Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1136
Vragen van de leden Verhoeven (D66) en Agnes Mulder (CDA) aan de
Minister van Economische Zaken over het bericht «Nederland verspeelt kansen
in veelbelovende ruimtevaartmarkt» (ingezonden 20 januari 2017).
Antwoord van Minister Kamp (Economische Zaken) (ontvangen 7 februari
2017).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Nederland verspeelt kansen in veelbelovende
ruimtevaartmarkt»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening van het artikel dat ruimtevaart voor Nederland essentieel
is voor de maatschappij en het innovatief vermogen van Nederland?
Antwoord 2
Ja. Ruimtevaarttechnologie is een belangrijke bron van innovatie. Ruimtevaarttechnologie wordt op allerlei manieren ingezet, bijvoorbeeld bij
machines waarmee computerchips worden vervaardigd. Tegelijk bieden de
beelden en gegevens van satellieten tal van kansen om op basis hiervan
nieuwe diensten te verlenen aan overheden, kennisinstellingen en bedrijven.
Dat kan variëren van de inspectie van de integriteit van zee-/rivierweringen,
van (ondergrondse) pijpleidingen, bodembewegingen, precisielandbouw, de
gezondheid van bosbestanden en andere natuurinspecties tot het monitoren
van bodemvochtigheid voor agrarische en meteorologische doeleinden.
Met satellietdata kunnen tal van nieuwe, innovatieve toepassingen worden
ontwikkeld voor het adresseren van economische en maatschappelijke
kwesties. Het biedt kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven en voor
hoogwaardige werkgelegenheid.

