Zeer Zorgwekkende Stoffen:
prioriteringsopties voor beleid

RIVM Briefrapport 2016-0122
L.R.M. de Poorter │ L.C. van Leeuwen

Zeer Zorgwekkende Stoffen:
prioriteringsopties voor beleid

RIVM Briefrapport 2016-0122
L.R.M. de Poorter │ L.C. van Leeuwen

RIVM Briefrapport 2016-0122

Colofon

© RIVM 2016
Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde
van bronvermelding: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM), de titel van de publicatie en het jaar van uitgave.

L.R.M. de Poorter (auteur), RIVM
L.C. van Leeuwen (auteur), RIVM

Contact:
Leon de Poorter
Centrum Veiligheid Stoffen en Producten
leon.de.poorter@rivm.nl
Dit onderzoek werd verricht in opdracht van Ministerie van
Infrastructuur en Milieu, Directie Veiligheid en Risico's, in het kader van
het project Nationaal Stoffenbeleid (M260027)

Dit is een uitgave van:
Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu
Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven
Nederland
www.rivm.nl
Pagina 2 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

Publiekssamenvatting

Zeer Zorgwekkende Stoffen: prioriteringsopties voor beleid
Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) worden door de Nederlandse overheid
met voorrang aangepakt, omdat ze gevaarlijk zijn voor mens en milieu.
Voorbeelden zijn stoffen die kankerverwekkend zijn of de voortplanting
belemmeren. Momenteel zijn ongeveer 1400 van dit soort stoffen
bekend en op een lijst geplaatst. Vergunningverleners en het ministerie
van IenM hebben echter behoefte aan een handzamere ZZS-lijst, met
een nadere prioritering die nauwer aansluit bij de Nederlandse situatie.
Deze focus is echter lastig aan te brengen, wijst RIVM-onderzoek uit.
Voor Nederland ontbreekt voor de meeste ZZS eenvoudig toegankelijke
informatie over productie, gebruik en emissies. Dit vormt een
belemmering om ZZS aan te wijzen waar extra aandacht voor nodig is,
bijvoorbeeld via een aanpak bij de bron of via het stimuleren van
onderzoek naar veilige alternatieven. Het RIVM doet daarom
aanbevelingen om meer grip op deze stoffen te krijgen, zoals een
nationaal stoffenregistratiesysteem, waarin wordt vastgelegd welke ZZS
in omloop zijn in Nederland. Deze aanbevelingen zijn onder andere
gebaseerd op twee analyses naar mogelijkheden om focus aan te
brengen in de lijst van ZZS-stoffen.
De eerste analyse bouwt voort op de lopende RIVM-projecten over
‘nieuwe en opkomende risico’s van stoffen’. Deze bieden een goede
systematiek om nieuwe risicovolle stoffen te identificeren, maar ook
voor deze stoffen ontbreekt kennis over het gebruik in Nederland.
De tweede analyse laat zien dat voor een deel van de ZZS-kleurstoffen
en grondstoffen voor kleurstoffen geen Europese wetgeving bestaat met
specifieke eisen om emissies in te perken. Deze stoffen zijn in principe
kandidaten voor een gerichter ZZS-beleid.
Het RIVM vraagt daarnaast aandacht voor (vervangende) stoffen die
(nog) niet als ZZS zijn aangemerkt vanwege een gebrek aan data, maar
waarover een soortgelijke zorg bestaat op basis van hun chemische
structuur en gebruik.
Kernwoorden:Zeer Zorgwekkende Stoffen, ZZS, prioritering, beleid

Pagina 3 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

Pagina 4 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

Synopsis

Substances of Very High Concern: prioritization options for policy
The Dutch government takes priority action in reducing emissions of
substances of very high concern ('ZZS substances') as they are
hazardous to people and the environment. Examples include substances
that are carcinogenic or impede reproduction. The current list of ZZS
comprises 1400 chemicals. Local authorities and the Ministry of
Infrastructure and Environment have expressed their need for a more
workable list for a further prioritisation within the list that better reflects
the Dutch situation. This RIVM study shows that is difficult to achieve
such focus.
For the Netherlands territory, easily accessible information on
production, use and emissions of many ZZS is not available. This is an
obstacle to designate ZZS that require extra attention, such as local
point source measures or a stimulus on innovative research towards
safe alternatives. Therefore, RIVM recommends obtaining more
information on these substances, for example, via a national substance
registration system, which makes transparent which ZZS are being used
in the Netherlands. This recommendation is based in part on the
following two investigations into the potential to prioritize ZZS that need
more attention within the ZZS policy.
Ongoing RIVM projects on 'new and emerging risks of chemicals'
(NERCs) provide a useful methodology to identify chemicals of risk, but
again the information required for a thoroughly based prioritization for
the Netherlands is often unavailable.
An analysis of European legislation for (raw materials of) dyes on the
ZZS list shows that for some of these substances no European
legislation exists containing additional measures to mitigate further
emissions. These substances are candidates for further ZZS policy.
RIVM finally points out that attention is needed for (substitution)
chemicals that may not (yet) have the ZZS status because of a data
lack, but may be of equivalent concern owing to their chemical structure
and use.
Keywords: National Substances of Very High Concern, ZZS,
prioritization, policy

Pagina 5 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

Pagina 6 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

Inhoudsopgave

Samenvatting — 9
1
1.1
1.2
1.3
1.4

Introductie — 11
Zeer Zorgwekkende Stoffen — 11
Verplichtingen voor ZZS-emissies onder het Activiteitenbesluit — 12
Relevantie van ZZS voor de Nederlandse situatie — 12
Doel van dit rapport — 14

2
2.1
2.2

Methodiek — 15
Vergelijking met andere prioriteringsmethodieken — 15
Onderzoek naar aanvullende wetgeving rond kleurstoffen — 15

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2

Resultaten — 17
Vergelijking met andere prioriteringsmethodieken — 17
Prioritering op basis van risico’s voor werknemers — 17
Prioritering op basis van risico’s voor milieu en consumenten — 18
Onderzoek naar aanvullende wetgeving rond kleurstoffen — 19

4

Conclusies en aanbevelingen — 21

5

Referenties — 25
Bijlage 1. Specifiek beleid voor (grondstoffen voor)
kleurstoffen — 27

