Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

31 389

Een integraal kader voor regels over gehouden
dieren en daaraan gerelateerde onderwerpen
(Wet dieren)

Nr. 124

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 maart 2013
Op 25 maart aanstaande is een notaoverleg met de vaste commissie voor
Economische Zaken geagendeerd over een aantal ontwerpbesluiten onder
de Wet dieren: houders van dieren, diergeneeskundigen, gezelschapsdieren en wijziging van het Besluit houders van dieren in verband met
onbedwelmd slachten volgens religieuze riten. In deze brief wil ik u nader
informeren over een aantal onderwerpen die gerelateerd zijn aan deze
besluiten. Ik hoop daarmee bij te dragen aan een voorspoedige behandeling van de vier ontwerpbesluiten.
In deze brief komen de volgende onderwerpen aan de orde. In de eerste
plaats ga ik in op de wenselijkheid van de beoogde inwerkingtreding van
het Besluit houders van dieren en het Besluit diergeneeskundigen vanuit
het perspectief van de Wet dieren. Ik besteed ook aandacht aan de
positieflijst en de ingrepen bij pluimvee.
Ook het ontwerpbesluit gezelschapsdieren en het ontwerpbesluit tot
wijziging van het Besluit houders van dieren in verband met onbedwelmd
slachten volgens religieuze riten en het verband tussen deze twee
besluiten en de ontwerpbesluiten houders van dieren en diergeneeskundigen komen aan bod.
Tot slot informeer ik u in deze brief nog over de stand van zaken inzake
een aantal moties en toezeggingen:
Couperen van paardenstaarten in ons omringende landen (AO moties en
toezeggingen 14 maart 2012)
Verbetering opslag van in beslaggenomen dieren (motie Ouwehand,
28 973, nr. 72).
Onderzoek misstanden fokkerij en (motie Thieme 33 400-XIII, nr. 108).
Toezegging inzake «crime scene investigation» (Begrotingsbehandeling
2013)

kst-31389-124
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 389, nr. 124

1

Wet dieren; ontwerpbesluiten houders van dieren, diergeneeskundigen, gezelschapsdieren en wijziging van het besluit houders
van dieren i.v.m. wijzigingen op het gebied van doden van dieren
zonder voorafgaande bedwelming
1. Belang van de Wet dieren
De Wet dieren en de daarop gebaseerde gedelegeerde regelgeving brengt
de tot nu toe fragmentarische wetgeving met betrekking tot dieren samen
tot een integraal geheel. Hierbij worden de nu op grond van de
Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (Gwwd) geldende regels
opnieuw vormgegeven. Het gaat dus niet om een stelsel van nieuwe
regels. De nieuwe systematiek biedt helderheid over geldende regelingen
en is toegankelijker voor de gebruikers. De regels omtrent diergeneesmiddelen (Besluit en Regeling diergeneesmiddelen), dierlijke producten
(Besluit en Regeling dierlijke producten) en diervoeders (Besluit en
Regeling diervoeders) zijn per 1 januari jl. al in werking getreden.
De inwerkingtreding van de Besluiten houders van dieren en diergeneeskundigen is voorzien voor de zomer 2013. De belangrijkste reden om deze
beide besluiten zo snel mogelijk in werking te laten treden is dat daarmee
een voor dierenwelzijnregelgeving nieuw handhavinginstrument van
kracht wordt, namelijk de bestuurlijke boete. Onder de Gwwd kan aan
overtreders van dierenwelzijnregels geen bestuurlijke boete worden
gegeven. Met invoering van de Wet dieren en onderliggende besluiten
kan dat wel.
Een bestuurlijke boete is een sterke prikkel om een overtreder zijn gedrag
te laten aanpassen en leidt tot het verhogen van de naleving van
welzijnsregels en biedt een effectievere aanpak van overtreders.
Op het moment van het overleg met uw Kamer over de Wet dieren en
onderhavige besluiten, maandag 25 maart a.s., zijn er nog twee punten
waarover de discussie nog niet is afgerond, namelijk de positieflijst en de
ingrepen bij pluimvee. Over beide onderwerpen wordt nog bestuurlijk
overleg gevoerd met belanghebbenden. Zodra deze zijn afgerond zal ik
uw Kamer hierover informeren en van gedachten wisselen. Naar
verwachting zal dat voor de ingrepen bij pluimvee in mei en voor de
positieflijst voor de zomer plaatsvinden.
Ik streef ernaar om de besluiten voor de zomer in werking te laten treden
en zo spoedig mogelijk door een wijziging van besluit de wijzigingen op
de ingrepen bij pluimvee door te voeren.
1.2 Besluit houders van dieren
a Stand van zaken proces
In dit ontwerpbesluit worden de huidige regels omtrent het houden van
dieren (die gebaseerd zijn op de Gwwd) omgezet.
Het ontwerpbesluit houders van dieren is op 14 juni 2012 aan de Tweede
Kamer gezonden (Kamerstukken 2011/12/ 28 286, nr. 567).
Op 31 januari 2013 heb ik de schriftelijke vragen van de vaste commissie
voor Economische Zaken hierover beantwoord (nr. 617).
Het ontwerpbesluit is op 25 oktober 2012 aan de Raad van State (RvS)
voorgelegd opdat het, met een tijdige afronding van de voorhangprocedure, nog mogelijk zou zijn het besluit met ingang van 1 januari 2013 in
werking te doen treden. De RvS heeft inmiddels een positief advies
uitgebracht. Het ontwerpbesluit moet opnieuw aan de RvS worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 389, nr. 124

