Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 736

Wijziging van het Wetboek van Strafvordering,
de Penitentiaire beginselenwet, de
Beginselenwet verpleging ter beschikking
gestelden, de Beginselenwet justitiële
jeugdinrichtingen en enkele andere
strafrechtelijke wetten met het oog op het
aanbrengen van enkele hoofdzakelijk
procedurele verbeteringen ten behoeve van de
rechtspraktijk

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 1 december 2017
Met veel belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de
vaste commissie voor Veiligheid en Justitie inzake dit voorstel van wet. Ik
dank de leden van de verschillende fracties voor hun vragen en opmerkingen over het wetsvoorstel. Zij bieden mij de gelegenheid om de inhoud
van het wetsvoorstel nader toe te lichten.
1. Inleiding
Op de vraag van de leden van de VVD-fractie of boetes inzake de
arbeidstijden- en rij en rusttijdenwet alsnog met terugwerkende kracht
kunnen worden geïnd kan ik antwoorden dat de zaken waarin het
nationale inningstraject niet tot betaling heeft geleid, kunnen worden
overgedragen aan een andere lidstaat zodra het wetsvoorstel in werking is
getreden. Dit is mogelijk tot aan de verjaringstermijn van vijf jaar.
Openstaande boetes die nog niet zijn verjaard op het moment van
inwerkingtreding kunnen dus worden overgedragen, behoudens
wettelijke (verplichte of facultatieve) weigeringsgronden. De termijn voor
het innen van deze bestuurlijke boetes wordt hiermee maximaal benut.
2. Aanpassing observatietermijn
De leden van de VVD-fractie vragen of verwacht wordt dat de langere
observatie leidt tot rapportages die ook daadwerkelijk in een rechterlijk
proces kunnen worden gebruikt en of het feit dat iemand niet heeft
meegewerkt aan een observatie niet per definitie voldoende is om niet te
kunnen komen tot een concludente rapportage die de rechter zal
betrekken in haar oordeel.
Hierover merk ik op dat een langere observatieperiode er inderdaad aan
kan bijdragen dat vaker concludente pro Justitia rapportages worden
opgesteld. Met de langere observatietermijn kan bijvoorbeeld optimaal
gebruik worden gemaakt van de mogelijkheid om te differentiëren in het
observatieklimaat dat ten behoeve van de verdachte wordt toegepast.

