Toereikendheid basisbeurs
Een onderzoek naar het effect van de
basisbeurs op het huishoudbudget
Jasja Bos, Marjan Verberk

Toereikendheid basisbeurs
Een onderzoek naar het effect van de basisbeurs op het
huishoudbudget

Auteurs
Jasja Bos
Marjan Verberk

Nibud, augustus 2022
In opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Inhoud

Samenvatting ......................................................................................................... 3
1.

Inleiding ....................................................................................................... 5

2.

Methode en uitgangspunten ............................................................................ 6

3.
3.1
3.2
3.3
3.4

Resultaten .................................................................................................... 9
Modaal inkomen met een huurwoning............................................................... 9
Anderhalf modaal inkomen met een koopwoning ............................................. 11
Thuiswonende studenten .............................................................................. 14
Uitwonende studenten .................................................................................. 14

4.

Conclusie .................................................................................................... 17

Bijlage 1 | Verantwoording uitgaven ........................................................................ 18
Bijlage 2 | Begrotingen .......................................................................................... 20

Samenvatting
In dit onderzoek wordt antwoord gegeven op de vragen of huishoudens met studerende
kinderen de ouderbijdrage voor de aanvullende beurs kunnen betalen en of studenten
gegeven de recente prijsstijgingen met de nieuwe basisbeurs rond kunnen komen.
Dit doen we door voor een aantal voorbeeldsituaties te kijken in hoeverre ouders met
studerende kinderen nog de minimale uitgaven kunnen betalen als rekening wordt
gehouden met de basisbeurs en de aanvullende beurs. Naast de minimale uitgaven kijken
we naar de gemiddelde bestedingen van deze huishoudens.
De belangrijkste uitkomst van dit onderzoek is dat herinvoering van de basisbeurs voor
een deel van de ouders en studenten een positief effect heeft, maar dat huishoudens met
anderhalf keer modaal fors moeten bezuinigen om mee te kunnen betalen aan de studie
van hun kinderen. Deze studenten zullen naar verwachting moeten (blijven) lenen, of een
forse bijbaan moeten vinden om te kunnen studeren.
Huishoudens met anderhalf keer modaal inkomen moeten fors bezuinigen om bij te
kunnen dragen aan de studie van hun kinderen
Ouders met een inkomen van anderhalf keer modaal in een koopwoning kunnen wel alle
basisbedragen betalen en daarnaast ook de aanvullende ouderbijdrage betalen. Hierbij
gaan we echter uit van de minimale uitgaven. Wanneer we uitgaan van de gemiddelde
uitgaven van deze huishoudens, zien we dat zij tussen de € 261 en € 360 per maand
moeten bezuinigen.
Huishoudens met modaal inkomen hebben sowieso moeite met rondkomen
Van ouders met een modaal inkomen wordt geen ouderbijdrage verwacht. Studenten in
deze huishoudens ontvangen de maximale aanvullende beurs. Desalniettemin blijkt uit dit
onderzoek dat ouders met een modaal inkomen in een huurwoning te weinig financiële
ruimte hebben om alle minimale uitgaven te kunnen betalen.
Thuiswonende studenten komen gemiddeld genomen rond, uitwonende studenten moeten
werken of lenen om de minimale uitgaven te kunnen doen
Een thuiswonende student zou gemiddeld genomen de minimale uitgaven moeten kunnen
doen zonder te lenen of te werken.
Een uitwonende student in het hoger onderwijs heeft vanaf studiejaar 2023-2024 in
principe een inkomen van € 786. Dat bedrag is opgebouwd uit de basisbeurs, de
zorgtoeslag en de aanvullende beurs. Vanaf een bepaald inkomen is de aanvullende beurs
lager en wordt van ouders een (gedeeltelijke) bijdrage verwacht. Dat is niet genoeg om de
gemiddelde uitgaven van te kunnen doen. In 2021 gaven uitwonende studenten
gemiddeld € 1.041 uit. Inmiddels zullen de uitgaven hoger zijn, al is niet bekend hoe
hoog.
Als zij daarnaast niet werken en geen extra financiële ondersteuning van hun ouders
krijgen, zullen zij moeten lenen. Als zij daarnaast 12 uur per week werken tegen het
minimumloon van een 18-jarige, dan verdienen zij daarmee genoeg om net wel die
uitgaven van te kunnen doen. Zij hoeven dan geen studielening aan te gaan.
Door de hoge inflatie van het afgelopen jaar dreigen zij met tekorten te maken te krijgen.
Om dat op te vangen zullen zij meer moeten gaan verdienen, meer moeten lenen en/of

Toereikendheid basisbeurs| 3

meer ondersteund moeten worden door hun ouders, die zelf ook geconfronteerd worden
met de gevolgen van de hoge inflatie.
Effect van basisbeurs op verwachte studieschuld wordt getemperd door inflatie
Ten opzichte van de huidige situatie betekent invoering van de studiebeurs dat studenten
minder hoeven te lenen. Dit heeft positieve gevolgen voor de hoogte van de studieschuld.
Bij een 4-jarige studie betekent dit dat thuiswonende studenten in theorie € 5.275 minder
hoeven te lenen (48 maanden maal € 109,90 per maand). Voor uitwonende studenten ligt
dit bedrag op € 13.147 minder lening (48 maanden maal € 273,90 per maand).
Deze positieve gevolgen worden getemperd door de hoge inflatie. Niet alleen worden
studenten zelf geconfronteerd met hogere uitgaven, ook ouders hebben hiermee te
maken.

