Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 015

Kindermishandeling

Nr. 159

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 november 2018
Seksueel geweld tegen kinderen is vreselijk en onacceptabel, daar is
iedereen het over eens. Voor slachtoffers is het heel ingrijpend. De
gevolgen voor het verdere leven kunnen enorm zijn. Het is een goede zaak
dat de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel geweld tegen
kinderen (hierna de rapporteur) met de slachtoffermonitor seksueel
geweld tegen kinderen 2016 hier de schijnwerper op zet en de aard en
omvang in kaart heeft gebracht. De monitor heb ik u 13 juli 2018
aangeboden1.
In deze reactie op de slachtoffermonitor, die ik u mede namens de
Minister voor Rechtsbescherming aanbied, ga ik allereerst in op de
algemene trends die de rapporteur signaleert en vervolgens op de
afzonderlijke aanbevelingen.
Algemene reactie
De rapporteur constateert dat er sprake lijkt te zijn van een daling van het
aantal slachtoffers van seksueel geweld tegen kinderen ten opzichte van
eerdere metingen. Tegelijkertijd vermoedt de rapporteur dat er een
verschuiving plaatsvindt naar meer online seksueel geweld. Inzicht in de
omvang van deze problematiek moet volgens de rapporteur beter. Ook
vraagt de rapporteur aandacht voor meer inzicht in de hulp en opvang die
slachtoffers krijgen.
Het is duidelijk dat met seksueel geweld tegen kinderen een norm grof
wordt overschreden. Hoe schokkend ook, seksueel geweld tegen kinderen
kan niet volledig voorkomen worden. Het belang van extra aandacht voor
seksueel geweld tegen kinderen onderschrijf ik volledig en daarom
hebben de Minister voor Rechtsbescherming en ik slachtoffers van

1

kst-31015-159
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstuk 31 015, nr. 156

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 015, nr. 159

1

seksueel geweld aangemerkt als specifieke groep in het programma
Geweld hoort nergens thuis.
Meer bewustwording en het beter signaleren door professionals, maar
ook door de omgeving van een slachtoffer, zorgt ervoor dat meer
slachtoffers in een veilige omgeving kunnen opgroeien en hulp kunnen
krijgen. Daarom laat ik vanuit het programma onderzoeken hoe professionals in de zorg en bij Veilig Thuis beter kunnen worden toegerust om
seksueel geweld te herkennen, waarbij ook het signaleren en de risico’s
die online spelen meegenomen worden. Ook wil ik dat de hulpverleners in
de regio elkaar sneller en beter weten te vinden. Vooral in acute situaties
moeten slachtoffers doorverwezen worden naar de Centra voor Seksueel
Geweld (CSG’s). In het programma Geweld hoort nergens thuis wordt
actief ingezet op het vergroten van de bekendheid van de CSG’s bij
hulpverleners. Met de Ministers van Justitie en Veiligheid (JenV) en voor
Rechtsbescherming wil ik de bekendheid van de Centra voor Seksueel
Geweld richting slachtoffers en hun naasten en daarmee de meldingsbereidheid vergroten met een voorlichtingscampagne in 2019. Verder
ondersteunen de Ministers van JenV en voor Rechtsbescherming en ik
financieel het onderzoek dat de GGD Amsterdam en het AMC uitvoeren
naar signalering en gevolgen van seksueel geweld voor slachtoffers naar
aanleiding van de Amsterdamse zedenzaak van Robert M.
Uit het onderzoek van de rapporteur naar de hulp aan slachtoffers blijkt
dat naar schatting tussen de 2,5 en 4,1% van de kinderen binnen de
jeugdhulp, hulp ontvangt (mede) voor seksueel geweld. Van de kinderen
die jeugdhulp ontvangen, (mede) voor seksueel geweld, wordt 11%
geplaatst in een instelling voor gesloten jeugdhulp. Meisjes krijgen
gemiddeld vaker jeugdhulp en ook zwaardere vormen van jeugdhulp voor
seksueel geweld dan jongens. Van de meisjes in de gesloten jeugdhulp, is
de aanleiding tot plaatsing bij 85% (mede) seksueel geweld.
Ieder kind verdient een liefdevolle, veilige en stabiele omgeving om in op
te groeien, ook kinderen die hulp nodig hebben. In het programma Zorg
voor Jeugd streven we na dat kinderen «zo thuis mogelijk» opgroeien.
Langdurig verblijf in een grote instelling is voor geen enkel kind goed.
Daarom gaan we het aantal gesloten plaatsingen terugdringen en ook de
duur van plaatsingen verkorten.
Reactie op de aanbevelingen
De rapporteur doet in zijn monitor vier concrete aanbevelingen. Als eerste
beveelt de rapporteur aan om vormen van kindermishandeling,
waaronder seksueel geweld, die (mede) aanleiding zijn geweest tot het
inzetten van jeugdhulp onderdeel te maken van de Beleidsinformatie
Jeugd en het bijbehorende informatieprotocol, zodat deze kan worden
benut voor beleidsdoeleinden, zoals onderzoek en periodieke rapportages
over jeugdhulpgebruik.
De behoefte aan informatie over de aanleiding waarom hulp ingezet
wordt, is evident voor de professionals die er voor moeten zorgen dat
kinderen hulp krijgen die past bij hun situatie. Vaak wordt er bij het
beoordelen van de schade die een slachtoffer heeft opgelopen na
kindermishandeling of huiselijk geweld slechts gekeken naar de signalen
die het slachtoffer zelf afgeeft. Maar regelmatig is de schade nog niet
direct zichtbaar en blijkt deze pas later. Bij kinderen soms pas als ze
volwassen zijn.
Daarom gaan we er met het programma Geweld hoort nergens thuis voor
zorgen dat het de norm wordt dat slachtoffers en plegers van kindermis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 015, nr. 159

