Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 894

Initiatiefnota van het lid Albert de Vries: «Krimp
biedt ruimte voor groei»

Nr. 4

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juli 2014
Op 3 april jl. heeft de Algemene Commissie voor Wonen en Rijksdienst mij
verzocht per brief te reageren op de Initiatiefnota Regionale verschillen;
omgaan met krimp van Tweede Kamerlid De Vries (PvdA). Met deze brief
kom ik, mede namens de bewindspersonen van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK), Economische Zaken (EZ), Financiën, Infrastructuur en Milieu (IenM), Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW),
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) tegemoet aan dit verzoek.
Allereerst wil ik mijn waardering uitspreken over de Initiatiefnota; de
uitgangspunten van deze nota onderschrijf ik. Door de demografische
ontwikkelingen die aan de randen van het land leiden tot bovenmatige
ontgroening, vergrijzing en afname van (beroeps)bevolking, bestaat het
risico dat het voorzieningenniveau en de leefbaarheid in deze regio’s
onder druk komen te staan. Dit vergt specifieke aandacht en een specifieke aanpak. Inderdaad, zoals ook in de Initiatiefnota wordt gesteld, niet
met het doel de krimp te bestrijden, maar met het doel deze te begeleiden
opdat in de betreffende regio’s de noodzakelijke voorzieningen van
toereikende kwaliteit en voldoende bereikbaar blijven. De Initiatiefnota
beschouw ik dan ook als ondersteunend aan mijn beleid.
Tegelijkertijd wil ik nadrukkelijk het beeld tegenspreken dat in de
Initiatiefnota wordt geschetst als zou het door het kabinet Balkenende-IV
ingezette beleid voor gebieden die extra aandacht nodig hebben, in de
daaropvolgende kabinetten Rutte-I en II weer losgelaten zijn. Er is geen
sprake geweest van een breuk in de uitwerking en ontwikkeling van het
programma Bevolkingsdaling. Integendeel, de uitgangspunten van het in
2009 in gang gezette Interbestuurlijk Actieplan Bevolkingsdaling zijn
consequent voortgezet, verder ontwikkeld en op diverse terreinen ook
geïntensiveerd. Zo is in 2011, mede naar aanleiding van het SER-advies
Bevolkingskrimp benoemen en benutten het programma uitgebreid met