4| Toereikendheid basisbeurs

1. Inleiding
Het kabinet is voornemens om voor alle studenten in het hoger onderwijs die recht
hebben op studiefinanciering vanaf het studiejaar 2023-2024 de basisbeurs weer in te
voeren. Met de basisbeurs wil het kabinet ervoor zorgen dat studenten minder geldzorgen
hebben en dat iedereen een kans heeft om zich te ontwikkelen en verder te leren. Ook is
het de bedoeling dat de studieschuld van studenten minder hoog oploopt. Naast de
herinvoering van de basisbeurs is het voornemen om meer studenten een aanvullende
beurs te laten ontvangen. Hiervoor gaat de inkomensgrens omhoog. Het kabinet stelt voor
dat de basisbeurs voor het studiejaar 2023-2024 € 273,90 (uitwonend) en € 109,90
(thuiswonend) per maand bedraagt. De inkomensgrens voor de aanvullende beurs gaat
omhoog van € 53.900 naar € 70.000.
Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen wil meer inzicht in hoeverre de
basisbeurs en de aanvullende beurs toereikend zijn. De vragen waarop antwoord moet
worden gegeven zijn:
1. Kunnen huishoudens de veronderstelde ouderbijdrage leveren?
2. Wat is de invloed van de recente prijsstijgingen op de financiële situatie van studenten?
Om dit inzicht te verschaffen heeft het Nibud dit rapport opgesteld, waarin voor een aantal
voorbeeldsituaties wordt gekeken in hoeverre ouders met studerende kinderen nog de
minimale uitgaven kunnen betalen als rekening wordt gehouden met de basisbeurs en de
aanvullende beurs. Naast de minimale uitgaven wordt ook gekeken naar de gemiddelde
bestedingen van deze huishoudens. De minimale en gemiddelde bestedingen worden
uitgesplitst naar uitgavenpost en afgezet tegen het inkomen van het huishouden.
Het rapport is als volgt opgebouwd: In hoofdstuk 2 is een beschrijving van de methodiek
en de uitgangspunten van het onderzoek opgenomen. In hoofdstuk 3 worden de
resultaten gepresenteerd en hoofdstuk 4 bevat een beschouwing.

Toereikendheid basisbeurs| 5

2. Methode en uitgangspunten
In dit onderzoek geven we inzicht in de begrotingen van huishoudens door middel van
voorbeeldbegrotingen. Uitgaven en bestedingen worden hierin naar uitgavenpost
uitgesplitst en voor verschillende huishoudtypen (voorbeeldhuishoudens). We maken
daarbij onderscheid tussen basisbedragen en voorbeeldbedragen. In dit hoofdstuk geven
we een toelichting op deze voorbeeldbegrotingen en geven we aan hoe we hiermee
omgaan in dit onderzoek.
Basisbedragen
Het laagste niveau van bestedingen zijn de basisbedragen. De basisbedragen zijn de
bedragen die een huishouden minimaal beschikbaar moet hebben voor de overige
uitgaven, d.w.z. de niet-woonuitgaven die behoren tot het basispakket. Het basispakket
omvat een pakket aan goederen en diensten die voor elk huishouden vrijwel
onvermijdbaar zijn, zoals een door het Voedingscentrum gespecificeerd dieet voor
gezonde voeding, het hebben van een adequate zorgverzekering, etc. Het Nibud heeft dit
basispakket samengesteld en bekijkt jaarlijks of het pakket nog alle goederen en diensten
bevat die voor een huishouden moeilijk vermijdbaar zijn. Zo nodig past het Nibud de
samenstelling van het basispakket aan. Een beschrijving van de basisbedragen staat in
bijlage 2. De basisbedragen zijn afhankelijk van de huishoudsamenstelling. Dat betekent
dat de basisbedragen voor een eenpersoonshuishouden anders zijn dan die van
bijvoorbeeld een gezin met 2 kinderen. De basisbedragen zijn onafhankelijk van het
inkomen. Dat wil zeggen dat ze voor alle huishoudens behorend tot een huishoudtype
gelijk zijn, ongeacht het inkomen van dat specifieke huishouden.
Voorbeeldbedragen
De voorbeeldbedragen zijn de bestedingen die een vergelijkbaar huishouden met een
vergelijkbaar inkomen gemiddeld doet aan de verschillende uitgavenposten. Een deel van
de voorbeeldbedragen wordt afgeleid uit het Budgetonderzoek van het CBS. Deze
bedragen zijn dus afhankelijk van zowel de huishoudsamenstelling als het inkomen. Bij
hogere inkomens is er meer vrijheid om uitgaven te kiezen, en huishoudens vullen dat op
hun eigen manier in. We werken daarom bij de voorbeeldbedragen ook niet met pakketten
aan goederen en diensten, maar alleen met bedragen per uitgavenpost. Bij dit onderzoek
is dit het hoogste bestedingsniveau. Feitelijk zijn er ook huishoudens die meer uitgeven
dan de voorbeeldbedragen: voorbeeldbedragen geven immers het gemiddelde weer, en
individuele huishoudens kunnen meer of minder uitgeven.
Begroting van een huishouden met meerderjarige kinderen
Als er in een huishouden thuiswonende meerderjarige kinderen zijn, dan ziet de begroting
van de ouders er anders uit dan wanneer er enkel minderjarige kinderen zijn. Bij
meerderjarige kinderen gaan we ervan uit dat zij bepaalde uitgaven zelf betalen, waardoor
de kosten voor ouders lager uitvallen. Ook vervalt voor deze kinderen het recht op
kinderbijslag en het kindgebonden budget. We gaan er in dit onderzoek niet van uit dat
meerderjarige kinderen kostgeld aan hun ouders betalen.
In de basisbegroting voor kinderen van 18 jaar en ouder is rekening gehouden met
inkomsten van het kind vanuit de basisbeurs en de zorgtoeslag. In de voorbeeldbegroting
is er daarnaast rekening mee gehouden dat het kind 12 uur per week werkt tegen het
minimumloon voor 18-jarigen. Naast inkomsten uit de basisbeurs, de zorgtoeslag en
eventueel werk heeft de student inkomsten uit de aanvullende ouderbijdrage en/of de
aanvullende beurs. De veronderstelde ouderbijdrage is gelijk aan de maximaal

