Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3015

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 januari 2021
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 8 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling EU Gender Actie Plan III
Fiche: Verordening Data Governance Act (Kamerstuk 22 112, nr. 3016)
Fiche: Mededeling Actieplan Intellectueel Eigendom (Kamerstuk 22 112,
nr. 3017)
Fiche: Mededeling Bouwen aan een EU Gezondheidsunie (Kamerstuk
22 112, nr. 3018)
Fiche: Verordening ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen (Kamerstuk 22 112, nr. 3019)
Fiche: Verordening uitbreiding EMA bevoegdheden (Kamerstuk 22 112,
nr. 3020)
Fiche: Voorstel versterking ECDC (Kamerstuk 22 112, nr. 3021)
Fiche: Mededeling Farmaceutische strategie voor Europa (Kamerstuk
22 112, nr. 3022)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-3015
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, 3015

1

Fiche: Mededeling EU Gender Actie Plan III
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel:
Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad
EU-Genderactieplan (GAP) III – een ambitieuze agenda inzake
gendergelijkheid1 en de empowerment van vrouwen in het externe
optreden van de EU.
b) Datum ontvangst Commissiedocument:
25 november 2020
c) Nr. Commissiedocument:
JOIN/2020/17
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX%3A52020JC0017&qid=1608545383508
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie
Niet opgesteld2
f) Behandelingstraject Raad
Raad Buitenlandse Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Buitenlandse Zaken
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
Gendergelijkheid is een kernwaarde van de Europese Unie (EU) en een
universeel erkend mensenrecht, alsook een vereiste voor welzijn,
economische groei, welvaart, goed bestuur, vrede en veiligheid. Alle
mensen, in al hun diversiteit, moeten vrij zijn om het leven te leiden dat zij
wensen, zich sociaal en economisch te ontplooien en op voet van
gelijkheid te kunnen deelnemen aan en leidinggeven in de samenleving.
Er is enige vooruitgang geboekt, maar er blijven diepgewortelde
ongelijkheden bestaan, onder meer op het gebied van de basistoegang tot
gezondheidszorg, onderwijs en banen, maar ook wat betreft wijdverbreid
gender gerelateerd geweld overal ter wereld. Op veel plekken worden de
rechten van vrouwen en meisjes ter discussie gesteld en met voeten
getreden. Instabiliteit, klimaatverandering, migratie en recentelijk de
COVID-19-pandemie zijn enkele van de kritieke factoren die ongelijkheden
versterken en de moeizaam geboekte vooruitgang ondermijnen.
Dit nieuwe EU-genderactieplan voor 2021–2025 (GAP III) – dat voortbouwt
op de EU-strategie inzake gendergelijkheid 2020–20253 waarin wordt
opgeroepen tot een gendergelijk Europa – pleit voor een gendergelijke
wereld en vormt een aanvulling op de strategie voor gelijkheid van
LHBTIQ’ers4 2020–20255. Het zal de bijdrage van de EU aan de verwezen-

1

Definitie uit GAP III: Onder «gender» wordt verstaan: de maatschappelijk bepaalde rollen,
gedragingen, activiteiten en eigenschappen die in een bepaalde maatschappij passend worden
geacht voor vrouwen en mannen.
2
N.B. GAP III bevat een begeleidend gezamenlijk werkdocument «Objectives and Indicators to
frame the implementation of the Gender Action Plan III», SWD(2020) 284 final: https://eurlex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52020SC0284. In opdracht van de Europese
Commissie is een externe evaluatie uitgevoerd: «Evaluation of the EU’s external action support
in the area of gender equality and women’s and girls» empowerment (2010–2018), die is
gepubliceerd in november 2020: https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/
files/gewe_eval_-_final_report_-_main_report_-_november_2020.pdf.
3
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A52020DC0152.
4
Lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender, intersekse en queer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, 3015

