2012D46342

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de commissie voor de Rijksuitgaven en de vaste commissies voor
Economische Zaken, Europese Zaken, Financiën en Sociale Zaken en
Werkgelegenheid hebben leden van enkele fracties de behoefte om over
de Jaarverslagen 2011 van de Europese Rekenkamer, te weten het
jaarverslag over de uitvoering van de begroting (2012/C 344/01) en het
jaarverslag over de activiteiten gefinancierd uit het achtste, negende en
tiende Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) (2012/C 344/02), vragen en
opmerkingen aan het kabinet voor te leggen.
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Harbers
De voorzitter van de commissie voor Economische Zaken,
Hamer
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Knops
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Van Nieuwenhuizen-Wijbenga
De voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Van der Burg
Adjunct-griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Van de Wiel

nds-tk-2012D46342

1

Inhoudsopgave
I.
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA- fractie
II.

Antwoord / Reactie van de minister

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het rapport van de Europese Rekenkamer over de EU-begroting 2011.
Deze leden herhalen wederom het belang dat zij hechten aan de onafhankelijke toetsing van de besteding van EU-gelden door de Europese
Rekenkamer. De verantwoording is – zoals eerder gesteld – niet alleen een
verantwoordelijkheid van de Europese Commissie, maar ook van de
lidstaten. De leden van de VVD-fractie verwachten dan ook een grotere
verantwoordelijkheid voor verantwoording van de bestedingen van
middelen door de lidstaten, door middel van lidstaatverklaringen. Dit zou
het vertrouwen in de besteding van EU-fondsen vergroten en tegelijkertijd
zorgen voor een transparanter systeem van beoordeling en verantwoording. Dit is een terugkerend punt van deze leden en vragen daarom
de reactie van de minister op dit punt.
Kan de minister in dit kader ingaan op de constatering van de Europese
Rekenkamer dat de controles ter plaatse door de lidstaten niet grondig
genoeg zijn maar dat lidstaten evenwel in de meeste gevallen over
voldoende informatie beschikken om fouten te kunnen ontdekken en
corrigeren? Welke stappen gaat de minister ondernemen om een
verbetering van de kwaliteit van het financiële beheer van de Europese
Unie te bewerkstelligen? De leden van de VVD-fractie vragen in dit kader
de reactie van de minister op de vastgestelde tekortkomingen door en de
adviezen van de Europese Rekenkamer.
De leden van de VVD-fractie stellen bovendien vast dat in het jaarverslag
2011 geen vergelijking gemaakt wordt tussen de lidstaten, maar alleen
tussen beleidsterreinen. Deze leden zouden er een voorstander van zijn
dat er in de toekomst ook een vergelijking tussen de lidstaten wordt
gemaakt. Dit kan er volgens de VVD-fractie eraan bijdragen dat lidstaten
beter gaan presteren. Hoe ziet de minister dit? Wat zijn eventuele
sanctiemogelijkheden voor landen die de besteding van EU-middelen
onvoldoende kunnen verantwoorden?
De leden van de VVD-fractie constateren de laatste jaren een stijging van
het geschatte foutenpercentage: 3,9% 2011 tegenover 3,7% in 2010 en
3,3% in 2009. Deze leden vinden dit een onwenselijke ontwikkeling, hoe
ziet de minister dit? Wat acht de minister een geaccepteerd percentage
voor fouten? De leden van de VVD-fractie constateren dat de foutenpercentages in 2011 vooral zijn gestegen voor uitgaven betreffende
landbouw (van 2,3 naar 4,0%) en onderzoek (1,4 naar 3,0%). De Europese
Rekenkamer stelt dat de Europese Commissie erkent dat er op de
gebieden plattelandsontwikkeling, cohesie en onderzoek een hoog
foutenrisico bestaat. Wat wordt er aan gedaan om dit foutenrisico te
verlagen? De leden van de VVD-fractie stellen bovendien vast dat de
foutenfrequentie bij de meeste beleidsterreinen hoog is, namelijk tussen
de 39% en 59%. Regelgeving is volgens deze leden vaak erg complex.
Welke mogelijkheden ziet de minister om hier wat aan te doen?