Pagina 7 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

Pagina 8 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

Samenvatting

Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) worden door de Nederlandse overheid
met voorrang aangepakt, omdat ze gevaarlijk zijn voor mens en milieu.
Voorbeelden van ZZS zijn stoffen die kankerverwekkend zijn of de
voortplanting belemmeren. Ook stoffen die slecht afbreken in het milieu,
zich ophopen in organismen en giftig zijn (persistent, bioaccumulerend en toxisch, oftewel PBT-stoffen) worden aangemerkt als
ZZS. Doel van het beleid is om deze stoffen zoveel mogelijk uit de
leefomgeving te weren. Dat gebeurt door te voorkomen dat deze stoffen
in het milieu terecht komen. Als dat niet kan, dan moeten lozingen en
uitstoot worden geminimaliseerd.
Op dit moment voldoen ongeveer 1400 stoffen aan de ZZS-criteria. Bij
vergunningverleners en het ministerie van IenM is er echter behoefte
aan een meer handzame ZZS-lijst, die nauwer aansluit bij de relevantie
voor de lokale Nederlandse situatie, en die ook duidelijker maakt of er in
andere wettelijke kaders wel afdoende maatregelen worden genomen
om deze stoffen uit de leefomgeving te weren. Op deze manier moet het
mogelijk zijn om gerichter ZZS aan te wijzen waar beleidsmatige
aandacht voor nodig is, bijvoorbeeld via een bronaanpak, of via het
stimuleren van onderzoek naar veilige alternatieven, of door stoffen
voor te dragen voor een internationale aanpak (bijvoorbeeld de REACH
SVHC Roadmap). Het RIVM heeft nader onderzoek gedaan om de
gewenste focus aan te brengen.
Voor Nederland ontbreekt eenvoudig toegankelijke informatie over
productie, gebruik en emissies van veel ZZS. Het RIVM vindt het
zorgelijk dat er voor deze groep van gevaarlijke stoffen geen volledig
beeld is van de mogelijke blootstelling van mens en milieu op nationaal
niveau. Gegevens over het gebruik of vrijkomen van ZZS zijn van groot
belang voor het verder ontwikkelen en handhaven van doelmatig beleid.
Voor ZZS is informatie nodig waarmee stoffen kunnen worden
gekoppeld aan producten en/of processen, emissies, milieuvergunningen
en milieuconcentraties. Een nationaal stoffenregistratiesysteem zou een
oplossing kunnen zijn voor deze informatiebehoefte. Diverse Europese
landen hebben zo’n systeem waarin producenten, importeurs en
handelaren moeten melden welke stoffen in omloop zijn, in welke
hoeveelheden en in welke producten.
De lopende RIVM-projecten over ‘nieuwe en opkomende risico’s van
stoffen’ bieden een goede systematiek om nieuwe risicovolle stoffen te
identificeren, maar ook voor deze stoffen ontbreekt kennis over het
gebruik in Nederland.
Het RIVM-onderzoek laat verder zien dat voor een deel van de ZZSkleurstoffen en grondstoffen voor kleurstoffen geen Europese wetgeving
bestaat met specifieke eisen om emissies in te perken. Deze stoffen zijn
in principe kandidaten voor een gerichter ZZS-beleid.
Het RIVM vraagt ten slotte aandacht voor (vervangende) stoffen die
(nog) niet als ZZS zijn aangemerkt vanwege dataschaarste, maar die
Pagina 9 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

van soortgelijke zorg zijn op basis van hun chemische structuur en
gebruik.

Pagina 10 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

1

Introductie

1.1

Zeer Zorgwekkende Stoffen
In 2011 heeft het ministerie van Infrastructuur en Milieu het beleid voor
prioritaire stoffen herzien (IenM, 2011). Deze stoffen, sindsdien
aangeduid als Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS), worden door de
overheid met voorrang aangepakt, omdat ze gevaarlijk zijn voor mens
en milieu. Het Nederlandse ZZS-beleid is er op gericht om ZZS te weren
uit de leefomgeving. Het behalen van dit doel zal bijdragen aan een
verbetering van de kwaliteit van leven en leefomgeving: minder
ziektelast en kankergevallen als gevolg van blootstelling aan ZZS en een
schoner milieu.
Onder het vroegere beleid was er een lijst van ongeveer 200 prioritaire
stoffen en stofgroepen. Het nieuwe beleid voor ZZS kent geen
limitatieve lijst, maar werkt met een aantal criteria om te beoordelen of
een stof als ZZS wordt aangemerkt (De Poorter et al., 2011; Van
Herwijnen, 2013). Voor de identificatie van ZZS is aangesloten bij de
criteria en voorwaarden van zorgstoffen van artikel 57 van de REACHverordening. ZZS zijn stoffen met een of meer van de volgende
eigenschappen:
• kankerverwekkend (C)
• mutageen (M)
• giftig voor de voortplanting (R)
• persistent, bioaccumulerend en giftig (PBT)
• zeer persistent en zeer bioaccumulerend (vPvB)
• of van soortgelijke zorg (zoals hormoonverstorende stoffen)
De REACH-verordening kent een kandidatenlijst (Annex XIV) waarop
Substances of Very High Concern (SVHC) staan waarvan is vastgesteld
dat ze aan één of meer van deze criteria voldoen. Deze SVHC-stoffen
gelden dus als ZZS. Stoffen die volgens de CLP-verordening zijn
geclassificeerd als CMR categorie 1A of 1B, gelden ook als ZZS. De CLPverordening beslaat echter ook stoffen die niet onder REACH vallen.
Verder gebruiken verschillende andere Europese stoffenkaders (delen
van) de REACH-criteria om stoffen aan te merken voor verdere actie. De
prioritair gevaarlijke stoffen onder de Kaderrichtlijn water (KRW) de
OSPAR substances for priority action en de stoffen uit EU-POP
Verordening worden daarom ook aangemerkt als ZZS. De tot nu toe
geïdentificeerde ZZS staan vermeld op de ZZS-lijst van de website
‘Risico’s van Stoffen’ (http://www.rivm.nl/rvs). De ZZS-lijst wordt
minimaal twee keer per jaar bijgewerkt op basis van wijzigingen in
bovengenoemde kaders.
Kenmerk van de ZZS op de lijst is dus dat ze in één of meerdere
Europese stoffenkaders zijn geëvalueerd en als zorgstof zijn
aangemerkt. Stoffen die zo’n evaluatie (nog) niet hebben ondergaan
staan niet op de lijst. De kennis die producenten zelf over een stof
hebben, wordt echter wel meegenomen. Als bedrijven zelf een stof
indelen als C, M of R categorie 1A of 1B, wordt zo’n stof in het
vergunningbeleid ook als ZZS behandeld, maar pas opgenomen in de
Pagina 11 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

ZZS-lijst als er een formele geharmoniseerde stofclassificatie is
vastgesteld.
1.2

Verplichtingen voor ZZS-emissies onder het Activiteitenbesluit
Het Activiteitenbesluit verplicht bedrijven hun emissies van ZZS naar
lucht en water zo veel mogelijk te minimaliseren. De verplichtingen voor
emissies naar lucht zijn uitgewerkt in de Handleiding ZZS lucht 1, die
voor water in de Algemene Beoordelingsmethodiek 2016 (ABM) 2 en het
Handboek Emissietoets 2016 3.
Voor ZZS wordt in de eerste plaats gestreefd naar het vermijden van
emissies en - wanneer dit niet haalbaar is - dat deze zo veel mogelijk
worden beperkt (minimalisatieverplichting). Bij vergunningplichtige
activiteiten levert een bedrijf informatie aan over de emissie van ZZS
(informatieverplichting). Vervolgens neemt het bevoegd gezag in de
vergunning voorschriften op voor continue verbetering.

