Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 736

Wijziging van het Wetboek van Strafvordering,
de Penitentiaire beginselenwet, de
Beginselenwet verpleging ter beschikking
gestelden, de Beginselenwet justitiële
jeugdinrichtingen en enkele andere
strafrechtelijke wetten met het oog op het
aanbrengen van enkele hoofdzakelijk
procedurele verbeteringen ten behoeve van de
rechtspraktijk

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN DEEL
1. Inleiding
Dit wetsvoorstel wijzigt een aantal wetten op het terrein van het Ministerie
van Veiligheid en Justitie. Het betreft gevallen waarin met wettelijke
procedurevoorschriften, het ontbreken daarvan of een gemaakt onderscheid geen recht (meer) wordt gedaan aan ontwikkelingen in de
jurisprudentie of de rechtspraktijk. Om de knelpunten die als gevolg van
deze ontwikkelingen zijn gerezen weg te nemen, worden de volgende
wijzigingen voorgesteld:
– Een wijziging van het Wetboek van Strafvordering op grond waarvan
de maximale termijn voor de klinische observatie ten behoeve van het
onderzoek naar de geestesvermogens van de verdachte eenmalig kan
worden verlengd door de rechter-commissaris. Wanneer de verdachte
medewerking aan het onderzoek weigert, kan vaak geen concludent
advies worden opgesteld. Een langere observatietermijn geeft de
gedragsdeskundigen de mogelijkheid om de observatietechnieken aan
te passen waarmee zij naar verwachting een meer volledige conclusie
kunnen trekken en bij meer observandi die medewerking weigeren tot
een volledig inhoudelijk advies kunnen komen.
– Een wijziging van het Wetboek van Strafvordering waarmee de
tussentijdse multidisciplinaire externe toets bij de procedure tot
verlenging van de terbeschikkingstelling (tbs) met verpleging van
overheidswege om de vier jaar in plaats van om de zes jaar zal
plaatsvinden. Deze wijziging houdt verband met het doel om de
gemiddelde behandelduur van de tbs-maatregel terug te brengen. De
wijziging vloeit voort uit een toezegging naar aanleiding van een
aanbeveling van de Taskforce behandelduur tbs (Kamerstukken II,
2014/15, 29452, bijlage bij nr. 187 en de bijlage daarbij).
– Een wijziging van de Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging
geldelijke sancties en beslissingen tot confiscatie maakt een procedure
mogelijk waarmee in Nederland opgelegde bestuurlijke boetes ten

kst-34736-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

1

–

–

–

aanzien van arbeids- en rusttijdenwetgeving erkend kunnen worden in
een andere lidstaat en aldaar ten uitvoer kunnen worden gelegd. Deze
wijziging vloeit voort uit een uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (ECLI:NL:RVS:2014:4346) en de toezegging om de wet op dit punt aan te passen (Aanhangsel Handelingen II
2015/16, 2271, p. 7).
Een wijziging van de Penitentiaire beginselenwet, de Beginselenwet
verpleging ter beschikking gestelden en de Beginselenwet justitiële
jeugdinrichtingen met als doel om de procedure van enkelvoudige
afdoening door de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming mogelijk te maken in gevallen waarin het beroep kennelijk
niet-ontvankelijk, kennelijk ongegrond of kennelijk gegrond is. Zo blijft
er meer tijd en capaciteit over voor zaken die inhoudelijk meer
afweging vergen. Aldus draagt dit voorstel bij aan de kwaliteit van de
rechtspraak van de RSJ.
Een wijziging van het Wetboek van Strafrecht waarmee de wettelijke
termijn waarbinnen de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke geldvorderingen wordt verlengd met de afkoelingsperiode op grond van
artikel 5 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs).
Hiermee wordt voorkomen dat de afkoelingsperiode op grond van de
Wgs doorloopt gedurende de tenuitvoerleggingstermijn voor
strafrechtelijke financiële sancties.
Enkele wijzigingen die verband houden met de Wet langdurig toezicht
(Stb. 2016, 460). Vooruitlopend op de inwerkingtreding is gebleken dat
zich in de praktijk problemen zouden kunnen voordoen met betrekking
tot de in de wet gehanteerde vorderingstermijn voor de tenuitvoerlegging van de zelfstandige gedragsbeïnvloedende en vrijheidsbeperkende maatregel (GVM). Die termijn wordt met dit wetsvoorstel
ingekort, waarbij wordt aangesloten bij de termijn voor het vorderen
van verlenging van deze zelfstandige maatregel en van de verlenging
van de tbs-maatregel.

Voornoemde wijzigingen zijn onderwerpen van geringe omvang, die geen
afzonderlijk wetsvoorstel rechtvaardigen, maar waarbij spoedige
afhandeling wenselijk is. Het wetsvoorstel voldoet hiermee aan de drie
criteria die in de notitie Verzamelwetgeving van 20 juli 2011 (Stcrt. 2011,
16279) zijn gesteld aan verzamelwetgeving, namelijk onderlinge
samenhang, geen omvangrijke en complexe onderdelen en geen politiek
omstreden inhoud. De wijzigingen worden hieronder per onderwerp
toegelicht.
2. Aanpassing observatietermijn
Indien een onderzoek naar de geestvermogens van een verdachte tegen
wie voorlopige hechtenis is bevolen, noodzakelijk is en dit niet voldoende
op een andere wijze kan plaatsvinden, kan de rechter-commissaris op
grond van artikel 196 van het Wetboek van Strafvordering hetzij ambtshalve, hetzij op vordering van de officier van justitie of op verzoek van de
verdachte, bevelen dat de verdachte ter observatie zal worden overgebracht naar een psychiatrisch ziekenhuis of een inrichting tot klinische
observatie bestemd (zoals het Pieter Baan Centrum). Bij een bevel ex
artikel 196 moet sprake zijn van een verdachte tegen wie voorlopige
hechtenis is bevolen. De reden voor deze begrenzing ligt in het
waarborgen van de rechtspositie van de verdachte in samenhang met
proportionaliteit. De verbinding van een bevel tot observatie aan de
voorlopige hechtenis betekent dat de voorlopige hechtenis doorloopt
tijdens het verblijf in de inrichting en de observatie dient te worden
beëindigd indien de voorlopige hechtenis rechtens is geëindigd. Het bevel
tot voorlopige hechtenis moet bovendien vanuit zichzelf gemotiveerd zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

