen doen een beroep op externe expertise indien de interne
competenties niet voldoende zijn, cf onderstaande tabel.
Dit is ook het geval in Nederland, waar de Arbowet bepaalt dat indien de
mogelijkheden onvoldoende zijn om de bijstand binnen het bedrijf of de inrichting te
organiseren, de bijstand verleend wordt door een combinatie van deskundige
werknemers en andere deskundige personen (Art 13 lid2) of enkel andere deskundige
personen (Art 13 lid 3).
In Denemarken en Zweden kan de inspectie de werkgever adviseren of aanmanen een
beroep te doen op externe deskundigheid. Deskundigheid heeft in eerste instantie
betrekking op de expertise van een veiligheidskundige en een bedrijfsarts. In Frankrijk
ligt historisch gezien de nadruk nog sterk op de rol van de bedrijfsarts als coördinator
van de preventietaken (intern en extern).
Organisatie externe deskundigheid
Externe dienstverleners zijn divers in statuut, aantal en samenstelling. Zij zijn vaak
georganiseerd als multidisciplinaire arbodienst of gezondheidsdienst (Frankrijk, UK) en
ze zijn marktgebonden. In Italië worden externe diensten georganiseerd door private
organisaties. In Spanje mogen de Mutuas of verzekeringsinstellingen optreden als
externe dienst. De Servicios de prevención mancomunado worden aangeboden door
verenigingen van bedrijven die in dezelfde branche, regio, locatie actief zijn. In
Zweden kunnen werkgevers gemeenschappelijke externe diensten oprichten of gebruik
maken van de bedrijfsgezondheidsdiensten voor medisch toezicht en re-integratie. Ook
zelfstandige adviseurs bieden diensten aan.
In Nederland kan een onderneming een overeenkomst aangaan met een externe
arbodienst die doorgaans hoofdzakelijk het medische luik voor zijn rekening neemt.
Maar hij kan ook een beroep doen op zzp die actief op de markt zijn.
Accreditatie
In het Verenigd Koninkrijk zijn de adviseurs die beantwoorden aan bepaalde normen
opgenomen in een register onder toezicht van organisaties als het HSE. In Oostenrijk
en Denemarken worden de arbodiensten gecertificeerd. Ook in Spanje worden de
externe diensten erkend door het Ministerie van arbeid en sociale zaken enerzijds en
het Ministerie van Volksgezondheid (gezondheidstoezicht). In Zweden gebeurt de
certificatie op vrijwillige basis.
In Nederland moeten de in de Arbowet bedoelde arbodiensten gecertificeerd zijn. De
certificatievoorwaarden hebben betrekking op de deskundigheid, organisatie,
uitrusting en het functioneren. De Stichting Beheer Certificatieregeling en
Arbodiensten houdt registers bij van intern en extern gecertificeerde abodiensten.Ook
voor 4 kerndeskundigen geldt een registratieplicht (bedrijfsarts) en een
certificatieplicht (arbeidshygiënisten, hogere veiligheidsdeskundigen en arbeids- en
organisatiedeskundigen).

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 150

Tabel 4: Interne en externe deskundigheid in 10 onderzochte landen
België

Duitsland

Elke werkgever
richt een interne
preventiedienst
op

De werkgever moet de
ondersteuning
inroepen van een
bedrijfsarts en één of
meerdere
veiligheidskundigen

De werkgever is
verplicht om een
beroep te doen
op externe
deskundigheid als
de interne
deskundigheid
ontbreekt

De werkgever moet
externe ondersteuning
inroepen indien de
vereiste
bedrijfsinterne
competenties niet
aanwezig zijn.
De inspectiedienst kan
bepalen voor welke
specifieke
ondernemingen de
werkgever geacht
wordt om zelfstandig
de zorg om de
arbeidsveiligheid op
te nemen en dus geen
beroep moet doen op
een externe
veiligheidsdeskundige.

Frankrijk

UK

Interne deskundigheid
Er is geen
Er is geen verplichting
verplichting om een
om een interne
interne
preventiedienst op te
preventiedienst op
richten.
te richten.
De werkgever duidt
De werkgever duidt
minstens 1 persoon aan
de bedrijfsarts aan
die hem bijstaat inzake
(intern of extern)
preventie.
om de
preventietaken te
coördineren.
Externe deskundigheid
De werkgever moet
De werkgever doet naar
externe
eigen vermogen een
ondersteuning
beroep op externe
inroepen indien de
ondersteuning.
bedrijfsinterne
competenties niet
Om de gezondheid van
aanwezig zijn.
de werknemers te
verzekeren kan hij een
beroep doen op
bedrijfsgezondheidsdien
sten met voornamelijk
medische expertise.

Oostenrijk
De werkgever moet de
ondersteuning inroepen
van een bedrijfsarts en
een
veiligheidsdeskundige.
Hij kan dit intern of
extern doen.

De werkgever kan de
nodige competenties in
het bedrijf aanduiden,
of een beroep doen op
externe deskundigen of
een arbodienst.
De inspectie controleert
de externe diensten, zij
krijgen een certificaat.

Hij kan ook beroep doen
op zelfstandige
adviseurs. Het OSH
consultants register99
(OSHCR) is een register
van adviseurs die
beantwoorden aan
bepaalde normen.

99 https://www.oshcr.org

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 151

Tabel 4: Interne en externe deskundigheid in 10 onderzochte landen (vervolg)
Italië

Spanje

De werkgever
moet een
preventiedienst
oprichten, in
eerste instantie
bedrijfseigen met
aanduiding van
personen die hem
ondersteunen in
specifieke
preventietaken.
Dit is verplicht
voor
ondernemingen
>200 wkn en in
hoogrisicosectoren >50
wkn.

De werkgever moet
minstens 1 persoon
aanduiden voor
ondersteuning van het
preventiebeleid. Het
aantal personen is
afhankelijk van het
aantal wkn.

De werkgever kan
naar eigen
vermogen een
beroep doen op
externe
dienstverlening.

De werkgever doet een
beroep op externe
expertise indien de
interne competenties
niet aanwezig zijn.

Externe
preventiediensten
worden
georganiseerd
door private
organisaties en
worden niet
gecertificeerd.

Een bedrijf met >500
wkn moet een interne
preventiedienst
oprichten. Bij
risicodragende
bedrijven is de grens
250 wkn.

In geval de werkgever
de rol van interne
preventiedeskundige
opneemt moet het
gezondheidstoezicht
extern ingekocht
worden.

Denemarken

Estland

Interne deskundigheid
De werkgever met
De werkgever moet
minstens 10 wkn
een deskundig
moet een interne
persoon aanduiden in
preventiedienst
het bedrijf.
oprichten.
Deze bestaat uit
minstens één
personeelslid en
tenminste één
leidinggevende, die
verantwoordelijk is
voor de
implementatie van
alle maatregelen
inzake GVW.

Externe deskundigheid
De werkgever doet
De werkgever doet
een beroep op
een beroep op
externe expertise
externe expertise
indien de interne
indien de interne
competenties niet
competenties
aanwezig zijn of op
ontbreken.
gerechtelijke bevel
of advies van de
inspectie.
De inspectie
publiceert een lijst
van erkende
adviesbureaus.

Externe diensten zijn
erkend door het
Ministerie van arbeid en
sociale zaken enerzijds
en het Ministerie van
Volksgezondheid
(gezondheidstoezicht).
De Mutuas of
verzekeringsinstellingen
mogen optreden als
externe dienst.

Zweden
De werkgever duidt
leidinggevenden en
kaderpersoneel aan die
preventietaken op zich
nemen, met een
duidelijke
taakomschrijving en
verantwoordelijkheden.
Bij >10 wkn moet dit
schriftelijk
gedocumenteerd
worden.

De werkgever doet een
beroep op externe
expertise indien de
interne competenties
niet aanwezig zijn, of
om tegemoet te komen
aan de specifieke
vereisten van de
inspectie.
Werkgevers kunnen
gemeenschappelijke
externe diensten
oprichten of gebruik
maken van de
bedrijfsgezondheidsdiensten voor medisch
toezicht en reintegratie.
Er is geen verplichte
certificatie of
accreditatie van de
externe diensten,
certificatie kan op
vrijwillige basis.

Servicios de prevención
mancomunado worden
aangeboden door
verenigingen van
bedrijven die in
dezelfde branche,
regio, locatie actief
zijn.

In Nederland moet elke onderneming ten minste één deskundige werknemer in dienst
hebben. Indien de interne deskundigheid niet voldoende is dient expertise van
gecertificeerde arbodiensten ingekocht te worden.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 152

Organisatie interne deskundigheid
Aanstelling
De aanstelling van de preventiedeskundige in het bedrijf gebeurt in eerste instantie
schriftelijk, bij voorbeeld via een aanstellingsdocument, waarin de taken en bij
voorkeur ook de tijdsbesteding opgenomen zijn. Dit gebeurt na goedkeuring van het
comité (België) of de ondernemingsraad (Duitsland). In Estland wordt de inspectie van
de aanstelling op de hoogte gebracht.
In Nederland wordt de keuze voor de deskundige werknemer en diens positionering
bepaald met instemming van die ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging.
Opleiding
De opleidingsvereisten inzake preventie zijn meestal afhankelijk van de risicograad en
het aantal werknemers. De opleiding kan dan ook diverse vormen aannemen gaande
van enkele dagen tot 600u (Spanje). Aan de basis beschikken de deskundigen die de
preventietaken opnemen in grotere ondernemingen reeds over een diploma van
ingenieur, arbeidshygiënist of bedrijfsarts.
In Nederland worden geen verdere eisen gesteld qua vooropleiding of bijscholing van
de preventiemedewerker. De deskundigheid van de preventiemedewerker moet
aansluiten op de risico’s in het bedrijf. Zijn er veel en complexe risico’s in het bedrijf
aanwezig dan zal de preventiemedewerker over méér deskundigheid moeten
beschikken. In de RI&E moet worden aangegeven welke maatregelen het bedrijf heeft
genomen met betrekking tot onder meer de deskundigheid en de beschikbare tijd voor
de preventiemedewerker.
Onafhankelijkheid
De aangestelde preventiedeskundigen bekleden meestal een staffunctie; zij beschikken
over middelen en tijd om de taken in onafhankelijkheid uit te voeren. In een aantal
gevallen zijn zij beschermd tegen ontslag (België).
Ook in Nederland stelt de werkgever de werknemers in de gelegenheid om de bijstand
zelfstandig en onafhankelijk te verlenen. De werknemers worden uit hoofde van een
juiste taakuitoefening niet benadeeld in hun positie in het bedrijf of de inrichting.
Taakverdeling
De werkgever beslist zelf welke taken intern georganiseerd worden en welke extern
worden uitbesteed. In de praktijk doet de werkgever meestal voor de organisatie van
het gezondheidstoezicht en re-integratie beroep op bedrijfsgezondheidsdiensten. De
interne deskundigen werken nauw samen met de dienstverleners van wie taken en
diensten worden afgenomen.
Dit is ook het geval in Nederland, de taakverdeling is gebaseerd op de aanwezige
interne deskundigheid en de RI&E van de de onderneming.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 153

Naleving van de verplichting inzake de bedrijfsinterne ondersteuning/
preventiemedewerker
ESENER-2
Uit de Europese bedrijvenenquête ESENER-2 in 2014 blijkt dat 53% van de werkgevers
in Europa gebruik maakt van de diensten van een veiligheidsdeskundige en 68% van die
van een bedrijfsarts, intern of extern, cf onderstaande grafieken.
De verhouding (hoger % bedrijfsartsen dan veiligheidskundigen) komt ook voor in België
( 84%-64%), Frankrijk (95%-26%), Oostenrijk (59%-49%), Italië (89%-68%), Spanje (80%79%), Estland (66%-30%), Zweden (72%-45%) en Nederland (77%-50%). De Deense
werkgever doet slechts sporadisch beroep op de diensten van een bedrijfsarts (7,2%),
in het Verenigd Koninkrijk is dit 30% en in Duitsland 54%.
Het Verenigd Koninkrijk en Denemarken vormen 2 grote uitzonderingen op de manier
waarop de bedrijfsgezondheidszorg wordt georganiseerd100. In beide landen berust de
toegang tot de bedrijfsgezondheidszorg hoofdzakelijk op het initiatief van de
werkgever, terwijl dit in de andere onderzochte landen op wettelijke bepalingen
gebaseerd is. In het Verenigd Koninkrijk heeft slechts een beperkt % van de
werknemers uit de privésector toegang tot bedrijfsgezondheidszorg. In Denemarken
werd de bedrijfsgezondheidszorg in 2005 vervangen door een systeem waarbij de
werknemers een beroep doen op de eerstelijns-gezondheidszorg bij de huisarts of
terecht kunnen bij de departementen bedrijfsgezondheidszorg in regionale
ziekenhuizen.
Grootte van de ondernemingen
De percentages verschillen naar gelang de grootte van de ondernemingen. In bedrijven
in Europa tot 10 werknemers doet 49% van de werkgevers een beroep op de diensten
van de veiligheidskundige en 61% op de diensten van de bedrijfsarts. In bedrijven in
Europa =>250 werknemers is dit 69% respectievelijk 95%.
Alle grote bedrijven in de onderzochte landen =>250 wkn maken tussen 90%-100%
gebruik van de diensten van de bedrijfsarts, met uitzondering van Denemarken.
Grote verschillen bestaan voor de kleine ondernemingen tot 10 werknemers. Voor wat
betreft toegang tot de bedrijfsartsen (Denemarken en het Verenigd Koninkrijk buiten
beschouwing gelaten) scoren Duitsland (40%), Oostenrijk (46%) en Estland (49%) veel
lager dan het Europese gemiddelde. De toegang tot de diensten van de
veiligheidskundige blijkt ook in de kleine bedrijven tot 10 werknemers problematisch
voor Frankrijk (23%), Estland (26%) en Denemarken (28%).
Ook de grote bedrijven =>250 werknemers in Frankrijk (54%) en Estland (45%) hebben
een beperktere toegang tot de diensten van de veiligheidskundigen, dan het Europese
gemiddelde.