kst-34736-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 736, nr. 6

1

Door gedurende de observatietermijn over te schakelen naar een ander
observatieklimaat dat meer is toegesneden op de verdachte, zullen de
rapporteurs naar verwachting meer en betere gegevens over hem kunnen
verzamelen. Daarmee kunnen zij vaker een volledige conclusie trekken in
de rapportage. Dat een verdachte niet meewerkt aan de observatie
betekent overigens niet in alle gevallen dat het onmogelijk is om ten
behoeve van hem een concludente rapportage op te stellen. Soms blijken
observandi ondanks de weigering tijdens hun verblijf in het Pieter Baan
Centrum toch voldoende observeerbaar te zijn om een bruikbaar rapport
te kunnen opstellen. Verlenging kan aan de orde zijn indien het opstellen
van een concludent advies aan de rechter niet mogelijk is op grond van de
informatie die binnen de observatieperiode van zeven weken is verkregen
én verwacht wordt dat langer observeren de benodigde gegevens wel zou
kunnen opleveren.
De voorgestelde verlengingsmogelijkheid voor de rechter-commissaris
moet worden bezien in samenhang met de reeds in het wetsvoorstel Wet
forensische zorg (Kamerstukken 32 398) voorgestelde regeling ten aanzien
van weigerachtige observandi. Op grond van deze voorgestelde regeling
wordt het mogelijk om zonder hun toestemming medische gegevens over
weigerende observandi te verkrijgen ten behoeve van het advies over hun
geestestoestand. Deze regeling behelst een wettelijke doorbreking van het
medisch beroepsgeheim. Met de verlenging van de observatietermijn zal
over een weigerende observandus naar verwachting vaker een concludent
advies kunnen worden opgesteld, waardoor het aantal gevallen waarin
gebruik moet worden gemaakt van de regeling weigerende observandi
beperkt blijft.
3. Erkenning en tenuitvoerlegging boetes arbeids- en rusttijdenregelgeving wegvervoer
De leden van de VVD-fractie vragen een toelichting op de juridische
grondslag en dekking van deze wijziging. Zij lezen namelijk dat aanvankelijk de inning van een bestuursrechtelijke boete geen wettelijk bereik
had, omdat beroep tegen een dergelijke boete niet onder de jurisdictie
van een met name in strafzaken bevoegde rechter valt. De leden vragen
om een toelichting over de vraag of deze belemmering nu geheel is
weggenomen met de voorliggende wijziging.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie wat het betekent als het land
waar de bestuurlijke boete inzake overtreding van de arbeidstijden- en rijen rusttijdenwet naar toe wordt opgestuurd, de erkenning en juridische
afhandeling van dergelijke boetes anders regelt en of dit in de praktijk nog
tot problemen of procedures kan leiden waarop, op grond van nationale
wetgeving, de inning van buitenlandse boetes geweigerd kan worden.
Ook vragen zij welke afspraken hierover zijn gemaakt en welke randvoorwaarden dienen te worden ingevuld in Nederland dan wel andere
lidstaten om de inning van boetes inzake de arbeidstijden- en rij- en
rusttijdenwet daadwerkelijk te effectueren. De vraag is met andere
woorden of in een adequate handhaving is voorzien. De leden wijzen
hierbij op de recente implementatie van de CBE-richtlijn, waarbij naast de
wettelijke basis, vooral aanpassingen noodzakelijk waren in de digitale
handhavingsmiddelen en de verwerkingssystemen. Hierdoor is er sprake
van een stapsgewijze implementatie. Zij vragen of dat straks ook voor dit
voorstel geldt.
Gelet op de samenhang zal ik de vragen van de VVD-fractie gezamenlijk
beantwoorden. Door aanpassing van de Wet wederzijdse erkenning en
tenuitvoerlegging geldelijke sancties en beslissingen tot confiscatie wordt
het mogelijk een vordering ter zake van een bestuurlijke boete wegens
overtredingen van hoofdstuk 2 van het Arbeidstijdenbesluit vervoer over
te dragen aan een andere EU-lidstaat. Als gevolg van deze overdracht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 736, nr. 6