2

De auditautoriteiten die door de lidstaten worden opgericht ten behoeve
van het cohesiebeleid, vervullen volgens de leden van de VVD-fractie een
belangrijke taak in het waarborgen van de rechtmatigheid van de uit het
Europees Fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO) en het Cohesiefonds
(CF) en het Europees Sociaal Fonds (ESF) terugbetaalde uitgaven. De
Europese Rekenkamer heeft deze auditautoriteiten beoordeeld via een
steekproef: vier van zeven waren doeltreffend, twee gedeeltelijk
doeltreffend en één niet doeltreffend. De leden van de VVD-fractie vinden
dit een onbevredigend beeld. Wat is hier volgens de minister aan te doen?
De leden van de VVD-fractie vragen de minister bovendien in te gaan op
de constatering van de Europese Rekenkamer dat er een hoog risico van
belangenverstrengeling is bij de EU agentschappen. Er zouden ernstige
tekortkomingen aangetroffen zijn in procedures en beleidslijnen. Hoe kijkt
de minister aan tegen de aanbeveling om eenduidig kader van regelgeving over belangenverstrengeling te ontwerpen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het jaarverslag van de Europese Rekenkamer over de begroting van
de Europese Unie over het jaar 2011. Na jaren van daling, stijgt het
gemiddelde foutenpercentage sinds 2010 weer. Voor de leden van de
PvdA-fractie maakt dit duidelijk dat er nog veel moet verbeteren in de
controle en verantwoording van Europese middelen, specifiek op
nationaal niveau.
De leden van de PvdA-fractie steunen het werk van de Europese Rekenkamer en danken haar voor haar uitgebreide verslaglegging. Het is
duidelijk dat op alle niveaus verbeteringen in financieel toezicht en
verantwoording nodig zijn. Desalniettemin valt uit de verslaglegging van
de Europese Rekenkamer wel op te maken dat het overgrote merendeel
van de financiële fouten wordt aangetroffen buiten de Europese
Commissie op het niveau van de begunstigden in de lidstaten. Daarom
willen deze leden bij het kabinet informeren hoe het zit met de procedures
en politieke verantwoording over besteedde EU-gelden op nationaal
niveau? Welke initiatieven onderneemt het kabinet om dit in Europees
verband te versterken? Specifiek willen de leden van de PvdA-fractie
aandacht voor de nationale lidstaatverklaring voor de besteding van
EU-middelen. Is het kabinet voornemens de inspanningen voor een op
politiek niveau gedragen lidstaatverklaring voort te zetten?
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat ook in Nederland nog
zaken verbeterd kunnen worden. Kan de minister daarom tevens
aangeven hoe de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer bij de
lidstaatsverklaring over 2011 over de verbetering van de Nederlandse
controle- en toezichtsprocedures zijn opgepakt?
In het verslag van de Europese Rekenkamer wordt een uitsplitsing van de
foutenpercentages naar beleidsterrein gemaakt. De leden van de
PvdA-fractie zijn van mening dat dergelijke cijfers ook uitgesplitst per
lidstaat berekent en bekend moeten worden gemaakt. Dit zodat de druk
om procedures en toezicht op nationaal niveau te verbeteren toeneemt.
Hoe staat de minister tegenover dit voorstel en welke mogelijkheden ziet
hij om dit te realiseren? In de uitsplitsing per beleidsterrein in het
jaarverslag valt op dat de tweede pijler in het gemeenschappelijk
landbouwbeleid een hoog foutenpercentage kent van 7,7% en ook het
regionale beleid hoog scoort met een foutenpercentage van 6,0%. Heeft
de minister een verklaring voor deze hoge foutenpercentages in Europees
verband en kan de minister toelichten welke initiatieven er worden