2

Het Pieter Baan Centrum heeft al jaren te maken met de problematiek van
de weigerende observandi. Een weigerende observandus is een verdachte
van een tbs-waardig delict die, hetzij op aanraden van de verdediging,
hetzij voortvloeiend uit de pathologie van de verdachte, weigert (volledig)
mee te werken aan het pro Justitia-onderzoek. Verdachten hopen op deze
manier het opleggen van een tbs-maatregel te voorkomen. Het weigeren
van medewerking kan het vaststellen van de geestesstoornis immers
belemmeren en het opleggen van een tbs-maatregel door de rechter is
alleen mogelijk wanneer sprake is van een gebrekkige ontwikkeling of
ziekelijke stoornis van de geestvermogens bij de verdachte van een
tbs-waardig delict. In totaal worden jaarlijks ongeveer 200 verdachten
klinisch geobserveerd in het Pieter Baan Centrum, waarvan ongeveer de
helft niet of slechts gedeeltelijk meewerkt aan het onderzoek. Een deel van
deze groep blijkt tijdens het verblijf voldoende observeerbaar om een
volledige of gedeeltelijke rapportage op te stellen. Er is echter ook een
groep van jaarlijks ongeveer 50 observandi waarover een concludent
advies aan de rechterlijke macht niet mogelijk is. De strafrechtelijke
afdoening van deze justitiabelen kan dan onvoldoende worden gebaseerd
op gedragsdeskundige inzichten waardoor mogelijk risico’s voor de
veiligheid van de maatschappij of de zorg voor de justitiabele ontstaan.
Het wetsvoorstel Forensische Zorg (Kamerstukken 32 398) beoogt
mogelijk te maken dat – onder bepaalde voorwaarden en als ultimum
remedium – persoonsgegevens met betrekking tot de geestelijke
gezondheid van weigerende observandi kunnen worden gevorderd van
gedragsdeskundigen en artsen. In aanvulling hierop wordt thans de
mogelijkheid voor de rechter-commissaris voorgesteld om de observatietermijn eenmalig met ten hoogste zeven weken te verlengen, zodat
gedragsdeskundigen meer gelegenheid krijgen om een concludente
rapportage op te stellen ten aanzien van (aanvankelijk) weigerende
observandi. Het Pieter Baan Centrum werkt voortdurend aan het optimaliseren van het observatieklimaat en beschikt over de mogelijkheid om een
ander milieu in te zetten dat beter toegesneden is op de observatie van
verdachten die nu «succesvol»» hun medewerking weigeren. Binnen het
aangepaste milieu zullen de rapporteurs van het Pieter Baan Centrum
naar verwachting meer en betere gegevens kunnen verzamelen over de
observandi waarmee zij een meer volledige conclusie kunnen trekken ten
behoeve van de pro Justitia rapportage. Wanneer wordt vastgesteld dat
betrokkenen medewerking weigeren en er geen volledige rapportage kan
worden opgesteld, is echter vaak al een groot deel van de maximale
observatietermijn van zeven weken verstreken. Overigens kan ook sprake
zijn van praktische redenen die het onderzoek vertragen, zoals de beperkte
beschikbaarheid van tolken of de noodzaak van (aanvullend) medisch
onderzoek. Met de voorgestelde wijziging wordt voorzien in een verlengingsmogelijkheid voor de rechter-commissaris, zodat de observatie op
een andere, op de weigerende observandus toegesneden wijze, alsnog
kan leiden tot een concludente rapportage.
3. Verlengingsonderzoek terbeschikkingstelling met verpleging
van overheidswege
In het voorjaar van 2013 zijn in kader van de «Meerjarenovereenkomst
Forensische Zorg 2013 tot en met 2017» afspraken gemaakt tussen het
Ministerie van Veiligheid en Justitie, GGZ Nederland en de Vereniging
Gehandicaptenzorg Nederland voor een gezamenlijke agenda om de
forensische zorg kwalitatief hoogwaardig te houden. Eén van deze
afspraken houdt in dat de gemiddelde behandelduur voor tbs zal worden
verkort. Hiertoe is de Taskforce behandelduur tbs ingesteld. Eind 2014
heeft deze Taskforce een eindrapportage opgesteld met de bevindingen,
gevolgd door een aantal concrete aanbevelingen voor maatregelen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

3

moeten leiden tot de benodigde verkorting van de behandelduur. Eén van
de aanbevelingen betreft het moment waarop de officier van justitie in
geval van een verlengingsvordering een multidisciplinaire rapportage van
externe deskundigen moet overleggen. Deze multidisciplinaire rapportage
betreft een second opinion van externe deskundigen op het verlengingsadvies van de behandelaars en bevat een evaluatie die gericht is op het
verkrijgen van een longitudinaal overzicht van het verloop en de effectiviteit van de behandeling. Op dit moment wordt de rapportage uitgebracht wanneer bij een vordering tot verlenging de totale duur van de tbs
met verpleging van overheidswege een periode van zes jaar of een
veelvoud daarvan te boven gaat. Naar de mening van de Taskforce vraagt
het streven naar een kortere behandelduur, waarbij de meeste winst
wordt verwacht aan het begin van de behandelperiode, om een eerdere
tussentijdse onafhankelijke evaluatie van de geboekte voortgang. Naast
een evaluerende functie, heeft een rapporteur Pro Justitia ook een
signalerende functie. Door hun externe blik op de behandeling kunnen de
rapporteurs ook aanbevelingen doen ten aanzien van het verlof en de
resocialisatiemogelijkheden van de tbs-gestelde. Zij kunnen de prognose
van het forensisch psychiatrisch centrum toetsen en hun visie geven op
de komende stappen die het forensisch psychiatrisch centrum met de
betrokken tbs-gestelde wil ondernemen. De Taskforce ziet daarom
meerwaarde in deze tussentijdse externe evaluatie en beveelt aan deze na
vier jaar, ongeveer halverwege de gemiddelde behandelduur, te laten
plaatsvinden. De tussentijdse evaluatie vindt dus eerder gedurende de
behandeling plaats wat de effectiviteit van de behandeling ten goede
komt. De toezegging om de wet op dit punt te wijzigen is reeds gedaan
(Kamerstukken II, 2014/15, 29 452, bijlage bij nr. 187 en de bijlage daarbij).
4. Erkenning en tenuitvoerlegging boetes arbeids- en rusttijdenregelgeving wegvervoer
Het Kaderbesluit inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse
erkenning op geldelijke sancties (2005/214/JBZ) is geïmplementeerd in de
Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging geldelijke sancties en
beslissingen tot confiscatie. Met deze wet werd het mogelijk om een
geldelijke sanctie ter inning over te dragen aan een andere lidstaat van de
Europese Unie. De ontvangende lidstaat is in beginsel gehouden de
geldelijke sanctie te erkennen en ten uitvoer te leggen. De zuiver
bestuursrechtelijke boete is ten tijde van de implementatie niet onder
bereik van de wet gebracht, aangezien beroep tegen een dergelijke boete
niet is opengesteld bij een «met name in strafzaken bevoegde rechter»
(zoals de definitie in het Kaderbesluit luidt). De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 3 december 2014 echter bepaald
dat voornoemd Kaderbesluit ook van toepassing is op de bestuurlijke
boetes ter zake van de overtreding van de Arbeidstijdenwet
(ECLI:NL:RVS:2014:4346). Aanleiding voor deze gewijzigde opvatting van
de Raad was het arrest van het EU-Hof van Justitie van 14 november 2013
(C-60/12, Baláž), waarin werd bepaald dat ook bestuursrechtelijke boetes
onder de werkingssfeer van het Kaderbesluit kunnen vallen. Het Hof
stelde hierbij dat het oordeel van de lidstaten t.a.v. het begrip «met name
in strafzaken bevoegde rechter» niet doorslaggevend is. De eenvormige
toepassing van het Unierecht vereist immers dat dit begrip (dat bepalend
is voor de werkingssfeer van het Kaderbesluit) in de gehele Unie
autonoom en uniform moet worden uitgelegd, rekening houdend met de
context van de bepaling waarin dit begrip voorkomt en het doel van het
Kaderbesluit opdat de nuttige werking van het Kaderbesluit gewaarborgd
is. Om tegen deze juridische achtergrond het begrip «rechter» uit te
leggen, dient te worden teruggegrepen naar de door het Hof ontwikkelde
criteria om te beoordelen of een verwijzend orgaan een «rechterlijke
instantie» vormt in de zin van artikel 267 Verdrag betreffende de werking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