kst-33894-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 894, nr. 4

1

een derde pijler «Economische vitaliteit en arbeidsmarkt» naast de reeds
bestaande twee pijlers «Wonen» en «Voorzieningen». Ook zijn in 2011 drie
extra krimpregio’s geselecteerd – De Marne, Maastricht-Mergelland en de
Westelijke Mijnstreek – en werden 16 anticipeerregio’s aan het
programma toegevoegd. In 2012 zijn vervolgens met de provincies
Groningen, Limburg en Zeeland en de in deze provincies liggende
krimpregio’s convenanten afgesloten waarin gemeenten, provincies en
rijk samen afspraken hebben gemaakt over te ondernemen acties.
Ook aan de interbestuurlijke rolverdeling die in 2009 werd afgesproken is
consequent vastgehouden. Deze houdt in dat de primaire verantwoordelijkheid voor de regionale aanpak bij de regionaal samenwerkende
gemeenten, maatschappelijke organisaties, burgers en bedrijven ligt met
een procesmatige of fysieke regierol voor de provincie. Op het rijk rust de
verantwoordelijkheid voor de aanpak van knelpunten in wet- en regelgeving en voor de bekostigingssystematiek. Daarnaast heeft het rijk een
ondersteunende en stimulerende rol. Ik zie dit niet als het afschuiven van
verantwoordelijkheid maar als het neerleggen van de verantwoordelijkheid waar hij hoort te liggen. De specifieke regionale problematiek
vraagt om een specifieke regionale aanpak; maatwerk dat alleen de regio
zelf kan leveren.
Om de regio’s te ondersteunen bij het vormgeven van hun aanpak, is er
de afgelopen periode geïnvesteerd in:
• de organisatie van dialoogtafels, conferenties, krimpcafés, masterclasses en leerkringen waarin met verschillende partijen de demografische
ontwikkelingen en mogelijke aanpak diepgaand zijn besproken;
• de ontwikkeling van instrumenten zoals de Kansenatlas grensoverschrijdende samenwerking waarin ondermeer de kansen op het terrein
van de arbeidsmarkt in kaart zijn gebracht en de Transitieatlas
waarmee verschillende scenario’s voor een toekomstige voorzieningenstructuur in kaart kunnen worden gebracht;
• tal van experimenten waarmee kennis en ervaring is opgedaan met
nieuwe aanpakken;
• de opzet van expertteams planschade en (kantoor)transformatie die
gemeenten en andere belanghebbenden kunnen adviseren;
• een uitgebreid kennisnetwerk in de vorm van het Nationaal Netwerk
Bevolkingsdaling dat kennisdeling en samenwerking bevordert tussen
gemeenten, provincies, ministeries, onderzoeksinstellingen en
maatschappelijke organisaties.
Dit instrumentarium en de kennis worden ingezet om de regio’s te
stimuleren en te ondersteunen om de stap – of eigenlijk meerdere stappen
– te maken van bewustwording van en visievorming over de krimpproblematiek via planvorming en programmering naar uiteindelijk daadwerkelijke uitvoering van een specifieke aanpak. Dit is een proces dat tijd nodig
heeft en per regio verschilt. In de meeste regio’s is er inmiddels op grote
schaal bewustwording bereikt over de problematiek; een groot aantal
regio’s onderkent ook de noodzaak van een regionale aanpak. In sommige
regio’s is inmiddels een gezamenlijke visie opgesteld binnen bepaalde
beleidssectoren, zoals een regionale woonvisie of een regionaal plan voor
het op peil houden van voorzieningen. In een enkele regio, en in dit
verband noem ik de krimpregio’s Eemsdelta en Parkstad als echte
koplopers, is al een concreet gezamenlijk woon- en leefbaarheidsplan in
uitvoering.
In deze brief licht ik vooral huidig beleid en bestaande acties toe. In een
motie van Eerste Kamerlid Barth is mij gevraagd om een kabinetsvisie op
de demografische ontwikkelingen van de komende 20 jaar, de daaruit te
verwachten voortvloeiende sociaaleconomische ontwikkelingen en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 894, nr. 4

