Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-28

Defensieraad

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 203

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 26 mei 2020
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Defensie over de brief van 29 april
2020 over de geannoteerde agenda voor de videoteleconferentie (VTC)
van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) met de Ministers van Defensie van
12 mei 2020 (Kamerstukken 21 501-28 en 25 295, nr. 202).
De vragen en opmerkingen zijn op 6 mei 2020 aan Minister van Defensie
voorgelegd. Bij brief van 11 mei 2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Aukje de Vries
De griffier van de commissie,
De Lange

kst-21501-28-203
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 203

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vraag 1
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de videoteleconferentie (VTC) van de
Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) met de Ministers van Defensie op
12 mei 2020. Zij hebben nog enkele vragen. Evenals de Minister
onderkennen de leden van de VVD-fractie dat de coronacrisis
invloed zal hebben op discussies over belangrijke dossiers, zoals
het Meerjarig Financieel Kader (MFK). Deze leden spreken hun
zorgen uit dat de herschikking van de prioritering binnen het
MFK ten koste zal gaan van de budgettering voor Defensie. Is de
Minister dat met hen eens? Kan de Minister toelichten wat op dit
onderwerp haar inzet zal zijn tijdens de VTC?
Antwoord
Onderdeel van de Nederlandse inzet ten aanzien van het MFK is tot nu toe
geweest dat het kabinet voorstander is van een sterkere verankering van
veiligheid en defensie in het nieuwe MFK. Deze inzet is mede ingegeven
door de geopolitieke ontwikkelingen en de verslechtering van de
veiligheidssituatie in de regio’s rondom Europa in de afgelopen jaren. De
verwachting is voorts dat de Corona crisis niet zal leiden tot een verbetering van de veiligheidssituatie. De inzet op een Europa dat meer
verantwoordelijkheid kan nemen voor de eigen veiligheid wordt wellicht
dus steeds relevanter. Naar verwachting zal de Europese Commissie half
mei 2020 aangepaste voorstellen voor het Meerjarig Financieel Kader
2021–2027 (MFK) en het Eigen Middelen Besluit (EMB) presenteren. Zodra
de Commissievoorstellen zijn gepresenteerd, zal het kabinet uw Kamer
informeren over de inhoud en de Nederlandse appreciatie van deze
Commissievoorstellen, waarbij deze voorstellen integraal zullen worden
beoordeeld.
Vraag 2
Daarnaast hebben de leden van de VVD-fractie vragen over de
huidige stand van zaken van missies in het kader van het GVDB.
Kan de Minister aangeven in hoeverre deze nu stil liggen en
binnen welke termijn de EU verwacht dat de missies hun normale
werkzaamheden weer hervatten? De leden van de VVD-fractie
willen hierbij in het bijzonder aandacht vragen voor het belang
van de missies die zijn gericht op het versterken van de Europese
grensbewaking (bijv. EUBAM Libië, EUCAP Sahel). Deelt de
Minister hun mening dat de huidige coronacrisis mogelijk tot
extra irreguliere migratie gaat leiden? En deelt zij daarom ook
hun mening dat dergelijke missies zoveel mogelijk moeten
doorgaan of moeten worden herstart?
Antwoord
Sinds de uitbraak van de COVID-19 crisis medio maart jl. zijn zowel de
GVDB militaire trainingsmissies (EUTMs) als de civiele missies
afgeschaald. Het niet-essentieel personeel is gerepatrieerd en bepaalde
werkzaamheden van de missies worden tijdelijk neergelegd. Momenteel
worden slechts nog enkele adviseringstaken uitgevoerd – waar mogelijk
op afstand via VTC-verbindingen – en specifiek gelinkt aan de COVID
19-crisis. Zo worden onder andere de strijdkrachten van de host nations
geadviseerd over ondersteuning van de civiele autoriteiten die verant-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 203