100 Vergelijkend onderzoek bedrijfsgezondheidszorg in 8 Europese landen. Onderzoek in opdracht van het

MinSZW, uitgevoerd door Prevent, 2014

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 154

Grafiek 3: Gebruik van de diensten van een bedrijfsarts, vergelijking Europese
landen, 2014 (ESENER-2 )

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

95

84

89

66

54

77

59

80

72

68
30

7

Ja

Neen

Grafiek 4: Gebruik van de diensten van een veiligheidskundige, vergelijking
Europese landen, 2014 (ESENER-2)

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

36

32

42
64

64

70

68
30

50

51

50

55

50

45

47

74

58
36

21

79
50

49

53

26

Ja

Neen

Sancties bij niet-naleven van de verplichting inzake de bedrijfsinterne
ondersteuning/preventiemedewerker
Gelet op de complexiteit van de diensten en de expertise waarop de werkgever een
beroep kan doen hebben de inspectiediensten een rol inzake advisering van de
bedrijven. In Estland maakt de inspectie het bedrijf wegwijs in de mogelijkheden om
extern advies in te winnen. In Zweden kan de inspectie een werkgever verplichten om
een beroep te doen op bepaalde diensten van een externe dienst, bij voorbeeld bij
een RI&E met betrekking tot psychosociale risico’s.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 155

Op overtreding van de bepalingen volgt in eerste instantie een aanmaning tot
regularisatie. Eventuele boetes zijn van administratieve aard en belopen tussen 4.000€
en 10.000€, te verhogen bij herhaling van de overtreding.
Enkel Italië kent een uitzondering met een strafrechtelijke boete tot 7.014,40€ indien
de werkgever geen deskundige aanduidt. Indien de werkgever geen deskundige voor
medisch toezicht aanduidt bedraagt de boete tot 6.576€.
ARTIKEL 9: MELDING EN RAPPORTAGE ARBEIDSONGEVALLEN
De neerslag van de Europese vereisten voor de melding en rapportage van
arbeidsongevallen in de wetgeving van de onderzochte landen
Definitie
Arbeidsongeval
De definitie van een arbeidsongeval is gelijkaardig in de Lidstaten maar kent landelijke
verschillen voor wat betreft de uitbreiding naar woon-werkverkeer, het type van
schade/letsel en de slachtoffers.
Gemeenschappelijke elementen zijn het optreden van een letsel of schade en het feit
dat het ongeval gebeurt tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst. Ook het
feit dat de schade optreedt na een plotse gebeurtenis komt in de meerderheid van de
definities voor. In Nederland zijn deze vier elementen opgenomen in de definitie.
In Nederland zijn de ongevallen tijdens het woon-werkverkeer niet opgenomen in de
definitie, net als in Estland en Denemarken. In Spanje, Frankrijk, Denemarken en
Zweden en Nederland kan ook psychische schade in aanmerking komen als een
arbeidsongeval. In de UK zijn ongevallen overkomen aan derden (contractors,
bezoekers) eveneens opgenomen indien zij de dood of hospitalisatie tot gevolg
hebben.
Ernstig ongeval
In de European Statistics on Accidents at Work (ESAW)101 worden de ongevallen met 4
dagen werkverlet ook benoemd als “ernstige ongevallen”.
Een aantal Lidstaten kent een eigen definitie toe aan het begrip. In België is een
ernstig ongeval een ongeval dat zich op de arbeidsplaats zelf voordoet en waarbij kan
vermoed worden dat het te wijten is aan een ernstige inbreuk op de reglementaire
verplichtingen. De omstandigheden van het ongeval, de aangifteprocedure en -termijn
en ook de opvolging door de werkgever en de preventiedienst zijn specifiek bepaald
voor dit type ongevallen.
In Spanje is een ernstig ongeval een ongeval resulterend in de dood, een blijvende of
een tijdelijke ongeschiktheid, gelinkt aan een aantal voorwaarden met betrekking tot
101 https://ec.europa.eu/eurostat/cache/metadata/en/hsw_acc_work_esms.htm

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 156

de gebeurtenis, de betrokken voorwerpen en de aard van het letsel. Zweden typeert
een ernstig ongeval als een dodelijk ongeval, een ongeval met blijvende
omgeschiktheid of een ernstig letsel. In Duitsland is verder bepaald dat het ongeval de
dood, of een blijvend lichamelijk letsel tot gevolg heeft, dat meerdere personen
betrokken zijn of dat het ongeval gepaard gaat met een grote externe impact. In
Denemarken zijn ernstige ongevallen zijn deze met >3 weken werkverlet OF fracturen
OF amputaties OF rugletsels.
In Nederland is een ernstig arbeidsongeval een ongeval met als gevolg een
ziekenhuisopname en/of blijvend letsel.
Aangifte
De werkgevers melden elk dodelijk en ernstig ongeval – volgens de definitie van een
ernstig ongeval in de regelgeving van elk onderzocht land - onmiddellijk aan de
inspectie.
De werkgevers melden elk ongeval (België) of elk ongeval > 3 dagen werkverlet (Italië)
aan de ongevalsverzekeraar binnen een door de wetgeving bepaalde termijn. Dit
varieert van 2 werkdagen (Italië) tot 9 dagen (Denemarken). In Frankrijk informeert de
ongevalsverzekeraar de inspectiediensten. In Spanje en Denemarken gebeurt de
aangifte via een elektronische tool die zowel de verzekeraar als de inspectie bereikt.
De melding verloopt in alle Lidstaten aan de hand van een elektronisch formulier, dat
beschikbaar is op de site van de verzekeraar (België, Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk,
Italië), de site van de arbeidsinspectie (UK, Estland) of op een gemeenschappelijk
platform (Spanje, Denemarken, Zweden).
In Nederland gebeurt de melding via het formulier op het platform van de Inspectie
SZW www.inspectieszw.nl.
Registratie
Alle Lidstaten hebben een bepaling in de wetgeving opgenomen om een lijst bij te
houden van arbeidsongevallen met een arbeidsongeschiktheid van meer dan drie
werkdagen. In Spanje en Denemarken gebeurt de registratie vanaf 1 dag werkverlet,
Frankrijk registreert alle arbeidsongevallen. In België en Italië volstaat de
ongevalsaangifte om te voldoen aan de wettelijke bepaling.
Ook in Nederland gebeurt de registratie van ongevallen vanaf >3 dagen werkverlet.
Ongevalsonderzoek door de werkgever
De Kaderrichtlijn legt aan de werkgever een verplichting op om ongevalsrapporten op
te stellen voor de bevoegde autoriteiten. De Kaderrichtlijn legt hierbij niet letterlijk
een verplichting op om arbeidsongevallen te onderzoeken èn te analyseren.
Een aantal landen kent dan ook geen verplichting voor de werkgever om de ongevallen
te onderzoeken. Dit is het geval in Italië en Denemarken. Wel is het zo dat de

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 157

verplichting kan volgen uit de regelgeving die de werkgever ertoe verbindt om de
gezondheid en veiligheid van de werknemers te waarborgen.
In Frankrijk is de taak toevertrouwd aan de comitéleden, die een onderzoek moeten
instellen bij een ernstig ongeval en bij herhaalde incidenten die op een ernstig risico
wijzen. In het Verenigd Koninkrijk moet de safety representative een onderzoek
instellen volgens de RIDDOR bepalingen. In Oostenrijk moet de werkgever op verzoek
van de inspectie ongevalsrapporten over bepaalde arbeidsongevallen opstellen en
indienen bij de inspectie.
Het verplicht onderzoek is meestal bepaald in functie van de ernst van de ongevallen.
In België en Duitsland gaat het om alle ongevallen >3 dagen werkverlet. In Spanje en
Estland onderzoeken de werkgever en de preventiemedewerker elk ongeval. In Zweden
zijn werkgever en preventiemedewerker verplicht om elk ernstig ongeval te
onderzoeken.
In België moet de preventiedienst van de werkgever een omstandig verslag opstellen
bij ernstige ongevallen. De werkgever bepaalt op basis hiervan de
preventiemaatregelen en bespreekt deze in het comité eer het verslag door te sturen
naar de bevoegde inspectie.
In Duitsland stellen de beroepsvereniging van de veiligheidsdeskundigen en het
onderzoekscentrum BauA richtsnoeren voor ongevalsonderzoek ter beschikking van de
werkgever. Ook de Deense arbeidsinspectie stelt een tool “Learning from accidents”
ter beschikking van de bedrijven om de ongevallen te analyseren.
In Nederland is er geen verplichting voor werkgevers om zelf een onderzoek in te
stellen, hoewel de werkgever in de praktijk zou moeten nagaan wat er is gebeurd,
aangezien hij aansprakelijk kan worden gesteld voor schade.
Onderzoek door de inspectie
In alle onderzochte landen zonder uitzondering onderzoekt de inspectie de dodelijke
en ernstige ongevallen - volgens de definitie van een ernstig ongeval in de regelgeving
van elk onderzocht land. De inspectie publiceert ook sporadisch lessen uit ongevallen.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 158

Tabel 5: Ongevalsonderzoek door de werkgever en de inspectie in 10 onderzochte landen
België

Duitsland

De dienst preventie
en bescherming
(PBW) van de
werkgever
onderzoekt elk
ongeval met ten
minste vier dagen
ongeschiktheid.

De werkgever en de
interne GVW
deskundige
onderzoeken de AO
met > 3 dagen
werkverlet, hij/zij
voert een
risicobeoordeling uit
en neemt
maatregelen.

Bij elk ernstig
ongeval stelt de
dienst PBW een
omstandig verslag
op.

De inspectie
onderzoekt de
dodelijke en zeer
ernstige ongevallen.
Zij publiceert lessen
uit ongevallen.

Frankrijk

UK

Onderzoek door werkgever
Er is geen
Er is geen specifieke
wettelijke
wettelijke
vereiste voor de
verplichting die
werkgever om een
onderzoek van
onderzoek in te
ongevallen vereist
stellen maar
door de werkgever.
indien een comité
De safety
aanwezig is
representative moet
moeten de
een onderzoek
comitéleden een
instellen.
onderzoek
instellen bij een
De Management of
ernstig ongeval en
Health and Safety at
bij herhaalde
Work Regulations
incidenten die op
1999 eisen alsnog dat
een ernstig risico
een bepaald niveau
wijzen.
van onderzoek door
de werkgever wordt
uitgevoerd opdat hij
maatregelen kan
treffen na het
ongeval.
Onderzoek door inspectie
De inspectie
De inspectie
De inspectie
onderzoekt de
onderzoekt de
onderzoekt de
dodelijke en ernstige
ernstige
dodelijke ongevallen,
ongevallen met
ongevallen en de
de ernstige
meerdere
herhaalde
gespecifieerde
gekwetsten, of een
incidenten die op
ongevallen en de
ongeval met ernstige
een ernstig risico
gevaarlijke incidenten
schadelijke gevolgen
wijzen.
met mogelijk zware
voor de gezondheid.
gevolgen.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Oostenrijk
De werkgever moet op
verzoek van de
inspectie
ongevalsrapporten over
bepaalde ongevallen
opstellen en indienen
bij de inspectie. Dit zijn
de dodelijke ongevallen
en deze met een ernstig
fysiek letsel.

De inspectie beslist of
een gemeld ongeval een
diepgaand onderzoek
vereist. In eerste
instantie worden
dodelijke ongevallen en
AO met een ernstig
lichamelijk letsel
onderzocht.

Prevent, 2019 159

Tabel 5: Ongevalsonderzoek door de werkgever en de inspectie in 10 onderzochte landen (vervolg)
Italië

Spanje

Er is geen wettelijke
vereiste voor de
werkgever om een
intern onderzoek uit
te voeren.

De werkgever /
preventieadviseur is
verplicht om een
gedetailleerd intern
onderzoek uit te
voeren en om een
verslag van de
bevindingen op te
maken,
onafhankelijk van de
ernst van het
ongeval.
De werkgever stuurt
het verslag door
naar de lokale
arbeidsinspectie

De inspectie
onderzoekt de
dodelijke en ernstige
ongevallen.

De arbeidsinspectie
onderzoekt de
aangegeven
ongevallen om
oorzaken en
preventieve
maatregelen voor te
stellen.

Denemarken

Estland

Onderzoek door werkgever
De werkgever heeft
Een werkgever/
geen verplichting om arbodeskundige is
een ongeval te
verplicht om alle
onderzoeken.
ongevallen op het
werk te
Toch kan de
onderzoeken.
verplichting volgen
uit de regelgeving
Hij/zij stuurt het
die de werkgever
rapport naar de
ertoe verbindt om de inspectie binnen 10
gezondheid en
dagen na het
veiligheid van de
ongeval.
werknemers te
waarborgen.

Onderzoek door inspectie
De inspectie
De arbeidsinspectie
onderzoekt dodelijke onderzoekt alle
en ernstige
ongevallen met de
ongevallen.
dood tot gevolg.
De noodzaak om
andere ongevallen te
onderzoeken wordt
vastgesteld door de
inspectie op basis
van het
onderzoeksrapport
van de werkgever.

Zweden
De werkgever/ de
preventiemedewerker
is verplicht om elk
(ernstig) ongeval te
onderzoeken.

De arbeidsinspectie
onderzoekt alle
dodelijke ongevallen en
maakt diepte- analyses
van een selectie van
dodelijke ongevallen en
ongevallen met
blijvende
ongeschiktheid of
ernstige letsels met de
bedoeling de
onderliggende oorzaken
in kaart te brengen en
maatregelen ter
voorkoming te bepalen.

In Nederland werken de werkgever en de werknemers mee aan het onderzoek van de
Inspectie SZW met alle gewenste informatie. Er is geen verplichting voor werkgevers
om zelf een onderzoek in te stellen, hoewel de werkgever in de praktijk zou moeten
nagaan wat er is gebeurd, aangezien hij aansprakelijk kan worden gesteld voor schade.
De Inspectie SZW stelt een ongevallenonderzoek in wanneer er sprake is van een
vermoeden van een meldingsplichtig arbeidsongeval; of het vermoeden dat het ongeval
het gevolg is van een overtreding van de wettelijke voorschriften.
Naleving van de verplichting inzake de melding en rapportage van
arbeidsongevallen
Recent onderzoek in een aantal noordelijke lidstaten waaronder Denemarken en
Estland wijzen op het gebrek van officiële rapportering van arbeidsongevallen, tot 83%
in de bouw in Estland. Bij gebrek aan een specifieke verzekering tegen
arbeidsongevallen worden de risico's gedekt door de ziekteverzekering en de
pensioenverzekering. De last voor werkgevers is vrij laag, bijgevolg is de motivatie om
de risico’s te beoordelen en maatregelen te nemen eerder beperkt.
Landen waarvan het vergoedingsstelsel als een tak beschouwd wordt van het socialezekerheidsstelsel hebben een grotere garantie:

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 160

-

-

dat de gerapporteerde incidenten wel degelijk kunnen beschouwd worden als een
“echt” arbeidsongeval. Het vergoedingsstelsel gaat doorgaans immers uit van een
nauwkeurige definitie van het begrip, en steeds werden er één of meerdere
instanties aangewezen om onterechte kennisgevingen uit de groep van aangiften te
verwijderen (meestal voorziet het reglementaire kader een beroepsmogelijkheid
waardoor het slachtoffer een in zijn/haar ogen onterechte afwijzing kan
betwisten);
dat de cohorte van de gerapporteerde arbeidsongevallen de realiteit dekt. Landen
waarvan arbeidsongevallen geen aanleiding geven tot een extra vergoeding van het
slachtoffer, hebben het moeilijker om zich ervan te verzekeren dat hun
gegevensbank volledig is: de druk op ondernemingen om elk incident met
menselijke schade te melden aan de autoriteiten is daar kleiner.