2

maatregelen die noodzakelijk zijn om een evenwichtige verdeling van
welvaart en welzijn over het gehele land te borgen. Deze visie zal ik vóór
de Algemeen Politieke Beschouwingen van 2014 aan zowel de Eerste als
de Tweede Kamer sturen. Aan het eind van het jaar kunt u ook de
resultaten van de beleidsdoorlichting en midterm review van het
programma Bevolkingsdaling tegemoet zien. Met deze verschillende
documenten tezamen hoop ik u een compleet beeld te verschaffen van:
– het huidige beleid (onderhavige reactie op de Initiatiefnota De Vries);
– een evaluatie van dit huidige beleid en aanbevelingen voor de
toekomst (de beleidsdoorlichting en midterm review van het programma Bevolkingsdaling) en
– de kabinetsvisie op toekomstige demografische ontwikkelingen
(reactie op de motie Barth).
Hieronder ga ik op hoofdlijnen in op de aanbevelingen die in de Initiatiefnota zijn geformuleerd. In de bijlage wordt daarnaast meer gedetailleerd op de 51 aanbevelingen uit de Initiatiefnota gereageerd1.
Arbeidsmarkt
In de Initiatiefnota wordt aandacht gevraagd voor de vaak eenzijdige en
kwetsbare werkgelegenheid in de regio’s aan de randen van ons land. Het
belang van economische vitaliteit onderschrijf ik. Zoals hierboven
aangegeven is in 2011 «economische vitaliteit en arbeidsmarkt» als derde
pijler aan het programma Bevolkingsdaling toegevoegd. De bijlage bij
deze brief laat zien dat er op dit terrein diverse maatregelen zijn getroffen
om bedrijven in bepaalde regio’s zo nodig te steunen, om onderwijs en
arbeidsmarkt beter op elkaar aan te laten sluiten, om jongeren sterker te
interesseren voor sectoren waar arbeidstekorten worden verwacht. Het
kabinet heeft € 600 miljoen vrijgemaakt voor cofinanciering van sectorplannen en zet hiermee samen met de sociale partners in op het terugdringen van werkloosheid en een betere werking van de arbeidsmarkt.
Sociale partners in krimp- en anticipeerregio’s kunnen deze regeling
benutten, hetzij door actief deel te nemen in de uitvoering van landelijke
sectorplannen, hetzij door zelf een regionaal plan in te dienen. Zo zijn
inmiddels al regionale plannen ingediend door de Achterhoek, Drenthe,
Friesland, Groningen, Noord-Holland Noord, West-Brabant en Zeeland. Op
29 mei jl. heeft de Minister van SZW de Tweede Kamer geïnformeerd over
de voortgang van de sectorplannen (Kamerstuk 33 566, nr. 69).
Onderwijs
De demografische ontwikkelingen hebben grote impact voor het onderwijs waar leerlingenaantallen snel afnemen. Het kabinet is zich hier
terdege van bewust en neemt diverse maatregelen om samenwerking te
bevorderen en belemmeringen weg te nemen. Hierover is de Tweede
Kamer op 23 mei jl. door de Staatssecretaris van OCW geïnformeerd in de
brief «Uitwerking maatregelen leerlingendaling in het primair en
voortgezet onderwijs» (Kamerstuk 31 293, nr. 203). Ten aanzien van hoger
onderwijs laten de prestatieafspraken van hogescholen en universiteiten
zien dat de instellingen ten aanzien van onderwijskwaliteit en profilering
nadrukkelijk keuzes maken die passen bij de regionale context.
Zorg
Nabijheid van zorg is één van de speerpunten van het beleid van het
Ministerie van VWS. Dit geldt ook voor bewoners van krimp- en anticipeerregio’s. Iedereen in Nederland dient basis spoedeisende hulp op vrij
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 894, nr. 4