2

woordelijk zijn voor de bestrijding van het virus. Het is vooralsnog
onduidelijk wanneer de GVDB missies hun taken weer kunnen hervatten.
Het besluit om de missies tijdelijk gedeeltelijk stil te leggen dan wel te
hervatten wordt genomen op basis van de gezondheidssituatie ter plekke.
EUBAM Libië opereert sinds april 2019 wegens de veiligheidssituatie in
Libië vanuit Tunis, en op rotatiebasis in Tripoli. Sinds maart werkt EUBAM
Libië uitsluitend vanuit Tunis aan de uitvoering van haar mandaat. Ook in
EUCAP Sahel Mali en EUCAP Sahel Niger is het niet-essentiële personeel
gerepatrieerd. In beide landen is een kernstaf aanwezig, maar zijn de
activiteiten van de missie sterk verminderd. Vooralsnog zijn er geen
indicaties dat COVID-19 zal leiden tot een toename in irreguliere migratie
naar de EU.
De operationele werkzaamheden van EUFOR Althea (Bosnië en Herzegovina) vinden tot nog toe, zij het gereduceerd, doorgang. Zo worden
patrouilles uitgevoerd en is de fysieke aanwezigheid in de regio gehandhaafd. Voor wat betreft EUNAVFOR Atalanta (Hoorn van Afrika) geldt dat
regionale restricties een hinderend effect hebben op het voortzettingsvermogen van de missie. Getracht wordt om, in overleg met de partnerlanden, de effecten waar mogelijk te mitigeren. Ook wordt bekeken hoe de
missie binnen de regio assistentie kan verlenen aan de autoriteiten in het
kader van de Corona-crisis. Aangaande EUNAVFOR MED Irini (Centraal
Middellandse Zee) geldt dat de operationele activiteiten slechts beperkt
worden gehinderd door het virus.
Uiteraard hebben de gevolgen van COVID-19 en de daarmee samenhangende gezondheidsmaatregelen ook effect op de bedrijfsvoering van de
EU-operaties en daarmee op de operationele effectiviteit.
Vraag 3
Tot slot hebben de leden van de VVD-fractie een vraag over de
passage in de geannoteerde agenda waarin de Minister schrijft
«moeten de middellange- en lange termijn gevolgen en uitdagingen van het COVID-19 virus in de besprekingen over onder
meer PESCO en het strategisch kompas worden meegenomen.»
Kan de Minister aangeven welke wijzigingen binnen PESCO en
binnen het strategisch kompas als gevolg van het COVID-19 virus
zij voorstelt? Kan zij ook aangeven welke ideeën hierover leven
bij andere Europese landen?
Antwoord
De middellange- en lange termijn gevolgen en uitdagingen van het
COVID-19 virus worden meegenomen in de besprekingen over de
strategische evaluatie van PESCO die dit jaar plaatsvindt. Deze evaluatie
dient er onder andere toe te bespreken hoe PESCO ook in de toekomst zo
effectief mogelijk kan bijdragen aan de Europese defensiesamenwerking.
Hierbij geldt dat het idee dat een veranderende veiligheidscontext
gereflecteerd moet worden in PESCO, breed wordt gedeeld door de
EU-lidstaten. Meer concrete ideeën daarover van de verschillende
lidstaten zullen naar verwachting in de aanloop naar de voorziene Raad
Buitenlandse Zaken in juni van dit jaar besproken gaan worden.
Ten aanzien van het nog te ontwikkelen EU strategisch kompas geldt dat
het proces daaromtrent bij uitstek een proces is waarin de effecten van de
COVID-19 uitbraak op veiligheid en defensie zullen worden meegenomen.
Voorzien is dat onder andere zal gebeuren in de dreigingsanalyse die de
basis van het proces zal gaan vormen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 203

