Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2260

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 22 januari 2021
De vaste commissie voor Europese Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Ministers van Buitenlandse Zaken over
de brief van 12 januari 2021 over de geannoteerde agenda voor de
videoconferentie van de leden van de Raad Algemene Zaken van
18 januari 2021 en de videoconferentie van de leden van de Europese
Raad van 21 januari 2021 (Kamerstukken 21 501-02 en 21 501-20, nr. 2257).
De vragen en opmerkingen zijn op 15 januari 2021 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 18 januari 2021 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Veldman
Adjunct-griffier van de commissie,
Buisman

kst-21501-02-2260
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de videoconferentie van de leden van de Raad Algemene
Zaken van 18 januari 2021 en de videoconferentie van de leden van de
Europese Raad van 21 januari 2021. Zij hebben hierbij nog enkele vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de videoconferentie van de leden van de Raad Algemene
Zaken van 18 januari 2021 en de videoconferentie van de leden van de
Europese Raad van 21 januari 2021. Zij hebben hierbij nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie willen dit schriftelijk overleg aangrijpen om
geïnformeerd te worden over de voortgang van de Brexit en de daarbij
gepaard gaande problemen. Tevens hebben deze leden vragen over de
Conferentie over de Toekomst van Europa, de aanpak van de COVID-19crisis en een vraag over de mogelijkheid om het Wereldkampioenschap
ijshockey in Wit-Rusland te boycotten door de Europese Unie.
Ten eerste willen de leden van de CDA-fractie opmerken dat het weer gaat
over twee informele vergaderingen waarbij geen agenda, geen notulen en
geen besluitvorming voorzien zijn. Deze leden vragen het kabinet in beide
vergaderingen er bij het Portugese Voorzitterschap op aan te dringen om
transparantie in de Europese Raden te bevorderen en verzoeken het
kabinet voorts eventuele afspraken tot besluitvorming, in bijvoorbeeld een
schriftelijke procedure naar aanleiding van deze informele vergaderingen,
expliciet en tijdig met de Kamer te delen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda. Hierover hebben zij nog enkele vragen.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de videoconferentie van de leden van de Raad
Algemene Zaken van 18 januari 2021 en de videoconferentie van de leden
van de Europese Raad van 21 januari 2021. Zij hebben hierbij nog enkele
vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda voor de videoconferentie van de leden van de Raad
Algemene Zaken van 18 januari 2021 en de videoconferentie van de leden
van de Europese Raad van 21 januari 2021. Zij hebben hierbij nog enkele
vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de videoconferentie van de leden van de Raad
Algemene Zaken van 18 januari 2021 en de videoconferentie van de leden
van de Europese Raad van 21 januari 2021 en de Kabinetsappreciatie
Commissie Werkprogramma 2021 en hebben hierover nog enkele vragen.
COVID-19
De leden van de VVD-fractie hechten eraan dat gezondheidszorg een
nationale competentie is, en dat dit ook zo moet blijven. Maar gezien de
ongekende schaal van de huidige coronacrisis is het wel van groot belang
dat lidstaten nauw samenwerken en de Europese Commissie hierbij een
actieve ondersteunende en coördinerende rol op zicht neemt. De leden
van de VVD-fractie zijn dankbaar voor de onderlinge steun tussen
lidstaten. Zo hebben Nederlandse patiënten gebruik mogen maken van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

2

beschikbaarheid van Intensive Care (IC)-capaciteit in Duitsland en is het
verstandig om samen te werken bij de inkoop van vaccins of het zoveel
mogelijk onderling afstemmen van beperkingen aan de grens.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de huidige stand van zaken rondom
de verschillende variaties van het coronavirus besproken gaan worden
tijdens de komende Raad Algemene Zaken (RAZ). In hoeverre ziet het
kabinet een rol weggelegd voor de Commissie in het coördineren van een
Europese aanpak? In welke vorm zouden de lidstaten gezamenlijk kunnen
optrekken om de verspreiding van bijvoorbeeld «de Britse variant» zo veel
als mogelijk tegen te gaan? Worden de eerste lessons learned daarbij in
overweging genomen? En zo ja, op welke manier?
1. Antwoord van het kabinet
De recentelijk opgedoken virusmutaties die meer besmettelijk
lijken te zijn, specifiek de «Britse, Zuid-Afrikaanse en Braziliaanse varianten», baren veel zorgen. Diverse lidstaten, waaronder
Nederland, troffen al maatregelen om verdere verspreiding te
voorkomen. Het kabinet zet zich dan ook actief in voor een
Europese aanpak om reizen vanuit gebieden met een prevalentie
van virusmutaties beter te coördineren, zowel vanuit buiten als
binnen de EU. Het coördineren van nationale maatregelen op
EU-niveau kan de efficiëntie en effectiviteit van het tegengaan
van verdere verspreiding ten goede komen. Verdere exponentiele
groei kan zo worden tegengegaan. De Minister van Justitie en
Veiligheid riep in een brief van 15 januari jl. zijn Europese
collega’s dan ook op tot verdere coördinatie. De Minister van
Buitenlandse Zaken heeft hier op de informele videoconferentie
van de leden van de Raad Algemene Zaken van 18 januari jl.
specifiek aandacht voor gevraagd en het voorzitterschap uitgenodigd om samen met de Europese Commissie een aanbeveling
hiertoe te overwegen. Ook tijdens de informele videoconferentie
van de leden van de Europese Raad op 21 januari zal Nederland
dit standpunt uitdragen. Een belangrijke «lesson learned» is het
zo vroeg mogelijk streven naar coördinatie van maatregelen op
EU niveau om daarmee de impact op het vrij verkeer te minimaliseren. In dat licht moet ook de oproep om een voorstel tot een
aanbeveling te doen, worden gezien.
Voorts lezen de leden van de VVD-fractie dat er tijdens de Raad Algemene
Zaken gesproken gaat worden over «het tegengaan van de verspreiding
van desinformatie over vaccins.» Betekent dit dat er vooral informatie zal
worden gedeeld of voorziet het kabinet ook een concrete aanpak vanuit de
Commissie? En zo ja, hoe gaat dat er uit zien?
2. Antwoord van het kabinet
In 2018 is de Europese Commissie gestart met de aanpak ter
bestrijding van desinformatie middels een actieplan. De Europese
Commissie heeft deze strijd tegen desinformatie, misinformatie
en buitenlandse inmenging op het terrein van COVID-19 in juni op
alle fronten opgevoerd, onder andere door acties hiertoe uiteen
te zetten in een mededeling.1 De Europese Commissie zet alle
beschikbare instrumenten in en financiert onderzoek dat de
lidstaten in deze strijd kan helpen. Desinformatie houdt, ook bij
COVID-19, niet op bij de grenzen. Het kabinet verwelkomt dan
ook de acties van de Commissie op dit gebied. De nadruk die de
1

EUR-Lex – 52020JC0008 – EN – EUR-Lex (europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

3

Commissie legt op het waarborgen van rechtsstatelijke waarden
en grondrechten is daarbij van belang, ook in tijden van crisis.
Daarnaast heeft de Europese Commissie onlangs een European
Democracy Action Plan gepubliceerd. Hierin worden verdere
stappen om o.a. desinformatie te adresseren uiteengezet. Ook de
Digital Services Act, die digitale diensten zal reguleren, zal
onderdeel zijn van deze bredere inzet tegen desinformatie. De
acties uit de mededelingen passen grotendeels bij de kabinetsbrede beleidsaanpak van desinformatie (preventie, informatiepositie verstevigen, reageren), die recent ook op de context van
COVID-19 is toegepast. Uw Kamer wordt op korte termijn
geïnformeerd over de kabinetsinzet ten aanzien van beide
voorstellen via de gebruikelijke BNC-fiches.
De leden van de CDA-fractie constateren dat er vanuit Europese landen
steeds meer kritiek komt op het regelen van nieuwe vaccins door de
Europese Commissie. Brussel verwerpt deze kritiek en verwijt de nationale
overheden juist gebrek aan samenwerking. De leden van de CDA-fractie
vragen het kabinet of dit dispuut geagendeerd is voor de komende Raad
Algemene Zaken, hoe deze onenigheid wordt opgelost en het belangrijkste, welke strategie de Europese Commissie aanhangt om meer
nieuwe vaccins te verwerven. Voorts vragen deze leden het kabinet hoe de
lidstaten en de Europese Commissie elkaar kunnen aanvullen en
versterken in de werving van vaccins. De leden van de CDA-fractie vragen
het kabinet hoe de Europese Unie dus gaat zorgen dat er meer vaccins
beschikbaar komen.
3. Antwoord van het kabinet
De bespreking van vaccins in den brede stond geagendeerd voor
de informele Raad Algemene Zaken. De Europese Commissie,
daarin gesteund door een aantal lidstaten heeft het belang van
een gezamenlijke Europese aanpak wat betreft vooraankoop en
de daarbij behorende afspraken benadrukt en aangegeven dat
daarnaast geen bilaterale afspraken kunnen worden gemaakt
door lidstaten. Door gezamenlijke inkoop kunnen de gewenste
hoeveelheden tegen de best mogelijke prijs worden verkregen.
In de afgelopen periode heeft het proces rond de aankoop van
COVID-19-vaccins een nieuwe impuls gekregen: de Europese
Commissie en BioNTech/Pfizer hebben een nieuwe overeenkomst
gesloten die leidt tot nog eens 200 miljoen doses, met een optie
op 100 miljoen additionele doses. Ook heeft de Commissie
aangegeven met twee extra producenten het gesprek aan te
gaan. Het kabinet verwelkomt het optreden van de Europese
Commissie en de rol die zij hierin op zich heeft genomen.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet hoe er op zeer korte
termijn voor de hele Europese Unie een consistente strategie wordt
ontwikkeld om de verspreiding van de Britse variant van het virus in te
perken. Deze leden vragen het kabinet wat Nederland tijdens de Raad
Algemene Zaken en tijdens de Raad hierover zal inbrengen. Daarbij
vragen de leden in hoeverre de mogelijkheid op tafel ligt om grenzen
tijdelijk te sluiten zoals dat ook het geval was in het voorjaar 2020.
4. Antwoord van het kabinet
De recentelijk opgedoken virusmutaties die meer besmettelijk
lijken te zijn, specifiek de «Britse, Zuid-Afrikaanse en Braziliaanse varianten», baren veel zorgen. Diverse lidstaten, waaronder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

4

Nederland, troffen al maatregelen om verdere verspreiding te
voorkomen. Het kabinet zet zich dan ook actief in voor een
Europese aanpak om reizen vanuit gebieden met een prevalentie
van virusmutaties beter te coördineren, zowel vanuit buiten als
binnen de EU. Het coördineren van nationale maatregelen op
EU-niveau kan de efficiëntie en effectiviteit van het tegengaan
van verdere verspreiding ten goede komen. Verdere exponentiele
groei kan zo voorkomen worden. De Minister van Justitie en
Veiligheid riep in een brief van 15 januari jl. zijn Europese
collega’s dan ook op tot verdere coördinatie. De Minister van
Buitenlandse Zaken heeft hier bij de informele videoconferentie
van de leden van de Raad Algemene Zaken van 18 januari jl.
specifiek aandacht voor gevraagd en het voorzitterschap uitgenodigd om samen met de Europese Commissie een aanbeveling
hiertoe te overwegen. Ook tijdens de informele videoconferentie
van de leden van de Europese Raad op 21 januari zal Nederland
dit standpunt uitdragen. Er zijn verschillende maatregelen die
genomen kunnen worden, zoals het verplicht stellen van testen,
instellen van een tijdelijk vliegverbod, verdere beperking van het
EU-inreisverbod en eventueel het sluiten van de grenzen.
Nederland stelt zich op het standpunt dat het sluiten van de
grenzen alleen mogelijk zou moeten zijn als laatste redmiddel.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet of het kabinet het
uitgangspunt deelt dat de nood hoog is en er snel actie ondernomen moet
worden en hoe dat valt te verenigen met informele raden waar geen
beslissingen kunnen worden genomen.
5. Antwoord van het kabinet
Het kabinet erkent dat sprake is van een bijzondere crisisperiode
waar effectieve Europese besluitvorming voor nodig is. De
Nederlandse inzet is dat ondanks de uitdagingen die COVID-19
oproept, de EU besluitvorming goed voorbereid en ordentelijk
verloopt. De besluitvormingsprocessen van de Raad zijn tijdelijk
aangepast om besluitvorming zo goed mogelijk doorgang te laten
vinden. Eventuele besluiten die voortvloeien uit de informele
Raden, welke per videoverbinding plaatsvinden, worden genomen
via een aansluitende schriftelijke procedure. Er kunnen immers
geen formele besluiten in videoconferenties worden genomen,
aangezien zij informeel van aard zijn. Door gebruikmaking van de
schriftelijke procedure blijft de EU besluitvaardig en voldoende
uitgerust om de COVID-19 crisis zo goed mogelijk het hoofd te
bieden. Daarbij merkt het kabinet dat coördinatie van beleid en
uitwisseling van informatie in Raadsverband naar wens verloopt
in de overleggen per videoverbinding. Waarbij, als nodig, deze
overleggen op korte termijn kunnen worden opgezet. Uw Kamer
wordt over de inzet van het kabinet voor een informele videoconferentie via de geannoteerde agenda geïnformeerd. Zoals
aangegeven in de geannoteerde agenda voor de informele
videoconferentie van de leden van de Europese Raad van
21 januari (referentie 21 501-02-2257) is deze vergadering primair
gericht op het uitwisselen van informatie.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet of er gesproken wordt
over uitbreiden van capaciteit en het mandaten van het Europees
Medicijnagentschap (EMA) en het Europese Centrum voor Infectiebestrijding (ECDC) naar aanleiding van voorstellen van de Europese
Commissie hierover en hoe hoog de urgentie hiervan is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