2

voorgelegd, indien het overleg met de Tweede Kamer tot substantiële
wijzigingen zou leiden.
De onder het besluit hangende Regeling houders van dieren zal tegelijkertijd met het Besluit houders van dieren in werking treden.
b Positieflijst
Het ontwerpbesluit houders van dieren bevat de criteria (artikel 1.4) voor
aanwijzing van diersoorten en/of diercategorieën op de positieflijst. Ook
bepaalt dit artikel dat de positieflijst alleen voor zoogdieren geldt. De
positieflijst zelf zal een bijlage worden van de Regeling houders van
dieren.
Over de positieflijst ontvang ik op korte termijn advies van de WUR, op
basis waarvan nog bestuurlijk overleg zal worden gevoerd met belanghebbenden.
Ik verwacht u daarover in mei te kunnen informeren en met u van
gedachten te wisselen. Daarna kan het besluit en daarop gebaseerde
regeling in werking treden.
1.3 Besluit diergeneeskundigen
a Stand van zaken proces
Het ontwerpbesluit diergeneeskundigen bevat regels omtrent diergeneeskundigen en omtrent ingrepen bij dieren.
Het ontwerpbesluit diergeneeskundigen is op 14 juni 2012 aan de Tweede
Kamer gezonden (Kamerstukken 2011/12/ 28 286, nr. 567). Op 31 januari
2013 heb ik de schriftelijke vragen van de Vaste Commissie voor Economische Zaken hierover beantwoord (nr. 617). Het ontwerpbesluit is op
22 september 2012 aan de RvS voorgelegd, die op 2 november 2012 een
positief advies heeft uitgebracht. Omdat in het ontwerpbesluit diergeneeskundigen nog enkele wijzigingen met betrekking tot ingrepen zullen
worden aangebracht zal het ontwerpbesluit opnieuw aan de RvS worden
voorgelegd. Dit betreft een beperkte adviesaanvraag.
b Ingrepen algemeen
De Wet dieren bevat een algemeen verbod op lichamelijke ingrepen bij
dieren. De wet zondert van dit verbod uit ingrepen waarvoor een
geneeskundige noodzaak bestaat en ingrepen die bij algemene maatregel
van bestuur zijn aangewezen. Deze laatsten zijn opgenomen in het
ontwerpbesluit diergeneeskundigen. Ingrepen die niet in het besluit zijn
opgenomen, mogen dus niet worden verricht.
De ingrepen die bij algemene maatregel van bestuur zijn aangewezen
betreffen veelal ingrepen om erger dierenleed of onveilige werksituaties
te voorkomen zoals het couperen van varkensstaarten of het onthoornen
van kalveren. Over dergelijke ingrepen hebben wij tijdens de begrotingsbehandeling van 24 januari jl. gesproken. Mijn beleid is erop gericht om
dergelijke ingrepen op een verantwoorde manier verder te verminderen.
In mijn beleidsbrief dierenwelzijn die ik voor het zomerreces naar de
Tweede kamer zal sturen zal ik daar, zoals ook toegezegd tijdens de
begrotingsbehandeling, verder op ingaan.
De ingrepen die in het ontwerpbesluit zijn aangewezen, zijn dezelfde als
die welke nu zijn toegestaan, met uitzondering van een drietal ingrepen.
Het verkorten van de boven- en ondersnavel bij vleeskuikens is niet meer
in het besluit opgenomen. Het verwijderen van bijklauwtjes bij honden zal
na dit jaar niet meer toegestaan zijn en ook het leewieken na 2017 niet
meer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 389, nr. 124