1.3

Relevantie van ZZS voor de Nederlandse situatie
Op dit moment zijn ongeveer 1400 stoffen of stofgroepen als ZZS
geïdentificeerd. Deze identificatie is gebaseerd op de
gevaarseigenschappen van stoffen, ongeacht waar en in welke
hoeveelheid ze worden gebruikt. Om de resultaten van het beleid te
kunnen volgen en gericht te kunnen sturen op het vermijden en
beperken van emissies, is het van belang te weten welke van deze
stoffen voor de Nederlandse situatie van belang zijn. Een meer
handzame lijst dan de gehele groep van 1400 stoffen kan
vergunningverleners helpen om gerichter naar informatie te vragen bij
een vergunningsaanvraag van een bedrijf. Daarnaast kan een
dergelijke, meer representatieve selectie van stoffen het ministerie van
IenM een beter inzicht geven in de effectiviteit van het gevoerde beleid.
Bovendien kan op deze wijze het ZZS-beleid stoffen ook gerichter
aanmerken voor substitutie of voordragen voor een internationale
aanpak, bijvoorbeeld via de REACH SVHC-roadmap. Het RIVM heeft
daarom een aantal studies uitgevoerd naar methoden om het beleid van
ZZS te verfijnen. De studies gaan over de vraag hoe je een verbetering
in de kwaliteit van het leefmilieu zou kunnen meten en op welke stoffen
het beleid zich met name zou moeten richten.
In het briefrapport “Verkenning Indicatoren voor Zeer Zorgwekkende
Stoffen” (2014) worden verschillende deelindicatoren voorgesteld. Deze
deelindicatoren gaan over de mogelijke impact op het milieu. Daarnaast
worden de mogelijkheden voor een gezondheidsindicator beschreven.
Het RIVM concludeert in dit rapport dat er geen ‘overall’ beleidsindicator
bestaat die het effect van het ZZS-beleid in kwantitatieve zin kan
volgen. De reden hiervoor is dat voor de meeste ZZS betrouwbare
emissie- en/of meetgegevens ontbreken. Eventuele veranderingen in de
toestand van het Nederlandse milieu kunnen hierdoor niet betrouwbaar
genoeg met getallen onderbouwd worden. Ook REACH-tonnagegegevens

1

http://www.infomil.nl/onderwerpen/klimaat-lucht/ner/zeer-zorgwekkende/
http://www.infomil.nl/onderwerpen/klimaat-lucht/handboek-water/thema's/zzs/uitleg-werkwijze-abm/
3
http://www.infomil.nl/onderwerpen/klimaat-lucht/handboek-water/thema's/zzs/uitleg-werkwijze/
2

Pagina 12 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

kunnen dit niet oplossen, omdat deze niet specifiek op Nederland
betrekking hebben.
In de vervolgstudie “Zeer Zorgwekkende Stoffen: Screening op
aanwezigheid in het milieu” is de ZZS-lijst verder stapsgewijs
geanalyseerd op stoffen die aanwezig kunnen zijn in het Nederlandse
milieu. De Emissieregistratie en de Watson-database met meetgegevens
van rioolwaterzuiveringsinstallaties zijn gebruikt om vast te stellen
welke ZZS in het Nederlandse milieu aangetroffen zijn. Daarna is
nagegaan welke ZZS geregistreerd zijn onder REACH. Tenslotte is voor
de overgebleven ZZS onderzocht of ze onbedoeld ontstaan, bijvoorbeeld
als verbrandings- of bijproduct in een industrieel proces, of dat ze een
specifiek gebruik hebben dat niet onder REACH valt. Het idee hierachter
is dat juist de stoffen die niet in meetprogramma’s zitten en niet onder
REACH geregistreerd zijn, interessant zijn voor aanvullend stofspecifiek
beleid. Uiteraard moeten ook de stoffen die wél onder REACH zijn
geregistreerd nauwlettend worden gevolgd, maar niet-geregistreerde
ZZS zijn onvoldoende in beeld. Uit de screening bleek echter dat een
zeer groot deel van de ZZS mogelijk relevant is voor de Nederlandse
situatie, omdat ze op allerlei plaatsen en op veel manieren kunnen
worden toegepast en niet op voorhand kan worden uitgesloten dat
emissies naar het milieu zullen plaatsvinden. De screening leverde dus
niet de gewenste prioritering voor aanvullend beleid. Eén groep die wel
voor nader onderzoek werd aangedragen is de groep kleurstoffen en
grondstoffen voor kleurstoffen. Deze ZZS zijn namelijk opvallend vaak
vertegenwoordigd bij de stoffen die niet worden gemonitord en ook geen
REACH-registratie hebben.
Vervolgens is een analyse gemaakt van de herkomst van de stoffen op
de ZZS-lijst. Vier Europese kaders, namelijk de REACH kandidaatslijst,
KRW, POPs en OSPAR, stellen regels of maatregelen die direct of indirect
zijn gericht op het verminderen van emissies van ZZS naar het milieu.
De aanname is dan dat deze stoffen al beleidsmatige aandacht krijgen.
De CLP-verordening geeft alleen de classificatie en labelling van de
stoffen weer en heeft geen relatie met toepassing, gebruik of
voorkomen in het milieu. Voor de ZZS die uitsluitend op basis van hun
CLP-classificatie op de ZZS-lijst staan geldt dus geen Europees beleid tot
beperking van gebruik of vermindering van emissies op basis van de
vier genoemde Europese kaders, maar is het Nederlandse ZZS-beleid
wel van toepassing. Ook deze analyse gaf aan dat kleurstoffen en
grondstoffen voor kleurstoffen een groep van ZZS is die daarom nadere
aandacht verdient.
Naast de analyse van stoffen die alleen op basis van CLP-classificatie op
de ZZS-lijst staan, is in het screeningsrapport ook voorgesteld om een
vergelijking te maken met de resultaten van andere RIVM-projecten die
zich bezig houden met de prioritering van stoffen. Recente projecten
kijken naar de risico’s van nieuwe en opkomende stoffen voor milieu,
consument of werknemer (Hogendoorn, 2014; Palmen & Verbist, 2015).
De aanleiding en het doel van deze projecten zijn weliswaar anders dan
die van het ZZS-beleid, maar de lijsten van geprioriteerde stoffen
kunnen zowel onderling als met de ZZS-lijst vergeleken worden. Als uit
zo’n vergelijking blijkt dat bepaalde ZZS als potentieel risicovol naar
Pagina 13 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

voren komen, is dit een reden om ze als kandidaat voor verder beleid te
bestempelen.
1.4

