ERNST VAN DOOR GGD GECONSTATEERDE GEBREKEN
BIJ KINDEROPVANGCENTRA, GASTOUDERBUREAUS
EN GASTOUDERS

Eindrapport
Uitgebracht op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Amersfoort, 22 december 2011

INHOUD
VOORWOORD
SAMENVATTING
1.

2.

3.

4.

INLEIDING

1

1.1 Aanleiding

1

1.2 Doelstelling en aanpak van het onderzoek

2

1.3 Steekproeftrekking en respons

5

1.4 Leeswijzer

7

GECONSTATEERDE OVERTREDINGEN IN DAGOPVANG

9

2.1 Inleiding

9

2.2 Mate van overtredingen in de dagopvang

9

2.3 Overtredingen op domein 1: ouders

11

2.4 Overtredingen op domein 2: personeel

12

2.5 Overtredingen op domein 3: veiligheid en gezondheid

13

2.6 Overtredingen op domein 4: accommodatie en inrichting

15

2.7 Overtredingen op domein 5: groepsgrootte en BKR

16

2.8 Overtredingen op domein 6: pedagogisch beleid en praktijk

17

2.9 Overtredingen op domein 7: klachten

19

GECONSTATEERDE OVERTREDINGEN IN DE BSO

21

3.1 Inleiding

21

3.2 Mate van overtredingen in de BSO

21

3.3 Overtredingen op domein 1: ouders

22

3.4 Overtredingen op domein 2: personeel

24

3.5 Overtredingen op domein 3: veiligheid en gezondheid

24

3.6 Overtredingen op domein 4: accommodatie en inrichting

26

3.7 Overtredingen op domein 5: groepsgrootte en BKR

27

3.8 Overtredingen op domein 6: pedagogisch beleid en praktijk

28

3.9 Overtredingen op domein 7: klachten

31

OVERTREDINGEN BIJ GASTOUDERBUREAUS

33

4.1 Inleiding

33

4.2 Mate van overtredingen bij gastouderbureaus

33

4.3 Overtredingen op domein 1: GOB in zin van Wet Kinderopvang

34

4.4 Overtredingen op domein 2: ouders

34

4.5 Overtredingen op domein 3: personeel

36

4.6 Overtredingen op domein 4: pedagogisch beleid

36

4.7 Overtredingen op domein 5: klachten

37

4.8 Overtredingen op domein 6: veiligheid en gezondheid

38

4.9 Overtredingen op domein 7: kwaliteit gastouderbureau

39

5.

6.

7.

8.

GECONSTATEERDE OVERTREDINGEN GASTOUDERS

41

5.1 Inleiding

41

5.2 Aandeel gastouders met overtredingen

41

5.3 Geconstateerde overtredingen bij gastouders

42

5.4 Verschillen tussen typen gastouders

44

RECIDIVE IN DE DAGOPVANG

47

6.1 Inleiding

47

6.2 Recidive in cijfers

47

6.3 Achtergronden en redenen voor recidive

49

6.4 Ondernomen herstelpogingen

51

6.5 Rol van de gemeente

53

RECIDIVE IN DE BUITENSCHOOLSE OPVANG

57

7.1 Inleiding

57

7.2 Recidive in cijfers

57

7.3 Achtergronden en redenen voor recidive

59

7.4 Ondernomen herstelpogingen

61

7.5 Rol van de gemeente

62

RECIDIVE BIJ GASTOUDERBUREAUS

65

8.1 Inleiding

65

8.2 Recidive in cijfers

65

8.3 Achtergronden en redenen voor recidive

67

8.4 Ondernomen herstelpogingen

68

8.5 Rol van de gemeente

69

BIJLAGE 1

GERAADPLEEGDE SLEUTELPERSONEN

71

BIJLAGE 2

ITEMS DAGOPVANG

73

BIJLAGE 3

ITEMS BSO

77

BIJLAGE 4

ITEMS GASTOUDERBUREAU

81

BIJLAGE 5

ITEMS GASTOUDERS

83

VOORWOORD
In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft
Bureau Bartels in de periode tussen augustus en december 2011 een onderzoek gedaan
naar de ernst van de door de GGD geconstateerde gebreken in de kinderopvangcentra,
gastouderbureaus en gastouders. Van de uitkomsten van het onderzoek wordt in deze
rapportage verslag gedaan.
Op deze plaats willen we de personen bedanken die een bijdrage hebben geleverd aan
het onderzoek. In de eerste plaats bedanken we de sleutelpersonen die we in de eerste
fase van het onderzoek gesproken hebben. Daarnaast gaat onze dank uit naar de GGDinspecteurs en de locatiehoofden van kinderopvangcentra en gastouderbureaus die hun
medewerking aan het onderzoek hebben verleend. Tevens bedanken we de heer B.
Entjes van DUO voor het verstrekken van gegevens uit GIR Inspecteren 2.0 en voor de
ondersteuning bij het gebruik ervan. Tot slot bedanken we de leden van de begeleidingscommissie – de heer J. van der Ploeg (ministerie van SZW, tot november 2011),
mevrouw M. Engels (ministerie van SZW), mevrouw K. van Hees (ministerie van SZW,
vanaf november 2011), de heer S. Boorsma (ministerie van SZW), mevrouw E. Radstake
(VNG), mevrouw A. Schrik (GGD Nederland) en mevrouw A. Klein Velderman (GGD
Nederland) – voor de prettige samenwerking en het deskundig advies.
We hopen dat de inhoud van dit rapport de opdrachtgever waardevolle inzichten geeft in
de mate en aard van de niet-naleving van de kwaliteitseisen in de kinderopvang.

Bureau Bartels B.V.
Amersfoort

SAMENVATTING
van het onderzoek
Ernst van door GGD geconstateerde gebreken bij kinderopvangcentra,
gastouderbureaus en gastouders

Doelstellingen en aanpak onderzoek
In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is onderzoek
gedaan naar de ernst van de door de GGD geconstateerde gebreken in de kinderopvang.
Daarbij is gekeken naar de situatie in elk van de toezichtcategorieën, namelijk de
dagopvang, de buitenschoolse opvang (BSO), de gastouderbureaus en de gastouders.
De doelstelling die aan het onderzoek ten grondslag lag, was tweeledig, namelijk:
1. Inzicht geven in de typen overtredingen die in de GGD-inspecties voor de
verschillende toezichtcategorieën zijn geconstateerd.
2. Inzicht geven in de recidive bij geconstateerde (ernstige) overtredingen en
achtergronden daarvan.
De eerste doelstelling is gerealiseerd aan de hand van een analyse van de inspectiegegevens die met reguliere GGD-inspecties zijn verkregen. Hierbij is gebruik gemaakt
van data uit het systeem GIR Inspecteren 2.0. In dit systeem worden sinds juni 2011 de
gegevens van alle inspecties ingevoerd door 23 van de 28 GGD-regio’s. De gegevens
van inspecties bij gastouders waren op het moment van het onderzoek nog maar beperkt
in dit systeem ingevoerd. Vandaar dat we ons hiervoor hebben beroepen op informatie
die we via interviews met GGD-inspecteurs hebben verkregen.
De mate van recidive – dezelfde overtreding die in twee achtereenvolgende reguliere
inspecties zijn vastgesteld – kon niet via GIR Inspecteren 2.0 worden vastgesteld. Dit
systeem bevat namelijk nu nog geen gegevens van twee achtereenvolgend inspecties. In
samenspraak met de begeleidingscommissie is daarom gekozen om via het Landelijk
Register Kinderopvang (LRK) locaties te traceren waarbij een vergelijking tussen twee
inspectierapporten mogelijk was. In dit deel van het onderzoek zijn de gastouders buiten
beschouwing gelaten.
Via een screening van bijna 10.000 locaties uit het LRK zijn 554 locaties in de
dagopvang, 502 BSO-locaties en 116 gastouderbureaus met twee achtereenvolgende
inspectierapporten getraceerd. De recidive is alleen vastgesteld voor een deel van de
inspectie-items. In samenspraak met de begeleidingscommissie zijn voor dit onderzoek
namelijk zogenoemde ‘prioritaire items’ geselecteerd die op recidive zijn geanalyseerd.
Om inzicht te krijgen in de achtergrond van het ontstaan van recidive en factoren die
bijdragen aan het herstel van overtredingen, zijn gesprekken gevoerd met ‘recidivisten’
en ‘als spiegel’ met organisaties die overtredingen wel hersteld hadden. Ook in de
gesprekken met GGD-inspecteurs is aandacht besteed aan (achtergronden van) recidive.

BUREAU BARTELS

i

Niet naleving in de dagopvang en de BSO
Iets meer dan de helft van de door de GGD geïnspecteerde locaties in zowel de
dagopvang (54%) als in de BSO (53%) bleek bij de laatste reguliere inspectie (2011) niet
te voldoen aan alle gestelde kwaliteitseisen. Opvallend is dat in aangekondigde
inspectiebezoeken meer overtredingen worden geconstateerd dan in onaangekondigde
inspecties. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat in aangekondigde inspecties vaak op
(veel) meer items wordt beoordeeld dan in onaangekondigde inspectiebezoeken.
Bij de dagopvang blijkt de grootte van de organisatie geen rol te spelen bij de mate
waarin overtredingen worden geconstateerd. In het geval van de BSO speelt grootte wel
een rol. Bij kleine BSO’s (tot 15 kindplaatsen) is het aandeel locaties met overtredingen
beduidend hoger dan bij grotere BSO’s. Ook het aantal overtredingen per locatie is bij
kleine BSO’s gemiddeld groter. Een sluitende verklaring hiervoor is op basis van dit
onderzoek echter niet te geven.
De meest voorkomende overtreding is zowel de dagopvang als de BSO heeft betrekking
op het niet instellen van een oudercommissie. Van alle locaties waar een overtreding is
geconstateerd blijkt 28% van de dagopvang en 47% van de BSO-locaties deze
overtreding te hebben begaan. Deze overtreding wordt in de optiek van inspecteurs vaak
niet door onwil of nalatigheid van de houders begaan. Ondanks de nodige wervingsinspanningen blijken houders van de locaties veelal niet in staat om (voldoende) ouders
bereid te vinden om zitting te nemen in de oudercommissie. Vooral in de BSO vormt de
beperkte betrokkenheid van ouders op dit punt een probleem. Toch blijkt niet iedere
houder serieus werk te maken van het instellen en goed laten functioneren van een
oudercommissie. Dit blijkt onder meer ook uit het feit dat sommige houders zich
bemoeien met de werkwijze van de oudercommissie en/of hun adviesrecht inperken. Ook
op deze punten worden soms overtredingen begaan.
Een ander inspectie-item waarop weliswaar veel minder overtredingen worden
geconstateerd dan bij de oudercommissies maar die in de optiek van GGD-inspecteurs
wel als ernstig moeten worden beschouwd, is de beroepskracht-kind-ratio (BKR). Dit
inspectie-item wordt door 14% van de alle dagopvanglocaties met overtredingen en 9%
van de BSO-locaties niet (goed) nageleefd. Op dit punt is sprake van een duidelijk
verschil in beleving tussen GGD-inspecteurs en locatiehouders. GGD-inspecteurs zijn
van mening dat veelal sprake is van een structurele tekortkoming die de kwaliteit direct
negatief beïnvloedt. Bedrijfseconomische motieven blijken volgens de GGD-inspecteurs
dan vooral aanleiding te zijn. Locatiehouders erkennen dat een efficiënte bedrijfsvoering
inderdaad de aanleiding vormt voor de overtreding, maar zijn van mening dat het veelal
om incidentele situaties gaat die de kwaliteit van opvang niet onder druk brengt.
Het pedagogisch beleid vormt een kerndomein binnen de GGD-inspecties. Bij dit
domein is wat geconstateerde overtredingen betreft een duidelijk onderscheid te maken
tussen het pedagogisch beleid ‘op papier’ en de toepassing daarvan in de praktijk. De
verschillende items over de inhoud van het beleidsplan leveren relatief veel
overtredingen, zowel binnen de dagopvang (4 items met 8% tot 16% overschrijding) als
binnen de BSO (5 items met 5% tot 20% overschrijding). Vooral de uitwerking van het

BUREAU BARTELS

ii

beleid naar stamgroep of basisgroep vindt vaak niet (naar behoren) plaats. Op alle 19
items over de pedagogische praktijk worden zowel in de dagopvang als de BSO nauwelijks overtredingen geconstateerd. Dit lijkt in tegenspraak met elkaar te zijn.
Dit verschil wordt volgens GGD-inspecteurs vooral veroorzaakt door een verschil in
‘meetbaarheid’ van de items. De inhoud van het beleid is door hen op basis van
documenten goed te beoordelen. Het beoordelen van de pedagogische praktijk
daarentegen is voor hen veel lastiger, door de subjectiviteit van de te beoordelen items,
de korte momentopname en een gebrek aan scholing om goed te kunnen beoordelen.
Doordat de impact van een negatief oordeel voor de organisatie en individuele
pedagogisch medewerkers groot kan zijn, stellen de inspecteurs zich bij de beoordeling
van de pedagogische praktijk terughoudend op.
Binnen het domein ‘veiligheid en gezondheid’ worden zowel bij de dagopvang als de
BSO relatief veel overtredingen geconstateerd. Het aantal items waarop overtredingen
plaatsvinden alsook het aandeel overtredingen per item is groot (veelal 10% tot 15%).
Veel gesignaleerde overtredingen hebben betrekking op het ontbreken van (goede)
plannen van aanpak, niet (goed) inventariseren van alle risico’s en het niet treffen van
(afdoende) preventiemaatregelen. Ook handelen medewerkers niet voldoende naar de
plannen van aanpak gezondheid en veiligheid.
Een belangrijke verklaring die GGD-inspecteurs aandragen voor het grote aantal
overtredingen binnen dit domein is dat kinderopvangorganisaties onvoldoende bewust
zijn van het belang van een goede risico-inventarisatie veiligheid en gezondheid.
Organisaties zien de risico-inventarisatie vaak als een papieren verplichting richting de
GGD en niet als instrument om de veiligheid en gezondheid op de groepen steeds verder
te verbeteren. Het jaarlijks toetsen en waar nodig herzien van de risico-inventarisatie/plan
van aanpak en het communiceren ervan naar de werkvloer, blijft dan ook vaak
achterwege. Daarnaast speelt – zeker bij kleine organisaties – ook een gebrek aan
kennis een rol.
Dat beroepskrachten moeten beschikken over een VOG heeft met name in 2011 veel
aandacht van de GGD gekregen. Het blijkt een item dat in de praktijk vaak niet (geheel)
op orde is. Een gebrek aan kennis over de verschillende eisen die aan een VOG worden
gesteld, slordigheid, een rommelige administratie en economische motieven (VOG kost
geld) spelen daarbij volgens zowel GGD-inspecteurs als kinderopvangorganisaties een
rol. Ook het item dat stelt dat alle beroepskrachten in het bezit moeten zijn van een
passende beroepskwalificatie wordt regelmatig als overtreding gesignaleerd. Ook hier
spelen onwetendheid en een zekere slordigheid een rol. Organisaties verdiepen zich niet
voldoende in de eisen die worden gesteld en of een bepaalde opleiding wel voldoet.

Niet-naleving bij gastouderbureaus en gastouders
Bij iets minder dan de helft van de geïnspecteerde gastouderbureaus (48%) heeft de
GGD tijdens reguliere inspecties in 2011 overtredingen gesignaleerd. Hiermee ligt het
aandeel locaties met één of meer overtredingen bij de gastouderbureaus wat lager dan
bij de dagopvang en de BSO. Ook het aantal overtredingen op de afzonderlijke items is

BUREAU BARTELS

iii

bij de gastouderbureaus lager dan bij de andere twee toezichtcategorieën.
Het enige item dat door gastouderbureaus vaak wordt overtreden, heeft betrekking op het
instellen van een oudercommissie (27% van de gastouderbureaus met overtredingen).
De reden is ook hier dat het zeer lastig is om ouders te vinden die zitting willen nemen in
de oudercommissie. Daarnaast speelt volgens de GGD-inspecteurs mee dat oudercommissies niet zo goed passen bij gastouderbureaus. Het bureau staat op grotere
afstand van de vraagouder en vraagouders onderling delen – omdat ze verschillende
gastouders hebben – weinig met elkaar. De vraagouders richten zich met hun wensen,
kritiek en vragen eerder direct met hun gastouder.
Op de andere items is het aantal overtredingen bij de gastouderbureaus dus beperkt. Dit
wordt door een meerderheid van de GGD-inspecteurs herkend vanuit de
inspectiepraktijk. Ze zien dat de gastouderbureaus over het algemeen redelijk goed
presteren op de punten waarop ze beoordeeld worden. GGD-inspecteurs geven echter
wel aan dat de inspectie bij de gastouderbureaus zelf maar een beperkt beeld geeft van
het functioneren van deze organisaties. Er ontstaat pas een compleet beeld wanneer ook
inspecties bij de gastouders worden uitgevoerd. Alleen dan kan gecontroleerd worden of
wat op papier goed geregeld lijkt ook in de praktijk goed functioneert. Uit het onderzoek
komt naar voren dat dit zeker niet altijd het geval is.
Dit geldt bijvoorbeeld voor het domein ‘veiligheid en gezondheid’. Slechts enkele
gastouderbureaus scoren niet goed op het item van het (jaarlijks) opstellen van een –
voor de individuele situatie passende – risico-inventarisatie. Het niet op orde hebben van
de risico-inventarisatie staat echter op de eerste plaats in de top 10 van meest
voorkomende overtredingen die volgens GGD-inspecteurs bij gastouders worden
geconstateerd. Hetzelfde gaat ook op voor het domein ‘pedagogisch beleid’. Volgens de
inspecties informeren alle gastouderbureaus hun gastouders over het pedagogisch beleid
en vrijwel allemaal zien ze er op toe dat gastouders volgens het pedagogisch beleid
handelen. Dit strookt niet met het feit dat het geen/onvoldoende kennis hebben van het
pedagogisch beleid op de tweede plaats staat in de top 10 van de meest geconstateerde
overtredingen bij de gastouders.
Andere veel genoemde overtredingen bij gastouders zijn het niet hebben van een VOG
(van meerderjarige huisgenoten), het onvoldoende kennis hebben van het protocol
kindermishandeling en het roken in huis. Het door de geraadpleegde GGD-inspecteurs
geschatte percentage gastouders waar overtredingen worden gesignaleerd bedraagt
35%. Exacte cijfers zijn niet te geven, aangezien de inspectieresultaten bij de gastouders
niet in GIR Inspecties 2.0 zijn opgenomen. Op basis van de gesprekken met de GGDinspecteurs lijken de overtredingen zich in sterkere mate voor te doen bij de opa’s en
oma’s onder de gastouders. Verder lijkt er een patroon te bestaan waarbij gastouders die
zijn aangesloten bij kleine, lokaal opererende gastouderbureaus de zaken beter op orde
hebben dan de gastouders bij grotere, landelijke opererende gastouderbureaus. Een
grotere fysieke afstand zorgt over het algemeen voor minder controle, langere ‘lijnen’ en
minder kennis van de situatie ter plaatse.

BUREAU BARTELS

iv

Recidive
De tweede doelstelling van het onderzoek betrof het in beeld brengen van de mate
waarin en de redenen waarom overtredingen door kinderopvangorganisaties niet worden
hersteld (tussen twee reguliere inspectieonderzoeken). Uit het onderzoek blijkt dat bij 9%
van de locaties in de dagopvang en bij 7% van de BSO-locaties er sprake is van recidive.
Deze recidivepercentages vormen een minimum. Zo is er alleen gekeken naar nietherstelde overtredingen op prioritaire items.
Bij de top 4 van items waarop recidive voorkomt, komen voor de dagopvang en de BSO
drie voorwaarden overeen, namelijk de beroepskracht-kind-ratio, de opvang in stam- of
basisgroepen en dat medewerkers in het bezit moeten zijn van een VOG. Alleen de mate
van recidive op deze items verschilt tussen beide toezichtcategorieën. De top 4 bij de
dagopvang wordt gecompleteerd door de overtreding op de voorwaarde dat
beroepskrachten handelen volgens het plan van aanpak gezondheidsbeleid. Bij de BSO
geldt dat ook relatief veel recidive voorkomt op het item dat beroepskrachten moeten
beschikken over een passende beroepskwalificatie.
Bij de gastouderbureaus ligt het recidivepercentage beduidend hoger, namelijk op 23%.
Dit komt voor een belangrijk deel doordat het item ‘instellen van een oudercommissie’ bij
deze toezichtcategorie wel is meegenomen (en bij de BSO en dagopvang niet). Dit item
scoort veruit het hoogst op het aantal niet-herstelde overtredingen (namelijk 75% van de
gastouderbureaus met niet-herstelde overtredingen).
Vanuit de geraadpleegde organisaties uit zowel de dagopvang als de BSO worden
dezelfde verklaringen geven voor het ontstaan van recidive. Het realiseren van
continuïteit en efficiency in de bedrijfsvoering is een verklaring die door hen is gegeven,
met name voor het ontstaan van overtredingen rond de BKR en de stam- en
basisgroepen. Ook een bewust gekozen alternatieve werkwijze (bijvoorbeeld niet werken
met stamgroepen) zorgt voor overtredingen op deze punten. Andere genoemde
verklaringen zijn een gebrek aan kennis (met name over de eisen die worden gesteld aan
een VOG) en het feit dat de administratie niet op orde is. Verder wijzen de organisaties er
op dat het in hun optiek veelal gaat om incidenten. Inspecteurs weerleggen de bewering
van veel organisaties dat ze een overtreding – bijvoorbeeld rond de BKR – zouden
baseren op incidenten. Volgens de GGD-inspecteurs spelen – bij overtredingen rond de
BKR en de stamgroepen – vooral economische motieven een rol.
Vanuit de gastouderbureaus wordt vrijwel uitsluitend als verklaring gegeven dat ze als
organisatie zelf niet goed in staat zijn om tot herstel van de overtreding te komen. Het
instellen van een oudercommissie (als belangrijkste punt van recidive) is niet mogelijk
zolang ouders zich – naar meerdere verzoeken vanuit het gastouderbureau – niet
beschikbaar stellen voor een functie binnen deze oudercommissie.
Uit het onderzoek blijkt verder dat bij recidive niet zondermeer sprake is van het langere
tijd laten voortbestaan van een overtreding. Na de eerste inspectie wordt door een
(ruime) meerderheid van de locaties in de dagopvang en de BSO herstelpogingen
ondernomen (59% respectievelijk 50%). Bij de in dit onderzoek meegenomen gastouder-

BUREAU BARTELS

v

bureaus proberen zelfs alle organisaties de overtreding te herstellen. Herstel wordt bij
een deel zelfs ook (tijdelijk) gerealiseerd. Dat de overtreding in de loop van de tijd
opnieuw wordt begaan, lijkt een duidelijke aanwijzing te zijn dat de betreffende
kinderopvangorganisaties in onvoldoende mate komen tot een structurele aanpak van de
problemen. Symptoombestrijding lijkt bij deze organisaties de voorkeur te hebben dan
een aanpak bij de bron. Overigens speelt ook mee dat niet alle overtredingen door
organisaties (snel) te herstellen zijn, zoals bijvoorbeeld het instellen van een oudercommissies bij gastouderbureaus.
Bij de dagopvang en de BSO kiest ongeveer een kwart van de organisaties in de
recidivegroep er bewust voor om de overtreding(en) niet te herstellen. Deze organisaties
kiezen voor een eigen, alternatieve werkwijze die op bepaalde punten niet tegemoet komt
aan de eisen waarop de GGD controleert. Dit geldt vooral voor het werken met stam- of
basisgroepen. De betreffende houders zijn van mening dat zij met hun manier van
werken ook kwalitatief goede kinderopvang kunnen bieden. Een enkeling geeft aan geen
actie te ondernemen omdat zij verwachten dat de gemeente toch niet tot handhaving zal
overgaan.