2

lijking van SDG 56 op alle interne en externe beleidsterreinen van de EU
en in het kader van de Agenda 2030 versterken. GAP III is gericht is op vijf
pijlers:
Pijler 1: De inspanningen van de EU voor gendergelijkheid doeltreffender
maken als een horizontale prioriteit bij de beleids- en programmeringswerkzaamheden in het kader van het externe optreden van de EU. De
Europese Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor
buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid bevestigen opnieuw dat 85% van
alle nieuwe externe acties tot de verwezenlijking van deze doelstelling zal
bijdragen tegen 20257. Dit vereist verdere gender mainstreaming in alle
externe beleidslijnen en sectoren en een gender transformatieve8, op
rechten gebaseerde en intersectionele benadering9.
Pijler 2: In samenwerking met de EU-lidstaten de strategische betrokkenheid van de EU op multilateraal, regionaal en landniveau bevorderen
en gezamenlijk de uitvoering van het GAP III in elk partnerland en elke
partnerregio versterken, in nauwe samenwerking met de regeringen van
de partners, het maatschappelijk middenveld, de particuliere sector en
andere belangrijke belanghebbenden.
Pijler 3: Focussen op belangrijke thematische actieterreinen: elke vorm
van gender gerelateerd geweld uitbannen; seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten bevorderen; de economische en sociale rechten
van meisjes en vrouwen versterken en hun empowerment bevorderen;
vooruitgang boeken op het gebied van gelijke participatie en leiderschap;
de agenda inzake vrouwen, vrede en veiligheid uitvoeren en de uitdagingen aanpakken en de kansen aangrijpen die zich aandienen bij de
groene transitie en de digitale transformatie.
Pijler 4: Het goede voorbeeld geven door gender responsief en
-evenwichtig leiderschap tot stand te brengen op de hoogste Europese
politieke en bestuursniveaus.
Pijler 5: Resultaten rapporteren en bekendmaken, een kwantitatief,
kwalitatief en inclusief monitoringsysteem opzetten om de publieke
verantwoordingsplicht te versterken, transparantie en toegang tot
informatie te waarborgen en meer de aandacht te vestigen op het effect
van de werkzaamheden van de EU wereldwijd.

5

Link naar BNC fiche: https://www.eerstekamer.nl/eu/behandeling/20201218/
brief_van_de_minister_van_3.
6
https://sdgs.un.org/goals/goal5.
7
Deze target van 85% is onder GAP II niet geheel behaald; het resultaat was in 2019 (meest
recente data beschikbaar) 65%.
8
Definitie uit GAP III: Een benadering is gendertransformatief wanneer zij ernaar streeft een
verschuiving van de machtsverhoudingen tussen de geslachten tot stand te brengen om de
paradigma’s die discriminaties en ongelijkheden veroorzaken, ten goede te veranderen.
9
Definitie uit GAP III: Een benadering is intersectioneel wanneer zij vertrekt vanuit de erkenning
dat een individu over meerdere kenmerken en identiteiten beschikt, om de manieren waarop
sekse en gender overlap vertonen met andere persoonlijke kenmerken, te analyseren en hierop
een antwoord te bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, 3015