6| Toereikendheid basisbeurs

aanvullende beurs. Voor studenten in het hbo en universiteit gaat het vanaf studiejaar
2023-2024 om € 401,34 voor zowel thuis- als uitwonende studenten. Dit bedrag wordt
volledig meegenomen op de begroting van de thuiswonende 18-jarige. In principe moet
dit bedrag door de ouders worden bijgedragen aan de studie van hun kind(eren). Voor
studenten van ouders die de veronderstelde ouderbijdrage (gedeeltelijk) niet kunnen
bekostigen, is de aanvullende beurs beschikbaar. Die vervangt de veronderstelde
ouderbijdrage, waardoor de student altijd het maximale bedrag ontvangt. In het geval dat
de ouders de ouderbijdrage wel kunnen, maar niet willen betalen, heeft de student de
mogelijkheid dit bedrag te lenen.
Een thuiswonend kind van 18 jaar of ouder betaalt de volgende uitgaven zelf:
De belkosten van een mobiele telefoon inclusief een beperkte internetbundel
De aanschaf van een mobiele telefoon
Een zorgverzekering inclusief aanvullende verzekering
Het eigen risico. Jongeren hebben doorgaans niet het volledig eigen risico van € 385
per jaar nodig en daarom houden we rekening met een lager bedrag van € 246 per jaar
Collegegeld: Voor hoger onderwijs bedraagt het collegegeld voor studiejaar 2022-2023
€ 2.209.
Studieboeken: Een normbedrag voor studieboeken voor het studiejaar 2022-2023
bedraagt € 809.
Contributies voor (sport)verenigingen
Een eigen betaalrekening
Kosten voor een fiets en het openbaar vervoer
Kleding
Persoonlijke verzorging
Diverse uitgaven als een kaartje versturen en een identiteitsbewijs
We rekenen met minimale bedragen voor deze uitgavenposten.
Voor uitwonende kinderen van 18 jaar of ouder wordt ervan uitgegaan dat zij alle uitgaven
zelf betalen met uitzondering van enkele verzekeringen. Het gaat hier om de
aansprakelijkheidsverzekering, de rechtsbijstandsverzekering en de reisverzekering.
Uitwonende kinderen zijn net als thuiswonende kinderen hiervoor gedekt via de polis van
de ouders. Daarom worden de kosten voor de ouders aan deze uitgavenposten verhoogd
met de kosten voor de aanwezigheid van kinderen op de polis indien van toepassing.
Voorwaarden aan de begroting
Aan de begrotingen worden 3 belangrijke voorwaarden opgelegd.
1. Zeer goed met geld kunnen omgaan
Een goed overzicht van alle inkomsten en uitgaven is noodzakelijk. Alleen dan kan er
voldoende geld opzij worden gezet om onregelmatige uitgaven te kunnen doen. Een
gebrek aan goed overzicht kan vaak confronterend zijn en moeilijk te doorbreken.
2. Alle inkomensondersteuning aanvragen
Toeslagen en tegemoetkomingen beslaan vaak een groot deel van het totale
inkomstenplaatje. Het is daarom belangrijk om te weten hoe en waar
inkomensondersteuning moet worden aangevraagd. Het tijdig doorgeven van gegevens is
hierbij belangrijk. En daarmee dus ook een vrij actieve houding.

3. Geen grote persoonlijk onvermijdbare uitgaven hebben

Toereikendheid basisbeurs| 7

Hoge uitgaven zoals afbetalingen, zorgkosten of een hoge huur kunnen het moeilijk of
onmogelijk maken om alle overige minimale uitgaven te kunnen doen. De kans op
betalingsachterstanden neemt dan toe. Daarnaast is de kans groot dat er te weinig opzij
wordt gezet. Dan ontstaat het gevaar dat er totaal geen reserves meer zijn om
tegenslagen op te kunnen vangen.
Het is goed voor te stellen dat het vaak lastig kan zijn om aan al deze voorwaarden te
voldoen en dat ze op elkaar inspelen. Als er bijvoorbeeld hoge schulden zijn, dan is het
moeilijk om een goed overzicht te bewaren over de financiële situatie.

8| Toereikendheid basisbeurs

3. Resultaten
In dit onderzoek zijn voor 10 verschillende situaties begrotingen opgesteld. In dit
hoofdstuk worden hiervan de resultaten gepresenteerd. Daarnaast presenteren we een
begroting voor een thuiswonend kind van 18 jaar en ouder en gaan we dieper in op de
gevolgen van de inflatie op de begroting van uitwonende studenten. Ook geven we
antwoord op de vraag of ouders de aanvullende ouderbijdrage kunnen betalen of niet.
Gedetailleerde begrotingen zijn opgenomen in bijlage 2.

