Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

29 270

Reclasseringsbeleid

Nr. 38

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2010
Hierbij bied ik u het rapport aan van de Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) inzake het samenwerkingsmodel Terugdringen Recidive (TR)
tussen het gevangeniswezen en de drie reclasseringsorganisaties (3RO)1.
In deze brief ga ik in op de uitkomsten van het themaonderzoek en de
wijze waarop de bevindingen en aanbevelingen van de Inspectie ter hand
worden genomen.
1. Uitkomsten ISt-onderzoek
1.1. Reikwijdte en doel van het onderzoek
Het programma TR is in 2002 gestart als onderdeel van het veiligheidsprogramma van het toenmalige kabinet met als doel het bevorderen van de
reïntegratie en het verminderen van recidive onder ex-gedetineerden. De
vier pijlers van TR waren:
– advisering op basis van diagnostiek;
– inzet van erkende gedragsinterventies, gebaseerd op een «what
works» benadering;
– aansluiting nazorg;
– een goede samenwerking tussen gevangeniswezen en de reclassering.
Het themaonderzoek dat door de ISt is uitgevoerd richt zich op één van de
pijlers van het oorspronkelijke programma TR, namelijk de samenwerking
tussen het gevangeniswezen en 3RO zoals vastgelegd in het samenwerkingsmodel dat per 1 januari 2008 landelijk is ingevoerd.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Het onderzoek is door de ISt uitgevoerd in de periode oktober 2009 tot en
met februari 2010. Doel van het onderzoek was te bezien in hoeverre het
gevangeniswezen en de 3RO er in slagen om bij de uitvoering van het
samenwerkingsmodel de reïntegratie te bevorderen, de rechtspositie van
gedetineerden te garanderen en de veiligheid van de maatschappij te
waarborgen. Een nevendoel was om knelpunten in de uitvoering bloot te

kst-29270-38
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 270, nr. 38

1

leggen en te bezien of de uitgangspunten van het samenwerkingsmodel
in de praktijk gevolgd (kunnen) worden.
1.2. Samenvattende conclusie
Hoewel de Inspectie constateert dat een aantal punten met de tijd is
verbeterd, is de samenvattende conclusie dat het TR-proces complex
georganiseerd is. Het verloopt over teveel schijven en kent daardoor
vertragingen. Volgens de Inspectie realiseert het samenwerkingsmodel
daardoor tot dusver niet wat er bij de opzet mee werd beoogd, namelijk
het bijdragen aan het terugdringen van recidive onder ex-gedetineerden.
Om de beoogde doelgroep van een reïntegratieplan te voorzien, dit plan
ook daadwerkelijk te kunnen uitvoeren en daarmee de reïntegratie te
bevorderen, zal het proces volgens de ISt vereenvoudigd moeten worden.
Alleen dan is het volgens de Inspectie realistisch te verwachten dat de
oorspronkelijke doelstelling gehaald zal kunnen worden.
2. Reactie op de bevindingen en aanbevelingen
2.1. Algemeen
Het onderzoek van de ISt maakt duidelijk dat het samenwerkingsproces
tussen het gevangeniswezen en de 3RO in de volle breedte niet goed
loopt. Dat is zorgelijk en noopt tot een herbezinning op de het bestaande
samenwerkingsmodel. Ik onderschrijf dan ook de conclusie van de ISt dat
het proces te complex georganiseerd is en kan mij vinden in de aanbevelingen die de Inspectie doet. De wijze waarop ik daar invulling aan geef zal
ik hieronder toelichten.
2.2. Ambitie
De doelgroep van TR betreft een relatief kleine groep binnen de totale
populatie van het gevangeniswezen. In 2009 was de totale instroom van
gedetineerden ruim 40 000 personen. Hiervan zijn ruim 5 000 personen,
oftewel circa 13% van de totale instroom, op basis van de vastgestelde
criteria TR-kandidaat. Ongeveer 10% daarvan weigert om deel te nemen
aan TR en valt om die reden af. De resterende groep van circa 4500
personen komt in aanmerking voor het TR-programma. Van deze groep is
voor circa 3400 personen één of meer gedragsinterventies geïndiceerd op
basis van de RISc.
Het ISt-onderzoek wijst uit dat op dit moment slechts een deel van de
TR-trajecten wordt uitgevoerd zoals in het reïntegratieplan staat
beschreven. Geïndiceerde gedragsinterventies worden volgens de
Inspectie lang niet altijd uitgevoerd. Mijn streven is dat eind 2011
minimaal 75% van de gedetineerden die in aanmerking komen voor en
meewerken aan een TR-traject tijdig een reïntegratieplan krijgen en –
indien geïndiceerd – de in het plan opgenomen gedragsinterventies ook
daadwerkelijk volgen. Dit percentage zal ik de jaren daarna verder
verhogen. Tevens zijn mijn inspanningen er op gericht om de groep
weigeraars te verkleinen. Het aanbieden van gedragsinterventies vormt
immers een belangrijk onderdeel van de activiteiten in het gevangeniswezen gericht op het terugdringen van de recidive.
2.3. Korte termijn maatregelen
Om de genoemde ambitie te realiseren tref ik de volgende maatregelen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 270, nr. 38