In Nederland kan aangenomen worden op basis van vergelijking van cijfers uit
verschillende bronnen dat aantal ruwweg 50% meldingsplichtige ongevallen niet
gemeld wordt.
Sancties bij niet-naleven van de verplichting inzake de melding en rapportage
van arbeidsongevallen
Elke arbeidsinspectie voorziet een sanctie bij niet-naleving van de aangifte of bij
laattijdigheid, onvolledigheid en onjuistheid van de gegevens. Dit is meestal een
administratieve boete, specifiek aan de overtreding geboden, of als overtreding op de
GVW reglementering in het algemeen. Bij herhaalde overtreding kan een
administratieve strafprocedure volgen.
In Nederland bedraagt de boete voor het niet melden van een arbeidsongeval tot
50.00€.
Het onderzoek en de analyse van ongevallen op de werkvloer is een bij uitstek
ondernemingsgebonden activiteit die daar wèl bijzonder relevante conclusies toelaat –
ook hier bestaan ervaringsgegevens ten overvloede – maar dan in de eerste plaats voor
de betrokken onderneming zelf.
Ernstige arbeidsongevallen, incidenten die hadden kunnen leiden tot een belangrijke
menselijke en/of materiele schade, en ongevallen waarvan de oorzaken verwijzen naar
belangrijke tekortkomingen in het preventiebeleid van de betrokken onderneming,
verdienen extra aandacht. Het is belangrijk dat overheden ondernemingen stimuleren,
resp. verplichten, om het arbeidsongevallenonderzoek ter harte te nemen – in de
eerste plaats voor wat betreft de (potentieel) ernstige incidenten.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 161

17. Bijlagen
1. Vergelijkende tabel RIE: 10 EU landen en Nederland.
2. Vergelijkende tabel preventiemedewerker: 10 EU landen en Nederland.
3. Vergelijkende tabel melding van arbeidsongevallen: 10 EU landen en Nederland.
4. Vergelijkende tabel resultaten ESENER enquête
5. De vertaling van artikelen 6, 7 en 9 van de Europese Kaderrichtlijn 89/391 in diverse
Lidstaten: als oneigenlijk beoordeelde interpretaties.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 162

Vergelijkende tabel RI&E: 10 EU landen en Nederland

België, Duitsland, Frankrijk, UK, Oostenrijk
België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Omzetting Art 6 en 9 in
nationale wetgeving algemeen
Uitzonderingen

Geen verplichting voor
een geschreven
documentatie voor
ondernemingen < 5
werknemers

Simplificatie,
standaardisering
Financiële hulp
België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

4 stappen: Identificeren
van de gevaren, het
bepalen van de risico’s,

4 stappen: identificatie
van de gevaren en de
risico’s, berekening van

5 stappen:
voorbereiding, bepaling
van de doelstellingen en

5 stappen: Identificeren
van de gevaren,
aanduiden van de

4 stappen: identificatie,
beoordeling,
preventiehiërarchie van

Omzetting Art 6 en 9 in
nationale wetgeving detail
Stappenplan

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

163

de evaluatie van de
risico’s, waarna een
globaal preventieplan
wordt opgesteld en
jaaractieplannen

de blootstelling,
berekening blootstellingrespons, risicoanalyse

de methodologie,
risicoevaluatie en
opmaak van het
document, uitwerken
van het actieplan met
preventieve
maatregelen, uitvoeren
van de acties,
herbeoordeling van de
risico’s na de acties

doelgroep, evaluatie van
de risico’s, rapporteren
van de resultaten,
herziening

maatregelen,
gedocumenteerd
preventieplan

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Wie stelt op

De werkgever, hij kan
daarbij bijgestaan
worden door de interne
en externe dienst voor
preventie

De werkgever; indien de
eigen expertise
onvoldoende is wordt hij
bijgestaan door
veiligheidsdeskundigen en
bedrijfsartsen (betalend)

De werkgever, in overleg
met alle interne en
externe betrokkenen

De werkgever, hij kan
bijgestaan worden door
deskundigen

De werkgever is
verantwoordelijk voor het
opmaken van de
risicoanalyse, hij wordt daarin
bijgestaan door
preventiespecialisten van
“AUVAsicher” indien zijn
onderneming tot 50
werknemers telt

Resultaten risicoanalyse
en plan van aanpak

Op baisis van de
risicoanalyse wordt een
vijfjaarlijks globaal
preventieplan opgesteld
met het programma van
de preventieactiviteiten,
maatregelen en
prioriteiten op basis van
de risico-evaluatie alsook
de middelen, de taken en
de manier waarop het
globaal preventieplan
aan de nieuwe
omstandigheden wordt
aangepast. Het

De resultaten van de
analyse en het plan van
aanpak worden
schriftelijk vastgelegd

De resultaten van de
analyse en het plan van
aanpak worden
schriftelijk vastgelegd in
het Document Unique
d’Evalaution des Risques
Professionnels

De werkgever maakt een
Risk Assessment
document op en een
Policy Document

De resultaten worden
vastgelegd in documenten
aangaande de bescherming
van de veiligheid en de
gezondheid van de
werknemers (Sicherheits- und
Gesundheitsschutzdokumente)

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

164

preventieplan wordt
jaarlijks vertaald in een
jaaractieplan. Beide
plannen zijn een
wettelijke verplichting.
België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Toetsing

De jaarverslagen worden
naar de inspectie
gestuurd. Geen toetsing
van het preventieplan
voorzien; voor te leggen
bij inspectiebezoek

Geen toetsing voorzien,
voor te leggen bij
inspectiebezoek

Geen toetsing voorzien,
voor te leggen bij
inspectiebezoek

Geen toetsing voorzien,
voor te leggen bij
inspectiebezoek

Geen toetsing voorzien, voor
te leggen bij inspectiebezoek

Herziening

Dynamisch proces, bij
gewijzigde risico’s

Dynamisch proces, bij
risicoverandering nieuwe procedés,
uitrustingen of
materialen, nieuwe
arbeidsorganisatie,
aanwerving van nieuwe
werknemers, bij incident
of ongeval

Wettelijke bepaling:
Actualisering van de
evaluatie minstens
jaarlijks, of bij een
belangrijke herinrichting
of bij nieuwe gegevens
inzake de risicoevaluatie in een
bedrijfseenheid.

Periodiciteit te bepalen:
Revisie van de evaluatie
op regelmatige
tijdstippen. De tijd
tussen de revisies hangt
af van de aard van het
risico en van de
mogelijke
veranderingsgraad van
de activiteit

Periodiciteit te bepalen:
Revisie van evaluatie en plan
op basis van de veranderende
omstandigheden (aanpak van
restrisico's, na een
arbeidsongeval, bij
ingebruikname van nieuwe
machines, gevaarlijke stoffen)

Toezicht

Administratieve
geldboeten bij
overtredingen op de
welzijnsreglementering
bedragen 400€ tot
4.000€.

De inspectie kan een
administratieve boete
uitschrijven van 500€
(ontbrekende informatie)
tot 25.000€ (inbreuken en
niet-naleving van
instructies door wkg).

De inspectie kan een
administratieve boete
van 3.500€ opleggen bij
ontbreken van een
(geactualiseerde) DUER.
Dit bedrag kan verhogen
in geval van herhaalde
inbreuken.

De inspectie kan een
verzoek tot naleving
opstellen.

De inspectie kan een
administratieve boete tot
8.324€ opleggen bij
ontbreken van een RI&E, een
plan van aanpak en toezicht
op uitvoering, en de nodige
documentatie. Dit kan
oplopen tot 16.659€ bij
herhaling.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

165

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Tools in samenwerking
met branches

Sobane- en Déparisgidsen zijn opgesteld in
samenwerking met de
brancheorganisaties
www.sobane.be

Online tools via de
branchegeoriënteerde
Berufsgenossenschaften

Diverse modellen via
brancheorganisaties en
een uitgebreid netwerk
van aanbieders rond de
ministeries van Werk en
Volksgezondheid

HSE stelt diverse
voorbeelden van RI&Es in
verschillende branches
ter beschikking op
www.hse.gov.uk

De branches hebben
meegewerkt aan de opstelling
van de branchegerichte RI&Es
in www.eval.at

Bijstand door
deskundigen

De externe
preventiedienst
ondersteunt (betalend)
de opmaak van de RI&E
en de opvolging

Ondernemingen tot 10
werknemers kunnen
kosteloos beroep doen op
een netwerk van
regionale
competentiecentra van
de Berufsgenossenschaft
(Kompetenzzentren).
Bijstand van
veiligheidsdeskundigen en
bedrijfsartsen is betalend

Een netwerk van
bevoegde externe
adviseurs, de
Intervenants en
Prévention des Risques
Professionnels staat ter
beschikking van de
ondernemingen om mee
te werken aan de
risicoanalyse (betalend)

HSE heeft een lijst van
erkende adviseurs
opgesteld, het
Occupational Safety and
Health Consultants
Register OSHCR
(betalend)

Preventiedeskundigen van
AUVAsicher ondersteunen
kosteloos bedrijven tot 50
werknemers

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Sobane en Déparis
www.sobane.be

Branchegerichte tools op
de sites van de
Berufsgenossenschaften
www.dguv.be
(overkoepelend)

DUER (Document Unique
d’évaluation des risques
professionnels)

Health and Safety Policy
– Risk Assessment
www.hse.gov.uk/
risk/assessment.htm

Arbeitsplatzevaluierung
www.eval.at

Ondersteuning

RI&E Tool
Titel en URL

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

166

Vorm

Gedrukt en in
elektronische vorm
beschikbaar, geen online
invulversie. Generieke
tool en branchegerichte
RI&Es
België

Afhankelijk van de tool
kan dit gedrukt zijn,
elektronisch of een
online invulversie

Afhankelijk van de tool
kan dit gedrukt zijn,
elektronisch of een
online invulversie

Online invulversie

Online tool, generieke tool en
branchegerichte RI&Es

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Oorsprong

Federale overheid Werk,
Arbeid en Sociaal Overleg

Berufsgenossenschaften

Diverse organisaties in
het netwerk rond de
betrokken overheden

HSE

AUVA

Prijs

Gratis

Gratis

Gratis

Gratis

Gratis

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

167

Italië, Spanje, Denemarken, Estland, Zweden
Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

Omzetting Art 6 en 9 in
nationale wetgeving algemeen
Uitzonderingen

Simplificatie,
standaardisering

Geen verplichting voor
een geschreven
documentatie voor
ondernemingen tot 10
werknemers
Standaard risicoevaluatie

Vereenvoudige
documentatie
(1document dat RI&E en
actieplan voorstelt)

Italië

Spanje

Denemarken

Financiële hulp

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

Estland

Zweden

De arbeidsinspectie biedt
de mogelijkheid voor de
bedrijven tot 50
werknemers om gratis
expertise en advies in te
winnen van adviseurs

Bedrijven <50
werknemers krijgen
gratis advies en
ondersteuning van een
regionale
veiligheidsadviseur. Het
schema wordt 50%
gefinancierd door de
vakbonden en 50% door
de overheid

168

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

Omzetting Art 6 en 9 in
nationale wetgeving detail
Stappenplan

Vijf stappen; identificatie
van de gevaren, evaluatie
van de risico’s, bepaling
van de
preventiemaatregelen,
bepalen van proiriteiten
in aanpak en planning van
de uitvoering, toezicht op
maatregelen en evaluatie
van de effectiviteit

Vijf stappen: inventaris
van de gevaren,
beschrijving en
beoordeling van de
risico’s, specifiek ook
deze die bijdragen tot
ziekteverzuim, opstellen
actieplan, beschrijving
van follow-up

Vijf stappen: beschrijving
van de werkomgeving,
procedures en
werknemers, inventaris van
gevaren, evaluatie van de
gevaren en bepaling van de
risico’s, plan van aanpak,
documentatie van de
maatregelen

Vier stappen:
inventarisatie van de
werkomgeving, gevaren
en risico’s, evaluatie van
de risico’s, bepalen van
de preventiemaatregelen
en opstellen van een
actieplan, follow-up van
de maatregelen

Wie stelt op

Werkgever.
Medewerking van
werknemers is
aangewezen.

Werkgever, kan steun
vragen aan experten. In
nauwe samenwerking met
werknemers

Werkgever of zijn
preventiedeskundige in de
onderneming. Kan ook
aangevraagd worden bij
een externe dienst. De
overheid beveelt een
combinatie van beide aan.
Medewerking van
werknemers is
aangewezen.

Werkgever in
samenwerking met
ombudsman en
veiligheidscomité. Zij
werken ook actief mee
aan de uitvoering van het
actieplan

Resultaten risico-analyse
en plan van aanpak

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

Schriftelijk document
bevattende:
- rapport over de risicoevaluatie (met precisering

Schriftelijk document
bevattende:
- risico-evaluatie
- omschrijving en

Schriftelijk document
met
- resultaten risicoevaluatie

Schriftelijk document met
resultaten risico-evaluatie
en een plan van aanpak,
alsook instructies

Schriftelijk document
met resultaten risicoevaluatie en een plan van
aanpak. Ondernemingen

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

169

van de criteria die
werden toegepast)
- omschrijving van de
preventie- en
beschermingsmaatregelen
en de persoonlijke
beschermingsmiddelen,
- programma van
maatregelen die kunnen
bijdragen tot een
geleidelijke verbetering
van de veiligheidsniveaus

planning van de
preventiemaatregelen (+
eventueel te gebruiken
beschermingsmiddelen)
- resultaat van de
periodieke controles van
de
arbeidsomstandigheden
en activiteiten van de
werknemers
- lijst van beroepsziekten
en arbeidsongevallen die
hebben geleid tot een
arbeidsongeschiktheid
van meer dan één dag

- preventieplan met
vermelding van de
problemen en de
oplossingen in pioritaire
volgorde

vanaf 10 werknemers
moeten eveneens een
geschreven beleidsplan
kunnen tonen,
procedures,
taakverdeling en details
over de evaluatie en
bijsturing van het
preventiebeleid.