5

6. Antwoord van het kabinet
Tijdens de Raad Algemene Zaken en de Europese Raad staan de
voorstellen van de Europese Commissie ten aanzien van de
nadere uitwerking van een EU Gezondheidsunie niet geagendeerd. Hierover wordt naar verwachting dan ook niet gesproken.
Onderdeel van dit pakket zijn onder andere de voorgestelde
versterking van zowel het EMA als het ECDC met het oog op
volgende grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen. Uw
Kamer kan deze maand de appreciatie van het kabinet van deze
voorstellen middels BNC fiches tegemoet zien.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister en de premier nadere
toelichting te vragen bij de Europese Commissie over de alleingang van
Duitsland in het kopen van dertig miljoen extra vaccins, wat dit doet met
de solidariteit van EU-samenwerking, welke formele en informele reactie
de Europese Commissie heeft gegeven richting Duitsland en wat de
beweegredenen van Duitsland zijn geweest om dit te doen.
7. Antwoord van het kabinet
Duitsland heeft een zeer grote investering gedaan in het bedrijf
Biontech en daarmee een belangrijke bijdrage geleverd aan de
ontwikkeling van het vaccin door Biontech in samenwerking met
Pfizer. Duitsland betaalt nu bij de levering van deze vaccins
dezelfde prijs als andere lidstaten en krijgt het aantal vaccins
naar rato van het inwoneraantal. Binnen Duitsland is hierover een
discussie ontstaan. Duitsland heeft onderzocht of Biontech extra
vaccins kan leveren nadat de leveringsafspraken met de
EU-landen zijn nagekomen. Voor zover bekend bij het kabinet
heeft dit tot nu toe niet tot een overeenkomst geleid tussen
Duitsland en Biontech. In het algemeen is het kabinet van mening
dat lidstaten gezamenlijk moeten blijven optrekken bij de
aankoop van vaccins. De Commissie heeft dezelfde positie
tijdens de informele videoconferentie van de leden van de Raad
van Algemene Zaken kenbaar gemaakt.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet of het klopt dat de
Europese Commissie onderhandelingen voert met het Gamaleya
Research Institute, de ontwikkelaar van het Sputnik V-vaccin uit Rusland.
Tevens vragen deze leden of de EU ook onderhandelt over het vaccin dat
in China wordt gebruikt.
8. Antwoord van het kabinet
Er worden op dit moment door de Europese Commissie geen
onderhandelingen gevoerd over het Sputnik V-vaccin of over het
Chinese vaccin.
De vaccinovereenkomst met CureVac is vertrouwelijk ter inzage
beschikbaar gemaakt voor Europarlementariërs. De leden van de
CDA-fractie vragen het kabinet om via de Raad er bij de Europese
Commissie op aan te dringen om de onderhandelingsdocumenten met de
vaccin producenten vertrouwelijk te delen met nationale parlementen. De
leden van de CDA-fractie vernemen graag van het kabinet hoe de
overdracht van de inkoop van vaccins in juni 2020 verlopen is. Hoe en
waarom hebben de nationale regeringen dit overgedragen aan de
Europese Commissie en zijn alle bestelde vaccins ook overgenomen door
de Unie. Voorts willen deze leden graag een lijst hebben, wanneer
besluiten om vaccins te kopen zijn voorgelegd aan de Ministers en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

6

wanneer er wel en wanneer er niet ingestemd is met de inkoop en wat
daarvoor de redenen waren. De leden van de CDA-fractie vragen het
kabinet een lijst van al deze besluiten.
9. Antwoord van het kabinet
De overeenkomsten met de vaccinontwikkelaars zijn vertrouwelijk en mogen niet gedeeld worden. Het is niet de Europese
Commissie op zichzelf die besluit over deze vertrouwelijkheid,
maar een zaak van de Europese Commissie, het bedrijf en de
lidstaat tezamen. Zoals u weet is het de Minister van VWS die
verantwoordelijk is voor de aankoop van de vaccins. Ik heb de
Minister van VWS daarom verzocht om te bezien of het mogelijk
is om dit in een vertrouwelijke setting met het parlement te
bespreken.
Zoals ik uw Kamer heb geïnformeerd op 6 augustus is de Inclusieve Vaccin Alliantie opgegaan in een initiatief van de Europese
Commissie voor de centrale aankoop van COVID-19-vaccins voor
alle lidstaten van de EU. Bij de onderhandelingen met vaccinproducenten maakt de Europese Commissie prijsafspraken met
producenten waarbij betaalbaarheid en toegankelijkheid van elk
Covid-19-vaccin, conform de wens van uw Kamer in de motie van
het lid Ellemeet (Kamerstuk 35 493, nr. 13) over eisen voor de
betaalbaarheid en de toegankelijkheid van het COVID-19- vaccin
van 2 juli jl., belangrijke uitgangspunten zijn. De aangekochte
vaccins zijn door de lidstaten afgenomen.
De leden van de D66-fractie zien dat sommige lidstaten, zoals Polen,
individueel zijn begonnen met het vormgeven van vaccinatiebewijzen.
Ook vliegtuigmaatschappijen geven aan te willen werken met dergelijke
bewijzen. Commissievoorzitter Von der Leyen verwelkomde de Griekse
oproep voor een gezamenlijke erkenning van een vaccinatiebewijs, zodat
mensen die gevaccineerd zijn sneller vrij kunnen reizen. Andere lidstaten,
waaronder Frankrijk, staan kritisch tegenover dit plan. Steunt het kabinet
de Griekse oproep voor een gezamenlijke erkenning van vaccinatiebewijzen? Hoe garanderen we dat het vrij verkeer van personen niet
belemmerd door een gefragmenteerde erkenning van vaccinatiebewijzen,
zo vragen de leden van de D66-fractie? Verwacht het kabinet een voorstel
van de Commissie hiertoe? Welke eisen moeten er volgens het kabinet
worden gesteld aan een EU-breed vaccinatiebewijs? Hoe wordt de privacy
van medische gegevens gewaarborgd? Welke autoriteiten zouden
toegang moeten krijgen tot de gegevens? Wordt er nagedacht of de
vrijheid van personenverkeer in het geding komt indien mensen (om wat
voor een reden dan ook) niet gevaccineerd kunnen worden? De aan het
woord zijnde leden horen graag van het kabinet of lidstaten van plan zijn
vaccinatiestrategieën af te stemmen met elkaar? Er wordt over het
algemeen gekozen voor ouderen en zorgmedewerkers maar we zien ook
daar verschillen. Bijvoorbeeld Nederland die ouderen niet als allereerst
vaccineert.
10. Antwoord van het kabinet
Er is nog onvoldoende duidelijkheid over de duur van de werking
van een vaccin en de vraag of mensen die zijn gevaccineerd het
virus kunnen overbrengen. Mede om die reden is het kabinet
terughoudend ten aanzien van gezamenlijk erkenning van
vaccinatiecertificaten om sneller vrij te kunnen reizen. De
Wereldgezondheidsorganisatie, riep recent op nog niet in te
zetten op vaccinatie- of immuniteitscertificaten, gezien deze
onduidelijkheden rondom immuniteit en transmissie. Het kabinet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

7

heeft daarnaast de Gezondheidsraad om advies gevraagd
aangaande de ethische en juridische zaken omtrent de mogelijke
invoering van een vaccinatiecertificaat. Nederland heeft tijdens
de informele videoconferentie van de leden van de Raad
Algemene Zaken aangedrongen op een zorgvuldige behandeling
van dit onderwerp, gezien de eerder genoemde elementen.
Meerdere lidstaten en de Europese Commissie toonden zich
tijdens de videoconferentie bewust van de gevoeligheid van dit
onderwerp en het belang van gelijke behandeling in het licht van
het vrij verkeer. Deze kwestie vraagt daarom een door de
Lidstaten gecoördineerde benadering maar het is nog niet
mogelijk steun uit te spreken voor een gezamenlijke erkenning
van vaccinatiecertificaten om sneller vrij reizen mogelijk te
maken.
De Commissie heeft een mededeling aangekondigd voor
20 januari a.s. waar zal worden ingegaan op onder andere de
beschikbaarheid van vaccins, vaccinatiestrategieën, productie
van vaccins en vaccinatiecertificaten. Het kabinet zal uw Kamer
naar aanleiding van deze mededeling en het advies van de
Gezondheidsraad nader informeren over zijn positie ten aanzien
van vaccinatiecertificaten.
Lidstaten bespreken de nationale vaccinatiestrategieën en
stemmen deze zo goed mogelijk op elkaar af. Hoewel er sprake is
van verschil in de precieze uitvoering door lidstaten zien we wel
dat iedere lidstaat prioriteit geeft aan de bescherming van de
meest kwetsbare burgers.
Momenteel kennen Denemarken, Duitsland en Oostenrijk vliegverboden
voor Zuid-Afrika en het Verenigd Koninkrijk, maar vele andere landen niet,
zo constateren de leden van de D66-fractie. Is het kabinet voornemens
(voor te stellen) de reisbeperkingen van en naar het Schengengebied
beter Europees te coördineren? Zowel voor inreizende EU-burgers als
inreizende niet-EU-burgers die uitgezonderd zijn van het algemene
inreisverbod. Acht het kabinet het ook noodzakelijk om op het gebied van
reizen en quarantaineregels meer eensgezindheid te krijgen binnen
Europa, zo vragen de leden van de D66-fractie. Zo zijn er voorbeelden van
verschillen in de duur van de quarantaine en het wel of niet overhandigen
van negatieve tests.
11. Antwoord van het kabinet
De recentelijk opgedoken virusmutaties die meer besmettelijk
lijken te zijn, specifiek de «Britse, Zuid-Afrikaanse en Braziliaanse varianten», baren veel zorgen. Diverse lidstaten, waaronder
Nederland, troffen al maatregelen om verdere verspreiding te
voorkomen. Het kabinet zet zich dan ook actief in voor een
Europese aanpak om reizen vanuit gebieden met een prevalentie
van virusmutaties beter te coördineren, zowel vanuit buiten als
binnen de EU. Het coördineren van nationale maatregelen op
EU-niveau kan de efficiëntie en effectiviteit van het tegengaan
van verdere verspreiding ten goede komen. Verdere exponentiele
groei kan zo voorkomen worden. De Minister van Justitie en
Veiligheid riep in een brief van 15 januari jl. zijn Europese
collega’s dan ook op tot verdere coördinatie. De Minister van
Buitenlandse Zaken heeft hier tijdens de informele videoconferentie van de leden van de Raad Algemene Zaken van 18 januari
jl. specifiek aandacht voor gevraagd en het voorzitterschap
uitgenodigd om samen met de Europese Commissie een aanbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

8

veling hiertoe te overwegen. Ook tijdens de informele Europese
Raad zal Nederland dit standpunt uitdragen.
Ook voor het EU interne test- en quarantainebeleid geldt dat
Nederland zich inspant voor Europese coördinatie. In Europees
verband zijn al afspraken gemaakt over maatregelen die lidstaten
kunnen treffen voor reizigers uit gebieden met een hoog risico op
besmetting. In dat verband heeft de Europese Commissie een
voorstel gedaan voor een gemeenschappelijk raamwerk voor
sneltesten2 (zgn. rapid antigen tests) waarmee het kabinet
voornemens is in te stemmen. Uw Kamer zal zo spoedig mogelijk
in meer detail over dit voorstel worden geïnformeerd. Bij het
beoordelen van dergelijke voorstellen acht het kabinet het steeds
van belang dat er voldoende ruimte blijft voor nationale
afwegingen op het gebied van volksgezondheid, passend bij de
nationale context.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben vragen over eerdere
plannen om middels een «Inclusieve Vaccinatie Alliantie» van Duitsland,
Frankrijk, Italië en Nederland COVID-19-vaccins beschikbaar te stellen voor
ontwikkelingslanden. Zij vragen of het kabinet meer informatie heeft over
deze reeds in april 2020 ingestelde ambitie en wat hiervan terecht is
gekomen tot nu toe? Zij vragen zich tevens af wat het kabinet vindt van de
appreciatie dat er geen mondiaal economisch herstel mogelijk is, zonder
dat ontwikkelingslanden tijdig deze vaccins ontvangen, en zijn benieuwd
of het kabinet deze bevindingen wil delen tijdens de aankomende Raad
Algemene Zaken op 18 januari?3
12. Antwoord van het kabinet
Na oprichting van de Inclusieve Vaccin Alliantie besloot de
Europese Commissie om samen met de overige EU lidstaten een
Europese Vaccin Strategie te ontwikkelen en gezamenlijk te
komen tot verwerving van Covid-19-vaccins.
Inmiddels trekken de Commissie en de lidstaten ook gezamenlijk
op om kwetsbare landen te ondersteunen. In de Kamerbrief van
de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over solidaire toegang tot vaccins van dd 18 december jl
(Kamerstuk 25 295, nr. 902) en de voortgangsbrief over COVID-19
van dd 13 januari (Kamerstuk 25 295, nr. 874) is de inzet van
Nederland en de Europese Unie op dit onderwerp toegelicht.
Hierin is benadrukt dat eerlijke toegang tot vaccins niet alleen
belangrijk is vanuit het oogpunt van solidariteit, maar ook
bijdraagt aan maximale impact op de bestrijding van de
pandemie. In die zin heeft wereldwijde toegang tot vaccins dus
een impact op het wereldwijde economisch herstel.
In de kamerbrieven wordt onder meer ingegaan op de directe
financiële steun vanuit Nederland en de Europese Commissie
richting het multilaterale initiatief COVAX. Ook is aangegeven
hoe de vroege en grootschalige inkoop van vaccins voor
EU-landen indirect heeft bijgedragen aan verbeterde toegang
wereldwijd, door opschaling van productiecapaciteit in Europa en
daarbuiten.