3

ondernomen om dit omlaag te brengen? Hoe staat de minister tegenover
de aanbevelingen die de Europese Rekenkamer doet over de financiële
rapportage en controle op de besteding van gelden op deze beleidsterreinen?
De leden van de PvdA-fractie spreken hun zorg uit over het verder
doorgroeien van de vastleggingen op de Europese begroting met € 13
miljard naar € 207 miljard zoals opgenomen in het jaarverslag van de
Europese Rekenkamer. De leden van de PvdA-fractie willen informeren of
geld is gereserveerd voor deze vastleggingen of dat dit uit toekomstige
begrotingen wordt gehaald? De leden van de PvdA-fractie willen specifiek
informeren of het merendeel van deze vastleggingskredieten bestaat uit
zogenaamde gesplitste kredieten die over meerdere jaren tot uitkering
kunnen komen of uit niet-gesplitste kredieten die in het zelfde begrotingsjaar tot uitkering moeten komen? De leden van de PvdA-fractie
begrijpen de systematiek van de meerjarige begroting, maar zijn van
mening dat gesplitste kredieten die over meerdere jaren tot uitkering
kunnen komen de transparantie en voorspelbaarheid van de begrotingsuitgaven ondergraven. Wat is de mening van de minister over gesplitste
kredieten en is hij bereid zich in te zetten voor het terugdringen van de
maximale periode waarbinnen vastleggingskredieten tot uitkering kunnen
komen? De leden van de PvdA-fractie willen tevens bij de minister
informeren hoe hij voornemens is de bestaande omvang aan vastleggingskredieten te adresseren in de onderhandelingen over het meerjarig
financieel kader 2014–2020?
Tot slot vragen de leden van de PvdA-fractie aandacht voor de aanbevelingen van de Europese Rekenkamer aan de Europese Commissie over de
impactmetingen, meerwaarde en efficiëntie van de EU-uitgaven. Het
rapport van de Europese Rekenkamer biedt met name inzicht in de
rechtmatigheid van de Europese uitgaven, dat vinden de leden van de
PvdA-fractie ook zeer belangrijk. Deze leden willen, echter, wel aan het
kabinet vragen of zij zich wil inzetten om de Europese Rekenkamer ook te
laten rapporteren over de impact en meerwaarde van EU-uitgaven op
economische groei? Rechtmatigheid en doelmatigheid van bestedingen
zijn een groot goed, maar de leden van de PvdA-fractie menen dat de
efficiëntie van de EU-uitgaven onvoldoende wordt belicht.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van alweer het 35ste
jaarverslag van de Europese Rekenkamer, over 2011. Zij betreuren het,
zoals zij het al vele jaren betreuren, dat er veel te fouten van materieel
belang worden gemaakt. Bovendien is het foutenpercentage voor 2011
weer gestegen ten opzichte van 2010 (van 3,7% naar 3,%). Vooral op het
terrein van landbouw (2,9%), plattelandsontwikkeling (7,7%), regionaal
beleid (6,0%), werkgelegenheid en sociale zaken (2,0%) en onderzoek en
ander intern beleid (1,1%) gaat het om forse foutenpercentages.
De leden van de CDA-fractie hebben ten eerste enkele algemene vragen
bij het voorliggende stuk. Zo blijkt uit figuur 1.1. dat in de jaren 2007, 2008
en 2009 een substantiële vermindering van de omvang van de foutenpercentages is behaald. In 2010 en 2011 zien de leden van de CDA-fractie
deze percentages echter weer oplopen. Wat kan van de eerdere teruggang
geleerd worden? Waarom loopt het percentage weer op?
Het aantal gevallen van voorbehoud door de directeuren-generaal loopt
ook verder op. Dit jaar waren dat er al 27 geworden (vorig jaar 16). Dit
wordt door henzelf verklaard door het feit dat er een hoog foutenrisico

4

zou bestaan (zie 1.20). Wat wordt er aangedaan om deze voorbehouden te
verminderen?
Verder stellen de leden van de CDA-fractie dat het opvallend/zorgwekkend
is dat de meeste niet afgewikkelde vastleggingen betrekking hebben op
cohesie. Dit was voor een bedrag van € 136 miljard, of te wel 65,5% van
het totale bedrag. Uit figuur 1.2 blijkt dat hierbij bovendien sprake is van
een enorme stijging in de afgelopen jaren. Hoe wordt dit aangepakt?
Uit tabel 2 blijkt dat er over 2011 een verlies is geboekt van € 1 789
miljoen. Op welke wijze wordt dit tekort eigenlijk gefinancierd, zo vragen
de leden van de CDA-fractie?
De Europese Rekenkamer is van mening dat het geïntegreerd beheers- en
controlesysteem (GBCS) niet doeltreffend werkt. De Europese Commissie
relativeert dit weer onmiddellijk. Dit soort verschil van inzicht tussen
Europese Commissie en de Europese Rekenkamer komt vaker voor. Hoe
moeten de leden van de CDA-fractie dit soort verschillen precies
interpreteren?
Uit bijlage 3.1 blijkt dat voor wat betreft landbouw het deel van de
getoetste verrichtingen met een of meer fouten 39% bedraagt. Tegelijkertijd is het meest waarschijnlijke foutenpercentage slechts 2,9%. Kan de
minister aangeven hoe deze twee percentages zich tot elkaar verhouden
(deze relatie geldt overigens voor alle terreinen)?
Verder vragen de leden van de CDA-fractie hoe het kan zijn dat bij 39%
van de gecontroleerde verrichtingen inzake overheidsopdrachten de
regels niet werden nageleefd (4.14)? Wat heeft het dan überhaupt nog
voor zin om dit voor regels op te stellen?
Er blijkt onvoldoende toezicht op de visvangst, zie bijvoorbeeld voorbeeld
4.6. Zo is er in feite € 1,9 miljoen teveel betaald aan Mauritanië. Om dit
soort zaken aan te pakken is beter preventief toezicht vereist. Hoe wordt
dit nu vormgegeven?
Er zijn fouten geconstateerd in een kostendeclaratie met betrekking tot de
indirecte kosten. Zie voorbeeld 8.1 en 8.2. Hoe kan dit nu worden
voorkomen?
De leden van de CDA-fractie vinden het ook zorgwekkend dat in twee van
de vijf gecontroleerde gevallen de informatie waarover de diensten van
het Europees Parlement beschikte betreffende de persoonlijke en
gezinssituatie niet actueel was. Dit leidde in een aantal gevallen tot de
hoge betalingen. Waarom zijn er slechts vijf gevallen gecontroleerd? Wat
wordt er aan gedaan om deze situatie te verbeteren?
In hoeverre heeft de Europese Rekenkamer een jaarlijks werkprogramma?
Zo ja, hebben de leden van de Tweede Kamer daar inzicht in? Zo nee,
kunnen zij dat krijgen? In hoeverre is inzichtelijk hoeveel uren en kosten
de Europese rekenkamer besteedt per lidstaat aan landbouw gerelateerde
zaken?
Meer specifiek hebben de leden van de CDA-fractie nog vragen over het
gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). De Europese Commissie deelt
mening van de Europese Rekenkamer dat uitgaven op het gebied van
plattelandsontwikkeling gevoeliger zijn voor fouten dan de eerste pijler
van het GLB. De Europese Commissie stelt echter wel dat de relatief
hogere foutenpercentages bij plattelandsontwikkeling echter ook moeten
worden gezien in de context van de doelstellingen van het plattelandsont-