3

korte afstand ter beschikking te hebben. Zorgverzekeraars en zorgaanbieders maken zelf keuzes over concentratie en sluitingen van ziekenhuislocaties, maar dat moet wel gebeuren binnen de 45-minutennorm die
waarborgt dat de spreiding van de zorg over Nederland goed is. Op 4 juni
heb ik u samen met de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport de brief Transitieagenda Langer zelfstandig wonen gestuurd
(Kamerstuk 32 847, nr. 121). Hierin geeft het kabinet aan wat de rol van de
rijksoverheid is om het langer zelfstandig wonen voor mensen met
behoefte aan zorg en ondersteuning mogelijk te maken. Er zullen
regiotafels in de 43 WMO-regio’s worden georganiseerd met als doel
partijen op het regionale niveau te ondersteunen om tot afspraken te
komen over de randvoorwaarden voor langer zelfstandig wonen en de
herstructurering van het vastgoed. Ook komt er een aanjaagteam dat
regio’s waarin deze samenwerking moeizaam tot stand komt kan
ondersteunen. Daarnaast zal een aantal activiteiten plaatsvinden die als
doel hebben kennis en informatie te bundelen en beschikbaar te stellen. In
2015 zal een analyse worden gemaakt over de vraag in hoeverre er
knelpunten of ontwikkelingen ten aanzien van langer zelfstandig wonen
zijn die specifiek voor krimp- en anticipeergebieden gelden. Hieruit
kunnen vervolgacties worden geformuleerd. In het najaar van 2014 zal
vanuit het programma Bevolkingsdaling van BZK een bijeenkomst over
Wonen, Zorg en Welzijn in krimp- en anticipeerregio’s worden
georganiseerd.
Mobiliteit
Bereikbaarheid van voorzieningen is, juist in krimpende regio’s, van
belang om de leefbaarheid in deze regio’s te behouden. Op 28 maart jl.
heeft de Staatssecretaris van IenM de Lange Termijn Spooragenda (LTSA)
deel 2 aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk 29 984, nr. 474).
Hierin is geconstateerd dat reizigers vragen om een openbaar vervoersysteem waarmee zij zich snel, frequent, rechtstreeks, comfortabel en
punctueel kunnen verplaatsen, zowel in de spits als in de daluren. Alleen
dan is het openbaar vervoer voor hen een aantrekkelijke vervoersoptie.
Kern van de ambitie is een optimale reis «van deur tot deur». Het
waarmaken van deze ambitie vereist intensieve samenwerking en
betrokkenheid van veel partijen. In de bijlage bij deze brief wordt nader
ingegaan op het mobiliteitsvraagstuk en aangegeven dat provincies de
omslag maken van aanbod- naar vraaggestuurd openbaar vervoer en dat
in aanvulling op de reguliere OV-lijnen gezocht wordt naar flexibele
maatwerk-oplossingen waarbij bijvoorbeeld ook vrijwilligers ingezet
worden.
Bereikbaarheid van de regio is ook van belang voor de economische
vitaliteit aldaar. De wensen van verladers en spoorgoederenvervoerders
worden grotendeels bepaald door de groeiambitie en -strategie van de
havens. Verladers en vervoerders hebben behoefte aan voldoende
(infrastructuur)capaciteit, flexibiliteit, betrouwbaarheid, prijsdifferentiatie
in de gebruiksvergoeding en interoperabiliteit (samenwerken en aansluiten van verschillende systemen en netwerken) op het spoor in heel
Europa. Het kabinet streeft naar een concurrerend, bereikbaar, leefbaar en
veilig Nederland. In 2040 moet Nederland beschikken over uitstekende
logistieke verbindingen van de Nederlandse (zee- en binnen)havens,
industriegebieden en logistieke centra. Het spoorgoederenvervoer is
daarbij een cruciale schakel in de achterlandverbindingen. In de LTSA 2 is
deze ambitie en hetgeen hier voor nodig is nader uitgewerkt.
Herstructurering van de woningmarkt, ruimte en vastgoed
Met het afnemen van de bevolking neemt het overschot aan woningen en
ander vastgoed toe. Verschillende regio’s worden geconfronteerd met een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 894, nr. 4

