Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

305
Vragen van het lid Kat (D66) aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het artikel «EU-Burgers zonder (t)huis: De Aanpak van
Dakloosheid en de Staat van EU-burgerschap in Nederland» (ingezonden
20 september 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ooijen (Volksgezondheid, Welzijn en
Sport) (ontvangen 25 oktober 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2023–2024, nr. 195.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «EU-Burgers zonder (t)huis: De
Aanpak van Dakloosheid en de Staat van EU-burgerschap in Nederland1» van
een universitair docent in het Nederlands tijdschrift voor Europees recht
(NtEr), van 1 september 2023?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u het eens met deze auteur dat het «Plan van Aanpak kwetsbare dakloze
EU-burgers» onterecht systematisch spreekt van een cumulatief vereiste voor
rechtmatig verblijf, namelijk dat de EU-burger werk heeft én voorziet in het
levensonderhoud? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
In het «Plan van Aanpak kwetsbare dakloze EU-burgers» (hierna: Plan van
Aanpak) wordt niet beoogd om werk en levensonderhoud als cumulatief
vereiste neer te leggen voor rechtmatig verblijf. Rechtmatig verblijf is
afhankelijk van meerdere factoren, de vele variaties hierop zijn toegelicht in
de juridische paragraaf van het Plan van Aanpak. Een EU-burger heeft
rechtmatig verblijf indien voldaan wordt aan de voorwaarden uit artikel 7 lid
1 van Richtlijn 2004/38. De voorwaarden over werk en het voorzien in het
levensonderhoud zijn niet cumulatief. Indien de EU-burger vanwege werk

1

ah-tk-20232024-305
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

D. Kramer, 2023, «EU-Burgers zonder (t)huis: De Aanpak van Dakloosheid en de Staat van
EU-Burgerschap in Nederland.» Nederlands tijdschrift voor Europees Recht. https://doi.org/
10.13140/RG.2.2.29544.65281.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