Doel van dit rapport
Beide in paragraaf 1.3 genoemde rapporten gaven onvoldoende
duidelijkheid voor welke ZZS gericht aanvullend Nederlands beleid
geformuleerd kan worden. Wel zijn twee concrete vervolgacties
benoemd die hier meer duidelijkheid over zouden kunnen geven. Dit
rapport beschrijft de uitwerking van deze acties.
De eerste actie is te onderzoeken of er stoffen op de ZZS-lijst staan die
in andere projecten al zijn geïdentificeerd als een potentieel risico voor
milieu, consument of werknemer.
De tweede actie is een verdere analyse van de wetgeving rond een
aantal (grondstoffen voor) kleurstoffen. Zoals hierboven is beschreven
zijn deze stoffen op de ZZS-lijst terecht gekomen vanwege hun CLPclassificatie. Ze zijn niet binnen de overige onderliggende ZZS-kaders
(REACH kandidatenlijst, KRW, POPs en OSPAR) benoemd om
maatregelen te nemen of beleid op te voeren. RIVM heeft onderzocht in
hoeverre onder andere wettelijke kaders dan het nationale ZZS-beleid
reeds maatregelen zijn genomen die ervoor zorgen dat deze stoffen niet
in het Nederlandse milieu terecht zullen komen.
Op basis van de resultaten van deze twee vervolgstappen worden
aanbevelingen gedaan.

Pagina 14 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

2

Methodiek

2.1

Vergelijking met andere prioriteringsmethodieken
Een oriënterende vergelijking van de ZZS-lijst 4 is uitgevoerd met de
resultaten van een tweetal RIVM-projecten die te maken hebben met de
prioritering van potentiële zorgstoffen:
• prioritering voor werknemers: Prioritization of new and emerging
chemical risks for workers and follow- up actions (Palmen &
Verbist, 2015)
• prioritering voor consumenten en milieu: New or Emerging Risks
of Chemicals (NERCs) (Hogendoorn, 2014)
Beide projecten baseren hun eerste stofselectie op basis van
waarnemingen van mogelijke (onverwachte) problemen met bestaande
en nieuw opkomende chemische stoffen. Hiervoor zijn via databases en
(geautomatiseerde) internetscreening signalen opgevangen dat er zich
negatieve effecten (kunnen) voordoen als gevolg van het gebruik van
een stof. Bij het werknemers-project betreft dit dan specifiek
waarnemingen en meldingen van gezondheidseffecten die aan stoffen
toe te schrijven zijn. De wijze van stofselectie in beide projecten is
zodanig dat er op voorhand geen sprake hoeft te zijn van overlap met
de ZZS-lijst. Afhankelijk van de mate van toxiciteit en hoogte van de
blootstelling kunnen andere stoffen dan ZZS namelijk ook aanleiding
geven tot zorg voor de bevolking, werknemers of milieu op basis van
nieuwe en opkomende risico’s.
Aangezien er sprake is van een ZZS-lijst met zeer veel vermeldingen, is
in eerste instantie een vergelijking gemaakt op basis van stoffen
waarvan in de desbetreffende projectrapportage een CAS-nummer is
vermeld. Daar waar aanvullend een eenvoudige vergelijking op andere
wijze mogelijk was, bijvoorbeeld door het zoeken op deel van een
stofnaam bij stofgroepen, is dit aanvullend uitgevoerd.

2.2

Onderzoek naar aanvullende wetgeving rond kleurstoffen
Op internet is voor de individuele kleurstoffen van de ZZS-lijst gezocht
naar informatie over wat er in Europa wettelijke geregeld is voor deze
stoffen. Als primaire gegevensbasis diende de “Information on
Chemicals” database van ECHA 5. Wanneer deze database onvoldoende
duidelijkheid opleverde, werd een internetsearch uitgevoerd. In eerste
instantie is via Google op CAS nummer gezocht en wanneer dit een
groot aantal resultaten opleverde is verder gezocht in combinatie met de
term “legislation”, waarbij specifiek gelet is op de informatie over
Europese wetgeving.

4
5

Voor deze vergelijking is uitgegaan van de ZZS-lijst uit Van Leeuwen (2015).
http://echa.europa.eu/information-on-chemicals

Pagina 15 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

Pagina 16 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

3

Resultaten

3.1

Vergelijking met andere prioriteringsmethodieken

3.1.1

Prioritering op basis van risico’s voor werknemers
In dit project (Palmen & Verbist, 2015) zijn 49 potentiële NERCs voor
werknemers gerapporteerd. In totaal kenden 16 stoffen in de rapportage
de hoogste prioriteit voor werknemers (1: directe actie vereist),
waarvan er 4 stoffen voorkomen op de ZZS-lijst. Van de resterende 33
potentiële NERCs voor werknemers met een lagere prioritering, komt 1
stof op de ZZS-lijst voor. Deze 5 stoffen uit de ZZS-lijst zijn vermeld in
tabel 1. De hoogste risicoprioritering “1: directe actie vereist” is
gebaseerd op een hoge score voor Impact analysis risk score human
health, maar ook productie of gebruik in Nederland is hiervoor
nadrukkelijk een vereiste. Voor de stof 1-broompropaan wordt het
gebruik in Nederland in het rapport als “onbekend” aangeduid, wat heeft
geresulteerd in een lagere prioritering (“2: actie vereist”).
Tabel 1 Overlap ZZS en potentiële NERCs voor werknemers, inclusief de
prioriteit volgens het werknemers-rapport en ZZS-relevantie voor Nederland

ZZS geprioriteerd als NERCwerknemersa
vinylchloride
(chlooretheen/chloorethyleen)
trichlooretheen
(trichloorethyleen/TRI)
beryllium en -verbindingen berekend
als Be
1,3,5-tris(oxiranylmethyl)-1,3,5triazine-2,4,6(1H3H5H)-trion (TGIC)
1-broompropaan

Prioriteit

1: directe actie
vereist
1: directe actie
vereist
1: directe actie
vereist
1: directe actie
vereist
2: actie vereist

