1
> Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer
der Staten-Generaal
Postbus 20017
2500 EA DEN HAAG

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Juridische Zaken en
Wetgevingsbeleid
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv

Ons kenmerk
4479354
Uw kenmerk
170521.07U

Datum
15 februari 2023
Onderwerp Vervolgvragen over de gewijzigde overeenkomst tussen de Staat en
de landsadvocaat

Bij beantwoording de datum
en ons kenmerk vermelden.
Wilt u slechts één zaak in uw
brief behandelen.

Hierbij bied ik uw Kamer de antwoorden aan op de vervolgvragen van 6 december
2022 van de leden van de fracties van de Partij voor de Dieren (PvdD) en de
Fractie-Otten naar aanleiding van mijn brief van 4 november 2022 over de
gewijzigde overeenkomst tussen de Staat en de landsadvocaat.
Ik heb met belangstelling kennisgenomen van de vragen van de leden van deze
fracties. De vragen beantwoord ik hierna. Bij de volgorde van de beantwoording is
de volgorde van de brief van 6 december 2022 aangehouden.
Vragen van de leden van de fractie van de PvdD en de fractie-Otten
De leden van de fractie van de PvdD en de Fractie-Otten vragen allereerst om het
document waarin de landsadvocaat en zijn kantoor nadrukkelijk het belang van
waarden als integriteit, respect, inclusiviteit en diversiteit onderschrijven. Tevens
wordt gevraagd of ook wordt onderschreven dat het kantoor daadwerkelijk aan
die waarden voldoet en als dat niet het geval is, of ik het voldoende acht dat een
kantoor het belang van die waarden onderschrijft maar niet aangeeft dat het aan
die waarden voldoet. Verder vragen de leden van de fractie van de PvdD en de
Fractie-Otten waarom, als er een document is waarin de landsadvocaat en zijn
kantoor onderschrijven dat die waarden worden gedeeld en in de praktijk worden
gebracht, dit dan niet in de tijdelijke overeenkomst tussen de Staat en de
Landsadvocaat is opgenomen.
Tevens vragen de leden van de fractie van de PvdD en de Fractie-Otten hoe een
bestuurlijk overleg met de landsadvocaat ertoe kan leiden dat voorkomen wordt
dat het kantoor de waarden schendt. Daarbij vragen deze leden of in het
bestuurlijk overleg in de periode voor de publicatie in de NRC de informatie met
mij is gedeeld, die in de NRC openbaar is gemaakt. Tevens vragen zij of ik het
met hen eens ben dat het ‘visitekaartje’ van de Staat door de publicatie al
zodanig besmeurd was, dat niet langer kon worden volgehouden dat het kantoor
Pels Rijcken de waarden respecteert.
Daarnaast wijzen de leden erop dat de informatie uit de NRC erop duidt dat er
een onveilig werkklimaat heerst(e) op het kantoor Pels Rijcken. De leden vragen
of ik dat met hen eens ben. Ook vragen de leden of ik het met hen eens ben dat
dit kantoor niet mag worden ingeschakeld bij conflicten die verband houden met
een onveilig werkklimaat. Tot slot noemen de leden dat in de kwestie-Arib het
kantoor van de landsadvocaat ook ingeschakeld is geweest. De leden vragen of ik
Pagina 1 van 3

of een ander lid van de regering ervan op de hoogte was dat dit kantoor in
verband met die kwestie zou worden ingeschakeld en hoe ik oordeel over het
inschakelen van dat kantoor in die kwestie.
Antwoord
De landsadvocaat en zijn kantoor hebben het belang van waarden als integriteit,
respect, inclusiviteit en diversiteit onder meer onderschreven in hun Diversiteitsen Inclusieverklaring1. Het belang dat het kantoor hecht aan deze waarden komt
verder tot uitdrukking in de door het kantoor vastgestelde gedragscode en
kernwaarden.2 Het bevorderen van diversiteit en inclusie is één van de vier pijlers
van de organisatiestrategie van het kantoor van de landsadvocaat. Het
bevorderen van een Open Kantoor Cultuur is één van de andere pijlers.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Juridische Zaken en
Wetgevingsbeleid
Datum
15 februari 2023
Ons kenmerk
4479354