Rol van de gemeente
De GGD-inspecteurs zijn stellig in hun mening dat een gebrek aan een goede
handhaving door gemeenten er in belangrijke mate aan bijdraagt dat overtredingen door
kinderopvangorganisaties niet (blijvend) worden hersteld. Een groot deel van de
gemeenten handhaaft volgens de geraadpleegde GGD-inspecteurs niet of te weinig
doeltreffend. Een actiever en strenger handhavingsbeleid is volgens hen het meest
effectieve middel om recidive naar de toekomst toe te verminderen.
Dit lijkt te worden bevestigd door de uitkomst dat slechts een minderheid van de
kinderopvangorganisaties (met niet-herstelde overtredingen) naar aanleiding van de
GGD-inspectie iets van de gemeente heeft vernomen. Daar waar dit wel het geval was,
ging het meestal om een brief en/of aanwijzing met een hersteltermijn. Slechts in
beperkte mate is gekozen voor een last onder dwangsom. Andere ‘zwaardere’
handhavingsinstrumenten zoals een boete zijn nooit ingezet binnen deze groep. Bij de
groep ‘herstellers’ daarentegen had ruim driekwart van de organisaties iets van de
gemeente gehoord naar aanleiding van de overtreding. Bovendien geven organisaties in
deze groep in grotere mate aan dat de reactie van de gemeente er aan heeft bijgedragen
dat zij aan herstel van de overtreding zijn gaan werken.
Volgens de kinderopvangorganisaties in de ‘recidivegroep’ is de invloed van de
gemeente op het al of niet herstellen van de overtreding gering. Ze zouden de
overtreding vaak op eigen initiatief toch wel hebben hersteld. Een aankondiging tot
handhaving door de gemeente zorgt er soms alleen voor dat iets sneller actie tot herstel
zou worden genomen. Dit laatste duidt er juist op dat van handhaving wel degelijk een
positief effectief uit kan gaan.

BUREAU BARTELS

vi

1.

INLEIDING

1.1

Aanleiding

Op 1 januari 2005 is de Wet kinderopvang (Wko) in werking getreden1. De Wko biedt het
wettelijk kader voor de waarborging van de kwaliteit van kinderopvang. Sinds de
inwerkingtreding van de Wko gelden uniforme kwaliteitsregels voor de gehele
kinderopvang. Er zijn globale eisen (‘verantwoorde kinderopvang’) en concrete eisen
(bijvoorbeeld de verplichte Verklaring omtrent Gedrag). De sector (ondernemers en
ouders) heeft de globale eisen via zelfregulering verder ingevuld in landelijke normen.
Deze normen zijn overgenomen in beleidsregels en samen met de concrete eisen uit de
wet toetsbaar uitgewerkt in de model-inspectierapporten.
De Wko regelt ook het toezicht op de kwaliteit van kinderopvang. De verantwoordelijkheid
hiervoor ligt bij de gemeenten. Gemeenten schakelen de GGD in om inspecties bij
aanbieders van kinderopvang uit te voeren. In deze inspecties wordt beoordeeld of
kindercentra en gastouder(bureau)s aan de gestelde kwaliteitseisen voldoen. Aan de hand
van de resultaten van deze inspecties adviseert de GGD de gemeenten om al dan niet tot
handhaving over te gaan. De Inspectie van het Onderwijs (IvhO) is verantwoordelijk voor
het tweedelijns toezicht: zij beoordeelt of het gemeentelijk toezicht voldoet.
Uit het meest recente rapport van de IvhO2 over de kwaliteit van het gemeentelijk toezicht
op de kinderopvang komt naar voren dat bij 60% van de GGD-inspecties richting de
gemeenten geadviseerd is om tot handhaving over te gaan. De IvhO concludeert verder dat
gemeenten nog onvoldoende handhaven, waardoor tekortkomingen langere tijd kunnen
blijven bestaan en de borging van de kwaliteit verzwakt wordt. Voor de Minister van SZW
vormden deze bevindingen de aanleiding om een aantal maatregelen aan te kondigen om
de uitvoering van het toezicht en de handhaving te verbeteren3.
Het IvhO-onderzoek biedt dus inzicht geen inzicht in zaken zoals de aard van de
overtredingen – en de frequentie daarvan – die in de praktijk door de GGD geconstateerd
worden. Het ministerie van SZW wilde dit inzicht alsnog verkrijgen via aanvullend
onderzoek. Dit onderzoek is tussen september en november 2011 uitgevoerd door Bureau
Bartels. Van de uitkomsten wordt in deze rapportage verslag gedaan.

1

2
3

De huidige naam van deze wet is ‘Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen’. Gemakshalve
spreken we in de rest van het document over de Wet kinderopvang.
Inspectie van het Onderwijs, ‘Kwaliteit gemeentelijk toezicht kinderopvang 2009 en 2010’, 2011.
Zie de brief van de Minister van SZW van 20 april jongstleden.

BUREAU BARTELS

1

1.2

Doelstelling en aanpak van het onderzoek

Doelstelling
In het onderzoek stonden de volgende twee doelstellingen centraal:
1. Welke typen overtredingen komen uit de GGD-inspecties voor de verschillende
toezichtcategorieën naar voren, wat is de frequentie daarvan en van welke combinatie
en cumulatie van typen overtredingen is in de praktijk vooral sprake?
2. In welke mate is er bij de verschillende typen geconstateerde (ernstige) overtredingen
sprake van recidive en wat zijn de achterliggende oorzaken daarvoor?
De eerste doelstelling betreft een brede analyse van niet-naleving van de kwaliteitseisen
in de dagopvang, de buitenschoolse opvang en door de gastouderbureaus. Daarbij wordt
de mate van niet-naleving op alle inspectie-items uit de toetsingskaders van de GGD in
kaart gebracht.
Bij de tweede doelstelling staat de vraag centraal in hoeverre er bij (ernstige)
overtredingen sprake is van ‘herhaling’ ten opzichte van de voorgaande GGD-inspectie.
Het onderzoek moet dus ook licht werpen op de vraag in welke mate er bij deze
overtredingen sprake is van recidive en wat de achterliggende oorzaken daarvoor zijn. Bij
deze analyse worden niet – zoals bij doelstelling 1 – alle inspectie-items van de GGD
bekeken, maar concentreren we ons op de items die in overleg met de begeleidingscommissie als prioritair zijn aangemerkt. Het gaat hierbij om voorwaarden die van
prioritair belang zijn voor de kwaliteit van de kinderopvang (zie bijlage 6 t/m 8). Dit wil
overigens niet zeggen dat de overige items niet belangrijk zijn.
Bij de keuze van de prioritaire items heeft ook een onderzoekstechnische reden een rol
gespeeld. Een goede vergelijking van twee achtereenvolgende reguliere inspectierapporten kan immers alleen plaatsvinden op de items die bij alle reguliere inspecties
(zowel aangekondigd als onaangekondigd) worden beoordeeld. De lijst van prioritaire
items vormt daarom een nadere indikking van de minimale lijst van items die veelal als
basis wordt gebruikt voor onaangekondigde inspectiebezoeken.

Aanpak van het onderzoek
Hoewel de bovenstaande doelstellingen nauw met elkaar samenhangen, vergden zij elk
hun eigen, specifieke aanpak. In het onderstaande lichten we voor elk van de
doelstellingen de aanpak nader toe.
Analyse doelstelling 1: niet-naleving
Om de mate van niet-naleving in beeld te brengen gaan we zoals gezegd voor alle
inspectie-items – die door de GGD-inspecteurs worden beoordeeld – na door welk
percentage van de kinderopvangorganisaties deze items worden overtreden. Bij de
analyse wordt alleen gekeken naar de inspectierapporten van de ‘reguliere’ GGDinspecties 4 . Belangrijk om daarbij te benadrukken is dat de GGD-inspecteurs in deze
inspectierapporten geen oordeel geven over de kwaliteit van de kinderopvang in de
4

Het gaat hierbij om de volgende ‘reguliere inspecties’: inspecties na aanvang exploitatie, aangekondigde
inspecties en onaangekondigde inspecties volgens het Risico Gestuurd Toezicht. Incidentele onderzoeken
en nadere onderzoeken zijn hierbij buiten beschouwing gelaten.

BUREAU BARTELS

2

betreffende locatie. Het is een inventarisatie van de geconstateerde overtredingen op de
minimale kwaliteitseisen.
We hebben bij de start verschillende bronnen bekeken die we voor de analyse van deze
doelstelling zouden kunnen gebruiken. Uiteindelijk is in overleg met de opdrachtgever
besloten om ons voor de niet-naleving te baseren op het databestand dat via ‘GIR
Inspecteren 2.0’ beschikbaar is gekomen5. De keuze voor dit bestand heeft echter wel
enkele gevolgen gehad.
In de eerste plaats is de analyse van de niet-naleving een zeer tijdrovend proces
geweest. De structuur van het systeem is – zoals blijkt – niet ontworpen voor
grootschalige onderzoeks- en analysedoeleinden. In de tweede plaats is het GIR2.0bestand pas sinds juni 2011 gevuld met inspectiegegevens. De analyses voor de eerste
doelstelling zijn dan ook uitsluitend gebaseerd op inspecties die in het bestand zijn
uitgevoerd tussen juni en september 2011. In de tweede plaats zijn de gegevens in het
systeem niet landelijk dekkend. Er ontbreken enkele GGD-regio’s in het GIR2.0 bestand.
Dit is echter niet bezwaarlijk gebleken. De regio’s die wel vertegenwoordigd zijn in het
bestand (zowel grootstedelijk als landelijke gebieden in zowel Noord-, Zuid, West- als
Oost-Nederland) geven een voldoende representatief beeld van de situatie in Nederland.
Een derde gevolg van het gebruik van het GIR2.0-bestand is dat hiermee uitsluitend een
analyse kon worden uitgevoerd voor de dagopvang, de buitenschoolse opvang (BSO) en
de gastouderbureaus. Het systeem bevat onvoldoende gegevens over gastouders.
De informatie over de gastouders hebben we op een andere manier moeten verkrijgen.
Dit hebben we gedaan door middel van telefonische interviews met ervaren GGDinspecteurs. De gesprekken met de inspecteurs hebben we tevens gebruikt als extra
controle om te kijken in hoeverre de inspecteurs zich herkennen in – via de analyses uit
GIR2.0 verkregen – beeld van de niet-naleving. Ook hebben via de gesprekken met de
inspecteurs meer inzicht willen krijgen in de achtergronden van en verklaringen voor de
geconstateerde (mate van) overtredingen.
Naast aandacht voor de overtredingen bij bestaande locaties, hebben we ook aandacht
besteed aan de situatie bij nieuwe locaties. Op basis van de meldingsonderzoeken in
GIR Inspecteren 2.0 brengen we in beeld hoeveel overtredingen er worden
geconstateerd bij nieuwe locaties en op basis van welk aantal (en welk type)
overtredingen het advies wordt gegeven om de locatie al dan niet op te nemen in het
Landelijk Register Kinderopvang (LRK).
Aanpak doelstelling 2: Recidive
De tweede doelstelling van het onderzoek is het verkrijgen van inzicht in het
herhalingskarakter van overtredingen en de achtergronden daarvoor. Om de mate van
recidive te kunnen meten hebben we in dit onderzoek bepaald dat er sprake is van
recidive, wanneer er bij een organisatie op twee achtereenvolgende reguliere
inspectiemomenten op hetzelfde inspectie-item een overtreding wordt geconstateerd.
5

De GIR Inspecteren is een systeem waarmee GGD-inspecteurs hun waarnemingen, bevindingen en
conclusies kunnen uitwerken en inzien. Gemeenten en de Inspectie van het Onderwijs gebruiken de
informatie in dit systeem voor onder andere handhaving, beleid en rapportages.

BUREAU BARTELS

3

Zoals gezegd hebben we bij de recidive uitsluitend gekeken naar overtredingen op
prioritaire items.
Voor het in beeld brengen van de mate van recidive bleek gebruikmaking van het
bestand GIR Inspecteren 2.0 niet mogelijk. Het bestand bevat immers uitsluitend
gegevens van inspecties uit 2011. Om recidive aan te kunnen tonen is het noodzakelijk
om gegevens uit twee inspectierapporten van verschillende jaren met elkaar te
vergelijken. In overleg met de begeleidingscommissie is daarom besloten om voor de
analyse van doelstelling 2 het Landelijk Register Kinderopvang (LRK) te gebruiken.
Daarbij moest een aantal stappen worden gezet.
Een eerste stap was het identificeren van locaties (dagopvang, BSO en gastouderbureaus) waarvan twee achtereenvolgende reguliere inspectierapporten beschikbaar
waren op de site van het LRK. Het streven daarbij was om te komen tot 500 locaties met
dubbele rapporten in de dagopvang, 500 locaties in de BSO en 250 gastouderbureaus. In
eerste instantie was – in overleg met de opdrachtgever – een selectie gemaakt van 10
GGD regio’s waarbinnen we locaties met dubbele rapporten zouden zoeken. Het aantal
binnen het LRK beschikbare reguliere inspectierapporten is tot op heden echter zodanig
beperkt dat binnen deze 10 regio niet voldoende locaties met dubbele rapporten konden
worden gevonden. De lijst met na te zoeken GGD-regio’s is daarom meerdere keren
uitgebreid.
Uiteindelijk hebben we 20 van de 28 GGD-regio’s moeten nalopen om voldoende
dubbele rapporten voor de dagopvang en de BSO te kunnen vinden. Voor de gastouderbureaus hebben we naar alle GGD-regio’s moeten kijken. In totaal hebben we bijna
10.000 kinderopvanglocaties bekeken. Dit leverde 552 locaties met dubbele rapporten op
voor de dagopvang, 502 locaties voor de BSO en 116 locaties van gastouderbureaus.
Voor een tweede stap hebben we alle meest recente inspectierapporten van deze
locaties bekeken. Indien er sprake was van een overtreding op één of meerdere
prioritaire items, hebben we ook het voorgaande inspectierapport van de betreffende
locaties geanalyseerd. Indien bij dit voorgaande rapport op dezelfde prioritaire items een
overtreding is geconstateerd was er – volgende de definitie die in dit rapport is
gehanteerd – sprake van recidive. Dit gold voor 50 locaties in de dagopvang, 35 BSOlocaties en 27 gastouderbureaus.
Om meer zicht te krijgen op hoe recidive ontstaat en waarom overtredingen niet worden
hersteld hebben we - als derde stap – locatiehoofden geraadpleegd van kinderopvangorganisaties waar recidive is vastgesteld. De raadpleging heeft plaatsgevonden in de
vorm van telefonische interviews. Om ook inzicht te krijgen in verklaringen waarom
andere kinderopvangorganisaties overtredingen wel herstellen hebben we – als vierde
stap – ook locatiehoofden van locaties gesproken waar herstel heeft plaatsgevonden.
Gastouders zijn in de analyse van de recidive niet meegenomen. De inspecties van
gastouders zijn namelijk nog maar recent van start gegaan. Een vergelijking met
voorgaande inspecties is daardoor niet mogelijk.
Rapportage

BUREAU BARTELS

4

De met de bovenstaande stappen verzamelde informatie is geanalyseerd. Van de
uitkomsten van deze analyse is in dit rapport verslag gedaan.

1.3

Steekproeftrekking en respons

Zoals in de voorgaande paragraaf is aangegeven hebben we een aantal onderzoeksgroepen geraadpleegd. In deze paragraaf geven we per groep inzicht in de steekproeftrekking en de respons.
GGD-inspecteurs
De doelstelling was om 25 GGD-inspecteurs te raadplegen. Voor de selectie en het
benaderen van de te raadplegen GGD-inspecteurs is in eerste instantie contact gezocht
met de leidinggevende van de inspecteurs in elk van de 28 GGD-regio’s. Via een mail
vanuit het ministerie zijn zij geïnformeerd over het onderzoek en is hen gevraagd of zij
namen en contactgegevens zouden willen voordragen van GGD-inspecteurs die wij in het
onderzoek zouden kunnen betrekken. Enkele leidinggevenden hebben ons direct enkele
namen voorgedragen. De leidinggevenden uit de andere regio’s zijn door ons na gebeld.
Uiteindelijk hebben we met 27 inspecteurs uit 18 verschillende regio’s contact gehad. Alle
27 inspecteurs hebben hun medewerking verleend aan het onderzoek.
Locatiehoofden van kinderopvanglocaties met recidive (recidive-groep)
Via het scannen van bijna 10.000 kinderopvangorganisaties hebben we in het LRK in
totaal rond de 1.250 locaties gevonden waarvan twee reguliere inspectierapporten
beschikbaar waren. Zoals in de voorgaande paragraaf duidelijk werd hebben we 112
locaties (50 dagopvang, 35 BSO en 27 gastouderbureaus) gevonden met niet-herstelde
overtredingen op prioritaire inspectie-items. We wilden de hoofden van al deze locaties
raadplegen. Een drietal BSO-locaties bleek – tijdens het verzamelen van de contactgegevens – niet meer te bestaan. De andere locaties hebben we allemaal telefonisch
benaderd. Om de respondenten te informeren over het onderzoek hebben zij – voordat
wij contact met hen opnamen – een aankondigingsbrief vanuit het ministerie gekregen.
Een deel van de locaties/locatiehoofden bleek – zelfs na meer dan 20 belpogingen – niet
bereikbaar. Eén locatie bleek recentelijk te zijn gesloten. Bij andere locaties is het
locatiehoofd of zelfs de eigenaar gewijzigd. De nieuwe verantwoordelijken hadden
onvoldoende zicht op wat er rond GGD-inspecties in het verleden heeft plaatsgevonden
en konden daarom geen zinnige bijdrage leveren aan het onderzoek. Slechts één locatie
was niet bereid om mee te werken aan het onderzoek.

BUREAU BARTELS

5

Tabel 1.1

Respons in de groep van locaties met recidive

Aspect

Dagopvang

BSO Gastouderbureau

Totale populatie

47

32

27

Na herhaaldelijke pogingen niet bereikt

10

5

5

Bestaat niet meer

1

0

1

Nieuw locatiehoofd

0

2

0

Brief retour gekomen en niet bereikt

0

3

0

Nieuwe houder

3

0

0

Bereikte populatie

33

22

21

Non-respons (geen tijd/interesse)

1

0

0

Respons (absoluut)

32

22

21

Respons (relatief)

97%

100%

100%

Kinderopvangorganisaties met herstelde overtredingen (herstelgroep)
Als een soort ‘spiegel’ van de recidive-groep hebben ook een groep kinderopvangorganisaties geraadpleegd die – blijkens de achtereenvolgende inspectierapporten –
(vergelijkbare) overtredingen wel hebben hersteld. Deze zogenoemde ‘herstelgroep’
bestond uit 25 locatiehoofden in de dagopvang en 25 locatiehoofden in de BSO
geraadpleegd. Daarvoor hebben we in eerste instantie een groep van 100 organisaties
aangeschreven. Voor de selectie van deze organisaties hebben we gebruik gemaakt van
het bestand GIR Inspecteren 2.0. Via de in dit bestand opgenomen ‘nadere onderzoeken’
hebben we in beeld gekregen welke organisaties een overtreding op een prioritaire
voorwaarde bleken te hebben hersteld. De locaties zijn (meerdere malen) benaderd,
totdat we het benodigde streefaantal hadden bereikt.
Tabel 1.2

Respons in de groep van locaties met herstelde overtredingen

Aspect

Dagopvang

BSO

Brutosteekproef

50

50

Na herhaaldelijke pogingen niet meer gebeld wegens
behalen streefaantal

23

23

Locatie gesloten

0

1

Telefoonnummer onjuist

1

0

Al gesproken als recidivist

0

1

Nettosteekproef

26

25

Non-respons (geen tijd/interesse)

1

0

Respons (absoluut)

25

25

Respons (relatief)

96%

100%

Ook voor deze groep geldt dat er sprake was van een hoge respons. Op één na wilden
alle bereikte locatiehoofden meewerken aan het onderzoek.

BUREAU BARTELS

6

1.4

Leeswijzer

De opbouw van de rest van het rapport is als volgt. Hoofdstuk 2 tot en met 5 staan in het
teken van het beantwoorden van eerste doelstelling (mate en vormen van niet-naleving).
Daarbij staan we in hoofdstuk 2 stil bij de situatie in de dagopvang, in hoofdstuk 3 bij de
situatie in de BSO, in hoofdstuk 4 bij de situatie bij gastouderbureaus en in hoofdstuk bij
de situatie bij gastouders. In deze hoofdstukken wordt per item aangegeven door welk
percentage van de kinderopvangorganisaties het item is overtreden. Daarbij valt op dat
het totale aantal locaties waarover dit percentage is berekend (N) per item verschilt. Dit is
grotendeel te verklaren doordat niet elk item in alle betrokken locaties is beoordeeld.
Sommige items worden zowel in aangekondigde als onaangekondigde reguliere
inspecties beoordeeld. Andere items worden alleen in de aangekondigde inspecties
beoordeeld. In de analyse zijn beide type reguliere inspecties meegenomen.
In hoofdstuk 6 tot en met 8 staat de beantwoording van de tweede doelstelling – met
betrekking tot de recidive – centraal. Daarbij wordt in de hoofdstukken achtereenvolgens
aandacht besteed aan de dagopvang (hoofdstuk 6), de BSO (hoofdstuk 7) en de
gastouderbureaus (hoofdstuk 8).

BUREAU BARTELS

7

BUREAU BARTELS

8

2.

GECONSTATEERDE OVERTREDINGEN IN DAGOPVANG

2.1

Inleiding

De eerste onderzoeksdoelstelling is in kaart te brengen met welke frequentie
overtredingen voorkomen in de kinderopvang. Voor de beantwoording van die
doelstelling staan we in dit hoofdstuk eerst stil bij de situatie in de dagopvang. Bij elk van
de domeinen uit het toetsingskader dat de GGD hanteert, gaan we per toetsingsitem na
in welke mate dit item door kinderdagverblijven wordt overtreden. De gegevens zijn –
zoals eerder aangegeven – afkomstig uit GIR Inspecties 2.0. Het betreft inspectieonderzoeken uit de periode juni tot en met augustus 2011.

2.2

Mate van overtredingen in de dagopvang

Voordat we de overtredingen per domein behandelen brengen we in deze paragraaf
eerst in beeld bij welk deel van de kinderdagverblijven in 2011 sprake is van
overtredingen. Tabel 2.1 laat zien dat bij iets meer dan de helft (55%) van de 730
bekeken inspectie-onderzoeken één of meerdere overtredingen zijn geconstateerd.
Tabel 2.1

Aantal overtredingen per organisatie, bekeken naar type onderzoek

Aantal overtredingen

Onaangekondigd
(N=464)

Aangekondigd
(N=266)

Totaal
(N=730)

Geen

51%

36%

45%

1 of 2

25%

32%

27%

3-10

21%

30%

24%

> 10

4%

3%

4%

Totaal

100%

100%

100%

Bron:

GIR Inspecteren 2.0

Daarbij valt op dat het percentage organisaties met overtredingen hoger is in de groep
die een aangekondigd inspectiebezoek heeft gehad dan in de groep met een
onaangekondigde inspectie. De mogelijke verklaring hiervoor is dat bij aangekondigde
inspectiebezoeken over het algemeen meer items worden beoordeeld dan bij
onaangekondigde bezoeken.
Het aantal overtredingen ligt veelal tussen de 1 en de 10. In 4% van de geïnspecteerde
locaties ligt het aantal overtredingen boven die tien. Het gaat hier om dagverblijven die de
zaken binnen één domein (bijvoorbeeld het domein veiligheid en gezondheid) niet goed
op orde hebben. Veel verschillende items binnen hetzelfde domein worden dan
overtreden.
In tabel 2.2 is een onderscheid gemaakt naar de omvang van organisaties die zijn
bezocht. De omvang van de organisaties is berekend op basis van het aantal
kindplaatsen.