3

c Ingrepen bij pluimvee
Op 5 juli 2012 heeft uw Kamer de motie Ouwehand (PvdD)/Van Dekken
(PvdA) (TK 21501-32, nr. 630) aangenomen, waarin de regering wordt
verzocht de vrijstelling van het verbod op ingrepen in de pluimveesector
tot 2021 te herroepen en het verbod op 1 januari 2015 onherroepelijk van
kracht te laten worden.
Het bestuurlijk afstemmingsproces met de sector en dierenbescherming
over de uitvoering van deze motie is gaande. Ik verwacht uw Kamer in
mei te kunnen berichten over de uitkomsten van het bestuurlijk afstemmingsproces en er met uw Kamer over van gedachten te kunnen
wisselen.
1.4 Ontwerpbesluit gezelschapsdieren
Met het ontwerpbesluit gezelschapsdieren wordt onder meer beoogd
misstanden bij dierenfokkers en illegale handel in exotische diersoorten
aan te pakken. Het ontwerpbesluit is bij brief van 22 december 2011 (TK
28 286, nr. 539) aan de Kamer gezonden in het kader van de voorhangprocedure op grond van de Wet dieren.
Proces
Na afronding van de voorhangprocedure zal het ontwerpbesluit voor
advies worden voorgelegd aan de RvS.
Tegelijkertijd zal notificatie plaatsvinden in het kader van richtlijn nr.
98/34/EG1 en richtlijn nr. 2006/123/EG2.
Op basis van het ontwerpbesluit zal een ministeriële regeling worden
voorbereid (wijziging Regeling houders van dieren). In deze regeling
worden onder meer nadere regels gesteld over het bewijs van vakbekwaamheid waarover beheerders van inrichtingen dienen te beschikken.
Inwerkingtreding van het ontwerpbesluit en de regeling is voorzien op
1 oktober 2013.
1.5 Ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit houders van dieren in
verband met wijzigingen op het gebied van het doden van dieren zonder
voorafgaande bedwelming
Met dit besluit wordt uitvoering gegeven aan de inspanningsverplichtingen voor de Staatssecretaris van Economische Zaken die voortvloeien
uit het Convenant onbedwelmd slachten volgens religieuze riten. De
inspanningsverplichtingen zien onder meer op het omzetten van de in het
convenant gemaakte welzijnsafspraken in algemeen verbindende
voorschriften en de introductie van onderwerpen als permanent toezicht
tijdens het onbedwelmd slachten en de registratieplicht voor slachthuizen.
Het ontwerpbesluit is bij brief van 1 november 2012 in kader van de
voorhangprocedure op grond van artikel 10.10 van de Wet dieren aan de
Tweede en Eerste Kamer gezonden (TK 31 571, nr. 23).
Proces
Na afronding van de voorhangprocedure zal het ontwerpbesluit worden
voorgelegd aan de RvS.

