Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 429

G-20

Nr. 4

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 december 2016
De G20 is een informeel forum waarin de grootste economieën van de
wereld overleggen over een scala aan onderwerpen die betrekking
hebben op zaken als financiële stabiliteit, economische groei en ontwikkeling. Deze voor Nederland relevante onderwerpen en de afspraken
daarover in de G20 hebben een brede internationale impact en raken aan
de effectiviteit van het Nederlands beleid.
Het kabinet is daarom verheugd – en beschouwt het een succes – dat
Nederland een uitnodiging van het Duitse voorzitterschap heeft ontvangen1 om in 2017 deel te nemen aan de G20 top van regeringsleiders op 6
en 7 juli, alle ministeriële G20 bijeenkomsten en de voorbereidende
(ambtelijke) bijeenkomsten. Voor een open en internationaal georiënteerde economie als Nederland is het belangrijk om aan tafel te mogen
zitten met de grootste landen om te spreken over mondiale kwesties die
ons allen voor belangrijke beleidskeuzen stellen en in veel gevallen om
een gezamenlijke aanpak vragen. Met deze deelname kan Nederland laten
zien dat we ook op het wereldpodium een goede en constructieve rol
kunnen spelen.
Aanwezigheid bij G20 bijeenkomsten is voor Nederland geen novum.
Nederland nam eerder, in de periode 2008 tot 2010, deel aan een aantal
G20 toppen. Daarnaast is Nederland de afgelopen jaren betrokken
geweest bij bijeenkomsten in het handelstraject van de G20 en heeft
Nederland als voorzitter van de Europese Unie gedurende de eerste helft
van dit jaar deelgenomen aan bijeenkomsten van het financiële traject.
Het kabinet ziet de uitnodiging van Duitsland als een uitgelezen mogelijkheid om een constructieve bijdrage te leveren aan de volle breedte van
de G20 agenda, daarbij ook gebruik makend van de rol van de OESO die
1

kst-32429-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Het jaarlijks roulerend voorzitterschap van de G20 heeft de mogelijkheid om naast de vaste
leden enkele andere landen uit te nodigen om deel te nemen aan de G20 activiteiten. Voor 2017
zijn, naast Nederland, Noorwegen, Spanje en Singapore uitgenodigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 429, nr. 4

1

in de praktijk de rol van G20 secretariaat vervult. Daarbij past echter ook
bescheidenheid. Als genodigde is het niet aan Nederland om de G20
agenda te sturen. Wel zal er in lijn met het brede kabinetsbeleid worden
gezocht naar accenten binnen de G20 agenda die Nederland kan
benadrukken.
De rode draad van het Duitse voorzitterschap is gericht op het realiseren
van veerkrachtige (resilience), verantwoordelijke (responsible) en
duurzame (sustainable) economische groei. Binnen deze doelstelling zijn
verschillende hoofdonderwerpen te onderscheiden. Hieronder worden
deze onderwerpen kort geschetst en wordt tevens een korte kabinetsappreciatie gegeven in het licht van de Nederlandse G20-deelname in het
komende jaar.
Financiële traject
«Resilience» is voor Duitsland het belangrijkste en breedste speerpunt
binnen het financiële traject. Duitsland vertaalt dit onder andere naar een
meer schokbestendige economie via een reductie van publieke en private
schulden en het verhogen van de flexibiliteit van de economie en de
potentiële groei via structurele hervormingen. Duitsland is van mening
dat landen te weinig financiële mogelijkheden of beleidsruimte hebben
om nieuwe schokken zoals een mondiale financiële crisis op te vangen.
Het kabinet verwelkomt deze focus van Duitsland aangezien dit zal
bijdragen aan duurzame lange termijn economische groei. Daarnaast
hebben structurele hervormingen ook op korte termijn een positief effect
op economische groei, bijvoorbeeld door verbetering van het investeringsklimaat. Diverse structurele hervormingen kunnen ook de gelijkheid
vergroten, zoals betere onderwijssystemen, activerend arbeidsmarktbeleid en productmarkthervormingen. Tot slot hecht Nederland net als
Duitsland aan de afbouw van private schulden waaronder Non Performing
Loans (NPLs). Hoge NPLs leiden tot slechte monetaire transmissie en
voorkomen dat kapitaal stroomt naar productieve investeringen.
Een tweede belangrijk aandachtpunt is digitalisering op het gebied van
«financial inclusion en remittances» en de regulering van de Fin-Tech
industrie omdat de technologische ontwikkelingen voorlopen op regelgeving. Het kabinet kan de Duitse aandacht voor Financial Inclusion
steunen. Nederland staat achter het belang van brede toegang tot
financiële diensten die het bijvoorbeeld mogelijk maken om te investeren
in een eigen bedrijf. Daarnaast onderschrijft Nederland het belang van
remittances als een grote economische factor voor veel lage-inkomenslanden en zal bijdragen aan de discussie over hoe deze kunnen worden
geaccommodeerd zonder dat daarbij de regels ten aanzien van o.a.
antiterrorismefinanciering worden aangetast. Ook ondersteunt Nederland
de Duitse aandacht voor de Fin-Tech industrie.
Duitsland zoekt daarnaast aandacht voor de implementatie voor eerdere
afspraken rondom internationale belastingen waaronder Base Erosion and
Profit Shifting (BEPS) en de belastingbasis van ontwikkelingslanden.
Nederland steunt dit in lijn met de onder het Addis Tax Initiative aangegane verplichtingen om ontwikkelingslanden – via een verdubbeling van
de technische samenwerking en beleidscoherentie – te helpen meer eigen
inkomsten genereren.
Tot slot is Afrika een specifieke prioriteit binnen het financiële traject,
evenals binnen het ontwikkelingstraject. Nederland steunt de inspanningen van de G20, Afrikaanse landen en internationale organisaties om
private investeringen in Afrika te stimuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 429, nr. 4