3

Vraag 4
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de geagendeerde stukken voor de EU Defensieraad.
Zij hebben naar aanleiding hiervan nog enkele vragen. Allereerst
realiseren de leden van de D66-fractie zich dat op dit moment
COVID-19 allesoverheersend is, zo ook Defensiesamenwerking
binnen de Europese Unie. Zij constateren dat veel zaken «on
hold» zijn gezet. Kan de Minister een toelichting geven van de
lopende projecten betreffende Europese defensiesamenwerking,
waar op dit moment als gevolg van de Coronacrisis al vertraging
merkbaar is? Wat zijn de gevolgen van deze mogelijke vertraging?
Antwoord
Het is de inzet van de Europese Commissie, de Hoge Vertegenwoordiger
en de EU-lidstaten de Europese defensiesamenwerking ondanks
COVID-19, zo goed als mogelijk doorgang te laten vinden. Feitelijk geldt
dat de crisis op dit moment nog geen significante vertragingen heeft
opgeleverd waar het gaat om de strategische evaluatie van PESCO en de
onderhandelingen over de vormgeving van de Europese Vredesfaciliteit
(EPF). Voor het Europees Defensiefonds (EDF) geldt dat de startdatum
nauw samenhangt met de bredere MFK discussie. Op dit moment is nog
niet duidelijk wanneer deze onderhandelingen zullen worden afgerond.
Wel blijft het van belang om aandacht te houden voor het voorkomen van
vertraging in de strategische discussies over de toekomst van de
Europese veiligheids- en defensiesamenwerking. Het meest belangrijk in
dat kader is de discussie die gevoerd moet worden ten behoeve van de
ontwikkeling van het strategisch kompas. Nederland ziet graag dat de
voorziene tijdspaden hiervoor worden gevolgd dan wel dat er wordt
versneld, zodat op afzienbare termijn tot een gedeelde dreigingsanalyse
en concretisering en actualisering van de ambities en prioriteiten kan
worden gekomen.
Vraag 5
De leden van de D66-fractie lezen daarnaast in het verslag van de
recente videoconferentie van de EU-Ministers van Defensie dat
GVDB-missies en -operaties waar mogelijk operationeel blijven
om de stabiliteit in de betreffende landen zoveel mogelijk te
waarborgen. Deze leden onderstrepen deze inzet en vragen of er
al aanwijzingen zijn dat bepaalde GVDB-missies en/of -operaties
zijn afgeschaald of operationeel hebben ingeboet, waarmee de
stabiliteit in de betreffende landen inderdaad onder druk is
komen te staan? Op welke wijze vindt hierover tussen de
lidstaten afstemming?
Antwoord
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik graag naar het antwoord op
vraag 2. Voorts geldt dat het momenteel niet mogelijk is te beoordelen
hoe het tijdelijk stilleggen van bepaalde missie-activiteiten de stabiliteit in
de betreffende landen beïnvloedt. De stabiliteit van de betreffende landen
wordt uiteraard gemonitord. Afstemming hierover vindt plaats via de
gebruikelijke kanalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 203

4

Vraag 6
De leden van de D66-fractie onderstrepen voorts het belang van
het bestrijden van desinformatie in deze tijd. Juist in een periode
waar mensen op zoek zijn naar betrouwbare informatieverstrekking blijkt desinformatie nog altijd een hardnekkig
probleem. Deze leden constateren dat dit in de eerste videoconferentie van de EU-Defensieministers door meerdere lidstaten is
opgemerkt. Kan de Minister toelichten in hoeverre hier actiepunten aan verbonden zijn? Hoe wordt tegenactie georganiseerd
om (de effecten van) desinformatie tegen te gaan, zo vragen de
leden van de D66-fractie.
Antwoord
Om de impact van desinformatie op de EU en haar lidstaten te verkleinen,
is proactieve, heldere en op feiten gebaseerde communicatie door de EU
over diens rol in de bestrijding van het COVID-19 virus essentieel.
Nederland zet dan ook in op het versterken van strategische communicatie door de EU.
Om desinformatie tijdig en juist te signaleren en te duiden, is analyse en
informatie-uitwisseling door de EU en haar lidstaten van belang. De
Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) werkt aan het verbeteren
van het bewustzijn, op basis van vergaard bewijs, over tendensen,
narratieven, methodes en kanalen die gebruikt worden om desinformatie
te verspreiden. Tevens vindt er informatie-uitwisseling plaats tussen
EDEO, de Europese Commissie en de lidstaten onderling via het Rapid
Alert System (RAS). Nederland steunt informatie-uitwisseling via het RAS.
Zoals aangegeven in de beleidsinzet bescherming democratie tegen
desinformatie1 evalueert de Europese Commissie momenteel ook de
gedragscode tegen desinformatie, de zelfregulering van internetdiensten
op het gebied van desinformatie. Deze code bevat onder meer regels over
transparantie van herkomst van politieke advertenties. Het kabinet kijkt uit
naar de resultaten hiervan, deze zullen meegenomen worden in het EU
Democratie Actieplan dat naar verwachting eind dit jaar verschijnt.
Vraag 7
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van
de geannoteerde agenda en danken de Minister voor het
toezenden. Graag stellen deze leden nog enkele vragen. Volgens
de planning van de EU zou Operatie Irene, de maritieme missie op
de Middellandse Zee met als hoofddoel het handhaven van het
wapenembargo tegen Libië, op 1 april 2020 van start zijn gegaan.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de missie zoals
gepland van start is gegaan? Zo ja, dan vragen deze leden of al
eerste resultaten van de missie te melden zijn?
Antwoord
Operatie Irini is zoals gepland op 1 april 2020 van start gegaan. Het
mandaat is initieel voor één jaar vastgesteld en loopt daarmee tot en met
maart 2021. De gezamenlijk gefinancierde middelen van Operatie Sophia
zijn overgeheveld naar Operatie Irini. Het resultaat van de opstartfase is
dat er is begonnen met het opbouwen van een beeld van de schendingen
van het VN-wapenembargo over land, zee en door de lucht.
1