1

Richtlijn nr. 98/34/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 juni 1998 betreffende een
informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften en regels
betreffende de diensten van de informatiemaatschappij (PbEG,L 204).
2
Richtlijn nr. 2006/123/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006
betreffende diensten op de interne markt (PbEU 2006, L 376)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 389, nr. 124

4

Tegelijkertijd zal notificatie plaatsvinden in het kader van eerder
genoemde richtlijn nr. 98/34/EG en richtlijn nr. 2006/123/EG.
Op basis van het ontwerpbesluit zal een ministeriële regeling worden
voorbereid (wijziging Regeling houders van dieren). In deze regeling
worden onder meer nadere regels gesteld over onder meer de registratie
van slachthuizen (aanvraag, voorschriften en beperkingen, schorsing en
intrekking registratie).
De ontwerp-ministeriële regeling zal worden toegezonden aan beide
Kamers, overeenkomstig toezegging T01555 aan de Eerste Kamer.
Inwerkingtreding van het ontwerpbesluit en de regeling is voorzien op
1 oktober 2013.
1.6 Ontwerpbesluit circusdieren
Het verbod op wilde dieren in het circus, dat is opgenomen in het
regeerakkoord, zal worden vormgegeven door middel van een separate
wijziging van het Besluit houders van dieren. Dit ontwerpbesluit zal in het
kader van de voorhangprocedure op grond van de Wet dieren aan de
Kamer worden voorgelegd.
2. Stand van zaken moties en toezeggingen
2.1 Couperen van paardenstaarten in ons omringende landen; AO moties
en toezeggingen 14 maart 2012
Het couperen van paardenstaarten is in Nederland verboden, tenzij er
diergeneeskundige noodzaak is. Het tentoonstellen van dieren met een
gecoupeerde staart is eveneens verboden. Belangrijk in deze is dat het
College van beroep voor het Bedrijfsleven in een uitspraak uit 2002 de
reikwijdte van het verbod inperkt omdat het verbod het vrij verkeer van
goederen en diensten beïnvloedt (zie kader). Indien een dier legaal in
Nederland (diergeneeskundig) dan wel in het buitenland is gecoupeerd,
mag het daarom in Nederland toch tentoongesteld worden. Uw Kamer
heeft daarom gevraagd uit te zoeken hoe het in ons omringende landen is
geregeld.
Het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) heeft zich hier in 2002 als volgt over
uitgesproken, in relatie tot het verbieden van tentoonstellen van gecoupeerde honden:
Artikel 40 van de Gwwd verbiedt alleen ingrepen in Nederland, en is dus territoriaal
begrensd. Het verbieden van deelname aan keuringen, tentoonstellingen en wedstrijden met
een dier waarbij een in het buitenland legale ingreep is verricht, beïnvloedt het vrij handelsverkeer van goederen en diensten en levert daarmee strijd op met het gemeenschapsrecht.
Deze belemmering kan volgens het CBb niet worden gerechtvaardigd om redenen van
dierenwelzijn, omdat de ingreep al is uitgevoerd bij het dier.

België en Duitsland
In beide landen geldt net als in Nederland dat het couperen van paardenstaarten verboden is tenzij er een diergeneeskundige reden is.
In België is het vanaf 1 januari 2000 verboden om deel te nemen aan
tentoonstellingen, keuringen of wedstrijden met dieren waarbij een
verboden ingreep is verricht. Paarden die legaal zijn gecoupeerd in
verband met diergeneeskundige redenen mogen wel deelnemen aan deze
evenementen, voor paarden die legaal in het buitenland zijn gecoupeerd
geldt dit niet.
In Duitsland is er geen specifiek import-, houd- en tentoonstellingsverbod
ingesteld voor paarden met gecoupeerde staarten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 389, nr. 124