rechtmatig verblijf heeft, is de voorwaarde over voorzien in het levensonderhoud niet meer van belang, en vice versa.
Vraag 3
Onderschrijft u het dat de regel is dat EU-burgers met een arbeidsverleden
minimaal een halfjaar de werknemersstatus behouden en dus recht op gelijke
behandeling hebben, en dat dit bij burgers die langer dan een jaar aaneengesloten hebben gewerkt zelfs voor onbepaalde tijd het geval is zolang zij
ingeschreven zijn bij het UWV en beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 3
Ja, dit onderschrijf ik. Dit volgt ook uit artikel 8.12, lid 2, onder b en c,
Vreemdelingenbesluit 2000. Ook dit staat beschreven in het Plan van Aanpak.
Bij het schrijven van het Plan van Aanpak bleek dat gemeenten en maatschappelijke partners juist op dit punt in de praktijk moeilijkheden ervoeren,
door de complexiteit van EU-burgers die moeite hebben om aan te tonen dat
zij bijvoorbeeld langer dan een jaar aaneengesloten hebben gewerkt. Het Plan
van Aanpak beoogt in die situaties verbetering aan te brengen.
Vraag 4
Bent u het, bij nader inzien, ermee eens dat gemeenten, op grond van het
uitgangspunt van gelijke behandeling, verplicht zijn om opvang aan te bieden
aan EU-burgers die een werknemersstatus hebben? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Ja, hier ben ik het mee eens, tenzij sprake is van de uitzondering als
opgenomen in artikel 24, lid 2, Richtlijn 2004/38. In het Plan van Aanpak
wordt ook geconstateerd dat er in de praktijk niet altijd onderscheid werd
gemaakt in de groep «dakloze EU-burgers», waardoor sommige EU-burgers
niet de hulp krijgen waar ze wel aanspraak op zouden kunnen maken. Het
Plan van Aanpak beoogt daarom de misvatting dat dakloze/werkloze
EU-burgers per definitie niet-rechthebbend zouden zijn te corrigeren.
Om dit te bewerkstelligen is in overleg met gemeenten besloten om een
praktische rechtentool te ontwikkelen waarmee gemeenten beter in staat
zouden moeten zijn om rechten op opvang (in het kader van de Wmo 2015)
van individuele EU-burgers te kunnen beoordelen.
Ook voorziet het Plan van Aanpak in een aanvullende voorziening in zes
pilotgemeenten voor dakloze EU-burgers. Er is in 2023 namelijk een pilot
gestart om bovenop de bestaande opvangmogelijkheden, specifieke
(kortdurende) opvangplekken in te richten die bedoeld zijn voor EU-burgers
met een arbeidsverleden die met gerichte inzet terug te leiden zijn naar werk
of naar het land van herkomst. Eind 2023 volgt een tussenevaluatie aan de
hand waarvan beoordeeld zal worden of de pilot in 2024 voortgezet wordt.
Uit de praktijk blijkt dat het bepalen van de werknemersstatus soms erg
ingewikkeld is, zeker wanneer bijvoorbeeld sprake is van uitbuiting en een
belang voor de werkgever om geen duidelijkheid te geven over de werknemersstatus. Juist in deze situatie is het van belang dat een gemeente
maatwerk kan bieden, bijvoorbeeld door de persoon in kwestie naar legaal
werk te begeleiden.
Vraag 5
Onderschrijft u het dat voor EU-burgers de uitzondering van artikel 24,
tweede lid, alleen gelding heeft voor de eerste drie maanden van verblijf en
als zij werkzoekend zijn, en dus niet voor EU-burgers die hun baan kwijt zijn
geraakt en nog wel de werknemersstatus genieten? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Ja, dit onderschrijf ik. Zolang men de werknemersstatus heeft is artikel 24,
tweede lid van Richtlijn 2004/38 niet van toepassing.
Vraag 6
Bent u het eens met de stelling dat in het Plan van Aanpak wordt miskend
dat de IND bij uitsluiting bevoegd is om te beoordelen of EU-burgers
verblijfsrecht hebben? Zo nee, waarom niet? Kunt u de jurisprudentie van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Centrale Raad van Beroep (CRvB) bij uw antwoord betrekken? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 6
Uit jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State
(ABRvS) en de Centrale Raad van Beroep (CRvB) volgt dat het primair de
verantwoordelijkheid is van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid om
te beoordelen of een vreemdeling rechtmatig in Nederland verblijft.2 Dit laat
onverlet dat verstrekkende instanties, zoals gemeenten, gelet op het beginsel
van Unietrouw een eigen verantwoordelijkheid hebben om het rechtstreeks
werkende Unierecht toe te passen en in dat verband te onderzoeken of voor
een Unieburger een (afgeleid) verblijfsrecht op grond van Richtlijn 2004/38
bestaat. Uit voorgaande concludeer ik dat gemeenten eigenstandig kunnen
vaststellen dat een EU-burger rechtmatig verblijf heeft. En derhalve mogelijk
recht op voorzieningen, zonder dat hier een besluit van de IND voor nodig is.
Vraag 7
Bent u het eens met de auteur van genoemd artikel dat de onderverdeling in
drie groepen zoals in het Plan van Aanpak, niet verenigbaar is met de wijze
waarop volgens EU-recht rechten worden opgebouwd?3 Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 7
Nee, daar ben ik het niet mee eens. Hoewel er een onderverdeling wordt
gemaakt in het Plan van Aanpak, heeft deze op zichzelf geen gevolgen voor
beoordeling van het EU-verblijfsrecht en bijbehorende opbouw van
EU-rechten.
De onderverdeling in doelgroepen is een poging om binnen de totale groep
dakloze EU-burgers die voorheen last had van een stigma en niet goed
geholpen werd, specifieke groepen te onderscheiden waar specifieke acties
voor worden opgezet. Door een gedifferentieerde aanpak kunnen subgroepen
beter geholpen worden, zonder dat dit afbreuk doet aan de rechten die
onverkort gelden.
Daarbij worden gemeenten met het Plan van Aanpak juist aangespoord om
de groep niet in totaliteit als «niet-rechthebbend» te behandelen. Bestaande
rechten mogen niet ontkend worden. Om ervoor te zorgen dat dit in de
praktijk niet gebeurt, wordt de rechtentool opgezet. Daarmee krijgen
gemeenten meer handvatten om een goede beoordeling te maken van de
rechten van de individuele EU-burger.
Vraag 8
Indien u het niet eens bent met de auteur van genoemd artikel, bent u dan
bereid om een advies te vragen aan een onafhankelijke instantie zoals de
Raad van State of deskundigen met expertise op het gebied van Europees
sociaal recht?
Antwoord 8
De auteur van genoemd artikel is ingegaan op een uitnodiging van mijn
ministerie om de rechtentool te bespreken. Gedurende het proces van
ontwikkeling van de rechtentool is ook advies gevraagd aan verschillende
andere experts, zowel uit het veld als inhoudelijk. We gaan ervan uit dat de
expertise van meerdere deskundigen het oordeel van onze eigen juristen zal
versterken.

2
3

CRvB 18 maart 2013 (ECLI:NL:CRVB:2013:BZ3853).
Dit stelt dezelfde auteur in een ander artikel: Binnenlands Bestuur, 15 november 2022, «Plan
voor opvang EU-daklozen «juridisch broddelwerk»» https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/
rechten-van-eu-migranten-nederland-geschonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3