2

https://ec.europa.eu/health/sites/health/files/preparedness_response/docs/covid19_rat_recommendation_en.pdf
3
The Economist, «Vaccinating the world, the great Task», 9 Januari 2021, https://
www.economist.com/briefing/2021/01/09/the-great-task

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

9

Nederland dringt er bij de Europese Commissie en bij andere
lidstaten op aan om eventueel toekomstige surplus van vaccins
binnen de EU via COVAX, of tenminste in nauwe afstemming met
COVAX, te herdistribueren.
De Europese inzet alleen, kan echter niet zorgen voor wereldwijde toegang tot vaccins. Daarom is het belangrijk dat ook
andere landen en regionale en multilaterale organisaties hun
verantwoordelijkheid nemen door financieel bij te dragen aan
COVAX zodat toegang tot Covid-19-vaccin mondiaal mogelijk is.
Nederland roept hiertoe op in de relevante internationale fora.
De leden van de PvdA-fractie verwelkomen de inspanningen van de
Europese Commissie en de lidstaten om zoveel samen te werken om
nationale gezondheidszorgstelsels te versterken en de verspreiding van
het virus tegen te gaan. In dat kader is het positief dat de Commissie
namens lidstaten onderhandelt om op korte termijn meer vaccins voor de
lidstaten ter beschikking te stellen. Op welke termijn krijgt Nederland
beschikking over de extra vaccins die vallen onder de recent gesloten
vaccinovereenkomsten? Kan het kabinet er daarnaast voor zorgen dat de
reeds gesloten en toekomstige overeenkomsten ook ter inzage worden
voorgelegd aan de Tweede Kamer?
13. Antwoord van het kabinet
In de afgelopen week heeft het proces rond de aankoop van
COVID-19 vaccins een nieuwe impuls gekregen: de Europese
Commissie en BioNTech/Pfizer hebben een nieuwe overeenkomst
gesloten. De EU heeft hiermee het recht bedongen op de afname
van nogmaals 200 miljoen doses van het vaccin van BioNTech/
Pfizer, met een optie op later nog eens 100 miljoen doses. Het
kabinet is voornemens om van deze eerste 200 miljoen doses, het
Nederlandse pro-rata-deel van 7.258.778 doses af te nemen.
Mochten landen minder willen afnemen dan hun deel, dan opteert
het kabinet vanzelfsprekend voor een groter aantal. De inzet is
om zoveel vaccins als mogelijk aan te kopen, zodat we zo snel
mogelijk, nog voor deze zomer, de prioritaire doelgroepen
conform het advies van de Gezondheidsraad kunnen vaccineren.
Deze extra vaccins worden geleverd vanaf het tweede kwartaal
van dit jaar.
De overeenkomsten met de vaccinontwikkelaars zijn vertrouwelijk en mogen niet gedeeld worden. Het is niet de Europese
Commissie op zichzelf die besluit over deze vertrouwelijkheid,
maar dat is een zaak van de Europese Commissie, het bedrijf en
de lidstaat tezamen. Zoals u weet is het de Minister van VWS die
verantwoordelijk is voor de aankoop van de vaccins. Ik heb de
Minister van VWS daarom verzocht om te bezien of het mogelijk
is om dit in een vertrouwelijke setting met het parlement te
bespreken. Het kabinet zal uw Kamer hier zo spoedig mogelijk
over informeren.
Voor de leden van de PvdA-fractie staat voorop dat de vaccins voor
iedereen toegankelijk en betaalbaar moeten zijn. Is het kabinet bereid om
de toegankelijkheid en betaalbaarheid, ook voor lage- en middeninkomenslanden, van vaccins op de agenda te zetten? Heeft de Commissie bij
het onderhandelen over de recente inkoop van vaccins ook onderhandeld,
of de optie overwogen, om gebruik te maken van dwanglicenties? Zo niet,
is het kabinet bereid om er bij de Commissie voor te pleiten dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

10

bindende afspraken worden gemaakt over het delen van octrooien van
vaccins?
14. Antwoord van het kabinet
Tijdens de aankomende Europese overleggen staat ook de
toegang tot vaccins voor partnerlanden op de agenda. Het
kabinet onderstreept het belang van een solidaire verdeling van
vaccins. Op 18 december 2020 heeft de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking een overzicht
gegeven van de inspanningen die dit kabinet in 2020 op dit
terrein heeft verricht (Kamerstuk 25 295, nr. 902). Zoals gedeeld
in de voortgangsbrief over COVID-19 van dd. 13 januari
(Kamerstuk 25 295, nr. 874) wordt daarnaast een extra bijdrage
van EUR 25 mln. beschikbaar gesteld voor COVAX AMC. Dit is de
pijler van COVAX die vaccins zal aankopen en distribueren aan
lagere- en middeninkomenslanden. Nederland streeft er naar de
verdeling van vaccins buiten de EU zoveel mogelijk via COVAX of
in afstemming met COVAX te laten verlopen en roept de
Europese Commissie op eenzelfde lijn te volgen. Nederland
overweegt nog of- en in hoeverre – deelname aan aparte Europese
initiatieven wenselijk is.
Het systeem van intellectueel eigendom heeft in deze pandemie
grootschalig en kostbaar onderzoek naar mogelijke vaccins
gestimuleerd. Dat heeft nu geleid tot de eerste positieve resultaten met beschikbare vaccins. Dit toont aan dat het systeem van
intellectueel eigendom, als stimulans om te investeren en te
innoveren, zijn vruchten afwerpt. Nederland heeft geen indicatie
dat octrooien een barrière vormen voor het opschalen van de
productiecapaciteit of beschikbaarheid van vaccins. Het stelsel
van octrooibescherming stelt bedrijven juist in staat hun
innovaties te delen, kennis en gegevens uit te wisselen, licenties
te verlenen en productie op grote schaal te waarborgen, ook voor
lage- en middeninkomenslanden. Een dwanglicentie komt pas in
beeld als de octrooihouder niet bereid is de licentie onder
redelijke voorwaarden vrijwillig te verlenen, andere instrumenten
niet helpen, inzet van de dwanglicentie proportioneel is richting
octrooihouder en daadwerkelijk kan leiden tot beschikbaarheid
van een vaccin. Het kabinet heeft geen indicatie dat een dergelijke situatie zich nu voordoet. In antwoord op vragen van het lid
Van Gerven over de ontwikkeling en distributie van coronavaccins is op 2 december 2020 (Aanhangsel Handelingen II
2020/21, nr. 992) ook aangegeven het kabinet geen indicatie
heeft dat octrooien in de weg staan bij het opschalen van de
productiecapaciteit.
Het kabinet is van mening dat wel voortdurend goed gekeken
moet worden naar mogelijke knelpunten op het gebied van
intellectueel eigendom die opschaling van productie en betaalbaarheid van COVID-19-vaccins zouden kunnen belemmeren. Per
brief van 18 december 2020 (Kamerstuk 25 295, nr. 902) is de
Kamer reeds geïnformeerd dat Nederland daarom binnen de EU
en (via de Europese Commissie) in de Trade-Related Aspects of
Intellectual Property Rights (TRIPS) Council van de WTO het
belang van toegang tot veilige, efficiënte en betaalbare vaccins
en medicijnen voor iedereen benadrukt, ook voor ontwikkelingslanden. Nederland steunt daartoe actief de inzet van de
Commissie om zorgen hierover serieus te onderzoeken en te
bekijken of er op onderdelen pragmatische stappen nodig zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

11

De leden van de ChristenUnie-fractie waarderen de inzet van de
Commissie op het gebied van vaccinatiedeals en erkennen het belang van
het akkoord met BioNTech-Pfizer over uitbreiding van de doses en
daarnaast de gesprekken met Valneva. Het is positief dat na eerdere frictie
over Europese vaccinaankopen de Commissie zich nu verzekerd heeft van
genoeg doses om – naar eigen zeggen – 80% van de Europese bevolking
te kunnen vaccineren. Tegelijkertijd lopen de lidstaten qua daadwerkelijke
vaccinaties momenteel nog fors achter op bijvoorbeeld het Verenigd
Koninkrijk (VK) en Israël. Wordt er ook Europees gesproken over lessen
die daarvan geleerd kunnen worden? We weten dat de voorzitter van de
Europese Commissie aangaf dat het de verwachting is dat voor zomer
2021 het grootste deel van de bevolking ingeënt moet kunnen zijn.
Tegelijkertijd wordt het grootste deel van de 300 miljoen extra vaccins pas
in de tweede helft van dit jaar geleverd. Kan het kabinet meer duidelijkheid geven over deze ambitie? Daarnaast zien we dat de vaccinatiebereidheid in Europa erg verschilt per lidstaat en bovendien in verschillende
lidstaten daalt. Is dit onderdeel van de Europese politieke beraadslaging
en hoe wordt hier op ingezet? Verder constateren deze leden dat er op
17 december 2020 Raadsconclusies zijn aangenomen over de lessons
learned over COVID-19 in de gezondheidszorg. Zij zien het belang van
verschillende aanbevelingen, bijvoorbeeld op het gebied van het aanbod
van geneesmiddelen. Zij vragen het kabinet daarnaast om een appreciatie
van thema vier voor de lessons learned: een sterkere rol van de Europese
Unie in de mondiale volksgezondheid. Deelt het kabinet deze ambitie?
15. Antwoord van het kabinet
Binnen de Europese Unie staat in alle lidstaten vaccinatie hoog
op de agenda. Bij de uitvoer van de diverse vaccinatiestrategieën
wordt er zeker ook naar de strategieën van landen buiten de Unie
gekeken. Tegelijkertijd zijn er verschillen tussen landen en kan
een vaccinatiestrategie niet één op één worden toegepast in een
ander land. Binnen de Unie bespreken lidstaten de nationale
vaccinatiestrategieën en stemmen deze zo goed mogelijk op
elkaar af. Hoewel er sprake is van verschil in de precieze
uitvoering door lidstaten zien we wel dat iedere lidstaat prioriteit
geeft aan de bescherming van de meest kwetsbare burgers.
We hopen in Nederland deze kwetsbare groepen zoals benoemd
in het Gezondheidsraadadvies over vaccinaties voor de zomer
gevaccineerd te hebben tegen het virus. Dat betekent niet dat de
gehele bevolking dan reeds gevaccineerd is. Andere landen
hebben vergelijkbare ambities.
De vaccinatiebereidheid verschilt per lidstaat maar de algemene
trend die we zien is positief. De vaccinatiebereidheid lijkt toe te
nemen. Vanuit de Europese Commissie maar ook vanuit de
verschillende lidstaten wordt er hard gewerkt om desinformatie
tegen te gaan en het belang van vaccineren te benadrukken.
Ten aanzien van de aangenomen raadsconclusies lessons learned
en dan met name met betrekking tot de rol van de Europese Unie
ten aanzien van de mondiale volksgezondheid geldt dat het
kabinet de aangenomen raadconclusies over de lessons learned,4
inclusief de conclusies over de rol van de EU bij het versterken
van de Wereldgezondheidsorganisatie5, ondersteunt. Tevens
verwijs ik u graag naar de Commissievoorstellen voor een EU
4
5

https://www.consilium.europa.eu/media/47653/st14196-en20.pdf
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12276–2020-INIT/nl/pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

12

Gezondheidsunie en een Farmaceutische strategie voor Europa en
de binnenkort door uw Kamer te ontvangen BNC-fiches over deze
voorstellen. De Commissie gaat in deze voorstellen in op een
sterkere rol van de Europese Unie in de mondiale volksgezondheid en het kabinet zal hier in het BNC-fiche op reageren.
Prioriteiten EU-voorzitterschap Portugal (informatiepunt)
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de prioriteiten van het Portugese voorzitterschap en de bijbehorende
vijf actielijnen. Wat de leden van de VVD-fractie betreft is het goed dat
Portugal aanzet geeft tot een discussie over de open strategische
autonomie van de EU, zeker in het licht van de coronacrisis. In de bredere
discussie onderstrepen de leden van de VVD-fractie het standpunt van het
kabinet: het nastreven van autonomie moet voor de Unie geen doel op
zich zijn, maar het is van belang dat de weerbaarheid wordt versterkt
zodat Europa in staat is om zijn eigen publieke belangen te borgen en
economisch concurrerend te blijven.
De leden van de VVD-fractie willen hier graag nogmaals benadrukken dat
zij grote waarde hechten aan respect voor gedeelde waarden binnen de
Europese Unie, zoals rechtsstatelijkheid. Zij zijn dan ook benieuwd op
welke manier het Portugese voorzitterschap de implementatie van het
rechtsstaatmechanisme gaat faciliteren en bevorderen. Hoe ziet het
kabinet dit?
16. Antwoord van het kabinet
De MFK-rechtsstaatverordening is van toepassing per 1 januari
2021. Hiermee beschikt de EU voor het eerst over een mechanisme dat een directe koppeling legt tussen de ontvangst van
middelen uit de EU-begroting, inclusief het Herstelinstrument, en
de eerbiediging van de beginselen van de rechtsstaat. In artikel 6
van de MFK-rechtsstaatverordening staat de procedure
beschreven die de Commissie dient te volgen indien zij vaststelt
dat sprake is van schendingen van de beginselen van de rechtsstaat in een lidstaat die de beginselen van goed financieel beheer
of de bescherming van de financiële belangen van de Unie serieus
dreigen aan te tasten. Polen en Hongarije hebben aangegeven bij
het Europese Hof van Justitie een beroep tot nietigverklaring
tegen de MFK-rechtsstaatverordening te zullen indienen. Door de
voorzitter van de Commissie is evenwel bevestigd dat de
Commissie haar onderzoekende werk start per 1 januari 2021 en
dat al deze bevindingen (geconstateerde schendingen van de
beginselen van de rechtsstaat) zullen worden betrokken bij
eventuele maatregelen die de Commissie na vaststelling van de
door haar op te stellen richtsnoeren en de uitspraak van het
Europese Hof van Justitie zal voorstellen op basis van de
MFK-rechtsstaatverordening. Het kabinet zal er nauwlettend op
blijven toezien dat de Commissie haar rol als onafhankelijk
hoedster van de Verdragen, ook op het terrein van de rechtsstaat,
proactief en consequent blijft vervullen.
De leden van de D66-fractie horen graag hoe het kabinet staat tegenover
het voornemen van het Portugees voorzitterschap om India als eerste te
plaatsen op de lijst met partners van de Europese Unie. Welke gevolgen
verwacht het kabinet hierdoor in de relatie tussen de Europese Unie en
India?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