4

van de Europese Unie. Volgens vaste rechtspraak houdt het Hof rekening
met een samenstel van factoren, zoals de wettelijke grondslag van het
orgaan, zijn permanent karakter, de verplichte rechtsmacht, het uitspraak
doen na een procedure op tegenspraak, het toepassen door het orgaan
van de rechtsregels, alsmede zijn onafhankelijkheid. Over de woorden
«met name in strafzaken bevoegd» overweegt het Hof dat daaronder elke
rechterlijke instantie valt die een procedure toepast die aan de wezenlijke
kenmerken van een strafrechtelijke procedure voldoet, zonder dat echter
is vereist dat deze rechter uitsluitend in strafzaken bevoegd is. Daarbij
moeten verschillende objectieve factoren in ogenschouw worden
genomen die het orgaan en de werking ervan kenmerken. In het arrest
noemt het Hof als factoren dat het beroep schorsende werking heeft, de
rechter volle rechtsmacht heeft en de rechter een procedure van strafrechtelijke aard toepast waarin de in strafzaken gepaste procedurele
waarborgen gelden.
Met verwijzing naar de zaak Baláž oordeelde de Afdeling in haar uitspraak
van 3 december 2014 dat de bestuursrechtelijke procedure in boetezaken
voldoet aan de wezenlijke kenmerken van een strafrechtelijke procedure
als door het Hof geformuleerd. De bestuursrechter beschikt immers over
volle rechtsmacht, hij kan over zowel de rechtsvragen als de feitelijke
vragen oordelen, als ook over de evenredigheid van de boete in relatie tot
de overtreding. Daarnaast gelden in boetezaken gepaste procedurele
waarborgen waarmee de bestuursrechtelijke boeteprocedure in
voldoende mate aan de wezenlijke kenmerken van een strafrechtelijke
procedure beantwoord. De bestuursrechter werd in deze zaak derhalve
aangemerkt als een met name in strafzaken bevoegde rechter en ook de
bestuurlijke boete die in casu was opgelegd, viel onder het toepassingsbereik van het Kaderbesluit. De Afdeling heeft hiermee een ruimer
toepassingsbereik aan het Kaderbesluit toegedacht dan voorheen werd
aangenomen. De Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging
geldelijke sancties en beslissingen tot confiscatie is nu dan ook nog
beperkt tot de inning van sancties voor strafrechtelijke overtredingen en
de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Wet
Mulder). Met de voorgestelde wijziging wordt het toepassingsbereik
uitgebreid met boetes ten aanzien van de arbeids- en rusttijdenregelgeving voor het wegvervoer. De toezegging om de wet op dit punt aan te
passen is reeds gedaan (Aanhangsel Handelingen II 2015/16, 2271, p. 7).
5. Enkelvoudige afdoening Raad voor Strafrechtstoepassing en
Jeugdbescherming
De voorgestelde wijzigingen voorzien in de mogelijkheid voor de
beroepscommissies van de Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming (hierna: RSJ) om beroepszaken enkelvoudig af te doen indien
het beroep kennelijk niet-ontvankelijk, kennelijk ongegrond of kennelijk
gegrond is.
Het voorstel moet worden bezien tegen de achtergrond dat het aantal
beroepszaken de afgelopen jaren is toegenomen. Gebleken is dat een
belangrijk deel van de klachten feiten betreft die in principe niet voor
beklag en beroep in aanmerking komen (waardoor het beklag en het
beroep dus niet-ontvankelijk zijn). Daarnaast is uit overleg met de RSJ
gebleken dat er – bijvoorbeeld bij nieuwe wetgeving – veel soortgelijke
klachten worden ingediend. Wanneer eenmaal in een paar uitspraken de
jurisprudentielijn is uitgezet, zou het mogelijk moeten zijn om in gevallen
waarin de voorzitter bij de overige beroepszaken constateert dat het om
dezelfde klacht gaat als in de eerdere uitspraken, hij deze zaken enkelvoudig afdoet omdat ze conform die eerdere uitspraken kennelijk
(on)gegrond zijn. De mogelijkheid van enkelvoudige afdoening draagt bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

5

aan een snelle behandeling van dergelijke zaken en een concentratie op
die zaken die er toe doen; doordat kennelijke niet-ontvankelijke en
kennelijk (on)gegronde zaken snel en efficiënt kunnen worden afgedaan,
blijft er meer tijd en capaciteit over voor zaken die inhoudelijk meer
afweging vergen. Aldus draagt dit voorstel ook bij aan de kwaliteit van de
rechtspraak van de RSJ.
Het rapport-Bleichrodt
Naar aanleiding van het toenemend aantal beroepszaken bij de RSJ heeft
de Erasmus Universiteit Rotterdam in 2011 een onderzoek gedaan naar
die toename. In dit zogenoemde rapport-Bleichrodt1 is gekeken naar het
aantal beroepszaken dat is gedaan op grond van artikel 69 van de
Penitentiaire beginselenwet (hierna: Pbw) in de periode van 2006 tot en
met 2010. Uit de inventarisatie van de aard van de klachten bleek dat er
een sterke toename was van het aantal klachtonderdelen over bejegening.
Daarbij is van belang dat de categorie «bejegeningsklachten» – vanwege
het diverse karakter van de klachten die zijn te rubriceren onder deze
noemer – in zekere zin een restcategorie is. Deze toename is opvallend,
omdat klaagschriften over bejegening in de meeste gevallen nietontvankelijk zijn. Een voorbeeld betreft een zaak over een klacht over de
kwaliteit van de verfbehandeling door de kapper (07/3545/GA).
Daarnaast blijkt uit het rapport dat er een beperkte groep gedetineerden is
die relatief vaak klaagt en in beroep gaat. Deze veelklagers leggen een
onevenredig beslag op de beroepsprocedures.
Naar aanleiding van het rapport heeft overleg met de RSJ plaatsgevonden
en is een aantal maatregelen getroffen, waarover de toenmalige Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie de Tweede Kamer bij brief van
17 november 2014 heeft geïnformeerd.
De meest effectieve manier om te voorkomen dat klachten formeel
worden ingediend, zijn een motiverende bejegening en het in gesprek
blijven met gedetineerden. In lijn met de aanbevelingen uit het rapportBleichrodt is motiverende bejegening de afgelopen jaren in het gevangeniswezen geïntroduceerd als de gangbare wijze waarop met gedetineerden wordt omgegaan. Indien er toch grieven ontstaan, is het zaak om
in een vroeg stadium te bemiddelen. De bemiddelingsprocedure kan ook
ingezet worden om niet-beklagwaardige grieven tot een oplossing te
brengen. De bemiddelingsprocedure kan de toestroom van klachten bij de
beklagcommissies en de RSJ verminderen. In het rapport-Bleichrodt
wordt bemiddeling genoemd als alternatieve methode van geschillenbeslechting die een dergelijke werking zou kunnen hebben. In lijn met de
aanbevelingen uit het rapport is in het wetsvoorstel tot wijziging van de
Penitentiaire beginselenwet, de Beginselenwet verpleging ter beschikking
gestelden en de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen en enkele
andere wetten in verband met het vervoer, het medisch klachtrecht en
enkele ander onderwerpen (Kamerstukken 33 844) voorgesteld in de Pbw
een uitgebreidere bemiddelingsprocedure op te nemen. Een wijziging ten
opzichte van de huidige situatie is dat een gedetineerde niet alleen in
verband met een door de directeur genomen beslissing, maar ook indien
de directeur zijn zorgplichten niet nakomt, zich (formeel) met een verzoek
tot bemiddeling tot de commissie van toezicht kan wenden.