BUREAU BARTELS

9

Tabel 2.2

Aantal overtredingen naar omvang van de organisatie, op basis van het aantal
kindplaatsen

Aantal
overtredingen

Tot 15
(N=152)

16-25
(N=172)

26-50
(N=257)

51-100
(N=134)

> 100
(N=15)

Totaal
(N=730)

Geen

46%

44%

50%

37%

53%

45%

1 of 2

20%

33%

26%

30%

20%

27%

3-10

28%

19%

21%

31%

27%

24%

> 10

6%

5%

2%

2%

0%

4%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron:

GIR Inspecteren 2.0

De tabel laat zien dat de percentages tussen de typen organisaties weliswaar iets
variëren, maar dat zich over het algemeen geen grote verschillen voordoen. Het beeld is
bij elke groep redelijk hetzelfde. Ook vanuit de GGD-inspecteurs is aangegeven dat het
niet goed mogelijk is om een bepaald type organisatie (klein/groot) aan te wijzen waar
zich beduidend meer overtredingen voordoen dan bij anderen. Toch zijn er volgens
meerdere GGD-inspecteurs echter wel verschillen tussen grote en kleinere organisaties,
niet zozeer in de mate waarin overtredingen voorkomen maar meer in de achtergronden
van het ontstaan van overtredingen.
Zo stellen GGD-inspecteurs dat grotere organisaties over het algemeen meer kennis en
deskundigheid hebben met betrekking tot de regelgeving. Overtredingen ontstaan dan
ook meer bewust. Dat wil zeggen dat ze op basis van hun deskundigheid en kennis ervan
uitgaan dat de ze de zaken goed op orde hebben (ook al oordeelt de GGD anders) en/of
dat ze vinden dat hun alternatieve oplossing voor een door de GGD geconstateerde
overtreding in de praktijk de kwaliteit van hun opvang garandeert. Verder zijn grotere
organisaties volgens GGD-inspecteurs vaak beter in staat zijn om de mazen in
regelgeving te vinden. Ze zoeken dan bewust de grenzen op van wat is toegestaan, Die
grenzen worden dan soms wel overtreden. Overtredingen komen ook voort uit de grotere
afstand tussen het management (die vaak voor het beleid en de protocollen zorgen) en
de werkvloer, aldus GGD-inspecteurs. Door een wat minder goede communicatie gebeurt
het sneller dat het opgestelde beleid niet goed wordt uitgevoerd in de praktijk. Ten slotte
merken GGD-inspecteurs bij grotere organisaties dat er zogenaamde ‘systeemfouten’
kunnen voorkomen. Een item wat op het hoofdkantoor niet goed is geregeld, wordt dan
niet goed ‘uitgezet’ in de rest van de organisatie. Een overtreding doet zich dan niet bij
één locatie, maar al snel bij meerdere of alle locaties van de organisatie voor.
Bij kleine organisaties (zeker de éénpitters) komen de overtredingen volgens GGDinspecteurs vaker voort uit een gebrek aan deskundigheid. De overtredende organisaties
zijn vaak minder goed op de hoogte van de regelgeving, kennen niet alle items waaraan
ze moeten voldoen en weten niet goed hoe ze aan bepaalde items kunnen voldoen.
Bovendien hebben ze vaak minder mankracht en specifieke deskundigen (bijvoorbeeld
pedagogen) in huis, aldus GGD-inspecteurs. Het is dan lastig om naast de
daadwerkelijke opvang op de groepen ook voldoende, gerichte aandacht te besteden aan
activiteiten als het opstellen en up to date houden van beleid, protocollen en plannen van
aanpak.

BUREAU BARTELS

10

2.3

Overtredingen op domein 1: ouders

In deze paragraaf brengen wij de overtredingen binnen het domein ‘ouders’ in beeld. De
items binnen het domein ‘ouders’ hebben betrekking op de oudercommissie (het instellen
van een oudercommissie, het reglement oudercommissie, de kenmerken en het
adviesrecht van de oudercommissie) en de informatie richting de ouders. In figuur 2.1 is
voor elk afzonderlijk item aangegeven bij welk percentage van de geïnspecteerde
kinderopvanglocaties een overtreding op het item is geconstateerd.
Figuur 2.1

Percentage kinderdagverblijven waarbij een overtreding is geconstateerd op
de items binnen het domein ‘ouders’, per item

Reglement
1.1.1 (N= 248)
Inhoud reglement
1.1.1.1 (N= 238)
1.1.1.2 (N= 238)
1.1.1.3 (N= 239)
1.1.1.4 (N= 249)
1.1.1.5 (N= 237)
Instellen OC
1.2.1 (N= 230)
Voorwaarde OC
1.2.1.1 (N= 157)
1.2.1.2 (N= 157)
1.2.1.3 (N= 157)
1.2.1.4 (N= 154)
Adviesrecht OC
1.2.2.1 (N= 135)
1.2.2.2 (N= 131)
1.2.2.3 (N= 114)
1.2.2.4 (N= 132)
Informatie
1.3.1 (N= 274)
1.3.2 (N= 261)
1.3.3 (N= 249)
1.3.4 (N= 259)
1.3.5 (N= 262)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

BUREAU BARTELS

11

Wat in de figuur opvalt is het grote aantal overtredingen op item 1.2.1 (de houder heeft
een oudercommissie ingesteld). Van de 230 geïnspecteerde locaties heeft 28% geen
oudercommissie ingesteld. Hiermee is het de meest voorkomende overtreding (binnen
alle domeinen) binnen de dagopvang. De oorzaak ligt volgens de geraadpleegde GGDinspecteurs in veruit de meeste gevallen in het feit dat zich niet voldoende ouders
beschikbaar stellen om zitting te nemen in de oudercommissie. De locaties zijn dan
gewoonweg niet in staat om een oudercommissie in te stellen, hoeveel inspanningen ze
op dit punt soms ook leveren.
In sommige gevallen zijn volgens enkele GGD-inspecteurs de kinderopvanglocaties er
echter wel zelf verantwoordelijk voor dat er geen oudercommissie is. Kinderdagverblijven
doen bijvoorbeeld niet altijd voldoende moeite om een oudercommissie tot stand te
brengen. Ze leggen zich te makkelijk neer bij het feit dat ouders zich niet aanmelden voor
de commissie. De GGD-inspecteurs geven verder aan dat zij in de praktijk tegenkomen
dat sommige kinderopvangorganisaties de oudercommissie niet serieus nemen en hen
niet in de gelegenheid stellen hun taken en verantwoordelijkheden naar behoren uit te
voeren. Zo heeft een deel van de organisaties in het reglement van de oudercommissie
regels opgenomen die de werkwijze van de oudercommissie vastleggen en de rechten
van de commissie beperken (zie ook item 1.1.1.4). De oudercommissie kan dan niet
goed functioneren en een deel van hen gooit het bijltje erbij neer.
Op de andere items rondom de oudercommissie is het aantal overtredingen over het
algemeen veel beperkter. Alleen bij de items omtrent het adviesrecht (1.2.2.1 en 1.2.2.2)
zijn nog kleine uitschieters zichtbaar. Bij de items over de informatie richting de ouders
blijkt dat bijna één op de tien kinderopvanglocaties de ouders niet/onvoldoende
informeert over het beleid (1.3.1) en geen afschrift van het inspectierapport neerlegt op
een voor ouders toegankelijke plaats.

2.4

Overtredingen op domein 2: personeel

De mate waarin overtredingen binnen het domein ‘personeel’ voorkomen is weergegeven in figuur 2.2. Binnen het domein personeel vallen twee zogenaamde prioritaire
items. Deze items zijn in het figuur met een aparte kleur aangegeven.
Het eerste prioritaire item betreft de voorwaarde dat alle personen die werkzaam zijn bij
het kindercentrum in het bezit zijn van een Verklaring omtrent het Gedrag (VOG). In de
inspecties van 2011 is scherp op dit item gecontroleerd. Daarbij is geconstateerd dat in
9% van de geïnspecteerde kindercentra de VOG’s (deels) niet goed op orde waren. De
geraadpleegde GGD-inspecteurs bevestigen dat ze deze overtreding regelmatig in de
praktijk zien. Om dit item volledig goed na te leven is het noodzakelijk dat organisaties
standaard bij elke nieuwe medewerker (of bij functiewijziging van een medewerker) een
nieuwe VOG bij de gemeente aanvragen. Het gebruiken van een oude VOG of van een
VOG van een vorige functie kan niet worden goedgekeurd. Ook moet de VOG voor de
start van de werkzaamheden van een medewerker aanwezig zijn. Toch gebeurt dat in de
praktijk regelmatig niet. Dat blijkt onder meer uit onderstaand figuur bij item 2.1.2.
Nalatigheid, gebrek aan kennis en economische motieven (kosten VOG’s) spelen bij de
overtredingen rond de VOG een rol, aldus de GGD-inspecteurs.

BUREAU BARTELS

12

Figuur 2.2

Percentage kinderdagverblijven waarbij een overtreding is geconstateerd op
de items binnen het domein ‘personeel’, per item

VOG
2.1.1 (N= 718)
2.1.2 (N= 672)
2.1.3 (N= 671)
Passende kwalificatie
2.2.1 (N= 714)

Prioritaire items

PMIO

Overige items

2.3.1 (N= 33)
2.3.2 (N= 21)
2.3.3 (N= 20)
Voertaal
2.4.1 (N= 700)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Een ander prioritair item stelt dat alle beroepskrachten beschikken over een voor de
werkzaamheden passende beroepskwalificatie (2.2.1). Deze voorwaarde wordt in 7% van
de kindercentra overtreden. In deze centra worden bijvoorbeeld stagiairs als volwaardige
medewerker ingezet op een groep.
Het figuur laat zien dat relatief de meeste overtredingen binnen het domein personeel
betrekking lijken te hebben op de pedagogisch medewerkers in opleiding. Het gaat hier
echter maar om een hele kleine groep kindercentra waarbij deze items beoordeeld zijn
(de N is beperkt tot 20 tot 33 centra).
Overtredingen op het item voertaal (de voorgeschreven voertaal wordt gehanteerd)
komen bij de geïnspecteerde organisaties niet voor.

2.5

Overtredingen op domein 3: veiligheid en gezondheid

Het derde domein binnen het toetsingskader voor de dagopvang heeft betrekking op
veiligheid en gezondheid. De mate van overtredingen in dit domein zijn weergegeven in
figuur 2.3. Uit de figuur komt naar voren dat er binnen dit domein veel overtredingen
worden geconstateerd. Verder laat de figuur een vergelijkbaar patroon zien bij de items
met betrekking tot de risico-inventarisatie veiligheid en die met betrekking tot de risicoinventarisatie gezondheid (het toetsingskader kent vergelijkbare items voor beide risicoinventarisaties). Zo zijn bij beide risico-inventarisaties uitschieters in het aantal
overtredingen daar waar het gaat over het hebben van een plan van aanpak (3.1.1.2 en
3.2.1.2), over het feit dat de geïnventariseerde risico’s compleet moeten zijn (3.1.2.1 en
3.2.2.1) en over het treffen van preventieve maatregelen (3.1.2.2 en 3.2.2.2).

BUREAU BARTELS

13

Figuur 2.3

Percentage kinderdagverblijven waarbij een overtreding is geconstateerd op
de items binnen het domein ‘veiligheid en gezondheid’, per item

Risico-inventarisatie veiligheid
3.1.1 (N= 337)
3.1.2 (N= 318)
Beleid veiligheid
3.1.1.1 (N= 285)
3.1.1.2 (N= 299)
3.1.1.3 (N= 279)
Uitvoering veiligheidsbeleid
3.1.2.1 (N= 304)
3.1.2.2 (N= 312)
3.1.2.3 (N= 274)
3.1.2.4 (N= 320)
3.1.2.5 (N= 662)
Risico-inventarisatie gezondheid
3.2.1 (N= 331)
3.2.2 (N= 312)

Prioritaire items
Overige items

Beleid gezondheid
3.2.1.1 (N= 280)
3.2.1.2 (N= 294)
Uitvoering gezondheidsbeleid
3.2.2.1 (N= 295)
3.2.2.2 (N= 311)
3.2.2.3 (N= 274)
3.2.2.4 (N= 318)
3.2.2.5 (N= 659)
Protocol kindermishandeling
3.3.1 (N= 290)
Beleid protocol kindermishandeling
3.3.1.1 (N= 317)
Uitvoering protocol kindermishandeling
3.3.2.1 (N= 609)
3.3.2.2 (N= 335)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Van de geraadpleegde GGD-inspecteurs zegt 83% het bovenbeschreven beeld te
herkennen. Het knelpunt rond de plannen van aanpak veiligheid en gezondheid ligt niet
altijd in het feit dat er geen plan van aanpak is. Vaak is er wel een plan van aanpak, maar
voldoet deze niet aan de gestelde eisen. De oorzaak voor het grote aantal overtredingen
binnen dit domein ligt volgens de GGD-inspecteurs vooral in het feit dat de kindercentra
zich niet goed bewust zijn van het belang van een goede risico-inventarisatie en het
belang om deze jaarlijks opnieuw te bekijken en waar nodig te herzien. Een aanzienlijk
deel van de kindercentra ziet de risico-inventarisatie volgens GGD-inspecteurs vooral als
een document dat ze alleen voor de GGD moeten opstellen (papieren tijger) en niet als

BUREAU BARTELS

14

een middel om via een cyclisch proces de veiligheid en gezondheid op de werkvloer te
garanderen en verder te verbeteren. Er zit vaak een fout in het ‘systeem’ binnen
organisaties. Wat betreft de risico-inventarisatie wordt volgens GGD-inspecteurs niet
gestructureerd gewerkt aan het jaarlijks herzien, aan het vertalen naar een plan van
aanpak en aan het consequent inventariseren van alle risico’s wanneer de situatie in het
kindercentra veranderd. Het komt ook regelmatig voor dat de risico-inventarisaties op het
hoofdkantoor blijven liggen en niet goed gecommuniceerd worden naar de werkvloer
binnen de verschillende locaties. Dit blijkt onder meer ook uit de scores op de prioritaire
items 3.1.2.5. en 3.2.2.5 (beroepskrachten handelen conform plan van aanpak).
Als meer praktisch probleem is door de GGD-inspecteurs genoemd dat het gebruik van
de Risicomonitor voor het opstellen van de risico-inventarisatie niet standaard leidt tot het
opstellen van een plan van aanpak. Kindercentra zijn zich van deze verplichting
onvoldoende bewust.
Een aantal GGD-inspecteurs heeft het afgelopen jaar niet heel veel problemen gezien
met de plannen van aanpak veiligheid en gezondheid. Zij stellen dat op deze items in het
verleden al is gehandhaafd en dat de meeste organisaties de zaken na handhaving
inmiddels goed op orde hebben.

2.6

Overtredingen op domein 4: accommodatie en inrichting

Figuur 2.4 brengt de mate van overtredingen in beeld binnen het domein ‘accommodatie
en inrichting’. Daarbij moet worden opgemerkt dat de scores voor de items over de
binnenspeelruimte (4.1 voorwaarde 1, 2 en 3) ontbreken. De reden is dat de inspectiegegevens voor deze items niet goed in GIR 2.0 staan geregistreerd.
Figuur 2.4

Percentage kinderdagverblijven waarbij een overtreding is geconstateerd op
de items binnen het domein ‘accommodatie en inrichting’, per item

Slaapruimte
4.2.1 (N= 586)
4.2.2 (N= 349)
Buitenspeelplaats

Prioritaire items
Overige items

4.3.1 (N= 398)
4.3.2 (N= 388)
4.3.3 (N= 401)
4.3.4 (N= 658)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

De overtredingen op de andere items binnen het domein zijn relatief beperkt. Aan de
prioritaire voorwaarde dat er voor kinderen jonger dan 1,5 jaar een aparte slaapruimte

BUREAU BARTELS

15

moet zijn, wordt in minder dan 1% van de dagverblijven niet voldaan. De prioritaire
voorwaarde dat de buitenruimte passend moet zijn ingericht voor de leeftijd van de
kinderen die worden opgevangen (4.3.4) wordt door 3% van de dagverblijven overtreden.

2.7

Overtredingen op domein 5: groepsgrootte en BKR

Eén van de belangrijkste voorwaarden voor het garanderen van een kwalitatief goede
kinderopvang betreft de beroepskracht-kind-ratio (BKR). Het is daarom ook als prioritair
item benoemd. De Wet Kinderopvang bevat richtlijnen over de verhouding van het aantal
in te zetten pedagogisch medewerkers en het aantal op te vangen kinderen. De ratio is
afhankelijk van de samenstelling van de groep wat betreft de leeftijd van de kinderen.
Figuur 2.5

Percentage kinderdagverblijven waarbij een overtreding is geconstateerd op
de items binnen het domein ‘groepsgrootte en BKR’, per item

Opvang in groepen
5.1.1 (N= 718)
5.1.2 (N= 715)
Vaste beroepskrachten en ruimtes
5.2.1 (N= 348)
5.2.2 (N= 345)
5.2.3 (N= 325)

Prioritaire items

Beroepskracht-kind-ratio

Overige items

5.3.1 (N= 712)
5.3.2 (N= 384)
Inzet beroepskrachten bij 10 uur of…
5.4.1 (N= 257)
5.4.2 (N= 244)
5.4.3 (N= 238)
5.4.4 (N= 574)
5.4.5 (N= 216)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Figuur 2.5 laat zien dat de BKR door een aanzienlijk aantal kindercentra in de dagopvang
wordt overtreden (14%). Vrijwel alle geraadpleegde GGD-inspecteurs (91%) zeggen dat
dit inderdaad één van de meest voorkomende overtredingen is die zij binnen de
dagopvang constateren. Bijna allemaal leggen de ze oorzaak bij de economische
motieven van de organisaties. Door calculerend ondernemen proberen de organisaties
de kosten zo laag mogelijk te houden en de inkomsten te maximaliseren. De planning is
vaak daardoor zo strak dat de BKR snel wordt overschreden (bijvoorbeeld als toch alle
kinderen op het rooster komen of een kind een dag extra wordt gebracht). Door een deel
van de organisaties worden de grenzen bewust opgezocht en is er structureel een

BUREAU BARTELS

16

probleem rond de BKR. Onder het mom van bijvoorbeeld het open deurenbeleid
proberen ze problemen rond de BKR op te lossen. Kindercentra verschuilen zich soms
achter de oude berekeningen die voor de invoering van de Wet Kinderopvang golden. Er
zijn ook organisaties die meer uit nood de BKR op gezette tijden overschrijden. Dit geldt
met name voor kleine organisaties. Zij kampen soms met een situatie waarbij de BKR
met één kind wordt overschreden en er voor dat ene kind een extra beroepskracht moet
worden ingezet. De kosten voor een extra beroepskracht wegen dan volgens de
organisatie te zwaar.
Een ander prioritair item – namelijk dat de opvang moet plaatsvinden in stamgroepen
(5.1.1) – hangt nauw samen met de BKR. Als de BKR dreigt te worden overschreden
grijpt een deel van de kindercentra naar de oplossing om te gaan schuiven met kinderen.
Eén of meer kinderen worden dan uit hun eigen groep gehaald (waar de BKR wordt
overschreden) en worden in een groep geplaatst waar nog wel ruimte is. Gezien het feit
dat een redelijk groot deel van de organisaties de grens opzoekt met de BKR is het niet
verwonderlijk dat ook het item van de stamgroepen door een deel van de organisaties
wordt overschreden.
De items 5.4.1 tot en met 5.4.5 hebben betrekking op de zogenaamde 3-uurs norm
waarbij onder voorwaarde mag worden afgeweken van de BKR. Ook dit blijkt regelmatig
een knelpunt, in het bijzonder het feit dat de drie uur van afwijkende inzet alleen mag
plaatsvinden voor 9.30 uur en na 16.30 uur en tijdens de vastgestelde lunchpauze.

2.8

Overtredingen op domein 6: pedagogisch beleid en praktijk

De kwaliteit van de kinderopvang valt of staat met de kwaliteit van het pedagogisch
beleid en de uitvoering daarvan in de praktijk. Pedagogisch beleid en praktijk vormt
daarom een kerndomein binnen de GGD-inspecties. Het merendeel van de items betreft
daarom prioritaire items. Figuur 2.6 laat zien dat de GGD op een groot aantal items
controleert.

BUREAU BARTELS

17

Figuur 2.6

Percentage kinderdagverblijven waarbij een overtreding is geconstateerd op
de items binnen het domein ‘pedagogisch beleid en praktijk’, per item

Beleidsregels kwaliteit
6.1.1 (N= 260)
Inhoud pedagogisch beleidsplan
6.1.1.1 (N= 262)
6.1.1.2 (N= 266)
6.1.1.3 (N= 247)
6.1.1.4 (N= 233)
Pedagogische praktijk
6.1.2.1 (N= 683)
6.1.2.2 (N= 679)
Emotionele veiligheid
6.2.1 (N= 713)
6.2.2 (N= 712)
6.2.3 (N= 712)

Prioritaire items

6.2.4 (N= 713)

Overige items

6.2.5 (N= 709)
6.2.6 (N= 524)
Persoonlijke competentie
6.3.1 (N= 714)
6.3.2 (N= 715)
6.3.3 (N= 713)
6.3.4 (N= 714)
Sociale competentie
6.4.1 (N= 706)
6.4.2 (N= 635)
6.4.3 (N= 707)
Normen en waarden
6.5.1 (N= 712)
6.5.2 (N= 710)
6.5.3 (N= 707)
6.5.4 (N= 709)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

De inhoud van het pedagogisch beleidsplan is een onderdeel waarbinnen relatief veel
overtredingen plaatsvinden. Vooral de voorwaarde dat het pedagogisch beleid een
beschrijving bevat van de werkwijze, omvang en leeftijdsopbouw van de stamgroep
scoort hoog op het aantal overtredingen. Vanuit de GGD-inspecteurs wordt onder andere
aangegeven dat kindercentra de zaken op het gebied van pedagogisch beleid vaak op
organisatie- of locatieniveau hebben omschreven, maar dat een (goede) uitwerking op
stamgroep niveau ontbreekt. Dit komt voort uit nalatigheid, maar ook onwetendheid
speelt een rol. Organisaties weten niet precies wat van hen verwacht wordt of hoe ze het
moeten vormgeven.

BUREAU BARTELS

18

Wat opvalt in figuur 2.6 is dat zich bij de toepassing van het beleid in de praktijk
nauwelijks knelpunten lijken voor te doen (items 6.1.2.1 tot en met 6.5.4). Uit de
gesprekken met de GGD-inspecteurs komt naar voren dat dit voor een belangrijk deel te
verklaren is door de subjectiviteit van de te beoordelen items, de korte tijd die inspecteurs
hebben voor een inspectie en de impact die de oordelen hebben voor de organisaties. De
oordelen zijn namelijk volgens de GGD-inspecteurs niet goed objectief meetbaar, maar
zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op hun eigen observaties en meningen. De
inspecteurs brengen naar eigen zeggen maar een korte tijd door op dagverblijf en krijgen
daardoor slechts een momentopname. Als een inspecteur vraagtekens heeft bij de
pedagogische praktijk is dat vaak alleen op basis van ‘onderbuik gevoelens’. Het is
daarom voor een inspecteur lastig om een negatief oordeel te geven, zeker omdat dit –
gezien het belang van dit domein – een grote impact heeft voor de organisatie.
Bovendien is de kritiek direct te koppelen aan de beoordeelde pedagogisch medewerker
en daarmee erg persoonlijk, aldus veel van de geraadpleegde GGD-inspecteurs. Ze zijn
– met het oog op het bovenstaande – daarom terughoudend in het geven van een
negatieve score op een bepaald item. Alleen als ze echt zeker zijn, geven ze een
dergelijke negatieve score. Wanneer ze sterk twijfelen vragen ze eerst een VPD6 aan.
Verder is vanuit de geraadpleegde GGD-inspecteurs naar voren gebracht dat de eisen
voor de genoemde items in hun optiek laag zijn. Volgens deze inspecteurs voldoen
pedagogisch medewerkers al snel aan de gestelde (lage) eisen die gesteld worden aan
toepassing van het pedagogisch beleid in de praktijk.
Een andere verklaring die is genoemd is dat inspecteurs pedagogisch niet altijd
voldoende geschoold waren om echt een goed oordeel te geven. Daar komt nu snel
verandering in. Inspecteurs worden pedagogisch beter geschoold, omdat vanaf 2012 de
pedagogische praktijk een kernpunt wordt binnen de inspecties.
Volgens een aantal GGD-inspecteurs neemt het aantal overtredingen op de genoemde
items in de loop van de tijd wel toe, onder andere omdat er meer onaangekondigde
bezoeken worden afgelegd. Bij aangekondigde bezoeken kwam het wel voor dat er een
speciaal programma was bedacht voor die dag waardoor de pedagogisch medewerkers
zich goed bewust waren hoe ze zouden moeten handelen.

2.9

Overtredingen op domein 7: klachten

Het laatste domein in het toetsingskader van het toetsingskader dagopvang gaat over
klachten. De items hebben betrekking op de Wet Klachtrecht cliënten zorgsector en op
de klachtenregeling oudercommissies.

6

Vervolginspectie Pedagogisch Domein (VPD): Voor de nadere beoordeling van de pedagogische praktijk
hebben inspecteurs de mogelijkheid om pedagogisch meetinstrument (VPD) in te zetten. Dit instrument is
ontwikkeld door het SCO-Kohnstamminstituut. De VPD wordt uitgevoerd door een speciaal opgeleide
inspecteur Kinderopvang van de GGD. Het VPD is – indien ingezet – onderdeel van de regulier inspectie.

BUREAU BARTELS

19

Figuur 2.7

Percentage kinderdagverblijven waarbij een overtreding is geconstateerd op
de items binnen het domein ‘klachten’, per item

Wet klachtrecht
7.1.1 (N= 254)
7.1.2 (N= 241)
7.1.3 (N= 232)
7.1.4 (N= 139)
7.1.5 (N= 139)
7.1.6 (N= 162)
7.1.7 (N= 165)
Klachtenregeling oudercommissie
7.2.1 (N= 241)
7.2.2 (N= 176)
7.2.3 (N= 137)
7.2.4 (N= 152)
7.2.5 (N= 160)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Op een aantal punten wordt een groot aantal overtredingen geconstateerd. Het betreft
zowel bij de Wet Klachtrecht als bij de klachtenregeling oudercommissies de voorwaarde
dat de houder jaarlijks een openbaar verslag opstelt (7.1.6 en 7.2.4) en dit verslag
opstuurt naar de GGD (7.1.7 en 7.2.5). Op deze punten laat een aanzienlijk deel van de
kinderdagverblijven dus nog steken vallen.