4

forse herstructureringsopgave. Vanuit het programma Bevolkingsdaling
worden kennis en instrumenten ontwikkeld ten behoeve van deze opgave.
Zo zijn bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland twee expertteams
(kantoor)transformatie en planschade ondergebracht die gemeenten en
andere belanghebbenden op maat kunnen adviseren. De verhuurdersheffingskorting voor sociale verhuurders, waaronder corporaties, in
krimpregio’s ondersteunt en stimuleert hen bij het realiseren van de
opgave.
Uitvoering van het ruimtelijk beleid is, zoals de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte ook bevestigt, gedecentraliseerd naar gemeenten en
provincies. Want beleid kan het beste worden vormgegeven op het niveau
waarop de opgaven en de effecten zich voordoen. Het zijn dan ook de
regio’s die de beschikbare instrumenten – planning, vergunningverlening,
toetsing aan de Ladder voor duurzame verstedelijking – inzetten voor een
goede ruimtelijke ordening. Daarbij wordt steeds vaker gekozen voor een
rol en aanpak waarbij initiatieven van burgers en bedrijven cruciaal zijn en
er wordt gedacht vanuit nieuwe gebiedsfuncties en flexibele bestemmingsplannen. Gelet op de primaire verantwoordelijkheid van provincies
en gemeenten ziet het rijk voor zichzelf een meer faciliterende rol, waarbij
de andere overheden vooral door middel van kennisoverdracht ondersteund worden. Het Ministerie van IenM voert daartoe samen met de
regio’s een kennisprogramma uit dat specifiek op ruimtelijke transformaties is gericht.
In de Kantorentop en de Winkeltop werken marktpartijen en overheid
samen aan de aanpak van leegstand om te komen tot gezonde markten.
Voor transformatie naar woonruimte wordt ook een deel van de eerder
genoemde verhuurdersheffingskorting ingezet.
Belangrijk is verder dat steden en landelijke gebieden elkaar wederzijds
kunnen versterken. Zij zijn veelal onderdeel van hetzelfde ruimtelijkeconomische netwerk en dragen beide bij aan de economische vitaliteit
van een regio.
Grensoverschrijdende samenwerking
Ik onderschrijf van harte het in de Initiatiefnota benadrukte belang van
grensoverschrijdende samenwerking. De in het kader van het programma
Bevolkingsdaling ontwikkelde Kansenatlassen laten ondermeer zien welke
arbeidsmarktmogelijkheden er zijn indien grensbarrières worden geslecht.
Er gebeurt op dit terrein al wel het één en ander maar ik meen ook dat
hier nog meer winst te behalen is. Op 13 juni jl. heeft de Minister van
SZW, mede namens de Minister van OCW en de Minister van VWS, een
reactie naar uw Kamer gestuurd op het advies van de Commissie Bruls
«Wegnemen praktische belemmeringen bij grensoverschrijdende arbeid»
(Kamerstuk 32 851, nr. 61). Hierin wordt nader ingegaan op de aanbevelingen ten aanzien van betere informatievoorziening, (grensoverschrijdend) onderwijs en bevordering van grensarbeid.
De «ontgrenzers» die in het kader van het programma Bevolkingsdaling
bij wijze van pilot in Limburg en Zeeland zijn ingezet kunnen ook concreet
bijdragen aan het beter op elkaar afstemmen van onderwijs en arbeidsmarkt. Zo zijn in Zeeland afspraken gemaakt met de Hogeschool Zeeland
om stagemogelijkheden voor PABO-studenten in Vlaanderen te verbeteren en wordt in het curriculum ook aandacht besteed aan het Vlaamse
onderwijssysteem. Het is van groot belang dat er een generatie jongeren
komt die zich ook oriënteert op de kansen op werk over de grens in plaats
van alleen in Nederland. Hoewel verschillen in wet- en regelgeving tussen
landen niet zomaar weg te nemen zijn, wil het kabinet serieus kijken naar
belemmeringen waar men in de grensstreken tegen aanloopt. In het kader
van de grensoverschrijdende samenwerking (GROS) zijn diverse
actiepunten, ook op het terrein van belemmerende regelgeving, vastge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 894, nr. 4