1

F.W. Bleichrodt, Toenemend appel. Een verkennend onderzoek naar de toename van het aantal
beroepszaken ex art. 69 van de Penitentiaire beginselenwet, Erasmus Universiteit Rotterdam
2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

6

Een derde aanbeveling uit het rapport-Bleichrodt vormt het regelen van
een verlofstelsel in beroep om te voorkomen dat zaken bij de RSJ
terechtkomen die daar niet thuishoren. De Penitentiaire beginselenwet
zou de mogelijkheid moeten bieden zaken buiten behandeling te laten als
een beoordeling door twee instanties vanuit een oogpunt van een goede
rechtsbedeling geen toegevoegde waarde heeft. Aldus zou kunnen
worden voorkomen dat de RSJ onnodig wordt belast met bagatelzaken en
zaken die kennelijk ongegrond dan wel niet-ontvankelijk zijn. De beslissing
zou moeten worden genomen door de voorzitter van de beroepscommissie.
In lijn met deze aanbeveling wordt voorgesteld om de voorzitter van de
beroepscommissie de mogelijkheid te geven enkelvoudig beroepen
kennelijk (on)gegrond of kennelijk niet-ontvankelijk te verklaren. Bij
kennelijk niet-ontvankelijke beroepen kan worden gedacht aan klachten
over zaken ten aanzien waarvan geen beroep kan worden ingediend bij de
RSJ, zoals de hierboven reeds genoemde bejegeningsklachten. Dergelijke
klachten kunnen via het bemiddelingstraject worden geadresseerd. Deze
zaken leggen beslag op de tijd en de capaciteit van de RSJ, terwijl het
beklagrecht niet de manier is om dergelijke geschillen op te lossen. Met
deze efficiënte mogelijkheid van enkelvoudige afdoening van kennelijk
niet-ontvankelijke klachten wordt voorkomen dat er tijd en capaciteit
verloren gaat aan zaken die niet bij de RSJ thuishoren. Met dit voorstel
wordt ook tegemoetgekomen aan het briefadvies «Enkelvoudige
afdoening» van de RSJ van 31 maart 2015.
Gelijke gevallen
Daarnaast, zo is gebleken uit gesprekken met de RSJ, ontstaat er werklast
doordat er, bijvoorbeeld bij verandering van wetgeving of beleid, in korte
tijd veel identieke klachten worden ingediend. Een recent voorbeeld
betreft de invoering van het stelsel van promoveren en degraderen. Naar
aanleiding daarvan kwamen er verschillende beroepszaken bij de RSJ
over de vraag of de aanwijzing van inrichtingen ten behoeve van dit
systeem als inrichtingen met een regime van beperkte gemeenschap in
overeenstemming is met het huidige wettelijke kader. De vraag is of het,
nadat in een aantal zaken was geoordeeld dat hier géén sprake was van
strijd met de wet, nog nodig en wenselijk is dat alle andere klachten
daarover door een meervoudige kamer uitvoerig inhoudelijk behandeld
worden of dat in die zaken in de toekomst kan worden volstaan met een
vereenvoudigde afdoening. Nadat de jurisprudentielijn was bepaald, gold
voor veel van de zaken waarin dezelfde klacht centraal stond immers dat
de uitkomst daarvan reeds op basis daarvan vast stond.
Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk om gevallen waarin evident is dat de
klacht gegrond of ongegrond is, bijvoorbeeld in gevallen waarin dit
evident uit de wet volgt of er een staande jurisprudentielijn is, zaken
enkelvoudig kunnen worden afgedaan, omdat zij kennelijk gegrond of
kennelijk ongegrond zijn. Dit leidt tot een werklastvermindering bij de
RSJ, waardoor er meer tijd en capaciteit overblijft voor zaken die
inhoudelijk meer afweging behoeven.
Enkelvoudige afdoening van kennelijk niet-ontvankelijke, kennelijk
ongegronde en kennelijk gegronde beroepen
Onder de huidige wetgeving moeten beroepszaken bij de RSJ steeds
worden afgedaan door een beroepscommissie, bestaande uit drie leden
van de RSJ. Met de voorgestelde wijzigingen kan de voorzitter dan wel
een door hem aangewezen lid van de beroepscommissie die een met
rechtspraak belast lid van de rechterlijke macht is, een beroepschrift

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

7

enkelvoudig afdoen indien hij het beroep kennelijk niet-ontvankelijk,
kennelijk ongegrond of kennelijk gegrond acht. Hierboven is reeds
ingegaan op de redenen daarvoor. De regeling van het beroep bij de RSJ,
komt aldus meer in overeenstemming met de regeling van de afdoening
van de klacht door de beklagcommissie. Ook de beklagcommissie kan
kennelijk niet-ontvankelijke, kennelijk ongegronde en kennelijk gegronde
klachten enkelvoudig behandelen; zie de artikelen 62, tweede lid,
Penitentiarie beginselenwet, artikel 59, derde lid, Beginselenwet
verpleging ter beschikking gestelden en artikel 62, tweede lid, Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen.
Anders dan wordt aanbevolen in het rapport-Bleichrodt en anders dan de
beklagcommissie zal de beroepscommissie van de RSJ «eenvoudige
zaken» – waarbij geen sprake is van kennelijke niet-ontvankelijkheid of
kennelijke (on)gegrondheid – niet enkelvoudig kunnen afdoen. Dit is in lijn
met het briefadvies «Enkelvoudige afdoening» van de RSJ van 31 maart
2015. De reden daarvoor is dat het beroepsrecht een belangrijke functie
heeft. Het is niet alleen van belang voor de rechtsbescherming van de
gedetineerde, maar draagt ook bij aan de kanalisering van conflicten. Het
is van belang dat justitiabelen kunnen klagen over zaken die er toe doen,
waarbij van belang is dat voor ingeslotenen ogenschijnlijk triviale zaken
nu eenmaal belangrijker zijn dan voor een vrije burger. Anders dan tegen
de uitspraken van de beklagcommissie, staan tegen de uitspraken van de
RSJ geen gewone rechtsmiddelen open. Het is daarom des te meer van
belang dat deze klachten zorgvuldig worden bekeken. Om dezelfde reden
is het ook niet mogelijk om zaken waartegen alleen een rechtstreeks
beroep openstaat bij de RSJ, enkelvoudig af te doen. Het gaat dan om
beslissingen waartegen niet eerst beklag kan worden ingediend bij de
beklagcommissie van de commissie van toezicht of een bezwaar- of
beroepsschrift kan worden ingediend bij de selectiecommissaris of de
Minister van Veiligheid en Justitie.
Tot slot is een enkelvoudige afdoening evenmin mogelijk bij medische
klachten. Bij de behandeling van medische klachten is voorzien in een
verplichte samenstelling van de beroepscommissie (zie artikel 30, eerste
lid, van de Penitentiaire maatregel en artikel 57, eerste lid, Reglement
justitiële jeugdinrichtingen; zie ook Kamerstukken II 2013/14, 33 844, nr. 2).
Een enkelvoudige afdoening zou dit uitgangspunt doorkruisen.
6. Verlenging uitvoeringstermijn breed moratorium
Met de invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is
de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de schuldhulpverlening
expliciet bij de gemeenten komen te liggen. De wet wil de effectiviteit van
de schuldhulpverlening bevorderen. Een algemene afkoelingsperiode, een
periode waarin de schuldeisers zich tijdelijk dienen te onthouden van
incassomaatregelen, kan daar – mits de schuldenaar zich van zijn kant
houdt aan bepaalde voorwaarden – een bijdrage aan leveren. Met het
recente Besluit breed moratorium (Stb. 2017, 83) dat zijn grondslag vindt
in artikel 5 Wgs, is geregeld dat het college van burgemeester en
wethouders de rechtbank kan verzoeken een afkoelingsperiode af te
kondigen voor een natuurlijke persoon van wie redelijkerwijs is te
voorzien dat hij niet zal kunnen voortgaan met het betalen van zijn
schulden of die in de toestand verkeert dat hij heeft opgehouden te
betalen. Met de introductie van dit zogeheten «breed moratorium» heeft
de schuldhulpverlening een instrument gekregen daar waar de inzet van
incassomaatregelen de inzet van de schuldhulpverlening teniet doet dan
wel in hoge mate frustreert. Tijdens een afkoelingsperiode kan elke
bevoegdheid van derden tot verhaal op de tot zijn boedel behorende
goederen of tot opeising van goederen die zich in zijn macht bevinden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