ZZS-NL
relevant?b
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

a

Onder andere formaldehyde is inmiddels toegevoegd aan de ZZS-lijst en zou ook als stof
met prioriteit 1 uit de vergelijking naar voren gekomen zijn
b
ZZS-relevantie voor Nederland uit Van Leeuwen (2015): gebaseerd op onder andere
monitoringsgegevens en REACH-registratie-informatie

Van de vijf stoffen in tabel 1 wordt geconcludeerd dat er actie nodig is
vanwege de potentiële risico’s voor werknemers. Voor sommige stoffen
zijn overigens al maatregelen genomen op nationaal of Europees niveau
(Palmen & Verbist, 2015). De vraag is of deze vijf stoffen nu ook een
hoge prioritering in het ZZS-beleid moeten krijgen. Het ZZS-beleid is
gericht op het weren van stoffen uit het milieu, om te voorkomen dat de
algemene bevolking of het ecosysteem schade ondervindt door
(in)directe blootstelling aan een stof. Dit is een andere insteek dan de
bescherming van werknemers in een specifieke arbeidssituatie. Het kan
zijn dat andere dan de overlappende vijf stoffen een grotere relevantie
hebben vanuit de optiek van het ZZS-beleid. Op basis van het NERCwerknemers-project kan wel worden geconcludeerd dat deze vijf ZZS in
Nederland worden gebruikt. Dit is aanleiding om na te gaan of er bij
deze vijf ZZS mogelijk ook sprake is van milieublootstelling.

Pagina 17 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

3.1.2

Prioritering op basis van risico’s voor milieu en consumenten
In het NERC-project kijkt het RIVM ook naar de nieuwe en opkomende
risico’s van stoffen voor het ecosysteem en voor consumenten via
milieublootstelling. Potentiële NERCs staan vermeld in het
voortgangsrapport van Hogendoorn et al. (2014). Aanvullend hierop is
gebruik gemaakt van nog niet-gepubliceerde projectinformatie uit 2015
over andere potentiële NERCs en de score voor blootstelling van het
watermilieu. De CAS-nummers van deze stoffen zijn vergeleken met de
ZZS-lijst. Het resultaat van deze vergelijking staat in tabel 2. Drie
potentiële NERCs komen voor op de ZZS-lijst. Voor twee van de drie
stoffen was voldoende informatie beschikbaar om er een indicatieve
prioritering volgens de NERC-systematiek aan toe te kennen (zie tabel
2). Voor alle drie genoemde stoffen is er echter al sprake van van
emissiebeperking (KRW en/of REACH-restricties en/of de POPverordening). Voor deze stoffen is geen aanvullend ZZS-beleid vereist,
maar het is wel een aandachtspunt dat bedrijfsleven en bevoegd gezag
voldoende op de hoogte zijn van dergelijk beleid en er voldoende
handhaving is.
Tabel 2 Overlap ZZS en potentiële NERCs voor milieu, inclusief prioriteitsscore
en ZZS-relevantie voor Nederland

Potentiële NERCs
voor milieua
hexachloorbutadieen

Likelihood-impactb

ZZS-NL relevant?c

Onbekend (geen
blootstellingsinfo)

benzo[b]fluorantheen
(benzo[e]acefenantryleen) (PAK)
bis(2-ethylhexyl)ftalaat
(di-ethylhexyl ftalaat;
DEHP)

Onbekend (geen
blootstellingsinfo)

Nee: wel gemonitord,
maar niet aangetroffen
in water (bron:
WATSON database)
Ja

Relatief gemiddeldhoog

Ja

a

De vermelde stoffen zijn in Hogendoorn (2014) niet als potentiële NERC aangeduid, maar
wel in recentere projectinformatie.
b
Likelihood-impact = Exposure x Hazard. Exposure wordt berekend o.b.v. scores voor Use
category en Tonnagebandbreedte; likelihood-impact is “onbekend” als informatie voor één
van beide ontbreekt (Bron: achtergrondinformatie bij het NERC-project)
c
ZZS-relevantie voor Nederland uit Van Leeuwen (2015): screeningsresultaat gebaseerd
op onder andere monitoringsgegevens en REACH-registratie-informatie

De prioritering voor milieurisico’s binnen het NERC-project gebeurt op
basis van blootstellingsschattingen en verwachte risico’s voor het
ecosysteem. De blootstellingsschatting is gebaseerd op het type gebruik
en productievolumes. De hiervoor gebruikte tonnagebandbreedte komt
uit REACH en is van toepassing op heel Europa. Informatie uit REACH is
voor bijna 500 ZZS beschikbaar (van Leeuwen et al., 2014). In dat
rapport is ook al geconcludeerd dat het gebruik van deze REACHtonnagegegevens niet geschikt zijn voor het prioriteren van ZZS voor
verder beleid. Europese tonnagegegevens vertellen namelijk niet of een
stof relevant is voor Nederland qua productie en gebruik. Zoals in de
eerdere rapporten is geconstateerd, is het ook een probleem dat niet
voor alle ZZS een REACH-tonnagebandbreedte beschikbaar is, omdat
deze vertrouwelijk is. Ook kan het zijn dat de stoffen (nog) niet binnen
REACH geregistreerd zijn (o.a. vanwege lage tonnages). Hoewel de
Pagina 18 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

NERC-prioriteringsmethodiek inhoudelijk zeker geschikt is voor ZZS,
geldt de selectiemethode dus niet specifiek voor Nederland en dit
beperkt meteen de directe bruikbaarheid voor het ZZS-beleid.
Tabel 3 toont de voorbeelden van NERC-groepen voor consumenten uit
het rapport van Hogendoorn (2014) en hun overlap met de ZZS-lijst.
Omdat uit de achtergrondinformatie niet voor alle stoffen CAS-nummers
beschikbaar waren, is op basis van relevante stofnamen nagegaan in
hoeverre er sprake was van ZZS. Dit betrof allemaal NERCs voor
consumenten met een mogelijke relatie met blootstelling vanuit het
milieu via voeding en drinkwater. Perfluorverbindingen en een beperkt
aantal broomhoudende brandvertragende stoffen komen ook voor op de
ZZS-lijst. In de eerdere screeningsstudie (Van Leeuwen, 2015) is
vastgesteld dat deze brandvertragers in Nederland niet worden
geproduceerd of gebruikt in industriële processen. Omdat er geen
directe industriële emissies zijn, zijn ze niet relevant voor het ZZSbeleid vanuit het oogpunt van emissiebeperking voor puntbronnen.
Eventuele indirecte emissies vanuit diffuse bronnen zijn hierbij buiten
beschouwing gelaten.
Tabel 3 Overlap ZZS en potentiële NERCs voor consumenten inclusief de
relevante producten/grondstoffen (Hogendoorn, 2014) en ZZS-relevantie voor
Nederland