2

handeling en huiselijk geweld een traumascreening wordt aangeboden
met een daarop aansluitend behandelaanbod.
Daarnaast doelt de rapporteur op de behoefte aan informatie voor
rapportage- en beleidsdoeleinden. Samen met de rapporteur zal ik een
verkenning laten uitvoeren om de uitvoerbaarheid en de gevolgen van de
aanbeveling te onderzoeken. In deze verkenning gaan we ook na of, en zo
ja, welke (onderzoeks)alternatieven er zijn om beter zicht op de hulp aan
slachtoffers van seksueel geweld en kindermishandeling te krijgen. Hierbij
houd ik rekening met aspecten als administratieve lasten en privacy.
Verder wordt als onderdeel van het programma Geweld hoort nergens
thuis een onderzoeksprogramma opgezet. Eén van de onderdelen van het
onderzoeksprogramma is het ontwikkelen van een effectmonitor waarmee
wordt gemeten of er een wezenlijk verschil wordt gemaakt met de aanpak
van huiselijk geweld en kindermishandeling in de levens van mensen die
het raakt. De effectmonitor bestaat uit indicatoren waarmee de (maatschappelijke) impact van de inzet van de betrokken organisaties, professionals en overheden wordt gemonitord en onderzocht.
Als tweede beveelt de rapporteur de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) en mij aan structureel budget beschikbaar te stellen om
medewerkers van Veilig Thuis te trainen in landelijk eenduidige registratie, en om deze eenduidigheid te bewaken.
Goede en vergelijkbare beleidsinformatie van Veilig Thuis, en daarmee
ook eenduidige registratie, is in mijn gesprekken met het Landelijk
Netwerk Veilig Thuis een belangrijk punt van aandacht. Zowel voor
gemeenten als voor het landelijk beleid zijn deze gegevens nodig en de
VNG, de Minister voor Rechtsbescherming en ik hechten er aan dat we zo
snel mogelijk kwalitatieve en vergelijkbare beleidsinformatie van de Veilig
Thuis-organisaties hebben.
Veilig Thuis is momenteel bezig met het ontwikkelen van een nieuwe
werkwijze die er onder meer toe moet leiden dat er meer eenduidigheid in
het optreden van de Veilig Thuis-organisaties ontstaat. Het huidige
informatieprotocol dat de basis is voor de registratie, sluit onvoldoende
aan op de nieuwe werkwijze. Daarom werkt het Landelijk Netwerk VT aan
een nieuw informatieprotocol en daarbij is ook het bieden van trainingen
voor eenduidige registratie op basis van dit nieuwe protocol betrokken.
Het streven is om dit protocol per 1 januari 2019 inwerking te laten treden.
Het ontwikkelen van een nieuw informatieprotocol en het trainen van
medewerkers zijn onderdeel van het Meerjarenprogramma Veilig Thuis
dat ik financieel ondersteun.
De rapporteur beveelt vervolgens de Minister voor Rechtsbescherming en
mij aan er zorg voor te dragen dat bij de herhaling van prevalentiestudies
naar seksueel geweld ook «hands-off» en online vormen van seksueel
geweld mee worden genomen.
De ongekende mogelijkheden die online communicatie ons biedt, kent
helaas ook wat schaduwzijden. Dit is ook het geval bij seksueel geweld,
waarbij online contact nieuwe mogelijkheden lijkt te genereren voor
volwassenen die misbruik willen maken van kinderen, zoals sextortion,
kinderporno, grooming, ronselen van slachtoffers mensenhandel/
loverboys. Maar ook in het contact van jongeren onderling zien we dat
sexting grote gevolgen kan hebben voor jongeren en zelfs kan uitmonden
in strafbaar gestelde vormen van online seksueel kindermisbruik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 015, nr. 159