3

3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Nederland zet zich in voor gendergelijkheid en empowerment van
vrouwen en meisjes (SDG-5) en hanteert dit als doel in alle onderdelen
van het Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS)beleid10. Deze agenda kent vier subdoelen.
Subdoel 1: Vergroten deelname van vrouwen aan (politieke) besluitvorming en vrouwelijk leiderschap. Vrouwen moeten kunnen meebeslissen in het maatschappelijke leven en de politiek. Het kabinet steunt
organisaties voor vrouwen en door vrouwen die pleiten voor gelijke
rechten voor vrouwen en het wegnemen van obstakels voor politieke en
economische participatie.
Subdoel 2: Economische empowerment en verbetering van het economische klimaat voor vrouwen. Het kabinet intensiveert de inspanningen
om werk en onderwijs mogelijk, toegankelijk, veilig en rendabel te maken
voor vrouwen en meisjes in ontwikkelingslanden, en stimuleert vrouwelijk
ondernemerschap en het tegengaan van stereotype genderrollen.
Subdoel 3: Preventie en uitbanning van geweld tegen vrouwen en
meisjes. Het kabinet steunt organisaties die zich inzetten om ongelijke
machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen ter discussie te stellen
en geweld tegen vrouwen en meisjes te voorkomen en bestrijden. Hierbij
worden mannen en jongens betrokken, evenals lokale en religieuze
leiders; zonder hen is geen structurele verandering in gendernormen en
-relaties mogelijk.
Subdoel 4: Versterking van de rol van vrouwen in conflictpreventie en
vredesprocessen, en bescherming in conflictsituaties. In situaties van
crisis en conflict ondersteunt Nederland volwaardige deelname van
vrouwen aan vredesonderhandelingen en vredesmissies. Ook intensiveert
het kabinet de inspanningen voor bescherming, empowerment en
toegang tot seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in
noodhulpverlening en humanitaire crises.
Het kabinet zet zich in om deze doelen te bereiken via drie sporen:
genderdiplomatie, genderspecifieke programma’s en gender
mainstreaming. Nederland is internationaal voorvechter van gendergelijkheid en empowerment van vrouwen en meisjes. Nederland is
bovendien een donor met durf, en investeert financieel en met diplomatieke inzet in een integrale aanpak van seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten (SRGR) als onderdeel van het bredere genderbeleid en de inzet op Sustainable Development Goal (SDG) 5. Ook
daarvoor wordt Nederland internationaal en binnen de Europese Unie
erkend. In dit NL SRGR-beleid staan vier prioriteiten centraal: 1) Betere
toegang tot informatie en keuzevrijheid voor jongeren; 2) Betere toegang
tot goede en betaalbare gezondheidsproducten; 3) Betere publieke en
private gezondheidszorg, in het bijzonder voor gezinsplanning, zwangerschap, bevalling, inclusief veilige abortus; en 4) Meer respect voor
seksuele en reproductieve rechten van iedereen, met name voor mensen
van wie deze rechten niet worden erkend.

10

Zie Kamerstuk 34 952, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, 3015

4

Nederland bevordert gelijke rechten van LHBTIQ-personen11 wereldwijd
via het Nederlands mensenrechtenbeleid, waarin aandacht voor de gelijke
rechten van LHBTIQ personen prioriteit is.
Nederland zet zich via bilaterale en multilaterale kanalen wereldwijd in om
strafbaarstelling van homoseksualiteit en genderidentiteit af te schaffen,
discriminatie en geweld tegen te gaan en sociale acceptatie te bevorderen.
De Kamer is in de geannoteerde agenda12 voor de Raad Buitenlandse
Zaken Ontwikkelingssamenwerking (RBZ/OS) van 23 november 2020,
evenals het verslag van de RBZ/OS13 geïnformeerd over de (destijds
aanstaande) GAP III publicatie en inzet op ambitieuze Raadsconclusies.
GAP III is enkele dagen na de RBZ/OS gepubliceerd en de voorzitterschapsconclusies waren op dat moment nog niet bekend. Vandaar dat de
Kamer middels dit BNC-fiche voor de volledigheid wordt geïnformeerd.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet onderschrijft het GAP III – een ambitieuze agenda inzake
gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen in het externe
optreden van de EU. Het kabinet acht het belang van dit GAP III groot en
verwelkomt het feit dat GAP III het onderwerp «gender» breed benadert.
GAP III doet daarmee recht aan belangrijke en aan elkaar verbonden
onderwerpen als gendergelijkheid, seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten (SRGR), vrouwenrechten en de gelijke rechten van LHBTIQpersonen.
Wereldwijd staat er druk op vrouwenrechten, gendergelijkheid, gelijke
rechten van LHBTIQ -personen en SRGR, ook binnen de EU. Voorbeelden
hiervan zijn LHBTIQ-vrije zones en inperking van de abortuswet in Polen,
Hongarije die de wettelijke erkenning van transgenders en intersekse
mensen verbiedt of het verbod op Genderstudies in Roemenië en
Hongarije. Zwaarbevochten rechten van vrouwen, meisjes en LHBTIQpersonen zijn ook in EU- en VN-verband opnieuw punt van discussie. Zo
zijn er tijdens verschillende onderhandelingen over EU-Raadsconclusies
felle discussies ontstaan waarbij een aantal lidstaten probeerden eerder
overeengekomen terminologie (agreed language) op deze thema’s uit de
teksten te weren. Dit baart het kabinet zorgen. De EU heeft een belangrijke
rol te spelen bij het tegengaan van deze pushback. Coherentie tussen het
beleid binnen de EU en in het externe optreden van de EU is daarbij een
belangrijk aandachtspunt. Het kabinet staat pal voor behoud van de
EU-waarden en verworvenheden op het gebied van gendergelijkheid,
SRGR, vrouwenrechten en de gelijke rechten van LHBTIQ-personen zowel
binnen de EU als in het externe optreden.
Met dit EU-genderactieplan geeft de Commissie een sterk signaal af,
namelijk dat gendergelijkheid een kernwaarde van de EU is en een
universeel erkend mensenrecht. Het doel van het GAP III is de vooruitgang
in de richting van gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen en
meisjes te versnellen. Het kabinet steunt de Commissie daarin, en zal in
de implementatie van GAP III waar mogelijk samenwerken met de
Commissie en gelijkgestemde lidstaten. GAP III onderstreept de noodzaak
voor de EU om haar leiderschapsrol inzake gendergelijkheid, de rechten
en empowerment van vrouwen en meisjes op multilateraal niveau op te
11

