Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1641

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 januari 2021
Tijdens de procedurevergadering van de vaste commissie voor Europese
Zaken van 17 december 2020 heeft uw Kamer verzocht een toelichtende
brief te ontvangen over het akkoord van de Europese Raad inzake het
rechtsstaatmechanisme in relatie tot het Meerjarig Financieel Kader
(MFK), en daarbij in te gaan op onderstaande vragen:
Kan het kabinet bevestigen dat de Raadsconclusies niet juridisch bindend
zijn?
Kan het kabinet bevestigen dat de Europese Commissie onafhankelijk
aangenomen EU-wetgeving uitvoert?
In aanvulling op deze vragen zal in deze brief in reactie op het verzoek van
de SP-fractie in meer detail worden ingegaan op de uitvoering van de
moties van het lid Omtzig1t c.s. en van het lid Leijten2, op de verhouding
tussen de conclusies van de Europese Raad en de MFK-rechtsstaatverordening, op de posities van Polen en Hongarije, op de verwachte duur
van een beroep tot nietigverklaring voor het Europese Hof van Justitie en
op misbruik van Europese middelen.
Zoals toegelicht in het verslag van de Europese Raad d.d. 10–11 december
20203, nam de Europese Raad onder meer conclusies aan over het
Meerjarig Financieel Kader 2021–2027 en het Herstelinstrument Next
Generation EU4. Het kabinet bevestigt dat conclusies van de Europese
Raad van politieke en niet juridisch bindende aard zijn en bevestigt dat
deze conclusies niets afdoen aan de inhoud van de MFK-rechtsstaatverordening. De tekst van de MFK-rechtsstaatverordening is niet
gewijzigd. De Juridische Dienst van de Raad heeft dit bevestigd in een
1

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1633.
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1629.
3
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1638.
4
EUCO 22/20, onder I, zie: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-22-2020-INIT/
en/pdf.
2

kst-21501-20-1641
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1641

1

openbaar gemaakt advies.5 De Juridisch Dienst van de Raad heeft
verklaard dat de conclusies de inhoud en doelstellingen van de
MFK-rechtsstaatverordening respecteren en daarmee verenigbaar zijn.
Meer specifiek heeft de Juridische Dienst van de Raad verklaard dat geen
enkel element van de ER-conclusies in strijd is met of tegenstrijdig is aan
de MFK-rechtsstaatverordening en deze ook niet wijzigen.
Voor het kabinet was het daarnaast belangrijk dat het Europees Parlement
(EP) en de Commissie zulks konden bevestigen. Ook dat is gebeurd.
Daarmee is uitvoering gegeven aan de bovengenoemde moties Omtzigt
c.s. en Leijten waarin de regering werd verzocht om zorg te dragen dat
geen afbreuk zou worden gedaan aan het onderhandelingsresultaat
betreffende de MFK-rechtsstaatverordening. De MFK-rechtsstaatverordening is per 1 januari 2021 in werking getreden. Hiermee beschikt
de EU voor het eerst over een mechanisme dat een directe koppeling legt
tussen de ontvangst van middelen uit de EU-begroting, inclusief het
Herstelinstrument, en de eerbiediging van de beginselen van de
rechtsstaat.
Voor de lidstaten Polen en Hongarije waren deze conclusies van de
Europese Raad voldoende om hun blokkade op het MFK 2021–2027 en het
Eigenmiddelenbesluit op te geven. Polen en Hongarije hebben desalniettemin tijdens de schriftelijke procedure in de Raad aangegeven tegen
goedkeuring van de MFK-rechtsstaatverordening te zijn en op grond van
artikel 263 VWEU bij het Europese Hof van Justitie een beroep tot
nietigverklaring tegen de MFK-rechtsstaatverordening te zullen indienen.
Over de verwachte duur van een dergelijke juridische procedure is lastig
concreter te worden dan dat gedacht moet worden aan een periode van
ongeveer twee jaar. Het is mogelijk voor Polen en Hongarije (als
verzoeker) en voor het EP en de Raad (als verweerder) om bij het
Europese Hof van Justitie een versnelde procedure te verzoeken. In het
geval dat het Europese Hof van Justitie een dergelijk verzoek inwilligt,
moet rekening worden gehouden met een periode van ongeveer een jaar
voordat het Europese Hof van Justitie uitspraak doet. Het EP heeft reeds
aangegeven te zullen verzoeken om een versnelde procedure6.
Met betrekking tot de onafhankelijke uitvoering van de MFK-rechtsstaatverordening door de Commissie kan worden opgemerkt dat de voorzitter
van de Commissie, Ursula vond der Leyen, de autonome en onafhankelijke rol van de Commissie bij de toepassing van de MFK-rechtsstaatverordening heeft benadrukt. De Commissie heeft daarnaast verklaard te
zullen wachten met het voorstellen van maatregelen totdat de Commissie
richtsnoeren heeft vastgesteld, en dat de Commissie in die richtsnoeren
de nog te volgen uitspraak van het Europese Hof van Justitie in het
beroep tot nietigverklaring zal meenemen. De Europese Raad heeft in zijn
conclusies vastgesteld dat de Commissie dit voornemen heeft. De
Juridische Dienst van de Raad heeft bevestigd dat de conclusies van de
Europese Raad in lijn zijn met de Verdragen en dat zij ook het EU-beginsel
van de institutionele balans en de bevoegdheden van de verschillende
EU-instellingen respecteren. Het kabinet zal er nauwlettend op blijven
toezien dat Commissie haar rol als onafhankelijk hoedster van de
Verdragen, ook op het terrein van de rechtsstaat, proactief en consequent
blijft vervullen.

5

6

Opinion of the Legal Service 13961/20, zie: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST13961-2020-INIT/en/pdf.
Resolutie van het Europees Parlement van 16 december 2020 over het MFK, het IIA, en
Herstelinstrument en de MFK-rechtsstaatverordening, zie: https://www.europarl.europa.eu/
doceo/document/B-9-2020-0428_EN.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1641

2

Door de voorzitter van de Commissie is bevestigd dat de Commissie haar
onderzoekende werk start per 1 januari 2021 en dat al deze bevindingen
(geconstateerde schendingen van de beginselen van de rechtsstaat) zullen
worden betrokken bij eventuele maatregelen die de Commissie na
vaststelling van de door haar op te stellen richtsnoeren en de uitspraak
van het Europese Hof van Justitie zal voorstellen op basis van de
MFK-rechtsstaatverordening. De voorzitter van de Commissie heeft
verzekerd dat geen enkele schending van de beginselen van de rechtsstaat die in de tussentijd plaatsvindt door de Commissie terzijde zal
worden geschoven7.
In aanvulling op het bovenstaande kan worden opgemerkt dat misbruik
van EU-middelen uiteraard niet is toegestaan. Hierop wordt toegezien
door de Commissie, maar ook door instellingen als OLAF en de Europese
Rekenkamer, en door de nationale autoriteiten in de lidstaten zelf. In de
conclusies van de buitengewone Europese Raad van 17–21 juli jl.
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1575) is het belang van effectieve bestrijding
van fraude met EU-middelen onderstreept en afgesproken dat de
Commissie met verdere maatregelen komt om de EU-begroting, inclusief
het Herstelinstrument, tegen fraude en onregelmatigheden te
beschermen. Daarnaast is afgesproken dat het Europees Openbaar
Ministerie en OLAF voldoende middelen zullen ontvangen om de
financiële belangen van de Unie te kunnen beschermen.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

7

Voor de volledige verklaring van de voorzitter van de Commissie, zie: https://ec.europa.eu/
commission/presscorner/detail/nl/speech_20_2442.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1641

3