Kamerstuk 30 821, nr. 91

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 203

5

Vraag 8
De leden van de GroenLinks-fractie wijzen erop dat de Staatssecretaris van justitie en veiligheid in haar antwoorden in het
verslag van het schriftelijk overleg JBZ-raad (Kamerstukken
32 317 en 25 295, nr. 615) heeft bevestigd dat het evident is dat
de voortdurende burgeroorlog en het snel toenemende aantal
Coronabesmettingen, inclusief de daarmee gepaard gaande
avondklok in Libië, zijn weerslag hebben op de effectiviteit van
de Libische kustwacht, aan wie de Europese Unie het redden van
drenkelingen in het Libische SAR-gebied heeft uitbesteed. De
leden van de GroenLinks-fractie vragen in dit licht of er wat de
Minister betreft een rol is weggelegd voor Operatie Irene om het
Libische SAR-gebied te monitoren, en waar nodig reddingsacties
uit te voeren. Indien dit nog niet reeds onder het mandaat van
Operatie Irene valt, vragen deze leden of de Minister bereid is om
bij de EU-Defensieraad te pleiten voor een uitbreiding van dit
mandaat.
Antwoord
De nieuwe EUNAVFOR MED Operatie Irini richt zich primair op de
handhaving van het VN-wapenembargo tegen Libië (op basis van VN
Veiligheidsraad resolutie 2292 uit 2016). Secundaire taken zijn het
ontwrichten van mensensmokkelnetwerken, het trainen van de Libische
kustwacht en marine en het tegengaan van illegale oliesmokkel. Net als bij
Operatie Sophia, vormt het redden van drenkelingen geen onderdeelvan
het mandaat van deze operatie; dit betreft een verplichting voortvloeiend
uit het internationaal zeerecht. Het is de wettelijke taak van Libië als
kuststaat de territoriale wateren te controleren en reddingsoperaties in het
eigen opsporings- en reddingsgebied te coördineren.
Vraag 9
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister of er
formeel vastgelegde afspraken zijn gemaakt over de eventuele
ontscheping van drenkelingen die door schepen onder de vlag
van Operatie Irene worden ingezet. Zo ja, dan vragen deze leden
of de Kamer deze afspraken kan inzien.
Antwoord
Indien er drenkelingen worden gered door een schip dat meevaart in de
missie, is afgesproken dat deze zullen worden ontscheept in Griekenland
of een andere haven indien een land zich hiervoor openstelt. Na
ontscheping zullen deze geredde personen worden herverdeeld onder de
landen die bijdragen met maritieme middelen aan de operatie en
eventueel andere landen die zich daar vrijwillig bereid toe tonen.
Vraag 10
De Minister beschrijft de te verwachten (grote) invloed van
COVID-19 op de onderhandelingen rond het nieuwe MFK. Deze
leden constateren dat het voorgenomen EU-Defensiefonds hier
onderdeel van is en dat hiervoor in het concept-MFK € 13 miljard
is geraamd. De Minister schrijft dat zij op de EU-defensieraad zal
aandringen op het blijven boeken van voortgang op deze strategische discussies. De leden van de GroenLinks-fractie vragen een
nadere beschrijving van het type voortgang dat de Minister de
komende maanden concreet wenst te boeken. In het bijzonder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 203