Queer is een woord dat andere seksuele en genderidentiteiten beschrijft dan hetero en
cisgender. Het kabinet hanteert in haar beleid(stukken) de afkorting LHBTI omdat het geen
specifiek beleid voert gericht op Queer personen.
12
Zie Kamerstuk 21 501-02, nr. 2238.
13
Kamerstuk 21 501-04, nr. 235.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, 3015

5

voeren, om deze agenda op internationale fora vooruit te helpen. Het
kabinet ondersteunt de inzet uit de GAP III – voortbouwend op de EU’s
autoriteit en vermogen om partijen samen te brengen – voor het inleiden
en (mede) ondertekenen van resoluties en verklaringen over gendergelijkheid, en voor het consistent bevorderen van de inclusie van gender
responsieve formuleringen in alle resoluties en verklaringen.
Het kabinet ondersteunt de sterke focus binnen GAP III op de drie
beginselen die het EU extern optreden leiden, namelijk: 1) het hanteren
van een gender transformatieve benadering; 2) genderongelijkheid op het
snijvlak van andere vormen van discriminatie aanpakken, met aandacht
voor intersectionaliteit; en 3) het volgen van een op mensenrechten
gebaseerde benadering. Dit is in lijn met het Nederlandse beleid. Om de
onderliggende oorzaken van genderongelijkheid aan te pakken en de
veelheid aan stereotypen en vooroordelen waarvan in vele contexten nog
steeds sprake is te helpen bestrijden, moet het EU-optreden worden
geleid door deze drie beginselen.
Het kabinet zal zich ervoor inzetten om als EU-lidstaat de GAP III
doelstelling van 85% van alle externe activiteiten die bijdragen aan
gendergelijkheid en ten minste 5% die gendergelijkheid als hoofddoelstelling hebben te behalen voor eind 202514. Dit vereist verdere gender
mainstreaming in alle beleidsterreinen en een gender transformatieve, op
rechten gebaseerde en intersectionele benadering. Daarnaast zal het
kabinet verdere stappen zetten om genderresultaten op de verschillende
beleidsterreinen beter zichtbaar te maken.
De afgelopen maanden hebben het belang getoond van een gender
responsieve benadering in de COVID-19 crisis. Vrouwen en meisjes
worden extra zwaar geraakt door vooral de sociaaleconomische gevolgen
van de crisis. Door hun hoge vertegenwoordiging in de informele
economie zien zij hun inkomen opdrogen terwijl onbetaalde zorgtaken
toenemen; tijdens lock-downs neemt gender-gerelateerd geweld sterk toe
en dreigen vooral meisjes niet terug te keren naar school. Ook dreigen
kindhuwelijken, tienerzwangerschappen en moedersterfte sterk toe te
nemen. Het kabinet verwelkomt daarom de oproep binnen GAP III om het
herstel na COVID-19 aan te grijpen als een kans om structurele ongelijkheden aan te pakken en inclusievere samenlevingen op te bouwen.
Het kabinet onderstreept het belang van de GAP III doelstelling om de
EU-samenwerking op meerlanden- en regionaal niveau te versterken. Het
stimuleren van synergiën tussen de regionale en nationale niveaus heeft
positieve resultaten opgeleverd bij de regionale EU-samenwerking in het
zuidelijk nabuurschap, bijvoorbeeld door het EU-partnerschap met de
Raad van Europa (RvE) inzake het voorkomen en bestrijden van geweld
tegen vrouwen en huiselijk geweld te versterken, overeenkomstig de
normen en doelstellingen van het Verdrag van de Raad van Europa inzake
het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk
geweld (Verdrag van Istanbul).
Het kabinet is van mening dat gender mainstreaming moet plaatsvinden
op alle beleidsterreinen en niet beperkt moet worden tot