3.1 Modaal inkomen met een huurwoning
Het modale inkomen in 2022 is € 38.000 per jaar. Bij dit inkomen gaan we uit van een
huurwoning. Op basis van het WoON-onderzoek 2021 hebben we vastgesteld dat bij dit
huishoudtype een huur van € 678 gangbaar is.
Ouderbijdrage
De ouderbijdrage is het bedrag dat de student wordt gekort op de maximale aanvullende
beurs. De ouderbijdrage is afhankelijk van het inkomen van 2 jaar geleden. Bij de
huishoudens met een modaal inkomen is het inkomen lager dan de vrijstellingsgrens en is
de veronderstelde ouderbijdrage in alle situaties € 0. De studenten ontvangen dan ook de
maximale aanvullende beurs.
Onderstaande tabellen laten de financiële plaatjes zien voor de huishoudens met een
huurwoning.
Tabel 1. Begroting van een paar met 2 kinderen waarvan 1 thuiswonende student en een niet studerend
minderjarig thuiswonend kind

Basisbegroting (€)

Voorbeeldbegroting (€)

TOTAAL INKOMEN

2.827

2.827

Vaste lasten

1.665

1.665

Reserveringsuitgaven

476

476

Huishoudelijke uitgaven

768

768

2.909

2.909

-82

-82

Veronderstelde ouderbijdrage

0

0

SALDO NA OUDERBIJDRAGE

-82

-82

TOTAAL UITGAVEN
SALDO

Toereikendheid basisbeurs| 9

Tabel 2. Begroting van een paar met 2 kinderen waarvan 1 uitwonende student en een niet studerend
minderjarig thuiswonend kind

Basisbegroting (€)

Voorbeeldbegroting (€)

TOTAAL INKOMEN

2.798

2.798

Vaste lasten

1.637

1.664

Reserveringsuitgaven

445

468

Huishoudelijke uitgaven

664

666

TOTAAL UITGAVEN

2.746

2.798

SALDO

52

0

Veronderstelde ouderbijdrage

0

0

SALDO NA OUDERBIJDRAGE

52

0

Tabel 3. Begroting van een paar met 2 kinderen waarvan 2 thuiswonende studenten

Basisbegroting (€)

Voorbeeldbegroting (€)

TOTAAL INKOMEN

2.569

2.569

Vaste lasten

1.568

1.568

Reserveringsuitgaven

417

417

Huishoudelijke uitgaven

745

745

TOTAAL UITGAVEN

2.730

2.730

SALDO

-161

-161

Veronderstelde ouderbijdrage

0

0

SALDO NA OUDERBIJDRAGE

-161

-161

Tabel 4. Begroting van een paar met 2 kinderen waarvan 2 uitwonende studenten

Basisbegroting (€)

Voorbeeldbegroting (€)

TOTAAL INKOMEN

2.540

2.540

Vaste lasten

1.512

1.577

Reserveringsuitgaven

358

417

Huishoudelijke uitgaven

536

546

2.406

2.540

134

0

Veronderstelde ouderbijdrage

0

0

SALDO NA OUDERBIJDRAGE

134

0

TOTAAL UITGAVEN
SALDO

Tabel 5. Begroting van een paar met 2 kinderen waarvan 1 thuiswonende en 1 uitwonende student

Basisbegroting (€)

Voorbeeldbegroting (€)

TOTAAL INKOMEN

2.540

2.540

Vaste lasten

1.540

1.540

Reserveringsuitgaven

385

385

Huishoudelijke uitgaven

641

641

2.566

2.566

-26

-26

Veronderstelde ouderbijdrage

0

0

SALDO NA OUDERBIJDRAGE

-26

-26

TOTAAL UITGAVEN
SALDO

10| Toereikendheid basisbeurs

Zoals eerder genoemd, wordt er bij een modaal inkomen geen ouderbijdrage verlangd. Dit
sluit aan op de uitgavenplaatjes in bovenstaande tabellen. In deze situaties is het inkomen
te laag om alle minimale uitgaven te kunnen doen als er 2 kinderen thuis wonen. Het
tekort is groter op het moment dat beide kinderen meerderjarig zijn.
De belangrijkste reden is het niet ontvangen van kinderbijslag en kindgebonden budget in
combinatie met kosten voor oudere kinderen, die doorgaans zwaar op de begroting
drukken. Thuiswonende meerderjarige kinderen betalen weliswaar een deel van de
uitgaven zelf, maar dat bedrag weegt niet op tegen het weggevallen bedrag aan
inkomsten uit kindgebonden budget en kinderbijslag. Zo valt er bij het huishouden met
een paar met 2 kinderen waarvan één thuiswonende student € 258 aan toeslagen weg
tegen € 183 aan uitgaven.
Voorbeeldhuishoudens met enkel uitwonende studenten hebben iets meer financiële
ruimte als we kijken naar de basisbegroting, maar houden niets over als zij een gemiddeld
uitgavenpatroon hebben.

3.2 Anderhalf modaal inkomen met een koopwoning
Bij een inkomen van anderhalf keer modaal gaat het om een situatie waarin een van de
partners een modaal inkomen heeft en de andere partner een inkomen van een half
modaal. Daarbij gaan we uit van een situatie met een koopwoning. Op basis van WoON
2021 hebben we vastgesteld dat bij deze situatie een gangbare hypotheeklast van € 750
per maand past.
Ouderbijdrage
Het inkomen van de voorbeeldhuishoudens met een koopwoning is dusdanig hoog dat er
een ouderbijdrage verondersteld wordt voor de aanvullende beurs. In geen van deze
gevallen is dit de maximale ouderbijdrage. De ouderbijdrage voor de huishoudens met 2
studenten is hoger dan voor de huishoudens met 1 student en 1 niet studerend
thuiswonend kind.
Het inkomen van anderhalf keer modaal bedraagt € 57.000 bruto per jaar. Het kabinet is
voornemens om de inkomensgrens voor de aanvullende beurs te verhogen van € 53.900
naar € 70.000. Hierdoor hoeven minder huishoudens de maximale ouderbijdrage te
betalen en ontvangen meer studenten een aanvullende beurs.
De volgende tabellen laten de financiële plaatjes zien voor de huishoudens met een
koopwoning. In bijlage 3 staan de uitgewerkte begrotingen.