8

niet worden uitgeoefend. De rechter kan deze afkoelingsperiode afkondigen voor een periode van ten hoogste zes maanden. Deze periode geeft
de schuldenaar de gelegenheid zijn (financiële) zaken beter op orde te
krijgen. Dit moet echter niet tot gevolg hebben dat de schuldeiser na
ommekomst van de afkoelingsperiode minder tijd heeft om zijn recht tot
inning van de vordering uit te oefenen. Voor de civiele vorderingen is
daarom in artikel 10 van het Besluit breed moratorium geregeld dat in een
dergelijk geval de verjaringstermijn doorloopt. Thans wordt voorgesteld
om ook de tenuitvoerleggingstermijn voor strafrechtelijke financiële
sancties te verlengen met de aan de veroordeelde toegewezen
afkoelingsperiode.
7. Wijziging termijnen Wet langdurig toezicht
In de Wet langdurig toezicht worden aanvullende mogelijkheden
gecreëerd om (voormalig) tbs-gestelden en zeden- en zware geweldsdelinquenten zo lang als noodzakelijk onder toezicht te houden. Zo vervalt
de wettelijke maximumduur voor de voorwaardelijke beëindiging van de
terbeschikkingstelling en wordt het mogelijk om de proeftijd bij de
voorwaardelijke invrijheidstelling te verlengen. Ook kan de rechter, als hij
terbeschikkingstelling oplegt of een zeden- of zware geweldsdelinquent
veroordeelt tot een gevangenisstraf, daarnaast de zelfstandige Gedragsbeïnvloedende en Vrijheidsbeperkende Maartregel (GVM) opleggen. De
GVM biedt de mogelijkheid om zo lang als nodig is toezicht te kunnen
houden op plegers van zeer ernstige misdrijven na hun terugkeer in de
samenleving. Wanneer een gevangenisstraf of terbeschikkingstelling
eindigt, beslist de rechter – op vordering van het openbaar ministerie – of
de GVM ten uitvoer moet worden gelegd.
De voorgestelde wijziging betreft primair de wijziging van de wettelijke
termijn voor het indienen van de vordering tot tenuitvoerlegging van de
GVM. Die termijn was gesteld op uiterlijk tien weken voor het eindigen
van de opgelegde terbeschikkingstelling of vrijheidsstraf en wordt nu
ingekort tot uiterlijk dertig dagen voor het eindigen van deze sanctiemodaliteiten. In het kader van de implementatievoorbereidingen hebben
verschillende ketenpartners, waaronder het openbaar ministerie, evenwel
aangegeven dat de betrekkelijk lange termijn van tien weken niet goed
werkbaar is en het risico op fouten en termijnoverschrijdingen in de hand
zou kunnen werken. Zij hebben ervoor gepleit meer aansluiting te zoeken
bij de termijn voor het vorderen van de verlenging van de terbeschikkingstelling. Het werkproces wordt daarmee overzichtelijker en dit heeft als
groot voordeel dat in het geval zowel een GVM als een terbeschikkingstelling is opgelegd een integrale beoordeling plaats kan vinden van de
wenselijkheid van het indienen van een verlengingsvordering van de
terbeschikkingstelling of van een vordering tot tenuitvoerlegging van de
GVM. Gekozen is nu voor een termijn van uiterlijk dertig dagen, de termijn
die ook gehanteerd wordt bij de verlenging van de GVM. Deze termijn
sluit inhoudelijk aan bij de termijn voor de vordering tot verlenging van de
terbeschikkingstelling (niet later dan één maand waarop de tbs door
tijdsverloop zal eindigen). De dadelijke tenuitvoerlegging van de GVM
blijft ook met deze kortere termijn afdoende geborgd, zo volgt ook uit het
implementatietraject. Een eventuele plaatsing in een instelling is
bijvoorbeeld tijdig te realiseren doordat de zittingsdatum bekend is en
daarop geanticipeerd kan worden. Ook de reclassering is in de
gelegenheid om voorbereidingen te treffen, omdat er al eerder gestart
wordt met de totstandkoming van het verlengingsadvies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

9

8. Financiële paragraaf
Het wetsvoorstel heeft geen financiële gevolgen. Het externe tussentijdse
advies bij de verlenging van de tbs-maatregel zal na vier jaar plaatsvinden
in plaats van na zes jaar. Dit zal leiden tot een toename van het aantal
externe rapporten bij tbs-gestelden die langer dan de gemiddelde
behandelduur van zevenenhalf jaar in de tbs verblijven. Vooruitlopend op
de inwerkingtreding van dit voorstel wordt in de praktijk al gewerkt met
de termijn van vier jaar. Voor de financiering hiervan is reeds structureel
budget toegekend aan de Dienst Justitiële Inrichtingen. Om te voorkomen
dat na inwerkingtreding in korte tijd meerdere rapporten uitgebracht
moeten worden, is voorzien in een overgangsregeling. De verlengingsmogelijkheid van de observatietermijn betreft een codificatie van de huidige
praktijk en brengt geen extra kosten met zich mee. De wijziging waarmee
de inning van boetes kan worden overgedragen aan het buitenland heeft
evenmin financiële gevolgen. Zonder deze mogelijkheid blijven de boetes
in de Nederlandse systemen open staan, maar als gevolg van deze
wijziging kunnen de boetes direct (administratief) afgehandeld worden.
Dit komt de efficiëntie ten goede. De enkelvoudige afdoening door de RSJ
heeft uitsluitend positieve gevolgen, omdat de zaken na deze wijziging
sneller en efficiënter kunnen worden afgedaan. De wijzigingen ten
behoeve van het breed moratorium en de Wet langdurig toezicht zijn
technisch van aard en hebben geen financiële gevolgen.
9. Ontvangen adviezen
Het wetsvoorstel zoals dat is voorgelegd aan de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak (NVvR), de Raad voor de rechtspraak (Rvdr), het College
van procureurs-generaal (OM), de Raad voor strafrechtstoepassing en
jeugdbescherming (RSJ), Reclassering Nederland, GGZ Nederland en de
Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA)2 bevatte oorspronkelijk ook een
wijziging van de Wet internationale misdrijven (Wim) om het belemmeren
van humanitaire hulp met als doel de uithongering van de bevolking
strafbaar te stellen als oorlogsmisdrijf indien dit geschiedt tijdens een
niet-internationaal gewapend conflict. De Raad van State heeft in zijn
advies aangegeven dat de voorgestelde wijziging van de Wim een meer
fundamentele discussie verdient en adviseerde het voorstel in een
afzonderlijk wetsvoorstel op te nemen. Aan dit advies is gevolg gegeven.
Voor het overige gaf het wetsvoorstel de Raad van State geen aanleiding
tot het maken van inhoudelijke opmerkingen.
De voorgestelde wijzigingen met betrekking tot de tussentijdse multidisciplinaire externe toets bij de procedure tot verlenging van de terbeschikkingstelling, de overdracht van de inning van opgelegde bestuurlijke
boetes ten aanzien van arbeids- en rusttijdenwetgeving en de enkelvoudige afdoening door de RSJ zijn voor advies voorgelegd aan
voornoemde instanties. De overige onderwerpen zijn in verband met de
technische aard van de wijzigingen en de noodzakelijke voortgang van het
wetsvoorstel niet voor aanvullende consultatie voorgelegd.
Verlengingsonderzoek terbeschikkingstelling met verpleging van
overheidswege
Over dit onderdeel van het wetsvoorstel is advies uitgebracht door de
NVvR en de Rvdr. De NVvR beoordeelt de termijn van vier in plaats van
zes jaar voor de externe multidisciplinaire toets positief. De NVvR is van
mening dat het aantal rapporten per terbeschikkinggestelde zal toenemen