2

Handel en investeringen
De handels- en investeringsagenda zal onder Duits voorzitterschap gericht
zijn op drie onderwerpen: (1) het versterken van het multilaterale
handelssysteem, (2) het stimuleren van internationale investeringen, (3)
de opkomst van digitale handel.
In het bijzonder wil Duitsland de anti-protectionisme toezeggingen beter
gaan monitoren en tegelijkertijd bespreken hoe de voordelen van handel
voor werkgelegenheid en groei beter onder de aandacht kunnen worden
gebracht. Om de investeringen aan te jagen staat een programma voor
investeringsfacilitatie op de agenda. Dit gaat over de vraag hoe een
aantrekkelijk investeringsklimaat is op te bouwen, te behouden en hoe de
baten van investeringen zijn te maximaliseren. Hierbij is bijzondere
aandacht voor het aanjagen van duurzame investeringen. Wat digitalisering betreft wil Duitsland spreken over betere statistieken over digitale
handel, nieuwe WTO-regels en de mogelijkheden die digitale handel biedt
voor ontwikkeling.
Nederland kan zich goed vinden in deze agenda. De wens van Duitsland
om te bespreken hoe de voordelen van internationale handel en investeringen beter gedeeld kunnen worden, sluiten naadloos aan op de Nederlandse ambitie om een «reset» van de handelspolitiek te bewerkstelligen.
Dat gaat om het realiseren van eerlijke, transparante en duurzame
afspraken over handel en investeringen. De G20 is bij uitstek een gremium
waar deze afspraken een impuls kunnen krijgen. De Nederlandse ideeën
hierover werden in de vorige jaren dan ook zeer gewaardeerd in de G20.
Het is daarnaast positief dat Duitsland veel prioriteit geeft aan digitale
handel, dit kan een belangrijke bijdrage leveren aan de internationale
afspraken hierover die in de maak zijn. Ook sluit de wens om de investeringen aan te jagen goed aan bij de afgelopen jaar overeengekomen G20
non-binding principles for investment policy.
Landbouw en voedselzekerheid
Onder het voorzitterschap van Duitsland wordt aandacht geschonken aan
voedselzekerheid en de specifieke rol van landbouw en water hierin. De
Duitse inzet hierbij is gericht op het maken van afspraken over internationale samenwerking bij het ontwikkelen en delen van kennis. De
landbouw is een grootgebruiker van water en de voedselzekerheid
wereldwijd is zeer afhankelijk van voldoende water van goede kwaliteit.
Het behouden, beschermen en zekerstellen van duurzaam gebruik van
water en aanpassing van de sector aan klimaatverandering (klimaatadaptatie) staat centraal.
Daarnaast zal de inzet van Informatie en Communicatietechnologie (ICT)
in de landbouw onderwerp van gesprek zijn. Het gebruik hiervan kan een
bijdrage leveren aan de duurzame productie van voedsel en het efficiënt
gebruik van water. De toepassing van ICT in de landbouw zal de komende
jaren sterk toenemen. Een internationale inzet om de kansen te identificeren en om oplossingen voor problemen te bespreken is zeer welkom.
Nederland ondersteunt de agendering van deze onderwerpen van harte.
De inzet van het Duits voorzitterschap sluit goed bij het Nederlandse
beleid op het gebied van duurzaam watergebruik.
Digitalisering
Digitalisering is een onderwerp dat breed wordt geagendeerd door
Duitsland gericht op de innovatieve en digitale economie, in lijn met de
prioriteit die G20-leiders hieraan al toekenden tijdens hun laatste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 429, nr. 4