2

Vereenvoudiging en versnelling van het proces
•

•

•

•

De uitvoering van het programma TR wordt zowel binnen DJI als bij de
3RO geconcentreerd bij een beperkte groep hierop gefocuste medewerkers. Voor beide organisaties geldt immers dat de TR-doelgroep
een relatief kleine groep is binnen hun totale populatie. Deze maatregel garandeert dat de benodigde activiteiten voor deze groep niet
ondersneeuwen.
Reeds beschikbare reclasseringsadviezen zijn voortaan het startpunt
voor het verdere reïntegratietraject van het gevangeniswezen. Voor de
huidige TR-populatie is veelal reeds een op de RISc gebaseerd
reclasseringsadvies voorhanden dat gedurende het gerechtelijke
voortraject is opgesteld. Uitgangspunt is dat dit advies tevens gebruikt
wordt als advies voor het opstellen van een reïntegratieplan door het
gevangeniswezen. Indien het gevangeniswezen daartoe aanleiding ziet
zal de reclassering opdracht krijgen een aanvullende rapportage op te
stellen. De verwachting is dat slechts in een beperkt aantal gevallen
een nieuw en volledig reclasseringsonderzoek nodig is. Deze werkwijze
betekent een forse verkorting van de doorlooptijd.
Door een verkorting van de doorlooptijd wordt voorkomen dat het
reclasseringsadvies niet wordt benut bij de risico-inschatting ten
aanzien van het toekennen van vrijheden aan gedetineerden, zoals
detentiefasering. Deze risico-inschatting wordt in de huidige situatie
gebaseerd op de inbreng van verschillende disciplines binnen de
inrichting en waar nodig advies van het openbaar ministerie. Indien
beschikbaar wordt ook het advies van de reclassering op basis van de
RISc betrokken. Ik hecht eraan dat het reclasseringsadvies voortaan
een standaard onderdeel in de procedure vormt bij beslissingen tot
detentiefasering en het toekennen van verlof. Aanpassing van de
betreffende regeling op dit punt is per 1 maart 2011 voorzien. Tot die
tijd vindt de risico-inschatting op de thans gebruikelijke wijze plaats.
Immers, het betreft een aanvaardbare werkwijze voor het toekennen
van vrijheden aan gedetineerden waarbij echter wel een verbeterslag
mogelijk is.
Zonodig prioritering op basis van duur strafrestant. Snelle beschikbaarheid van een reclasseringsadvies en een reïntegratieplan is vooral
van belang voor die groep met een strafrestant tussen de vier
maanden en een jaar. Indien er noodzaak is om te prioriteren krijgt
deze groep voorrang.

Optimaliseren uitvoering gedragsinterventies
•

•

•

•

Teneinde het samenstellen van trainingsgroepen te vergemakkelijken
zal de uitvoering van gedragsinterventies in 2011 worden geconcentreerd in een beperkt aantal inrichtingen.
Teneinde een snelle start van gedragsinterventies te bevorderen zal,
met inachtneming van de principes van «evidence based» werken,
flexibeler worden omgegaan met het aantal deelnemers per trainingsgroep en de frequentie per week van trainingen.
Er wordt een betere koppeling gemaakt tussen detentiefasering en
deelname aan TR. Bij de planning van TR-activiteiten wordt aansluiting
gezocht bij de detentiefasering (en andere uitstroommodaliteiten als
een penitentiair programma en voorwaardelijke invrijheidstelling).
Door kortere doorlooptijden en een betere planning van de diverse
opvolgende activiteiten vermijdt het gevangeniswezen dat een
interventie door toedoen van bijvoorbeeld detentiefasering niet wordt
uitgevoerd of voortijdig wordt beëindigd.
Gedragsinterventies die reeds zijn geïndiceerd in het reclasseringsadvies dat in de preventieve fase is uitgebracht, zullen zo snel mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 270, nr. 38

3

na veroordeling in eerste aanleg intramuraal starten. Hiervoor hoeft
dus niet opnieuw een advies te worden uitgebracht.
Monitoring voortgang
De genoemde maatregelen worden de komende weken door DJI en 3RO
geoperationaliseerd. Deze uitwerking wordt gefaseerd ingevoerd vanaf
1 januari 2011 en zal het huidige samenwerkingsmodel vervangen. Ik zal
de voortgang in het licht van de beschreven ambitie nauwlettend volgen.
Tevens ben ik voornemens de ISt te verzoeken om de samenwerking
tussen het gevangeniswezen en de 3RO eind 2012 nogmaals te onderzoeken.
2.4. Langere termijn perspectief
Met het programma Modernisering Gevangeniswezen (MGW) is een
verandertraject in gang gezet waarin het programma TR op termijn zal
worden geïntegreerd. MGW voorziet in het opstellen van een detentie- en
reïntegratieplan bij aanvang van de detentie voor iedere gedetineerde. In
het plan staan alle activiteiten beschreven die zijn gericht op reïntegratie
(scholing, terugkeeractiviteiten, gedragsinterventies, nazorg) en de
beoogde detentiefasering. Daarbij wordt rekening gehouden met
eventueel opgelegde bijzondere voorwaarden in combinatie met
reclasseringstoezicht na de detentie in verband met een gedeeltelijk
voorwaardelijke vrijheidsstraf of voorwaardelijke invrijheidstelling. De
basis voor het opstellen en uitvoeren van dit plan wordt gelegd door alle
gedetineerden bij binnenkomst te screenen op relevante kenmerken qua
persoon, situatie en problematiek. Belangrijke randvoorwaarde voor de
uitvoering van dit plan is een goede samenwerking met ketenpartners. De
samenwerking tussen DJI en de 3RO voor wat betreft de advisering op
basis van de RISc en de uitvoering van gedragsinterventies wordt
geïntegreerd in deze werkwijze. Juist om deze reden neem ik het
onderzoek van de ISt zeer serieus en wil ik optimaal lering trekken uit de
problemen van het huidige model.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 270, nr. 38

4