Toereikendheid basisbeurs| 11

Tabel 6. Begroting van een paar met 2 kinderen waarvan 1 thuiswonende student en 1 niet studerend
minderjarig thuiswonend kind

Basisbegroting (€)

Voorbeeldbegroting (€)

TOTAAL INKOMEN

4.195

4.195

Vaste lasten

1.792

2.274

Reserveringsuitgaven

544

1.108

Huishoudelijke uitgaven

768

813

TOTAAL UITGAVEN

3.104

4.195

SALDO

1.091

0

Veronderstelde ouderbijdrage

300

300

SALDO NA OUDERBIJDRAGE

791

-300

Tabel 7. Begroting van een paar met 2 kinderen waarvan 1 uitwonende student en 1 niet studerend minderjarig
thuiswonend kind

Basisbegroting (€)

Voorbeeldbegroting (€)

TOTAAL INKOMEN

4.195

4.195

Vaste lasten

1.764

2.308

513

1.156

Reserveringsuitgaven
Huishoudelijke uitgaven

664

731

TOTAAL UITGAVEN

2.941

4.195

SALDO

1.254

0

Veronderstelde ouderbijdrage

300

300

SALDO NA OUDERBIJDRAGE

954

-300

Tabel 8. Begroting van een paar met 2 kinderen waarvan 2 thuiswonende studenten

Basisbegroting (€)

Voorbeeldbegroting (€)

TOTAAL INKOMEN

4.020

4.020

Vaste lasten

1.695

2.162

Reserveringsuitgaven

485

1.057

Huishoudelijke uitgaven

745

801

TOTAAL UITGAVEN

2.925

4.020

SALDO

1.095

0

Veronderstelde ouderbijdrage

360

360

SALDO NA OUDERBIJDRAGE

735

-360

12| Toereikendheid basisbeurs

Tabel 9. Begroting van een paar met 2 kinderen waarvan 2 uitwonende studenten

Basisbegroting (€)

Voorbeeldbegroting (€)

TOTAAL INKOMEN

4.020

4.020

Vaste lasten

1.639

2.181

426

1.102

Reserveringsuitgaven
Huishoudelijke uitgaven

536

638

TOTAAL UITGAVEN

2.601

3.921

SALDO

1.419

99

Veronderstelde ouderbijdrage

360

360

SALDO NA OUDERBIJDRAGE

1.130

-261

Tabel 10. Begroting van een paar met 2 kinderen waarvan 1 thuiswonende en 1 uitwonende student

Basisbegroting (€)

Voorbeeldbegroting (€)

TOTAAL INKOMEN

4.020

4.020

Vaste lasten

1.667

2.192

Reserveringsuitgaven

453

1.106

Huishoudelijke uitgaven

641

722

TOTAAL UITGAVEN

2.761

4.020

SALDO

1.259

0

Veronderstelde ouderbijdrage

360

360

SALDO NA OUDERBIJDRAGE

899

-360

In alle situaties kunnen ouders de basisbedragen betalen en houden ze daarnaast
voldoende geld over om de ouderbijdrage te kunnen bekostigen. Dit geldt voor zowel de
situaties met een student als de situaties met 2 studenten. In huishoudens met 2
thuiswonende studenten houden ouders het minste over, namelijk € 735.
Als we kijken naar de voorbeeldbegrotingen zien we een ander beeld. Wanneer we uitgaan
van een gemiddeld uitgavenpatroon komen alle voorbeeldhuishoudens in de min terecht
op het moment dat ze de veronderstelde aanvullende ouderbijdrage betalen. Voor vrijwel
alle huishoudtypen geldt dat zij, ook zonder dat zij bijdragen aan de studie van hun
kinderen, geen overschot hebben op de begroting. Om de ouderbijdrage te kunnen
betalen moeten al deze huishoudens (bij een gemiddeld uitgavenpatroon) dus fors
bezuinigen. Het paar met 2 uitwonende studenten heeft als enige voorbeeldhuishouden
een overschot op de begroting, maar dat is lager dan de hoogte van de veronderstelde
ouderbijdrage. Ook in dit geval zullen ouders dus moeten bezuinigen om bij te kunnen
dragen aan de studie van hun kind of kinderen.

Toereikendheid basisbeurs| 13

3.3 Thuiswonende studenten
Zoals aangegeven in hoofdstuk 2 betaalt een thuiswonende student van 18 jaar of ouder
een deel van de kosten zelf. Daarbij heeft deze student een beperkt inkomen dat bestaat
uit de basisbeurs, de maximale zorgtoeslag van € 101 per maand, de aanvullende beurs
en/of ouderbijdrage en eventueel inkomsten uit werk. De begroting voor een
thuiswonende student ziet er als volgt uit:
Tabel 11. Begroting van een thuiswonende student die een deel van de kosten zelf betaalt

Begroting zonder werk
(€)

Begroting met werk
(€)

Basisbeurs

110

110

Maximaal aanvullende beurs en/of ouderbijdrage

401

401

Zorgtoeslag

111

111

Inkomsten uit werk

0

264

TOTAAL INKOMEN

622

886

Vaste lasten*

466

466

Reserveringsuitgaven

75

75

Huishoudelijke uitgaven

24

24

TOTAAL UITGAVEN

565

565

SALDO

57

321

* Voor de hoogte van het collegegeld is uitgegaan van een bedrag van € 2.209 per jaar. Er is hierbij
geen rekening gehouden met de 50 procent korting voor eerstejaars studenten.