13

17. Antwoord van het kabinet
In geopolitiek opzicht groeit het belang van India als strategische
partner voor Nederland en de EU. India is de grootste democratie
ter wereld, zal voor 2025 de grootste bevolking van de wereld
hebben en de EU en India delen belangrijke waarden als
democratie en respect voor de rechtsstaat. In een tijd dat de
internationale context verandert en de wereld complexer wordt,
is India een belangrijke partner in multilateraal verband bij het
beschermen van de internationale rechtsorde. Het is daarom van
belang om te blijven engageren op politieke dossiers als
veiligheid, vrijhandel en klimaat. Het kabinet verwelkomt
derhalve de prioriteit die het Portugese voorzitterschap geeft aan
dit partnerschap. Naast onze bilaterale inzet, blijft Nederland ook
inzetten op de EU-India relatie. Eind 2018 heeft de EU een
EU-India strategie gepresenteerd waarin India als een strategische partner van de EU wordt benoemd. De strategie biedt het
politieke raamwerk voor de EU om samen te werken met India. In
juli 2020 heeft de EU-India top plaatsgevonden en tijdens het
Portugese voorzitterschap zal hier een vervolg aan worden
gegeven, zoals met de lokale EU-India mensenrechtendialoog die
binnenkort in New Delhi dient plaats te vinden. Tenslotte biedt de
Indo Pacific leidraad die op 13 november uw Kamer toeging ook
mogelijkheden om de samenwerking met India verder te intensiveren.
De leden van de fractie van GroenLinks kijken uit naar de uitvoering van
de prioriteiten die het Portugese voorzitterschap heeft opgesteld. Deze
leden hebben met grote belangstelling kennisgenomen van de prioriteit
Green Europe: «Promoting the EU as a leader in climate action» en de in
dat kader geplande conferenties, en hebben hierover enkele vragen. Kan
het kabinet toelichten welke rol Nederland voor deze prioriteit ziet
weggelegd, met name op het gebied van biodiversiteit en de aankomende
biodiversiteitsconferentie in Kunming, China van 17 tot 30 mei 2021?
18. Antwoord van het kabinet
Nederland zet in op een ambitieus nieuw Global Biodiversity
Framework met bindende doelen overeen te komen tijdens de
biodiversiteitsconferentie in Kunming. Dit is in overeenstemming
met de motie van de leden Jetten en de Groot (Kamerstuk 21
501-20, nr. 1440). In de kamerbrief versterkte inzet internationale
biodiversiteit (Kamerstukken 26 407 nr 134) wordt de
kabinetsinzet nader uiteengezet. Door het uitstellen van de
onderhandelingen vanwege de COVID-19 is deze inzet nog steeds
actueel. Daarnaast heeft Nederland zich aangesloten bij de High
Ambition Coalition for Nature and People en heeft Nederland de
Leader’s Pledge for nature onderschreven.
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de prioriteiten
van het Portugese voorzitterschap voor het komende halfjaar. Het is
positief dat het voorzitterschap zich middels een sociale EU-top op 7 mei
2021 richt op de sociale dimensie van Europa. Het is tijd dat gemeenschappelijke sociale ondergrenzen in Europa sociale dumping tegengaan.
Op welke manier is het voorzitterschap van plan toe te werken naar deze
top? Is het kabinet bereid om samen met Portugal op te trekken om tot
afspraken te komen op het gebied van nul-urencontracten, hogere
minimumlonen en meer betaalbare woningen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

14

19. Antwoord van het kabinet
Het is nog niet bekend hoe het voorzitterschap wil toewerken
naar de Top, evenmin wat de exacte resultaten van de Top zullen
zijn. Zodra hier voldoende duidelijkheid over bestaat zal uw
Kamer worden geïnformeerd. Ten aanzien van een sociaal Europa
is de Kamerbrief van Minister Koolmees over de toekomst van de
sociale dimensie van de EU leidend. Initiatieven op sociaaleconomisch terrein moeten de bestaande bevoegdheidsverdeling
respecteren, ruimte laten voor invulling door lidstaten, bijdragen
aan opwaartse convergentie en een gelijk speelveld bevorderen.
Daarnaast kunnen EU-initiatieven op dit terrein bijdragen aan het
ondersteunen van de groene, digitale en demografische
transities.
Daarnaast verwelkomen de leden van de PvdA-fractie de focus van het
voorzitterschap op het buitenlandbeleid van de Europese Unie. Op welke
manier wordt de komende maanden de nieuwe Trans-Atlantische agenda
met de nieuwe Amerikaanse president Joe Biden vormgegeven? Wat
moeten volgens het kabinet prioriteiten zijn in de relatie tussen Europa en
de Verenigde Staten (VS)?
20. Antwoord van het kabinet
Het kabinet kan zich vinden in het streven van het Portugese
voorzitterschap om de samenwerking met de VS verder te
versterken en te verdiepen. Als basis hiervoor gelden de Raadsconclusies van 7 december 2020, het verslag van deze Raad
Buitenlandse Zaken is uw Kamer reeds toegegaan (Kamerstuk
21 501-02, nr. 2250). In ditzelfde verslag heeft het kabinet ook
een appreciatie gegeven van de Gezamenlijke Mededeling van de
Hoge Vertegenwoordiger en de Commissie van 2 december 2020,
A new EU-US agenda for global change. Verschillende voorstellen
uit deze Gezamenlijke Mededeling liggen in het verlengde van de
Nederlandse prioriteiten voor trans-Atlantische samenwerking,
waaronder het belang van nauwere samenwerking op het terrein
van economische veiligheid, de relatie met China, de mogelijke
terugkeer van de VS naar het JCPOA en de aangekondigde
Summit for Democracy. Zoals aangegeven, ziet het kabinet uit
naar nauwe samenwerking met lidstaten en EU-instellingen om
de voorstellen van deze Gezamenlijke Mededeling te operationaliseren. Nederland steunt verder het streven van de Commissie en
EDEO naar een EU-VS top in de eerste helft van 2021, alsook het
vroegtijdig uitnodigen van de heer Tony Blinken voor een overleg
met de Raad Buitenlandse Zaken, zodra zijn benoeming als
Secretary of State door de Senaat bekrachtigd is.
Ook is het positief dat het voorzitterschap een nieuwe agenda wil maken
met landen in Afrika. De leden van de PvdA-fractie pleiten voor een
gelijkwaardig en geopolitiek partnerschap met ons buurcontinent, waarbij
er afspraken worden gemaakt over eerlijke handel, het tegengaan van
belastingontwijking, klimaatverandering, veiligheid en gereguleerde
migratie. Wat gaat het kabinet doen om de gelijkwaardige samenwerking
met Afrikaanse landen te intensiveren en is de Minister daarnaast bereid
om ervoor te pleiten dat de uitgestelde top tussen de EU en de Afrikaanse
Unie (AU) zo snel mogelijk doorgang weet te vinden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

15

21. Antwoord van het kabinet
Het kabinet verwelkomt de prioriteit die het Portugees voorzitterschap geeft aan het versterkte partnerschap van de EU met
Afrika. De Europese Commissie, de Europese Dienst voor Extern
Optreden (EDEO) en de Raad hebben hier het afgelopen jaar al
belangrijke stappen in gezet door het publiceren van de
Gezamenlijke Mededeling «Towards a Comprehensive Strategy
with Africa», de Raadconclusies die hierop volgden en de
bespreking in de Europese Raad in oktober 2020. Helaas konden
geplande ontmoetingen tussen de EU en Afrikaanse leiders op
hoog niveau in 2020 niet doorgaan, vanwege COVID-19beperkingen. Nederland pleit ervoor dat dergelijke ontmoetingen
zo snel mogelijk alsnog doorgang vinden om zo het belang van
het partnerschap te benadrukken en verder vorm te geven.
Daarbij vindt het kabinet het van belang dat het partnerschap is
gebaseerd op gelijkwaardigheid en op wederzijdse belangen en
kansen (in lijn met motie Kamerstuk 21 501-20, nr. 1618 Leijten
c.s). Met name op het gebied van klimaat, banen en investeringen, landbouw en voedselzekerheid en migratie en mobiliteit
ziet het kabinet kansen voor verdere samenwerking. Hiertoe zet
Nederland zich ook in voor nauwe betrokkenheid van het
maatschappelijk middenveld bij de voorbereiding van een zesde
EU-AU Top en het verder vormgeven van het partnerschap.
De leden van de PvdA-fractie zijn bezorgd over de implementatie van het
nieuwe Europese migratiepact. Met name de aanhoudende humanitaire
situatie op de Griekse eilanden blijft zeer schrijnend. Welke stappen zijn er
sinds de presentatie van het migratiepact gezet om de onmenselijke
omstandigheden in de opvangkampen te verbeteren? Wat gaat er de
komende maanden op Europees niveau gebeuren om de intenties uit het
migratiepact te verwezenlijken? Is het kabinet bereid om namens
Nederland ook zelf verantwoordelijkheid te nemen door een groter aantal
kwetsbare mensen op korte termijn een veilig thuis in Nederland te
bieden?
22. Antwoord van het kabinet
De Commissie voorstellen van 23 september jl. zijn niet specifiek
gericht op de situatie op de Griekse eilanden. De Commissie
beoogt met deze voorstellen een versterkt alomvattend Europees
asiel- en migratiebeleid dat crisisbestendig is, een structureel
solidariteitsmechanisme biedt en waar wordt gezorgd voor beter
functionerende nationale asielstelsels. Over de inzet van het
kabinet en de voortgang van deze voorstellen wordt uw Kamer
o.a geïnformeerd middels de Geannoteerde Agenda en verslagen
van de JBZ-raden, op grond van de met de Staatssecretaris van
Justitie en Veiligheid gemaakte informatie-afspraken als gevolg
van het door uw Kamer geplaatste behandelvoorbehoud bij
enkele wetgevingsvoorstellen en de overkoepelende mededeling.
Van implementatie van de voorstellen is in dit stadium dan ook
geen sprake.
Uiteraard wenst de Commissie met een dergelijk systeem
situaties als op de Griekse eilanden te voorkomen. Het kabinet
deelt de zorgen in uw Kamer en is het met uw Kamer eens dat de
situatie op de Griekse eilanden verder moet verbeteren en daar
zet het kabinet zich ook voor in. Het kabinet dringt hier in
Europees verband ook mede op verzoek van uw Kamer
doorlopend op aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

16

Sinds eind september is mede door de speciaal daarvoor
opgerichte Taskforce van de Europese Commissie veel werk
verzet. De afspraken in het kader van de EU taskforce zijn
vastgelegd in een Memorandum of Understanding (MoU).6De
Griekse autoriteiten hebben de afgelopen periode het merendeel
van de kwetsbare migranten en vluchtelingen overgebracht van
de Griekse eilanden naar het vaste land. In maart 2020 verbleven
er nog ca. 40.000 vluchtelingen en migranten op de eilanden, nu
zijn dat er nog ca. 17.000.
Ook hebben de Griekse autoriteiten, in samenwerking met de
Europese Commissie, Europese lidstaten en internationale
organisaties, hard gewerkt om een nieuwe opvangvoorziening op
Lesbos op te zetten, na de brand die Moria verwoestte. Dit
nieuwe kamp is ruimer, meer gestructureerd, schoner en alle
migranten hebben onderdak in tenten die door UNHCR winterklaar zijn gemaakt. Momenteel zijn er meer dan 400 werkende
toiletten aanwezig en circa 180 douches. Daarnaast wordt
gewerkt aan additionele warme douches. Ook is in alle tenten
elektriciteit beschikbaar. Er wordt gewerkt aan verdere verbetering van het elektriciteitsnetwerk, zodat het ook mogelijk zal
zijn om in de tenten elektrische verwarming aan te sluiten. De
voedseldistributie verloopt inmiddels goed en medische faciliteiten zijn aanwezig, en worden verder verbeterd. Het feit dat, in
tegenstelling tot Moria, alle migranten en vluchtelingen binnen
de parameters van het kamp Mavrovouni verblijven is ook de
veiligheid ten goede gekomen. De aanwezigheid van een
300-koppige permanente politiemacht – in 3 dagelijkse shifts van
steeds 100 politiemensen – en cameratoezicht hebben de
veiligheidssituatie verder verbeterd.
Bovenstaande neemt niet weg dat ook in het nieuwe opvangkamp
de omstandigheden niet aan alle standaarden voldoen en verdere
structurele verbeteringen doorgevoerd dienen te worden. Eerder
genoemde Taskforce van de Europese Commissie ondersteunt de
Griekse autoriteiten hierbij. Momenteel is de Taskforce bezig om
de locatie van een «Multi Purpose Registration Identification
Center» (MPRIC) op Lesbos te bepalen. Naar verwachting komt
hier eind januari uitsluitsel over, oplevering is voorzien in
september 2021. Ook op de overige hotspoteilanden wordt
gewerkt aan de structurele verbetering van de opvang- en
asielvoorzieningen door middel van de bouw van deze MPRICs.
De centra op Kos en Leros zijn gereed en al in gebruik genomen.
Daarnaast is de nieuwe opvang op Samos, met een capaciteit van
1.000, nagenoeg gereed voor gebruik. De MPRIC voor Chios zal
openen in december 2021. Daarnaast ondersteunt de EU
taskforce, Griekenland in het doorvoeren van structurele verbeteringen op het gebied van o.a. asiel- en terugkeerprocedures,
opvang en integratie.
Over de inzet en bijdragen van het kabinet in Griekenland is de
Kamer meermaals geïnformeerd7. In verschillende contacten met
de Griekse autoriteiten en de Europese Commissie dringt het
kabinet aan op verdere verbeteringen. Uit het bovenstaande
moge blijken dat de Griekse autoriteiten, met steun van de
Commissie, UNHCR en diverse NGO’s, inderdaad gestaag verder
6
7