5

wikkelingsbeleid. Die kunnen enkel worden verwezenlijkt met complexe
regels en subsidiabiliteitsvoorwaarden. Dit zou de verantwoordelijkheid
van de Europese Commissie beperken. In hoeverre ligt daar ook voor de
Europese Commissie geen verantwoordelijkheid? Kan zij dit meenemen
bij nieuw op te stellen beleid?
Het grootste deel van het meest waarschijnlijke foutenpercentage mbt
plattelandsontwikkeling betrof de subsidiabiliteit van
niet-oppervlaktegerelateerde maatregelen. De Europese Rekenkamer
constateerde tevens een hoge foutenfrequentie wanneer de begunstigden
overheidsorganen waren, zoals gemeenten of het betaalorgaan zelf met
betrekking tot kwesties zoals het declareren van niet-subsidiabele btw en
niet-naleving van regels inzake overheidsopdrachten. De Europese
Commissie belooft zuinig beterschap. Zij zal er, waar zij dat nodig acht,
rekening mee houden bij de uitvoering van haar actieplan voor plattelandsontwikkeling. Deelt u de mening dat dergelijke fouten aangepakt
moeten worden?
De Europese Commissie stelt in tegenstelling tot de Europese Rekenkamer dat het GBCS over het algemeen een efficiënt controlesysteem is
waarmee het risico op fouten of onregelmatigheden in de uitgaven kan
worden beperkt. Kan deze stelling name van de Europese Commissie
degelijk worden onderbouwd? Welk systeem wordt in Nederland
gebruikt?
Waarom is de follow-up van eerdere aanbevelingen over plattelandsontwikkeling, milieu, visserij en gezondheid niet ingevuld? Kan de minister de
Europese Commissie daartoe verzoeken?
Er wordt niet ingegaan op financiële correcties die de Europese
Commissie oplegt voor de landbouw- en cohesie-uitgaven. Wat zijn hier
de risico’s van en hoe kunnen deze worden verkleind?
De Europese Rekenkamer stelt vast dat een van de zes getoetste verrichtingen voor de overige ontvangsten een fout bevatte. De Europese
Rekenkamer onderzocht de berekening van een financiële correctie die de
Europese Commissie een lidstaat had opgelegd op het gebied van de
landbouwuitgaven (titel 6 in tabel 2.1). Hoewel de Europese Rekenkamer
de door de Europese Commissie toegepaste methodologie niet in twijfel
trekt, trof zij een fout aan in de toepassing ervan met als gevolg dat de
Europese Commissie het verlies voor de EU-begroting onderschatte. De
leden van de CDA-fractie vinden het schokkend te lezen op welke wijze de
methodologie is geharmoniseerd, welk verbeterplan is er?
De Europese Commissie stelt in haar reactie dat het ging om een
aanvaarde methode waarbij is gebruikgemaakt van de toentertijd best
beschikbare informatie. De lidstaat heeft achteraf aanvullende, nauwkeurigere informatie verstrekt over de risicopopulatie en de Europese
Commissie vond het terecht om met die informatie rekening te houden
zonder, in dat vergevorderde stadium, de volledige conformiteitsprocedure voor de goedkeuring van de rekeningen over te doen om het
foutenpercentage te herberekenen. Valt hieruit de conclusie te trekken dat
als het systeem maar vaak genoeg veranderd is dat altijd een excuus om
meer middelen te ontvangen dan waar men eigenlijk recht op had?
De GLB-uitgaven staan onder gedeeld beheer van de Europese
Commissie en de lidstaten; zij lopen via 81 nationale of regionale
betaalorganen. Deze betaalorganen zijn bevoegd tot het verrichten van
betalingen aan de begunstigden en voordat zij dat doen, moeten zij
rechtstreeks of via gedelegeerde organen de subsidiabiliteit van de