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

Geen toetsing, wel ter
beschikking houden van
inspectie

Geen toetsing, wel ter
beschikking houden van
inspectie

Geen toetsing, wel ter
beschikking houden van
inspectie

Toetsing

Geen toetsing, wel ter
beschikking houden van
inspectie

Herziening

Wettelijk bepaald:
Revisie bij elke wijziging
van het productieproces
die een duidelijke invloed
heeft op de veiligheid en
de gezondheid van de
werknemers.
Bijzonder geval: revisie
maximaal om de drie jaar
voor de evaluatie van
kankerrisico’s.

Periodiciteit te bepalen:
nieuwe evaluatie van de
werkposten wanneer
schade aan de
gezondheid van de
werknemers werd
vastgesteld, zo niet op
periodieke wijze

Wettelijk bepaald:
Revisie maximaal om de
drie jaar of bij
wijzigingen die een
invloed hebben op de
veiligheid en gezondheid
op het werk, de
methodes en
arbeidsprocessen.

Wettelijk bepaald: Revisie
bij wijziging van
arbeidsomstandigheden,
arbeidsmiddelen, indien
nieuwe gegevens bekend
raken met betrekking tot
risicofactoren, verandering
van het risiconiveau als
gevolg van een ongeval of
gevaarlijke situatie, of
indien een beroepsziekte is
gedetecteerd.

Periodiciteit te bepalen:
Revisie van evaluatie op
regelmatige wijze en bij
een wijziging van de
bedrijfsactiviteit

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

170

Toezicht

De inspectie kan een
administratieve boete tot
4.384€ opleggen bij
ontbreken van een RI&E.

De inspectie schrijft
boetes uit bij kleine
overtredingen van 40€ tot
2.045€. Bij grote
overtredingen bedraagt
dit 2.046€ tot 40.985€.

De inspectie maakt een
verzoek tot naleving op in
geval van ontbrekende
RI&E en plan van aanpak.
Bij niet-opvolging wordt
een vervolging gestart.

De inspectie maakt een
verzoek tot naleving op in
geval van ontbrekende
informatie. Bij nietopvolging wordt een
vervolging gestart.

De inspectie schrijft een
aanmaning uit bij
ontbrekende RI&E, met
een administratieve
boete indien hierin geen
gevolg wordt gegeven.

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

INAIL stelt gidsen en
checklijsten ter
beschikking op de site
www.inail.it

INSHT biedt via het
webportaal
prevencion10.es
thematische gidsen en
informatiebronnen aan
als ondersteuning bij de
risicobehoordeling.
Branchegerichte RI&E
formulieren zijn
beschikbaar voor een
reeks van branches, bij
voorbeeld kappers en
bloemisten
Spanje

De Deense
arbeidsinspectie stelt
checklijsten en
ondersteuningsmateriaal
op www.at.dk ter
beschikking. De
branchegerichte paritaire
raden BAR stellen op de
diverse branchesites
evenens gedrukte en
online tools (gratis) ter
beschikking

De arbeidsinspectie stelt
gidsen ter beschikking op
haar site http://ti.ee/en/
heeft een eigen generieke
online tool ontwikkeld voor
alle ondernemingen (97%
MKB)

Prevent.se, een non
profit organisatie
beheerd door de sociale
partners, stelt
branchegerichte
checklijsten ter
beschikking. Zij
ontwikkelde een online
generieke RI&E tool.

Denemarken

Estland

Zweden

De Mutuas begeleiden de
ondernemingen vanaf 11
werknemers (betalende
dienstverlening)

De arbeidsinspectie
publiceert een lijst van
erkende dienstverleners

De arbeidsinspectie biedt
zelf gratis diensten aan
voor ondernemingen < 50
werknemers. De inspectie
publiceert eveneens een
lijst van erkende
dienstverleners

Regionale
veiligheidsadviseurs,
aangestuurd vanuit de
vakbonden ondersteunen
de ondernemingen <50
werknemers

Ondersteuning
Tools in samenwerking
met branches

Italië

Bijstand door
deskundigen

Ondernemingen kunnen
een beroep doen op
deskundigen (betalend)

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

171

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

Titel

Procedure standardizzate
per la valutazione dei
rischi

prevencion10.es

Arbejdspladsvurdering
(APV) tjeklister
www.at.dk

Tööbik
http://toobik.ee/site/login

www.prevent.se/sam/

Vorm

In elektronische vorm
beschikbaar, geen online
invulversie.

Online invulbaar

In elektronische vorm
beschikbaar, geen online
invulversie.

Online invulbaar

Online invulbaar

Oorsprong

INAIL

INSHT

Deense arbeidsinspectie

Estse arbeidsinspectie

Prevent.se

Prijs

Kosteloos

Kosteloos

Kosteloos

Kosteloos

Kosteloos

RI&E Tool

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

172

Nederland
Nederland

Omzetting Art 6 en 9 in
nationale wetgeving algemeen
Uitzonderingen
Simplificatie,
standaardisering
Financiële hulp

Bedrijven die < 40 uur/week personeel in dienst hebben, of die tot 25 werknemers tewerkstellen en die voor het opstellen van de RI&E
gebruik maken van een door het Steunpunt-RI&E erkend RI&E-instrument hoeven hun RI&E niet te laten toetsen door een gecertificeerde
arbodienst/arbodeskundige
Nederland

Omzetting Art 6 en 9 in
nationale wetgeving detail
Stappenplan

Vijf stappen: identificatie van de risico’s, evaluatie van de risico’s, plan van aanpak, toetsing (indien nodig) en uitvoering.

Wie stelt op

Werkgever. Medewerking van werknemers is aangewezen.

Resultaten risico-analyse
en plan van aanpak

Schriftelijk document bevattende:
Inventaris van de opgespoorde risico’s
Plan van aanpak voor preventiemaatregelen
Lijst van ernstige ongevallen die zich voordeden in de onderneming

Toetsing

Geen toetsing tot 25 werknemers of < 40 uur/week personeel in dienst en met een erkend RI&E instrument voor de branche

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

173

Nederland
Herziening

Dynamische evaluatie: Actualisering van het document ingevolge de ervaring verworven tijdens de uitvoering, de aanpassing van de
werkwijzen of arbeidsomstandigheden, de staat van de wetenschap en het advies van deskundigen inzake veiligheid en gezondheid op het
werk. Rekening houdend met nieuwe elementen, bij voorbeeld een nieuwe productielijn, een uitbreiding van de door de onderneming
geleverde diensten, renovatiewerken

Toezicht

De Inspectie SZW geeft een waarschuwing bij ontbrekende RI&E en plan van aanpak. Een ‘eis tot naleving’ omvat precieze instructies en
timing. Een bestuurlijke boete is mogelijk tot 3.000€ ( >500 wkn).
Nederland

Ondersteuning
Tools in samenwerking
met branches

Het Steunpunt RI&E publiceert op www.rie.nl tal van gratis RI&E instrumenten, ontwikkeld door de brancheorganisaties. Daarnaast zijn er de
branchegerichte arbocatalogi, beschikbaar via www.arboportaal.nl, die als informatiebron dienen voor de RI&E en het plan van aanpak.

Bijstand door
deskundigen

Bedrijven kunnen zich laten bijstaan door arbodiensten (betalend)
Nederland

RI&E Tool
Titel

www.rie.nl

Vorm

Online interactieve tool

Oorsprong

Steunpunt RI&E bestaande uit werkgroep van de Stichting van de Arbeid en een uitvoerend secretariaat bij TNO. Het Steunpunt RI&E is met
steun van het ministerie van SZW tot stand gekomen

Prijs

Kosteloos

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

174

Vergelijkende tabel preventiemedewerker: 10 EU landen en Nederland

België, Duitsland, Frankrijk, UK, Oostenrijk
België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Elke werkgever richt
een interne
preventiedienst op

De werkgever moet de
ondersteuning inroepen
van een bedrijfsarts en
een of meerdere
veiligheidskundigen

Er is geen verplichting
om een interne
preventiedienst op te
richten.

Er is geen verplichting om
een interne preventiedienst
op te richten.

De werkgever moet de
ondersteuning inroepen van
een bedrijfsarts en een
veiligheidsdeskundige.

Deskundige
ondersteuning
Interne deskundigheid

De werkgever duidt de
bedrijfsarts aan (intern
of extern) om de
preventietaken te
coördineren.
Werkgever

In ondernemingen tot
20 wkn neemt de
werkgever zelf de
preventietaken op zich

In kleine
ondernemingen (<10
wkn en <50 wkn) kunnen
de werkgevers zelf een
aantal preventietaken
opnemen
(Unternehmermodell)

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

De werkgever duidt
minstens 1 persoon aan die
hem bijstaat inzake
preventie.

Hij kan dit intern of extern
doen.

In kleine ondernemingen (max
50 wkn) kunnen de werkgevers
zelf een aantal preventietaken
opnemen
(Unternehmermodell)

Prevent, 2019

175

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Aanstelling

Aanstelling gebeurt na
goedkeuring van het
comité

Aanstelling gebeurt via
een
aanstellingsdocument,
met akkoord van de
ondernemingsraad

De bedrijfsarts neemt de
coördinatie van de
preventietaken op zich.

Er zijn geen bepalingen
omtrent de aanstelling.

Aanstelling van de deskundige
wordt schriftelijk vastgelegd.

Taken

Opsporen van risico’s
op arbeidsongevallen
of beroepsziekten,
toezicht houden op de
veiligheid, de
gezondheid en het
welzijn op het werk

De veiligheidskundige
en de bedrijfsarts
werken samen aan de
RI&E, zij stellen
preventiemaatregelen
voor en houden toezicht
op de uitvoering, zij
integreren veiligheid en
gezondheid in de
bedrijfsstructuren en de
procesorganisatie.

De bedrijfsarts spoort de
risico’s op
werkgerelateerde
aandoeningen en
beroepsziekten op en
verricht medisch
toezicht. Hij
coördineeert de
samenwerking bij de
inkoop van externe
expertise.

De bevoegde personen
ondersteunen de werkgever
bij de risicoanalyse en de
uitvoering van het plan van
aanpak.

Veiligheidsdeskundigen en
bedrijfsartsen helpen de
werkgever bij het
ondersteunen van de
preventieopdrachten en
adviseren werkgevers,
werknemers(afvaardigingen),
en alle betrokkenen inzake
veilig en gezond werken.
Beide werken mee aan het
opstellen van de RI&E en het
plan van aanpak. Zij geven
advies aan werknemers à rato
van een bepaalde
tijdsbesteding per
kalenderjaar en zij doen aan
werkplekinspecties.

Interne
preventiemedewerker

De tijdsbesteding is
bepaald en gaat van
2,5u/jaar/wkn bij
ernstige risico’s tot
0,5u/jaar/wkn beperkte
risico’s

De tijdsbesteding bij
ondernemingen >50 wkn:
kantooromgeving:
1,2u/jr/wkn, andere
arbeidsplaatsen: 1,5u/jr/wkn.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

176

Opleiding

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Basisopleiding
masterdiploma of
bedrijfsarts.

Basisopleiding ingenieur
of bedrijfsarts.

Opleiding arts met
bijkomende specialisatie.

Er zijn geen bepalingen
omtrent de
opleidingsvereisten.

De vereiste deskundigheid van
de veiligheidsdeskundige moet
worden aangetoond door een
certificaat van succesvolle
voltooiing van een
gespecialiseerde opleiding
(288u). Ook de bedrijfsarts
moet een erkende opleiding
hebben afgerond.

Afhankelijk van de
grootte en de
risicograad van de
onderneming :
opleiding van 42u tot
280u.

Onafhankelijkheid en
bescherming

Twee jaar ervaring en
bijkomende opleiding
afhankelijk van de aard
en de risicograad van de
onderneming: zelfstudie
gecombineerd met een
aantal weken
hoorcollege en stage.
De werkgever staat in
voor de opleiding.

De aangestelde
preventieadviseurs
bekleden een
staffunctie; zij
genieten bescherming
tegen verwijdering uit
de functie

De aangestelde
preventieadviseurs
bekleden een
staffunctie; zij werken
in volledige
onafhankelijkheid,
bepaald bij wet.

De bedrijfsarts geniet
van een onafhankelijke
positie.

Er zijn geen bepalingen
omtrent de
onafhankelijkheid en
bescherming.

De aangestelde
veiligheidsdeskundigen en
bedrijfsartsen bekleden een
staffunctie; zij werken in
volledige onafhankelijkheid

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

De werkgever is
verplicht om een
beroep te doen op
externe deskundigheid
als de interne
deskundigheid
ontbreekt

De werkgever moet
externe ondersteuning
inroepen indien de
vereiste bedrijfsinterne
competenties niet
aanwezig zijn.

De werkgever moet
externe ondersteuning
inroepen indien de
bedrijfsinterne
competenties niet
aanwezig zijn.

De werkgever doet naar
eigen vermogen een beroep
op externe ondersteuning.

De werkgever kan de nodige
competenties in het bedrijf
aanduiden, of een beroep
doen op externe deskundigen
of een arbodienst.

Externe deskundigheid
Wanneer van toepassing

De inspectiedienst kan

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

Om de gezondheid van de
werknemers te verzekeren
kan hij een beroep doen op
bedrijfsgezondheidsdiensten

De inspectie controleert de
externe diensten, zij krijgen

177

bepalen voor welke
specifieke
ondernemingen de
werkgever geacht wordt
om zelfstandig de zorg
om de arbeidsveiligheid
op te nemen en dus
geen beroep moet doen
op een externe
veiligheidsdeskundige.

met voornamelijk medische
expertise.

een certificaat.

Hij kan ook beroep doen op
zelfstandige adviseurs. Het
OSH consultants register102
(OSHCR) is een register van
adviseurs die beantwoorden
aan bepaalde normen.