OS-programmering. Ook op andere beleidsterreinen, zoals Vrouwen,
Vrede en Veiligheid (WPS) en handel is gender mainstreaming van belang.
Bijvoorbeeld op het gebied van vrede en veiligheid, waarbij het belangrijk
is dat de aanbevelingen uit het EU Actieplan over Vrouwen, Vrede en
14

De meest recente cijfers voor Nederland (2018) zijn hier te vinden: https://www.oecdilibrary.org/sites/2faea623-en/index.html?itemId=/content/component/5e331623en&_csp_=b14d4f60505d057b456dd1730d8fcea3&itemIGO=oecd&itemContentType=chapter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, 3015

6

Veiligheid (WPS) worden opgevolgd door zowel de EU-instellingen als
EU-lidstaten. Het kabinet is verheugd dat binnen GAP III WPS zowel een
integraal onderdeel is als een thematisch focusgebied. Nederland heeft
onlangs zelf haar vierde Nationaal Actieplan 1325 gepubliceerd15, waarin
gender responsieve beleidsontwikkeling- en uitvoering een van de
prioriteiten is. Tevens verwelkomt het kabinet binnen GAP III aandacht
voor gender en economische empowerment van vrouwen als integraal
onderdeel van EU-handelsbeleid. De EU moet gendergelijkheid blijven
stimuleren via haar handelsbeleid. Nieuwe handelsovereenkomsten
moeten strenge bepalingen inzake gendergelijkheid omvatten, waaronder
de naleving van de toepasselijke IAO- en VN-verdragen16. Het kabinet
heeft de Commissie onlangs opgeroepen om de genderdimensie van
handelsbeleid te versterken en hiertoe een aantal voorstellen aangedragen17.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
In navolging van de discussie in de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking over gendergelijkheid op 23 november 2020 heeft de
Raadswerkgroep voor Ontwikkelingssamenwerking18 de concept
Raadsconclusies over GAP III besproken. In het licht van de discussie
concludeerde het voorzitterschap dat er geen consensus kon worden
bereikt over de voorgestelde ontwerpconclusies. Een aantal lidstaten kon
niet akkoord gaan met verwijzingen naar staand EU acquis op het gebied
van gendergelijkheid, SRGR en LGBTIQ. Het voorzitterschap kon echter
wel concluderen dat 24 delegaties de tekst in zijn geheel steunden.
Op 16 december 2020 zijn door 24 EU lidstaten voorzitterschapsconclusies
aangenomen over het GAP III19: «Een ambitieuze agenda inzake gendergelijkheid en de empowerment van vrouwen in het externe optreden van de
EU». In de conclusies wordt bevestigd dat gendergelijkheid en het
volledige genot van alle mensenrechten door vrouwen en meisjes en hun
empowerment de kern van de Europese waarden vormen. Het gebrek aan
consensus zal overigens niet in de weg staan van de uitvoering van
GAP III. De Commissie en de Europese dienst voor extern optreden
(EDEO) zullen GAP III implementeren en rapporteren over de voortgang
van de implementatie. Van de Commissie, de Hoge Vertegenwoordiger en
de lidstaten worden verdere inspanningen verwacht om tegen 2030
samen voor gendergelijkheid in het externe optreden van de EU te zorgen.
In de afgelopen jaren heeft het Europees Parlement een krachtig
standpunt ingenomen over de noodzaak voor vooruitgang op het gebied
van gendergelijkheid en het behalen van de doelstellingen waaraan de EU
zich heeft gecommitteerd. In 2017 riep het Europees Parlement op tot
proactiever gebruik van EU middelen om gendergelijkheid doelstellingen
te behalen, waaronder het toepassen van genderbudgettering in alle EU
begrotingslijnen en toekomstige EU financieringsprogramma’s, met
duidelijke doelen, gespecificeerde middelen en systematische
monitoring.20