Commission and Greece agree joint plan (europa.eu)
O.a. Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 2373.
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/ah-tk-20192020–2373

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

17

werken aan verbeteringen, binnen de randvoorwaarden van een
tijdelijke voorziening. Dit laat onverlet dat er nog meer nodig is.
Het kabinet levert regelmatig experts aan hogergenoemde
Taskforce om dit verder te bevorderen.
In lijn met de motie van het lid Voordewind c.s. (Kamerstuk 35
570 VI, nr. 65) wordt alles op alles gezet om te zorgen dat zo snel
mogelijk invulling wordt gegeven aan het herplaatsingsaanbod.
Over de uitvoering van het herplaatsingsaanbod heeft de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid de Kamer onlangs separaat
geïnformeerd. Het kabinet is niet voornemens om het eerdere
herplaatsingsaanbod van 100 kwetsbare personen te verhogen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren voorts dat
Portugal op 1 januari 2021 het voorzitterschap van de Europese Unie heeft
overgenomen van Duitsland. Zij hebben met interesse kennisgenomen
van de prioriteiten tijdens dit voorzitterschap. Op welke manier zal
Portugal (samen met de Europese Commissie) de implementatie van de
nieuwe EU-meerjarenbegroting en het corona-herstelfonds, inclusief het
rechtsstaatmechanisme, faciliteren en bevorderen? Hoe ziet het kabinet
dit, en hoe gaat zij hier een bijdrage aan leveren?
23. Antwoord van het kabinet
Het Portugees voorzitterschap heeft van de implementatie van
het MFK en het herstelinstrument een van haar prioriteiten
gemaakt. Onderdeel hiervan vormt de afronding van de wetgevingsprocedures van alle deelverordeningen onder het MFK en
het herstelinstrument, de ratificatie van het Eigenmiddelenbesluit, en het organiseren van een conferentie over Europees
herstel in juni, waar er onder meer over de financieeleconomische situatie en de herstelplannen zal worden gesproken.
Het kabinet acht deze onderwerpen eveneens van groot belang en
ziet uit naar nadere informatie over de exacte invulling van de
conferentie over herstel. De MFK-rechtsstaatverordening is sinds
1 januari 2021 van toepassing.
Relatie Europese Unie – Verenigd Koninkrijk
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet of er al is overwogen om
gebruik te maken van artikel X uit de Verzamelwet Brexit.
24. Antwoord van het kabinet
Uw Kamer is op 4 januari jl. geïnformeerd over de implementatieverplichtingen die voortvloeien uit de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en het VK (HSO)8, waarbij is
aangegeven dat de HSO op het terrein van rechtshandhaving en
justitiële samenwerking aanleiding geeft voor Nederland om
implementatiewetgeving aan te nemen om het nationaal recht in
overeenstemming met de HSO te brengen. Uw Kamer is op
14 januari jl. nader geïnformeerd over die onderdelen van de
samenwerking inzake rechtshandhaving en justitie waaruit
implementatieverplichtingen voor Nederland voortvloeien en de
wijze waarop het kabinet beoogt deze wetswijzigingen spoedig
tot stand te brengen.9 Daarbij is het kabinet in twee gevallen
voornemens om gebruik te maken van de mogelijkheid om met
8
9

Kamerstuk 35 393, nr. 31
Kamerstuk 35 393, nr. 32

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

18

spoed een tijdelijke voorziening te treffen op grond van artikel X
van de Verzamelwet Brexit. Deze voorzieningen strekken tot
continuering van de situatie zoals die bestond voorafgaand aan
het aflopen van de overgangsperiode op 31 december 2020. De
onderwerpen betreffen (i) de doorgifte van justitiële gegevens ten
behoeve van het onderzoek met betrekking tot de afgifte van een
VOG in verband met werving of vrijwillige activiteiten waarbij
sprake is van rechtstreeks en geregeld contact met kinderen, en
(ii) de doorgifte van PNR-gegevens met het oog op het
voorkomen, opsporen, onderzoeken of vervolgen van terrorisme
of ernstige criminaliteit. Er wordt naar gestreefd dat deze
tijdelijke voorzieningen volgende maand in werking kunnen
treden. Het betreft een ministeriële regeling die overeenkomstig
artikel X wordt nagehangen bij beide Kamers van de StatenGeneraal.
Mocht blijken dat er nog andere situaties ontstaan waarin het
noodzakelijk is op zeer korte termijn maatregelen te nemen, dan
zal het kabinet artikel X van de Verzamelwet Brexit gebruiken
indien dit noodzakelijk en mogelijk is. Uw Kamer zal hierbij
worden betrokken conform de procedures zoals uiteengezet in
artikel X.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet duidelijkheid te geven
over de commotie die is ontstaan in de Britse media over Nederlandse
douaniers die het vleesbeleg van de lunch van Britse vrachtwagenchauffeurs niet toelieten in de Europese Unie.
25. Antwoord van het kabinet
Met het aflopen van de overgangsperiode en het vertrek van het
VK uit de interne markt en de douane-unie gelden bij de invoer
van producten dezelfde regels voor het VK als die voor andere
derde landen gelden. Hierbij geldt onder andere dat goederen van
dierlijke en plantaardige oorsprong moeten voldoen aan Europese
wet- en regelgeving. Meer specifiek voor de commotie in het VK
over de beelden waarin Nederlandse douaniers broodjes met
vleesbeleg van Britse vrachtwagenchauffeurs niet toelieten tot de
Europese Unie geldt de EU-regelgeving voor derde landen op dit
terrein voor persoonsbagage. Voor persoonsbagage geldt dat
slechts enkele producten van dierlijke oorsprong onder
voorwaarden (bijvoorbeeld poedermelk voor zuigelingen tot
maximaal 2 kg) zijn vrijgesteld van officiële controles in grenscontroleposten. EU-regelgeving is daarnaast expliciet over de
goederen van dierlijke oorsprong die niet zijn vrijgesteld van
officiële controles in grenscontroleposten. Het gaat dan o.a. om
zuivel, vlees en vleesproducten zoals bijvoorbeeld ham. Deze
goederen mogen reizigers dus alleen meenemen als ze voldoen
aan alle benodigde vereisten voor invoer (inclusief gezondheidscertificaat verstrekt door VK autoriteiten, vooraanmeldingen en
controle op de buitengrensinspectiepost). Het meenemen van
deze goederen in bagage voldoet hier niet aan. Deze regelgeving
is door de EU gemaakt om de binnenkomst van dierziekten te
voorkomen, bv. mond en klauwzeer via zuivelproducten of
varkenspest via ham. Dit verbod geldt voor alle derde landen en
sinds 1 januari 2021 jl. dus ook voor het VK en dit is van
toepassing ongeacht of iemand deze goederen per vliegtuig of
per ferry meeneemt. Bovendien is dit reeds bestaande EU wet- en
regelgeving en is het VK hiermee bekend als voormalig
EU-lidstaat. De aandacht voor de handhaving van deze EU-regel in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

19

de media helpt hopelijk om reizigers sneller van de nieuwe regels
te doordringen, waarmee onnodige voedselverspilling wordt
voorkomen.
Nederland zou uit het Brexit Adjustment Reserve (BAR) ruim 700 miljoen
euro ontvangen, de leden van de CDA fractie vragen het kabinet dit te
bevestigen, wanneer komt dat geld de Nederlandse kant op en op welke
manier is dat gelabeld, wat komt er bij de visserijsector terecht?
26. Antwoord van het kabinet
In het voorstel van de Europese Commissie voor de Brexit
Adjustment Reserve (BAR) zou Nederland circa 714 miljoen euro
ontvangen (uitgedrukt in 2018 prijzen). Daarvan zou circa 131
miljoen euro gealloceerd worden op basis van de verwevenheid
van de visserijsector met het VK.
Het kabinet bestudeert op dit moment het voorstel. De kabinetsappreciatie van het voorstel volgt in een BNC-fiche binnen de
daarvoor geldende termijn. Er wordt momenteel door de Raad en
het Europees parlement onderhandeld over het voorstel van de
Commissie, inclusief over de verdeling van de middelen tussen de
lidstaten. Het is daarom nu nog niet zeker welk bedrag elke
lidstaat definitief krijgt toegewezen. Aangezien Nederland één
van de hardst geraakte lidstaten is als gevolg van Brexit, zal het
kabinet de vormgeving van de BAR nauwgezet volgen. Daarnaast
zal het kabinet zich er voor inzetten dat de middelen uit het
instrument snel en efficiënt gebruikt kunnen worden.
Inwoners van de Europese Unie zouden vanaf oktober niet meer naar het
Verenigd Koninkrijk kunnen met alleen een identiteitskaart. Dat melden
Britse media. De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet dit te
bevestigen en via gewenste kanalen bij de Britten aan te geven dat dit niet
wenselijk is.
27. Antwoord van het kabinet
EU burgers kunnen vanaf oktober 2021 inderdaad geen gebruik
meer maken van de identiteitskaart voor een reis naar het VK.
Het VK heeft ervoor gekozen per 1 oktober 2021 alleen nog een
paspoort als geldig reisdocument richting het VK te accepteren.
Burgers die onder het terugtrekkingsakkoord vallen kunnen wel
tot tenminste eind 2025 gebruik blijven maken van hun ID-kaart
voor een reis naar het VK. Deze informatie is beschikbaar gesteld
op rijksoverheid.nl10 en opgenomen in het reisadvies voor het VK
zodra het VK ze bekendmaakte.11 Tevens is deze informatie
gedeeld met de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens, de Nederlandse vereniging voor burgerzaken en de Vereniging van
Nederlandse gemeenten, met het oog op optimale voorbereiding
op en voorlichting over deze verandering in reizen naar het VK.
De identiteitskaart is overigens geen reisdocument. Burgers van
de Europese Unie kunnen onder andere met hun identiteitskaart
gebruik maken van het recht op vrij verkeer. Dat wil zeggen dat
zij in een andere dan de eigen lidstaten van de Unie kunnen
verblijven. Nu het VK niet langer gebonden is aan deze richtlijn
10

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/brexit/vraag-en-antwoord/heb-ik-na-de-brexit-eenpaspoort-nodig-voor-een-bezoek-aan-het-verenigd-koninkrijk
11
https://www.nederlandwereldwijd.nl/landen/verenigd-koninkrijk/reizen/reisadvies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

20

vervalt deze mogelijkheid en zal voor een reis naar het VK
voortaan een reisdocument (d.w.z. een paspoort) nodig zijn.
Het koeriersbedrijf DPD zal voorlopig geen bestellingen via de weg meer
uitvoeren tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie, zo weten
de leden van de CDA-fractie. Dat geldt ook voor bestellingen van en naar
Ierland. Het bedrijf wijt dat aan de complexe procedures wegens de
Brexit. Veel vrachtwagens die op weg zijn van het Verenigd Koninkrijk
naar Frankrijk hebben niet het juiste papierwerk en worden daarom
tegengehouden bij de grens of lopen vertraging op, zegt ferryorganisatie
DFDS. De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet dit te bevestigen en
aan te geven of dat ook de dagelijkse praktijk in Nederland is. Tevens
vragen deze leden het kabinet aan te geven of er meer bedrijven zijn die
handel en contact met het Verenigd Koninkrijk zijn gestopt vanwege
onduidelijkheden uit de Brexit deal.
28. Antwoord van het kabinet
Het kabinet heeft kennisgenomen van de berichtgeving in de
media over opschorting van vervoer door individuele ondernemingen, dan wel problemen bij het voldoen aan grensformaliteiten. Er is geen uitputtend overzicht te geven van ondernemingen die tot nader order bestellingen cq. verzendingen van en
naar het VK hebben opgeschort, anders dan anekdotische
berichtgeving in de media.
Met het aflopen van de overgangsperiode en het vertrek van het
VK uit de interne markt en de douane-unie gelden bij de invoer
van producten dezelfde regels voor het VK als die voor andere
derde landen gelden. Zendingen waarvoor de grensformaliteiten
niet op een juiste, tijdige en volledige wijze vervuld zijn, kunnen
niet verder. Dat geldt in alle lidstaten van de EU.
In het algemeen zijn in de Nederlandse ferryhavens en de
ferryhavens in het VK met verbindingen naar Nederland nog geen
onoverkomelijke problemen geconstateerd. Een klein deel van de
vrachtwagens blijkt niet volledig of niet correct voorbereid, deze
worden doorgeleid naar een tijdelijke parkeerlocatie om de
papieren op orde te maken alvorens te kunnen worden toegelaten
tot de ferryterreinen. Verreweg de meeste vrachtwagens lukt het
de papieren alsnog tijdig op orde te krijgen op deze tijdelijke
parkeerlocaties. Ook al is in sommige gevallen sprake van een
onvolledige voorbereiding waardoor vrachtwagens niet toegelaten worden tot de ferryterreinen, dit heeft tot dusverre niet
geleid tot noemenswaardige congestie. De verkeerscirculatieplannen die in werking zijn functioneren volgens plan.
De Douane constateert wel dat op dit moment de vrachtvolumes
geringer zijn dan «normaal», met name aan de importzijde waar
zich vooral problemen voordoen rond de import van veterinaire
goederen. Of de geringere volumes een gevolg zijn van veranderende handelspatronen als gevolg van Brexit of van de coronacrisis dan wel van een afwachtende houding van het bedrijfsleven
is niet bekend.
De prijzen van vis die is gevangen in Schotland staan sterk onder druk
vanwege grensvertragingen bij het transporteren naar de Europese Unie
door de Brexit. Door bureaucratische rompslomp duurt het erg lang
voordat de vis kan worden verkocht in de Europese Unie. De prijs van
sommige visproducten is met 80 procent ingestort. De leden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