6

vragen de leden van de GroenLinks-fractie of de huidige Coronacrisis geen aanleiding vormt om de miljardenuitgave aan het
EU-Defensiefonds (EDF) binnen het aankomend MFK te heroverwegen. Deze leden vrezen dat de weg naar Europees economisch
herstel er een van de lange adem zal zijn en dat alle beschikbare
middelen in het aankomend MFK nodig zullen zijn om dat
duurzame herstel te bewerkstelligen. Voorts betogen de leden
van de GroenLinks-fractie dat uitstel van de invoering van het
EDF de tijd zou opleveren om te bezien of het fonds, zoals dat nu
is voorgesteld, het meest effectieve middel is om tot Europese
militaire harmonisatie te komen. De Minister schrijft in de
geannoteerde agenda dat de impact van COVID-19 op de diverse
projecten van het PESCO eveneens groot zal zijn. De leden van de
GroenLinks-fractie vragen op welke termijn de Minister een
overzicht denkt te kunnen verstrekken van de concrete consequenties per PESCO-project waaraan Nederland deelneemt.
Antwoord
Zoals ook in het antwoord op vraag 1 is aangegeven is de inzet van het
kabinet tot nog toe geweest dat er een sterkere verankering van veiligheid
en defensie in het nieuwe MFK zou moeten plaatsvinden, inclusief het
voorstel met betrekking tot de ontwikkeling een Europees Defensiefonds
(EDF). Het EDF kan naar de mening van het kabinet bijdragen aan een
Europa dat meer verantwoordelijkheid kan nemen voor de eigen
veiligheid. Naar verwachting zal de Europese Commissie half mei 2020
aangepaste voorstellen voor het Meerjarig Financieel Kader 2021–2027
(MFK) en het Eigen Middelen Besluit (EMB) presenteren. Zodra de
Commissievoorstellen zijn gepresenteerd, zal het kabinet uw Kamer
informeren over de inhoud en de Nederlandse appreciatie van deze
Commissievoorstellen, waarbij deze voorstellen integraal zullen worden
beoordeeld.
Voor de grote impact van het COVID-19 virus op strategische discussies
en PESCO projecten geldt dat een dergelijke passage in de Geannoteerde
Agenda niet is opgenomen. Wel is aangegeven dat «Nederland onderkent
dat het COVID-19 virus ook invloed heeft op de mate waarin discussie en
besluitvorming kan plaatsvinden omtrent belangrijke dossiers zoals het
strategisch kompas, de strategische evaluatie van de permanent gestructureerde samenwerking (PESCO) en de bredere Meerjarig Financieel
Kader (MFK)-discussie.» Ik verwijs in dit kader graag naar de antwoorden
op de vragen 3 en 4.
Vraag 11
De leden van de SP-fractie achten het logisch dat de agenda van
de EU Defensie ministeriële raad van 12 mei 2020 in zijn geheel
in beslag wordt genomen door de gevolgen van de COVID-19
pandemie. Dat leidt tot een aantal vragen en opmerkingen over
de beknopte geannoteerde agenda.
Gezien de, naar het oordeel van de leden van de SP-fractie,
ongewisse ontwikkeling van de pandemie in de EU-landen op
korte termijn, vragen deze leden wat de Minister bedoelt met
zowel de korte als middellange termijn. Wordt daarbij in jaren
gedacht en kan de Minister aangeven wanneer de korte termijn
van de pandemie als eindig wordt gezien? Voorts vragen deze
leden wat de analyse van de Minister is van de ontwikkelingen
die zich thans afspelen? Welke relevante trends onderscheidt zij
daarin?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 203