BUREAU BARTELS

20

3.

GECONSTATEERDE OVERTREDINGEN IN DE BSO

3.1

Inleiding

Dezelfde analyses als in hoofdstuk 2 voor de dagopvang zijn ook uitgevoerd voor de
situatie in de buitenschoolse opvang (BSO). De opbouw van het hoofdstuk is daarom
dezelfde als die in hoofdstuk 2. Bij elk van de domeinen brengen we in beeld wat de mate
is waarin overtredingen op de afzonderlijke items binnen het domein zijn geconstateerd.
In paragraaf 3.2 staan we echter eerst stil bij het aandeel van de geïnspecteerde BSO
dat één of meerdere items heeft overtreden.

3.2

Mate van overtredingen in de BSO

In tabel 3.1 is het aantal overtredingen per geïnspecteerde BSO weergegeven. Daaruit
komt naar voren dat (op basis van de cijfers uit GIR 2.0) bij 53% van de BSO’s ten minste
één overtreding is geconstateerd. Opvallend is dat dat percentage nagenoeg overeenkomt met het percentage ‘overtreders’ in de dagopvang. Ook de rest van de percentages
liggen dicht bij die in de dagopvang. De situatie lijkt in beide toezichtcategorieën dus
vergelijkbaar. Zo worden ook bij de BSO bij aangekondigde onderzoeken vaker
overtredingen geconstateerd dan bij onaangekondigde bezoeken. Ook hier is een
mogelijke verklaring dat bij een aangekondigd bezoek meer items worden bekeken. De
kans dat er een overtreding wordt geconstateerd is dan groter.
Tabel 3.1

Aantal overtredingen per organisatie, bekeken naar type onderzoek

Aantal overtredingen

Onaangekondigd
(N=433)

Aangekondigd
(N=245)

Totaal (N=678)

0

52%

37%

47%

1 of 2

26%

30%

27%

3-10

19%

28%

22%

> 10

4%

6%

4%

Totaal

100%

100%

100%

Bron:

GIR Inspecteren 2.0

Het aandeel overtredende organisaties is het grootst bij de kleine BSO’s (met 1 tot 15
kindplaatsen). Dit wordt duidelijk uit tabel 3.2. Bij twee derde van deze BSO’s is een
overtreding geconstateerd. Het aantal overtredingen dat door de organisaties wordt
begaan is ook gemiddeld groter. Bij 45% zijn meer dan drie overtredingen vastgesteld, bij
de grote BSO’s (meer dan 100 kindplaatsen) ligt dat percentage slechts op 7%.

BUREAU BARTELS

21

Tabel 3.2

Aantal overtredingen per organisatie, bekeken naar aantal kindplaatsen

Aantal
overtredingen

Tot 15
(N=152)

16-25
(N=172)

26-50
(N=257)

51-100
(N=134)

> 100
(N=15)

Totaal
(N=730)

Geen

34%

44%

46%

59%

50%

47%

1 of 2

22%

26%

29%

23%

43%

27%

3-10

30%

25%

22%

16%

7%

22%

> 10

15%

6%

3%

2%

0%

4%

Totaal

100%

100%

100%

100%

100%

100%

Bron:

GIR Inspecteren 2.0

De verklaring voor dit verschil tussen grote en kleinere organisaties is op basis van dit
onderzoek niet volledig te achterhalen. Wel speelt mee dat het vooral voor kleine BSO’s
bijzonder moeilijk is om een oudercommissie tot stand te brengen. Dit is een reden
waarom een groot deel van de kleine BSO’s op tenminste één item een overtreding
maakt (zie ook paragraaf 3.4).

3.3

Overtredingen op domein 1: ouders

Binnen het domein ‘ouders’ zijn items opgenomen over de oudercommissie en over de
informatievoorziening richting de ouders (zie figuur 3.1). Daarbij valt item 1.2.1 als
duidelijke uitschieter op. Het gaat hier om de voorwaarde dat de BSO-locatie een
oudercommissie heeft ingesteld. Net als bij de dagopvang is dit item bij de BSO het
meest overtreden item. Het percentage organisaties dat het item overtreedt is echter bij
de BSO (met 47%) beduidend hoger dan bij de dagopvang (28%). De GGD-inspecteurs
zijn unaniem in de verklaring hiervoor en wijzen erop dat het voor BSO’s nog moeilijker is
om ouders te vinden om zitting te nemen in de oudercommissie. De betrokkenheid van
de ouders bij de BSO is volgens hen namelijk nog lager dan bij de dagopvang. De
kinderen zitten immers geen hele dagen in de opvang (zoals bij de dagopvang), maar
vaak slechts enkele uren. Bovendien gaan de kinderen naar school. Als ouders hun
betrokkenheid willen tonen, dan nemen ze vaker zitting in de medezeggenschapsraad
van de school dan dat ze kiezen voor de oudercommissie van de BSO. Door het gebrek
aan interesse bij de ouders zijn veel – vooral kleinere – BSO’s dus niet in staat om een
oudercommissie in te stellen, aldus de GGD-inspecteurs.

BUREAU BARTELS

22

Figuur 3.1

Percentage BSO’s waarbij een overtreding is geconstateerd op de items
binnen het domein ‘ouders’, per item

Reglement
1.1.1 (N= 205)
Inhoud reglement
1.1.1.1 (N= 198)
1.1.1.2 (N= 198)
1.1.1.3 (N= 203)
1.1.1.4 (N= 218)
1.1.1.5 (N= 197)
Instellen OC
1.2.1 (N= 235)
Voorwaarde OC
1.2.1.1 (N= 122)
1.2.1.2 (N= 122)
1.2.1.3 (N= 122)
1.2.1.4 (N= 121)
Adviesrecht OC
1.2.2.1 (N= 105)
1.2.2.2 (N= 104)
1.2.2.3 (N= 94)
1.2.2.4 (N= 103)
Informatie
1.3.1 (N= 232)
1.3.2 (N= 223)
1.3.3 (N= 228)
1.3.4 (N= 227)
1.3.5 (N= 225)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Een ander item dat relatief veel wordt overtreden is de voorwaarde dat het reglement
oudercommissie geen regels mag omvatten omtrent de werkwijze van de oudercommissie (1.1.1.4). Een deel van de BSO’s wil de oudercommissie toch voorschrijven
hoe ze moeten werken. Ook de informatievoorziening richting de ouders verloopt niet in
alle BSO´s naar behoren. Vooral het feit dat de BSO een kopie van het GGDinspectierapport ter inzage moet leggen op een voor ouders toegankelijke plaats wordt
regelmatig als overtreding geconstateerd.

BUREAU BARTELS

23

3.4

Overtredingen op domein 2: personeel

Binnen het domein ‘personeel’ vallen twee prioritaire items. Het eerste item betreft de
voorwaarde dat elke medewerker in het bezit moet zijn van een Verklaring Omtrent
Gedrag (VOG). Bij 8% van de BSO’s is dit niet op orde. Net als bij de dagopvang geldt
een gebrek aan een gestructureerde aandacht voor de VOG’s als belangrijke verklaring,
aldus GGD-inspecteurs. Als er niet heel bewust aandacht aan de VOG’s wordt besteed
gaat het op dit punt al snel mis (VOG’s te oud, niet toegespitst op de juiste functie, VOG
ligt op het hoofdkantoor en niet op de locatie, VOG nog niet in bezit terwijl de
medewerker al wel werkzaam is, VOG van uitzendkracht niet opgevraagd et cetera).
Daarnaast spelen gebrek aan kennis en economische motieven een rol.
Figuur 3.2

Percentage BSO’s waarbij een overtreding is geconstateerd op de items
binnen het domein ‘personeel’, per item

VOG
2.1.1 (N= 666)
2.1.2 (N= 615)
2.1.3 (N= 612)
Passende kwalificatie
Prioritaire items

2.2.1 (N= 662)

Overige items

PMIO
2.3.1 (N= 34)
2.3.2 (N= 21)
2.3.3 (N= 21)
Voertaal
2.4.1 (N= 648)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Een tweede prioritaire item gaat over de passende beroepskwalificatie die vereist is voor
de medewerkers in de BSO. Ook hier speelt volgens de GGD een gebrek aan kennis en
een zekere slordigheid een rol. Organisaties verdiepen zich niet voldoende in de eisen
die hier omtrent worden gesteld of vinden het wel makkelijk om bijvoorbeeld een stagiair
als volwaardige kracht in te zetten.
Net als bij de dagopvang zijn de hoogste scores wat betreft overtredingen te vinden bij de
items over pedagogisch medewerkers in opleiding. Wederom gaat het echter om een
zeer kleine groep BSO’s die op dit punt onderzocht zijn.

3.5

Overtredingen op domein 3: veiligheid en gezondheid

Onder het domein ‘veiligheid en gezondheid’ valt een groot aantal items. Net als bij de
dagopvang valt het op dat veel van de items regelmatig worden overtreden. Bij de meest
overtreden items gaat het ook bij de BSO om het niet hebben van een plan van aanpak
veiligheid en gezondheid (3.1.1.2 en 3.2.1.2) en de geïnventariseerde risico’s omtrent
veiligheid zijn niet volledig (3.1.2.1). Ook het percentage overtreders is hoog ten aanzien

BUREAU BARTELS

24

van de voorwaarde dat de medewerkers de risico’s en het plan van aanpak kennen en
dat ze er naar handelen (prioritair) (3.1.2.4, 3.1.2.5, 3.2.2.4 en 3.2.2.5).
Figuur 3.3

Percentage BSO’s waarbij een overtreding is geconstateerd op de items
binnen het domein ‘veiligheid en gezondheid’, per item

Risico-inventarisatie veiligheid
3.1.1 (N= 307)
3.1.2 (N= 293)
Beleid veiligheid
3.1.1.1 (N= 247)
3.1.1.2 (N= 257)
3.1.1.3 (N= 249)
Uitvoering veiligheidsbeleid
3.1.2.1 (N= 267)
3.1.2.2 (N= 275)
3.1.2.3 (N= 242)
3.1.2.4 (N= 295)
3.1.2.5 (N= 599)
Risico-inventarisatie gezondheid
3.2.1 (N= 303)
Prioritaire items

3.2.2 (N= 289)

Overige items

Beleid gezondheid
3.2.1.1 (N= 248)
3.2.1.2 (N= 249)
Uitvoering gezondheidsbeleid
3.2.2.1 (N= 257)
3.2.2.2 (N= 272)
3.2.2.3 (N= 242)
3.2.2.4 (N= 297)
3.2.2.5 (N= 598)
Protocol kindermishandeling
3.3.1 (N= 263)
Beleid protocol kindermishandeling
3.3.1.1 (N= 293)
Uitvoering protocol kindermishandeling
3.3.2.1 (N= 567)
3.3.2.2 (N= 311)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Vanuit de GGD-inspecteurs wordt genoemd dat een overtreding op item 3.1.1.2 – het niet
hebben van een plan van aanpak – vaak betekent dat er wel een plan van aanpak was
maar dat deze niet voldeed aan de eisen die eraan worden gesteld. Zo zijn de plannen
regelmatig te weinig concreet (er ontbreken bijvoorbeeld duidelijke streefdata) en te

BUREAU BARTELS

25

weinig toegespitst op de situatie in de betreffende locatie.
De reden dat in 17% van de BSO’s de geïnventariseerde veiligheidsrisico’s niet compleet
waren, komt volgens de GGD-inspecteurs onder meer doordat BSO’s niet alle ruimten in
de risico inventarisatie hebben betrokken. Zeker BSO’s die gevestigd zijn in scholen
hebben te maken met veel plekken waar kinderen kunnen komen. Al deze ruimten
dienen meegenomen te worden. Daarnaast geldt dat er bij de inventarisatie van de
risico’s regelmatig standaardlijstjes worden gebruikt. Locatie-specifieke risico’s worden
dan over het hoofd gezien., aldus verschillende GGD-inspecteurs
Verder spelen ook de verklaringen die bij de dagopvang naar voren zijn gebracht een rol
bij de overtredingen in de BSO. Veel organisaties zien de gehele risico-inventarisatie
meer als een papieren verplichting dan als een waardevol instrument om een veilige en
gezonde kinderopvang te kunnen waarborgen. Van een gestructureerd systeem – waarbij
jaarlijks standaard de gehele risico-inventarisatie wordt herzien en wordt vertaald en
gecommuniceerd naar de werkvloer is zeker niet altijd sprake. Tenslotte speelt ook een
gebrek aan kennis mee. Organisaties – zeker kleine – weten niet altijd precies wat van
hen wordt verwacht en hoe ze precies te werk moeten gaan.

3.6

Overtredingen op domein 4: accommodatie en inrichting

Het vierde domein gaat over de accommodatie en inrichting van de BSO’s. Figuur 3.4
laat zien dat het aantal overtredingen op dit domein beperkt is. Op de twee prioritaire
items blijft het percentage overtreders beperkt tot 2% (inrichting binnenruimte is
afgestemd op het aantal op te vangen kinderen) en 3% (inrichting binnenruimte is
afgestemd op de leeftijd van de op te vangen kinderen). Het hoogste percentage overtredingen bij de binnenspeelruimte (4%) heeft betrekking op de omvang van de ruimte die
per kind beschikbaar is (4.1.1), namelijk 4%. Bij alle overige items binnen dit domein ligt
het aantal overtredingen lager, namelijk op 0% tot 3% van de geïnspecteerde
organisaties.

BUREAU BARTELS

26

Figuur 3.4

Percentage BSO’s waarbij een overtreding is geconstateerd op de items
binnen het domein ‘accommodatie en inrichting’, per item

Binnenspeelruimte
4.1.1 (N= 407)
4.1.2 (N= 597)
4.1.3 (N= 632)
Buitenspeelplaats
4.2.1 (N= 384)

Prioritaire items

4.2.2 (N= 380)

Overige items

4.2.3 (N= 390)
4.2.4 (N= 611)
Aanvullende eisen niet-aangrenzende…
4.3.1 (N= 100)
4.3.2 (N= 98)
4.3.3 (N= 94)
0%
Bron:

3.7

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Overtredingen op domein 5: groepsgrootte en BKR

In paragraaf 2.7 werd al ingegaan op het belang van de beroepskracht-kind-ratio. Ook in
de BSO geldt de BKR als prioritair item. In figuur 3.5 wordt duidelijk dat bijna 10% van de
geïnspecteerde BSO’s de BKR niet op orde had. Dit percentage is lager dan bij de
dagopvang. Toch wordt het door de GGD-inspecteurs ook bij de BSO gezien als (één
van) de belangrijkste, regelmatig voorkomende overtreding(en) die zij in de praktijk
tegenkomen. De belangrijkste verklaring wordt door de GGD-inspecteurs wederom
gezocht in de economische motieven van de organisaties. Aan de ene kant maken de
relatief hoge verdiensten die te behalen zijn bij de opvang van kinderen dat ondernemers
er op gebrand zijn om het aantal kinderen maximaal in te plannen. Aan de andere kant
zorgen de hoge personele kosten ervoor dat ondernemers soms terughoudend zijn om bij
een kleine overschrijding van de BKR direct een extra beroepskracht in te zetten.
Hierdoor werken organisatie snel op de grens van het toelaatbare. De GGD-inspecteurs
geven aan dat ze zich niet laten leiden door incidenten. Wanneer een organisatie
negatief scoort op de BKR dan betekent dat dat de organisatie meerdere malen (soms
zelfs structureel) de zaken rond de BKR niet goed op orde had.

BUREAU BARTELS

27

Figuur 3.5

Percentage BSO’s waarbij een overtreding is geconstateerd op de items
binnen het domein ‘groepsgrootte en BKR’, per item

Opvang in groepen
5.1.1 (N= 655)
5.1.2 (N= 647)
Beroepskracht-kind ratio
5.2.1 (N= 649)
Prioritaire items

5.2.2 (N= 362)

Overige items

Inzet beroepskrachten bij afwijking…
5.3.1 (N= 256)
5.3.2 (N= 193)
5.3.3 (N= 195)
5.3.4 (N= 511)
5.3.5 (N= 224)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecties 2.0

Overtredingen met de BKR hangen – net als bij de dagopvang – samen met overtredingen aangaande de opvang in basisgroepen (5.1.1) en de omvang van de basisgroepen (5.1.2). Bij problemen rond de BKR wordt namelijk als één van de oplossingen
gekozen om met kinderen te gaan ‘schuiven’ en/of groepen samen te voegen. Van
opvang in een basisgroep (met de juiste omvang) is dan geen sprake meer. Deze
samenhang blijkt uit de scores op beide genoemde prioritaire items. Een laatste prioritair
item binnen dit domein stelt dat bij een tijdelijke afwijking van de BKR ten minste de helft
van de beroepskrachten moet worden ingezet. Dit item (5.3.4) is door 2% van de BSO’s
overtreden.

3.8

Overtredingen op domein 6: pedagogisch beleid en praktijk

Figuur 3.6 maakt duidelijk dat de inhoud van het pedagogisch beleid een lastig punt is bij
de BSO’s. Bij de items 6.1.1.1 tot en met 6.1.1.5 doen zich relatief veel overtredingen
voor. De plannen laten voornamelijk te wensen over wat betreft de beschrijving van de
werkwijze, de maximale omvang en de leeftijdsopbouw van de basisgroepen (6.1.1.2) en
de beschrijving bij welke activiteiten de kinderen hun basisgroep verlaten (6.1.1.3). Ook
de wijze waarop de medewerkers in hun werk worden ondersteund door andere
volwassenen (6.1.1.5) is vaak niet goed beschreven.
De helft van de GGD-inspecteurs herkent het gebrek aan een goede uitwerking van het
pedagogisch beleid naar het niveau van de basisgroep als een veelvoorkomend
probleem. Zij wijzen erop dat het werken met basisgroepen in de BSO veel minder
duidelijk is dan het werken met stamgroepen bij de dagopvang. Van een strikte indeling

BUREAU BARTELS

28

in basisgroepen is in BSO’s niet altijd sprake. In BSO’s komt het regelmatig voor dat er
(vrijwel) de gehele middag een open deuren beleid wordt gevoerd. Kinderen kunnen vrij
kiezen waar en met wie, in welke ruimte en onder leiding van welke pedagogische
medewerker ze willen spelen. Het inrichten van basisgroepen is dan meer een
theoretische en ‘papieren’ zaak. Omdat er geen duidelijk idee achter de basisgroepen zit
wordt de uitwerking ervan binnen het pedagogisch beleid dan ook regelmatig vergeten.
De andere GGD-inspecteurs herkennen het niet als een veelvoorkomend probleem. Dit
komt mede doordat in het afgelopen jaar met name onaangekondigde bezoeken zijn
uitgevoerd. Bij deze onderzoeken wordt niet gekeken naar de inhoud van het
pedagogisch beleidsplan. Dit wordt bevestigd door de cijfers in figuur 3.6. Het aantal op
dit punt geïnspecteerde organisaties is beperkt (N=246).

BUREAU BARTELS

29

Figuur 3.6

Percentage BSO’s waarbij een overtreding is geconstateerd op de items
binnen het domein ‘pedagogisch beleid en praktijk’, per item

Beleidsregels kwaliteit
6.1.1 (N= 242)
Inhoud pedagogisch beleidsplan
6.1.1.1 (N= 234)
6.1.1.2 (N= 246)
6.1.1.3 (N= 224)
6.1.1.4 (N= 131)
6.1.1.5 (N= 219)
Pedagogische praktijk
6.1.2.1 (N= 623)
6.1.2.2 (N= 623)
Emotionele veiligheid
6.2.1 (N= 654)
6.2.2 (N= 654)
6.2.3 (N= 654)

Prioritaire items

6.2.4 (N= 653)

Overige items

6.2.5 (N= 653)
6.2.6 (N= 510)
Persoonlijke competentie
6.3.1 (N= 652)
6.3.2 (N= 654)
6.3.3 (N= 653)
6.3.4 (N= 649)
Sociale competentie
6.4.1 (N= 650)
6.4.2 (N= 590)
6.4.3 (N= 649)
Normen en waarden
6.5.1 (N= 651)
6.5.2 (N= 651)
6.5.3 (N= 648)
6.5.4 (N= 650)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Bij 3% van de geïnspecteerde BSO’s is geconstateerd dat de medewerkers niet
voldoende goed op de hoogte zijn van het pedagogisch beleid (6.1.2.1) en dat medewerkers niet handelen conform dit beleid (6.1.2.2). Verder geldt voor de items die
betrekking hebben op het pedagogisch beleid in de praktijk (6.2.1 tot en met 6.5.4) dat ze

BUREAU BARTELS

30

nauwelijks worden overtreden. Dit beeld komt overeen met dat in de dagopvang. Ook de
verklaringen voor dit kleine aantal overtredingen zijn dezelfde als die bij de dagopvang
zijn genoemd. De belangrijkste verklaring is dat inspecteurs het lastig vinden om een
negatief oordeel te geven. De items zijn namelijk niet goed objectief meetbaar. De
inspecteurs moeten bovendien hun oordeel geven op basis van een heel kort bezoek
(momentopname). Een negatief oordeel heeft verder een groot effect voor de organisatie
en de individuele medewerker die is beoordeeld.

3.9

Overtredingen op domein 7: klachten

Domein 7 heeft betrekking op de Wet Klachtrecht cliënten zorgsector en op de
klachtenregeling oudercommissies. Net als bij de dagopvang zijn een aantal grote
uitschieters te zien in het aantal overtredingen. Het gaat hierbij om de voorwaarden dat
jaarlijks een openbaar verslag moet worden opgesteld (7.1.6 en 7.2.4) en dat dit verslag
naar de GGD moet worden gezonden (7.1.7 en 7.2.5). Het percentage overtreders is bij
de BSO – zeker waar het gaat om de de klachtenregeling oudercommissies – nog iets
hoger dan bij de dagopvang.
Figuur 3.7

Percentage BSO’s waarbij een overtreding is geconstateerd op de items binnen
het domein ‘klachten’, per item

Wet Klachtrecht
7.1.1 (N= 216)
7.1.2 (N= 218)
7.1.3 (N= 204)
7.1.4 (N= 153)
7.1.5 (N= 154)
7.1.6 (N= 151)
7.1.7 (N= 154)
Klachtenregeling oudercommissie
7.2.1 (N= 192)
7.2.2 (N= 165)
7.2.3 (N= 127)
7.2.4 (N= 123)
7.2.5 (N= 126)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

BUREAU BARTELS

31

BUREAU BARTELS

32

4.

OVERTREDINGEN BIJ GASTOUDERBUREAUS

4.1

Inleiding

Ook voor de toezichtcategorie gastouderbureaus hebben we op basis van de gegevens
uit GIR Inspecties 2.0 geanalyseerd wat de mate van overtreding is binnen elk van de
onderscheiden domeinen in het toetsingskader. De opbouw van het hoofdstuk is
hetzelfde als die in de voorgaande twee hoofdstukken.

4.2

Mate van overtredingen bij gastouderbureaus

Het aantal overtredingen dat bij 165 geïnspecteerde gastouderbureaus is geconstateerd
is weergegeven in tabel 4.1. Uit de tabel is af te leiden dat 48% van de gastouderbureaus
één of meer voorwaarden uit het toetsingskader heeft overtreden. Een kleine
meerderheid van de gastouderbureaus (52%) heeft dus geen overtredingen begaan bij
de laatste reguliere inspectie. Dit percentage is hoger dan bij de dagopvang en de BSO.
Bovendien blijkt uit tabel 4.1 dat bij het merendeel van de overtreders binnen de
gastouderopvang ‘slechts’ één of twee overtredingen zijn gesignaleerd.
Tabel 4.1

Aantal overtredingen per gastouderbureau

Aantal overtredingen

Totaal (N=165)

0

52%

1 of 2

28%

3-10

18%

> 10

2%

Totaal

100%

Bron:

GIR Inspecteren 2.0

Dat er gemiddeld minder overtredingen zijn geconstateerd binnen de gastouderopvang
zal ook blijken in de volgende paragrafen, waar de situatie per domein zal worden
toegelicht. Zo wordt slechts op één item een percentage van meer dan 10% (percentage
gastouderbureaus dat het item overtreedt ) gehaald. Dit geldt voor het item over het
instellen van de oudercommissie. Bij de dagopvang en de BSO ligt het aantal items met
een score van 10% of meer veel hoger (respectievelijk 12 en 18 items).
Aan de GGD-inspecteurs is gevraagd of dit beeld van een beperkt aantal overtredingen
(per item) overeenkomt met de praktijk zoals zij die kennen. Iets meer dan de helft van de
geraadpleegde GGD-inspecteurs (55%) zegt dit te herkennen. Zij geven aan dat de
meeste gastouderbureaus aan de punten – waarop ze gecontroleerd worden – voldoen.
Vooral doordat ze de laatste jaren strenger zijn geworden met het inspecteren en
toelaten van gastouderbureaus hebben de meeste gastouderbureaus de zaken inmiddels
(redelijk) goed op orde. Echter, 39% van de inspecteurs ziet in de praktijk een ander
beeld. Naast gastouderbureaus die het goed doen, zien zij ook een groep bureaus die de
zaken minder goed op orde hebben. Dit geldt volgens de inspecteurs onder meer voor
een deel van de landelijk werkende organisaties met een groot aantal gastouders.