5

Frankrijk
Frankrijk kent geen regelgeving die het couperen van paardenstaarten, of
het houden of tentoonstellen van gecoupeerde paarden, verbiedt. Wel
kent Frankrijk sinds januari 1996 een verbod op deelname van gecoupeerde paarden aan concoursen, tentoonstellingen en andere manifestaties die georganiseerd en/of gesubsidieerd worden door de Groupement
d’Intérêt Public France Haras (GIP France Haras). Ook bestaat er een
verbod op aankoop van gecoupeerde paarden door GIP France Haras, of
instellingen die door GIP France Haras worden gesubsidieerd. GIP France
Haras in een nationale publiek-private structuur, waarin zowel (nationale
en regionale) overheid als organisaties uit de paardensector zijn vertegenwoordigd. Bovenstaande geldt alleen voor paarden geboren na 1996. Het
verbod op deelname van gecoupeerde paarden aan bovengenoemde door
GIP France Haras georganiseerde en/of gesubsidieerde manifestaties
geldt ook voor paarden die afkomstig zijn uit andere EU-lidstaten.
Hoe verder in Nederland?
Omdat het in alle ons omringende landen of wel volledig is toegestaan,dan wel vanwege medische noodzaak is toegestaan om staarten te
couperen is het voor mij, vanwege de uitspraak van de CBb, helaas niet
mogelijk om de deelname van gecoupeerde paarden aan tentoonstellingen en keuringen te verbieden, indien deze paarden legaal deze ingreep
hebben ondergaan. Hiermee heb ik alles onderzocht wat in mijn mogelijkheden ligt. De paardensector kan echter zelf aanvullende maatregelen
nemen. Ik prijs dan ook de Koninklijke Nederlandse Hippische Sportbond
die de deelname van gecoupeerde paarden aan hun evenementen heeft
verboden.
Ook de Sectorraad Paarden zet stappen door in de Gids voor Goede
Praktijken op te nemen dat «Deelname van paarden met gecoupeerde
staarten aan evenementen in Nederland niet langer is toegestaan indien
het paarden betreft die na 2004 zijn geboren, tenzij dit het gevolg is van
een veterinair noodzakelijke ingreep». Ik roep de Koninklijke Vereniging
het Nederlandse trekpaard en de Haflinger (KVTH) op deze goede
voorbeelden te volgen.
2.2 Verbetering opslag van in beslaggenomen dieren; invulling motie
Ouwehand (28 973, nr. 72), 28 juni 2011.
Dieren die verwaarloosd of mishandeld zijn en honden die agressief
gedrag vertonen, kunnen strafrechtelijk in beslag of bestuursrechtelijk in
bewaring worden genomen. Dienst Regelingen draagt zorg voor de
opvang van deze dieren bij opslaghouders met wie een contract is
afgesloten. Indien de dieren bestuursrechtelijk in bewaring worden
genomen kunnen de kosten voor opvang worden verhaald op de
eigenaar.
In de motie Ouwehand is verzocht om verbetervoorstellen voor de opslag
en herplaatsing van in beslag genomen dieren. Specifiek werd door de
Kamer verzocht dat in beslag genomen dieren niet terug de handel in
mogen als (slangen)voer. In reactie hierop (TK 28 286 nr. 540) heb ik
toegezegd de kansen te willen vergroten om de dieren na juridische
vrijgave goed te kunnen herplaatsen. Allereerst is het van belang dat het
welzijn van dieren in opslag gewaarborgd wordt. Hiervoor zal de rol van
de dierenarts tijdens de opvang worden geïntensiveerd. Indien haalbaar
en noodzakelijk dient er een beoordeling uitgevoerd en een behandelplan
opgesteld te worden door de dierenarts van elk individueel dier.
Vervolgens is het zaak dat alle dieren na juridische vrijgave zo snel en zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 389, nr. 124