Op basis van deze begroting mag geconcludeerd worden dat een thuiswonende student
geen studieschuld hoeft op te bouwen. Er hoeft immers niet geleend te worden. De
minimaal benodigde uitgaven van € 565 per maand worden gedekt door inkomsten uit de
basisbeurs, de aanvullende beurs en/of ouderbijdrage en de zorgtoeslag. De hoogte van
de basisbeurs en aanvullende beurs zijn gebaseerd op een normbedrag van € 769. De
minimaal benodigde uitgaven liggen daar onder. Mocht een student meer uitgeven, dan is
het verschil met het normbedrag op te vangen met inkomsten uit werk voor 12 uur per
week tegen het minimumloon van een 18-jarige. Hetzelfde geldt voor de situatie dat de
student geen zorgtoeslag ontvangt.

3.4 Uitwonende studenten
Voor uitwonende studenten heeft het Nibud geen begrotingen. Wel beschikken we over
informatie uit het Studentenonderzoek 2021. In dat onderzoek hebben 841 studenten
aangegeven wat zij gemiddeld kwijt zijn aan bepaalde uitgavenposten. Uit het onderzoek
bleek dat uitwonende studenten gemiddeld € 1.041 per maand uitgeven.
Deze gemiddelde bestedingen geven niet aan wat uitwonende studenten minimaal kwijt
zijn. Niet alle uitwonende studenten betalen alle kosten die zij maken zelf. Zo gaf 68
procent aan de huur en energielasten geheel zelf te betalen en 78 procent de
boodschappen geheel zelf te betalen. Bij collegegeld en studieboeken was dat
respectievelijk 53 en 64 procent.
Afgezet tegen de basisbeurs, de maximale aanvullende beurs en/of ouderbijdrage en
zorgtoeslag levert dat een tekort op van € 235 per maand. Uitwonenden studenten die
daarnaast 12 uur per week werken tegen het minimumloon van een 18-jarige houden €
29 per maand over.

14| Toereikendheid basisbeurs

Tabel 12. Begroting van een uitwonende student

Saldo zonder werk
(€)

Saldo met werk
(€)

Basisbeurs

274

274

Maximaal aanvullende beurs en/of ouderbijdrage

401

401

Zorgtoeslag

111

111

Inkomsten uit werk

0

264

TOTAAL INKOMEN

786

1.050

GEMIDDELDE UITGAVEN*

1.041

1.041

SALDO

-255

9

* bron: Nibud Studentenonderzoek 2021
De vragen in het Studentenonderzoek zijn gesteld in januari 2021. Sindsdien is de inflatie
flink gestegen. De totale inflatie over de periode januari 2021 en juli 2022 bedraagt 13
procent. Dat betekent echter niet dat de totale uitgaven van uitwonende studenten met
13 procent zijn gestegen. Het gemiddelde mandje met artikelen en diensten waarop het
inflatiecijfer is gebaseerd wijkt namelijk sterk af van de uitgaven van studenten. Zo
bedragen de huur en de premie voor de zorgverzekering een relatief groot deel van het
totale budget van studenten. Dit zijn kostenposten die het afgelopen jaar beperkt zijn
gestegen. De maximale huurstijging per 1 juli 2021 en 2022 bedroeg respectievelijk 0 en
2,3 procent en de premie voor de zorgverzekering is niet onderhevig aan de hoge inflatie.
Daarnaast geven uitwonende studenten een relatief groot deel van hun inkomen uit aan
voeding en energie. Dat zijn uitgavenposten die juist extreem hard zijn gestegen. Dit
zorgt er waarschijnlijk voor dat uitwonende studenten gedwongen zijn om heel andere
keuzes te maken over waar ze hun geld aan uitgeven. Het is daarom niet mogelijk om een
inschatting te maken van de huidige gemiddelde uitgaven van uitwonende studenten.
Toch ervaren ook uitwonende studenten de gevolgen van de hoge inflatie en worden zij
net als andere huishoudens het hardst geraakt door de prijsstijgingen van energie en
voeding. Onderstaande grafieken laten zien hoe de inflatie zich sinds januari 2021 heeft
ontwikkeld:
Figuur 1. Ontwikkeling consumentenprijsindex voeding

ontwikkeling cpi voeding (jan '21 = 100)
116
114
112
110
108
106
104
102
100

Alle bestedingen

Voedingsmiddelen en alcoholvrije drank

Toereikendheid basisbeurs| 15

Figuur 2. Ontwikkeling consumentenprijsindex gas en elektriciteit

ontwikkeling cpi gas en elektriciteit (jan '21 = 100)
350
300
250
200
150
100

alle bestedingen

elektriciteit

gas

Deze inflatiecijfers zorgen ervoor dat studenten hogere uitgaven hebben. Gelet op de lage
bedragen die zij opgeven valt er weinig meer te bezuinigen. De enige manieren om dit op
te vangen zijn om meer te werken, meer te lenen en/of hogere bijdragen van de ouders.
Die ouders ervaren op hun beurt ook de gevolgen van de hoge inflatie. Het is mogelijk dat
zij hierdoor minder kunnen bijdragen. Uit 3.1 en 3.2 blijkt dat ouders met een modaal
inkomen geen ruimte hebben om bij te dragen aan de uitgaven van uitwonende
studerende kinderen, al wordt van hen ook geen bijdrage verwacht. Ouders met een
inkomen van anderhalf keer modaal hebben voldoende ruimte in het budget om naast de
basisbedragen de ouderbijdrage te kunnen blijven bekostigen. De basisbedragen zijn
echter de minimale uitgaven die een huishouden moet doen. Om hiervan rond te komen
gelden daarnaast de voorwaarden zoals eerder genoemd: zeer goed met geld kunnen
omgaan, alle inkomensondersteuning aanvragen en geen persoonlijk onvermijdbare
uitgaven hebben. Dit is niet voor alle huishoudens reëel. Wanneer we kijken naar het
gemiddelde uitgavenpatroon, dan zien we dat alle huishoudens behoorlijk moeten
bezuinigen om de ouderbijdrage te kunnen betalen. Het is de vraag in hoeverre dit
houdbaar is gegeven de hoge inflatie waar ook zij mee worden geconfronteerd.

