99704

RAPPORT NR. 100 GELD EN SCHULD

899-70-4

GELD EN SCHULD
DE PUBLIEKE ROL VAN BANKEN

Tweede Kamer
Rondetafelgesprek ‘Geld en Schuld’
13 juni 2019
WRR

Dit document bevat een korte weergave
van het WRR-rapport ‘Geld en schuld’

GELD EN SCHULD

geld en schuld

anken bespreekt de WRR hoe geldschepping werkt, waarom geld

roblemen zijn en welke oplossingen mogelijk zijn.

n ons geldstelsel creëren banken giraal geld wanneer zij leningen

erstrekken. Deze wijze van geldschepping is niet nieuw. Wel nieuw
de context waarbinnen geldschepping plaatsvindt; deze is de

aatste decennia langzaam maar ingrijpend veranderd. De steeds

elangrijkere rol van giraal geld, het verdwijnen van een publieke

etaal- en spaaroptie en de concentratie en toegenomen uniformiteit

n het bankwezen hebben geleid tot een situatie waarin geld en

chuld gemakkelijker uit de hand kunnen lopen. Ook heeft het geleid

ot een onbalans tussen publieke en private belangen.

De WRR beveelt daarom aan om te zorgen voor meer diversiteit in het

telsel, meer werk te maken van het temmen van de schuldengroei,

In ons geldstelsel creëren banken giraal geld wanneer
zij leningen verstrekken. Deze wijze van geldschepping
is niet nieuw. Wel nieuw is de context waarbinnen
geldschepping plaatsvindt; deze is de laatste decennia
langzaam maar ingrijpend veranderd. De steeds
belangrijkere rol van giraal geld, het verdwijnen van
een publieke betaal- en spaaroptie en de concentratie
en toegenomen uniformiteit in het bankwezen
hebben geleid tot een situatie waarin geld en schuld
gemakkelijker uit de hand kunnen lopen. Ook heeft
het geleid tot een onbalans tussen publieke en private
belangen.
De WRR beveelt daarom aan om te zorgen voor meer
diversiteit in het stelsel, meer werk te maken van het
temmen van de schuldengroei, beter voorbereid te zijn
op de volgende crisis en te zorgen voor een stevigere
verankering van de publieke dimensie van het bankwezen.

GELD EN SCHULD
DE PUBLIEKE ROL VAN BANKEN

eter voorbereid te zijn op de volgende crisis en te zorgen voor een

tevigere verankering van de publieke dimensie van het bankwezen.

GELD EN SCHULD

DE PUBLIEKE ROL VAN BANKEN

RAPPORT NR. 100 GELD EN SCHULD

n schuld nauw met elkaar samenhangen, wat de belangrijkste

Samenvatting
van WRRrapport

100

maar lastig te doorgronden. In Geld en Schuld: De publieke rol van

Geld en schuld zijn van fundamenteel belang voor onze
samenleving, maar lastig te doorgronden. In Geld en
Schuld: De publieke rol van banken bespreekt de WRR hoe
geldschepping werkt, waarom geld en schuld nauw met
elkaar samenhangen, wat de belangrijkste problemen zijn
en welke oplossingen mogelijk zijn.

Geld en schuld zijn van fundamenteel belang voor onze samenleving,
maar lastig te doorgronden. In Geld en Schuld: De publieke rol van
banken bespreekt de WRR hoe geldschepping werkt, waarom geld
en schuld nauw met elkaar samenhangen, wat de belangrijkste
problemen zijn en welke oplossingen mogelijk zijn.
In ons geldstelsel creëren banken giraal geld wanneer zij leningen
verstrekken. Deze wijze van geldschepping is niet nieuw. Wel nieuw
is de context waarbinnen geldschepping plaatsvindt; deze is de
laatste decennia langzaam maar ingrijpend veranderd. De steeds
belangrijkere rol van giraal geld, het verdwijnen van een publieke
betaal- en spaaroptie en de concentratie en toegenomen uniformiteit
in het bankwezen hebben geleid tot een situatie waarin geld en
schuld gemakkelijker uit de hand kunnen lopen. Ook heeft het geleid

GELD EN SCHULD

tot een onbalans tussen publieke en private belangen.

DE PUBLIEKE ROL VAN BANKEN

De WRR beveelt daarom aan om te zorgen voor meer diversiteit in het
stelsel, meer werk te maken van het temmen van de schuldengroei,
beter voorbereid te zijn op de volgende crisis en te zorgen voor een
stevigere verankering van de publieke dimensie van het bankwezen.

ISBN 978-90-80899-70-4

9 789080 899704

GELD EN
SCHULD
De publieke rol
van banken

ISBN 978-90-80899-70-4

samenvatting

Geld en schuld zijn van fundamenteel belang voor onze samenleving,

RAPPORT NR. 100 GELD EN SCHULD

DE PUBLIEKE ROL VAN BANKEN

9 789080 899704

OM_Synopsis_R100.indd All Pages

19/02/2019 10:10:32

Het volledige rapport en de samenvatting zijn te vinden op de website van de WRR

Hoe werkt geldschepping?
• Nieuw geld wordt gecreëerd op het
moment dat bank een lening verstrekt