21

CDA-fractie vragen het kabinet dat te bevestigen en aan te geven in
hoeverre dit gevolgen heeft voor Nederlandse bedrijven in de visverwerkende industrie.De Vissersbond roept de leden, die in Engelse wateren
vissen of willen gaan vissen, op om kennis te nemen van de Britse
voorschriften op het gebied van panelen en het feit dat er verschillen zijn
met de Europese regels hiervoor. De leden van de CDA-fractie vragen het
kabinet hoe de overheid deze vissers ondersteund in informatievoorziening over voorschriften en veranderende regelgeving die gelden in het
Verenigd Koninkrijk.Nederlandse vissers hadden nog geen groen licht om
vanaf het nieuwe jaar in Britse wateren te vissen. Vanwege het Brexitakkoord moest het Verenigd Koninkrijk visvergunningen afgeven en dat
was nog niet gebeurd. De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet
hoe het staat met de afgifte van deze vergunningen.
29. Antwoord van het kabinet
Door het vertrek van het VK uit de interne markt en douane-unie
van de EU na afloop van de overgangsperiode wordt het VK sinds
1 januari jl. als derde land behandeld, wat betekent dat het
aanlanden van vis en het in- en uitvoeren van vis(producten)
verloopt volgens reeds bestaande EU wet- en regelgeving voor
derde landen. Deze EU wet- en regelgeving is onveranderd en
zowel de Nederlandse sector als het VK als voormalig EU-lidstaat
zijn hiervan op de hoogte en/of mee bekend. Vanaf het begin is
duidelijk geweest dat Brexit impact zou hebben op de (individuele) bedrijfslogistiek van de sector. De mate van impact is
uiteraard wel afhankelijk van diverse factoren zoals het type
handelswaar, de richting van de handel (import en/of export), het
voorbereidingsniveau van de sector/bedrijf en de inrichting van
de bedrijfsprocessen en -planningen.
Om bedrijven te helpen zich voor te bereiden op de nieuwe
situatie en de eigen logistiek door te lopen heeft de NVWA
(samen met Douane en andere keuringsdiensten) doorlopend
informatie met de sectoren en bedrijven gedeeld en serious
games aangeboden. Daarnaast hebben het Ministerie van LNV en
de NVWA in aanloop naar het aflopen van de overgangsperiode
steeds nauw contact gehad met de visserijsector via maandelijkse Brexit stakeholderbijeenkomsten en speciale sectoroverleggen om de sector bij te praten over de stand van zaken m.b.t.
de onderhandelingen en bij te staan bij de readiness voorbereidingen voor het aflopen van de overgangsperiode. Door de
frequentie van stakeholderbijeenkomsten is het contact tussen
het Ministerie van LNV, NVWA, keuringdiensten en de sector
laagdrempelig en weet men elkaar direct te vinden bij vragen
en/of problemen. Dat ook de prijzen van vis door dit gevolg van
Brexit worden beïnvloed is aannemelijk, maar hoe groot dit effect
precies is kan op dit moment niet vastgesteld worden. Ook
andere factoren zoals de Coronacrisis spelen mee bij de hoogte
van de prijzen in de markt. Vooralsnog wordt uitgegaan van
aanloopproblematiek die mettertijd zal stabiliseren en daarmee
dus ook de prijzen.
Het VK heeft de bestaande Europese wet- en regelgeving voor
visserij grotendeels overgenomen van de EU. Wel zijn er
daarnaast ook nationale VK-voorschriften van toepassing
verklaard op EU vaartuigen. Deze situatie is nieuw en roept
vragen op bij de vissers. Daarom is er intensief contact tussen
sectorvertegenwoordiging en NVWA, RVO en LNV over alle
onderwerpen die de visserij raken, zo ook de Britse voorschriften.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

22

De vragen die er zijn over de technische voorschriften moeten
beantwoord worden door het VK. Daarom heeft Nederland met
enkele andere lidstaten, de Europese Commissie verzocht op
korte termijn deze vragen te bespreken met het VK, zodat er
helderheid is over de interpretatie van de Britse regelgeving. Op
het moment dat deze duidelijkheid er is zal hierover met de
vissers gecommuniceerd worden. Wat de vismachtigingen betreft
zijn er op 1 januari jl. tijdelijke vismachtigingen verstrekt door de
Britse autoriteiten. De verwachting is dat vissers voor 22 januari
een definitieve vismachtiging voor heel 2021 ontvangen van het
VK, waarmee zij toegang hebben tot de Britse wateren.
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet aangaande de Brexit
tenslotte een gedetailleerd verslag van de voortgang van de uitvoering
van de toezeggingen uit het notaoverleg Brexit deal, en verzoeken het
kabinet daarbij aan te geven welke van deze toezeggingen worden
geadresseerd tijdens de aanstaande RAZ. Voorts vragen deze leden of het
kabinet kan aangeven op welke manier er nu verder wordt onderhandeld
tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk.
30. Antwoord van het kabinet
Uw Kamer is op 4 januari jl. een brief toegegaan waarin nader
werd ingegaan op een aantal onderwerpen die in het Notaoverleg
en de ambtelijke technische briefing over de HSO aan de orde
kwamen.12 Hiermee is voldaan aan de toezegging om schriftelijk
terug te komen op vragen over belasting toegevoegde waarde,
het voorzorgsbeginsel en oorsprongsregels. Tevens is in deze
brief toegelicht hoe uitvoering is gegeven aan de motie van de
leden Bisschop en Leijten over een voorbehoud van voorlopige
inwerkingtreding bij gedeelde en ondersteunende bevoegdheden.13 Ook is hierin nadere duiding gegeven bij de motie van
het lid Omtzigt c.s. over het opzetten van een helpdesk en het
bedrijfsleven een passende periode van gewenning te geven.14 In
lijn met deze motie kunnen alle stakeholders voor uitleg over de
HSO terecht op de voor hen gebruikelijke communicatiekanalen,
zoals het Brexitloket voor ondernemers en bedrijven, de Brexit
website van de rijksoverheid voor burgers en de website van
Kennis Centrum Europa Decentraal voor (mede)overheden. Deze
kanalen kennen allemaal ook hun eigen vorm van telefonische
bereikbaarheid. Tevens wordt momenteel het Brexitloket
aangepast, met daarbij aandacht voor ruimte in de geldende
regelgeving om laatste aanpassingen aan de nieuwe situatie
eventueel later te voltooien.
Uw Kamer is op 14 januari jl. een brief toegegaan waarin nader
werd ingegaan op de governance van de HSO.15 Met deze brief
werd uitvoering gegeven aan de motie van de leden Bisschop en
Leijten over zeggenschap over de inzet van de EU binnen de
Partnerschapsraad en de motie van de leden Omtzigt en Van der
Graaf over herstel van het democratisch deficit.16 Ook werd met
deze brief opvolging gegeven aan de toezegging tijdens het
notaoverleg van 28 december jl. om schriftelijk terug te komen
op de wijze van betrokkenheid van nationale parlementen bij de
12

Kamerstuk 35 393, nr. 31
Kamerstuk 35 393, nr. 21
Kamerstuk 35 393, nr. 29
15
Kamerstuk 35 393, nr. 33
16
Kamerstuk 35 393, nr. 28 en Kamerstuk 35 393, nr. 19
13
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

23

besluitvorming in de Partnerschapsraad waar het met name
beleidsmatige kwesties betreft. Met de bijlage van deze brief
werd voldaan aan de toezegging aan het lid Van Otterloo om uw
kamer een vergelijkingstabel tussen HSO en de afspraken tussen
de EU en Noorwegen en de EU en Zwitserland toe te sturen.17
Aan de motie van het lid Van Ojik c.s. over het bestendigen van
de samenwerking op gebied van buitenlands- en veiligheidsbeleid
wordt doorlopend uitvoering gegeven.18 Het kabinet zet in lijn
met deze motie in op nauwe samenwerking tussen de EU en het
VK, ook op het gebied van het GBVB en het GVDB. Hierbij kan
onder meer gedacht worden aan samenwerking op het vlak van
sancties, deelname aan EU-missies en operaties en capaciteitsontwikkeling (EDA, EDF, PESCO), gezamenlijk optrekken bij
hybride dreigingen en externe aspecten van terrorismebestrijding
en cybersecurity. Het VK en Nederland blijven daarnaast zowel op
bilaterale basis als in multilateraal verband nauw samenwerken
en mogelijkheden zoeken om deze samenwerking verder te
verdiepen. De relaties tussen de EU en het VK op gebied van
buitenlands- en veiligheidsbeleid worden besproken tijdens een
informele lunch tijdens de Raad Buitenlandse Zaken op 25 januari
as. Hierover is uw Kamer separaat geïnformeerd.19
In lijn met de motie van het lid Bouali c.s. over wederkerige
afspraken met het Verenigd Koninkrijk over diensten20 zal het
kabinet zich inzetten voor een ambitieuze invulling van die
onderwerpen waar het akkoord ruimte biedt om nadere afspraken
te maken tussen de EU en het VK. Dit geldt bijvoorbeeld voor het
onderwerp beroepskwalificaties. Gesprekken hierover zijn nog
niet gestart, maar wanneer dit het geval is zal uw Kamer hier
nader over worden geïnformeerd.
Conform de motie van het lid Bouali over de uitwisseling van
studenten21 onderzoekt het kabinet de mogelijkheden om de
uitwisseling van studenten aan beide kanten van het Kanaal te
bestendigen nu het VK geen onderdeel meer uitmaakt van het
Erasmusprogramma. Aan deze motie wordt uitvoering gegeven
door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en
hierover wordt uw Kamer separaat geïnformeerd.
Aan de bij het Notaoverleg (Kamerstuk 35 393, nr. 60) ingediende
moties over visserij wordt uitvoering gegeven door de Minister
van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid en hier wordt uw
Kamer over geïnformeerd.22
De leden van de D66-fractie hebben nog enkele vragen over de Brexit. Ten
eerste vragen zij graag naar het Brexitfonds, dat Brexitschade zal
vergoeden. Klopt het dat Nederland aanspraak kan maken op 757,4
miljoen euro in 2021? Kan het kabinet toelichten hoe dit geld besteed
dient te worden? Hoe wordt het verdeeld over sectoren? Welke
voorwaarden zijn daaraan verbonden? Steunt het kabinet de verdeling
van het geld zoals die door de Commissie is voorgesteld? Wanneer zal dit
17

Deze tabel is gebaseerd op en sluit aan bij het eerder door de Europese Commissie gedeelde
overzicht met een vergelijking tussen de EU-VK HSO en lidmaatschap van de EU. (Bijlage bij
Kamerstuk 35 393, nr. 33)
18
Kamerstuk 35 393, nr. 25
19
Kamerstuk 21 501-20,nr. 2259
20
Kamerstuk 35 393, nr. 26
21
Kamerstuk 35 393, nr. 27
22
Kamerstuk 35 393, nr. 20, Kamerstuk 35 393, nr. 23 en Kamerstuk 35 393 nr. 24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

24

geld uitgekeerd worden? Deze leden begrijpen dat het voorstel een
voorstel van wet is. Kan het kabinet een inschatting maken van het
krachtenveld in de Raad en de positie van het Europees parlement?
Verwacht het kabinet dat het bedrag van 757,4 miljoen euro voor dit jaar
de uitkomst zal zijn? Kan het kabinet een tijdpad voor besluitvorming
schetsen?
31. Antwoord van het kabinet
Zoals aangegeven in de beantwoording van vraag 26 stelt de
Europese Commissie voor dat Nederland circa 714 miljoen euro
ontvangt uit de BAR (uitgedrukt in 2018 prijzen; bedraagt 757,4
miljard euro in lopende prijzen). Daarvan wordt circa 131 miljoen
euro gealloceerd op basis van de verwevenheid van de visserijsector met het VK.
Het kabinet bestudeert op dit moment het voorstel. De kabinetsappreciatie van het voorstel volgt in een BNC-fiche binnen de
daarvoor geldende termijn. Er wordt door de Raad en het
Europees parlement onderhandeld over het voorstel, waaronder
over de verdeling van de middelen tussen de lidstaten. Het is
daarom nu nog niet zeker welk bedrag elke lidstaat definitief
krijgt toegewezen. Aangezien Nederland één van de hardst
geraakte lidstaten is als gevolg van Brexit, zal het kabinet de
vormgeving van de BAR nauwgezet volgen. Daarnaast zal het
kabinet zich er voor inzetten dat de middelen uit het instrument
snel en efficiënt gebruikt kunnen worden.
Verder vragen de leden van de D66-fractie graag een overzicht van «open
eindjes» uit het recent bereikte akkoord. Op welke onderwerpen zijn de
Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk verplicht de komende jaren nog
nieuwe afspraken te maken of basisafspraken nader uit te werken?
Voorbeelden hiervan zijn Horizon Europe enfinanciële diensten. Kan het
kabinet hiervan een overzicht met de Kamer delen? Wat is de Nederlandse
inzet op die punten?
32. Antwoord van het kabinet
De HSO biedt beperkt ruimte om op een aantal onderwerpen
nadere afspraken te maken. Het maken van dergelijke afspraken
is echter niet verplicht en is niet noodzakelijk voor het functioneren van het akkoord. Wel zijn de partijen verplicht om binnen
180 dagen na het van toepassing worden van de overeenkomst
tot een gezamenlijke lijst van arbiters te komen.
Voorbeelden van onderwerpen waarover nadere afspraken
kunnen worden gemaakt zijn douanesamenwerking, beroepskwalificaties, klimaat en carbon pricing en energie. De afspraken
voor deelname van het VK aan bepaalde unieprogramma’s
(waaronder Horizon Europe) staan in een apart protocol. In lijn
met de kabinetsinzet gedurende de onderhandelingen over de
toekomstige relatie zal Nederland daarbij steeds inzetten op een
ambitieuze invulling van de samenwerking tussen de EU en het
VK.
Bij de nadere invulling ten aanzien van financiële diensten dient
te worden opgemerkt dat nadere afspraken buiten het kader van
de HSO worden gemaakt. Zoals gebruikelijk bij financiële
dienstverlening beslissen jurisdicties unilateraal over toegang
van marktpartijen afkomstig uit andere jurisdicties via equivalen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