3

De ontwikkelingen gaan snel en duidelijk is dat online seksueel geweld in
al z’n verschijningsvormen iets is waar we als samenleving mee om
moeten leren gaan. Om na te gaan welke rode draden te herkennen zijn
uit de verschillende vormen van het online seksueel geweld en welke
lessen hieruit getrokken kunnen worden voor beleid, de praktijk en ook de
samenleving, laten het Ministerie van Justitie en Veiligheid en mijn
ministerie een verkenning uitvoeren naar het brede fenomeen online
seksueel geweld. Dat verkennende onderzoek kan vervolgens in een nader
kwalitatief of kwantitatief onderzoek vervolg krijgen, als dat nodig blijkt.
De prevalentiestudie kindermishandeling wordt op dit moment uitgevoerd. Ik verwacht dat deze begin volgend jaar gereed zal zijn. Het is in dit
stadium, waarin de onderzoekers de data verwerken, niet meer mogelijk
om online vormen van seksueel geweld mee te nemen. In een eventuele
volgende studie is op korte termijn niet voorzien, waardoor het middel
van een prevalentiestudie op dit moment minder geschikt lijkt voor het in
kaart brengen van de problematiek.
Tot slot beveelt de rapporteur aan onderzoek te laten verrichten naar de
reden tot plaatsing van (met name vrouwelijke) slachtoffers van seksueel
geweld in gesloten jeugdhulp (JeugdzorgPlus) en naar de reden dat
jongens die seksueel geweld meemaken hiervoor relatief minder vaak
jeugdhulp ontvangen dan meisjes en dat deze jeugdhulp gemiddeld
lichter van aard is dan de hulp die aan meisjes geboden wordt.
Recent zijn twee onderzoeken verschenen die met deze aanbevelingen
verband houden.
Zo heeft de Staatssecretaris van VWS in 2017 een verkenning uitgebracht
over seksuele uitbuiting bij jongens in Nederland.2 Hierin kwam naar
voren dat jongens minder zichtbaar zijn als slachtoffers dan meisjes.
Mogelijke oorzaak is enerzijds dat jongens zichzelf niet snel als slachtoffer
zien en seksueel misbruik nog meer als taboe wordt ervaren. Anderzijds
herkennen professionals jongens ook niet altijd als slachtoffer.
Verder is recent onderzoek gedaan naar de verschillen tussen jongens en
meisjes in plaatsingsreden, problematiek en behandelplan in de
JeugdzorgPlus.3Uit dossieronderzoek blijkt dat ruim een derde van zowel
de meisjes als de jongens gesloten wordt geplaatst vanwege o.a. een
onveilige situatie voor zichzelf of voor anderen. Van de meisjes wordt
31,3% gesloten geplaatst vanwege o.a. zorgen om loverboy/prostitutie/
seksuele ontwikkeling. Uit alle interviews met jeugdhulpprofessionals
komt het onderwerp veiligheid naar voren; zij merken dat er bij meisjes
een ander gevoel van veiligheid speelt en de gesloten setting waarborgt
die veiligheid. Bij gespecialiseerde meidengroepen wordt extra ingezet op
veiligheid. Ook de commissie Azough beschrijft dat het belangrijk is dat
de hulp die meisjes die slachtoffer zijn van seksueel geweld ontvangen,
moet passen bij de behoeften en beleving van de meisjes. Met name
jonge vrouwen voelen zich vaker dan mannen onveilig binnen hun eigen
leefomgeving.
Meer dan de helft van de jongeren wordt o.a. gesloten geplaatst, omdat
de open setting ontoereikend is. Bij zowel meisjes als jongens die in de
JeudgzorgPlus terecht komen, is er sprake van een opeenstapeling van
risicofactoren in verschillende domeinen. In meisjesdossiers worden
gemiddeld meer risicofactoren genoemd dan bij jongensdossiers in de
2

Seksuele uitbuiting in Nederland van Regioplan, januari 2017. Bijlage bij Kamerstukken 31 839
en 28 638, nr. 575
3
Meisjes in de JeugdzorgPlus, Dirkse et al., 2018. htps://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/
documenten/Jeugd/JeugdzorgPlus/Rapport_Meisjes_in_JeugdzorgPlus.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 015, nr. 159

4

JeugdzorgPlus en bij meisjes is er bijvoorbeeld vaker sprake van een IQ
lager dan 85 en een risicovolle (liefdes)relatie. Het verschil in (het gevoel
van) veiligheid en het aantal en type risicofactoren zou de verschillende
hulp geboden aan jongens en aan meisjes die seksueel geweld hebben
meegemaakt kunnen verklaren.
Met de rapporteur ben ik het eens dat zowel jongens als meisjes goed
doorgeleid moeten worden naar de hulp die zij nodig hebben; hulp die zo
thuis mogelijk geboden moet worden. In de uitwerking van het actieprogramma Zorg voor Jeugd en meer specifiek binnen de actielijn «Meer
kinderen zo thuis mogelijk laten opgroeien», zal ik de uitkomsten van de
slachtoffermonitor van de rapporteur en de aanbevelingen die specifiek
gaan over het onderzoek naar de aanleiding van jeugdhulp betrekken.
Over de vervolgacties naar aanleiding van de Slachtoffermonitor seksueel
geweld tegen kinderen informeren we uw Kamer nader in de voortgangsrapportages van het programma Geweld hoort nergens thuis en het
programma Zorg voor Jeugd.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 015, nr. 159

5