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Taakverdeling

Afhankelijk van de
beschikbare expertise
in het bedrijf worden
taken ingekocht (via
preventieeenheden)
bij de externe dienst.
Voor het MKB zijn dit
minstens een actieve
medewerking aan de
risicoanalyse en het
uitvoeren van een
periodiek
bedrijfsbezoek

De werkgever beslist
zelf welke taken intern
georganiseerd worden
en welke extern worden
uitbesteed.

De werkgever beslist zelf
welke taken intern
georganiseerd worden en
welke extern worden
uitbesteed.

De werkgever beslist welke
taken hij inkoopt en bij wie.

De werkgever beslist zelf
welke taken intern
georganiseerd worden en
welke extern worden
uitbesteed.

Multidisciplinariteit

5 disciplines:
arbeidsveiligheid,
arbeidsgeneeskunde,
ergonomie,
bedrijfshygiëne,
psychosociale
aspecten van de
arbeid

Met uitzondering van de
bedrijfsarts en de
veiligheidsadviseur, die
volgens de voorschriften
moeten samenwerken,
kan de aanwezige
kennis van zaken in een
externe dienst variëren.

De services de santé
beschikken over
bedrijfsartsen en diverse
deskundigen (Intervenant
en prévention des risques
professionnels)

Er is geen verplichte
multidisciplinariteit.

De diensten zijn
multidisciplinair samengesteld
met bedrijfsartsen,
veiligheidsdeskundigen en
andere disciplines.

De bedrijfsartsen
coördineren de

102 https://www.oshcr.org

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

178

samenwerking met de
respectieve bedrijven.
België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

De praktijk

Het gros van de
ondernemingen heeft
een contract met een
externe dienst, de
grote ondernemingen
nemen veelal het
bedrijfsgeneeskundig
onderzoek af.

De meeste
ondernemingen werken
met de
Berufsgenossenschaften,
die een team van
deskundigen ter
beschikking stellen.

De meeste
ondernemingen werken
met de services de santé
en de IPRP.
De nadruk inzake GVW
blijft grotendeels
medisch georiënteerd.

Het HSE ondersteunt de
keuze van de werkgever bij
de organsatie en inkoop van
diensten via richtsnoeren
(Approved Codes of Practice
and Guidance) en Fit for
Purpose criteria.

2/3 van de Oostenrijkse
bedrijven (tussen 11 en 50
wkn) gebruiken de diensten
van AUVAsicher.

Toezicht

De inspectie kan bij
een overtreding van
de welzijnswetgeving
een administratieve
boete opleggen tot
4.000€.

De inspectie kan bij een
overtreding van de
DGUV V2 een
administratieve boete
opleggen tot 10.000€.

De inspectie kan een
administratieve boete tot
3.750€ opleggen, bij
hehaling tot 9.000€.

De inspectie kan een
aanmaning tot naleving
opstellen.

De inspectie kan een
administratieve boete tot
8.324€ opleggen, bij herhaling
tot 16.659€.

Wetgeving

Codex over het welzijn
op het werk

DGUV Vorschrift 2
Arbeitsschutzgesetz
Arbeitssicherheitsgesetz

Code du Travail

Management of Health and
Safety at Work Regulations
1999

Arbeitsschutzgesetz
Sicherheitsfachkräfte
Verordnung

Naleving

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

179

Italië, Spanje, Denemarken, Estland, Zweden
Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

De werkgever moet een
preventiedienst
oprichten, in eerste
instantie bedrijfseigen
met aanduiding van
personen die hem
ondersteunen in
specifieke
preventietaken. Dit is
verplicht voor
ondernemingen >200
wkn en in hoogrisicosectoren >50 wkn.

De werkgever moet
minstens 1 persoon
aanduiden voor
ondersteuning van het
preventiebeleid. Het
aantal personen is
afhankelijk van het
aantal wkn.

De werkgever met minstens
10 wkn moet een interne
preventiedienst oprichten.

De werkgever moet een
deskundig persoon
aanduiden in het bedrijf.

De werkgever duidt
leidinggevenden en
kaderpersoneel aan die
preventietaken op zich
nemen, met een duidelijke
taakomschrijving en
verantwoordelijkheden.

De werkgever kan de
taken opnemen in
bedrijven tot 5 wkn of
bedrijven met beperkte
risico’s.

De werkgever kan de
taken opnemen in
bedrijven tot 10 wkn
indien hij over de
nodige kwalificaties
beschikt. Dit is ook het
geval bij bedrijven tot
25 wkn met 1 vestiging.

Deskundige ondersteuning
Interne deskundigheid

Deskundige werkgever

Een bedrijf met >500
wkn moet een interne
preventiedienst
oprichten. Bij
risicodragende
bedrijven is de grens
250 wkn.

Deze bestaat uit minstens
één personeelslid en
tenminste één
leidinggevende, die
verantwoordelijk is voor de
implementatie van alle
maatregelen inzake GVW.

De werkgever kan de taken
opnemen in bedrijven tot
10 wkn.

Bij >10 wkn moet dit
schriftelijk
gedocumenteerd worden.

Een werkgever die een
bijkomende opleiding
inzake GVW heeft
gevolgd mag zelf
preventietaken
uitvoeren.

De werkgever kan de taken
opnemen in kleinere
bedrijven.

In werkgever moet in
bedrijven <30 wkn waar
hij/zij niet de taken van
Interne
preventieadviseur
opneemt, de taken

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

180

laten waarnemen door
een werknemersvertegenwoordiger.
Voor bedrijven tussen
31-50 wkn moet een
formele interne
arboadviseur aangesteld
worden die moet
gekozen worden tussen
en door de werknemersafgevaardigden.
Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

Aanstelling

De werkgever duidt
personen aan om deel
uit te maken van de
preventiedienst.

De werkgever stelt een
of meerdere personen
aan om specifieke taken
in het preventiebeleid
uit te voeren.

De werkgever stelt een
personeelslid en een
leidinggevende aan in de
interne dienst.

De werkgever stelt een
preventiedeskundige aan
en verwittigt de
inspectie 10 dagen na
de aanstelling.

De werkgever stelt
personen aan om specifieke
taken in het
preventiebeleid uit te
voeren.

Taken

De preventiedienst
ondersteunt de
werkgever bij de
identificatie en de
evaluatie van risico's,
het definiëren van
preventieve
maatregelen in het plan
van aanpak en het
verstrekken van
informatie aan
werknemers

De personen werken
mee aan de RI&E en het
opstellen en opvolgen
van het plan van
aanpak; zij adviseren de
werkgever over
preventieve en
beschermende
maatregelen.

De interne preventiedienst
werkt mee aan de RI&E,
het opstellen van het
actieplan en het adviseren
over de
preventiemaatregelen,
toezicht op opleiding en
instructies voor wkn,
deelname aan
ongevalsonderzoek, bijnaongevallen en
werkgerelateerde
aandoeningen, optreden als
contactpersoon tussen de
wkn en het comité, het
comité informeren over

De deskundige
ondersteunt de
werkgever bij de RI&E,
bij het opstellen van de
maatregelen en de
uitvoering op het
terrein. Hij/zij werkt
nauw samen met de
werknemers
(vertegenwoordigers),
het comité en de
gezondheidsdeskundigen.

De aangeduide personen
adviseren de werkgever
met betrekking tot de
selectie van andere
werknemers met
preventietaken en de
organisatie van de eerste
hulp, brandbestrijding en
evacuatie, de inzet van
bedrijfsgeneeskundige
diensten, RI&E en
preventiemaatregelen,
persoonlijke beschermingsmiddelen, rapporten over
arbeidsongevallen.

Preventiemedewerker

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

181

problemen inzake GVW.

In een onderneming > 10
wkn documenteert de
werkgever de taken en
verantwoordelijkheden.

De dienst werkt mee aan de
organsatie en planning van
veilige en gezonde
werkomstandigheden.

Opleiding

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

De disciplines in de
preventiedienst zijn niet
bepaald. Meestal zijn dit
ingenieurs en
arbeidshygiënisten of
bedrijfsartsen.

De opleiding is
afhankelijk van de
risicograad en het
aantal wkn. De
basisopleiding in
preventie bedraagt 30
of 50u. De middelbare
opleiding 300u en de
hoogste opleiding 600u
+ masterdiploma.

Het personeelslid en de
leidinggevende in de
interne dienst moeten een
driedaagse opleiding
volgen.

De aangeduide persoon
kan een ingenieur zijn of
een andere deskundige
met de nodige opleiding.

De deskundigen worden
opgeleid aan universiteiten
en hogescholen.

De interne deskundigen
vallen onder de
rechtstreekse
bevoegdheid van de
werkgever.

De werkgever ziet erop toe
dat de deskundigen in alle
onafhankelijkheid kunnen
werken.

Alle functies die een
verantwoordelijkheid
inhouden inzake
veiligheid en gezondheid
moeten aanvullende
curussen gevolgd
hebben.
Onafhankelijkheid en
bescherming

De interne deskundigen
vallen onder de
rechtstreekse
bevoegdheid van de
werkgever.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

De werkgever ziet erop
toe dat hij een
specifieke opleiding
volgt.

Prevent, 2019

De werkgever ziet erop
toe dat de deskundigen
in alle onafhankelijkheid
kunnen werken.

De werkgever ziet erop toe
dat de deskundigen in alle
onafhankelijkheid kunnen
werken.

182

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

De werkgever kan naar
eigen vermogen een
beroep doen op externe
dienstverlening.

De werkgever doet een
beroep op externe
expertise indien de
interne competenties
niet aanwezig zijn.

De werkgever doet een
beroep op externe
expertise indien de interne
competenties niet
aanwezig zijn of op
gerechtelijke bevel of
advies van de inspectie.

De werkgever doet een
beroep op externe
expertise indien de
interne competenties
ontbreken.

De werkgever doet een
beroep op externe
expertise indien de interne
competenties niet
aanwezig zijn, of om
tegemoet te komen aan de
specifieke vereisten van de
inspectie.

Externe deskundigheid
Wanneer van toepassing

Externe
preventiediensten
worden georganiseerd
door private organisaties
en worden niet
gecertificeerd.

In geval de werkgever
de rol van interne
preventiedeskundige
opneemt moet het
gezondheidstoezicht
extern ingekocht
worden.

De inspectie publiceert een
lijst van erkende
adviesbureaus.

Externe diensten zijn
erkend door het
Ministerie van arbeid en
sociale zaken enerzijds
en het Ministerie van
Volksgezondheid
(gezondheidstoezicht).

Werkgevers kunnen
gemeenschappelijke
externe diensten oprichten
of gebruik maken van de
bedrijfsgezondheidsdiensten voor medisch
toezicht en re-integratie.
Er is geen verplichte
certificatie of accreditatie
van de externe diensten,
certificatie kan op
vrijwillige basis.

De Mutuas of
verzekeringsinstellingen
mogen optreden als
externe dienst.
Servicios de prevención
mancomunado worden
aangeboden door
verenigingen van
bedrijven die in
dezelfde branche, regio,
locatie actief zijn.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

183

Taakverdeling

Multidisciplinariteit

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

De werkgever beslist
zelf welke taken intern
georganiseerd worden
en welke extern worden
uitbesteed.

De werkgever beslist
zelf welke taken intern
georganiseerd worden
en welke extern worden
uitbesteed.

De werkgever beslist zelf
welke taken intern
georganiseerd worden en
welke extern worden
uitbesteed.

De werkgever beslist zelf
welke taken intern
georganiseerd worden en
welke extern worden
uitbesteed.

De werkgever beslist zelf
welke taken intern
georganiseerd worden en
welke extern worden
uitbesteed.

In de praktijk doet de
werkgever voor de
organisatie van het
gezondheidstoezicht
beroep op
bedrijfsgezondheidsdiensten

In de praktijk doet de
werkgever voor de
organisatie van het
gezondheidstoezicht
beroep op
bedrijfsgezondheidsdiensten
.
Externe diensten zijn
multidisciplinair miv de
disciplines
arbeidsgeneeskunde,
veiligheid,
arbeidshygiëne en de
ergonomie/toepgepaste
psychologie

De werkgever doet voor
de organisatie van het
gezondheidstoezicht
beroep op
bedrijfsgezondheidsdiensten.

De werkgever doet vooral
voor de organisatie van het
gezondheidstoezicht en reintegratie beroep op
bedrijfsgezondheidsdiensten.

Externe diensten zijn
multidisciplinair
samengesteld.

Vereiste disciplines in de
bedrijfsgezondheidsdiensten:
bedrijfsarts,
bedrijfsverpleegkundige,
arbeidshygiënist,
ergonoom en
arbeidspsycholoog.

Er is geen verplichting tot
multidisciplinaire
samenstelling van een
externe dienst. Toch
bestaan zij meestal uit
onderstaande disciplines:
bedrijfsverpleegkundigen,
fysiotherapeuten,
ergonomen,
veiligheidsingenieurs en
arbeidspsychologen

Externe diensten zijn
meestal multidisciplinair
miv de disciplines
arbeidsveiligheid,
arbeidsgeneeskunde,
arbeidshygiëne en
ergonomie

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

Tussen 80% en 90% van
de Italiaanse bedrijven
zou over een interne
preventiedeskundige

70% van de Spaanse
bedrijven delegeert
GVW taken aan externe
diensten. 15%, meestal

Deense bedrijven doen
slechts beperkt een beroep
op de externe diensten,
voor de RI&E is dit 8,7%.

65% van de Estse
ondernemingen zou de
werknemers
gezondheidstoezicht

De meeste middelgrote tot
grote bedrijven hebben
interne preventiediensten
opgericht, terwijl het MKB

Naleving
De praktijk

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

184

beschikken.

grotere vestigingen
heeft eigen
preventiepersoneel in
dienst.

70% van de Deense
ondernemingen zou in regel
zijn met de richtlijnen met
betrekking tot het
oprichten van interne
arbodiensten en de
samenwerking met externe
deskundigen.

aanbieden, 20% van de
bedrijven beschikt niet
over een interne
deskundige.

een beroep doet op vaak
sectoraal georganiseerde
externe arbodiensten.
In 2011 was 65% van de
werknemers gedekt door
arbodiensten. De dekking
was het laagst in de
bedrijven met minder dan
50 wkn. De mate van
aansluiting bij eenheden
die de diensten aanbieden,
varieert in verschillende
bedrijfstakken en ook de
inhoud varieert.

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

Toezicht

De inspectie voorziet
een strafrechtelijke
boete van 2.740€ tot
7.014,40€ indien de
werkgever geen
deskundige aanduidt.
Indien de wkg geen
deskundige voor medisch
toezicht aanduidt
bedraagt de boete
1.644€ tot 6.576€.