BUREAU BARTELS

33

Daarnaast wordt er vanuit de GGD-inspecteurs opgemerkt dat de inspecties bij de
gastouderbureaus zelf maar een beperkt beeld laten zien. Op basis van deze inspectie –
die voornamelijk plaats vindt op basis van documenten – lijken de zaken soms goed op
orde. Wanneer naar inspecties bij gastouders wordt gekeken komt soms pas goed in
beeld waar het gastouderbureau steken laat vallen. Wat op papier goed geregeld lijkt te
zijn blijkt dan in de praktijk niet altijd goed uit te werken. Alleen een combinatie van een
inspectie van het gastouderbureau zelf en de inspectie van de gastouders geven een
compleet beeld van het functioneren van de gastouderbureaus, aldus GGD-inspecteurs.

4.3

Overtredingen domein 1: GOB in zin van Wet Kinderopvang

Het eerste domein binnen het toetsingskader voor gastouderbureaus is het domein
‘Gastouderbureau in de zin van de Wet Kinderopvang’. Zoals in de voorgaande paragraaf
al werd geconstateerd is het aantal overtredingen per item redelijk beperkt. De prioritaire
voorwaarden 1.2.2 (administratie van gastouderbureau beval kopieën van de VOG’s van
gastouders en volwassen huisgenoten) en 1.2.3 (administratie bevat kopieën getuigschriften, EVC-bewijsstukken en certificaten EHBO) worden door maar één gastouderbureau overtreden. Iets vaker gaat het mis bij het prioritaire item 1.2.6 dat stelt dat
administratie een origineel van de ondertekende risico-inventarisatie bevat.
Figuur 4.1

Percentage gastouderbureaus waarbij een overtreding is geconstateerd op de
items binnen het domein GOB in de zin van de Wet Kinderopvang, per item

Administratie
1.2.1 (N= 158)
1.2.2 (N= 159)
1.2.3 (N= 160)
Prioritaire items

1.2.4 (N= 159)

Overige items

1.2.5 (N= 159)
1.2.6 (N= 160)
0%
Bron:

4.4

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Overtredingen op domein 2: ouders

Het meest overtreden item bij de gastouderbureaus is – net als bij de dagopvang en de
BSO – de voorwaarde dat de organisatie een oudercommissie heeft ingesteld. Ruim een
kwart van de gastouderbureaus (27%) beschikt niet over een oudercommissie. Volgens
de GGD-inspecteurs zijn hier twee belangrijke oorzaken voor aan te wijzen. De meest
genoemde verklaring is wederom dat het voor de organisaties lastig is om ouders te
vinden die zitting willen nemen in een oudercommissie.
Als tweede verklaring wordt door GGD-inspecteurs gegeven dat oudercommissies niet zo
goed passen bij gastouderbureaus. De vraagouders hebben eigenlijk alleen direct

BUREAU BARTELS

34

contact met de gastouder. Met de gastouder bespreken ze hun ervaringen, wensen,
behoeften en kritiek. Het gastouderbureau staat op veel grotere afstand. Zeker als de
gastouderopvang in de directe familie plaatsvindt (opa en oma) is er weinig behoefte aan
contact en overleg met het gastouderbureau. Daarnaast speelt mee dat vraagouders
weinig delen met andere vraagouders bij hetzelfde gastouderbureau, aldus GGDinspecteurs. De kinderen worden immers op verschillende adressen en bij verschillende
gastouders opgevangen en de situatie bij elke gastouder is weer anders. De behoefte
aan onderling overleg is daarom vaak beperkt.
Figuur 4.2

Percentage gastouderbureaus waarbij een overtreding is geconstateerd op de
items binnen het domein ‘ouders’, per item

Informatie voor vraagouders
2.1.1 (N= 160)
2.1.2 (N= 162)
2.1.3 (N= 161)
2.1.4 (N= 159)
2.1.5 (N= 157)
2.1.6 (N= 160)
Reglement OC
2.2.1 (N= 158)
Inhoud reglement
2.2.1.1 (N= 156)
2.2.1.2 (N= 156)
2.2.1.3 (N= 156)

Prioritaire items

2.2.1.4 (N= 156)

Overige items

2.2.1.5 (N= 152)
Instellen OC
2.3.1 (N= 156)
Voorwaarde OC
2.3.1.1 (N= 115)
2.3.1.2 (N= 114)
2.3.1.3 (N= 112)
2.3.1.4 (N= 112)
Adviesrecht OC
2.3.2.1 (N= 97)
2.3.2.2 (N= 95)
2.3.2.3 (N= 77)
2.3.2.4 (N= 96)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

BUREAU BARTELS

35

Het aantal overtredingen op de andere items binnen dit domein is beduidend kleiner. De
kleine uitschieter (item 2.1.6) gaat over de voorwaarde dat een kopie van het GGDinspectierapport op een voor vraag- en gastouders toegankelijke plaats moet worden
gelegd. Dit is een overtreding die ook bij de dagopvang en de BSO relatief wat vaker
werd geconstateerd.
Verder bevat dit domein een drietal prioritaire items. Het eerste prioritaire item (2.1.1)
stelt dat het gastouderbureau in een schriftelijke overeenkomst laat zien dat welk deel
van het betaalde bedrag naar het gastouderbureau gaat en welk deel naar de gastouder.
Aan dit item wordt door 4% van de gastouderbureaus niet voldaan. Het percentage
gastouderbureaus dat niet voldoende gedetailleerde informatie geeft over het te voeren
beleid (prioritair item 2.1.4) is slechts 1%. De prioritaire voorwaarde dat de houder van
het gastouderbureau geen lid mag zijn van de oudercommissie wordt door 3% van de
bureaus overtreden.

4.5

Overtredingen op domein 3: personeel

Domein 3 gaat over het personeel dat werkzaam is op het gastouderbureau. De items
hebben dus geen betrekking op de bij het gastouderbureau aangesloten gastouders. Het
aantal overtredingen binnen dit domein zijn (zeer) beperkt. De meest geconstateerde
overtreding betreft het prioritaire item (3.1.1.) dat de bij het gastouderbureau werkzame
personen (houder, bestuurder, bemiddelingsmedewerkers) allen in het bezit moeten zijn
van een Verklaring Omtrent Gedrag. Deze overtreding vindt plaats bij 1% van de
geïnspecteerde gastouderbureaus.
Figuur 4.3

Percentage gastouderbureaus waarbij een overtreding is geconstateerd op de
items binnen het domein ‘personeel’, per item

VOG
3.1.1 (N= 159)
3.1.2 (N= 156)
Prioritaire items
3.1.3 (N= 154)

Overige items

Personeelsinformatie per gastouder
3.3.1 (N= 156)
0%
Bron:

4.6

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Overtredingen op domein 4: pedagogisch beleid

Alle geïnspecteerde gastouderbureaus beschikken over een pedagogisch beleidsplan.
Dit wordt duidelijk in figuur 4.4. In alle pedagogische beleidsplannen staat ook in
duidelijke en observeerbare termen beschreven wat de wijze is waarop de emotionele

BUREAU BARTELS

36

veiligheid van de kinderen wordt gewaarborgd, welke mogelijkheden de kinderen hebben
tot ontwikkeling van de sociale en persoonlijke competenties en de wijze waarop de
overdracht van waarden en normen plaatsvindt. Aan deze items wordt dus door alle
gastouderbureaus voldaan.
Op een aantal prioritaire punten worden in beperkte mate wel overtredingen
geconstateerd. Zo wordt in 3% van de pedagogische beleidsplannen niet voldoende goed
omschreven welke eisen er aan een opvangadres worden gesteld (item 4.1.1.3). Daar
waar het gaat om de pedagogische praktijk, blijkt dat 2% van de houders er niet goed op
toeziet dat de gastouders handelen conform het pedagogisch beleidsplan (4.1.2.2) en dat
3% van de houders de gastouders onvoldoende begeleidt bij het handelen conform het
beleidsplan (4.1.2.3).
Figuur 4.4

Percentage gastouderbureaus waarbij een overtreding is geconstateerd op de
items binnen het domein ‘pedagogisch beleid’, per item

Pedagogisch beleidsplan
4.1.1 (N= 161)
Inhoud pedagogisch beleidsplan
4.1.1.1 (N= 160)
4.1.1.2 (N= 160)

Prioritaire items

4.1.1.3 (N= 160)

Overige items

Pedagogische praktijk
4.1.2.1 (N= 158)
4.1.2.2 (N= 156)
4.1.2.3 (N= 156)
0%
Bron:

4.7

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Overtredingen op domein 5: klachten

Bij de dagopvang en de BSO waren binnen het domein sterke uitschieters zichtbaar wat
betreft de overtreding van de voorwaarden om jaarlijks een openbaar verslag op te
stellen en toe te zenden aan de GGD. Bij de gastouderbureaus zien we dergelijke sterke
uitschieters op deze items (5.1.6 en 5.2.4 en 5.1.7 en 5.2.5) niet. Wel zijn deze items
binnen het domein klachten bij de gastouderbureaus wel het meest voorkomend. Op de
andere items is het aandeel organisaties dat een overtreding begaat kleiner.

BUREAU BARTELS

37

Figuur 4.5

Percentage gastouderbureaus waarbij een overtreding is geconstateerd op de
items binnen het domein ‘klachten’, per item

Wet klachtrecht
5.1.1 (N= 161)
5.1.2 (N= 157)
5.1.3 (N= 154)
5.1.4 (N= 97)
5.1.5 (N= 99)
5.1.6 (N= 146)
5.1.7 (N= 144)
Klachtenregeling oudercommissie
5.2.1 (N= 152)
5.2.2 (N= 128)
5.2.3 (N= 85)
5.2.4 (N= 120)
5.2.5 (N= 117)
0%
Bron:

4.8

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Overtredingen op domein 6: veiligheid en gezondheid

Binnen het domein ‘veiligheid en gezondheid’ wordt er door de GGD gekeken naar de
risico-inventarisatie veiligheid, de risico-inventarisatie gezondheid en het protocol
kindermishandeling. Wanneer we het algemene beeld in figuur 4.6 bezien valt op dat het
aantal overtredingen per item beperkt is, zeker als de situatie wordt vergeleken met die in
de dagopvang en de BSO. Daar zagen we immers dat relatief veel overtredingen werden
geconstateerd binnen het domein veiligheid en gezondheid. Veel scores lagen daar rond
of zelfs flink over de 10%. Bij de gastouderbureaus hebben de hoogst scorende items
(gemiddeld 4%) in de eerste plaats betrekking op het moment van opstellen van de
risico-inventarisaties (6.1.2 en 6.2.2). Deze moeten voor aanvang van de opvang en
daarna jaarlijks worden opgesteld. In de tweede plaats is er de prioritaire voorwaarde dat
in het plan van aanpak preventieve maatregelen moeten zijn opgenomen waarmee de
veiligheidsrisico’s moeten worden gereduceerd (ook 4%).

BUREAU BARTELS

38

Figuur 4.6

Percentage gastouderbureaus waarbij een overtreding is geconstateerd op de
items binnen het domein ‘veiligheid en gezondheid’, per item

Risico-inventarisatie veiligheid
6.1.1 (N= 160)
6.1.2 (N= 158)
6.1.3 (N= 158)
6.1.4 (N= 158)
6.1.5 (N= 158)
Risico-inventarisatie gezondheid
Prioritaire items

6.2.1 (N= 160)

Overige items

6.2.2 (N= 158)
6.2.3 (N= 158)
6.2.4 (N= 158)
6.2.5 (N= 158)
Protocol kindermishandeling
6.3.1 (N= 161)
Beleid protocol kindermishandeling
6.3.1.1 (N= 158)
0%
Bron:

4.9

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Overtredingen op domein 7: kwaliteit gastouderbureau

Op basis van de inspecties bij ruim 150 gastouderbureaus constateren de GGDinspecteurs dat al deze organisaties intakegesprekken voeren met zowel de gastouder
als de vraagouder (item 7.1.2 en 7.1.3). De andere items binnen dit domein worden
relatief wat vaker overtreden. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de prioritaire voorwaarde
dat de houder er zorg voor draagt dat elk opvangadres minimaal twee keer per jaar wordt
bezocht (7.1.5), dat de houder jaarlijks met de vraagouders de gastouderopvang
evalueert (7.1.6) en dat de houder per gastouder beoordeelt hoeveel kinderen er
opgevangen kunnen worden (7.1.1).

BUREAU BARTELS

39

Figuur 4.7

Percentage gastouderbureaus waarbij een overtreding is geconstateerd op de
items binnen het domein ‘kwaliteit gastouderbureau’, per item

Kwaliteitscriteria
7.1.1 (N= 159)
7.1.2 (N= 157)
7.1.3 (N= 157)

Prioritaire items
Overige items

7.1.4 (N= 152)
7.1.5 (N= 155)
7.1.6 (N= 153)
7.1.7 (N= 152)
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

GIR Inspecteren 2.0

Een overtreding op het punt van de twee bezoeken per gastouder per jaar komt volgens
de GGD-inspecteurs vooral voor bij gastouderbureaus die in een grote regio of zelfs
landelijk actief zijn. De grote afstanden tot en tussen de gastouderadressen maken dat
het plannen en afleggen van de bezoeken lastig en kostbaar is, waardoor een deel van
deze gastouderbureaus besluit om minder bezoeken af te leggen.

BUREAU BARTELS

40

5.

GECONSTATEERDE OVERTREDINGEN GASTOUDERS

5.1

Inleiding

De vierde toezichtcategorie betreft de gastouders. Gegevens over de inspecties bij de
gastouders zijn (nog) niet te verkrijgen uit GIR Inspecties 2.0. Vandaar dat we voor
informatie over de overtredingen bij gastouders een beroep hebben moeten doen op de
expertise en ervaringen van GGD-inspecteurs. Deze ervaringen hebben we via de
gesprekken met de 27 GGD-inspecteurs verkregen en worden in dit hoofdstuk
gepresenteerd. Bij de gepresenteerde gegevens gaat het dus meer om inschattingen van
de GGD-inspecteurs dan om harde feiten. Desalniettemin gaan we er vanuit dat het een
goede weergave biedt van de situatie in de gastouderopvang. In paragraaf 5.2 brengen
we in beeld bij welk deel van de gastouders gemiddeld overtredingen worden
geconstateerd. Paragraaf 5.3 laat zien welke overtredingen bij de gastouders met name
worden geconstateerd. In paragraaf 5.4 wordt ten slotte stil gestaan bij de verschillen die
zich tussen gastouders voordoen.

5.2

Aandeel gastouders met overtredingen

Van de 27 geraadpleegde GGD-inspecteurs houden zich 18 (ook) bezig met het
inspecteren van gastouders. Het aantal gastouders dat zij in het afgelopen jaar hebben
bezocht loopt uiteen van 20 tot 350, maar gemiddeld ligt het aantal bezochte gastouders
op 116.
Aan de genoemde 18 GGD-inspecteurs is gevraagd een inschatting te maken van het
percentage gastouders bij wie zij overtredingen hebben gesignaleerd. Gemiddeld geven
zij aan dat dat voor 25% van de gastouders geldt. Tussen de GGD-inspecteurs varieert
het genoemde percentage echter wel. Dit komt naar voren in tabel 5.1.
Tabel 5.1

Percentage van de bezochte gastouders waar overtredingen geconstateerd zijn,
volgens de GGD-inspecteurs

Categorie

GGD-inspecteurs (N=17)

1% - 20%

35%

20% - 40%

53%

Meer dan 40%

12%

Totaal

100%

Een deel van de GGD-inspecteurs ziet dus bij meer dan een kwart van de gastouders
overtredingen. Vanuit de GGD-inspecteurs wordt wel opgemerkt dat het veelal een
beperkt aantal en makkelijk te herstellen overtredingen betreft. De meeste overtredingen
kunnen binnen een korte herstelperiode ongedaan worden gemaakt. Daarnaast zien veel
GGD-inspecteurs dat de situatie in de loop van de tijd verbetert. Bij de eerste groep
gastouders die werden bezocht was het percentage gastouders met overtredingen hoog,
daarna is het percentage overtreders duidelijk afgenomen. Zowel gastouders als
gastouderbureaus hebben beter voor ogen gekregen aan welke eisen gastouders
moeten voldoen en op welke punten de GGD-inspecteurs controleren.

BUREAU BARTELS

41

5.3

Geconstateerde overtredingen bij gastouders

In de gesprekken met de GGD-inspecteurs is hen gevraagd de drie overtredingen te
noemen die zij in de praktijk het meest tegenkomen bij gastouders. De genoemde
overtredingen zijn weergegeven in tabel 5.2 in de vorm van een top 10.
Tabel 5.2

Meest voorkomende
inspecteurs

overtredingen

bij

gastouders,

Overtreding

volgens

de

GGD-

GGD-inspecteurs (N=18)

1.

RI&E niet op orde

78%

2.

Geen/onvoldoende kennis van pedagogisch beleid

67%

3.

VOG niet aanwezig

56%

4.

Geen/onvoldoende kennis van protocol kindermishandeling

50%

5.

Roken

33%

6.

Geen rookmelders

17%

7.

Geen EHBO-diploma

17%

8.

Opvang door ander persoon dan gastouder

17%

9.

Voertaal

11%

10. Aantal kinderen klopt niet (geen kinderen of juist teveel)

11%

De respondenten konden meerdere antwoorden geven. De percentages tellen daarom niet op tot 100%.

1. Risico-inventarisatie niet op orde
Op de eerste plaats van deze top 10 van veel voorkomende overtredingen staat het feit
dat de risico-inventarisatie bij de gastouders niet op orde is. De risico-inventarisatie
ontbreekt, is niet actueel, is niet goed uitgevoerd of niet compleet. De in de risicoinventarisatie opgenomen risico’s komen dan niet overeen met de situatie in de praktijk.
Als verklaring voor deze overtreding wijzen de GGD-inspecteurs vooral naar de
gastouderbureaus. Zij zijn er volgens de inspecteurs verantwoordelijk voor dat een risicoinventarisatie aanwezig is en passend is voor de situatie ter plaatse.
Het feit dat deze overtreding bovenaan de top 10 staat is opvallend. De inspecties bij de
gastouderbureaus lieten immers zien dat het aantal overtredingen op de items rond de
risico-inventarisatie veiligheid en gezondheid heel beperkt waren. Zo zou slechts 4% van
de geïnspecteerde gastouderbureaus niet goed zorgen voor het tijdig en jaarlijks
(her)opstellen van een risico-inventarisatie. Hieruit lijkt te kunnen worden vastgesteld dat
wat bij de inspectie van de gastouderbureaus op papier goed geregeld lijkt geen garantie
is dat het in de praktijk ook altijd goed functioneert.
2. Geen/onvoldoende kennis van het pedagogisch beleid
Twee derde van de GGD-inspecteurs komt het – naar eigen zeggen – veel tegen dat
gastouders geen of onvoldoende kennis hebben van het pedagogisch beleid dat door het
gastouderbureau is opgesteld. Een deel van de gastouders beschikt niet over een versie
van het beleidsdocument. Echter ook bij de gastouders die wel een pedagogisch
beleidsplan in huis hebben laat de kennis van de inhoud ervan regelmatig (erg) te
wensen over.

BUREAU BARTELS

42

Dit probleem doet zich volgens GGD-inspecteurs vooral voor bij de opa’s en oma’s onder
de gastouders. Zij zien het oppassen op hun kleinkinderen niet altijd als professionele
zorg en vinden het daarom vaak niet nodig om zich te verdiepen in en te handelen naar
een pedagogisch beleid. Ze weten – naar eigen zeggen – zelf wel wat goed is voor hun
kleinkinderen en vinden het creëren van een gezellige en huiselijke sfeer belangrijker dan
het pedagogische aspect.
Daarnaast speelt volgens enkele GGD-inspecteurs het opleidingsniveau van de
gastouders mee. Een deel van de gastouders heeft weinig tot geen opleiding. Zij hebben
dan vaak problemen om grip te krijgen op de inhoud van het pedagogisch beleidsplan en
om dit vervolgens te vertalen naar het eigen handelen in de praktijk. Dit geldt ook voor
sommige oudere gastouders, bij wie het leervermogen beperkt is. Zij hebben het
beleidsplan dan wel eens gelezen, maar de inhoud is niet blijven hangen, aldus enkele
GGD-inspecteurs.
De verantwoordelijkheid voor dit probleem ligt volgens sommige GGD-inspecteurs ook bij
de gastouderbureaus. Zij doen te weinig om het pedagogisch beleidsplan actief te
communiceren en/of gaan er onterecht vanuit dat alle gastouders uit zichzelf het
pedagogisch beleid goed gaan bestuderen.
Wederom kan de hoge positionering van deze overtreding in de top 10 als verrassend
worden genoemd. Immers in figuur 4.4 werden maar in beperkte mate knelpunten bij de
gastouderbureaus op dit punt gevonden. Zo zouden alle gastouderbureaus hun
gastouders informeren over de inhoud van het pedagogisch beleidsplan en ruim 97% van
hen er op toezien dat de gastouders volgens het plan handelen en dat ze de gastouders
waar nodig begeleiden bij het toepassen van het pedagogisch beleid. De inspanningen
(op papier) blijken dus wederom niet voldoende om het hanteren van het beleid in de
praktijk te garanderen.
3. VOG niet aanwezig
De Verklaring Omtrent Gedrag is – net als bij de dagopvang en de BSO – ook bij de
gastouders een punt waarop veel overtredingen worden geconstateerd. In de meeste
gevallen gaat het bij de gastouders niet om de VOG van de gastouder zelf, maar om de
VOG van (één van) de meerderjarige huisgenoten. De VOG is nooit aangevraagd of de
VOG is alleen bij het gastouderbureau aanwezig (en niet op het opvangadres). De
gastouders weten vaak niet dat ook voor hun huisgenoten een VOG verplicht is. De
oorzaak ligt volgens de GGD-inspecteurs dan ook wederom voor een belangrijk deel in
de nalatigheid en slordigheid van de gastouderbureaus. Zij vergeten de gastouders op
deze verplichting te wijzen en er op toe te zien dat deze documenten bij de gastouders
op orde zijn.
4. Geen kennis van het protocol kindermishandeling
Bij deze overtreding spelen dezelfde verklaringen en achtergronden een rol als bij punt 2
(kennis van het pedagogisch beleid). Het protocol is niet altijd voldoende goed
gecommuniceerd (en uitgereikt) door het gastouderbureau en gastouders hebben niet de
moeite genomen om het protocol goed door te lezen. Zeker opa’s en oma’s vinden het
niet nodig om het protocol te kennen. Verder speelt onwetendheid bij gastouders een rol.