7

Antwoord
De korte termijn maatregelen zijn er op gericht zoveel mogelijk de acute
gevolgen van de crisis te mitigeren. Daarbij kan worden gedacht aan
maatregelen die onze mensen in uitzendgebied veilig houden, het delen
van de nodige informatie tussen EU lidstaten en de gezamenlijke inzet ten
behoeve van het tegengaan van desinformatie. De discussies omtrent de
middellange termijn zijn er opgericht om de werkzaamheden en inzet van
de EU in de toekomst zoveel mogelijk te waarborgen. Het is niet mogelijk
om door middel van een tijdsindicatie onderscheid te maken tussen de
korte en middellange termijn.
De Coronacrisis dreigt lopende trends te versnellen en bestaande
spanningen te verscherpen. Daarbij moet aandacht zijn voor de gevolgen
van een sociaaleconomische crisis in fragiele gebieden rondom Europa en
een verscherping van de geopolitieke verhoudingen waarbij het multilateralisme verder onder druk komt te staan.
Vraag 12
Is de Minister bereid de oproep van VN secretaris-generaal
Guterres tot een staakt-het-vuren te ondersteunen? Wat betekent
dat voor de oorlog in Libië, die op dit moment nog niet lijkt
gestopt en op welke wijze wil de EU de rol van partner Turkije
daarbij aan de orde stellen? In dat licht zijn de leden van de
SP-fractie benieuwd naar het Noord-Afrika beleid. Wat is de inzet
van Nederland in de controle op het wapenembargo op strijdende
partijen in Libië? Wordt over Libië een beslissing genomen of is
dat te vroeg?
Antwoord
Het kabinet benadrukt, zowel in EU-verband als bij verschillende regionale
en nationale actoren, het belang van volledige implementatie van de
Berlijn uitkomsten, met in de eerste plaats een duurzaam staakt-het-vuren,
volledige naleving van het VN-wapenembargo en geloofwaardige stappen
op het politieke, economische, mensenrechten en veiligheidsspoor.
Nederland en de EU zetten zich in voor een politieke oplossing voor het
conflict. Operatie Irini is onderdeel van de geïntegreerde Europese
benadering van het Libische vredesproces.
Vraag 13
In het verlengde hiervan vragen deze leden hoe de ontwikkelingen zijn aangaande het derde-landen-beginsel van PESCO? Zij
vragen de Minister om een toelichting op het algemene beginsel –
alle derde landen tezamen – en op de rol van afzonderlijke
landen? Deze kwestie sleept al vanaf het begin. Is de conclusie
gerechtvaardigd dat de zaak onoplosbaar is? Wat moet er dan
gebeuren om die oplossing te bereiken, behalve een oproep, zo
vragen deze leden.
Antwoord
Er is nog geen besluit genomen over de deelname van derde landen aan
PESCO-projecten. Het Finse voorzitterschap heeft eind november 2019
een concept Raadsbesluit voorgelegd aan de lidstaten, maar er werd geen
overeenstemming bereikt. Een aanzienlijke groep lidstaten, waaronder
Nederland, was bereid om in te stemmen met het voorstel, maar
unanimiteit kon niet worden bereikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 203