De inspectie schrijft
boetes uit bij kleine
overtredingen van 40€
tot 2.045€. Bij grote
overtredingen bedraagt
dit 2.046€ tot 40.985€.

De inspectie kan een
aanmaning schrijven indien
de voorschriften niet
worden nageleefd

De inspectie treedt
voornamelijk op als
advies- en
informatieverlener en
schrijft een aanmaning
tot naleving uit.

De inspectie kan een
werkgever verplichten om
een beroep te doen op
bepaalde diensten van een
externe dienst, bij
voorbeeld bij een RI&E met
betrekking tot
psychosociale risico’s.

Wetgeving

Testo unico sulla salute
e sicurezza sul lavoro –
D.LGS 81/2008

Ley de Prevenciòn de
Riesgos Laborales
31/1995

Bekendtgørelser nr. 559

TTOS

Work Environment Act
Work Environent Ordinance
Work Insurance Legislation
AFS 2001:1

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

185

Nederland
Nederland
Deskundige ondersteuning
Interne deskundigheid

Elke onderneming moet ten minste één deskundige werknemer in dienst hebben.

Deskundige werkgever

Een werkgever tot 25 werknemers kan zelf de preventietaken waarnemen. Hij moet bechikken over voldoende deskundigheid, ervaring en
uitrusting.
Nederland

Preventiemedewerker
Aanstelling

Met instemming van de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging

Taken

•
•
•

Het ondersteunen van de werkgever om optimale arbeidsomstandigheden te realiseren
Het adviseren en nauw samenwerken met de arbodeskundigen en de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging over de te
nemen maatregelen voor een goed arbeidsomstandighedenbeleid
Het (mede) uitvoeren van arbo-maatregelen.

Opleiding

De deskundigheid van de preventiemedewerker moet aansluiten op de risico’s in het bedrijf. In de RI&E moet worden de maatregelen
aangegeven van het bedrijf heeft genomen met betrekking tot onder meer de deskundigheid en de beschikbare tijd voor de
preventiemedewerker

Onafhankelijkheid en
bescherming

De werkgever stelt de werknemers in de gelegenheid om de bijstand zelfstandig en onafhankelijk te verlenen.

Externe deskundigheid
Wanneer van toepassing

Indien interne deskundigheid niet voldoende is moet expertise van gecertificeerde arbodiensten ingekocht worden

Taakverdeling

Afhankelijk van de beschikbare expertise in het bedrijf worden taken ingekocht bij de externe dienst.

Multidisciplinariteit

4 kerndeskundigheden: arbeidshygiënisten, hogere veiligheidsdeskundigen en arbeids- en organisatiedeskundigen

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

186

Naleving

Nederland

De praktijk

In 2016 heeft 47% van alle bedrijven een preventiemedewerker aangesteld (Arbobalans)

Toezicht

Overtredingen op de bepalingen kunnen tot een bestuurlijke boete leiden. Het boetenormbedrag bedraagt 1.500€ tot 3.000€.

Wetgeving

Arbeidsomstandighedenwet

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

187

Vergelijkende tabel melding arbeidsongevallen: 10 EU landen en Nederland

België, Duitsland, Frankrijk, UK, Oostenrijk
België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Een arbeidsongeval is
een plotselinge
gebeurtenis die een
lichamelijk letsel
teweegbrengt en
waarvan de oorzaak of
één van de oorzaken
buiten het organisme van
de getroffene ligt.
Bovendien moet het
ongeval de werknemer
tijdens en door het feit
van de uitvoering van de
arbeidsovereenkomst of
het ambt overkomen.

Een arbeidsongeval is een
ongeval tijdens de
uitvoering van het werk
of op de weg van en naar
het werk.

Een ongeval is een
plotse en onverwachte
gebeurtenis tijdens de
uitvoering van het werk
en op de werkplaats, die
een letsel of schade
(fysiek of psychisch)
veroorzaakt.

Een arbeidsongeval is
een ongewild,
identificeerbaar incident
dat lichamelijk letsel
veroorzaakt. Er moet een
externe oorzakelijke
factor zijn en het moet
tijdens en door de
uitvoering van het werk
gebeuren.

Een arbeidsongeval is een
ongeval die plaatsgebonden,
tijdgebonden en oorzakelijk
in verband staat met de
tewerkstelling van de
verzekerde.

Melding
Definitie arbeidsongeval

Ongevallen tijdens woonwerkverkeer zijn
eveneens opgenomen.

Een ernstig ongeval heeft
betrekking op een
ongeval:
- met dodelijke afloop,
- waarbij blijvend
lichamelijk letsel
waarschijnlijk is,
- met betrokkenheid van
meerdere personen,
- met een grote externe
impact.

Een weg-werk ongeval
komt in aanmerking als
arbeidsongeval.
Een ernstig ongeval is
een ongeval met de
dood of een ernstig
letsel van de werknemer
tot gevolg.

Een weg-werk ongeval komt
in aanmerking als
arbeidsongeval.

Ongevallen overkomen
aan derden (contractors,
bezoekers) zijn eveneens
opgenomen indien zij de
dood of hospitalisatie tot
gevolg hebben.

Een ernstig ongeval is
een ongeval dat zich op
de arbeidsplaats zelf
voordoet en waarbij kan
vermoed worden dat het

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

188

te wijten is aan een
ernstige inbreuk op de
reglementaire
verplichtingen.

Aangifte

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

De werkgever geeft elk
ongeval aan bij de AO
verzekeraar waarbij deze
is aangesloten.

De werkgever meldt elk
ongeval en weg-werk
ongeval waarbij een
werknemer gedood wordt
of een letsel oploopt met
meer dan drie dagen
werkongeschiktheid, aan
de bevoegde
Berufsgenossenschaft en
de arbeidsinspectie.

De werkgever meldt het
ongeval per aangetekend
schrijven bij de
ziekteverzekering
(Caisse primaire
d’assurance maladie
CPAM). Deze stuurt een
kopie door naar de
inspectie.

De werkgever meldt
dodelijke ongevallen,
ernstige gespecifieerde
ongevallen en bepaalde
gevaarlijke incidenten
met mogelijk zware
gevolgen onverwijld aan
de bevoegde inspectie.

De werkgever meldt elk
songeval waarbij een
werknemer gedood wordt of
meer dan drie dagen volledig
of gedeeltelijk
arbeidsongeschikt is uiterlijk
binnen vijf dagen bij de
ongevallenverzekering.

Een formeel
ongevalsrapport kan ten
laatste 10 dagen na het
ongeval/incident volgen.

De werkgever brengt
onmiddellijk de
arbeidsinspectie op de hoogte
van dodelijke en ernstige
ongevallen, tenzij een
melding is ingediend bij de
politie.

Elk dodelijk en zeer
ernstig ongeval wordt
onmiddellijk bij de
inspectie gemeld.

Een dodelijk ongeval,
ongeval met meerdere
gekwetsten, of een
ongeval met ernstige
schadelijke gevolgen voor
de gezondheid, worden
onmiddellijk gemeld.

Aangifteformulier

Het aangifteformulier is
online beschikbaar op
www.fedris.be

Het aangifteformulier is
online beschikbaar op
www.dguv.de

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

De werkgever is niet
verplicht het ongeval te
melden aan de
arbeidsinspectie noch
aan de politie. Dit is
evenwel aan te bevelen
afhankelijk van de ernst
van het ongeval. De
inspectie of de politie
worden gewoonlijk door
de hulpdiensten en de
ziekteverzekering
verwittigd.

Het aangifteformulier is
online beschikbaar op
www.ameli.fr

Prevent, 2019

Een ongeval met een
werkverlet van meer dan
7 dagen moet binnen 15
dagen gerapporteerd
worden aan de
arbeidsinspectie.
De werkgever brengt de
verzekeraar op de
hoogte.

Het aangifteformulier is
online beschikbaar op
www.hse.gov.uk

Het aangifteformulier is
online beschikbaar op
www.auva.at

189

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Ongevalsregister

Elke dienst PBW moet
voor elk ongeval met 4
dagen werkverlet een
ongevallensteekkaart
opmaken (dit kan
vervangen worden door
een ongevalsaangifteformulier)

De werkgever houdt een
register bij van
ongevallen met meer dan
drie dagen
werkongeschiktheid.

De werkgever houdt een
register van alle
ongevallen bij.

De werkgever houdt een
register bij van alle
gebeurtenissen die
gerapporteerd worden
onder RIDDOR en van elk
ander werkgerelateerd
ongeval met >3 dagen
werkverlet.

De werkgever houdt een
register bij van alle dodelijke
ongevallen en van alle
ongevallen met werkverlet >3
dagen.

Onderzoek door
werkgever

De dienst preventie en
bescherming (PBW) van
de werkgever onderzoekt
elk ongeval met ten
minste vier dagen
ongeschiktheid.

De werkgever en de
interne GVW deskundige
onderzoeken de AO met >
3 dagen werkverlet,
hij/zij voert een
risicobeoordeling uit en
neemt maatregelen.

Er is geen wettelijke
vereiste voor de
werkgever om een
onderzoek in te stellen
maar indien een comité
aanwezig is moeten de
comitéleden een
onderzoek instellen bij
een ernstig ongeval en
bij herhaalde incidenten
die op een ernstig risico
wijzen.

Er is geen specifieke
wettelijke verplichting
die onderzoek van
ongevallen vereist door
de werkgever. De safety
representative moet een
onderzoek instellen.

De werkgever moet op
verzoek van de inspectie
ongevalsrapporten over
bepaalde ongevallen
opstellen en indienen bij de
inspectie. Dit zijn de
dodelijke ongevallen en deze
met een ernstig fysiek letsel.

De inspectie onderzoekt
de ernstige ongevallen
en de herhaalde
incidenten die op een

De inspectie onderzoekt
de dodelijke ongevallen,
de ernstige
gespecifieerde

Registratie

Bij elk ernstig ongeval
stelt de dienst PBW een
omstandig verslag op.

Onderzoek door
inspectie

De inspectie onderzoekt
de dodelijke en zeer
ernstige ongevallen. Zij
publiceert lessen uit

De inspectie onderzoekt
de dodelijke en ernstige
ongevallen met meerdere
gekwetsten, of een

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

De Management of
Health and Safety at
Work Regulations 1999
eisen alsnog dat een
bepaald niveau van
onderzoek door de
werkgever wordt
uitgevoerd opdat hij
maatregelen kan treffen
na het ongeval.
De inspectie beslist of een
gemeld ongeval een
diepgaand onderzoek vereist.
In eerste instantie worden

190

ongevallen.

ongeval met ernstige
schadelijke gevolgen voor
de gezondheid.

ernstig risico wijzen.

ongevallen en de
gevaarlijke incidenten
met mogelijk zware
gevolgen.

dodelijke ongevallen en AO
met een ernstig lichamelijk
letsel onderzocht.

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Diverse opleidingen
omtrent AO onderzoek
door alle marktspelers

VDSI en BAUA publiceren
richtsnoeren voor het
ongevalsonderzoek

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Sancties

Administratieve
geldboeten bij
overtredingen op de
welzijnsreglementering
bedragen 400€ tot 4.000€

Op meldingsverzuim kan
een administratieve
boete van 2.500€ staan.

De boete voor het
meldingsverzuim
bedraagt tot 3.750€.

Een schending van
RIDDOR is een strafbaar
feit dat kan worden
bestraft met een
geldboete en/of tot zes
maanden gevangenis.

Op meldingsverzuim kan een
administratieve boete van
166€ tto 8.324€ staan. Bij
recidive is dit 333€ tot
16.659€.

Wetgeving

Arbeidsongevallenwet
dd. 10 april 1971

Arbeitsschutzgesetz

Code du Travail
Koninklijk Besluit van 8
augustus 1986.

RIDDOR
Management of Health
and Safety at Work
Regulations 1999

ArbeitnehmerInnenschutzgesetz

Hulpmiddelen

Sancties bij overtreding
wetgeving inzake
arbeidsongevallen

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

191

Italië, Spanje, Denemarken, Estland, Zweden
Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

Een arbeidsongeval is
een ongeval tijdens de
uitvoering van het werk,
als gevolg van een
gewelddadige
gebeurtenis met als
gevolg tijdelijke
arbeidsongeschiktheid
vanaf 3 dagen
werkverlet, dood of
blijvende
arbeidsongeschiktheid.

Een arbeidsongeval is een
ongeval met een letsel
(fysiek of mentaal) dat de
werknemer oploopt tijdens
of als gevolg van de arbeid
(directe oorzaak), door
een plotse gebeurtenis.

Een arbeidsongeval is een
ongeval bij de uitvoering
van het werk als gevolg
van een plotse
gebeurtenis of
blootstelling. Er dient
een oorzakelijk verband
te zijn tussen de
blootstelling en het
optreden van het letsel.

Een arbeidsongeval is
gedefinieerd als schade
aan de gezondheid of
overlijden van een
werknemer die voorkomt
tijdens de uitoefening
van een door een
werkgever opgedragen
taak of bij
werkzaamheden die met
de toestemming van de
werkgever worden
verricht.

Een arbeidsongeval is een
fysiek letsel als gevolg van
een plotse gebeurtenis.

Melding
Definitie arbeidsongeval

Ook een wegwerkongeval kan onder
bepaalde
omstandigheden als AO
erkend worden.

Ook ongevallen op weg
van en naar het werk
worden als
arbeidsongevallen
beschouwd.
Een ernstig of zeer ernstig
ongeval is een ongeval
resulterend in de dood,
een blijvende
ongeschiktheid of een
tijdelijke ongeschiktheid,
gelinkt aan een aantal
voorwaarden met
betrekking tot de
gebeurtenis, de betrokken
voorwerpen en de aard
van het letsel.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

In een aantal gevallen
kan psychische schade
ook als een
arbeidsongeval
beschouwd worden.

In een aantal gevallen kan
psychische schade ook als
een arbeidsongeval
beschouwd worden.
Een ernstig ongeval is een
ongeval resulterend in de
dood, blijvende
omgeschiktheid of een
ernstig letsel.

Weg-werkongevallen
worden niet beschouwd
als arbeidsongeval.

Prevent, 2019

192

Aangifte

Aangifteformulier

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

De werkgever meldt elk
ongeval met > 3 dagen
werkverlet aan INAIL
binnen 2 werkdagen. De
werkgever meldt een
dodelijk ongeval
onmiddellijk aan INAIL.