6

steunaanvragen nagaan. Het GBCS is het voornaamste beheers- en
controlesysteem om de regelmatigheid te verzekeren van de verrichtingen
met rechtstreekse steun uit het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF).
Periodiek zitten de directeuren van de betaalorganen bij elkaar om zaken
te bespreken. Op welke wijze heeft dit orgaan een rol in de verbeterplannen c.q. de vorming van nieuw beleid? Deelt u de mening dat deze
direct betrokken moeten zijn immers zijn gaan over de controlehandhaving en naleving?
De rekeningen en betalingsdossiers van de betaalorganen worden
onderzocht door onafhankelijke auditorganen (certificerende instanties)
die rapporteren aan de EC door middel van jaarlijkse certificaten en
verslagen. Krachtens artikel 5 van Verordening (EG) nr. 885/2006 van de
Europese Commissie onderzoeken de certificerende instanties naast de
jaarrekeningen jaarlijks ook de interne controleprocedures van de
betaalorganen. Op welke wijze worden de certificerende instanties
aangewezen en gecontroleerd? Vinden eveneens audits plaats van deze
auditorganen?
Op welke wijze krijgt de Europese Commissie de zekerheid dat de
lidstaten beheers- en controlesystemen hebben ingevoerd die voldoen
aan de vereisten van de verordeningen en doeltreffend functioneren?
Met betrekking tot de rechtstreekse steun zijn de grootste risico’s voor de
regelmatigheid dat areaalsteun wordt betaald voor niet-subsidiabele
grond, dan wel aan twee of meer begunstigden voor hetzelfde perceel, of
dat dierpremies worden betaald voor meer dieren dan de aanvrager bezit.
Bij de interventies op landbouwmarkten zijn de grootste risico’s voor de
regelmatigheid dat steun wordt verleend voor niet-subsidiabele of te hoog
opgegeven kosten. De Europese Commissie gaat niet in op deze stelling
van de Europese Rekenkamer. Op welk wijze worden deze risico’s
ingeperkt?
De Europese Rekenkamer is scherp op het landbouwpercelenidentificatiesysteem (LPIS). LPIS is een database waarin het volledige landbouwareaal
(referentiepercelen) van een lidstaat en de subsidiabele gebieden zijn
geregistreerd; het is van essentieel belang voor de kwaliteit van de
administratieve kruiscontroles. Voldoet Nederland met zijn perceelregistratiesystematiek inmiddels wel aan de LPIS?
Resumerend blijven de bevindingen van de Europese Rekenkamer
bijzonder teleurstellend. Dit is inmiddels al een groot aantal jaren het
geval. De leden van de CDA-fractie zouden op basis van dit rapport zeer
terughoudend willen zijn met een eventuele dechargeverlening. Tegelijkertijd realiseren zij zich dat het nut van het niet verlenen van decharge
ook beperkt kan zijn, gelet op de ervaringen van de afgelopen jaren. Graag
vernemen de leden van de CDA-fractie een afweging van het kabinet
inzake het wel of niet verlenen van decharge.
Dan is er tot slot nog de beoordeling van het Europees Ontwikkelingsfonds. Ook hier ligt het foutenpercentage te hoog en wel op 5,1%. De
Europese Rekenkamer stelt een aantal aanbevelingen voor. In hoeverre is
het kabinet van mening dat hierdoor inderdaad het foutenpercentage
substantieel kan worden teruggebracht?

7