2

komt de taak om voor inning van de boete zorg te dragen, te rusten op de
lidstaat aan wie de boete is overgedragen.
Ingevolge artikel 6 van Kaderbesluit 2005/214/JBZ van de Raad van
24 februari 2005 inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse
erkenning op geldelijke sancties dient de bevoegde autoriteit van de
tenuitvoerleggingsstaat dergelijke beslissing zonder verdere formaliteiten
te erkennen en onverwijld alle nodige maatregelen tot tenuitvoerlegging
ervan te nemen, tenzij zij beslist zich te beroepen op een van de in
artikel 7 genoemde gronden tot weigering van de erkenning of tenuitvoerlegging (die in Nederland zijn geïmplementeerd in de artikelen 13, 13a en
14 van de Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging geldelijke
sancties en beslissingen tot confiscatie). Hoewel niet op voorhand valt te
garanderen dat geen van deze uitzonderingsgronden ooit van toepassing
zou zijn (hetgeen zich bijvoorbeeld zou kunnen voordoen als de
opgelegde boete minder dan 70 euro bedraagt) voorzie ik geen bijzondere
complicaties. Met name is het niet mogelijk voor een lidstaat om
tenuitvoerlegging te weigeren op grond van het feit dat in die lidstaat de
feiten waarom het hier gaat niet strafbaar zouden zijn. Artikel 7, tweede
lid, onderdeel b noemt die weigeringsgrond weliswaar, maar bepaalt
tevens dat die enkel kan worden ingeroepen ten aanzien van andere
strafbare feiten dan die genoemd in artikel 5, eerste lid van het Kaderbesluit. Voor de feiten die in artikel 5, eerste lid zijn opgesomd (waaronder
overtredingen van de rij- en rusttijdenwetgeving) kan de lidstaat tenuitvoerlegging niet weigeren op deze grond, en het is dus evenmin relevant
of die lidstaat dergelijke overtredingen strafrechtelijk of bestuurlijk af zou
doen.
Omdat overtreding van de rij- en rusttijdenwetgeving niet wordt vastgesteld door middel van digitale handhavingsmiddelen (zoals cameraregistraties) maar door middel van staandehouding, worden geen problemen
voorzien met betrekking tot de digitale handhavingsmiddelen en de
verwerkingssystemen zoals bij de CBE-richtlijn speelden.
4. Enkelvoudige afdoening Raad voor Strafrechtstoepassing en
Jeugdbescherming
De leden van de VVD-fractie vroegen of een inschatting kan worden
gegeven van het aantal beroepszaken dat door de RSJ enkelvoudig kan
worden afgedaan. Zij vroegen of de RSJ als gevolg hiervan ook minder
budget nodig heeft.
Op dit moment wordt in de systemen van de RSJ niet geregistreerd in
welke gevallen een beroep «kennelijk» niet ontvankelijk of (on)gegrond is.
Daardoor zijn hierover geen cijfers beschikbaar. Door de RSJ zelf wordt
ingeschat dat het om ongeveer 10% van de zaken zal gaan. Dit komt neer
op ongeveer 300 zaken per jaar. Deze zaken kunnen na de wetswijziging
sneller en efficiënter worden afgedaan. Hierdoor blijft er meer tijd en
capaciteit over die door de RSJ kan worden aangewend voor zaken die
inhoudelijk meer afweging behoeven.
De leden van de SP-fractie gaven aan de overweging te begrijpen om
enkelvoudige afdoening van een klacht mogelijk te maken in gevallen
waarin het beroep kennelijk niet-ontvankelijk, kennelijk ongegrond of
kennelijk gegrond is. Zij vroegen op welke wijze de zorgvuldigheid en
kwaliteit van een dergelijke beslissing wordt gewaarborgd en hoe de
rechtsbescherming van de klager gewaarborgd blijft.
Van belang is dat het niet zo is dat de klacht bij een enkelvoudige
afdoening niet meer bekeken wordt: ook dan wordt de klacht beoordeeld,
alleen door één lid van de beroepscommissie in plaats van door drie.
Bovendien betekent het feit dat een zaak enkelvoudig wordt afgedaan niet
dat per definitie ten nadele van degene die in beroep gaat wordt beslist.
Het kan ook gaan om beroepen die kennelijk gegrond zijn. Bij zaken die
enkelvoudig kunnen worden afgedaan kan worden gedacht aan gevallen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 736, nr. 6