8

Het Kroatisch voorzitterschap heeft in de afgelopen periode, mede op
aandringen van Nederland, meerdere informele gesprekken gevoerd met
de EU-lidstaten die niet akkoord konden gaan met het Finse voorstel.
Nederland acht het positief dat de lidstaten met elkaar in gesprek blijven
om tot een oplossing te komen en zal zich blijven inzetten voor het
bereiken van een besluit.
Vraag 14
De leden van SP-fractie vragen wat de stand van zaken is van een
overeenkomst in het MFK. Liggen deze onderhandelingen ook stil
in het kader van de bestrijding van de Covid-19-pandemie? Hoe
wordt de veiligheidspolitiek in het MFK gefinancierd? Wat zijn
hiervan de gevolgen van het strategische kompas? Blijft er iets
van een EU-kompas inzake strategie over? En vooral wat is het
strategische kompas van Nederland, of maakt het uiteindelijk
niet uit.
Antwoord
Zoals ook in antwoord op vraag 1 is aangegeven werkt de Europese
Commissie op dit moment aan een nieuw MFK-voorstel. De onderhandelingen hieromtrent zullen worden hervat tijdens de Europese Raad in juni
aanstaande. Het is op dit moment te vroeg om uitspraken te doen over de
hoogte van het EDF-budget in het nieuwe MFK-voorstel.
Voor wat betreft de vragen over het strategisch kompas verwijs ik graag
naar de antwoorden op de vragen 3 en 4. Aangaande de Nederlandse
inzet ten aanzien van de ontwikkeling van het strategisch kompas en het
veiligheids- en defensiebeleid geldt tot slot het volgende. Deze inzet zal -in
het licht van de geopolitieke ontwikkelingen en de veranderende
veiligheidscontext- geënt zijn op de overtuiging dat in een Europa dat
meer verantwoordelijkheid wil kunnen dragen voor de eigen veiligheid.
Enerzijds zal hierbij ingezet moeten worden op een meer evenwichtige
bijdrage aan de NAVO van de EU-lidstaten die tevens NAVO-bondgenoten
zijn en anderzijds op een EU die sterker operationeel kan optreden.
Vraag 15
De NAVO is ten slotte de basis van het Nederlandse defensiebeleid. Ligt het veiligheidsbeleid van de EU nu al in stukken? Zo
vragen de leden va de SP-fractie.
Antwoord
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik graag naar het antwoord op
vraag 14.
Vraag 16
In het licht van de bestrijding van desinformatie stellen de leden
van de SP-fractie hetzelfde als wat in de voorbereiding van de
NAVO-defensieraad is gezegd. Volgens deze leden moeten de EU
noch de NAVO zich hier rechtstreeks mee bemoeien, maar de
situatie met betrekking tot de vrijheid van nieuwsgaring en
vrijheid van meningsuiting zo optimaal mogelijk laten verlopen.
Dat geldt voor de persvrijheid en de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek. Dit is zeker relevant in geval dat sommige
EU-lidstaten beperkende maatregelen in deze vrijheden hebben
afgekondigd. De leden van de SP-fractie zien geen taak voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 203

9

staten voor de bestrijding van desinformatie, behalve dan er zelf
niet aan meedoen en de samenleving maximaal te faciliteren
gebruik te maken van de grondrechten. De leden van de
SP-fractie vragen de Minister hierop te reageren.
Antwoord
Het kabinet deelt de zorgen over de inspanningen van overheden om de
pandemie te gebruiken om onevenredige beperkingen op te leggen aan
vrije en onafhankelijke media. Dergelijke acties schenden fundamentele
rechten zoals vrijheid van meningsuiting.
Zoals gemeld in de brief over de beleidsinzet bescherming democratie
tegen desinformatie van 18 oktober jl. staan bij Nederlandse de aanpak
van desinformatie rechtsstatelijke waarden en grondrechten voorop:
vrijheid van meningsuiting, vrijheid van pers, het recht op informatie en
het bevorderen van transparantie.2
Toegang tot betrouwbare en onafhankelijke informatie is in deze tijd
cruciaal. Wetenschappers en journalisten vervullen hierin een belangrijke
rol. Het kabinet ziet bij het adresseren van desinformatie primair een rol
voor de wetenschap en journalistiek, al dan niet in samenwerking met
internetdiensten. Wanneer echter de nationale veiligheid, politieke,
maatschappelijke en/of economische stabiliteit in het geding is, ligt er
tevens een taak voor de overheid. De vrijheid van meningsuiting staat
hierbij altijd voorop. Dit kan betekenen dat de Nederlandse overheid actief
misleidende informatie tegenspreekt. Daarnaast is transparante en
heldere overheidscommunicatie essentieel, zowel in nationaal als in
internationaal verband.
Nederland zet, zowel in EU als NAVO-verband, in op het versterken van
pro-actieve, heldere en op feiten gebaseerde communicatie door beide
organisaties en diens rollen in het bestrijden van COVID-19. Waar het
desinformatie gericht op de lidstaten en bondgenoten zelf betreft, hebben
zij een eigen verantwoordelijkheid in het adresseren hiervan.

2

Kamerstuk 30 821, nr.91

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-28, nr. 203

10