De werkgever meldt een
ongeval met >1 dag
werkverlet aan de
verzekeraar en de
arbeidsinspectie. Dit
gebeurt binnen de 5 dagen
na het ongeval.

De werkgever meldt elk
ongeval vanaf >1 dag
werkverlet elektronisch
via de EASY - database.
De gegevens bereiken
dan automatisch de
arbeidsinspectie als het
vergoedingsfonds.

De werkgever meldt een
ernstig of dodelijk
ongeval onmiddellijk aan
de arbeidsinspectie.

De werkgever meldt elk
dodelijk en ernstig ongeval
onverwijld aan de
bevoegde arbeidsinspectie.

In geval van overlijden
meldt de werkgever het
ongeval aan de politie.

De werkgever verwittigt
eveneens de bevoegde
inspectie aan de hand
van het ongevalsverslag
en de politie.

Hij/zij meldt dodelijke
ongevallen en (zeer)
ernstige ongevallen binnen
24u.

Hij/zij meldt ook
onverwijld ongevalsletsels
die meerdere werknemers
overkomen alsook
incidenten die een ernstig
gevaar betekenen.

Het aangifteformulier is
online beschikbaar op
www.inail.it

Aangifte gebeurt
elektronisch via een
Delt@plateform

Aangifte gebeurt
elektronisch via de online
registratie tool EASY

Aangifte gebeurt via de
site van de
arbeidsinspectie.

Aangifte gebeurt via het
Swedish Information
System for Occupational
Accidents and Workrelated Diseases (ISA).

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

De elektronische
ongevalsaangifte volstaat
om te voldoen aan de
wettelijke bepaling.

De werkgever houdt een
lijst van ongevallen en
ziekten bij vanaf 1 dag
werkverlet.

De werkgever houdt een
lijst van ongevallen en
ziekten bij vanaf 1 dag
werkverlet.

De werkgever houdt een
register van ongevallen >
3 dagen werkverlet bij.

De werkgever houdt een
geschreven lijst van
ongevallen bij.

De werkgever meldt een
ongeval binnen 9 dagen,
bij een dodelijk ongeval
is dit onmiddellijk.

De werkgever meldt ook
ongevallen en ziekten aan
de Social Insurance
Agency.

Registratie
Ongevalsregister

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

193

Onderzoek door
werkgever

Er is geen wettelijke
vereiste voor de
werkgever om een intern
onderzoek uit te voeren.

De werkgever /
preventieadviseur is
verplicht om een
gedetailleerd intern
onderzoek uit te voeren en
om een verslag van de
bevindingen op te maken,
onafhankelijk van de ernst
van het ongeval.
De werkgever stuurt het
verslag door naar de lokale
arbeidsinspectie

Onderzoek door
inspectie

De werkgever heeft geen
verplichting om een
ongeval te onderzoeken.
Toch kan de verplichting
volgen uit de regelgeving
die de werkgever ertoe
verbindt om de
gezondheid en veiligheid
van de werknemers te
waarborgen.

Een werkgever/
arbodeskundige is
verplicht om alle
ongevallen op het werk
te onderzoeken.

De werkgever/ de
preventiemedewerker is
verplicht om elk (ernstig)
ongeval te onderzoeken.

Hij/zij stuurt het rapport
naar de inspectie binnen
10 dagen na het ongeval.

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

De inspectie onderzoekt
de dodelijke en ernstige
ongevallen.

De arbeidsinspectie
onderzoekt de aangegeven
ongevallen om oorzaken
en preventieve
maatregelen voor te
stellen.

De inspectie onderzoekt
dodelijke en ernstige
ongevallen.

De arbeidsinspectie
onderzoekt alle
ongevallen met de dood
tot gevolg.

De arbeidsinspectie
onderzoekt alle dodelijke
ongevallen en maakt
diepte- analyses van een
selectie van dodelijke
ongevallen en ongevallen
met blijvende
ongeschiktheid of ernstige
letsels met de bedoeling
de onderliggende oorzaken
in kaart te brengen en
maatregelen ter
voorkoming te bepalen.

Hulpmiddelen

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

De noodzaak om andere
ongevallen te
onderzoeken wordt
vastgesteld door de
inspectie op basis van het
onderzoeksrapport van de
werkgever.
De arbeidsinspectie stelt
een tool “Learning from
accidents” ter
beschikking van de
bedrijven om de
ongevallen te analyseren.

Prevent, 2019

194

Italië

Spanje

Sancties

De boetes voor het nietnaleven van de aangifte,
of bij laattijdigheid,
onvolledigheid en
onjuistheid bedragen
1.290€ tot 7.745€.

De boete voor het nietnaleven van de
meldingsplicht bedraagt
6.000€.

Wetgeving

Testo unico sulla salute e
sicurezza sul lavoro –
D.LGS 81/2008

Ley de Prevenciòn de
Riesgos Laborales 31/1995

Denemarken

Estland

Zweden

Sancties bij overtreding
wetgeving inzake
arbeidsongevallen

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Een inbreuk op de
meldingsplicht betekent
een boete.

Bekendtgørelser nr. 559

Prevent, 2019

TTOS

Work Environment Act
Work Environment
Ordinance
Work Insurance Legislation
AFS 2001:1

195

Nederland
Nederland
Melding
Definitie arbeidsongeval

Een arbeidsongeval is een aan een werknemer in verband met het verrichten van arbeid overkomen ongewilde, plotselinge gebeurtenis, die
schade aan de gezondheid tot vrijwel onmiddellijk gevolg heeft gehad en heeft geleid tot ziekteverzuim, of de dood tot vrijwel onmiddellijk
gevolg heeft gehad (Arbowet, Art 1, lid i). Ongevallen tijdens woon-werkverkeer zijn uitgesloten.

Aangifte

Artikel 9 lid 1 van de Arbowet bepaalt dat de werkgever ernstige ongevallen die leiden tot (tot de dood, een blijvend letsel of een
ziekenhuisopname direct meldt aan de Inspectie SZW en hierover desgevraagd zo spoedig mogelijk aan deze rapporteert. Een dodelijk ongeval
wordt onmiddellijk telefonisch gemeld.

Aangifteformulier

Het aangifteformulier is online beschikbaar op www.inspectieszw.nl

Registratie
Ongevalsregister

De werkgever houdt een lijst bij van gemelde ongevallen en van ongevallen > 3 dagen werkverlet

Onderzoek door
werkgever

De werkgever en de werknemers werken mee aan het onderzoek van de Inspectie SZW met alle gewenste informatie. Er Er is geen verplichting
voor werkgevers om zelf een onderzoek in te stellen, hoewel de werkgever in de praktijk zou moeten nagaan wat er is gebeurd, aangezien hij
aansprakelijk kan worden gesteld voor schade.

Onderzoek door inspectie

De Inspectie SZW stelt een ongevallenonderzoek in wanneer er sprake is van een vermoeden van een meldingsplichtig ongeval; of het
vermoeden dat het ongeval het gevolg is van een overtreding van de wettelijke voorschriften.

Hulpmiddelen

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

196

Nederland
Sancties bij overtreding
wetgeving
Sancties

De boete voor het niet melden van een arbeidsongeval bedraagt tot 50.00€

Wetgeving

Arbowet

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

197

Vergelijkende tabel resultaten ESENER enquête: 10 EU landen en Nederland

Nederland

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

%

%

%

%

%

%

%

%

%

%

%

Alle ondernemingen

73,2

66,5

66,2

56,1

91,9

56,4

94,6

89,7

92

69,4

80,4

5-9 wkn

62,7

51,3

54,3

44,8

87,9

44,9

92,2

87,4

87,2

52,5

74,5

>=250 wkn

98,1

97,8

95,6

92,6

99,9

89,6

99,3

98,6

99,6

98,6

96,7

Interne medewerker

57,3

42,3

56,7

74,3

74,8

54,1

18,2

12,1

83,2

64,7

74,8

Externe medewerker

26,5

34,4

30,8

17,2

9,4

26,9

62,4

78

8,7

27

4,4

Gedocumenteerd

92,1

91,9

93,2

92,9

96

93,6

98,5

97,7

96,1

96,6

91,6

Nuttig instrument

84,8

91,8

85,9

92,4

95,6

86,4

93,5

92,7

78,2

78,2

91,7

RI&E (%)

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

198

Nederland

België

Duitsland

Frankrijk

UK

Oostenrijk

Italië

Spanje

Denemarken

Estland

Zweden

%

%

%

%

%

%

%

%

%

%

%

Veiligheidskundige
totaal

50,2

64,3

58,1

25,5

50,1

49,3

67,6

79

36,1

29,5

45,1

VK <10 wkn

40

54,7

51,5

54,4

77,3

43,9

66,8

77,3

27,6

26,4

34,7

VK >=250 wkn

85

86,3

70,9

44,7

74,9

65,1

63,4

82,8

67,7

44,7

80,4

Bedrijfsarts totaal

77,3

83,9

54,2

95,1

29,7

58,6

89,1

80,1

7,2

66,4

71,9

BA <10 wkn

63,6

71,3

39,8

95,3

78

45,9

83,6

78

4,1

48,6

60,3

BA >=250 wkn

99,3

97,7

98,6

99,3

89,4

98,5

100

93,6

22,1

100

96,4

Preventiemedewerker
(%)

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019

199

De vertaling van de artikelen 6,7 en 9 in diverse Lidstaten: als
oneigenlijk beoordeelde interpretaties
De vertaling van art. 6 in diverse Lidstaten: als oneigenlijk beoordeelde
interpretaties
De overbrenging van de verplichtingen tot het uitvoeren van een RI&E in de
verschillende nationale rechtstelsels werd problematisch gevonden in twee gevallen,
namelijk Italië en Duitsland.
➢ Het Italiaanse dossier betreft de mate waarin werkgevers verplicht zijn de
risico’s voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers te evalueren.
De Italiaanse interpretatie gaf een conformiteitsprobleem bij de omzetting:
volgens de Italiaanse wetgeving hoefden de werkgevers slechts specifieke
risico’s te evalueren, nl. deze verbonden aan de keuze van de arbeidsmiddelen,
het gebruik van chemische stoffen en preparaten, en de inrichting van de
arbeidsplaats. Deze tekortkoming werd als zodanig benoemd door het Hof van
Justitie in zijn arrest van 15 november 2001103. In punt 12 verklaart het Hof
namelijk het volgende: “Om te beginnen moet worden vastgesteld, dat zowel
uit het doel van de richtlijn - die volgens de vijftiende overweging ervan op alle
risico's van toepassing is - als uit de formulering van artikel 6, lid 3, sub a,
ervan blijkt, dat de werkgever verplicht is de risico's voor de veiligheid en de
gezondheid van de werknemers te evalueren.” Punt 13 van dit arrest vulde aan:
“Hieraan zij toegevoegd, dat de beroepsrisico’s die door de werkgever moeten
worden geëvalueerd, niet eens en voor altijd worden vastgesteld, maar
voortdurend evolueren, met name als gevolg van de steeds betere
arbeidsomstandigheden en het wetenschappelijk onderzoek op het gebied van
beroepsrisico’s.”
➢ Het Duitse dossier betreft de verplichting om de risico-evaluatie in alle
ondernemingen te documenteren (artikel 9 van de Kaderrichtlijn). Hier
oordeelde het Hof van Justitie in zijn arrest van 7 februari 2002104 als volgt:
"Vooraf zij opgemerkt dat de werkgever krachtens artikel 9, lid 1, sub a, van de
richtlijn moet beschikken over documenten die een evaluatie van de risico’s
voor de veiligheid en de gezondheid op het werk bevatten, documenten
waartoe de werknemers of de werknemersvertegenwoordigers met een
specifieke taak op het gebied van de bescherming van de veiligheid en de
gezondheid van de werknemers volgens artikel 10, lid 3, sub a, van de richtlijn
toegang moeten hebben” en: “Hierbij zij vastgesteld dat een bepaling die de
bevoegde Bondsminister voor bepaalde soorten van bedrijven, in het bijzonder
rekening houdend met het aantal werknemers in dienst, de bevoegdheid
verleent de bedrijfsartsen en de deskundigen in arbeidsveiligheid vrij te stellen
van de verplichting om rapporten over de beoordeling van de
arbeidsomstandigheden op te stellen, duidelijk in strijd is met de artikelen 9,
lid 1, sub a, en 10, lid 3, sub a, van de richtlijn, aangezien de bedrijven met
tien of minder werknemers in dienst aldus zouden zijn vrijgesteld van de
103
104

Zaak C-49/00, Commissie tegen Italië.
Commissie tegen Duitsland, zaak C-5/00.

verplichting om te beschikken over een evaluatie van de risico's in de vorm van
documenten”.
Voor wat de verplichting tot een algemene risicoanalyse betreft, besluit het rapport
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees
Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio’s dd. 5 februari 2004 dan
ook: “Kort gezegd behoeven de volgende punten verbetering als het gaat om de
praktische tenuitvoerlegging van de bepalingen in verband met de risico-evaluatie:
➢ Bij gebruik van oppervlakkige, schematische procedures wordt de aandacht
gericht op overduidelijke risico’s. Langetermijneffecten (bijv. mentale
factoren) en niet eenvoudig waarneembare risico’s worden veronachtzaamd,
zoals risico’s die veroorzaakt worden door chemische stoffen.
➢ Er wordt nauwelijks gekeken naar psychosociale risicofactoren en factoren die
verband houden met de werkorganisatie.
➢ De risico’s worden niet binnen een totaalpakket geanalyseerd en geëvalueerd.
Daarom worden er afzonderlijke maatregelen getroffen, maar er bestaat geen
integrale aanpak voor de analyse van de omstandigheden op de arbeidsplaats.
➢ Risico-evaluatie wordt vaak beschouwd als een eenmalige verplichting zodat er
geen sprake is van continuïteit.
➢ De werkgevers gaan onvoldoende na of de maatregelen doeltreffend zijn.”
De vertaling van art. 7 in diverse Lidstaten: als oneigenlijk beoordeelde
interpretaties
De Kaderrichtlijn opteert voor de inbreng van deskundigheid bij de uitbouw van het
preventiebeleid. Hiertoe verplicht artikel 7 Kaderrichtlijn 89/391 de werkgever om één
of meer werknemers aan te duiden die zich met de activiteiten op het gebied van de
bescherming tegen en de preventie van beroepsrisico’s in het bedrijf en/of de
inrichting zullen bezighouden. De aangewezen werknemers mogen hierbij geen nadeel
ondervinden van hun activiteiten op het gebied van de bescherming tegen en de
preventie van beroepsrisico’s.
Om deze werknemers toe te laten hun opdracht optimaal te kunnen vervullen, worden
diverse waarborgen voorzien. Vooreerst moeten de aangewezen werknemers over
voldoende tijd beschikken. In tweede instantie dienen zij over de nodige capaciteiten
en middelen te beschikken. En tot slot moeten zij ook voldoende in aantal zijn. Het
zijn de Lidstaten die kunnen bepalen welk aantal voldoende is. Ze zijn hiertoe echter
niet verplicht. Dit in tegenstelling tot de nodige capaciteiten en bekwaamheden, die
wel verplicht door de Lidstaten dienen te worden bepaald.
In het arrest van 15 november 2001 heeft het Hof van Justitie105 beklemtoond dat het
wel degelijk de Lidstaten zijn die deze capaciteiten en bekwaamheden moeten
bepalen. Zo werd de door de Italiaanse regering gekozen oplossing om aan de
werkgever de verantwoordelijkheid over te laten om te bepalen welke bekwaamheden