Potentiële NERCs voor consumenten
PFC's (perfluorinated chemicals) in drinkwater, voeding en
kleding
Er zijn hier geen individuele PFC’s vermeld, maar de ZZS-lijst
bevat diverse vermeldingen van perfluorverbindingen
(perfluorundecanoaat, perfluoroctaanzuur (PFOA),
perfluoroctaansulfonzuur en zijn derivaten (PFOS)).
Hormoonverstorende stoffen voor winning van schaliegas in
(grond)water
Omdat geen specifieke stoffen benoemd zijn, was geen
vergelijking met de ZZS-lijst mogelijk
Emerging and Novel Brominated Flame Retardants (BFRs) in
voeding (EFSA, 2012)
Op basis van de CAS-nummers van de lijst van 27
vlamvertragende stoffen uit de EFSA-opinie zijn twee stoffen
gevonden op de ZZS-lijst: (pentabroomfenyl)methylacrylaat/
pentabroombenzylacrylaat (CAS 59447-55-1) en
pentabroomethylbenzeen (CAS 85-22-3)

ZZS-NL relevant?a
Vermelde
verbindingen: Ja

Beide stoffen: Nee

a

ZZS-relevantie voor Nederland uit Van Leeuwen (2015): screeningsresultaat gebaseerd
op onder andere monitoringsgegevens en REACH-registratie-informatie

3.2

Onderzoek naar aanvullende wetgeving rond kleurstoffen
In totaal is voor 36 kleurstoffen of grondstoffen voor kleurstoffen
onderzocht of ze voorkomen in andere wetgevingskaders dan de kaders
die tot identificatie als ZZS leiden. Een overzicht van de stoffen en
kaders staat in bijlage 1 van dit rapport. De onderzochte ZZSkleurstoffen blijken voor te komen in REACH-restricties, de
Cosmeticarichtlijn (Richtlijn 1223/2009) en de PIC-verordening (Prior
Informed Consent-Verordening 649/2012).
REACH-restricties beperken het gebruik van een stof. Als een stof is
opgenomen in bijlage 2 van de Cosmeticarichtlijn, betekent dit dat deze
Pagina 19 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

stof niet in cosmetica toegelaten is. Wanneer een stof op de PICverordening staat, gelden er aanvullende verplichtingen bij in- en
uitvoer. EU-lidstaten kunnen op basis van de PIC-verordening beslissen
of zij de import van een stof wel of niet toelaten.
Van de 36 onderzochte kleurstoffen hebben er 27 een vermelding als
CMR-stof op bijlage 2 van de Cosmeticarichtlijn. Twaalf kleurstoffen zijn
ook in de PIC-verordening opgenomen, waarvan er 11 overlappen met
bijlage 2 van de Cosmeticarichtlijn. Doordat over deze stoffen
individuele importbeslissingen genomen worden, is het niet
waarschijnlijk dat deze stoffen in grote hoeveelheden in het Nederlandse
milieu terechtkomen. Op zestien stoffen zijn REACH-restricties van
toepassing: negen daarvan overlappen met zowel bijlage 2 van de
Cosmeticarichtlijn als de PIC-verordening, zes met één van beide. De
REACH-restricties verschillen per stof, maar zijn zodanig geformuleerd
dat ze emissies naar het milieu waarschijnlijk beperken. Uiteraard geldt
ook hier dat bedrijfsleven en bevoegd gezag voldoende op de hoogte
moeten zijn van deze regels en er voldoende handhaving is.
Samengevat vallen 17 van de 36 kleurstoffen en grondstoffen voor
kleurstoffen onder wetgeving die aanvullende maatregelen stelt,
waardoor emissies worden voorkomen (PIC of REACH-restrictie). De
resterende stoffen mogen deels niet voorkomen in cosmetica, maar er
worden geen specifieke emissiebeperkende maatregelen
voorgeschreven.

Pagina 20 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

4

Conclusies en aanbevelingen

Het Nederlandse ZZS-beleid is gericht op het creëren van een gezonde
leefomgeving door minimalisatie van emissies van ZZS via aanpak aan
de bron (substitutie en aanpassen productieproces) en het beperken van
de restemissies. Bepaalde ZZS worden reeds uitgefaseerd of (sterk)
ingeperkt onder internationale kaders. Een voorbeeld zijn ZZS
opgenomen in het Verdrag van Stockholm of de REACH-kandidatenlijst.
Dankzij deze kaders is er veel kennis over stoffen beschikbaar gekomen
en ligt er een goed raamwerk om de emissies van zorgstoffen te
beperken en te reguleren. Van diverse zorgstoffen zijn de emissies
aantoonbaar sterk verminderd. Van veel andere ZZS is echter
onduidelijk of deze relevant zijn voor het milieu in Nederland en of
aanvullend beleid noodzakelijk is.
De huidige en voorgaande studies uit 2014 en 2015 hebben als doel het
ministerie te informeren over opties om uit de grote groep van ZZS die
stoffen nader te prioriteren die relevant zijn voor Nederland en waaraan
specifieke aandacht gegeven kan worden. Dit zou het mogelijk maken
om de resultaten van het beleid te kunnen volgen en gericht te sturen
op het vermijden en beperken van ZZS-emissies.
In de RIVM-rapporten “Verkenning Indicatoren voor Zeer Zorgwekkende
Stoffen” (Van Leeuwen et al, 2014) en “Zeer Zorgwekkende Stoffen:
Screening op aanwezigheid in het milieu” (Van Leeuwen, 2015) zijn
opties voor een dergelijke prioritering onderzocht. De conclusie was dat
er geen overzicht is van de ZZS die in Nederland worden geproduceerd
en gebruikt. Milieukwaliteitsmetingen en landelijke
emissieregistratiegegevens beslaan slechts een klein deel van de ZZS.
Voor de ZZS die niet landelijk worden gemonitord is daarom niet
duidelijk of deze in het milieu terechtkomen. Dit gebrek aan gegevens
maakt het voor deze stoffen moeilijk om aan te tonen dat het ZZSbeleid effectief is en eventuele emissies van ZZS dalen. Ook het
identificeren van groepen of individuele ZZS waar het Nederlandse
beleid zich specifiek op kan richten bleek niet mogelijk. Het huidige
rapport beschrijft twee concrete vervolgacties die nadien nog zijn
ondernomen: een vergelijking met de uitkomsten van een RIVM-project
‘New and Emerging Risks of Chemicals’ (NERCs) waarin nieuwe en
opkomende risicostoffen voor werknemers, consumenten en milieu
worden gesignaleerd en een inventarisatie van de regulering van
(grondstoffen voor) kleurstoffen.
De resultaten van de vergelijking met de geprioriteerde stoffen uit de
‘NERC’-rapportages laten zeer weinig overlap zien met de stoffen op de
ZZS-lijst. Dit is niet geheel onverwacht. De NERC-systematiek signaleert
potentiële risico’s op basis van meldingen vanuit diverse wereldwijde
bronnen en niet op de criteria die worden gebruikt voor de identificatie
van ZZS. De NERC-methodiek om stoffen te prioriteren op basis van
potentiële milieurisico’s is in principe wel toepasbaar voor ZZS, maar de
inschatting van de milieubelasting is gebaseerd op generieke Europese
tonnagegegens. Ook hier ontbreekt dus de specifieke informatie over
Pagina 21 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