3

waarin er – bijvoorbeeld bij nieuwe wetgeving – veel soortgelijke klachten
worden ingediend over de uitleg die aan een bepaalde bepaling moet
worden gegeven. Wanneer eenmaal in een paar uitspraken de jurisprudentielijn is uitgezet, lijkt het niet nodig de vele andere zaken waarin
dezelfde klacht centraal staat ook met drie leden te behandelen. Eén lid
van de beroepscommissie kan die zaken dan snel en efficiënt afdoen en
overeenkomstig de bestaande jurisprudentielijn de klachten kennelijk
gegrond of kennelijk ongegrond verklaren. Overigens kan het lid van de
beroepscommissie dat is belast met de enkelvoudige afdoening de klacht
altijd verwijzen naar de voltallige beroepscommissie wanneer hij oordeelt
dat de klacht toch ingewikkelder is dan aanvankelijk werd gedacht.
Deze leden vroegen of de voorzitter beslist over de kennelijke
niet-ontvankelijkheid en kennelijke (on)gegrondheid of dat hij de zaak
verwijst naar een lid van de beroepscommissie.
De voorzitter, zo beantwoord ik deze vraag, kan de zaak zelf enkelvoudig
afdoen of een lid van de beroepscommissie daartoe aanwijzen, mits dat
lid een met rechtspraak belast lid van de rechterlijke macht is. Zoals
hierboven al aan de orde kwam, beoordeelt dit lid de klacht inhoudelijk en
spreekt vervolgens de kennelijke niet-ontvankelijkheid of kennelijke
(on)gegrondheid uit. Als het beroepslid bij de inhoudelijke beoordeling tot
de conclusie komt dat de klacht bij nader inzien toch ingewikkelder is dan
aanvankelijk werd gedacht, verwijst hij de klacht naar de voltallige
beroepscommissie.
De eerdergenoemde leden zetten vraagtekens bij de overweging om bij
bagatelzaken over te gaan tot enkelvoudige afdoening. Deze leden, zo leid
ik uit hun vraagstelling af, menen dat er in de voorstellen een onderscheid
moet worden gemaakt tussen klachten die kennelijk niet-ontvankelijk of
kennelijk (on)gegrond zijn en (overige) «eenvoudige» klachten. Ook ik ben
die mening toegedaan. Graag stel ik deze leden op dit punt dan ook gerust
en verhelder ik dat (overige) «eenvoudige» klachten níet enkelvoudig
kunnen worden afgedaan door de beroepscommissie van de RSJ. Het is
van belang dat justitiabelen kunnen klagen over zaken die er toe doen,
waarbij relevant is dat voor ingeslotenen ogenschijnlijk triviale zaken nu
eenmaal belangrijker zijn dan voor een vrije burger. Met de leden van de
SP-fractie ben ik dan ook van mening dat ook bij «eenvoudige» klachten
die niet kennelijk (on)gegrond of kennelijk niet-ontvankelijk zijn de
voltallige beroepscommissie van de RSJ daarover als laatste instantie
moet oordelen.
Deze leden verwezen naar de memorie van toelichting waarin wordt
opgemerkt dat de bemiddelingsprocedure kan worden ingezet om
niet-beklagwaardige grieven – klachten die mogelijk leiden tot kennelijke
niet-ontvankelijkheid – tot een oplossing te brengen. Onder de Pbw gaat
het om klachten die niet zien op beslissingen genomen door de directeur,
zoals klachten over het niet nakomen van zorgplichten of gedragingen
door de directeur en/of medewerkers. Deze leden wezen op het
wetsvoorstel tot wijziging van de Penitentiaire beginselenwet, de
Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden en de Beginselenwet
justitiële jeugdinrichtingen in verband met het vervoer, het medisch
klachtrecht en enkele andere onderwerpen (Kamerstukken II 2013/14,
33 844). In dat wetsvoorstel wordt onder andere voorgesteld de bemiddelingsprocedure in de Pbw meer in lijn te brengen met de uitgebreidere
wettelijke regelingen die procedure in de Bvt en de Bjj.
Indien het wetvoorstel tot wijziging van de Penitentiaire beginselenwet, de
Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden en de Beginselenwet
justitiële jeugdinrichtingen in verband met het vervoer, het medisch
klachtrecht en enkele andere onderwerpen (Kamerstukken 33 844) wordt
aanvaard en in werking treedt, zal de bemiddelingsprocedure in de Pbw
formeel beter worden ingebed, doordat duidelijker wordt geregeld in
welke gevallen daarvan gebruik kan worden gemaakt en hoe deze
procedure verloopt. Dat neemt niet weg dat bemiddeling nu reeds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 736, nr. 6