16| Toereikendheid basisbeurs

4. Conclusie
Uit hoofdstuk 3 blijkt dat ouders met een modaal inkomen in een huurwoning te weinig
financiële ruimte hebben om de aanvullende ouderbijdrage te kunnen bekostigen. Ook
zonder deze bijdrage komen de voorbeeldhuishoudens in de min. Er wordt echter ook
geen ouderbijdrage van hen verwacht.
Ouders met een inkomen van anderhalf keer modaal in een koopwoning kunnen wel alle
minimaal benodigde uitgaven doen en daarnaast de aanvullende ouderbijdrage betalen,
maar ze komen in de problemen als zij hun gemiddelde uitgaven niet omlaag brengen.
Een thuiswonende student zou goed rond moeten kunnen komen zonder te lenen of te
werken.
Een uitwonende student in het hoger onderwijs heeft vanaf studiejaar 2023-2024 in
principe een inkomen van € 786. Dat bedrag is opgebouwd uit de basisbeurs, de
zorgtoeslag en de aanvullende beurs. Vanaf een bepaald inkomen is de aanvullende beurs
lager en wordt van ouders een (gedeeltelijke) bijdrage verwacht. Dat is niet genoeg om de
gemiddelde uitgaven van te kunnen doen. In 2021 gaven uitwonende studenten
gemiddeld € 1.041 uit. Inmiddels zullen de uitgaven hoger zijn, al is niet bekend hoe
hoog.
Als zij daarnaast 12 uur per week werken tegen het minimumloon van een 18-jarige, dan
verdienen zij daarmee genoeg om net wel die uitgaven van te kunnen doen. Door de hoge
inflatie van het afgelopen jaar dreigen zij met tekorten te maken te krijgen. Om dat op te
vangen zullen zij meer moeten gaan verdienen, meer moeten lenen en/of meer
ondersteund moeten worden door hun ouders. Ouders die zelf ook geconfronteerd worden
met de gevolgen van de hoge inflatie.
De invoering van de basisbeurs en de verhoging van de inkomensgrens voor de
ouderbijdrage voor de aanvullende beurs heeft een positief effect op het inkomen van
studenten. Het heeft waarschijnlijk ook een positief effect op de hoogte van de
studieschuld. In theorie betekent dit dat thuiswonende studenten bij een 4-jarige studie €
5.275 minder hoeven te lenen (48 maanden maal € 109,90). Voor uitwonende studenten
ligt dit bedrag op € 13.147 minder lening (48 maanden maal € 273,90).
Deze positieve gevolgen worden waarschijnlijk getemperd door de hoge inflatie.

Toereikendheid basisbeurs| 17

Bijlage 1 | Verantwoording uitgaven
Het Nibud gebruikt diverse bronnen voor de referentiecijfers. Hieronder volgt een korte
verantwoording van keuzes en bronnen uitgesplitst naar het basispakket en de uitgaven
voor sociale participatie. De bedragen in de begrotingen zijn de bedragen per 1 juli 2022.
De uitgavenpakketten worden in overleg met andere organisaties regelmatig aangepast.
De prijzen van de pakketten worden normaal gesproken elk jaar herijkt en zo nodig
aangepast. Vanwege de huidige hoge inflatie zijn de prijzen in 2022 2 keer vastgesteld.
Basispakket
Huur/hypotheek
Er is gerekend met een huur van € 678 en een hypotheek van € 750.
Energie
Dit is 90 procent van de prijs van gemiddeld verbruik naar huishoudtype met een opslag
voor AOW-huishoudens. Daarbij hanteert het Nibud de prijs van het gemiddelde verbruik.
Lokale lasten
Dit zijn de gemeentelijke- en waterschapsheffingen.
Telefoon, televisie en internet
Deze bedragen zijn gebaseerd op het bellen met een mobiele telefoon met een sim-only
abonnement voor 150 tot 200 belminuten per maand met een databundel tot maximaal
2 GB, een basisabonnement voor internet en een basis digitaal televisieabonnement. We
gaan er van uit dat iedereen in het huishouden van 12 jaar en ouder een eigen mobiele
telefoon heeft.
Zorgverzekeringen
Dit betreft de nominale premie van de basis- en aanvullende verzekering inclusief een
tandartsverzekering. Voor de basisverzekering wordt uitgegaan van een
naturaverzekering.
Overige verzekeringen
Dit betreft in het basispakket een aansprakelijkheidsverzekering, een inboedelverzekering
en voor volwassenen in huishoudens onder de pensioengerechtigde leeftijd een
uitvaartverzekering.
Onderwijs
Deze bedragen zijn gebaseerd op onderzoek van SEO, zoals gepubliceerd in de
Schoolkostenmonitor 2018-2019. Het betreffen onder andere de vrijwillige ouderbijdrage,
leermiddelen en gereedschappen, ICT-benodigdheden en kosten voor extra
schoolactiviteiten.
Vervoerskosten
Voor ieder lid van het huishouden zijn dit de kosten van een fiets en de kosten voor stadsen streekvervoer met de bus. Hierbij is uitgegaan van een beperkte hoeveelheid vervoer
per maand.