BUREAU BARTELS

43

Een deel van de gastouders is niet bekend met het feit dat het protocol bestaat en dat zij
daar kennis van moeten hebben.
5. Roken
In het huis waar gastouderopvang plaatsvindt mag niet gerookt worden. Dit geldt voor
alle ruimten in het huis, voor zowel gastouders als partners/kinderen/bezoek en ook voor
de momenten dat er geen kinderen aanwezig zijn (avonduren/weekend). De
overtredingen op dit punt komen volgens de GGD-inspecteurs niet voor uit
onwetendheid. Gastouders zijn bekend met de regels omtrent het roken, maar kiezen er
bewust voor om de regels te negeren. Ze vinden de regel lastig en/of onnodig, vooral op
de momenten dat er toch geen kinderen zijn en wanneer ze weten dat er thuis bij de
kinderen ook wordt gerookt. Zo hebben gastouders (bijvoorbeeld opa’s en oma’s) soms
toestemming van de ouders om te roken.
Overige overtredingen
De overige in tabel 5.2 weergegeven overtredingen zijn in mindere mate door de GGDinspecteurs genoemd. Het gaat onder meer om het niet aanwezig zijn van rookmelders
en het niet kunnen overleggen van een EHBO-diploma. Slordigheid en nalatigheid van
het gastouderbureau en/of de gastouder liggen daar aan ten grondslag. Punt 8 stelt dat
de opvang plaats vindt door andere personen dan de gastouder. Hiermee wordt onder
andere bedoeld dat gastouders een oppas inschakelen op momenten dat dat niet direct
noodzakelijk is (als er geen sprake is van bijvoorbeeld een noodgeval). Daarnaast is als
voorbeeld gegeven dat bij opa’s en oma’s de opa als gastouder wordt opgegeven terwijl
de opvang wordt verzorgd door de oma. Dit laatste komt voort uit het feit dat het fiscaal
aantrekkelijker is om het op deze manier te regelen.
Enkele GGD-inspecteurs hebben in hun inspectiepraktijk regelmatig te maken met
gastouders die tijdens de opvanguren een andere taal (bijvoorbeeld Marokkaans)
spreken dan de voorgeschreven voertaal (het Nederlands).
Een laatst genoemd punt is dat het aantal opgevangen kinderen op een opvangadres niet
klopt. Er worden meer kinderen opgevangen dan toegestaan (bijvoorbeeld doordat de
eigen kinderen tot tien jaar van de gastouder ook moeten worden meegerekend). Ook
komt het voor dat er helemaal geen opvang plaatsvindt terwijl door de gastouder wel uren
worden gedeclareerd. In deze gevallen is er sprake van fraude en oneigenlijk gebruik van
de regeling vanuit economische motieven.

5.4

Verschillen tussen typen gastouders

De in tabel 5.2 genoemde overtredingen blijken in de praktijk bij bepaalde typen
gastouders vaker voor te komen dan bij andere gastouders, aldus acht op de tien GGDinspecteurs. Een eerste onderscheidend kenmerk is het type gastouderbureau waar de
gastouders bij zijn aangesloten. Bij gastouders verbonden aan landelijk opererende
gastouderbureaus worden vaker overtredingen geconstateerd dan bij gastouders die zijn
aangesloten bij lokaal werkende gastouderbureaus. De landelijke gastouderbureaus
hebben letterlijk en figuurlijk een grotere afstand tot de gastouders, aldus GGDinspecteurs. Een grote fysieke afstand maakt vaak dat de opvangadressen van

BUREAU BARTELS

44

gastouders minder bezocht worden. De controle en de kennis van de situatie ter plaatse
is daardoor minder groot. Ook de lijnen tussen gastouder en gastouderbureau zijn langer.
De communicatie – over bijvoorbeeld (veranderingen in) het beleid – verloopt daardoor
vaak minder soepel en gastouders zullen niet zo snel met vragen komen. Bij lokaal
opererende gastouderbureaus zijn de lijnen volgens GGD-inspecteurs over het algemeen
korter, is de communicatie beter en wordt er vaak beter gecontroleerd.
Overtredingen bij gastouders doen zich relatief ook vaker voor bij grootschalige
(internet)gastouderbureaus volgens GGD-inspecteurs. Deze zijn veelal vooral gericht op
het realiseren van zoveel mogelijk koppelingen en hebben minder aandacht voor het
selecteren en begeleiden van gastouders en het maken van goed passende ‘matches’
tussen gastouders en vraagouders.
Een ander belangrijk onderscheid doet zich volgens de GGD-inspecteurs voor tussen de
‘opa’s en oma’s’ en de andere gastouders. Ruim zes op de tien inspecteurs zijn van
mening dat opa’s en oma’s (en andere directe familieleden) gemiddeld een beduidend
minder professionele opstelling hebben dan andere gastouders. Ze nemen het vaak niet
zo nauw en tonen minder bereidheid om aan de regels te voldoen. Veel van deze
gastouders zijn van mening dat ze zelf wel weten wat goed is voor hun kleinkinderen en
vinden alle controle en regels daarom overbodig. Vanuit meerdere GGD-inspecteurs is
verder het vermoeden geuit dat bij de opa’s en oma’s ook meer misbruik van de
gastouderregeling voorkomt, bijvoorbeeld doordat er teveel uren in rekening worden
gebracht (onder andere voor logeerpartijtjes in het weekend). Verschillende GGDinspecteurs geven aan dat ze het goed zouden vinden als de regels omtrent opvang door
directe familieleden verder zouden worden aangescherpt, om op die manier de
professionaliteit van de gastouderopvang te vergroten.

BUREAU BARTELS

45

BUREAU BARTELS

46

6.

RECIDIVE IN DE DAGOPVANG

6.1

Inleiding

De voorgaande hoofdstukken stonden in het teken van de beantwoording van de eerste
doelstelling van dit onderzoek. De komende hoofdstukken zullen gewijd zijn aan het
beantwoorden van de tweede doelstelling, namelijk de recidive bij verschillende typen
(ernstige) overtredingen en de achterliggende oorzaken daarvoor. Onder recidive wordt
hier verstaan dat de GGD op achtereenvolgende reguliere inspectiemomenten bij een
kinderopvangorganisatie dezelfde overtreding constateert. De overtredingen worden in
deze gevallen dus niet hersteld, maar blijven bestaan. Zoals in hoofdstuk 1 is
aangegeven hebben voor het in kaart brengen van de mate van recidive geen gebruik
kunnen maken van GIR Inspecties 2.0. Als alternatief ‘spoor’ hebben we via het Landelijk
Register Kinderopvang organisaties opgespoord waarvan twee achtereenvolgende
reguliere inspectierapporten beschikbaar waren.
In dit hoofdstuk gaan we in op de recidive in de dagopvang. In paragraaf 6.2 schetsen we
een beeld van de mate waarin en de items waarop recidive voorkomt. Vervolgens gaan
we in paragraaf 6.3 in op de achtergronden en redenen voor recidive. In 6.4 staan we stil
bij de mate waarin de dagverblijven pogingen hebben ondernomen om tot herstel van de
overtreding te komen. In paragraaf 6.5 staat de rol die gemeenten middels de
handhaving speelt bij het ontstaan of voorkomen van recidive bij kinderdagverblijven.
Om de navolgende uitkomsten in een goed perspectief te kunnen plaatsen, dient
opgemerkt te worden dat we in absolute zin niet veel organisaties met niet-herstelde
overtredingen hebben kunnen traceren en dus ook in dit onderzoek kunnen betrekken.
De uitkomsten – zeker wat betreft de gegeven achtergronden en meningen – moeten
daarom met de nodige voorzichtigheid worden behandeld.

6.2

Recidive in cijfers

Bij de analyse van de recidive hebben we niet gekeken naar alle items uit het
toetsingskader van de dagopvang. De aandacht is gefocust op de zogenaamde prioritaire
items. Alle prioritaire items worden zowel tijdens de aangekondigde (volledige) inspecties
als bij de onaangekondigde (beknoptere) inspecties onderzocht en worden dus op alle
inspectiemomenten meegenomen door de GGD. Een overzicht van de prioritaire items is
opgenomen in bijlage 6.
Mate waarin recidive voorkomt
In het LRK hebben we in totaal 552 kinderdagverblijven gevonden waarvoor twee
achtereenvolgende rapporten van reguliere GGD-inspecties beschikbaar waren. Bij 9%
van deze kinderdagverblijven is er sprake van een niet-herstelde overtreding op een
prioritair item. Bij de groep waar recidive heeft plaatsgevonden heeft de meerderheid één
niet-herstelde overtreding. De anderen hebben hooguit twee punten van recidive.
Recidive op een groter aantal prioritaire items komt niet voor.

BUREAU BARTELS

47

Tabel 6.1

Aantal items waarop
kinderdagverblijven

recidive

op

prioritaire items

Aantal niet-herstelde overtredingen

plaatsvindt

binnen

Kinderdagverblijven (N=552)

0

91%

1

7%

2

2%

Totaal

100%

We merken hier op dat het gevonden percentage organisaties met recidive een minimum
is. Zoals in hoofdstuk 1 is toegelicht, heeft dit deel van het onderzoek zich uitsluitend
gericht op (recidive op) prioritaire items. Recidive kan echter ook op niet-prioritaire items
plaatsvinden, maar dit is bewust buiten het scope van dit onderzoek gehouden.
Daarnaast kan het zo zijn dat meer organisaties op twee achtereenvolgende inspecties
op een bepaald prioritair punt niet aan de regels hebben voldaan. Echter, wanneer de
voorlaatste inspectie een onaangekondigde inspectie betreft kan het zijn dat de
overtreding op dat meetmoment niet in beeld is gekomen, terwijl die zich wel heeft
voorgedaan. Bij een onaangekondigd bezoek beoordelen GGD-inspecteurs namelijk in
de meeste gevallen niet alle items.
Items waarop recidive voorkomt
Op 12 van de 33 onderscheiden prioritaire items vindt recidive plaats. Figuur 6.1 laat zien
om welke items (van welke domeinen) het hierbij gaat. Opvallend is dat het domein
‘pedagogisch beleid en praktijk’ ontbreekt. Op dat domein – dat 18 prioritaire items omvat
– is geen recidive aangetroffen. Dit sluit aan bij de gegevens in figuur 2.6, waarin duidelijk
werd dat het aantal overtredingen op deze items zeer beperkt is.
Figuur 6.1

Typen en frequentie van overtredingen waarop recidive op prioritaire
kwaliteitseisen voorkomt bij kinderdagverblijven (N=47)

Personeel
2.1.1
2.2.1
Veiligheid & Gezondheid
3.1.2.5
3.2.2.5
3.3.2.1
Accommodatie
4.1.4
4.2.1
4.3.4
Groepsgrootte
5.1.1
5.1.2
5.3.1
5.4.4
0%
Bron:

20%

40%

60%

80%

Landelijk Register Kinderopvang

BUREAU BARTELS

48

Recidive op prioritaire items komt bij kinderdagverblijven met name voor in het domein
‘groepsgrootte en BKR’. Het item waarop veruit de meeste recidive plaatsvindt is de
beroepskracht-kind-ratio (5.3.1). Op enige afstand volgt de voorwaarde dat de opvang
moet plaatsvinden in stamgroepen (5.1.1). Zoals al eerder duidelijk werd hangen deze
overtredingen nauw samen. Bij de kinderopvangorganisaties met twee punten van
recidive komt deze combinatie van overtredingen vaak voor. De andere combinatie die
voorkomt is de BKR in combinatie met het niet (volledig) op orde hebben van de VOG’s
(2.1.1). Op dit item vindt ook relatief veel recidive plaats. Op de vierde plaats van meest
voorkomende recidivepunten staat het item dat de beroepskrachten handelen conform
het plan van aanpak gezondheid (3.2.2.5).
Aan de GGD-inspecteurs die in de dagopvang inspecteren is gevraagd in hoeverre zij
zich herkennen in deze ‘top 4’ van recidive-items. Allen herkennen ze het feit dat de BKR
op de eerste plaats van niet-herstelde overtredingen staat. De meesten van hen noemen
direct de voorwaarde van opvang in stamgroepen als tweede item. Over het item omtrent
de VOG bestaat wat minder consensus. Ongeveer de helft van de inspecteurs ziet dit niet
echt als veelvoorkomend recidive-item, met name omdat dergelijke overtredingen vaak
snel hersteld (kunnen) worden.
Tabel 6.2

Mate waarin GGD-inspecteurs de top 4 aan meest voorkomende recidive-items
herkennen

Item

GGD-inspecteurs (N=23)

Beroepskracht-kind-ratio (5.3.1)

100%

Opvang vindt plaats in stamgroepen (5.1.1)

83%

Werkenden in bezit VOG (2.1.1)

52%

Beroepskrachten handelen volgens plan van aanpak
gezondheidsbeleid (3.2.2.5)

61%

6.3

Achtergronden en redenen voor recidive

Om de achtergronden en redenen van de geconstateerde recidive te achterhalen,
hebben we 32 kinderopvangorganisaties uit de ‘recidivegroep’ telefonisch geraadpleegd7.
Redenen voor overtredingen
In de eerste plaats is hen gevraagd wat de redenen zijn dat zij tijdens twee opeenvolgende reguliere inspecties niet aan de beoordeelde voorwaarde(n) hebben voldaan.
Een deel van de respondenten kon geen antwoord geven, bijvoorbeeld omdat ze ten tijde
van de inspecties nog niet werkzaam waren op de locatie.

7

De overige 18 locaties zijn niet bereikt en konden dus niet worden meegenomen.

BUREAU BARTELS

49

Tabel 6.2

Redenen voor niet voldoen aan voorwaarden bij recidive, volgens de
dagverblijven met recidive

Redenen

Recidivegroep (N=32)

Efficiënte bedrijfsvoering

31%

Onwetendheid

19%

Administratie niet op orde

16%

Alternatieve werkwijze

13%

Niet eens met oordeel GGD

9%

Voorkomen groter probleem

6%

Terminologie GGD sluit niet aan op praktijk

3%

Nog geen tijd gehad

3%

Niet aan gedacht

0%

Weet niet

19%

Let op: percentages tellen niet op tot 100% omdat meerdere antwoorden mogelijk waren.

Efficiënte bedrijfsvoering
Een belangrijke reden – die vooral als verklaring wordt gegeven voor het overtreden van
de BKR en de voorwaarde omtrent de stamgroep – is naar eigen zeggen van de
dagverblijven dat ze proberen hun bedrijfsvoering zo efficiënt mogelijk te maken. Om
bijvoorbeeld elke dag de groepen optimaal te ‘vullen’ hanteren sommige dagverblijven op
bepaalde momenten een overbezetting op papier. Op papier wordt dan inderdaad niet
aan de BKR voldaan, maar in de praktijk levert het volgens de dagverblijven geen
problemen op. Er is namelijk elke dag wel een kind ziek of afwezig. De
kinderdagverblijven vinden dan ook dat ze de regels niet echt overtreden of dat de
kwaliteit van hun opvang in gevaar komt, zeker omdat het bij veel dagverblijven maar
incidenteel gebeurt.
De GGD-inspecteurs beamen dit min of meer. Zij noemen het echter geen efficiënte
bedrijfsvoering, maar stellen dat het gaat om puur economische motieven. Hierdoor wordt
er gerommeld met de verhouding tussen beroepskrachten en het aantal kinderen of
wordt er ‘geschoven’ met kinderen tussen de groepen. Dit heeft volgens hen wel degelijk
invloed op de kwaliteit. Veel GGD-inspecteurs weerleggen ook het argument dat het om
incidenten gaat. De inspecteurs gaan naar eigen zeggen niet af op incidenten, maar
meer op patronen. Zij registeren naar eigen zeggen pas een overtreding als uit
documenten en de praktijk blijkt dat het op meerdere momenten niet goed zat met de
BKR.
Onwetendheid
Het niet op orde hebben van de VOG’s komt volgens de geraadpleegde kinderdagverblijven vooral voort uit onwetendheid. Ze waren niet goed op de hoogte van eisen die
aan een geldig VOG worden gesteld. Zo wisten ze niet dat – wanneer een medewerker
van functie wisselt, een stagiair een vaste medewerker wordt of wanneer een
medewerker (inclusief VOG) overkomt vanuit een andere kinderopvangorganisatie – een
nieuwe VOG moet worden aangevraagd.

BUREAU BARTELS

50

Vanuit de GGD-inspecteurs wordt dit bevestigd. Zij merken in de praktijk vaak dat
organisaties zich niet bewust zijn van de regelgeving omtrent de VOG’s. De huidige opzet
van de VOG’s maakt het volgens de inspecteurs ook wel lastig. Zo is het bijvoorbeeld niet
mogelijk om voor iemand met een dubbele functie (directeur en pedagogisch medewerker) één VOG aan te vragen. Per functie moet een aparte VOG worden aangevraagd.
Onwetendheid wordt door kinderdagverblijven ook genoemd als verklaring voor het
geconstateerde knelpunt dat de medewerkers niet handelen volgens het plan van aanpak
gezondheid. De locatiemanagers waren zich er niet van bewust dat hun personeel niet
goed op de hoogte was.
Administratie niet op orde
Een deel van de dagverblijven met een niet-herstelde overtreding geeft aan dat de
oorzaak lag in het niet op orde hebben van de administratie. Zo klopte bij een organisatie
het rooster met de planning van de kinderen niet met de situatie in de praktijk. Een kind
dat niet meer naar de opvang kwam stond nog wel op de lijst, waardoor er op papier
sprake was van overplanning. Ook het niet op locatie aanwezig hebben van de VOG’s
(maar op het hoofdkantoor) is een voorbeeld van een administratief probleem.
Alternatieve werkwijze
Een viertal kinderdagverblijven hanteert naar eigen zeggen een alternatieve werkwijze.
Dat wil zeggen dat ze bewust kiezen voor een bepaalde werkwijze, hoewel ze daarmee
niet kunnen voldoen aan de wettelijke regels. Organisaties die flexibel willen werken of
graag veel met open deurenbeleid willen doen, komen in de knel met de voorwaarden
rond BKR en vaste stamgroepen. Zij vinden dat ze op deze wijze een kwalitatief goede
opvang kunnen bieden en houden bewust de overtreding in stand.
Andere redenen
Bij enkele kinderdagverblijven hebben de overtredingen andere oorzaken. Overtredingen
zijn voortgekomen omdat de door de GGD gehanteerde terminologie niet aansloot bij die
van de medewerkers van de dagverblijven. Wanneer de GGD-inspecteur vroeg naar het
plan van aanpak wisten sommige medewerkers niet wat ze bedoelden omdat dit
document in hun organisatie een andere naam had bijvoorbeeld. Anderen maakten een
kleine overtreding om grotere overtredingen te voorkomen (liever medewerker inzetten
van wie de VOG nog niet aanwezig is, dan te werken met te weinig medewerkers op de
groep) of zijn het niet eens met het oordeel van de GGD en vinden zelf dat ze geen
overtreding maken.

6.4

Ondernomen herstelpogingen

We hebben de kinderdagverblijven met een niet-herstelde overtreding gevraagd of ze na
de eerste GGD-inspectie stappen hebben ondernomen om alsnog aan de voorwaarden
te voldoen (dus om recidive te voorkomen). Bijna zes op de tien zeggen dit te hebben
gedaan (zie tabel 6.3). Van degenen die geen stappen hebben ondernomen zeggen er
twee dat na aanvullende communicatie met de GGD bleek dat er toch geen sprake was
van een overtreding. Anderen hebben geen pogingen ondernomen tot herstel, omdat zij
achter hun eigen werkwijze staan (3) of omdat zij zelf vinden dat ze niet in overtreding

BUREAU BARTELS

51

zijn (4). Zij kiezen er dus bewust voor om de overtreding te laten bestaan.
Tabel 6.3

Herstelpoging en daadwerkelijk herstel na
geraadpleegde dagverblijven met recidive (N=32)

Antwoordcategorie

eerste

inspectie,

volgens

Herstelpoging ondernomen

Daadwerkelijk hersteld

Ja

59%

40%

Nee

28%

44%

Weet niet

13%

16%

Totaal

100%

100%

Een deel van de overtredingen was eenvoudig op te lossen, bijvoorbeeld door het
aanvragen van een (nieuwe) VOG of door de VOG vanuit het hoofdkantoor naar de
locatie te laten sturen. In andere gevallen waren er meer inspanningen nodig om de
overtreding te herstellen. Zo hebben dagverblijven hun planning moeten aanpakken
waardoor de BKR en de opvang in stamgroepen goed geregeld konden worden. Andere
dagverblijven hebben extra personeel moeten inzetten om aan de BKR te kunnen
voldoen. Ook hebben enkelen aandacht moeten besteden aan het beter communiceren
van de plannen van aanpak gezondheid en veiligheid.
Tabel 6.3 laat zien dat niet alle dagverblijven die stappen hebben ondernomen er ook
daadwerkelijk in zijn geslaagd om de voorwaarde te herstellen. De verklaringen hiervoor
zijn dat ze wel de eerste stappen hebben gezet en wel vooruitgang hebben geboekt,
maar dat het nog niet voldoende was gebleken om het knelpunt volledig op te lossen. Bij
de andere dagverblijven is het dus wel gelukt om tot herstel van de overtreding te komen.
De vraag rijst dan waarom de dagverblijven bij de volgende reguliere GGD-inspectie
weer hetzelfde item blijken te overtreden. Volgens de respondenten komt dat omdat het
om een nieuw probleem gaat. Zo waren de problemen rond de VOG voor de ene
medewerker opgelost, maar bleek bij de volgende meting dat de VOG voor een ander
persoon niet klopte. Ook knelpunten met de BKR zouden niet zijn blijven bestaan. Het
ene incident was opgelost en een jaar later was er een ander incident dat door de GGD
werd opgemerkt, aldus enkele dagverblijven.
Na de laatste GGD-inspectie is een groter deel van de respondenten overgegaan tot het
ondernemen van herstelpogingen (81%). Dit komt naar voren in tabel 6.4.
Tabel 6.4

Herstelpoging en daadwerkelijk herstel na tweede
geraadpleegde dagverblijven met recidive (N=32)

Antwoordcategorie

inspectie,

volgens

Herstelpoging ondernomen

Daadwerkelijk hersteld

Ja

81%

75%

Nee

19%

25%

Weet niet

0%

0%

Totaal

100%

100%

BUREAU BARTELS

52

De stappen die zijn genomen zijn dezelfde die ook na de eerste inspectie zijn gezet. Van
de respondenten die stappen hebben ondernomen geeft bijna iedereen aan dat het
uiteindelijk gelukt is om de overtreding te herstellen. Bij twee dagverblijven is het niet
gelukt om de voorgenomen wijzigingen ook daadwerkelijk uitgevoerd te krijgen door de
medewerkers in de praktijk. De andere respondenten hebben geen pogingen gedaan tot
herstel, veelal uit de opvatting dat ze met hun huidige werkwijze in staat zijn om
kwalitatief goede kinderopvang te bieden.
De informatie in deze paragraaf laat zien dat er bij recidive niet zondermeer sprake is van
het langere tijd laten voortbestaan van een overtreding. In veel gevallen wordt er vanuit
de dagverblijven wel gewerkt aan herstel en wordt herstel uiteindelijk ook gerealiseerd.
Dat dezelfde overtreding in de loop van de tijd weer wordt begaan, maakt duidelijk dat het
lastig is voor de dagverblijven om tot een structurele aanpak van de knelpunten te
komen. Er wordt vaak gekozen voor symptoombestrijding in plaats van een aanpak bij de
bron. Zo wordt bij een overtreding met een VOG gewoon een nieuwe VOG aangevraagd.
Er wordt niet gekozen voor het opstellen van een systematiek of beleid waardoor het
aanvragen van een nieuwe VOG standaard wordt, zodat de overtreding nooit meer zal
voorkomen.

6.5

Rol van de gemeente

De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de handhaving in geval van overtredingen die
door de GGD worden geconstateerd. Hiermee heeft de gemeente invloed op het
ontstaan of juist voorkomen van recidive. Volgens de geraadpleegde GGD-inspecteurs
speelt een gebrek aan een goede handhaving vanuit de gemeente een grote rol bij het
ontstaan van recidive. Dat wordt duidelijk in figuur 6.2.
Figuur 6.2

Rol (gebrek aan) handhaving van gemeenten bij niet-herstel van overtredingen
in dagopvang, volgens de geraadpleegde GGD-inspecteurs
GGD-inspecteurs
(N=18)

1

2

3

4

5

Legenda: 5 = zeer grote rol
4 = grote rol
3 = geen grote/geen kleine rol
2 = kleine rol
1 = zeer kleine rol

De GGD-inspecteurs zijn stellig in hun mening dat de handhaving door de gemeente in
het algemeen sterk te wensen overlaat. Er zijn wel gemeenten die het goed doen, maar
de meerderheid heeft de handhaving volgens de GGD-inspecteurs niet goed op orde.
Veel gemeenten ondernemen niets en als zij wel stappen ondernemen is het vaak te laat
of weinig doeltreffend. Zo kiezen gemeenten vaak voor een milde vorm van handhaving.
Ze sturen alleen een aanwijzing met een hersteltermijn. Ze leggen vrijwel nooit een boete
of dwangsom op en pakken niet door wanneer een hersteltermijn niet wordt gehaald. Ook

BUREAU BARTELS

53

zijn gemeenten – volgens enkele GGD-inspecteurs – gevoelig voor de argumenten van
de kinderdagverblijven. Ze besluiten op basis daarvan dat handhaving niet nodig is.
Dat gemeenten niet altijd handhaven wordt ook duidelijk wanneer we de dagverblijven uit
de recidivistengroep vragen of zij na de eerste of tweede GGD-inspectie iets van de
gemeente hebben gehoord.
Tabel 6.5

Mate waarin geraadpleegde dagverblijven met recidive (N=32) na de eerste en
tweede inspectie iets hebben vernomen vanuit de gemeente

Antwoordcategorie

Na eerste inspectie

Na tweede inspectie

Ja

34%

44%

Nee

50%

50%

Weet niet

16%

6%

Totaal

100%

100%

Slechts een derde van de dagverblijven heeft na vaststelling van een overtreding van de
eerste inspectie iets van de gemeente gehoord. Dit gebeurt veelal in de vorm van een
brief. In enkele gevallen volgt er een persoonlijk gesprek tussen de gemeente en het
dagverblijf. In bijna driekwart van de gevallen is er een handhavingsinstrument ingezet, in
de meeste gevallen een aanwijzing en in drie gevallen een last onder dwangsom. Geen
enkele keer is een boete opgelegd. Bij geen van de organisaties heeft de gemeente
vervolgstappen ondernomen (zoals het innen van een dwangsom). Dit komt omdat de
overtreding tijdig is hersteld en/of omdat bij nader inzicht toch aan de voorwaarden werd
voldaan.
In het onderzoek hebben we naast de recidivegroep ook een groep dagverblijven
gesproken die wel tot herstel van de overtreding zijn overgegaan (herstelgroep).
Opvallend is dat 78% van deze groep na constatering van de overtreding wel wat van de
gemeente hebben gehoord. Dit zou er op kunnen wijzen dat de stelling klopt dat de rol
van de gemeente van invloed is op het ontstaan van recidive (of het herstel van de
overtredingen).
De dagverblijven uit de recidivegroep zelf zeggen dat de gemeente nauwelijks van
invloed is geweest op hun besluit om al of niet te gaan werken aan herstel van de
overtreding. Als verklaring geven zij aan dat de brief van de gemeente vaak pas enkele
weken na de inspectie binnenkomt. In de tussentijd zijn veel dagverblijven dan al
begonnen met het herstellen. Daarnaast zijn er dagverblijven die niets van de gemeente
hebben gehoord en toch hebben besloten om de overtredingen te herstellen. Enkele
respondenten geven wel aan dat de gemeente invloed heeft op de snelheid waarmee
een overtreding wordt aangepakt, maar niet op de beslissing om het te doen.