• Factoren van invloed

Verandering balans bank bij verstrekken van
een lening van 5000 euro
+ 5000

+ 5000

– Gedrag burgers en bedrijven
– Balansrisico’s banken

Betaaltegoeden
Verstrekte leningen

eldschepping?
– Monetair beleid
e vindt u ook een korte animatiefilm, waarin het proces van geldt uitgelegd. Kijk op www.wrr.nl

Spaartegoeden
Overige bezittingen
Overige schulden

Zie deze animatie van de
WRR voor een korte uitleg

Centrale bankreserves

Eigen vermogen

Bezittingen

Verplichtingen
Bank

De context van bancaire geldschepping is
langzaam maar ingrijpend veranderd
Aandeel contant geld en giraal geld

Grotere rol giraal geld

Verdwijnen publieke
betaal- en spaaropties

Uniformering bankwezen

Door deze veranderde context zijn de remmen op geldschepping
en kredietverlening minder sterk geworden en is de samenleving
afhankelijker geworden van systeembanken

De WRR identificeert twee kernproblemen

• Hoge schuldenniveaus en volatiliteit
van kredietverlening
• Publieke dimensie banken
onvoldoende geborgd

Hoge schuldenniveaus
Omvang uitstaande private schulden ten opzichte van BBP

Bron: BIS Total Credit Statistics

Zelfs wanneer schulden
terugbetaald worden, zijn hoge
schulden macro-economisch een
probleem:
•

Financiële instabiliteit wordt
vergroot

•

Moeizaam herstel na een crisis

•

Onevenwichtige economische
groei

Publieke dimensie
•

Bankwezen essentieel voor publieke functies:
betalingsverkeer en kredietverlening. Grote
afhankelijkheid van systeembanken

•

Blijkt ook uit redding banken door overheid

Opmerkelijk is dat de
grootbanken zich in de
afgelopen decennia meer zijn
gaan zien als puur commerciele
instellingen, terwijl zij feitelijk
een steeds grotere publieke rol
gingen vervullen

Het publiekgeldsysteem als oplossing?
Het publiekgeldsysteem komt in essentie
neer op een splitsing van betalen en
kredietverlening
Betalingsdeel (geld)

Betaalbanken
Centrale bank

Financieringsdeel (krediet)

Financieringsinstellingen

Overgang zou neerkomen op
experiment met de ruggengraat
van de economie
•

Niet vanzelfsprekend beter
dan huidige systeem

•

Onzekerheden rond transitie

•

Internationale verwevenheden
Nederland

WRR doet vier hoofdaanbevelingen
• Stimuleer diversiteit in de financiële sector
• Tem overmatige schuldengroei
• Wees voorbereid op volgende crises
• Veranker de publieke dimensie

Stimuleer diversiteit in de financiële sector
•

•

Alternatieven voor betalen en
sparen (bijv. betaalbank)
Verklein de dominantie van
systeembanken

Diversiteit in de financiële
sector gaat niet alleen om
consumentenprijzen, maar
ook om stabiliteit en
remmen op kredietverlening
Diversiteit is sinds de crisis
eerder afgenomen dan
toegenomen

Tem overmatige schuldengroei
•

•
•

Fiscale neutraliteit schuld en eigen
vermogen
Sterker macroprudentieel beleid
Samenhang met andere
beleidsterreinen

Overmatige schuldengroei is
problematisch voor
stabiliteit en groei
Hoewel er sinds de crisis
stappen zijn gezet, is de
totale private schuld als
percentage van het bbp nu
hoger dan voor de crisis

Wees voorbereid op volgende crises
•

•

Neem tijdig verlies (herkapitalisatie
banken en risicoverdeling bij
schulden)
Voorbereid op onconventioneel
beleid

Instabiliteit is inherent aan het
financiële stelsel
Aanpak problematische
financiële posities na crisis
noodzakelijk voor snel herstel
Crises zijn ook de momenten
waarop belangrijke beleidswijzigingen plaatsvinden

Veranker de publieke dimensie
•

•

Andere organisatie banken
(organisatiemodel en governance)
Versterking positie burger bij
banken en toezichthouders

Combinatie private
activiteiten en publieke
functies zorgt voor
permanente spanningen, die
tot op zekere hoogte
onvermijdelijk zijn
Belangrijk om publieke
dimensie beter te
verankeren

EN SCHULD

zijn van fundamenteel belang voor onze samenleving,

oorgronden. In Geld en Schuld: De publieke rol van

ekt de WRR hoe geldschepping werkt, waarom geld
met elkaar samenhangen, wat de belangrijkste
en welke oplossingen mogelijk zijn.

el creëren banken giraal geld wanneer zij leningen

ze wijze van geldschepping is niet nieuw. Wel nieuw

arbinnen geldschepping plaatsvindt; deze is de

a langzaam maar ingrijpend veranderd. De steeds

ol van giraal geld, het verdwijnen van een publieke

roptie en de concentratie en toegenomen uniformiteit

RAPPORT NR. 100 GELD EN SCHULD

BLIEKE ROL VAN BANKEN

en hebben geleid tot een situatie waarin geld en

elijker uit de hand kunnen lopen. Ook heeft het geleid

s tussen publieke en private belangen.

t daarom aan om te zorgen voor meer diversiteit in het

erk te maken van het temmen van de schuldengroei,

d te zijn op de volgende crisis en te zorgen voor een

kering van de publieke dimensie van het bankwezen.

ISBN 978-90-80899-70-4

9 789080 899704

GELD EN SCHULD
DE PUBLIEKE ROL VAN BANKEN