Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 490

Vernieuwing van de rijksdienst

Nr. 305

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2021
Onlangs heeft de Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie
(AWTI) het advies «Rijk aan kennis» aangeboden aan de regering1. In het
advies doet de AWTI aanbevelingen voor een herwaardering van kennis
en expertise in beleid en politiek. In deze brief reageer ik namens het
kabinet op het advies.
Samenvatting advies
De AWTI constateert in zijn advies dat de aandacht voor kennis en
expertise in het bestel van overheid en politiek afneemt, mede doordat er
steeds meer tijd en energie uitgaat naar kortetermijnkwesties, het
afleggen van verantwoording en naar incidenten. De ministeries
beschikken over te weinig inhoudelijke expertise en tegendenkkracht en
de benutting van kennis is onvoldoende georganiseerd. Verder stelt de
AWTI dat de Tweede Kamer niet voldoende wordt ondersteund in de
verwerving en toepassing van kennis.
De AWTI adviseert om op korte termijn vier stappen te zetten om de
situatie te verbeteren:
1. Koester kennis en inhoudelijke experts en verminder de roulatie van
beleidsmedewerkers, directeuren en topambtenaren op ministeries
en in uitvoeringsorganisaties.
2. Verrijk de kennisbasis van ministeries en uitvoeringsorganisaties en
organiseer interne tegendenkkracht.
3. Ontwikkel een gestructureerde aanpak voor het overbruggen van
kennis en beleid, o.a. door het continueren van de operatie Inzicht in
Kwaliteit en het opzetten van een rijkslab.
4. Ontwikkel een steviger expertisecentrum voor de Tweede Kamer.

1

kst-31490-305
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 490, nr. 305

1

Kabinetsreactie
Het kabinet is het eens met de vaststelling dat de complexe maatschappelijke opgaven waarvoor overheid en samenleving staan, vragen om een
goede benutting van kennis. Dit vereist een klimaat waarin organisaties en
medewerkers voldoende aandacht en tijd besteden aan het verwerven en
gebruiken van kennis. De AWTI constateert dat ministeries hieraan
werken, maar dat verdere stappen nodig zijn.
Voor een deel wordt dit al ter hand genomen door het huidige kabinet,
bijvoorbeeld waar het gaat om de bevindingen en aanbevelingen van de
AWTI die in het verlengde liggen van de kabinetsreactie op het rapport
«Ongekend onrecht» van de POK (Kamerstuk 35 510, nr. 2), de kabinetsreactie op de rapporten Werk aan Uitvoering (Kamerstuk 29 362, nr. 290) en
het nader rapport inzake het advies van de Raad van State over de
ministeriële verantwoordelijkheid (Kamerstuk 35 570, nr. 47). In die
reacties zet het kabinet in op versterking van het ambtelijk vakmanschap.
Dit betreft onder meer het investeren in opleiding en training van
ambtenaren, ruimte bieden voor ambtelijke professionaliteit en het
faciliteren van tegenspraak. Ook wordt er gewerkt aan de verbetering van
de informatiehuishouding van het Rijk. Hiervoor is een generiek actieplan
met concrete maatregelen gemaakt. Daarnaast maakt elk departement een
eigen actieplan. Wat betreft kennis van de uitvoering zal jaarlijks een
«Staat van de Uitvoering» worden opgesteld, waarin inzichten uit
afzonderlijke domeinen worden gebundeld en een trendmatig beeld van
de uitvoeringspraktijk wordt geschetst.
De aanbevelingen van de AWTI die gericht zijn op (vakinhoudelijke) kennis
en mobiliteit van het topmanagement van de rijksdienst komen ook aan
bod in het onderzoek dat de Universiteit Utrecht heeft verricht naar het
functioneren van de Algemene Bestuursdienst (ABD). In de reactie op het
onderzoeksrapport (Kamerstuk 31 490, nr. 295) heeft het kabinet aangegeven dat er bij de vervulling van vacatures nog meer wordt gekeken naar
de specifieke competenties, kennis en vaardigheden waar de organisatie,
opdracht en opgave om vragen. Het kan vanuit het belang van de opgave
en organisatie wenselijk zijn dat ABD’ers langer dan zeven jaar in functie
blijven. Bijvoorbeeld vanwege de gewenste kennispositie op strategisch
niveau. Van de bestaande mogelijkheid om mensen langer dan zeven jaar
in functie te behouden wordt daarom vaker gebruik gemaakt. Die ruimte
voor flexibiliteit is er.
De gedegen analyse van de AWTI over het belang van kennis en expertise
in beleid kan benut worden binnen de lopende initiatieven die in deze
reactie genoemd zijn. Daarmee zijn echter nog niet alle bevindingen en
aanbevelingen van de AWTI geadresseerd. De appreciatie en verdere
vormgeving van de lopende initiatieven en de invulling van andere
aanbevelingen van de AWTI – zoals de continuering van de operatie
Inzicht in Kwaliteit, het behoud van specialistische kennis van beleidsmedewerkers, het investeren in een solide kennisbasis en de ontwikkeling
van een expertisecentrum voor de Tweede Kamer – worden aan een
volgend kabinet en de Tweede Kamer overgelaten.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 490, nr. 305

2