15

Kamerstuk 26 150, nr. 190.
IAO-Verdrag nr. 100 betreffende gelijke beloning; IAO-Verdrag nr. 111 betreffende discriminatie
in arbeid en beroep; het VN-Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie
van vrouwen (CEDAW).
17
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2020/11/06/letter-to-european-commissionabout-gender-equality-through-trade-policies.
18
Working Party on Development Cooperation: CODEV.
19
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13947–2020-INIT/en/pdf.
20
Resolutie van het Europees Parlement van 14 maart 2017 over EU-middelen voor gendergelijkheid (2016/2144(INI)).
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, 3015

7

4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid is
positief. De mededeling heeft met name betrekking op het terrein van het
sociaal beleid. Op dit terrein is sprake van een gedeelde bevoegdheid
tussen de EU en de lidstaten (zie artikel 4, lid 2, onder b, Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie – VWEU). De EU is op
grond van artikel 19 VWEU bevoegd om passende maatregelen te nemen
om discriminatie op grond van geslacht, ras of etniciteit, godsdienst of
overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele oriëntatie te bestrijden. De
Commissie is bevoegd om op deze onderwerpen een mededeling te doen.
b) Subsidiariteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van subsidiariteit is positief.
Het kabinet is van mening dat de toegevoegde waarde van optreden van
de EU, ten opzichte van een enkel nationale aanpak ten aanzien van
gendergelijkheid en empowerment van vrouwen en meisjes, gelegen is in:
een effectief gezamenlijk EU-beleid en besteding van Official Development
Assistance (ODA) door de EU voor externe acties die bijdragen aan
gendergelijkheid; de leiderschapsrol en voorbeeldfunctie die de EU
vervult inzake gendergelijkheid, het gezamenlijk bevorderen van de
rechten en empowerment van vrouwen en meisjes op multilateraal
niveau; monitoring van voortgang; het uitwisselen van effectieve
beleidsvoorbeelden; het (breed) agenderen van gendergelijkheid, de
rechten en empowerment van vrouwen en meisjes en het bewaken van de
waarden en normen van de Europese samenleving, zoals verwoord in het
verdrag inzake VWEU en de Pijler voor Sociale rechten. De doelstellingen
van het GAP III kunnen niet door de lidstaten afzonderlijk verwezenlijkt
worden.
c) Proportionaliteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit van
de strategie is positief. De mededeling biedt een strategie met concrete
doelstellingen en inspanningen, in het kader van het externe optreden van
de EU, voor het positief kunnen bijdragen aan gendergelijkheid en
empowerment van vrouwen en meisjes wereldwijd. In het GAP III geeft de
Commissie duidelijk aan welke doelstellingen behaald dienen te worden
binnen de vijf genoemde pijlers en zes belangrijke thematische actieterreinen. De voorstellen van de Commissie voorzien in een EU-beleidskader
en dragen duidelijk bij aan de gestelde doelen en verhoogde betrokkenheid van de EU en lidstaten op dit onderwerp en zijn geschikt om de
gestelde doelen te bereiken. Op basis van de informatie die in GAP III over
de toekomstige doelstellingen en initiatieven wordt verstrekt is het kabinet
van mening dat deze niet verder gaan dan noodzakelijk. GAP III is een
actieplan dat door de verantwoordelijke EU-instellingen uitgevoerd zal
worden, met name door de Commissie, Europese Dienst voor extern
optreden (EDEO) en EU-delegaties. De oproep aan wat we nationaal
moeten doen is niet bindend en gaat niet verder dan noodzakelijk. Op
landen niveau werken Nederlandse Ambassades samen met de
EU-delegaties en GAP III is in lijn met en complementair aan Nederlandse
beleid en externe activiteiten op het gebied van gendergelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, 3015