105

HvJ C-49/00, Commissie t. Italiaanse Republiek, 2001, punten 35 tot 37.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 201

en bevoegdheden nodig zijn om preventieactiviteiten uit te oefenen, niet conform met
de richtlijn geacht (Van Regenmortel, 2013).
Art. 7 van de Kaderrichtlijn is geen conflictvrije materie gebleken. De verordening kan
nochtans in duidelijke bewoordingen omschreven worden. De werkgever moet ervoor
zorgen dat er werknemers zijn die zich bezighouden met preventiemaatregelen binnen
het bedrijf. Als er onvoldoende interne kennis is, en dit is normaliter zeker in kleinere
ondernemingen het geval, dan moet de werkgever een beroep doen op externe
deskundigen.
Het probleem is dat de kwaliteit van de personen (en van de diensten waarin deze
functioneren) nogal verschilt van land tot land: het is een feit dat elke Lidstaat art. 7
van de Kaderrichtlijn op een andere manier heeft opgenomen in zijn eigen
reglementering, met als gevolg erg uiteenlopende concepten op het vlak van de
interne en externe preventie. Wat in elk geval duidelijk is, is dat de diensten waarin
de externe preventiedeskundigen werken een multidisciplinair karakter moeten
hebben, en dat de kernoptie van de Kaderrichtlijn op het vlak van de structuur van de
welzijnszorg in ondernemingen duidelijk luidt: bedrijfsinterne deskundigheid moet de
voorrang krijgen boven externe ondersteuning. Beide dossiers worden hieronder kort
besproken.
De vertaling van artikel 7 in de nationale regelgeving werd problematisch gevonden in
Nederland en Frankrijk
➢ In Nederland wordt het beroep op interne en/of externe arbodienst geregeld
door art. 14, 1° van de Arbeidsomstandighedenwet: “De werkgever laat zich
ten aanzien van zijn verplichtingen (...) bijstaan door een of meer deskundige
werknemers, al dan niet georganiseerd in een dienst, dan wel door een of meer
werknemers en andere deskundige personen of diensten.” De verplichting om
een bedrijfsinterne preventiedienst met een ruim aantal bevoegdheden op te
richten bestond op het moment van omzetting van de Kaderrichtlijn niet in
Nederland; in de plaats daarvan kwamen de (in het verleden) verplichte
relaties met arbodiensten.
➢ De Europee Commissie publiceerde eind 2002 een kennisgeving terzake: “De
Commissie verzoekt het Hof krachtens artikel 226 EG vast te stellen dat het
Koninkrijk der Nederlanden de verplichtingen niet is nagekomen die op hem
rusten krachtens artikel 7, lid 3 van de richtlijn 89/391/EEG. Krachtens deze
bepaling moet het bedrijf een beroep doen op externe diensten indien het
onvoldoende bekwaam is om de activiteiten op het gebied van de bescherming
tegen en de preventie van beroepsrisico’s te organiseren”. De Nederlandse
wetgever bleek de werkgever een te vrije keuze te laten om voor die taken een
of meer werknemers aan te wijzen, dan wel om deze dienst uit te besteden. De
Commissie stelt dat de werkgever verplicht moet worden een of meerdere
werknemers aan te wijzen voor beschermings- en preventieactiviteiten; de
werkgever mag alleen extern personeel inschakelen indien de mogelijkheden
binnen het bedrijf onvoldoende zijn.
➢ De centrale probleemstelling bij deze (en nog) andere) inbreukprocedures gold
dus de vraag: laat art. 7 de werkgever de keuze tussen een interne of een
externe organisatie van zijn preventieactiviteiten of legt zij een rangorde op

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 202

waarbij het aanwijzen van één of meerdere werknemers die zich met de
preventie bezighouden als een primaire verplichting moet worden beschouwd;
een beroep doen op deskundigheid van buitenaf is subsidiair.
➢ Ingevolge deze uitspraak werd de Arbeidsomstandighedenwet in 2006
gedeeltelijk herzien. Men opteerde voor een “maatwerkregeling106” die
ondernemingen evenals activiteitssectoren toelaat alternatieve structuren te
ontwerpen mits dit wordt voorgelegd aan het bedrijfsintern of sectoraal sociaal
overleg. Indien uit een algemene risicoanalyse blijkt dat werkgevers of
economische sectoren over voldoende eigen deskundigheid beschikken, hoeven
zij geen externe arbodienst onder de arm nemen. Een beroep op de externe
arbodiensten blijft mogelijk voor specifieke opdrachten in functie van de
behoeften en prioriteiten.
➢ Fankrijk werd door het Europese Hof in Straatsburg op 4 maart 1997 ingebreke
gesteld omdat het art. 7 van de Kaderrichtlijn wederrechtelijk had ingevuld.
Weliswaar werden de service de santé au travail beschouwd als valabele
externe arbodiensten qua concept, doch het land werd verweten dat het
preventie louter medisch bleef zien en geen ruimte liet voor andere disciplines.
Letterlijk staat er (eigen vertaling): “dat de bedrijfsarts maar een deel van de
functies vervult die worden toebedeeld door art. 7 van de richtlijn, dat erin
bestaat (…) dat gelijk welke aantasting van de gezondheid van de werknemers
moet vermeden worden. Dientengevolge ontbreken de taken op het vlak van de
veiligheid, een luik dat inherent is aan de beschermings- en
preventieactiviteiten (…)”.
Vanaf 1997 heeft het land dan openingen gezocht om de aanpak te verbreden
naar de andere domeinen van GVW, maar heeft daarbij de basistructuur van de
toenmalige interbedrijfsgezondheidsdiensten intact gelaten. Eind 2000
verklaarden de sociale partners zich via een interprofessioneel akkoord bereid
om deze diensten het karakter van een “waarachtige pluridisciplinariteit”toe te
kennen, hetgeen later vertaald werd in een wet van 17 januari 2002.
De vertaling van art. 9 in diverse Lidstaten: als oneigenlijk beoordeelde
interpretaties
Er is ons geen geval bekend van een door de Europese Commissie als onzorgvuldig
beoordeelde omzetting van artikel 9. Wel is er een Duits dossier waarin enkele
toepassingsmodaliteiten van het lokale regime op de korrel werden genomen. Dit

106

In Nederland heeft men de piste gevolgd waarin men de werkgevers de keuze zou laten tussen een
“maatwerkregeling” en een “vangnetregeling”. De eerstgenoemde formule geeft de werkgevers de ruimte
om de zorg om GVW geheel intern te organiseren, mits ze aan zekere voorwaarden voldoen. Werkgevers
mogen alleen van de maatwerkregeling gebruik maken als voor hun branche afspraken zijn gemaakt over
de inrichting van de arbozorg, of wanneer zij met hun ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging
afspreken de arbozorg intern te organiseren. Ontbreken deze laatste organen, of is er geen CAO die op het
vlak van de welzijnszorg de nodige richtlijnen opgeeft, dan zouden de betrokken ondernemingen moeten
aangesloten blijven bij een arbodienst.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 203

wrijvingspunt betrof een louter administratieve discussie die ook van toepassing is op
de andere in dit rapport behandelde artikelen van de Kaderrichtlijn.
Een aantal Lidstaten waarin het vergoedingsstelsel deel uitmaakt van het globale
sociale-zekerheidssysteem, hebben geen specifieke clausule over de registratie van het
aantal arbeidsongevallen ingebracht in hun wettelijk kader. Vermoed kan worden dat,
aangezien in dergelijke landen arbeidsongevallen moeten worden aangegeven aan een
overheidsinstantie (of een daarmee verbonden privé-verzekeringsmaatschappij die de
uitbetaling van de uitkeringen waarneemt), de karakteristieken van de gebeurde
arbeidsongevallen per definitie bekend zijn bij de overheid.

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 204

18. Bibliografie
-

ADBTOPConsult (2016): “Weken met effect: onderzoek naar de capaciteit van de Inspectie
SZW”, uit. Algemene Bestuursdienst, Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties,Den Haag

-

ANACT: « La revue des conditions de travail », nr.2, mars 2017

-

COWI (2015): “Evaluation of the Practical Implementation of the EU Occupational Safety
and Health Directives in EU Member States”,
http://www.ibec.ie/IBEC/DFB.nsf/vPages/Occupational_Health_and_Safety~European_New
s~'evaluation-of-the-practical-implementation-of-the-eu-occupational-safety-and-health(osh)-directives-in-eu-member-states'-june-2015,-dg-employment,-social-affairs-andinclusion-19-08-2015/$file/OSH_DIR_Executive_summary_1.0.pdf, alsmede de verschillende
country summaries.
Dillen J. (2016): “Zin of onzin van de risicobeoordeling bij de welzijnswetgeving?”
INNI,Heule
ESENER (2014): “European survey of enterprises on new and emerging risks 2014”,
https://osha.europa.eu/nl/surveys-and-statistics-osh/esener
European Agency for Safety and Health at Work (2016): “Contexts and arrangements for
occupational safety and health in the micro and small enterprises in the EU” – SESAME
project, Luxemburg, 2016
European Commission (2011): “Minimizing regulatory burden for SMEs; Adapting EU
regulation to the needs of micro-enterprises”, Report from the Commission to the Council
and the European Parliament, COM(2011) 803 final, Brussel
European Commission (2017): “Ex-post evaluation of the European Union occupational
safety and health Directives (REFIT evaluation), SWD(2017) 10 final, meer bepaald het
hoofdstuk Europe Economics, Final Report: “Study on the consequences of the
documentation of the risk assessment by very small enterprises engaged in low-risk
activities”
Eurogip (2018), Exemples d’incitations financières à la prévention des risques professionnels
en Europe, https://www.eurogip.fr/images/publications/2018/EUROGIPIncitations_Prev_Europe-2018.pdf
Godderis, L., Fabiani P., Van Peteghem, J. et al. (2005): “Detailed calculation of
occupational health service costs through activity-based costing: the cost of risk assessment
projects”, Occup. Med., 55 (2), 2005, pp. 131-132
Heselmans M., Van Peteghem J. (2007): “Meer Welzijn op het Werk”, uitg. Garant
(Antwerpen, Apeldoorn)
Hoffman, M et al. (2015): “Risk assessment for mental stress at work - A comparison within
Europe”, Occup. Social & Env. Medicine, mei-uitgave
Ius Laboris (2016), Managing a serious work accident, Employers’ liabilities and postaccident steps, http://globalhrlaw.com/content/filestore/Public%20Files/Managing-workaccident.pdf
Johnson, A (2005): “European welfare states and supranational governance of social
policy”, St. Anthony’s Series, Oxford
Lachmann, H., Larose, Ch., Penicaud M. (2010): “Bien-être et efficacité au travail – 10
propositions pour améliorer la santé psychologique au travail”, rapport fait à la demande

-

-

-

-

-

-

-

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 205

-

-

-

-

-

-

-

du Premier ministre, http://www.ladocumentationfrancaise.fr/var/storage/rapportspublics/104000081.pdf
Lecocq, Ch., Dupuis B., Forest, H. (2018) : « Santé au travail : vers un système simplifié
pour une prévention renforcée », rapport fait à la demande du Premier ministre,
http://www.ladocumentationfrancaise.fr/var/storage/rapports-publics/184000578.pdf
Nationale Bank van België (2006): “Bijlage bij de circulaire over interne audit en interne
controle”, volgnr. PPB-2006-8-1-CPA
TNO (2011): “Legal analysis for amendment of the Occupational Health and Safety Act in
Estonia”, Final Report
Van Peteghem, J. (2007): “Veiligheid op de bedrijfsvloer: ook voor MKB’s een hot item”, in
“Werk en Wereld in de Weegschaal”, eindredactie P. Develtere e.a., uitg. LannoCampus,
pp. 86-97
Van Gyes G., Vandekerckhove S., Van Peteghem J., De Spiegelaere S. (2016): “Conditions
and criteria for social dialogue in Europe - the workers' perspective. From scientific
evidence to practice-oriented guidance”, European Centre for Workers' Questions, 200
pagina’s, Shaker Verlag, Aachen 2015, ISBN 987-3-8443549-0
Van Peteghem, J., Hermans V. & Lamberts M. (2013): “Onderzoek naar
interventietypologieën inzake de preventie van musculoskeletale aandoeningen en
psychosociale risico’s”, onderzoekrapport geschreven in opdracht van FOD WASO
Van Peteghem J. (2017): “Het managen van het welzijn op het werk”, aflevering 42 in het
compendium Handboek Welzijn op het Werk bij Lokale Overheden, uitg. Politeia
Van Regenmortel, A. (2013): Een doorlichting van de Kaderrichtlijn 89/391 op basis van de
rechtspraak van het Hof van Justitie : kan België hieruit lessen trekken?”, Tijdschrift voor
sociaal recht, 4, pp. 795-861
Venema, P.M. (2013): “EU-Arboregelgeving: onderzoek naar de implementatie en
evaluatie” – Bijdrage tot het EU Arboacquis, G&VW/VW/2012/4561. Opdrachtgever
Ministerie SZW, Directie Gezond en Veilig Werken
Vogel, L. (2003): “Special report on preventive services”, TUTB Newsletter, nr. 21, pp. 1930
Walters D. (2002): “Working safely in small enterprises in Europe”, uitg. ETUC (European
Trade Union Confederation)”, Brussel

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 206

Performance in balance

Europese vergelijking GVW verplichtingen: 10 EU landen en Nederland

Prevent, 2019 207