1

ah-tk-20162017-1136
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

https://fd.nl/opinie/1183257/nederland-verspeelt-kansen-in-veelbelovende-ruimtevaartmarkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Vraag 3
Deelt u de analyse dat de ontwikkelingen van de afgelopen jaren op het
gebied van commerciële ruimtevaart, met bedrijven zoals SpaceX en Blue
Origin en de groeiende ambities van zowel bedrijven als landen op het
gebied van ruimtevaart, kansen bieden voor de Nederlandse ruimtevaartindustrie?
Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Volgens het artikel staat Nederland op de 18e plaats wat betreft investeringen
in de technologieprogramma’s van de European Space Agency (ESA); wat is
de reden voor deze relatief lage inzet? Op welke overwegingen is die
gebaseerd? Zou Nederland niet hoger in moeten zetten gezien de grote
kansen die er liggen voor de nabije toekomst?
Antwoord 4
Voor de verplichte ESA-programma’s draagt Nederland een evenredig deel bij
van 4,53%. Dat is conform het Nederlandse aandeel in het totale bnp van de
ESA-lidstaten gezamenlijk.
Op basis van de Nederlandse inschrijvingen tijdens de ESA-Ministersconferentie van december 2016 bedraagt dit aandeel 1,74% voor de optionele
ESA-ruimtevaartprogramma’s. In vergelijking met andere Europese landen,
zoals België, Zwitserland en Noorwegen heeft Nederland minder middelen
begroot voor de optionele ruimtevaartprogramma’s van ESA. Dat Nederland
tijdens de ESA-Ministersconferentie van 2016 relatief bescheiden heeft
ingeschreven heeft te maken met de verhoudingsgewijs hogere inschrijving
van Nederland tijdens de ESA-Ministersconferentie van 2014. Toen heeft
Nederland extra veel ingeschreven op het ontwikkelingsprogramma voor de
nieuwe Ariane-6 draagraket. Daardoor resteert voor de jaren 2017–2024
minder begrotingsruimte voor de overige optionele programma’s.
Vraag 5
Heeft u een actueel inzicht in de economische vermenigvuldigingsfactor die
ontstaat ten opzichte van de Nederlandse contributie aan ESA, door het feit
dat het European Space Research and Technology Centre (ESTEC) in
Nederland is gevestigd en het directe economische effect daarvan?
Antwoord 5
Uit studies blijkt dat die factor op circa 5 ligt, dat wil zeggen voor iedere door
Nederland geïnvesteerde euro in ESA-ruimtevaartprogramma’s verdient
Nederland circa 5 euro terug, mede door de aanwezigheid van ESTEC te
Noordwijk. Meer informatie daaromtrent kunt u ontlenen aan een tweetal
rapporten die ik uw Kamer op 25 november 2016 heb gestuurd als bijlagen
bij Kamerstuk 24 446, nr. 60.
Vraag 6
Vijf jaar geleden is er bij uw ambtsvoorganger al op aangedrongen dat een
terugdringend ruimtevaartbudget risico’s brengt voor de positie van ESTEC in
Nederland; heeft de huidige relatief lage Nederlandse ambitie binnen ESA
consequenties voor de vestiging van ESA-ESTEC, het kloppend technisch hart
van ESA, met 2.700 internationale kenniswerkers? Wat zijn de economische
gevolgen van de relatief lage inzet van Nederland op de ESA-programma’s?
Antwoord 6
In algemene zin kan gesteld worden dat hoe meer Nederland investeert in
ESA-ruimtevaartprogramma’s, des te meer kunnen in Nederland gevestigde
bedrijven en kennisinstelling (inclusief universiteiten en organisaties zoals het
Space Research Organisation Netherlands (SRON), TNO en NLR profiteren
van opdrachten van ESA voor de realisatie van die programma’s. Dat komt
doordat ESA het zogenaamde «geo-return»-beginsel hanteert, waarbij de
bijdragen van een lidstaat aan specifieke ruimtevaartprogramma’s terugvloeien naar de betrokken lidstaat via ESA-opdrachten aan bedrijven of
kennisinstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Gevolg hiervan is dat als Nederland verhoudingsgewijs weinig middelen
inschrijft voor optionele programma’s van ESA, dat er dan ook minder kansen
ontstaan voor bedrijven die in Nederland zijn gevestigd. Nederlandse
bedrijven kunnen overwegen hun activiteiten eerder op te zetten in een
andere ESA-lidstaat die meer dan Nederland in ESA-programma’s investeert,
zoals België of het VK.
Vraag 7
Hoe heeft u het advies in de in het artikel genoemde maatschappelijke
kosten-batenanalyse om onder andere veel hoger in te zetten op ruimtevaart
en hoger in te schrijven op ESA geapprecieerd?
Antwoord 7
Het rapport «Verkenning naar de maatschappelijke kosten en baten van
ruimtevaart en het ruimtevaartbeleid» van de bureaus Dialogic en Decisio
bevat geen expliciete aanbeveling om veel hoger in te schrijven op ESAruimtevaartprogramma’s.
Vraag 8
Klopt het dat onderdelen van ESTEC naar het buitenland worden verplaatst
en Nederlandse ruimtevaartbedrijven uitwijken voor uitbreiding naar het
buitenland omdat daar hun ambities kunnen worden geflankeerd door
overheidsinvesteringen in ruimtevaarttechnologie en kennis? Zo ja, wat vindt
u hiervan en wat kan er aan worden gedaan om deze ontwikkeling tegen te
gaan?
Antwoord 8
Wat betreft ESA is in 2008 een deel van het ESA-«Science»-directoraat
verplaatst van ESTEC naar de ESA-vestiging te Spanje. In 2009 is de
ESA-Telecommunicatie en Applicatie-directie verhuisd van ESTEC naar de
nieuwe ESA-vestiging te Harwell in het Verenigd Koninkrijk. Doordat de
activiteiten van ESTEC in omvang toenamen is het personeelsbestand per
saldo constant gebleven op circa 2.700 medewerkers.
Momenteel wordt bezien wat Nederland extra kan doen voor ESTEC om haar
aanwezigheid in Noordwijk verder te bestendigen. Dit ook om verder gevolg
te geven aan de voornemens uit het witboek ESTEC van de topsector
HighTech Systems & Materials over de bestendiging van de relatie tussen
ESTEC en het Nederlandse bedrijfsleven en onderzoeksinstellingen.
In dit verband lopen gesprekken tussen ESA-ESTEC en de Nederlandse
overheid over een bijdrage aan de realisatie van een nieuw gebouw voor
conferenties en vergaderingen op het terrein van ESTEC. Dit om te voorzien
in de groeiende behoefte aan conferentie- en vergaderruimte bij ESTEC en als
onderdeel om een «Space-campus» ontwikkeling nabij ESTEC te Noordwijk te
faciliteren.
Wat betreft Nederlandse bedrijven is mij bekend dat het bedrijf Science
&Technology (S&T) te Delft een vestiging heeft geopend in Oslo (Noorwegen)
en het bedrijf ISIS te Delft vorig jaar een vestiging heeft opgestart in Londen
(VK). Verder zijn mij geen Nederlandse bedrijven bekend die hun uitbreidingsactiviteiten hebben gesitueerd in andere ESA-lidstaten, vanwege de overheidsinvesteringen van de desbetreffende lidstaten in ruimtevaarttechnologie
en -kennis. Uiteraard zullen bedrijven zich voor hun beslissingen over nieuwe
activiteiten of uitbreiding van bestaande activiteiten baseren op een
samenstel van overwegingen. Ruimtevaart-gerelateerde bedrijven laten zich
mede leiden door de mate waarin overheden van ESA-lidstaten zich
committeren aan de ruimtevaartprogramma’s van ESA. Hoe meer de
overheden daarin investeren des te meer ESA-opdrachten vloeien terug naar
de betreffende lidstaten door de toepassing van het geo-return-beginsel. Dit
geldt in het bijzonder voor investeringsbeslissingen door de grote ruimtevaartconsortia in Europa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3