4

mogelijk is. Ook nu kunnen gedetineerden zich met eventuele grieven
– ook niet beklagwaardige grieven – tot de maandcommissaris wenden
(zie artikel 7, eerste lid, onder c, Pbw), die vervolgens zou kunnen
proberen te bemiddelen. In dit verband kan ook nog worden gewezen op
artikel 63, vierde lid, van de Pbw. Daarin is de mogelijkheid opgenomen
voor de beklagcommissie om, wanneer reeds een klaagschrift is
ingediend, dat klaagschrift in handen te stellen van de maandcommissaris
om te bemiddelen. Zij kan van deze bevoegdheid ook gebruikmaken ten
aanzien van klachten die kennelijk niet-ontvankelijk zijn. Op deze wijze is
het te allen tijde – ook nadat al een klaagschrift is ingediend – mogelijk om
via een bemiddelingsprocedure tot een oplossing te komen.
5. Verlenging uitvoeringstermijn breed moratorium
Op de vraag van de D66-fractie of de verlenging van de termijn voor de
tenuitvoerlegging van strafrechtelijke financiële sancties ook geldt voor de
ontnemingsmaatregel, verduidelijk ik graag dat met «strafrechtelijke
financiële sancties» wordt gedoeld op straffen en maatregelen die
strekken tot betaling van een geldsom door de veroordeelde, waaronder
de ontnemingsmaatregel, waarnaar deze leden specifiek vragen.
6. Wijziging termijnen Wet langdurig toezicht
De leden van de D66-fractie verzoeken om een nadere toelichting ten
aanzien van het terugbrengen van de termijn voor het indienen van de
vordering tot tenuitvoerlegging van de gedragsbeïnvloedende en
vrijheidsbeperkende maatregel (GVM) van tien weken naar dertig dagen
terwijl er destijds is gekozen voor een termijn van tien weken om de
reclassering voldoende tijd te geven om een zorgvuldig advies te geven
over een eventueel toezicht.
Hierover kan ik het volgende opmerken. Deze leden merken terecht op dat
destijds voor een vorderingstermijn van tien weken is gekozen om de
reclassering voldoende tijd te geven om een zorgvuldig advies te geven
over een eventueel toezicht. Dat aan de mogelijke tenuitvoerlegging van
de zelfstandige maatregel een zorgvuldig advies ten grondslag ligt, acht ik
nog steeds essentieel. Om zeker te stellen dat ook bij de thans voorgestelde kortere vorderingstermijn voldoende tijd beschikbaar is voor het
opstellen van een zorgvuldig advies, hebben de betrokken organisaties
– het openbaar ministerie, de reclassering en het Nederlands Instituut
voor Forensische Psychiatrie – werkafspraken gemaakt. Deze strekken
ertoe dat het openbaar ministerie een adviesaanvraag voor de tenuitvoerlegging van de zelfstandige maatregel honderdvijf dagen voor de
vermoedelijke einddatum van de maatregel van terbeschikkingstelling
(tbs-maatregel) of detentie indient. Zo wordt in de praktijk geborgd dat er
voldoende tijd beschikbaar is voor het opstellen van een zorgvuldig
advies terwijl het openbaar ministerie tegelijkertijd in staat wordt gesteld
om in voorkomende gevallen een integrale afweging te maken tussen het
vorderen van de verlenging van de tbs-maatregel en de tenuitvoerlegging
van de zelfstandige maatregel.
7. Ontvangen adviezen
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of de bredere verkenning naar
mogelijk andere regelingen die eveneens onder de wet erkenning en
tenuitvoerlegging van boetes zouden kunnen worden gebracht inmiddels
is uitgevoerd. Tot slot vragen deze leden om meer informatie over de
wijze waarop een en ander in andere lidstaten is geregeld.
Het probleem van grensoverschrijdende inning van bestuurlijke boetes
heeft al langer mijn aandacht. In verband daarmee is in 2014 een
onderzoeksopdracht gegeven aan de Universiteit Leiden om de omvang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 736, nr. 6

5

van de problematiek en de mogelijke oplossingsrichtingen in beeld te
brengen. Het onderzoeksrapport is u bij brief van 8 september 2014
toegezonden. Nadat deze opdracht was verstrekt werden het arrest van
het Hof van Justitie van de Europese Unie in de zaak-Baláž en de daaraan
refererende uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State gewezen, die aanleiding hebben gegeven om op korte termijn,
door middel van het onderhavige wetsvoorstel, een wettelijke voorziening
te creëren voor het specifieke probleem van de handhaving van de rij- en
rusttijdenwetgeving.
Een meer algemene beschouwing over deze problematiek en de wenselijke vervolgstappen zal in de kabinetsreactie op het genoemde onderzoek
worden gegeven. Het voornemen is deze u in het voorjaar van 2018 te
doen toekomen.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 736, nr. 6

6