18| Toereikendheid basisbeurs

Kleding en schoenen
Deze bedragen zijn gebaseerd op het Nibud-basispakket voor kleding. Het gaat hierbij net
als bij alle andere uitgavenposten om een goedkoop pakket met nieuwe artikelen. De
bedragen zijn gebaseerd op de prijzen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Inboedel en onderhoud
Bedragen zijn gebaseerd op het Nibud-basispakket voor inboedel en onderhoud. De
bedragen zijn gebaseerd op de prijzen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
en eigen onderzoek.
Niet-vergoede ziektekosten
In het basispakket zitten kosten die elk huishouden heeft. De kosten betreffen de
huisapotheek met pleisters, aspirines e.d. plus het bedrag dat een huishouden maximaal
kwijt kan zijn aan het eigen risico van de zorgverzekering. Corona-gerelateerde kosten als
zelftesten en (medische) mondkapjes zijn niet opgenomen in deze uitgavenpost.
Voeding
De bedragen zijn gebaseerd op de aanbevolen hoeveelheden voor gezonde voeding van
het Voedingscentrum en de prijzen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Was- en schoonmaakmiddelen
Dit is een bedrag per huishouden en een bedrag per persoon op basis van Nibudonderzoek.
Persoonlijke verzorging
Er is uitgegaan van een bedrag per persoon inclusief de kapper op basis van Nibudonderzoek.
Diversen
Dit is een bedrag per huishouden en een bedrag per persoon voor diverse uitgaven.
Pakket voor sociale participatie
Het bedrag dat overblijft nadat alle uitgaven uit het basispakket zijn gedaan, is bestemd
voor vrije bestedingen, waaronder sociale participatie.
Als voorbeeld heeft het Nibud in samenwerking met het Sociaal Cultureel Planbureau
(SCP) een pakket aan uitgaven voor sociale participatie opgesteld. De uitgavenposten
waar rekening mee is gehouden zijn contributies en abonnementen, bezoek ontvangen, op
bezoek gaan, vakantie/uitgaan en vervoer.

Toereikendheid basisbeurs| 19

Bijlage 2 | Begrotingen
Modaal inkomen

Paar 2
kinderen
waarvan 1
thuiswonende
student

Paar 2
kinderen
waarvan 1
uitwonende
student

Paar 2
kinderen
waarvan 2
thuiswonende
studenten

Paar 2
kinderen
waarvan 2
uitwonende
studenten

Paar 2
kinderen
waarvan 1
thuiswonende
en 1
uitwonende
student

INKOMEN
netto inkomen
zorgtoeslag
huurtoeslag
kinderbijslag
kindgebonden budget
netto besteedbaar inkomen

2.412
61
96
119
139
2.827

2.412
61
67
119
139
2.798

2.412
61
96
0
0
2.569

2.412
61
67
0
0
2.540

2.412
61
67
0
0
2.540

UITGAVEN
huur/hypotheek
energie
water
lokale lasten
telefoon, televisie, internet
zorgverzekering
overige verzekeringen
onderwijs
kinderopvang
contributies en abonnementen
vervoer
totaal vaste lasten

678
252
20
65
80
324
38
56
0
67
85
1.665

678
235
17
65
80
324
38
56
0
67
77
1.637

678
252
20
65
75
324
38
0
0
48
68
1.568

678
218
14
65
75
324
38
0
0
48
52
1.512

678
235
17
65
75
324
38
0
0
48
60
1.540

RESERVERINGSUITGAVEN
kleding en schoenen
inboedel
onderhoud huis en tuin
niet-vergoede ziektekosten
vrijetijdsuitgaven
totaal reserveringsuitgaven

164
110
25
74
103
476

164
99
25
74
83
445

109
106
25
74
103
417

109
86
25
74
64
358

109
94
25
74
83
385

Huishoudelijke uitgaven
voeding
overige huishoudelijke uitgaven
totaal huishoudelijke uitgaven

603
165
768

517
147
664

603
142
745

431
105
536

517
124
641

TOTAAL UITGAVEN BASISPAKKET

2.909

2.746

2.730

2.406

2.566

-82

52

-161

134

-26

SALDO

20| Toereikendheid basisbeurs

Anderhalf keer modaal inkomen

Paar 2
kinderen
waarvan 1
thuiswonende
student

Paar 2
kinderen
waarvan 1
uitwonende
student

Paar 2
kinderen
waarvan 2
thuiswonende
studenten

Paar 2
kinderen
waarvan 2
uitwonende
studenten

Paar 2
kinderen
waarvan 1
thuiswonende
en 1
uitwonende
student

INKOMEN
netto inkomen
zorgtoeslag
huurtoeslag
kinderbijslag
kindgebonden budget
netto besteedbaar inkomen

3.843
0
0
119
56
4.195

3.843
0
0
119
56
4.195

3.843
0
0
0
0
4.020

3.843
0
0
0
0
4.020

3.843
0
0
0
0
4.020

UITGAVEN
huur/hypotheek
energie
water
lokale lasten
telefoon, televisie, internet
zorgverzekering
overige verzekeringen
onderwijs
kinderopvang
contributies en abonnementen
vervoer
totaal vaste lasten

750
252
20
97
80
324
61
56
0
67
85
1.792

750
235
17
97
80
324
61
56
0
67
77
1.764

750
252
20
97
75
324
61
0
0
48
68
1.695

750
218
14
97
75
324
61
0
0
48
52
1.639

750
235
17
97
75
324
61
0
0
48
60
1.667

RESERVERINGSUITGAVEN
kleding en schoenen
inboedel
onderhoud huis en tuin
niet-vergoede ziektekosten
vrijetijdsuitgaven
totaal reserveringsuitgaven

164
110
93
74
103
544

164
99
93
74
83
513

109
106
93
74
103
485

109
86
93
74
64
426

109
94
93
74
83
453

Huishoudelijke uitgaven
voeding
overige huishoudelijke uitgaven
totaal huishoudelijke uitgaven

603
165
768

517
147
664

603
142
745

431
105
536

517
124
641

TOTAAL UITGAVEN BASISPAKKET

3.104

2.941

2.925

2.601

2.761

SALDO

1.091

1.254

1.095

1.419

1.259

Toereikendheid basisbeurs| 21