BUREAU BARTELS

54

Figuur 6.3

Rol optreden gemeente in besluit om overtreding al dan niet te herstellen,
volgens dagverblijven

Recidivegroep (N=32)
Herstelgroep (N=25)

1

2

3

4

5

Legenda: 5 = zeer grote rol
4 = grote rol
3 = geen grote/geen kleine rol
2 = kleine rol
1 = zeer kleine rol

Figuur 6.3 laat zien dat ook de dagverblijven uit de geraadpleegde herstelgroep maar een
kleine rol toedichten aan de gemeente bij hun besluit om te gaan werken aan het herstel
van de overtreding.

BUREAU BARTELS

55

BUREAU BARTELS

56

7.

RECIDIVE IN DE BUITENSCHOOLSE OPVANG

7.1

Inleiding

In dit hoofdstuk komt de situatie aangaande de recidive voor de BSO in beeld. Daarbij is
dezelfde opzet gehanteerd als bij de dagopvang. In paragraaf 7.2 wordt aandacht
besteed aan de mate van recidive en de items waar niet-herstelde overtredingen zich
voordoen. Vervolgens wordt in 7.3 ingegaan op de achtergronden en verklaringen voor
recidive. In welke mate de organisatie herstelpogingen hebben ondernomen wordt
behandeld in paragraaf 7.4. In paragraaf 7.5 staan we ten slotte stil bij de rol van de
gemeenten bij (het voorkomen van) recidive.
Ook hier geldt dat de informatie in dit hoofdstuk – zeker daar waar het gaat om meningen
en oordelen van de kinderopvangorganisaties – met de nodige voorzichtigheid moeten
worden behandeld. Het absolute aantal BSO-locaties met recidive dat we hebben kunnen
vinden en vervolgens betrekken in het onderzoek, is namelijk beperkt.

7.2

Recidive in cijfers

Net als bij de analyse van de recidive in de dagopvang hebben we bij de recidive in de
BSO enkel gekeken naar de zogenoemde prioritaire items. Een overzicht van de in
samenspraak met de begeleidingscommissie geselecteerde prioritaire items is te vinden
in bijlage 7.
Mate waarin recidive voorkomt
In het LRK hebben we in totaal 502 BSO locaties gevonden waarvoor twee achtereenvolgende rapporten van reguliere GGD-inspecties beschikbaar waren. Bij 7% van deze
organisaties is er sprake van minstens één niet-herstelde overtreding op een prioritair
item. Van de organisaties waar wel recidive heeft plaatsgevonden ging het bij de
meerderheid om één niet-herstelde overtreding. In zeven gevallen zijn twee nietherstelde overtredingen geconstateerd en bij één BSO locatie was er sprake van maar
liefst zes niet-herstelde items.
Tabel 7.1

Aantal items waarop recidive op prioritaire items plaatsvindt bij BSO-locaties

Aantal niet-herstelde overtredingen

BSO-locaties (502)

0

93%

1

5%

2

1%

6

1%

Totaal

100%

Ook hier geldt dat de gevonden recidive een minimum is, om dezelfde redenen als bij de
dagopvang. Zo is er alleen gekeken naar de prioritaire items. Ook kan het zo zijn dat
meer organisaties al langere tijd niet aan de voorwaarden voldoen, maar dat dit niet in
beeld is gekomen omdat een voorwaarde in de eerste meting niet is beoordeeld omdat

BUREAU BARTELS

57

het een onaangekondigde inspectie betrof.
Items waarop recidive voorkomt
Op 10 van de 31 onderscheiden prioritaire items vindt recidive plaats. In figuur 8.1 staat
weergegeven op welke items er recidive heeft plaatsgevonden en in welke domeinen
recidive is geconstateerd.
Tabel 7.1

Typen en frequentie van niet-herstelde overtredingen op prioritaire kwaliteitseisen bij BSO-locaties (N=33)

Personeel
2.1.1
2.2.1
Veiligheid & Gezondheid
3.1.2.5
3.2.2.5
3.3.2.1
Accommodatie
4.1.3
Groepsgrootte
5.1.1
5.1.2
5.2.1
Pedagogisch
6.1.2.1
0%
Bron:

20%

40%

60%

80%

Landelijk Register Kinderopvang

Figuur 7.1 laat een wat ander beeld zien dan de recidive in de dagopvang. Daar was de
BKR veruit het belangrijkste item waarop recidive plaatsvindt. Dit blijkt bij de BSO in
mindere mate het geval. Bij de BSO komt recidive vooral voor op twee items binnen het
domein ‘personeel’, namelijk ‘de beroepskrachten beschikken over de voor de
werkzaamheden passende beroepskwalificatie zoals in de CAO-kinderopvang is
opgenomen (2.2.1)’ en ‘personen werkzaam bij het kindercentrum zijn in het bezit van
een verklaring omtrent het gedrag (2.1.1)’. Bij de BSO’s met meerdere punten van
recidive komen deze twee overtredingen vaak in combinatie voor. Binnen het domein
groepsgrootte en BKR valt op dat vooral het item ‘opvang in basisgroep’ (5.1.1) hoog
scoort, hoger ook dan de beroepskracht-kind-ratio (5.2.1). BSO’s kiezen er bewust voor
om niet te werken met basisgroepen. Ze zijn dan ook minder snel geneigd om op dit punt
veranderingen door te voeren en de overtreding op te heffen.
Aan de GGD-inspecteurs die de afgelopen twee jaar inspecties hebben uitgevoerd bij
BSO locaties hebben we de ‘top 4’ van recidive-items voorgelegd, met de vraag of zij zich
hierin herkennen. Wat meteen opvalt is dat de nummer 1 (passende beroepskwalificatie)
door de meerderheid van de GGD-inspecteurs niet herkend wordt als onderdeel van de
top 4. Ze herkennen zich niet in de mate waarin recidive op dit punt plaatsvindt. De
overtreding komt wel regelmatig voor, maar de organisaties pakken het in de ogen van

BUREAU BARTELS

58

GGD-inspecteurs vaak toch wel snel op. Ze zetten geen stagiairs meer in of starten snel
een EVC procedure voor hun medewerker(s). Ook het item over de VOG wordt niet door
iedere GGD-inspecteur als grootschalig recidive-item gezien, zeker omdat dit punt vaak
snel en makkelijk te herstellen is. Driekwart van de GGD-inspecteurs herkent wel twee
andere prioritaire items uit de ‘top 4’, namelijk de opvang in basisgroepen en de BKR.
Tabel 7.2

Mate waarin geraadpleegde GGD-inspecteurs de top 4 van meest voorkomende
recidive-items bij BSO-locaties herkennen

Item

GGD inspecteurs (22)

1.

Werkenden hebben passende beroepskwalificatie (2.2.1)

36%

2.

Werkenden in bezit van VOG (2.1.1)

41%

3.

Opvang vindt plaats in basisgroep (5.1.1)

77%

4.

Beroepskracht-kind-ratio (5.2.1)

77%

7.3

Achtergronden en redenen voor recidive

We hebben 22 locatiemanagers van BSO-locaties waar recidive is geconstateerd
telefonisch geraadpleegd8. Met deze gesprekken hebben we in beeld willen brengen wat
de achtergronden en verklaringen zijn voor het ontstaan van recidive.
Redenen voor overtredingen
Er bestaan verschillende redenen waarom BSO’s niet voldoen aan de gestelde, prioritaire
voorwaarden. Tabel 7.3 geeft de achtergronden voor het niet voldoen aan de
voorwaarden. Hierbij merken we wel op dat het gaat om een kleine groep respondenten,
waardoor het lastig is om harde uitspraken te doen. De uitkomsten geven in ieder geval
een indicatie van redenen die meespelen bij recidive.
Tabel 7.3

Redenen voor niet voldoen aan voorwaarden, volgens de geraadpleegde BSOlocaties met recidive

Redenen

Recidivisten (N=22)

Onwetendheid

32%

Alternatieve werkwijze

23%

Administratie niet op orde

18%

Continuïteit en effectiviteit bedrijfsvoering

18%

Niet eens met oordeel GGD

9%

Bleek toch niet in overtreding

9%

Niet aan voorwaarde gedacht

9%

Voorkomen groter probleem

5%

Weet niet

5%

Let op: percentages tellen niet op tot 100% omdat meerdere antwoorden mogelijk waren.

8

De overige 13 locaties met niet-herstelde overtredingen hebben we niet kunnen bereiken en dus niet
kunnen betrekken in het onderzoek.

BUREAU BARTELS

59

Het valt op dat het in hoofdlijnen dezelfde argumenten zijn die hiervoor ook door locaties
in de dagopvang naar voren zijn gebracht.
Onwetendheid
De door de BSO’s meest genoemde reden is onwetendheid. Locatiemanagers geven
vooral aan dat ze niet goed op de hoogte waren van de diploma’s die passen binnen de
wettelijke regels voor een ‘passende beroepskwalificatie’. Dat er op het punt van de
beroepskwalificatie recidive plaatsvindt komt volgens de GGD-inspecteurs vaak meer
door slordigheid en onzorgvuldigheid. Zo controleren de BSO’s niet goed of de diploma’s
van hun (potentiële) medewerkers in het lijstje staan dat in de CAO is opgenomen.
Verder speelt volgens GGD-inspecteurs mee dat locaties te maken krijgen met diploma’s
van medewerkers die in opzet wel voldoen aan de eisen voor de beroepskrachten voor
BSO’s, maar waarvan de naam niet voorkomt in het CAO-lijstje. Het zou volgens hen
daarom beter zijn als er meer uniformiteit komt in de benaming van opleidingen.
Alternatieve werkwijze
Het hanteren van een alternatieve werkwijze is voor BSO-locaties een belangrijke reden
om niet te voldoen aan de eisen rondom basisgroepen. Zoals eerder werd aangegeven
wordt in de BSO in de praktijk bewust niet altijd met basisgroepen gewerkt. Kinderen
kunnen bij binnenkomst een activiteit kiezen en zich voegen bij de medewerker die de
activiteit begeleidt. Vaak worden kinderen ook in één ruimte opgevangen, waardoor het
indelen in stamgroepen niet altijd de meest natuurlijke manier van opvang is.
De GGD-inspecteurs herkennen dit beeld. De argumenten die zij vaak horen is dat het
niet handig en niet nodig is om met basisgroepen te werken. Ze hebben te maken met
kinderen (van verschillende scholen) die op verschillende momenten binnenkomen,
vriendengroepjes die niet uit elkaar gehaald willen worden en kinderen die graag zelf
bepalen wat ze die middag gaan doen. Het voelt dan volgens de BSO’s onlogisch of
kunstmatig om met basisgroepen te werken. Omdat de BSO’s er vanuit gaan dat ze op
deze manier in het belang van de kinderen werken vinden ze niet dat ze in overtreding
zijn. Ze zetten dan ook vaak geen stappen om de overtreding te herstellen. De GGDinspecteurs merken verder op dat volgens hen ook vaak vanuit economische motieven
gekozen wordt voor een alternatieve werkwijze. Door geen basisgroepen te hanteren is
het vaak makkelijker om aan de beroepskracht-kind-ratio te voldoen. Wisselingen in het
aantal aanwezige kinderen kan dan makkelijker worden opgevangen, zonder dat ze extra
personeel in hoeven zetten.
Administratie niet op orde
Bij een vijfde van de geraadpleegde BSO-locaties was naar eigen zeggen de
administratie niet op orde waardoor de GGD een voorwaarde als niet voldaan moest
aanmerken. Dit gaat bijvoorbeeld om VOG’s of diploma’s die niet op de locatie maar op
het hoofdkantoor worden bewaard.
Continuïteit en efficiëntie van de bedrijfsvoering
Een vijfde van de BSO-locaties noemt de continuïteit en efficiëntie van de bedrijfsvoering
als verklaring voor een niet-herstelde overtreding aan. Om goed en efficiënt te kunnen

BUREAU BARTELS

60

blijven functioneren kiezen ze er naar eigen zeggen soms voor om een medewerker al in
te zetten als deze de opleiding al wel heeft afgerond, maar nog niet zijn diploma en een
VOG in het bezit heeft. Ook het werken met één grote groep (in plaats van basisgroepen)
wordt vanuit deze gedacht genoemd. De GGD spreekt bij dergelijke gevallen eerder over
economische motieven (financieel gewin).

7.4

Ondernomen herstelpogingen

Van de 22 BSO locaties waar recidive heeft plaatsgevonden heeft ruim de helft na de
eerste GGD-inspectie stappen ondernomen om de overtreding te herstellen (zie tabel
7.4). Ze zijn EVC-trajecten gestart voor medewerkers zonder passende kwalificatie.
Anderen hebben VOG’s opgevraagd en verzameld op de locatie. Ook zijn locaties (soms
alleen op papier) gaan werken met basisgroepen. Zo worden kinderen in één BSO nu
opgehaald door dezelfde medewerker en naar de BSO gebracht (waar ze vervolgens
alsnog kunnen kiezen waar, met wie en wat ze gaan spelen.
Tabel 7.4

Herstelpoging en daadwerkelijk herstel na
geraadpleegde BSO-locaties met recidive (N=22)

Antwoordcategorie

eerste

inspectie,

volgens

Herstelpoging ondernomen

Daadwerkelijk hersteld

Ja

55%

50%

Nee

27%

41%

Weet niet

18%

9%

Totaal

100%

100%

Van de zes BSO-locaties waar geen stappen zijn ondernomen om alsnog te voldoen aan
de overtreden voorwaarde(n), deed een deel dat niet omdat het probleem vanzelf is
opgelost. Zo is een medewerker zonder VOG of geldig diploma vanuit zichzelf vertrokken
en zijn aangevraagde VOG’s inmiddels op de locatie aanwezig. Eén respondent was het
niet eens met de constatering dat de voorwaarde overtreden was en kwam om die reden
niet in actie. Gebrek aan tijd en gebrek aan kennis (hoe het probleem op te lossen, zijn
andere genoemde redenen. Eén organisatie stelt dat zij toch niet verwachtten dat de
gemeente zou handhaven en heeft daarom bewust de overtreding niet hersteld.
Bij de helft van de geraadpleegde BSO-locaties met recidive is de overtreding voor de
tweede inspectie hersteld. In deze groep vallen ook twee BSO’s waarvan achteraf bleek
dat er in het geheel geen sprake was van een overtreding. Bij anderen is de overtreding
blijven bestaan. Er is door de organisaties geen actie tot herstel ondernomen of de
pogingen tot herstel zijn (nog) niet gelukt. Hierbij bleek de periode tot de volgende
inspectie te kort om het herstel tijdig te kunnen realiseren.
Hoewel een deel van de organisaties de overtreding dus heeft hersteld na de eerste
inspectie, is bij deze organisaties tijdens de tweede inspectie opnieuw een overtreding op
hetzelfde item geconstateerd. Volgens de BSO-locaties gaat het daarbij om een ‘nieuw
probleem’ dat losstaat van het reeds herstelde probleem. Hoewel dat in theorie klopt,
betekent het wel dat de locatie op hetzelfde terrein weer steken heeft laten vallen. Net als
bij de dagopvang kan daarom ook hier worden gesteld dat deze organisaties niet

BUREAU BARTELS

61

(voldoende) hebben gewerkt aan een structurele oplossing van het probleem. Een deel
van de locaties heeft dit min of meer bewust niet gedaan. Ze zijn het niet eens met de
GGD, zien het niet als probleem en/of kiezen bewust voor een andere werkwijze.
Na de tweede inspectie is een grotere groep BSO’s gaan werken aan het oplossen van
de knelpunten. Driekwart heeft bewust activiteiten ondernomen om tot herstel te komen.
Het gaat om hetzelfde type oplossingen als ook na de eerste inspectie zijn doorgevoerd.
Tabel 7.5

Herstelpoging en daadwerkelijk herstel na
geraadpleegde BSO-locaties met recidive (N=22)

Antwoordcategorie

tweede

inspectie,

volgens

Herstelpoging ondernomen

Daadwerkelijk hersteld

Ja

75%

95%

Nee

25%

5%

Weet niet

0%

0%

Totaal

100%

100%

Vrijwel alle BSO-locaties zeggen nu de overtreding daadwerkelijk hersteld te hebben.
Sommigen vinden in ieder geval dat ze naar eigen inzicht de zaken op orde hebben.
Gezien het feit dat het om hetzelfde type oplossingen gaat als bij de eerste inspectie, is
het de vraag in hoeverre het herstel blijvend is en de organisaties niet opnieuw een
overtreding op hetzelfde item gaan maken.
We hebben ter vergelijking ook nog gekeken naar de geraadpleegde groep BSO-locaties
die de knelpunten hebben aangepakt voordat sprake was van recidive (de herstelgroep).
Voor een deel kiezen deze organisaties voor dezelfde oplossingen als de locaties uit de
recidivegroep (aanvragen VOG’s, inrichten stamgroepen). Het valt echter op dat ze daarnaast ook kiezen voor – in ieder geval op het oog – meer duurzame oplossingen, zoals
het inzetten van meer personeel op een groep, het toevoegen van een nieuwe (extra)
groep, het samenstellen van een geheel nieuw team van uitsluitend gediplomeerde
medewerkers en het opstellen van een protocol voor het standaard aanvragen van een
VOG voor stagiairs en medewerkers. Het is niet duidelijk of dit daadwerkelijk leidt tot
minder recidive dan in de recidivegroep, maar dit type oplossingen lijkt te kunnen leiden
tot meer duurzaam herstel.

7.5

Rol van de gemeente

Voor de BSO geldt dat na de eerste reguliere inspectie slechts een zeer beperkt aantal
respondenten iets gehoord heeft vanuit de gemeente. Slechts één respondent (5%) heeft
vanuit de gemeente bericht gehad naar aanleiding van de geconstateerde overtreding.
Het handhavingsinstrument dat de gemeente zou gaan inzetten was een last onder
dwangsom.

BUREAU BARTELS

62

Tabel 7.6

Mate waarin geraadpleegde BSO-locaties met recidive (N=22) na eerste en
tweede inspectie iets hebben vernomen vanuit de gemeente

Antwoordcategorie

Na eerste inspectie

Na tweede inspectie

Ja

5%

45%

Nee

64%

55%

Weet niet

31%

0%

Totaal

100%

100%

Na de tweede inspectie ontstaat een ander beeld. Bijna de helft (45%) van de BSOlocaties ontving toen bericht van de gemeente naar aanleiding van het rapport van de
GGD. De gemeenten stuurden een brief met daarin een aanwijzing (3 gevallen) of een
dwangsom (5 gevallen). In twee gevallen heeft de gemeente geen handhavingsinstrument genoemd. De hersteltermijn die de locaties kregen voordat de gemeente het
handhavingsinstrument daadwerkelijk zou inzetten, varieerde van twee weken tot de
volgende inspectie. Tot op heden heeft geen van de gemeenten ook vervolgstappen
(invorderen dwangsom) hoeve te nemen. In een deel van de gevallen komt dit omdat de
hersteltermijn nog loopt. In andere gevallen is de overtreding tijdig hersteld.
Volgens de GGD inspecteurs speelt het gebrek aan handhaven door de gemeente een
belangrijke rol in het verminderen van recidive. Driekwart (74%) van de GGD-inspecteurs
die de afgelopen twee jaar inspecties hebben uitgevoerd bij BSO-locaties denkt dat
recidive onder locaties in de BSO verminderd zou kunnen worden door verbetering van
de handhaving vanuit de gemeente. Net als bij de dagopvang geldt hier dat de
handhaving momenteel te wensen overlaat. Gemeenten ondernemen niets, laten pas te
laat van zich horen of zetten alleen hele lichte vormen van handhaving in. Het uitdelen
van last onder dwangsom of een boete gebeurt slecht op hele beperkte schaal.
Vanuit de locatiemanagers van de geraadpleegde BSO-locaties wordt dit beeld echter
niet bevestigd. Van de locatiemanagers die wel een bericht hebben ontvangen vanuit de
gemeente is het grootste deel van mening dat de brief van de gemeente geen grote rol
heeft gespeeld op het al dan niet herstellen van de overtreding. Slechts drie
respondenten geven aan dat de brief wat extra druk op de ketel heeft gezet, hoewel de
aanwijzing die zij ontvingen niet heel veel indruk heeft gemaakt. Zij zijn van mening dat
een mogelijke boete meer effect zou hebben gehad.

BUREAU BARTELS

63

Figuur 7.2

Rol optreden gemeente in besluit om al dan niet overtreding te herstellen,
volgens geraadpleegde BSO-locaties uit recidivegroep en herstelgroep

Recidivegroep (N=10)
Herstelgroep (N=14)

1

2

3

4

5

Legenda: 5 = zeer grote rol
4 = grote rol
3 = geen grote/geen kleine rol
2 = kleine rol
1 = zeer kleine rol

Vanuit de herstelgroep – BSO locaties waarbij overtredingen zijn hersteld – wordt het
beeld van de GGD-inspecteurs iets meer onderschreven. De brief heeft een aantal
mensen naar eigen zeggen wakker geschut en laten schrikken. Van het totale aantal
locaties in de herstelgroep (24) geeft een derde aan dat zij tot herstel van de overtreding
zijn overgegaan om te voorkomen dat de gemeente zou gaan handhaven en bij de helft
was een reden die meespeelde dat er een vervolginspectie was aangekondigd. Ook hier
blijkt uit dat handhaving vanuit de gemeente wel degelijk een rol kan spelen bij het
herstellen van overtredingen.
Naast verbetering van de handhaving vanuit de gemeente geeft een vijfde van de GGDinspecteurs ook aan dat meer voorlichting recidive in de BSO zou kunnen verminderen.
Een aantal inspecteurs denkt dat het voor houders niet altijd duidelijk is bij wie informatie
over regels ingewonnen kan worden. Zo is het niet voor iedereen duidelijk dat de GGD
niet verantwoordelijk is voor informatieverstrekking. GGD-inspecteurs zien in deze een rol
weggelegd voor de brancheorganisatie.

BUREAU BARTELS

64

8.

RECIDIVE BIJ GASTOUDERBUREAUS

8.1

Inleiding

Net als bij de dagopvang en BSO is voor gastouderbureaus het voorkomen van recidive
bekeken. In paragraaf 8.2 zal de recidive in cijfers worden weergegeven. In paragraaf 8.3
wordt vervolgens in gegaan op de achtergronden en verklaringen voor recidive. De
ondernomen herstelpogingen komen aan bod in paragraaf 8.4. De rol van de gemeente
wordt behandeld in paragraaf 8.5.
Ook hier moet worden opgemerkt dat het absolute aantal gastouderbureaus met nietherstelde overtredingen beperkt is. De informatie in dit hoofdstuk – zeker daar waar het
gaat om de ervaringen en meningen van de gastouderbureaus – moet daarom met de
nodige voorzichtigheid worden behandeld.