2

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

10

en dat rekening moet worden gehouden met extra kosten. Hierop is in de
financiële paragraaf reeds ingegaan.
De Rvdr heeft opgemerkt dat de voorgestelde wijziging onmiddellijke
werking zal hebben, wat in de praktijk tot onduidelijkheid kan leiden over
de aanvang van de termijn van vier jaren en daarmee over de vraag bij
welke vordering van verlenging van de terbeschikkingstelling na de
inwerkingtreding van het wetsvoorstel een multidisciplinaire rapportage
door externe deskundigen overgelegd moet worden. De Rvdr heeft
daarom in overweging gegeven om een overgangsregeling op te nemen.
Aan dit advies is gevolg gegeven.
Erkenning en tenuitvoerlegging boetes arbeids- en rusttijdenregelgeving
wegvervoer
De NOvA heeft ten aanzien van dit onderdeel aangegeven geen bezwaar
te hebben tegen het voorstel. Wel wijst de NOvA erop dat er mogelijk
andere regelingen zijn die eveneens onder de Wet wederzijdse erkenning
en tenuitvoerlegging geldelijke sancties en beslissingen tot confiscatie
zouden kunnen worden gebracht.
Het onderhavige wetsvoorstel bevat onderwerpen van geringe omvang,
die geen afzonderlijk wetsvoorstel rechtvaardigen, maar waarbij spoedige
afhandeling wenselijk is. De aard van het wetsvoorstel leent zich minder
goed voor bredere reflectie of discussie over de vraag of, en zo ja, welke
andere wet- en regelgeving onder het bereik van de Wet wederzijdse
erkenning en tenuitvoerlegging geldelijke sancties en beslissingen tot
confiscatie gebracht zou kunnen worden. Volstaan wordt met de
aanpassing waartoe de uitspraak van Raad van State
(ECLI:NL:RVS:2014:4346) noopt. In dit specifieke geval oordeelde de Raad
van State immers dat de Nederlandse wetgever tekort is geschoten bij de
implementatie van het Kaderbesluit inzake de toepassing van het beginsel
van wederzijdse erkenning op geldelijke sancties. Die tekortkoming wordt
met de voorgestelde wijziging hersteld.
Enkelvoudige afdoening
Over dit onderdeel van het wetsvoorstel is advies uitgebracht door de RSJ
en de NOvA.
De RSJ gaf aan positief te staan tegenover dit onderdeel van het
wetsvoorstel, dat onder andere voortvloeit uit de brief van de RSJ van
31 maart 2015 waarin wordt verzocht om een mogelijkheid tot enkelvoudige afdoening te creëren.
De RSJ wees op de passage uit de memorie van toelichting waarin is
beschreven dat het niet mogelijk is om zaken waartegen rechtstreeks
beroep bij de RSJ openstaat enkelvoudig af te doen. Voor de volledigheid
merk ik op dat dit voortvloeit uit het feit dat de voorgestelde nieuwe
bepalingen over de enkelvoudige afdoening niet van overeenkomstige
toepassing worden verklaard op beslissingen waartegen alleen rechtstreeks beroep openstaat bij de RSJ (zie artikelen 73, eerste lid, tweede
volzin (nieuw), Pbw, 69, tweede lid, Bvt en 78, eerste lid, tweede volzin
(nieuw) Bjj).
De RSJ adviseert om ook in gevallen waarin rechtstreeks beroep bij de
RSJ mogelijk is, een enkelvoudige afdoening mogelijk te maken. Het gaat
dan om beslissingen waartegen niet eerst beklag kan worden ingediend
bij de beklagcommissie van de commissie van toezicht of een bezwaarschrift kan worden ingediend bij de selectiecommissaris of de Minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

11

van Veiligheid en Justitie. Daarvoor wordt niet gekozen. Anders dan bij
zaken waarin eerst beklag openstaat, is de RSJ in deze gevallen de enige
instantie die de klacht van de betrokkene beoordeelt. Het is daarom van
belang dat in die gevallen de voltallige beroepscommissie de zaak bekijkt.
De NOvA geeft aan geen bezwaren tegen de voorgestelde wijziging te
hebben, nu het kan bijdragen aan een snellere afdoeningstermijn. Wel
vraagt de NOvA aandacht voor de kennelijke (on)gegrondheid in gevallen
waarin veel klachten over hetzelfde onderwerp zijn ingediend. De NOvA
wijst erop dat bij klachten over hetzelfde onderwerp de persoonlijke
situatie anders kan zijn of andere argumenten kunnen worden aangedragen. Het enkele feit dat er verschillende klachten over hetzelfde
onderwerp zijn ingediend, kan, aldus de NOvA, dus niet voldoende zijn
om in een zaak tot een kennelijke ongegrondheid te komen. Daar voeg ik
graag aan toe dat de mogelijkheid om een klacht kennelijk (on)gegrond te
verklaren niet nieuw is. Wat wijzigt is dat deze klachten door een
enkelvoudige in plaats van door een meervoudige beroepscommissie
kunnen worden afgedaan. Ook de RSJ geeft aan dat het enkele feit dat
meerdere klagers over hetzelfde onderwerp klagen niet voldoende kan zijn
om een zaak enkelvoudig af te doen. Met de RSJ en de NOvA ben ik van
mening dat het zal moeten gaan om gelijke gevallen. De memorie van
toelichting is op dit punt verhelderd. Overigens betreft dit slechts
voorbeelden van gevallen waarin een enkelvoudige afdoening mogelijk
aan de orde is. Bovendien bevatten de voorgestelde bepalingen geen
verplichting tot enkelvoudige afdoening. De RSJ kan er dus altijd voor
kiezen om zaken, ook wanneer zij kennelijk (on)gegrond zijn, voltallig te
behandelen.
De redactionele opmerkingen van de RSJ zijn daar waar dat aangewezen
was verwerkt.
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I
A Artikel 198 Wetboek van Strafvordering
De voorgestelde wijziging voorziet in de mogelijkheid voor de rechtercommissaris om de observatietermijn eenmalig met ten hoogste zeven
weken te verlengen, zodat gedragsdeskundigen meer gelegenheid krijgen
om een concludente rapportage op te stellen ten aanzien van (aanvankelijk) weigerende observandi. In de huidige praktijk wordt, indien een
verlenging van de observatietermijn vereist is om het onderzoek naar de
geestesvermogens van een verdachte te kunnen afronden met een
gedeeltelijk of volledig advies, een nieuw bevel aangevraagd. Hoewel de
Hoge Raad de mogelijkheid van twee observatiebevelen lijkt toe te staan
(ECLI:NL:HR:2008:BC1311), bestaat in de uitvoeringspraktijk onduidelijkheid op dit punt. Met de voorgestelde wettelijke verlengingsmogelijkheid wordt de bestaande onduidelijk weggenomen en de bestaande
praktijk gecodificeerd. Evenals bij het initiële bevel wordt de verdachte
gehoord door de rechter-commissaris en is hoger beroep mogelijk tegen
de beslissing van de rechter-commissaris. Artikel 197 is hiertoe van
overeenkomstige toepassing verklaard, met uitzondering van het vereiste
dat een oordeel van deskundigen wordt ingewonnen. Een dergelijk
oordeel wordt voorafgaand aan het initiële bevel reeds ingewonnen en
biedt een belangrijk aanknopingspunt om de proportionaliteit van het
bevel tot plaatsing te beoordelen. Bij een vordering tot verlenging zal
gemotiveerd moeten worden waarom de verlenging noodzakelijk is,
onder andere op grond van de adviezen en/of bevindingen van het Pieter
Baan Centrum. Bij een aanvraag tot verlenging zal daarom altijd sprake