3

bijeenkomst in Hangzhou, China. De invloed van digitalisering komt op
specifieke thema’s ook in andere beleidstrajecten aan bod, zoals werkgelegenheid, landbouw, handel & investeringen en op financieel gebied.
Duitsland wil het potentieel dat digitalisering biedt ten volle benutten door
bestaande belemmeringen te identificeren en weg te nemen en door het
internationale beleid verder te ontwikkelen. Daarbij wordt gericht op
betere connectiviteit en participatie over de hele wereld, door verdere
harmonisatie van normen en standaarden, aandacht voor consumentenen databescherming en door de ontwikkeling van digitale vaardigheden.
Nederland acht de ontwikkeling van de digitale economie van groot
belang, omdat hier veel kansen voor burgers en bedrijven liggen, getuige
ook de Nederlandse inzet en prioriteit op het gebied van de digitale
overheid. Niet alleen kunnen zij dankzij elektronische communicatie
eenvoudiger grensoverschrijdend zaken doen, maar door de digitale
transformatie van de economie neemt de productiviteit in sectoren
aanzienlijk toe en ontstaan nieuwe verdienmodellen. Digitalisering is dan
ook een belangrijke drijver voor economische groei en levert bovendien
een waardevolle bijdrage aan maatschappelijke vraagstukken (bv. door
e-Health). Nederland verwelkomt daarom de aandacht die Duitsland
hieraan in G20-verband wil geven gericht op internationale beleidscoördinatie en samenwerking met alle relevante stakeholders.
Ontwikkeling
Duitsland maakt de Sustainable Development Goals (SDG’s) leidend voor
de ontwikkelingsagenda van de G20. Dit biedt een goede gelegenheid om
prioriteiten van de Nederlandse agenda voor inclusieve ontwikkeling en
beleidscoherentie over het voetlicht te brengen. Dit onderwerp wordt
breed geadresseerd binnen de G20 vanuit de verschillende invalshoeken
zoals klimaat en klimaatfinanciering, belastingen, duurzame mondiale
waardeketens, schuldhoudbaarheid en de internationale financiële
instituties.
De Duitse prioriteit met betrekking tot Afrika culmineert onder andere in
de Third G20 Conference on Partnership for Africa. Het ambitieuze doel
van het Duitse G20 voorzitterschap is daarbij om een partnerschap met
Afrika te ontwikkelen gericht op het bevorderen van inclusieve en
duurzame groei in Afrika. Het kabinet steunt de Duitse inzet op het
aantrekken van investeringen voor Afrika en kijkt uit naar verdere
uitwerking hiervan. Duurzame ontwikkeling en het creëren van werkgelegenheid zijn van groot belang om armoede en de sociaaleconomische
grondoorzaken van migratie in Afrika aan te pakken. Nederland kan met
de opgedane ervaring op het gebied van hulp, handel en investeringen
een constructieve bijdrage leveren aan de conferentie.
De migratie-inzet van de G20 reikt overigens verder dan de aanpak van de
sociaaleconomische grondoorzaken van migratie. Zoals onder meer
vastgelegd in de communiqués van de Antalya en Guangzhou G20-toppen
wil de G20 ook de oorzaken en gevolgen van gedwongen ontheemding
aanpakken, o.a. door op te roepen om landen te ondersteunen die veel
vluchtelingen opvangen en het vergroten van de middelen die wereldwijd
beschikbaar zijn voor humanitaire hulp. Het Duitse voorzitterschap heeft
de ambitie om in 2017 ideeën te ontwikkelen om de uitdagingen ten
aanzien van gedwongen ontheemding, en migratie in den brede, beter het
hoofd te kunnen bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 429, nr. 4