6

goed mogelijk herplaatst worden waarbij de dieren in principe dezelfde
bestemming houden als voor de inbeslagname.
Dieren die bijvoorbeeld voor inbeslagname als gezelschapsdier werden
gehouden, zullen als gezelschapsdier worden herplaatst. In samenwerking
met de Dierenbescherming wordt een (al ver gevorderde) procedure
ontwikkeld op welke wijze dieren zo snel en zo goed mogelijk kunnen
worden herplaatst waarbij de eindverantwoordelijkheid niet meer bij de
opslaghouder maar bij Dienst Regelingen ligt. Indien (eenvoudige)
operaties noodzakelijk zijn om dieren sneller te kunnen herplaatsen
(bijvoorbeeld sterilisatie), zal dit zeker worden overwogen. Ingeval van
productiedieren is de inzet gericht op herstel van de dieren en het
waarborgen van het welzijn van de dieren ter voorbereiding op de
volgende bestemming. Afhankelijk van het oorspronkelijke doel van het
dier, zal dit verkoop aan een ander bedrijf, handel of slacht zijn.
2.3 Onderzoek misstanden fokkerij en invulling motie Thieme (33 400-XIII,
nr. 108).
In een brief aan de Tweede Kamer op 11 juli 2012 (TK 28 286 nr. 582) is
toegezegd dat jaarlijks onderzoek verricht zal worden naar welzijns- en
gezondheidsproblemen door erfelijke gebreken, te beginnen bij de Franse
Bulldog en de Chihuahua. Bij deze rassen komen ademhalingsproblemen,
oogproblemen en problemen bij de geboorte van pups voor en dat levert
gezondheid- en welzijnsproblemen op.
De Faculteit Diergeneeskunde voert het onderzoek uit en relevante
partijen die hierbij betrokken worden zijn onder meer de Raad van Beheer,
praktiserende dierenartsen en de Koninklijke Nederlandse Maatschappij
voor Diergeneeskunde (KNMvD).
Tijdens de begrotingsbehandeling is de motie Thieme aangenomen
(33 400-XIII, nr. 108) waarin de regering is verzocht het onderzoek uit te
breiden met meer rassen per jaar en zo het onderzoek te versnellen.
Om aan deze motie invulling te geven is de onderzoekers verzocht de
resultaten van het onderzoek van de twee reeds toegezegde rassen
versneld op te leveren, namelijk eind 2013, en daarnaast zal begin 2014 de
analyse van nog twee dierrassen worden afgerond.
Aan het onderzoek wordt als hondenras de Labrador Retriever toegevoegd, bij dit ras komen onder meer heup- en elleboogdysplasie en
oogaandoeningen voor.
Daarnaast wordt een kattenras, de Perzische kat, aan het onderzoek
toegevoegd. Dit om te benadrukken dat erfelijke gebreken en schadelijke
raskenmerken door fokkerij niet louter bij honden voorkomen en ook bij
andere diersoorten tot aantasting van welzijn en gezondheid leiden. Het
Perzische kattenras kampt evenals de kortschedelige hondenrassen met
ademhalingsproblemen. Ook komen nier- en oogproblemen voor.
Op basis van de kennis die met het onderzoek verkregen wordt kunnen
betrokken rasverenigingen en houders worden aangesproken op hun rol
en verantwoordelijkheid in de aanpak van problemen binnen het ras.
Tevens kan middels deze kennis controle en handhaving van de
bepalingen over fokkerij in het besluit gezelschapsdieren plaats vinden.
2.4 Toezegging inzake «crime scene investigation»; Begrotingsbehandeling 2013
Ik heb de Tweede Kamer toegezegd na te gaan of «crime scene investigation» (CSI) onderzoek kan worden gebruikt bij opsporing van daders
van geweld tegen dieren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 389, nr. 124

7

Het Openbaar Ministerie (OM) maakt in bepaalde zeer ernstige gevallen
van dierenmishandeling al gebruik van deskundigen die aan de hand van
forensisch onderzoek de daders van dierenmishandeling helpen op te
sporen. Dit kunnen deskundigen zijn van het Nederlands Forensisch
Instituut (NFI) of van bijvoorbeeld de faculteit diergeneeskunde in Utrecht.
Gezien de kosten van dergelijk onderzoek wordt door het OM en politie
een zorgvuldige afweging gemaakt waarin zowel de ernst van de zaak en
de kans op succes worden afgewogen. Dergelijk onderzoek wordt niet
standaard uitgevoerd.
De staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 389, nr. 124

8