5

steld. De Ministers van BZK en BZ coördineren de grensoverschrijdende
samenwerking en rapporteren aan de Tweede Kamer over de voortgang
hierop.
(Her)verdelingsvraagstukken
Zoals in de initiatiefnota ook onderkend wordt, wordt er bij de verdeling
van overheidsfinanciën rekening gehouden met regionale verschillen. Zo
kent het gemeentefonds diverse maatstaven als «huishoudens met een
laag inkomen», «het aantal WWB-ers», «het aantal uitkeringsgerechtigden» en «het aantal ouderen» die ervoor zorgen dat gemeenten met
veel vergrijzing en een sociaal zwakkere structuur een hogere algemene
uitkering per inwoner uit het gemeentefonds krijgen dan qua inwonertal
vergelijkbare gemeenten met een sociaal sterkere structuur en/of zonder
vergrijzing. Relevant is ook dat in het gemeentefonds de OZB-capaciteit
van gemeenten voor een groot deel wordt verevend. Als de waarde van
woningen in krimpregio’s onder druk komt te staan, heeft dat een
opwaarts effect op de te ontvangen algemene uitkering uit het gemeentefonds. Ook in het provinciefonds wordt rekening gehouden met transitieopgaven ten gevolge van krimp of groei. Naast deze reguliere mechanismen zijn er tijdelijke maatregelen, zoals de specifieke krimpmaatstaf in
het gemeentefonds en de korting op de verhuurdersheffing voor sociale
verhuurders in de krimpregio’s indien zij woningen aan de markt
onttrekken.
Herijking krimp- en anticipeergebieden
Op aanbeveling nummer 50 in de Initiatiefnota waarin voorgesteld wordt
de Achterhoek, Zuidoost Drenthe en Noordoost Friesland toe te voegen
aan de lijst van krimpregio’s, zal ik hier specifiek ingaan. Als criterium
voor de selectie van krimpregio’s in 2009 werd toentertijd gesteld dat
sprake moest zijn van een substantiële en structurele daling van de
bevolking en van huishoudens in een regio. De begrippen substantieel en
structureel zijn destijds niet nader gekwantificeerd. Gelet op het feit dat de
huidige indeling uit 2009 dateert (met een nadere uitwerking in 2011), heb
ik recentelijk de criteria en de indeling opnieuw onder de loep genomen.
Hierbij is allereerst gekeken naar het demografisch patroon van de
bestaande krimpgebieden. Dat zijn immers regio’s die nu al een flinke
opgave hebben, hetgeen onder meer blijkt uit reeds ingezette programma’s voor het slopen van huizen en de sloopvoornemens die zijn
ingediend in het kader van de vermindering van de verhuurdersheffing.
Voor krimpregio’s heb ik de volgende drie criteria vastgesteld, na deze
besproken te hebben met de provincies:
• Er is in 2014 sprake van een gerealiseerde bevolkingsdaling ten
opzichte van eerdere jaren.
• De geprognosticeerde bevolkingsdaling in de periode 2014–2040
bedraagt ten minste 12,5%.
• De geprognosticeerde huishoudensdaling in de periode 2014–2040
bedraagt ten minste 5%.
Voor wat betreft het eerste criterium ligt het voor de hand dat wanneer er
in 2009 sprake was van een geprognosticeerde substantiële en structurele
bevolkingsdaling, er inmiddels sprake dient te zijn van een gerealiseerde
daling. Vervolgens dient er in de huidige prognoses sprake te zijn van een
substantiële daling.
Zowel ABF Research als het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)
spreken van «matige bevolkingskrimp» in geval van een geprognosticeerde daling van de bevolking met ten minste 2,5%. Ik heb besloten voor
krimpregio’s dit percentage te verhogen met 10%, zodat er sprake moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 894, nr. 4