25

tiebeoordelingen per specifieke sector cq. activiteit, voor zover
toegestaan op basis van eigen wet- en regelgeving. Deze beoordelingen staan daarmee los van het HSO.23
Ook vragen de leden van de D66-fractie graag naar de uitvoering van de
moties die het lid Bouali heeft ingediend bij het notaoverleg (Kamerstuk
35 393, nr. 30) over het handelsakkoord met het Verenigd Koninkrijk op
28 december 2020 over de volgende onderwerpen: samenwerking met het
Verenigd Koninkrijk in buitenland- en veiligheidsbeleid, wederkerige
afspraken met het Verenigd Koninkrijk over diensten en over de uitwisseling van studenten (Kamerstuk 35 393, nr. 25, Kamerstuk 35 393, nr. 26
en Kamerstuk 35 393, nr. 27). Kan het kabinet toelichten welke acties het
onderneemt of zal ondernemen om deze aangenomen moties uit te
voeren?
33. Antwoord van het kabinet
Aan de motie van het lid Van Ojik c.s. over de samenwerking op
buitenlands- en veiligheidsbeleid bestendigen wordt doorlopend
uitvoering gegeven.24 Het kabinet zet in lijn met de motie in op
een nauwe samenwerking tussen de EU en het VK, ook op het
gebied van het GBVB en het GVDB. Hierbij kan onder meer
gedacht worden aan samenwerking op vlak van sancties,
deelname aan EU-missies en operaties, capaciteitsontwikkeling
(EDA, EDF, PESCO), gezamenlijk optrekken bij hybride dreigingen
en externe aspecten van terrorismebestrijding en cybersecurity.
Het VK en Nederland blijven daarnaast, zowel op bilaterale basis,
als in multilateraal verband, nauw samenwerken, en kijken naar
mogelijkheden om deze samenwerking verder te verdiepen. De
relaties tussen de EU en het VK op buitenlands- en veiligheidsbeleid worden besproken tijdens een informele lunch tijdens de
Raad Buitenlandse Zaken op 25 januari. Hierover is uw Kamer
separaat geïnformeerd.25
In lijn met de motie van het lid Bouali c.s. over wederkerige
afspraken met het Verenigd Koninkrijk over diensten26, zal het
kabinet zich inzetten voor een ambitieuze invulling van die
onderwerpen waar het akkoord ruimte biedt om nadere afspraken
te maken tussen de EU en het VK. Dit geldt bijvoorbeeld voor het
onderwerp beroepskwalificaties. Gesprekken hierover zijn nog
niet gestart, maar wanneer dit het geval is zal uw Kamer hier
nader over worden geïnformeerd.
Conform de motie van het lid Bouali over de uitwisseling van
studenten27 onderzoekt het kabinet de mogelijkheden om de
uitwisseling van studenten aan beide kanten van het kanaal te
bestendigen nu het VK geen onderdeel meer uitmaakt van het
Erasmusprogramma. Aan deze motie wordt uitvoering gegeven
door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en hier
wordt uw Kamer separaat over geïnformeerd.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat er nog enige
onduidelijkheden zijn rondom de Brexit-deal. De leden van de fractie van
GroenLinks hopen dat er ruimte gezocht zal worden een ambitieuze
23

Zie voor meer toelichting pagina 20 e.v. en 43 e.v. van Kamerstuk 21 501-07, nr. 1736.
Kamerstuk 35 393, nr. 25
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2259
26
Kamerstuk 35 393, nr. 26
27
Kamerstuk 35 393, nr. 27
24
25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

26

samenwerking op het terrein van buitenlandbeleid van de Europese Unie
en het Verenigd Koninkrijk vorm te geven en hebben daarover enkele
vragen. De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat ook het
Portugese voorzitterschap van de Europese Unie aangeeft dat ze willen
dat de samenwerking met Verenigd Koninkrijk «as close as possible» is.
Kan het kabinet toelichten hoe het traject eruit ziet waarin de vormgeving
van deze samenwerking besproken zal worden? Hoe schat het kabinet de
bereidheid van de Britten in om ook zonder harde afspraken samen te
werken met de EU op deze gebieden, en kan het kabinet hiervan enkele
concrete voorbeelden geven?
34. Antwoord van het kabinet
Het kabinet zet in lijn met de motie van het lid Van Ojik c.s.
(Kamerstuk 35 393, nr. 25) over bestendigen van de samenwerking op buitenlands- en veiligheidsbeleid in op nauwe
samenwerking tussen de EU en het VK, ook op het gebied van het
GBVB en het GVDB. Hierbij kan onder meer gedacht worden aan
samenwerking op vlak van sancties, deelname aan EU-missies en
operaties, capaciteitsontwikkeling (EDA, EDF, PESCO),
gezamenlijk optrekken bij hybride dreigingen en externe
aspecten van terrorismebestrijding en cybersecurity. Het VK en
Nederland blijven daarnaast zowel op bilaterale basis als in
multilateraal verband nauw samenwerken en zoeken naar
mogelijkheden om deze samenwerking verder te verdiepen. De
relaties tussen de EU en het VK op gebied van buitenlands- en
veiligheidsbeleid worden besproken tijdens een informele lunch
tijdens de Raad Buitenlandse Zaken op 25 januari. Hierover is uw
kamer separaat geïnformeerd.28
Conferentie over de Toekomst van Europa (informatiepunt)
De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet wat de status is en de
tijdlijn tot het begin van de Conferentie over de Toekomst van Europa.
Deze leden vragen het kabinet of er al teksten zijn van de gezamenlijke
verklaring van de Raad, Europees parlement en Commissie. Tevens
vragen deze leden hoe het kabinet aankijkt tegen het idee van een
roulerend voorzitterschap.
35. Antwoord van het kabinet
In het Coreper van 24 juni 2020 is overeenstemming bereikt over
het Raadsmandaat over de Conferentie. Het Portugese voorzitterschap onderhandelt nu, namens de Raad, met het Europees
parlement en de Commissie over het mandaat, inhoud en vorm
van de Conferentie. Dat zal worden vastgelegd in de gezamenlijke verklaring. Op dit moment zijn er nog geen teksten daarvan
beschikbaar. Het kabinet vraagt er aandacht voor dat de Raad
tussentijds wordt geïnformeerd en geraadpleegd over de onderhandelingen, zodat wij uw Kamer tijdig kunnen informeren. De
startdatum van de Conferentie is nog niet bekend, deze zal
vermoedelijk na het overeenkomen van de gezamenlijke
verklaring worden aangekondigd.
Het kabinet is voorstander van een voorzitter die objectief en
onafhankelijk is, en boven de EU-instellingen staat. Het kabinet is
niet bekend met het idee van een roulerend voorzitterschap en
ziet daar op het eerste gezicht niet direct de meerwaarde van in.
28

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2259

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

27

De leden van de D66-fractie zijn teleurgesteld over het feit dat er nog
steeds geen akkoord is bereikt over de inhoud en de vormgeving van de
Conferentie over de Toekomst van Europa. Wat de leden van de
D66-fractie betreft is deze Conferentie nodig om eerste stappen te zetten
om de Europese Unie democratisch te hervormen en daarbij burgers van
alle lidstaten intensief te betrekken. De Unie is niet alleen een unie van
staten, maar ook van burgers. Is het kabinet het eens met de aan het
woord zijnde leden dat de vertraging die de Conferentie heeft opgelopen,
ongewenst is? Klopt het dat de Raad, het Europees parlement (EP) en de
Commissie er niet uit komen vanwege onenigheid over wie de Conferentie moet voorzitten? Zijn er nog andere punten waarop de drie
instellingen het niet eens zijn? Hoe zet het kabinet zich er voor in dat er
snel een akkoord komt voor een ambitieuze conferentie? Kan hij afstand
nemen van de woorden van de premier die de Conferentie gelijk stelde
aan «eindeloos naar je eigen navel staren»? Ook vragen deze leden zich af
hoe het kabinet Nederlandse burgers wil betrekken bij deze Conferentie?
36. Antwoord van het kabinet
Het kabinet ziet de Conferentie onverminderd als middel dat kan
bijdragen aan het dichterbij brengen van de Europese Unie bij de
burger, en daarmee de democratische legitimiteit van de Unie en
het draagvlak voor het beleid kan versterken. Dat de Conferentie
niet van start kon gaan op de eerder voorziene datum, was niet
gewenst, maar gezien de context van de COVID-19-crisis en het
verloop van de onderhandelingen, wel verklaarbaar. Het
Portugese voorzitterschap onderhandelt nu, namens de Raad, met
het Europees parlement en de Commissie over het mandaat,
inhoud en vorm van de Conferentie. Dat zal worden vastgelegd in
de gezamenlijke verklaring. Het is juist dat enkele punten
omtrent de governance momenteel overeenstemming tussen de
instellingen in de weg staat, waarbij het voorzitterschap de
voornaamste bottleneck vormt. Het kabinet hoopt op – en zet
zich in voor – een gezamenlijke verklaring die zo dicht mogelijk
bij het Raadsmandaat blijft. Mede hiermee wil het kabinet het
door u genoemde navelstaren voorkomen, door met de Conferentie naar concrete resultaten te werken gericht op de implementatie van de Strategische Agenda en het voorkomen van
«overpromise, underdeliver» richting de burgers.
Wat betreft het betrekken van burgers in Nederland onderzoekt
het kabinet momenteel welke vorm van burgerdialoog opportuun
is, ook gezien de context van de Covid-crisis. Dit zal deels ook
afhangen van de inhoud van de gezamenlijke verklaring.
Nationale parlementen kunnen eveneens een rol vervullen in het
versterken van de dialoog met burgers. Het kabinet nodigt uw
Kamer uit om actief een rol te vervullen in de uitvoering van de
burgerconsultaties.
Rechtsstaat
Het lid Groothuizen van de D66-fractie heeft samen met de leden Van Dam
(CDA) en Buitenweg (GroenLinks) een motie ingediend (Kamerstuk 35 570
VI, nr. 58) – die de Kamer vervolgens heeft aangenomen – die het kabinet
verzoekt te onderzoeken en de nodige voorbereidingen te treffen om, bij
voorkeur in samenwerking met gelijkgezinde lidstaten, Polen voor het Hof
van Justitie van de Europese Unie te dagen voor het niet-nakomen van
een verplichting die krachtens de verdragen op Polen rust. Kan het kabinet
toelichten hoe het kabinet deze motie uitvoert? Eerder stelde de premier
dat de voorbereidingen gestart zijn. Kan het kabinet dit toelichten? Met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

28

welke lidstaten werkt Nederland samen? Wat is de planning, zo vragen
deze leden?
37. Antwoord van het kabinet
Ter uitvoering van de genoemde motie-Groothuizen is het kabinet
op dit moment nog in overleg met gelijkgezinde lidstaten over de
kansen en risico’s van mogelijke inzet van artikel 259 VWEU op
het terrein van de rechtsstaat. Tijdens het geplande Algemeen
Overleg Rechtsstatelijke ontwikkelingen in de Europese Unie van
27 januari a.s. zal het kabinet de voortgang hiervan nader
toelichten.
EU-uitbreiding
De leden van de fractie van GroenLinks hebben ook enkele vragen met
betrekking tot het uitbreidingsbeleid van Europese Unie. Deze leden lezen
in het verslag van de Raad Algemene Zaken van 8 december 2020
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 2253) dat één lidstaat niet kan instemmen met
het onderhandelingsraamwerk voor Noord-Macedonië, laat staan voor
Albanië. Zij vragen zich af welke lidstaat dit is en of er enig zicht is dat
deze lidstaat zal bijdraaien bij het bereiken van consensus over deze
belangrijke kwestie? De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af
welke rol Nederland hierbij speelt en of het kabinet bereid is deze lidstaat
richting een «akkoord» te bewegen? Deelt het kabinet met de leden van de
GroenLinks-fractie dat het onwenselijk is dat deze onderhandelingen en
het komen tot een onderhandelingsraamwerk verdere vertraging oploopt?
Kan het kabinet ook een indicatie geven van hoeveel vertraging de
onderhandelingen hierdoor oplopen? Kan het kabinet tot slot toelichten
wat de consequenties zijn voor de toetredingsonderhandelingen als
hierover geen overeenstemming wordt bereikt en hoe Noord-Macedonië
en Albanië deze opstelling appreciëren, zo vragen de leden van de fractie
van GroenLinks?
38. Antwoord van het kabinet
Het kabinet doet geen uitspraken over de positie van individuele
lidstaten en kan ook niet speculeren over wanneer consensus
over het onderhandelingsraamwerk voor Noord-Macedonië
mogelijk zal zijn. Het kabinet heeft, net als een groot aantal
andere lidstaten, tijdens de onderhandelingen opgeroepen om
bilaterale kwesties buiten het raamwerk te houden maar dit heeft
vooralsnog niet geresulteerd in een doorbraak. Het Portugese
voorzitterschap probeert een oplossing te bewerkstelligen met de
betrokken partijen.
Het kabinet is van mening dat de eerste Intergouvernementele
Conferentie (IGC) met Noord-Macedonië kan plaatsvinden zodra
er overeenstemming is over het onderhandelingsraamwerk. Het
kabinet betreurt het dat dit nog niet het geval is. Met betrekking
tot Albanië is een eerste IGC pas aan de orde als overtuigend is
voldaan aan de voorwaarden zoals gesteld in de raadsconclusies
van maart. Uit het laatste voortgangsrapport van de Commissie
blijkt dat dit nog niet het geval is.
Zowel Noord-Macedonië als Albanië blijven zich, ondanks de
teleurstelling over het uitblijven van overeenstemming over de
onderhandelingsraamwerken, inzetten voor de benodigde
hervormingen in het kader van hun toenadering tot de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