productie en gebruik binnen Nederland die nodig is om te komen tot een
goed onderbouwde selectie van relevante stoffen.
Het prioriteringsonderzoek is tot nu toe met name gericht geweest op
ZZS die niet in meetprogramma’s opgenomen zijn en niet al
uitgefaseerd of (streng) ingeperkt worden onder internationale wet- en
regelgeving. Omdat ze niet zijn afgedekt door Europese wettelijke
kaders die ‘automatisch’ leiden tot emissiebeperking, zijn deze ZZS in
principe kandidaten voor specifiek aanvullend beleid. Een deel van de
kleurstoffen en grondstoffen voor kleurstoffen op de ZZS-lijst valt onder
deze categorie van stoffen. Informatie uit relevante bedrijfstakken kan
verhelderen of deze stoffen daadwerkelijk in Nederland geproduceerd of
toegepast worden. Het RIVM is daarom gestart met een verkenning van
het gebruik van ZZS in de textielsector. Doel is om met deze sector in
kaart te brengen welke aanknopingspunten er zijn voor het ZZS-beleid,
bijvoorbeeld mogelijkheden voor substitutie. De ervaringen met de
textielsector kunnen vervolgens worden toegepast in andere sectoren.
Het ontbreken van specifieke informatie over emissie en gebruik van
ZZS in Nederland is dus een belemmering voor verdere prioritering. Het
RIVM vindt het zorgelijk dat er voor deze groep van gevaarlijke stoffen
geen volledig beeld is van de mogelijke blootstelling van mens en milieu
op nationaal niveau. Gegevens over het gebruik of vrijkomen van ZZS
zijn van groot belang voor het ontwikkelen en handhaven van doelmatig
beleid. Voor de ZZS is informatie nodig waarmee stoffen kunnen worden
gekoppeld aan producten en/of processen, emissies, milieuvergunningen
en milieuconcentraties.
Een nationaal stoffenregistratiesysteem zou een oplossing kunnen zijn
voor de gesignaleerde informatiebehoefte. Diverse Europese landen,
bijvoorbeeld enkele Scandinavische landen, hebben zo’n systeem waarin
producenten, importeurs en handelaren moeten melden welke stoffen in
omloop zijn, in welke hoeveelheden en in welke producten. Hierdoor
heeft men op nationaal niveau inzicht heeft in productie en
gebruik/toepassing van gevaarlijke stoffen, zodat processen en
potentiële emissiebronnen kunnen worden geïdentificeerd. Door te
inventariseren hoe deze systemen opgezet zijn, functioneren en welke
data beschikbaar zijn, kan worden nagegaan of zo’n systeem ook voor
ZZS in Nederland toepasbaar is. Aandachtspunten voor een nationaal
registratiesysteem zijn niet alleen de inhoud, maar ook de
vertrouwelijkheid van gegevens en de lastendruk voor betrokkenen,
zowel bedrijfsleven als het bevoegd gezag. Het introduceren van een
dergelijk registratiesysteem vraagt om een zorgvuldige
haalbaarheidstudie.
Andere mogelijkheden om het ZZS-beleid verder te ondersteunen, zijn
het (vrijwillig) uitbreiden van het elektronisch milieujaarverslag (e-MJV)
met ZZS-informatie ten bate van de Emissieregistratie en het centraal
beschikbaar maken van milieuvergunningen. Ook deze opties zijn pas op
middellange termijn te realiseren en geven daarmee op korte termijn
geen informatie voor prioritering. Daarom adviseert het RIVM,
vooruitlopend op het beschikbaar komen van informatie via genoemde
opties, om bestaande informatie te verzamelen die het voor het
bedrijfsleven, het beleid en vergunningverleners inzichtelijk kan maken
Pagina 22 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

welke ZZS in Nederland in welke sectoren kunnen voorkomen. Hierbij
kan informatie uit procestechnologie en vergunningen worden gebruikt.
Ook valt te denken aan andere informatiebronnen, zoals enquêtes, of
overleg met het bedrijfsleven.
In de voorgaande rapporten en deze studie staan de op dit moment
geïdentificeerde ZZS centraal. Eén van de pijlers van het ZZS-beleid is
de vervanging van ZZS door minder schadelijke alternatieven. Met name
bij de substitutie van ZZS moet er aandacht zijn voor de eventuele
risico’s van stoffen die (nog) niet als ZZS zijn aangemerkt vanwege
dataschaarste, maar van soortgelijke zorg zijn op basis van hun
chemische structuur en functionele toepassingen in combinatie met
gebruiksvolume en blootstelling. Dit gaat nadrukkelijk verder dan alleen
het meenemen van de resultaten van de zelfclassificatie door bedrijven
(zie paragraaf 1.1). Recente voorbeelden waar deze discussie speelt zijn
de analogen van bisfenol-A en de vervanging van perfluorverbindingen
(GenX). Bedrijven zijn verantwoordelijk voor het aantonen van veilig
gebruik van stoffen, maar het bevoegd gezag moet worden toegerust
om de informatie van een bedrijf te beoordelen en te besluiten wanneer
extra informatie nodig is. Het succes van het ZZS-beleid blijft
uiteindelijk in grote mate afhankelijk van de kennis en het bewustzijn bij
alle betrokken partijen om zo emissies van ZZS en hun mogelijk
gevaarlijke vervangers te voorkomen.