4

Buitenlandse Zaken
Tot slot zal Duitsland een informele bijeenkomst organiseren voor de
Ministers van Buitenlandse Zaken. Tijdens deze bijeenkomst zal vermoedelijk worden gesproken over de uitvoering van de Sustainable
Development Goals, de internationale inzet voor conflictpreventie en
duurzame vredesopbouw en Afrika. Voor Nederland is de bijeenkomst
onder meer van belang in de aanloop naar het lidmaatschap van de
VN-Veiligheidsraad in 2018, aangezien deze onderwerpen naar
waarschijnlijkheid op de agenda zullen staan.
Duurzaamheid: klimaat en energie
Het Duitse G20-voorzitterschap zet in op een ambitieuze uitvoering van
het Parijs Akkoord door de G20 gericht op zowel aanpassing aan
klimaatverandering (klimaatadaptatie) als vermindering van de uitstoot
van broeikasgassen (klimaatmitigatie). Dit omvat ook toenemende
inspanningen om de energietransitie in goede banen te leiden, waarbij
rekening wordt gehouden met het belang van innovatie en concurrentie
als drijvende krachten achter economische groei en werkgelegenheid, ook
in de energiesector zelf. Duitsland staat voor dat de G20 als een van zijn
prioriteiten streeft naar een zekere, economisch efficiënte en klimaatvriendelijke energievoorziening.
Duitsland beschouwt de G20 als een belangrijk forum om stimulansen te
geven aan de nodige infrastructurele investeringen en technologische
innovaties, op weg naar duurzame ontwikkeling en economische groei.
Alle beschikbare middelen, kennis en betrokkenheid van internationale
organisaties (ontwikkelingsbanken als ook maatschappelijke organisaties,
de private sector en denk tanks) zijn in de visie van het Duitse voorzitterschap nodig om de nexus tussen klimaat, energie en duurzame ontwikkeling verder te ontwikkelen.
Als concreet resultaat van zijn voorzitterschap streeft Duitsland naar een
G20 – «Joint Action Plan for Climate and Energy», waarin energie en
klimaat nauwer aan elkaar verbonden worden op weg naar klimaatneutrale en klimaatweerbare economieën en de bijbehorende transitie in
energievoorziening richting 2050. Duitsland streeft er naar te komen tot
een aantal concrete maatregelen t.b.v. het versterken van een lange
termijn aanpak. Daartoe organiseert het Duitse G20-Vzschap in aanvulling
op de reguliere, gescheiden G20 werkgroepen «energie» en «klimaat»,
een gezamenlijke hoogambtelijke werkgroep «duurzaamheid».
Nederland ondersteunt de geïntegreerde aanpak die het Duits voorzitterschap in de G20 voor ogen heeft. Wereldwijd effectief energie- en
klimaatbeleid vraagt om een gezamenlijke benadering op mondiaal
niveau, die door de G20 gedragen wordt.
Werkgelegenheid
Op het gebied van werkgelegenheid zet het Duitse voorzitterschap in op
vier onderwerpen. Ten eerste de Sustainable Global Supply Chains. Dit is
ook voor Nederland een prioriteit. Tijdens het recente EU-voorzitterschap
is dit onderwerp hoog op de agenda gezet en naar aanleiding daarvan, is
Nederland door Duitsland gevraagd om een bijdrage op dit thema in de
G20. Zo heeft Nederland de EU en de lidstaten opgeroepen om multistakeholder samenwerking op het gebied van ketenverduurzaming te
faciliteren en ondersteunen. Ook heeft Nederland de Amsterdam
Verklaringen over een Europese aanpak op ontbossing en palmolie
geïnitieerd en een Europees partnerschap voor verantwoorde mineralen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 429, nr. 4

