Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 665

Regels inzake de controle op diensten die
betrekking hebben op strategische goederen
(Wet strategische diensten)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 12 april 2011
De vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie1,
belast met het voorbereidend onderzoek van bovengenoemd
wetsvoorstel, heeft de eer als volgt een verslag uit te brengen van haar
bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
blz.

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma, S.A.M. (PvdA), SnijderHazelhoff, J.F. (VVD), Verburg, G. (CDA),
Koopmans, G.P.J. (CDA), Ham, B. van der
(D66), Voorzitter, Smeets, P.E. (PvdA),
Samsom, D.M. (PvdA), Jansen, P.F.C. (SP),
Ondervoorzitter, Jacobi, L. (PvdA), Koppejan,
A.J. (CDA), Graus, D.J.G. (PVV), Thieme, M.L.
(PvdD), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Wiegmanvan Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Tongeren,
L. van (GL), Ziengs, E. (VVD), Braakhuis,
B.A.M. (GL), Gerbrands, K. (PVV), Lodders,
W.J.H. (VVD), Vliet, R.A. van (PVV), Dijkgraaf,
E. (SGP), Schaart, A.H.M. (VVD) en Verhoeven,
K. (D66).
Plv. leden: Jadnanansing, T.M. (PvdA), Elias,
T.M.Ch. (VVD), Ormel, H.J. (CDA), Blanksmavan den Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Koolmees, W.
(D66), Dikkers, S.W. (PvdA), Klijnsma, J.
(PvdA), Irrgang, E. (SP), Groot, V.A. (PvdA),
Werf, M.C.I. van der (CDA), Dijck, A.P.C. van
(PVV), Ouwehand, E. (PvdD), Gerven, H.P.J.
van (SP), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Gent, W.
van (GL), Leegte, R.W. (VVD), Grashoff, H.J.
(GL), Mos, R. de (PVV), Taverne, J. (VVD),
Bemmel, J.J.G. van (PVV), Staaij, C.G. van der
(SGP), Houwers, J. (VVD) en Veldhoven, S. van
(D66).

kst-32665-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

1. Algemeen
2. Strategische diensten
3. Strategische goederen
4. Toezicht, handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid

1
2
2
3

1. Algemeen
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Regels inzake de controle op diensten die betrekking hebben op
strategische goederen (Wet strategische diensten). De leden van de
PvdA-fractie hebben daarbij een vraag van algemene strekking: hoe past
het wetsvoorstel in de door de regering aangekondigde nieuwe visie op
wapenexportbeleid?
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel. De ontwikkelingen op het wereldtoneel
en het wapenembargo voor Libië onderstrepen nog maar eens dat het
belangrijk is om paal en perk te stellen aan het leveren van strategische
diensten voor goederen voor tweeërlei gebruik en militaire goederen aan
andere landen of mogelijke brandhaarden. Deze wetgeving past als
zodanig in het grondwettelijk streven van Nederland om de internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 5

1

rechtsorde te handhaven. De leden van de CDA-fractie hebben nog wel
enkele vragen.
2. Strategische diensten
De leden van de PvdA-fractie achten het van groot belang dat er naast
wetgeving voor «dual use»-goederen een solide wettelijke basis komt
voor technische bijstand en tussenhandeldiensten bij het ontwikkelen van
goederen met militaire toepassing en de productie van massavernietigingswapens. Met instemming nemen de leden kennis van het feit dat het
wetsvoorstel voorziet in een vergunningsplicht voor het verlenen van
tussenhandeldiensten en technische bijstand ten aanzien van militaire
goederen.
De leden van de PvdA-fractie hebben er altijd sterk op aangedrongen dat
wordt geregeld dat bij elke leverantie van componenten van wapens een
eindbestemmingsverklaring dient te worden afgegeven door het
importerende bedrijf. Er is nu geregeld dat de dienstverlener verplicht
wordt de minister te informeren over het wijzigen van de eindbestemming. De leden van de PvdA-fractie vragen waarom er slechts is
gekozen voor een meldplicht en niet voor een volledige vergunningsplicht
in deze gevallen. Voorts hebben de leden van de PvdA-fractie de regering
al in 2007 verzocht een vergunningplicht voor de doorvoer van alle
wapens te laten gelden, ongeacht het land van herkomst van de wapens.
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd met de technische bijstand en
tussenhandeldiensten, maar vragen de regering wel waarom vervoer en
financiële diensten hiervan zijn vrijgesteld.
Kan de regering een aantal voorbeelden noemen van niet-fysieke
overdracht, technische bijstand, of tussenhandel van strategische
diensten zoals bedoeld in de wet? Zo vragen de leden van de CDA-fractie.
3. Strategische goederen
In het geval van strategische goederen is het bedrijfsleven onvoldoende
op de hoogte van wet- en regelgeving: de lijsten «dual use»-goederen zijn
openbaar, maar gezien de complexiteit van de materie niet gemakkelijk
toegankelijk. Nederland besteedt in toenemende mate aandacht aan
voorlichting over het exportcontrolebeleid, maar heeft onvoldoende zicht
op het hele veld van potentiële exporteurs. Dit betekent dat een onbekend
aantal bedrijven en wetenschappelijke instituten niet wordt bereikt en
onvoldoende op de hoogte is van de regelgeving. Daardoor bestaat de
mogelijkheid dat bedrijven en instituten onbedoeld de wet- en regelgeving overtreden. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering
er in het (nog complexere geval) van de strategische diensten er voor gaat
zorgen dat het bedrijfsleven voldoende op de hoogte is van nieuwe weten regelgeving?
Bij het ministerie van Economische Zaken Landbouw en Innovatie (EL&I)
stelt de toename van het aantal vergunningaanvragen voor «dual
use»-goederen de medewerkers op de proef. Voorts is er te weinig
capaciteit om in de internationale fora in alle gevallen dat dit wenselijk is
een initiërende rol te spelen en eigen voorstellen uit te werken. Het
voorliggende wetsvoorstel voorziet in een meldplicht voor bedrijven die
tussenhandeldiensten verlenen. Die meldplicht maakt het mogelijk een ad
hoc vergunningsplicht op te leggen. Hoe gaat de regering er voor zorgen
dat er voldoende capaciteit is om de wetgeving ook adequaat uit te
voeren?
De leden van de CDA-fractie waarderen het dat de versnippering van
regelgeving op dit gebied wordt aangepakt, zodat er duidelijkheid ontstaat
op het gebied van niet-fysieke overdracht van programmatuur of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 5