Zoals ik in mijn eerdere beantwoording heb aangegeven, kan over deze thema’s
tevens in de bestuurlijke overleggen die met de landsadvocaat en zijn kantoor
worden gevoerd, worden gesproken. In het eerste bestuurlijk overleg is ook
expliciet stilgestaan bij het diversiteitsbeleid van het kantoor van de
landsadvocaat en de instrumenten die een open kantoorcultuur moeten
bevorderen. De voorzitter van het bestuur van het kantoor van de landsadvocaat
heeft in dit overleg uiteengezet dat het diversiteitsbeleid van het kantoor en een
open kantoorcultuur belangrijke pijlers zijn waarin fors wordt geïnvesteerd. Zij
heeft toegelicht dat hierbij door het kantoor goed wordt gekeken naar de
doelstellingen van het diversiteitsbeleid van de rijksoverheid. Doelstelling is
steeds resultaatgericht beleid waarbij er meetbare vooruitgang is. Ook heeft zij
toegelicht dat het beleid voortdurend wordt gemonitord en herzien, er
werkgroepen ter bevordering van de concrete doelstellingen zijn ingesteld, er een
opleidingsprogramma ter stimulering van het bewustzijn van kantoorgenoten
wordt opgezet en er duurzame partnerschappen zijn met organisaties die
diversiteit en inclusiviteit in Nederland bevorderen, zoals Global People, Stichting
IMC Weekendschool, Stichting Giving Back, Stichting Forward en Bridges network,
alsmede met het sociaal leer- en werkbedrijf Pantar en het platform ‘Onbeperkt
aan de slag’. Ook is een principle-based gedragscode opgesteld door de
medewerkers van het kantoor en vinden er periodiek bijeenkomsten plaats om
over de praktische dilemma’s te spreken. Via de jaarlijkse
medewerkerstevredenheidsonderzoeken wordt onder meer onderzocht of
respondenten herkennen dat de gedragscode wordt nageleefd. De resultaten
daarvan worden vervolgens weer besproken. Ook tijdens de jaarlijkse
evaluatiegesprekken wordt stil gestaan bij de naleving van de gedragscode.
Daarnaast spreekt de raad van commissarissen eenmaal per jaar met de eerder
ingestelde vertrouwenspersonen.
Het bestuurlijk overleg is één van de middelen om te bespreken of het kantoor
van de landsadvocaat aan de eerdergenoemde waarden voldoet. Ook gelden de
kernwaarden voor de advocatuur voor alle advocaten van Pels Rijcken. Eén van
de kernwaarden is dat de advocaat integer is en zich onthoudt van enig handelen
of nalaten dat een behoorlijk advocaat niet betaamt. Zoals ik de Tweede Kamer
op 4 februari 2022 heb gemeld, is vanuit het belang als cliënt van het kantoor van
de landsadvocaat in een telefoongesprek met de deken door mijn
ambtsvoorganger aandacht gevraagd voor de berichtgeving over de sociale
veiligheid, ten behoeve van het destijds lopende toezichttraject. Het
toezichtstraject is door de deken per 1 mei 2022 beëindigd. Dit nadat zij onder
meer gesprekken met medewerkers had gevoerd over hoe de kantoorcultuur door
hen op dat moment werd ervaren.

1
2

Zie https://www.pelsrijcken.nl/diversiteit-en-inclusie .
Zie https://www.pelsrijcken.nl/integriteit
Pagina 2 van 3

Of er aanleiding is nadere bepalingen ten aanzien van waarden als integriteit,
respect, inclusiviteit en diversiteit alsnog in de overeenkomst met de
landsadvocaat op te nemen, zal het kabinet bezien in het kader van de
voorbereiding van een inhoudelijke reactie op het recent uitgebrachte rapport van
de commissie advocatendiensten aan de Staat. Ik streef ernaar deze reactie
uiterlijk aan het begin van het tweede kwartaal aan uw Kamer aan te bieden.
Voorts vragen de leden van de fractie van de PvdD en van de fractie-Otten of ik
het met hen eens ben dat het kantoor van de landsadvocaat niet mag worden
ingeschakeld bij conflicten die verband houden met een onveilig werkklimaat en
hoe ik oordeel over het inschakelen van zijn kantoor in de kwestie-Arib.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Juridische Zaken en
Wetgevingsbeleid
Datum
15 februari 2023
Ons kenmerk
4479354

Het presidium van de Tweede Kamer beslist zelf of en wanneer het een advocaat
inschakelt voor juridisch advies. Ook beslist het presidium zelf welke advocaat
daarvoor wordt ingeschakeld. Dit valt onder het recht op vrije advocaatkeuze.
Andere onderdelen van de Staat hebben daar geen inzicht in of zeggenschap
over. Het kabinet is ook niet vooraf over de inschakeling geïnformeerd. Als de
landsadvocaat of zijn kantoorgenoten worden ingeschakeld door een andere
cliënt, zoals het presidium, valt dat onder de geheimhoudingsplicht van die
advocaat. Tot slot hecht ik eraan te benadrukken dat de landsadvocaat en zijn
kantoor met voortvarendheid een groot aantal verbetermaatregelen heeft
doorgevoerd, ook op het vlak van een open kantoorcultuur. Ik zie dan ook geen
aanleiding de landsadvocaat uit te sluiten van opdrachten die betrekking hebben
op sociale veiligheid.

De Minister van Justitie en Veiligheid,

D. Yeşilgöz-Zegerius

Pagina 3 van 3