29

Commissiewerkprogramma / Overig
Naar aanleiding van de aangenomen motie (Kamerstuk 21 501-20 nr.
1627) van het lid Emiel van Dijk (PVV) over een krachtig statement tegen
de provocatie betreffende de aangifte van de Turkse president Erdogan
tegen de heer Wilders, zijn de leden van de PVV-fractie benieuwd naar de
reactie van de overige lidstaten in de Raad. Hoe hebben de overige
lidstaten gereageerd op de oproep van het kabinet om deze aangifte te
verwerpen? Welke landen steunen deze oproep? Is de aangifte tegen de
heer Wilders al van tafel? Zo nee, wanneer gaat dit alsnog gebeuren?
39. Antwoord van het kabinet
De EU acht de vrijheid van meningsuiting van groot belang. Mede
dankzij Nederlandse inzet spreekt de EU regelmatig zorgen uit
over de mensenrechten en de vrijheid van meningsuiting in
Turkije. Tijdens de Europese Raad van december jl. spraken de
lidstaten zich o.a. uit tegen Turkse provocaties en retoriek. De
Minister-President heeft daarbij nogmaals aangegeven dat het
onacceptabel is dat de Turkse president probeert de vrijheid van
meningsuiting van een Kamerlid, de heer Wilders te beperken
door tegen hem aangifte te doen. De Nederlandse ambassadeur
heeft deze kwestie ook meerdere malen bij Turkije aangekaart.
Nederland zal in gesprekken met Turkije de boodschap blijven
herhalen dat deze aangifte onacceptabel was en wijzen op de
vrijheid van meningsuiting van parlementariërs.
Op het moment dat president Erdogan met Turkije toenadering zoekt tot
de Europese Unie, moet, wat de leden van de PVV-fractie betreft, eens en
temeer duidelijk worden gemaakt dat het over en uit is met de pret. Turkije
wordt nooit lid van de Europese Unie zolang Nederland lid is van de Unie.
Is het kabinet bereid om nu eens en voor altijd deze duidelijkheid te geven
aan de Turken en daarmee ook een eind te maken aan de grenzeloze
stroom aan miljarden richting dat land? Kan het kabinet dit toezeggen? Zo
nee, waarom niet, en wat gaat het kabinet dan wel verkondigen tijdens de
informele en formele Raad betreffende Turkije? Wat wordt het standpunt
van het kabinet? Mag Turkije wel of geen lid worden van de Europese
Unie als het aan het Nederlandse kabinet ligt, zo vragen de leden van de
PVV-fractie?
40. Antwoord van het kabinet
Turkije staat niet op de agenda van deze Raad. Onder de huidige
omstandigheden kan geen sprake zijn van verdere voortgang in
het toetredingsproces met Turkije. De toetredingsonderhandelingen liggen daarom al langere tijd feitelijk stil. In lijn met de
motie-Omtzigt/Koopmans (Kamerstuk 32 623 nr. 265) en de
motie-Karabulut (Kamerstuk 32 623 nr. 261) bepleitte Nederland
eerder al om de toetredingsonderhandelingen dan ook formeel
stop te zetten en verzocht de Commissie om alternatieve vormen
van samenwerking uit te werken. Dit pleidooi kreeg evenwel
geen bijval. Zoals bekend pleit het kabinet conform de motie van
de leden Roemer en Segers (Kamerstuk 32 824 en 29279, nr. 158)
in Europees kader reeds geruime tijd voor de opschorting van
pretoetredingssteun aan Turkije. Het kabinet zal dit blijven doen.
De leden van de PVV-fractie hebben met afgrijzen de kabinetsappreciatie
op het werkprogramma van de Europese Commissie (Kamerstuk 22 112
nr. 2998) gelezen. Het kabinet is voorstander van de Europese Green Deal
die ons vele miljarden euro’s gaat kosten. Kan het kabinet aangeven wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

30

bij benadering de kosten zijn voor Nederland van deze Europese Green
Deal? Het kan toch niet zo zijn dat het kabinet staat te jubelen voor
plannen, waarvan ze niet eens op de hoogte zijn wat de financiële
consequenties voor de Nederlandse belastingbetalers zullen zijn, zo
vragen de leden van de PVV-fractie. De leden van de PVV-fractie zijn hoe
dan ook tegenstander van nog meer klimaatwaanzin en al helemaal als
die Brusselse dictaten met zich meebrengen die de Nederlanders van hun
zuurverdiende loon zullen ontdoen om deze linkse hobby te betalen.
41. Antwoord van het kabinet
Wat precies de kosten van de Green Deal voor NL zullen zijn, valt
nu nog niet te zeggen, aangezien het nog niet duidelijk voor
welke maatregelen precies gekozen zal worden om de doelen te
realiseren. De specifieke voorstellen en bijbehorende effectbeoordelingen worden medio 2021 gepresenteerd. Zoals de effectbeoordeling en het Climate Target Plan van de Commissie laten
zien, is het vroegtijdig nemen van klimaatactie onderdeel van het
meest (kosten)effectieve pad naar klimaatneutraliteit in 2050.
Duidelijk is dat het overeengekomen Europese klimaatdoel van
ten minste 55% in 2030 t.o.v. 1990 in lijn is met het Parijsakkoord. Voor Nederland staat een kosteneffectieve aanpak
centraal. Het kabinet zal toekomstige voorstellen daarom toetsen
aan de hand van het principe van kosteneffectiviteit en sturen op
CO2-reductie.
De Europese Commissie heeft het in haar hoofd gehaald om een offensief
te beginnen tegen de vrijheid van meningsuiting, zo constateren de leden
van de PVV-fractie. Dit onder het mom van het bestrijden van «haat
zaaien». De leden van de PVV-fractie leggen de grens bij aanzetten tot
geweld. Onwelgevallige meningen, hoe onsmakelijk soms ook, dienen te
worden beschermd, niet gecensureerd. We kunnen zien wat er momenteel
in de Verenigde Staten gebeurt op het gebied van «het bestrijden van haat
zaaien». Grote technologische bedrijven met de facto een monopolie op
«het internet» zijn gaan bepalen welke meningen wel en niet zijn
toegestaan, zo vinden de leden van de PVV-fractie. Zo mogen linkse
oproepen tot geweld en antisemitisme gewoon blijven staan, terwijl
conservatieve en non-conformistische meningen worden gecensureerd.
De leden van de PVV-fractie zijn daarom ook van mening dat de Europese
Unie ver weg moet blijven van ONZE vrijheid van meningsuiting en dat
het laatste dat we nu kunnen gebruiken is (naast de Google’s en Twitter’s
en Facebook’s van deze wereld) een zoveelste politiek correcte gedachtenpolitie die gaat bepalen welke meningen wel en niet meer zijn toegelaten
in de Europese Unie. Genoeg is genoeg, zo vinden de leden van de
PVV-fractie. Kan het kabinet garanderen dat er niet zal worden getornd
aan de vrijheid van meningsuiting en dat er onder geen beding meningen,
hoe onwelgevallig dan ook, zullen worden gecensureerd, zo vragen deze
leden?
42. Antwoord van het kabinet
De vrijheid van meningsuiting is een groot goed in een pluriforme
en democratische samenleving als de onze. Een democratische
samenleving veronderstelt een vrij maatschappelijk debat, waarin
een ieder zijn of haar gedachten kan verwoorden. De vrijheid van
meningsuiting biedt bescherming aan zowel denkbeelden die
positief of onverschillig worden ontvangen, alsook meningsuitingen die mogelijk worden ervaren als kwetsend, schokkend
en/of verontrustend. Echter, de vrijheid van meningsuiting is niet
onbegrensd en het brengt plichten en verantwoordelijkheden met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

31

zich mee. Zo vloeit uit onze nationale wetgeving voort, dat een
vrije meningsuiting geen vrijbrief is voor aanzetten tot discriminatie, haat en geweld, en het verspreiden van terroristische
content en kinderpornografie. Daar trekt het kabinet de grens.
Het kabinet steunt, mede vanwege het inherent grensoverschrijdende karakter van het internet, een gezamenlijke Europese
aanpak van (online) haatzaaien als verschijningsvorm van illegale
content. Daarbij is voor het kabinet van belang, dat een oordeel
of de grenzen van de vrijheid van meningsuiting worden
overschreden tot stand komt op grond van een onafhankelijke
juridische toetsing aan het nationale recht.
Wit-Rusland zal van 21 mei tot 6 juni 2021 het Wereldkampioenschap
ijshockey organiseren. De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet in
de Raad Algemene Zaken te adresseren dat de Europese Unie zich daar
tegen uitspreken en de EU-lidstaten die mee zouden gaan doen oproepen
dit toernooi te boycotten en daar eveneens voor te pleiten bij bondgenoten Verenigde Staten en Canada.
43. Antwoord van het kabinet
Samen met de regeringen van EU-lidstaten en andere internationale partners heeft het kabinet het geweld tegen vreedzame
demonstranten in Belarus luid en duidelijk veroordeeld. In breed
verband zet Nederland zich in om de druk op de overheid van
Belarus verder op te voeren, bijvoorbeeld door middel van
sancties. Inmiddels heeft de internationale ijshockeyfederatie
besloten het wereldkampioenschap niet in Belarus te houden.
Tijdens de Europese Top op 8 december 2020 heeft Nederland op alle
niveaus kraakhelder de boodschap richting Turkije overgebracht dat de
vrijheid van meningsuiting van het grootste belang is in Nederland, zeker
ook die van parlementariërs. Het kabinet heeft tijdens de Raad uitgesproken dat het onacceptabel is dat de Turkse president probeert de
vrijheid van meningsuiting van Geert Wilders te beperken door tegen hem
aangifte te doen. De leden van de CDA-fractie vragen het kabinet welke
gevolgen uit deze adressering in de Raad zijn voortgevloeid, dus welke
acties de Europese Unie inmiddels ondernomen heeft.
44. Antwoord van het kabinet
De Europese Raad heeft zich uitgesproken tegen Turkse provocaties en retoriek. De rechtsstaat en de mensenrechten,
waaronder ook de vrijheid van meningsuiting en het recht van
parlementariërs om onbelemmerd hun werk te kunnen doen,
spelen een centrale rol in de EU-Turkije relatie. Mede dankzij
Nederlandse inzet spreekt de EU regelmatig zorgen uit over de
mensenrechten en de vrijheid van meningsuiting in Turkije.
De leden van de ChristenUnie-fractie onderstrepen de kernprioriteiten
vanuit het werkprogramma van de Europese Commissie. Het is goed om
te constateren dat er specifieke aandacht is voor bijvoorbeeld de aanpak
van mensenhandel en bestrijding van antisemitisme. Tegelijkertijd
constateren zij in het programma en de kabinetsappreciatie weinig
aandacht voor en ambitie op het gebied van de rechtsstaat. Kan het
kabinet reflecteren op het belang hiervan – zeker met het oog op het
streven naar «Een Unie van vitaliteit in een kwetsbare wereld»? Had dit
thema niet een prominentere plek verdiend binnen bijvoorbeeld kernambitie 4) Een sterker Europa in de wereld en 6) Een nieuwe impuls voor
Europese democratie, zo vragen deze leden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

32

45. Antwoord van het kabinet
Het jaarlijkse werkprogramma van de Europese Commissie richt
zich op concrete voorstellen voor het aankomende jaar. Op het
terrein van de rechtsstaat hebben deze concrete voorstellen vorig
jaar reeds hun beslag gekregen, met name door middel van de
aangenomen rechtsstaatverordening in het kader van de
EU-begroting en het eerste jaarlijkse Rechtsstaatrapport dat is
verschenen. Het feit dat er in het werkprogramma voor 2021
geen nieuwe concrete voorstellen voor 2021 zijn aangekondigd,
zegt dan ook weinig over het ambitieniveau of de aandacht van
het kabinet of de Europese Commissie ten aanzien van rechtsstatelijkheid. Het is nu zaak om dit versterkte EU-instrumentarium
ten volle in te blijven zetten. Nederland zal zich daarvoor met
gelijkgezinde lidstaten hard blijven maken. De voorbereidingen
voor het Rechtsstaatrapport 2021 zijn inmiddels begonnen, en
daarnaast loopt er een aantal inbreukzaken op het terrein van de
rechtsstaat die door de Commissie zijn gestart. Ook is het
Portugees Voorzitterschap voornemens om de landenspecifieke
dialoog met de volgende vijf lidstaten (Duitsland, Ierland,
Griekenland, Spanje en Frankrijk) op basis van de landenhoofdstukken in het Rechtsstaatrapport voort te zetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2260

33