5

In G20 verband is er specifiek aandacht voor het verbeteren van de
arbeidsomstandigheden in de gehele keten, het bevorderen van verantwoordelijk en transparant waardeketenmanagement (due diligence) en
het versterken van klachtenmechanismes. Dit biedt kansen om de
Nederlandse inzet rondom IMVO (IMVO-convenanten), de ketenbenadering, stimuleren van (grensoverschrijdende) sociale dialoog en
multistakeholder initiatieven in de inkopende en producerende landen
verder te brengen. Ook kan het bijdragen aan het verder vervolg geven
aan de uitkomsten van de ILO discussie over het bevorderen van
fatsoenlijk werk in de waardeketen.
Daarnaast richt Duitsland zich op de toekomst van werk. De G20 wil
komen tot een «Roadmap on the Future of Work», waarin het kader wordt
geschetst voor een internationale discussie. In Nederland richt de
discussie zich op thema’s als de invloed van robotisering op werkgelegenheid, de impact van technologische ontwikkelingen op de inkomensen welvaartsverdeling en de relatie met regulering van de arbeidsmarkt
(de opkomst van platforms en de toename van flexibele contracten).
Het derde onderwerp is integratie op de arbeidsmarkt van migranten en
vluchtelingen. De G20 wil beleidsprincipes ontwikkelen om te komen tot
een eerlijke en effectieve integratie van deze groepen. Door middel van
screening en matching wil Nederland zorgen voor een goede instroom op
de arbeidsmarkt.
Tot slot, richt de G20 zich op het vergroten van de participatie van
vrouwen op de arbeidsmarkt. Dit moet bijdragen aan het behalen van de
eerder gemaakte afspraak (G20 Brisbane 2014 bijeenkomst) om het gat
tussen deelname op de arbeidsmarkt van mannen en vrouwen te
verkleinen met 25%. Er zal daarbij vooral aandacht zijn voor de kwaliteit
van banen van vrouwen. In Nederland is er ook aandacht voor dit
onderwerp. In Nederland is er ook aandacht voor dit onderwerp. Daarbij is
de ondersteuning van de combinatie van arbeid en (mantel) zorg door
middel van de verlofregelingen, Wet flexibel werken en fiscaliteiten als de
kinderopvangtoeslag en inkomensafhankelijke combinatiekorting (IACK)
van belang. Daarnaast richt Nederland zich op de gelijke beloning voor
gelijk werk voor mannen en vrouwen en programma’s als Kracht on tour
en Werk & mantelzorg/ Next Step.
Gezondheid
Duitsland agendeert op het gebied van volksgezondheid de beheersing
van mondiale gezondheidscrisis (zoals Ebola) en, in het verlengde
daarvan, het versterken van gezondheidssystemen en de aanpak van
antimicrobiële resistentie (AMR). Deze onderwerpen sluiten goed aan bij
de kabinetsinzet, zowel nationaal als internationaal. AMR vormt een grote
bedreiging voor de volksgezondheid. De aanpak vraagt zowel om
internationale- als sector overstijgende samenwerking, met name tussen
de gezondheidssector en de veterinaire sector (de One Health aanpak).
Over deze aanpak organiseerde Nederland tijdens het EU-voorzitterschap
een geslaagde en interactieve conferentie. Daarnaast was Nederland
afgelopen oktober gastheer van de Global Health Security Agenda (GHSA)
bijeenkomst waarbij ca. 40 landen aanwezig waren. Vanwege de
opgedane kennis en ervaring heeft Duitsland Nederland gevraagd een
actieve bijdrage te leveren aan (de voorbereidingen van) de ministeriële
gezondheidsbijeenkomst tijdens het Duitse G20-voorzitterschap. In veel
G20 landen is nog sprake van onzorgvuldig gebruik van antibiotica in de
humane en/of de veterinaire sector. De meeste van deze landen hebben
nog weinig ervaring met een One Health aanpak of vrezen economische
gevolgen bij het terugdringen van antibioticumgebruik. Voor Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 429, nr. 4

6

biedt deelname aan de G20 de mogelijkheid om ook op dat platform het
belang van een concrete aanpak AMR en gezondheidscrises te
benadrukken.
Anti-corruptie
Op het gebied van anti-corruptie wil Duitsland voortbouwen op het vorig
jaar overeengekomen Huangzhou actieplan. Prioriteit hierbij is het
versterken van het juridische raamwerk om corruptiezaken te onderzoeken
en te bestraffen. Daarnaast wil Duitsland aanbevelingen opstellen om de
publieke organisatie zo in te richten dat corruptierisico’s beter in beeld
kunnen worden gebracht en worden geminimaliseerd. Nederland kan zich
vinden in deze agenda; deze is in lijn met de bestaande Nederlandse inzet
in organisaties als de OESO en de VN.
Conclusie
Nederland heeft in 2017 de gelegenheid om een inhoudelijke bijdrage te
leveren aan de G20 discussie over voor Nederland zeer relevante
onderwerpen. Het kabinet wil van deze gelegenheid goed gebruikmaken
en de hierboven geschetste inhoudelijke lijn zal daarbij leidend zijn. In
aanloop naar de top van regeringsleiders in juli 2017 zal ik uw Kamer
nogmaals informeren.
Mede namens de Minister-President,
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 429, nr. 4

7