Pagina 23 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

Pagina 24 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

5

Referenties

De Poorter LRM, Hogendoorn EA, Luit RJ, 2011. Criteria voor Zeer
Zorgwekkende Stoffen. RIVM Rapport 601357004
EFSA, 2012. Scientific Opinion on Emerging and Novel Brominated
Flame Retardants (BFRs) in Food. EFSA Panel on Contaminants in the
Food Chain. EFSA Journal 10(10): 2908
Hogendoorn, Elbert (ed.), 2014. Progress report on New or Emerging
Risks of Chemicals (NERCs). RIVM Letter report 601351001/2014
IenM, 2011. Voortgang beleid t.a.v. Prioritaire Stoffen in Nederland.
Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu aan de Tweede
Kamer, 29 juni 2011
Palmen, N.G.M. & Verbist, K.J.M., 2015. Prioritization of new and
emerging chemical risks for workers and follow up actions, RIVM report
2015-0091
Van Herwijnen R., 2013. Handreiking identificatie Nederlandse zeer
zorgwekkende stoffen. RIVM briefrapport 601357012
Van Leeuwen L.C., Smit C.E, Schuur A.G., 2014. Verkenning Indicatoren
voor Zeer Zorgwekkende Stoffen. RIVM Briefrapport 601357016/2014
Van Leeuwen L.C., 2015. Zeer Zorgwekkende Stoffen: Screening op
aanwezigheid in het milieu. RIVM Briefrapport 2015-0178

Pagina 25 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

Pagina 26 van 29

RIVM Briefrapport 2016-0122

Bijlage 1. Specifiek beleid voor (grondstoffen voor) kleurstoffen

CAS Nummer EG Nummer Nederlandse stofnaam
3165-93-3
91-94-1

221-627-8
202-109-0

52033-74-6
59-88-1
602-01-7
606-20-2
610-39-9
618-85-9
619-15-8
103-33-3
21136-70-9

257-622-2
200-444-7
210-013-5
210-106-0
210-222-1
210-566-2
210-581-4
203-102-5
244-236-4

21436-97-5
2475-45-8
2602-46-2

205-282-0
219-603-7
220-012-1

36341-27-2

252-984-8

39156-41-7
39300-45-3

254-323-9
254-408-0

4-chloor-o-toluidinehydrochloride
3,3-dichloorbenzidine; zouten van 3,3dichloorbenzidine
fenylhydrazinesulfaat (2:1)
fenylhydrazinechloride
2,3-dinitrotolueen
2,6-dinitrotolueen
3,4-dinitrotolueen
3,5-dinitrotolueen
2,5-dinitrotolueen
azobenzeen
benzidine sulfaat; [1,1'-bifenyl]-4,4'diamine sulfaat
2,4,5-trimethylanilinehydrochloride
1,4,5,8-tetraaminoantrachinon
tetranatrium-3,3'-[[1,1'-bifenyl]-4,4'diylbis(azo)]bis[5-amino-4hydroxynaftaleen-2,7-disulfonaat]
benzidine acetaat; [1,1'-bifenyl]-4,4'diamine acetaat
2,4-diaminoanisoolsulfaat
dinocap; (RS)-2,6-dinitro-4octylfenylcrotonaten en (RS)-2,4-dinitro-6octylfenylcrotonaten waarbij octyleen een
mengsel is van 1-methylheptyl-, 1ethylhexyl- en 1-propylpentylgroepen
Pagina 27 van 29

Cosmeticarichtlijn
bijlage 2

PIC-verordening REACH-restrictie

X

X

9, 43

X
X
X
X

X

13

X

X

13

X
X
X
X
X
X

X

RIVM Briefrapport 2016-0122

CAS Nummer EG Nummer Nederlandse stofnaam
39807-15-3

254-637-6

531-85-1

208-519-6

531-86-2

208-520-1

553-00-4

209-030-0

5543-57-7

226-907-3

569-61-9

209-321-2

581-89-5
612-52-2

209-474-5
210-313-6

612-82-8

210-322-5

613-35-4
615-05-4
64969-36-4

210-338-2
210-406-1
265-294-7

74753-18-7

277-985-0

91-23-6

202-052-1

Pagina 28 van 29

oxadiargyl; 3-[2,4-dichloor-5-(2propynyloxy)fenyl]-5-(1,1-dimethylethyl)1,3,4-oxadiazool-2(3H)-on; 5-tert-butyl-3[2,4-dichloor-5-(prop-2-ynyloxy)fenyl]1,3,4-oxadiazool-2(3H)-on
benzidine dihydrochloride; [1,1'-bifenyl]4,4'-diamine hydrochloride
benzidine sulfaat; [1,1'-bifenyl]-4,4'diamine sulfaat
2-naftylamine acetaat; 2-naftaleenamine
acetaat
(S)-3-(1-fenyl-3-oxobutyl)-4-hydroxy-2benzopyron
4,4'-(4-iminocyclohexa-2,5dienylideenmethyleen)dianilinehydrochloride
2-nitronaftaleen
2-naftylamine hydrochloride; 2naftaleenamine hydrochloride
4,4'-bi-o-toluidine dihydrochloride; 3,3'dimethylbenzidine dihydrochloride; 3,3'dimethyl-[1,1'-bifenyl]-4,4'-diamine
dihydrochloride
N,N'-diacetylbenzidine
4-methoxy-m-fenyleendiamine
4,4'-bi-o-toluidine disulfaat; 3,3'dimethylbenzidine disulfaat; 3,3'-dimethyl[1,1'-bifenyl]-4,4'-diamine disulfaat
4,4'-bi-o-toluidine sulfaat; 3,3'dimethylbenzidine sulfaat; 3,3'-dimethyl[1,1'-bifenyl]-4,4'-diamine sulfaat
2-nitroanisool

Cosmeticarichtlijn
bijlage 2

PIC-verordening REACH-restrictie

X

X

X

X

13

X

X

13

X

12

X

12

X

X

9
9
43

X

9

X
X

9

X
X

X

RIVM Briefrapport 2016-0122

CAS Nummer EG Nummer Nederlandse stofnaam
91-59-8

202-080-4

92-87-5

202-199-1

92-93-3
13530-65-9

202-204-7
236-878-9

2-naftylamine; 2-naftaleenamine; zouten
van 2-naftylamine; zouten van 2naftaleenamine
benzidine; 4,4'-diaminobifenyl; zouten van
benzidine; zouten van 4,4'-diaminobifenyl;
4-nitrobifenyl
zinkchromaat
methylfenyleendiamine; diaminotolueen;
[technisch product - mengsel van 4-methylm-fenyleendiamine (EU-nr. 202-453-1) en
2-methyl-m-fenyleendiamine (EU nr. 212513-9)

Pagina 29 van 29

Cosmeticarichtlijn
bijlage 2

PIC-verordening REACH-restrictie

X

X

12, 43

X
X

X
X

43
14

X

43

Contra-expertise op bepalingen van
radioactiviteit van afvalwater
en ventilatielucht van de kernenergiecentrale Borssele
Periode 2013
RIVM Briefrapport 2015-0010
P.J.M. Kwakman | R.M.W. Overwater

RIVM
De zorg voor morgen begint vandaag