8

d) Financiële gevolgen
De EU-middelen waarmee de EU inzet zoals genoemd in GAP III gefinancierd zullen worden, zijn afkomstig uit het EU Meerjarig Financieel Kader
2021–2027. In de concept verordening van het nieuwe EU-externe
financieringsinstrument, het Instrument voor Nabuurschap, Ontwikkeling
en Internationale Samenwerking (NDICI) zijn de GAPIII-doelstellingen voor
gender-responsieve uitgaven opgenomen. Zo is genoemd dat 85% van de
nieuwe acties die met NDICI-middelen worden gefinancierd moeten zijn
gericht op gender gelijkheid, en tevens dat 5% van alle nieuwe acties
gendergelijkheid als belangrijkste doelstelling moet hebben. Middels een
gender gelijkheid beleidsmarker van de OESO/DAC wordt geregistreerd in
welke mate activiteiten gericht zijn op gendergelijkheid21.
Indien er gevolgen zijn voor de EU-begroting is het kabinet van mening
dat de benodigde EU-middelen gevonden dienen te worden binnen de in
de Raad afgesproken financiële kaders van het MFK 2021–202 en dat deze
moeten passen bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
SDG 5 (gendergelijkheid) is één van de drie duurzame ontwikkelingsdoelstellingen die wereldwijd het minst worden gefinancierd. Het kabinet
verwelkomt dan ook bovenstaande bestedingsdoelstellingen en zal als
EU-lidstaat haar inspanningen verhogen om aan deze doelstellingen te
voldoen (zoals beschreven in paragraaf 3b van dit fiche).
(Eventuele) budgettaire gevolgen worden ingepast op de begroting van
het/de beleidsverantwoordelijk(e) departement(en), conform de regels van
de budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
De mededeling heeft vooralsnog geen gevolgen voor de regeldruk,
administratieve lasten en concurrentiekracht omdat er weinig concrete
maatregelen zijn voorgesteld die hierop grote effecten kunnen hebben.
GAP III is in lijn met Nederlands beleid, doelstellingen en resultatenkaders. Nederland zal – net als tijdens GAP II – jaarlijks rapporteren aan de
EU over de voortgang binnen de resultaatgebieden van GAP III.

21

De marker kan drie scores aannemen: G2 wordt toegekend aan projecten waarin gendergelijkheid de hoofdstelling is; G1 wordt toegekend aan projecten waarin gendergelijkheid een
significante, maar secundaire rol speelt. De G0 score wordt toegekend aan projecten waarin
gendergelijkheid geen enkele rol speelt. Zie: http://www.oecd.org/dac/gender-development/
dac-gender-equality-marker.htm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, 3015

9