6

zijn van een robuuste bevolkingsdaling van ten minste 12,5% en een
huishoudensdaling van ten minste 5%. De bovengenoemde criteria geven
invulling aan het begrip «substantieel» (het verschil in percentages) en
«structureel» (tot 2040). Hierbij worden de Primos bevolkingsprognoses
van ABF Research gehanteerd. Op basis van deze criteria komen er geen
nieuwe krimpregio’s bij, noch vallen er regio’s af. De regio’s Achterhoek,
Noordoost Friesland en Oost Drenthe voldoen niet aan de criteria en
worden daarmee geen krimpregio.
Ook voor de anticipeerregio’s zijn de criteria nader uitgewerkt en is de
regio-indeling opnieuw bezien. De volledige uitwerking treft u in de
bijlage bij deze brief. Omdat het rijk regio’s nadrukkelijk wil stimuleren te
anticiperen en niet te wachten tot de krimp daadwerkelijk hard toeslaat,
zijn de criteria voor anticipeerregio’s minder strikt dan voor krimpregio’s.
Als een regio niet voldoet aan het criterium van minimaal 2,5% geprognosticeerde bevolkingsafname in de periode 2014–2040, kan de regio nog
steeds aangemerkt worden als anticipeerregio indien sprake is van
bovengemiddelde vergrijzing, ontgroening en/of afname van de potentiële
beroepsbevolking. Deze drie demografische ontwikkelingen zijn immers
vaak voorboden van de bevolkings- en huishoudensafname en maken
evenzeer noodzakelijk dat er maatregelen genomen moeten worden om
de leefbaarheid op de lange termijn te borgen. Deze situatie blijkt te
gelden voor vijf van de huidige 16 anticipeerregio’s; zij kunnen zelf kiezen
of zij al dan niet anticipeerregio willen blijven. Ook wordt er met
provincies en regio’s overlegd over mogelijke deelname aan het
programma Bevolkingsdaling door vier nieuwe anticipeerregio’s die aan
het criterium van minimaal 2,5% geprognosticeerde bevolkingsafname tot
2040 voldoen. In het najaar zal de Kamer worden geïnformeerd over de
uitkomst van de besprekingen met de genoemde gebieden.
Met deze herijking van de krimp- en anticipeerregio’s heb ik tevens
uitvoering gegeven aan de motie van Tweede Kamerlid De Vries (PvdA)
van 20 november 2013 waarin mij is verzocht te onderzoeken of de
Achterhoek als krimpregio kan worden aangemerkt (Kamerstuk 33 750
XVIII, nr. 15).
De «herijking» van krimp- en anticipeerregio’s laat nogmaals zien dat er in
de krimp- en anticipeerregio’s een forse opgave blijft als gevolg van
demografische ontwikkelingen. Deze regio’s en de desbetreffende
gemeenten staan de komende tijd voor belangrijke keuzes. In de eerste
plaats de keuze voor gezamenlijke doelstellingen op het niveau van de
regio. Vervolgens moeten die keuzes weer vertaald worden op het niveau
van de afzonderlijke gemeenten. Een ingrijpend, regelmatig pijnlijk proces
dat moet worden doorlopen om vervolgens op basis daarvan een
uitvoeringsprogramma te bepalen. Dat uitvoeringsprogramma is echt
robuust als het gedragen wordt door een brede maatschappelijke
regionale coalitie van gemeenten, maatschappelijke organisaties, burgers
en bedrijven, waarbij de provincie vaak ook een belangrijke rol vervult.
Elke fase kost de nodige tijd en vergt steeds weer maatwerk. Het rijk
faciliteert deze processen zonder de primaire verantwoordelijkheid over te
nemen.
De ondersteuning van de krimpregio’s dateert al van 2009 en wordt de
komende tijd voortgezet. Daarnaast wil het rijk extra aandacht geven aan
de anticipeerregio’s, om het proces van bewustwording en planvorming
zo vroeg mogelijk in te zetten. Zo zal het rijk als partner optreden voor de
organisatie van vier landsdelige bijeenkomsten waarin kennisdeling met
en tussen anticipeergebieden centraal staat. Daarnaast zal het rijk een
kennisnetwerk van ontgrenzers, gericht op stimulering van grensoverschrijdende samenwerking, ook openstellen voor alle anticipeergebieden
die tevens grensregio zijn. Dit kan in het bijzonder voor de Achterhoek en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 894, nr. 4

7

Oost-Drenthe van belang zijn. Voorts zullen er bijeenkomsten georganiseerd worden voor gebieden die zich ten doel stellen een geïntegreerde
aanpak te ontwikkelen op het terrein van wonen, zorg en welzijn, waarbij
kennisdeling gericht op anticipeergebieden een belangrijke doelstelling
zal zijn. Anticipeergemeenten die een paragraaf over demografische
ontwikkeling in hun begroting willen opnemen zullen via seminars hiertoe
ondersteund worden. Tot slot bestaat de mogelijkheid voor anticipeergebieden om met steun van het rijk te onderzoeken welke meerwaarde
ontwikkeld kan worden bij intensivering van de samenwerking tussen stad
en platteland.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 894, nr. 4

8