2

technologie, het verlenen van technische bijstand en het verlenen van
tussenhandeldiensten.
Kan de regering aangeven welke samenloop er is tussen de Algemene
douanewet en het Besluit strategische goederen ten aanzien van de
fysieke overdracht en de onderhavige wetgeving voor niet-fysieke
overdracht? Waarom is er niet voor gekozen om alle bepalingen met
betrekking tot fysieke en niet-fysieke strategische goederen in één wet
onder te brengen?
De leden van de CDA-fractie merken op dat het belangrijk is dat mogelijke
leveranciers van deze strategische goederen ook voldoende op de hoogte
zijn van de onderhavige regelgeving. In het algemeen overleg Wapenexport op 24 maart 2011 is een inspectierapport aan de orde geweest
waaruit bleek dat betrokken ondernemingen onvoldoende op de hoogte
waren. Welke voornemens heeft de regering om de kennis over de
gebods- en verbodbepalingen op het gebied van strategische diensten te
verspreiden onder betrokkenen? Wat gaat de regering doen om de
wetgeving te handhaven? De leden van de CDA-fractie vragen dit ook
omdat zij zich realiseren dat met name bij goederen voor tweeërlei
gebruik niet altijd helder zal zijn dat het goed onder de Wet strategische
diensten valt.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom ervoor gekozen is bij de
definities te verwijzen naar Europese regelgeving. Het is de leden van de
CDA-fractie opgevallen dat de definities niet te begrijpen zijn zonder
kennis van verordening 428/2009, de krachtens de Douanewet aangewezen militaire goederen, de Gemeenteschappelijke EU-lijst van militaire
goederen (PbEU 20 101, C69) en verordening 1236/2005. De leden van de
CDA-fractie zijn van mening dat definities gehanteerd in Nederlandse
wetgeving in beginsel ook op basis van die wetgeving duidelijk moeten
zijn. Kan de regering in helder Nederlands de volledige definities van
militair eindgebruik, militaire goederen, militaire programmatuur, militaire
technologie en tussenhandelaren geven? De leden van de CDA-fractie
willen in overweging geven om de definities in de wet te verbeteren,
zodat duidelijker is wat de definities betekenen zonder raadpleging van
hogere of lagere regelgeving. Ditzelfde geldt voor verboden en geboden,
waar het verbod of gebod niet expliciet omschreven is, maar verwezen
wordt naar verordening 428/2009 in artikelen 2, 3, 4, 5, 6 7, 9, 14 en 15 van
de Wet strategische diensten.
4. Toezicht, handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid
Tot dusverre ontbreekt er een volledig inzicht in de vraag of het daadwerkelijke eindgebruik overeenkomt met het vermelde eindgebruik en of de
opgegeven eindgebruiker de werkelijke eindgebruiker is geweest. Dat
heeft voornamelijk te maken met een gebrekkige ex-post controle bij
eindgebruikers. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering er
voor gaat zorgen dat die ex-post controle wordt verbeterd.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie,
Van der Ham
De adjunct-griffier van de vaste commissie voor Economisch Zaken,
Landbouw en Innovatie,
Blacquiere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 665, nr. 5

3