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

12

zijn van een deskundigenoordeel en kan een afzonderlijk oordeel van
deskundigen achterwege blijven.
Ook kan de situatie zich voordoen dat pas gedurende het onderzoek ter
terechtzitting vragen rijzen over de geestesgesteldheid van de verdachte
en er nog niet eerder een onderzoek op grond van artikel 196 is ingesteld.
In dat geval kan de rechtbank op grond van artikel 317 bevelen dat de
verdachte ten behoeve van het onderzoek naar diens geestvermogens ter
observatie wordt overgebracht naar een psychiatrisch ziekenhuis of een
kliniek. In het derde lid van artikel 317 is artikel 198 van overeenkomstige
toepassing verklaard. Hieruit volgt dat ook de rechtbank de termijn
eenmalig kan verlengen.
B Artikel 509g Wetboek van Strafvordering
Dit onderdeel wijzigt de verwijzing in artikel 509g, eerste lid, van het
Wetboek van Strafvordering als gevolg van het invoegen van een nieuw
tweede en derde lid in artikel 198, zoals voorgesteld in artikel I, onderdeel
A, van dit wetsvoorstel.
C Artikel 509o Wetboek van Strafvordering
Op grond van artikel 509o, vierde lid, dient de officier van justitie bij de
vordering tot verlenging waarbij de totale duur van de tbs (met verpleging
van overheidswege) een periode van zes jaar of een veelvoud daarvan te
boven gaat, naast de stukken die hij bij een gewone verlengingsvordering
overhandigt, ook een multidisciplinaire rapportage van externe deskundigen overleggen. Met de voorgestelde wijziging is de multidisciplinaire
rapportage niet langer vereist wanneer de totale duur van de tbs een
periode van zes jaar of een veelvoud daarvan te boven gaat, maar een
periode van vier jaar of een veelvoud daarvan. Artikel X van dit
wetsvoorstel voorziet in een overgangsregeling ten aanzien van deze
wijziging.
Artikel II
Artikel 10 Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging geldelijke
sancties en beslissingen tot confiscatie
De Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging geldelijke sancties en
beslissingen tot confiscatie voorziet o.a. in een procedure om de inning
van boetes in het buitenland mogelijk te maken. De reikwijdte van de wet
is nu beperkt tot de inning van geldelijke sancties voor strafrechtelijke
overtredingen en de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Wet Mulder). In verband met de hiervoor reeds genoemde
uitspraak van de Raad van State wordt de Wet wederzijdse erkenning en
tenuitvoerlegging geldelijke sancties en beslissingen tot confiscatie
aangepast voor wat betreft bestuurlijke boetes als bedoeld in artikel 10:5
van de Arbeidstijdenwet voor zover het overtredingen betreft van
hoofdstuk 2 van het Arbeidstijdenbesluit vervoer. Met deze wijziging
ontstaat een procedure voor de Nederlandse autoriteiten om opgelegde
boetes in verband met overtreding van de arbeids- en rusttijdenregelgeving voor het wegvervoer aan de autoriteit van het land waar de
betrokkene zijn vaste woon- of verblijfplaats heeft te sturen. In het
Kaderbesluit is voorzien in de mogelijkheid van erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen gedragingen in strijd met de verkeersregels, met
inbegrip van overtredingen van de rij- en rusttijdenwetgeving. De inning
vindt vervolgens plaats volgens de regelgeving van die EU-lidstaat en ook
de opbrengst vervalt aan de betreffende EU-lidstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

13

Artikelen III, IV en V
De voorgestelde wijzigingen in artikel IV voorzien in de mogelijkheid voor
de RSJ om beroepszaken enkelvoudig af te doen indien het beroep
kennelijk niet-ontvankelijk, kennelijk ongegrond of kennelijk gegrond is.
De artikelen V en VI voorzien in dezelfde mogelijkheid voor de RSJ in
beroepszaken van tbs-gestelden (artikel V, onderdeel C) en jeugdigen
(artikel VI). Onder de huidige wetgeving moeten beroepszaken bij de RSJ
steeds worden afgedaan door een beroepscommissie, bestaande uit drie
leden van de RSJ. Met de voorgestelde wijzigingen wordt mogelijk
gemaakt dat de voorzitter dan wel een door hem aangewezen lid van de
beroepscommissie die een met rechtspraak belast lid van de rechterlijke
macht is, een beroepschrift enkelvoudig kan afdoen indien hij het beroep
kennelijk niet-ontvankelijk, kennelijk ongegrond of kennelijk gegrond acht.
De regeling van het beroep bij de RSJ, komt aldus meer in overeenstemming met de regeling van de afdoening van de klacht door de
beklagcommissie. Ook de beklagcommissie kan kennelijk niet-ontvankelijke, kennelijk ongegronde en kennelijk gegronde klachten enkelvoudig
behandelen. Enkelvoudige afdoening is niet mogelijk in zaken waartegen
rechtstreeks beroep openstaat bij de RSJ.
De wijzigingen in onderdeel B van de artikelen IV en VI strekken ertoe de
voorgestelde werkwijze voor enkelvoudige afdoening ook mogelijk te
maken voor beroepschriften die worden ingediend tegen beslissingen van
de selectiefunctionaris, voor zover dit een gehele of gedeeltelijke
ongegrondverklaring onderscheidenlijk afwijzing betreft.
ARTIKEL IV
A Artikel 13 Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden
Dit onderdeel wijzigt de verwijzing in artikel 13, eerste lid, van de
Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden als gevolg van het
invoegen van een nieuw tweede en derde lid in artikel 198, zoals
voorgesteld in artikel I, onderdeel A, van dit wetsvoorstel.
B Artikel 65 Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden
Deze wijziging is van redactionele aard.
ARTIKEL VI
Artikel 76a Wetboek van Strafrecht
In het kader van de gemeentelijke schuldhulpverlening kan het college
van burgemeester en wethouders de rechtbank verzoeken een afkoelingsperiode af te kondigen zodat de inzet van incassomaatregelen de inzet van
de schuldhulpverlening niet frustreert of teniet doet. Met de voorgestelde
wijziging van artikel 76a Wetboek van Strafrecht wordt – naar analogie
van de in het zevende lid opgenomen regeling voor veroordeelden die
vallen onder de Wet schuldsanering natuurlijke personen – voorgesteld de
tenuitvoerleggingstermijn voor strafrechtelijke financiële sancties te
verlengen met de aan de veroordeelde toegewezen afkoelingsperiode.
Voor de goede orde merk ik hierbij op dat onder veroordeelde mede
degene moet worden verstaan die een geldboete in een strafbeschikking
opgelegd heeft gekregen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

14

ARTIKEL VII
A Artikel 38 Wetboek van Strafrecht
Deze wijziging is van redactionele aard.
B Artikel 38z Wetboek van Strafrecht
De rechter kan, naast een terbeschikkingstelling of gevangenisstraf, ook
een zelfstandige Gedragsbeïnvloedende en Vrijheidsbeperkende Maartregel (GVM) opleggen. De GVM biedt de mogelijkheid om zo lang als
nodig is toezicht te kunnen houden op plegers van zeer ernstige
misdrijven na hun terugkeer in de samenleving. Wanneer een gevangenisstraf of terbeschikkingstelling eindigt, beslist de rechter – op vordering
van het openbaar ministerie – of de GVM ten uitvoer moet worden gelegd.
De voorgestelde aanpassing in het eerste lid betreft een nadere specificering. Dat de GVM zowel in combinatie met de terbeschikkingstelling met
voorwaarden als de terbeschikkingstelling met verpleging van
overheidswege kan worden opgelegd, volgt reeds uit de verwijzing naar
artikel 37a. De memorie van toelichting is daarover ook duidelijk. Doordat
in de wettekst naast het algemene artikel 37a wel expliciet verwezen werd
naar artikel 37b inzake de tbs met verpleging van overheidswege, maar
niet tevens naar artikel 38 inzake de tbs met voorwaarden, zou hierover
toch verwarring kunnen ontstaan. Deze mogelijke verwarring wordt met
de voorgestelde wijziging weggenomen.
Het tweede lid betreft het herstel van een verschrijving. Zoals ook blijkt uit
de overige tekst van dit onderdeel en de wetsgeschiedenis is de GVM niet
tevens bedoeld voor relatief lichte delicten.
C Artikel 38aa Wetboek van Strafrecht
Deze wijziging betreft de wijziging van de wettelijke termijn voor het
indienen van de vordering tot tenuitvoerlegging van de GVM. Die termijn
was gesteld op uiterlijk tien weken voor het eindigen van de terbeschikkingstelling, van de voorwaardelijke invrijheidstelling en van de vrijheidsstraf en wordt nu ingekort tot uiterlijk dertig dagen voor het eindigen van
deze sanctiemodaliteiten.
Om er voorts geen onduidelijkheid over te laten bestaan dat een
opgelegde GVM zowel ten uitvoer kan worden gelegd in de situatie dat
van voorwaardelijke invrijheidstelling is afgezien als dat deze (gedeeltelijk)
is herroepen, is de zinsnede «indien voorwaardelijke invrijheidstelling niet
heeft plaatsgevonden» voordat de tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf
wordt beëindigd komen te vervallen. In beide gevallen is geen sprake van
een voorwaardelijke invrijheidstelling direct voorafgaand aan het eindigen
van de vrijheidsstraf en volgt de tenuitvoerlegging van de GVM op die
straf.
D Artikel 38ab Wetboek van Strafrecht
Het toepasselijk verklaren van de artikelen 38w, 38x en 38ij was reeds
geregeld in artikel 38ag, derde lid. Dit is bij nader inzien niet de meest
logische plek, aangezien artikel 38ag hoofdzakelijk betrekking heeft op de
procedure in hoger beroep tegen de beslissing inzake de tenuitvoerlegging, verlenging of wijziging of opheffing van de zelfstandige
maatregel. Nu de bevoegdheden in voornoemde artikelen ten dienste
staan van een goede tenuitvoerlegging van de zelfstandige maatregel en
de daarbij gestelde voorwaarden, ligt het in de rede de verwijzing naar
voornoemde artikelen op te nemen in artikel 38ab. Dat wordt geregeld in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

15

het nieuw toegevoegde zesde lid. Door deze verplaatsing wordt tevens de
link met de door de rechter afgegeven last tot tenuitvoerlegging, al dan
niet na verlenging of wijziging van de maatregel, benadrukt. Daarmee
wordt verduidelijkt dat de rechter die de tenuitvoerlegging van de
zelfstandige maatregel gelast en de daaraan verbonden voorwaarden en
termijn ervan vaststelt, daarbij tevens de duur van de vervangende
hechtenis bepaalt, alsmede dat het de rechter die in eerste aanleg kennis
heeft genomen van de vordering tot tenuitvoerlegging is, die in beroep
oordeelt tegen de beslissing van de rechter-commissaris inzake de
tenuitvoerlegging van de vervangende hechtenis.
E Artikel 38ag Wetboek van Strafrecht
In artikel 38ag worden twee wijzigingen doorgevoerd. De eerste betreft
het vervallen van het oorspronkelijke derde lid. Hetgeen in dit artikellid
geregeld was, is thans opgenomen in artikel 38ab, zesde lid. De tweede
wijziging betreft het invoegen van een nieuw eerste lid, waarin de
procedure in eerste aanleg inzake de tenuitvoerlegging van de opgelegde
zelfstandige maatregel, de verlenging van de termijn van die maatregel en
de opheffing of wijziging van de maatregel of de daarbij gestelde
voorwaarden nader wordt geregeld. Daarmee wordt verduidelijkt dat op
de procedure in eerste aanleg dezelfde regels van toepassing zijn als op
de procedure in hoger beroep.
ARTIKEL VIII
Het voorliggende wetsvoorstel raakt zowel aan het wetsvoorstel
herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen (Kamerstukken
34 086) als het wetsvoorstel langdurig toezicht, gedragsbeïnvloeding en
vrijheidsbeperking (Stb. 2015, 460). In dit artikel is voorzien in een
samenloopregeling.
ARTIKEL IX
De wijziging van artikel 509o, vierde lid, Wetboek van Strafvordering zoals
voorgesteld in artikel I, onderdeel C, van dit wetsvoorstel, stelt een nieuwe
termijn vast voor het externe multidisciplinaire advies bij een vordering
tot verlenging van de terbeschikkingstelling met verpleging van
overheidswege. Om te voorkomen dat in de praktijk onduidelijkheid
ontstaat over de aanvang van de termijn van vier jaren en daarmee over
de vraag bij welke vordering tot verlenging van de terbeschikkingstelling
na de inwerkingtreding extern advies overgelegd moet worden, is een
overgangsbepaling opgenomen.
Het eerste lid betreft terbeschikkinggestelden die op het moment van
inwerkingtreding van artikel I, onderdeel C, eerste lid, gedurende een
periode van vier tot zes jaar ter beschikking zijn gesteld. Op grond van de
huidige regeling uit artikel 509o is over deze betrokkenen geen multidisciplinair advies uitgebracht. Dat gebeurt immers pas indien het openbaar
ministerie een verlenging vordert waardoor de totale duur van de
terbeschikkingstelling met verpleging van overheidswege een periode van
zes jaar of van een veelvoud van zes jaar te boven gaat. Personen die op
het moment van inwerkingtreding vier jaar of minder ter beschikking zijn
gesteld, vallen onder de nieuwe vierjaarcyclus zoals voorgesteld in artikel
I, onderdeel C, eerste lid. Zonder overgangsrecht zouden personen die op
het moment van inwerkingtreding vier, vijf of zes jaar ter beschikking zijn
gesteld pas vier jaar na inwerkingtreding in aanmerking komen voor een
multidisciplinair verlengingsadvies. Dit is onwenselijk, daarom is voorzien
in een overgangsregeling op grond waarvan een multidisciplinair
verlengingsadvies wordt vereist in geval van een vordering tot verlenging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

16

waarbij de totale duur van de terbeschikkingstelling een periode van zes
jaar te boven gaat. Daarna is voorzien in een cyclus van vier jaar, waarbij
wordt aangesloten bij het moment waarop het eerste advies is uitgebracht
en niet bij de totale duur van de terbeschikkingstelling.
Het tweede lid betreft terbeschikkinggestelden die op het moment van
inwerkingtreding van artikel I, onderdeel C, eerste lid, meer dan zes jaar
ter beschikking zijn gesteld. Op grond van de huidige regeling uit artikel
509o is over deze betrokkenen minimaal één keer een multidisciplinair
advies uitgebracht. De overgang van zes naar vier jaar brengt in dit geval
met zich mee dat over betrokkenen in korte tijd tweemaal een verlengingsadvies zou moeten worden uitgebracht, bijvoorbeeld wanneer
iemand op het moment van inwerkingtreding gedurende zeven jaar ter
beschikking is gesteld. In dat geval is bij zes jaar (op grond van de huidige
bepaling) advies uitgebracht en op grond van de nieuwe bepaling zou bij
acht jaar opnieuw een advies moeten worden uitgebracht. Om dit te
voorkomen wordt voor deze categorie tbs-gestelden een advies pas
vereist in geval van een verlenging waarbij de totale duur van de
terbeschikkingstelling met verpleging van overheidswege een periode van
vier jaar of van een veelvoud daarvan te boven gaat, gerekend vanaf het
laatst uitgebrachte advies. Ook daarna wordt het advies om de vier jaar
uitgebracht, steeds teruggerekend vanaf het laatste advies op grond van
de huidige regeling in artikel 509o.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 736, nr. 3

17