8.2

Recidive in cijfers

Mate waarin recidive voorkomt
In het LRK hebben we in totaal 116 gastouderbureaus aangetroffen waarvan twee
achtereenvolgende rapporten van reguliere GGD-inspecties beschikbaar waren. Bij 23%
van deze gastouderbureaus komt recidive op prioritaire items voor. Het
recidivepercentage is beduidend hoger dan bij de dagopvang (9%) en de bij de BSO
(7%). Dit hoge percentage bij de gastouderbureaus is vrijwel volledig toe te schrijven aan
één overtreding die bij gastouderbureaus heel vaak voorkomt, namelijk het niet hebben
van een oudercommissie (zie figuur 8.1).
Tabel 8.1

Aantal items waarop
gastouderbureaus

Aantal niet-herstelde overtredingen

recidive

op

prioritaire

items

plaatsvindt

bij

Gastouderbureaus (116)

0

77%

1

16%

2

5%

3>

3%

Totaal

100%

Net als bij de dagopvang en BSO merken we op dat de gevonden recidive om een
minimum gaat, omdat er alleen gekeken is naar recidive op prioritaire punten. Ook kan
het zo zijn dat tijdens de eerste inspectie een aantal items niet is beoordeeld,
bijvoorbeeld omdat het een verkort toezicht betrof.
Items waarop recidive voorkomt
Bij gastouderbureaus komt op 13 van de 26 prioritaire items recidive voor. In figuur 8.1 is
te zien om welke prioritaire items dit gaat en in welke domeinen recidive voorkomt.

BUREAU BARTELS

65

Figuur 8.1

Typen en frequentie van niet-herstelde overtredingen op prioritaire kwaliteitseisen bij gastouderbureaus (N=27)

Toets aan WKO
1.2.6
Ouders
2.1.1
2.3.1
2.3.2.1
Pedagogisch Beleid
4.1.1.1
4.1.1.2
4.1.1.3
Veiligheid & Gezondheid
6.1.1
6.1.5
6.2.1
6.2.5
Kwaliteit GOB
7.1.5
7.1.6
0%
Bron:

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Landelijk Register Kinderopvang

Zoals gezegd is er één prioritair item waarop recidive vooral voorkomt. Driekwart van
gastouderbureaus met niet-herstelde overtredingen heeft (in ieder geval ook) niet
voldaan aan de eis van het instellen van een oudercommissie (2.3.1). We zagen in
hoofdstuk 4 al dat gastouderbureaus het lastig vinden om ouders te vinden voor een
oudercommissie. Dit knelpunt is blijkbaar niet snel op te lossen en blijft langere tijd als
overtreding bestaan.
Verder is op een aantal andere prioritaire items relatief vaak sprake van recidive, zoals
het beschrijven van de leeftijdsopbouw en het aantal kinderen in het pedagogisch
beleidsplan (4.1.1.2), de administratie bevat een risico-inventarisatie (1.2.6) en jaarlijks
twee keer bezoek op elk opvangadres (7.1.5).
Aan de GGD-inspecteurs die de afgelopen twee jaar inspecties hebben uitgevoerd bij
gastouderbureaus is de ‘top 4’ van recidive-items voorgelegd. Negen op de tien GGD
inspecteurs herkennen dat het instellen van een oudercommissie een prioritair item is
waarop veel recidive voor komt. De rest van de top 4 wordt in beduidend mindere mate
herkend als recidive-items.

BUREAU BARTELS

66

Tabel 8.2

Mate waarin geraadpleegde GGD-inspecteurs de top 4 aan meest voorkomende
recidive-items bij gastouderbureaus herkennen

Item

GGD-inspecteurs (18)

Instellen oudercommissie (2.3.1)

89%

Beschrijven leeftijdsopbouw en aantal kinderen in pedagogisch
beleidsplan (4.1.1.2)

22%

Administratie bevat risico-inventarisatie (1.2.6)

50%

Jaarlijks twee keer bezoek op elke opvangadres (7.1.5)

39%

8.3

Achtergronden en redenen voor recidive

Om de achtergronden en redenen van de geconstateerde recidive te bekijken zijn er 21
gastouderbureaus gesproken binnen de recidivegroep9.
Redenen voor overtredingen
Zoals hierboven is vermeld vindt recidive bij gastouderbureaus veruit het meest plaats op
punt 2.3 vw 1 (de houder heeft een oudercommissie ingesteld). Het merendeel van de
respondenten is dan ook bevraagd over dit punt, dus de uitkomsten zijn overwegend op
dit punt gebaseerd. In tabel 8.3 zijn de redenen weergegeven waarom het
gastouderbureau tijdens twee opeenvolgende reguliere inspecties niet aan de
beoordeelde voorwaarden heeft voldaan.
Tabel 8.3

Redenen voor niet voldoen aan voorwaarden, volgens geraadpleegde
gastouderbureaus met recidive

Redenen

Recidivisten (N=21)

Het is moeilijk/onmogelijk om aan deze voorwaarde te voldoen

80%

Geen tijd voor gehad om aan te pakken

10%

Voldoen aan voorwaarde zou grote investering van organisatie vergen

10%

Waren deze voorwaarde vergeten/niet aan gedacht

5%

Weet niet

5%

Let op: percentages tellen niet op tot 100% omdat meerdere antwoorden mogelijk waren.

Niet verrassend is dat als veruit de belangrijkste reden wordt genoemd dat ze zelf niet in
staat zijn om aan de voorwaarde te voldoen. Ze zijn naar eigen zeggen afhankelijk van
de vraagouders. Zolang die niet in de oudercommissie zitting willen nemen is het niet
mogelijk om een oudercommissie in te stellen. Deze problematiek wordt ook door de
GGD-inspecteurs onderschreven.

9

De andere 6 organisaties hebben we niet kunnen bereiken en daarom niet kunnen betrekken in het
onderzoek.

BUREAU BARTELS

67

8.4

Ondernomen herstelpogingen

Vervolgens is aan de respondenten gevraagd of ze tussen de eerste en tweede inspectie
stappen hebben ondernomen om alsnog aan de voorwaarde(n) te voldoen. Alle
respondenten geven aan dat ze met dat doel stappen hebben ondernomen (zie tabel
8.4). Zo hebben de respondenten die een overtreding hebben begaan op het punt van
het instellen van een oudercommissie aangegeven dat ze via verschillende kanalen –
bijvoorbeeld e-mail, (digitale) nieuwsbrieven, persoonlijke of telefonische gesprekken –
ouders hebben benaderd om hen te interesseren voor de oudercommissie.
Tabel 8.4

Herstelpoging en daadwerkelijk herstel na eerste
geraadpleegde gastouderbureaus met recidive (N=21)

Antwoordcategorie

inspectie,

volgens

Herstelpoging ondernomen

Daadwerkelijk hersteld

Ja

100%

10%

Nee

0%

90%

Weet niet

0%

0%

Totaal

100%

100%

Slechts twee gastouderbureaus (10%) hebben de overtreding daadwerkelijk hersteld.
Daarvan ging het bij één respondent bovendien maar om herstel van één van de twee
overtreden items. Bij beide gastouderbureaus was er overigens sprake van een ander
recidive-item dan de oudercommissie.
Negen van de tien respondenten geven aan dat het ondanks de pogingen die zij hebben
ondernomen, niet gelukt is om de overtreding te herstellen. Dit geldt in het bijzonder voor
het niet instellen van een oudercommissie. De houders van de gastouderbureaus geven
aan dat het een blijvend punt van aandacht is en veel respondenten zijn continue bezig
met werven. Uit tabel 8.5 blijkt dan ook dat een groot deel ook na de tweede inspectie
herstelpogingen heeft ondernomen.
Tabel 8.5

Herstelpoging en daadwerkelijk herstel na tweede
geraadpleegde gastouderbureaus met recidive (N=21)

Antwoordcategorie

inspectie,

door

Herstelpoging ondernomen

Daadwerkelijk hersteld

Ja

90%

29%

Nee

10%

71%

Weet niet

0%

0%

Totaal

100%

100%

Sinds de tweede inspectie heeft 29% van de gastouderbureaus de overtreding uiteindelijk
hersteld. Wederom gaat het vooral om andere items dan de oudercommissie. Bij slechts
2 van de 16 recidivisten waar geen oudercommissie aanwezig was, is het uiteindelijk
gelukt om dit item te herstellen.

BUREAU BARTELS

68

8.5

Rol van de gemeente

De gemeente is verantwoordelijk voor de handhaving in het geval van overtredingen die
door de GGD-inspecteurs worden geconstateerd. In paragraaf 6.5 is gebleken dat GGDinspecteurs het niet of niet voldoende sterk handhaven door gemeenten als een
belangrijke oorzaak voor het ontstaan van recidive zien.
Aan de recidivisten is gevraagd of zij na de eerste en de tweede inspectie iets gehoord
hebben van de gemeente. Uit tabel 8.6 blijkt dat gemeenten ook bij gastouderbureaus
lang niet altijd handhaven.
Tabel 8.6

Mate waarin gastouderbureaus (N=21) na de eerste en tweede inspectie iets
hebben vernomen vanuit de gemeente

Antwoordcategorie

Na eerste inspectie

Na tweede inspectie

Ja

33%

43%

Nee

67%

57%

Weet niet

0%

0%

Totaal

100%

100%

Na de eerste inspectie heeft slechts een derde van de gastouderbureaus iets van de
gemeente vernomen en na de tweede inspectie was dit slechts iets hoger met 43%. Als
er iets vernomen is van de gemeente is dit over het algemeen in de vorm van een brief
geweest. Vergeleken met de dagopvang en BSO is het opvallend dat er vaker niet dan
wel een handhavingsinstrument wordt ingezet. Van de negen organisaties die bij de
tweede inspectie een brief hebben ontvangen is bij slechts een derde aangeven dat er
een handhavingsinstrument ingezet zou gaan worden. In alle gevallen ging dit om een
last onder dwangsom. Bij geen van de gastouderbureaus is de dwangsom ook echt
geïnd. Dit komt in één geval doordat de hersteltermijn nog niet is verstreken en twee keer
omdat de overtreding tijdig is hersteld. De hersteltermijn die wordt gegeven voordat het
handhavingsinstrument wordt ingezet verschilt van enkele weken tot enkele maanden.
De rol van de gemeente bij het herstellen van de overtreding is – volgens de gastouderbureaus die wat van de gemeente hebben gehoord – niet heel erg groot. Ze wilden naar
eigen zeggen de overtreding namelijk zelf ook graag herstellen. Enkele gastouderbureaus geven wel aan dat de brief van de gemeente een stok achter de deur was om
wat sneller in actie te komen.

BUREAU BARTELS

69

Figuur 6.3

Mate waarin optreden gemeente een rol heeft gespeeld in het besluit om te
gaan werken aan herstel van de overtreding, volgens de gastouderbureaus

Recidivegroep (N=9)

1

2

3

4

5

Legenda: 5 = zeer grote rol
4 = grote rol
3 = geen grote / geen kleine rol
2 = kleine rol
1 = zeer kleine rol

De respondenten die niets hebben vernomen van de gemeente geven aan dat – als de
gemeente ze wel actief had aangesproken op de overtreding – dit weinig invloed op hun
handelen zou hebben gehad. Ze zijn immers al druk bezig om een oudercommissie op te
kunnen richten. Zelfs al zou de gemeente actief handhaven, dan nog zou het niet sneller
mogelijk zijn om aan de eis van de oudercommissie te kunnen voldoen.

BUREAU BARTELS

70

BIJLAGE 1 GERAADPLEEGDE SLEUTELPERSONEN
Naam

Organisatie

De heer S. Boorsma

Ministerie van SZW

Mevrouw Y. Derks

GGD Nederland

Mevrouw M. Engels
De heer J. van der Ploeg

Ministerie van SZW
Ministerie van SZW

Mevrouw A. Schrik

GGD Nederland

BUREAU BARTELS

71

BUREAU BARTELS

72

BIJLAGE 2

ITEMS DAGOPVANG

NB: de onderstreepte items zijn de prioritaire items
Domein
0.

1.

Item

TOETS AAN WKO
0.1 VW 1
0.1 vw 2
0.1 vw 3

bedrijfsmatig
verzorging en opvoeding
gericht op kinderen

1.1 vw 1
1.1.1 vw 1
1.1.1 vw 2
1.1.1 vw 3
1.1.1 vw 4
1.1.1 vw 5
1.2 vw 1
1.2.1 vw 1
1.2.1 vw 2
1.2.1 vw 3
1.2.1 vw 4
1.2.2 vw 1
1.2.2 vw 2
1.2.2 vw 3
1.2.2 vw 4
1.3 vw 1
1.3 vw 2
1.3 vw 3
1.3 vw 4
1.3 vw 5

reglement
aantal leden oudercommissie
kiezen leden
zittingsduur leden
geen regels over werkwijze OC
wijziging na instemming OC
OC ingesteld
houder geen lid OC
personeel geen lid OC
leden gekozen uit ouders
OC kan eigen werkwijze bepalen
OC advies over voorgenomen besluit
OC krijgt schriftelijke info
alleen gemotiveerd afwijken van advies OC
ook ongevraagd adviezen
ouders krijgen informatie over beleid
info over stamgroep en beroepskrachten
inspectierapport op toegankelijke plaats
informatie gedetailleerd genoeg
praktijk sluit aan op verstrekte informatie

2.1 vw 1
2.1 vw 2
2.1 vw 3
2.2 vw 1
2.3 vw 1
2.3 vw 2
2.3 vw 3
2.4 vw 1

werkenden in bezit van VOG
voor aanvang werk VOG overhandigd
VOG niet ouder dan 2 maanden
passende beroepskwalificatie
bezit diploma's
Alle PMIO's krijgen POP binnen 2 maanden
PMIO's worden ingezet conform POP
Gebruik voorgeschreven voertaal

3.1 vw 1
3.1 vw 2
3.1.1 vw 1
3.1.1 vw 2
3.1.1 vw 3
3.1.2 vw 1
3.1.2 vw 2
3.1.2 vw 3
3.1.2 vw 4
3.1.2 vw 5

risico-inventarisatie van max. 1 jaar
risico-inventarisatie geeft actueel beeld
veiligheidsrisico's beschreven
plan van aanpak
ongevallenregistratie
geïnventariseerde risico's compleet/actueel
preventieve maatregelen
uitvoering plan van aanpak
beroepskrachten weten van risico's/aanpak
beroepskrachten handelen volgens plan

OUDERS

1.1
Reglement
1.1.1 Inhoud reglement

1.2
Instellen OC
1.2.1 Voorwaarde OC

1.2.2 Adviesrecht OC

1.3

Informatie

2.

PERSONEEL

2.1

VOG

2.2
2.3

Passende kwalificatie
PMIO

2.4

Voertaal

3. VEILIGHEID EN GEZONDHEID
3.1

Risico-inventarisatie veiligheid

3.1.1 Beleid veiligheid

3.1.2 Uitvoering veiligheidsbeleid

BUREAU BARTELS

73

3.2

Risico-inventarisatie
gezondheid

3.2.1 Beleid gezondheid

3.2.2 Uitvoering gezondheidsbeleid

3.3
Protocol kindermishandeling
3.3.1 Beleid protocol kindermishandeling
3.3.2 Uitvoering protocol

3.2 vw 1

risico-inventarisatie van max. 1 jaar

3.2 vw 2
3.2.1 vw 1
3.2.1 vw 2

risico-inventarisatie geeft actueel beeld
gezondheidsrisico's beschreven
plan van aanpak

3.2.2 vw 1
3.2.2 vw 2
3.2.2 vw 3
3.2.2 vw 4
3.2.2 vw 5
3.3 vw 1
3.3.1 vw 1

geïnventariseerde risico's compleet/actueel
preventieve maatregelen
uitvoering plan van aanpak
beroepskrachten weten van risico's/aanpak
beroepskrachten handelen volgens plan
er is protocol
houder informeert beroepskrachten over
protocol
beroepskrachten kennen inhoud protocol
beroepskrachten handelen volgens protocol

3.3.2 vw 1
3.3.2 vw 2

4. ACCOMMODATIE EN INRICHTING
4.1

Binnenspeelruimte

4.2

Slaapruimte

4.3

Buitenspeelplaats

4.1 vw 1
4.1 vw 2
4.1 vw 3
4.1 vw 4
4.2 vw 1
4.2 vw 2
4.3 vw 1
4.3 vw 2
4.3 vw 3
4.3 vw 4

eigen vaste groepsruimte
2
3,5 m per kind
binnenspeelruimte ingericht voor aantal
kinderen
passend ingericht voor leeftijd/ped.beleid
afzonderlijke slaapruimte kinderen < 1,5 jr
slaapruimte afgestemd voor aantal kinderen
2
3 m ruimte per kind
toegankelijk voor kinderen
aangrenzend aan kindercentrum
passend ingericht voor leeftijd/ped.beleid

5. GROEPSGROOTTE EN BEROEPSKRACHT-KIND-RATIO
5.1

Opvang in groepen

5.2

Vaste beroepskrachten en
ruimtes

5.3

Beroepskracht-kind-ratio

5.4

Inzet beroepskrachten bij 10
uur of langer

6.

opvang in stamgroepen
omvang van de stamgroep
max. 3 vaste beroepskrachten

5.2 vw 2
5.2 vw 3
5.3 vw 1
5.3 vw 2
5.4 vw 1
5.4 vw 2
5.4 vw 3
5.4 vw 4
5.4 vw 5

dagelijks minimaal 1 vaste geroepskracht
max. 2 stamgroepruimtes per week
verhouding
bij calamiteiten ondersteuning
minder beroepskrachten bij langere
openingstijden
afwijking voor 9.30 en na 16.30 uur
afwijking max 1,5 uur voor 9.30/na 16.30 uur
bij afwijking minstens helft BKR
bij afwijking minstens 1 andere volwassene

6.1 vw 1
6.1.1 vw 1

pedagogisch beleidsplan
beschrijving 4 kwaliteitsdoelen

6.1.1 vw 2
6.1.1 vw 3
6.1.1 vw 4
6.1.2 vw 1
6.1.2 vw 2
6.2 ind 1
6.2 ind 2

beschrijving werkwijze, omvang etc.
beschrijving spelactiviteiten
beschrijving ondersteuning beroepskrachten
beroepskrachten kennen ped. beleidsplan
beroepskrachten handelen volgens plan
communicatie met kinderen
respectvolle verhouding

PEDAGOGISCH BELEID

6.1
Beleidsregels kwaliteit
6.1.1 Inhoud pedagogisch
beleidsplan

6.1.2 Pedagogische kwaliteit
6.2

5.1 vw 1
5.1 vw 2
5.2 vw 1

Emotionele veiligheid

BUREAU BARTELS

74

6.2 ind 3
6.2 ind 4
6.2 ind 5

6.3 ind 1
6.3 ind 2
6.3 ind 3
6.3 ind 4
6.4 ind 1
6.4 ind 2
6.4 ind 3
6.5 ind 1
6.5 ind 2
6.5 ind 3
6.5 ind 4

ontspannen open sfeer
kinderen uitgenodigd tot participatie
vaste beroepskrachten en bekende
leeftijdgenootjes
informatieoverdracht tussen ouders en
beroepskracht
ondersteunen-stimuleren ind. kinderen
goede interactie
eigen ervaringen opdoen
leermomenten
ondersteuning bij interactie
ondersteuning bij conflicten
kinderen deel van groepsgebeuren
afspraken, regels aanwezig
afspraken, regels duidelijk
afspraken, regels uitgelegd
beroepskrachten geven goede voorbeeld

7.1 vw 1
7.1 vw 2
7.1 vw 3
7.1 vw 4
7.1 vw 5
7.1 vw 6
7.1 vw 7
7.2 vw 1

regeling voor klachten
regeling onder aandacht van ouders
toezien op klachtencommissie
termijn reactie op klacht
geheimhouding
openbaar verslag
verslag naar GGD
regeling behandeling klachten OC

7.2 vw 2
7.2 vw 3
7.2 vw 4
7.2 vw 5

regeling onder aandacht van OC
naleving van regeling
openbaar verslag
verslag naar GGD

6.2 ind 6
6.3

Persoonlijke competentie

6.4

Sociale competentie

6.5

Normen en waarden

7.

KLACHTEN

7.1

Wet klachtrecht

7.2

Klachtenregeling
oudercommissie

BUREAU BARTELS

75

BUREAU BARTELS

76

BIJLAGE 3

ITEMS BSO

NB: de onderstreepte items zijn de prioritaire items
Domein
0.

1.

TOETS AAN WKO
0.1 vw 1
0.1 vw 2
0.1 vw 3

bedrijfsmatig
verzorging en opvoeding
gericht op kinderen

1.1 vw 1
1.1.1 vw 1
1.1.1 vw 2
1.1.1 vw 3
1.1.1 vw 4
1.1.1 vw 5
1.2 vw 1
1.2.1 vw 1
1.2.1 vw 2
1.2.1 vw 3
1.2.1 vw 4
1.2.2 vw 1
1.2.2 vw 2
1.2.2 vw 3
1.2.2 vw 4
1.3 vw 1
1.3 vw 2
1.3 vw 3
1.3 vw 4
1.3 vw 5

reglement
aantal leden oudercommissie
kiezen leden
zittingsduur leden
geen regels over werkwijze OC
wijziging na instemming OC
OC ingesteld
houder geen lid OC
personeel geen lid OC
leden gekozen uit ouders
OC kan eigen werkwijze bepalen
OC advies over voorgenomen besluit
OC krijgt schriftelijke info
alleen gemotiveerd afwijken van advies OC
ook ongevraagd adviezen
ouders krijgen informatie over beleid
info over stamgroep en beroepskrachten
inspectierapport op toegankelijke plaats
informatie gedetailleerd genoeg
praktijk sluit aan op verstrekte informatie

2.1 vw 1
2.1 vw 2
2.1 vw 3
2.2 vw 1
2.3 vw 1
2.3 vw 2
2.3 vw 3
2.4 vw 1

werkenden in bezit van VOG
voor aanvang werk VOG overhandigd
VOG niet ouder dan 2 maanden
passende beroepskwalificatie
bezit diploma's
Alle PMIO's krijgen POP binnen 2 maanden
PMIO's worden ingezet conform POP
Gebruik voorgeschreven voertaal

3.1 vw 1
3.1 vw 2
3.1.1 vw 1
3.1.1 vw 2
3.1.1 vw 3
3.1.2 vw 1
3.1.2 vw 2
3.1.2 vw 3
3.1.2 vw 4
3.1.2 vw 5
3.2 vw 1

risico-inventarisatie van max. 1 jaar
risico-inventarisatie geeft actueel beeld
veiligheidsrisico's beschreven
plan van aanpak
ongevallenregistratie
geïnventariseerde risico's compleet/actueel
preventieve maatregelen
uitvoering plan van aanpak
beroepskrachten weten van risico's/aanpak
beroepskrachten handelen volgens plan
risico-inventarisatie van max. 1 jaar

OUDERS

1.1
Reglement
1.1.1 Inhoud reglement

1.2
Instellen OC
1.2.1 Voorwaarde OC

1.2.2 Adviesrecht OC

1.3

Item

Informatie

2.

PERSONEEL

2.1

VOG

2.2
2.3

Passende kwalificatie
PMIO

2.4

Voertaal

3. VEILIGHEID EN GEZONDHEID
3.1

Risico-inventarisatie veiligheid

3.1.1 Beleid veiligheid

3.1.2 Uitvoering veiligheidsbeleid

3.2

Risico-inventarisatie

BUREAU BARTELS

77

gezondheid
3.2.1 Beleid gezondheid
3.2.2 Uitvoering gezondheidsbeleid

3.3
Protocol kindermishandeling
3.3.1 Beleid protocol kindermishandeling
3.3.2 Uitvoering protocol

3.2 vw 2
3.2.1 vw 1
3.2.1 vw 2
3.2.2 vw 1
3.2.2 vw 2
3.2.2 vw 3
3.2.2 vw 4
3.2.2 vw 5
3.3 vw 1
3.3.1 vw 1
3.3.2 vw 1
3.3.2 vw 2

risico-inventarisatie geeft actueel beeld
gezondheidsrisico's beschreven
plan van aanpak
geïnventariseerde risico's compleet/actueel
preventieve maatregelen
uitvoering plan van aanpak
beroepskrachten weten van risico's/aanpak
beroepskrachten handelen volgens plan
er is protocol
houder informeert beroepskrachten over
protocol
beroepskrachten kennen inhoud protocol
beroepskrachten handelen volgens protocol

4. ACCOMMODATIE EN INRICHTING
4.1

Binnenspeelruimte

4.2

Buitenspeelplaats

4.3

Aanvullende eisen nietaangrenzend ruimte

4.1 vw 1
4.1 vw 2

2

4.1 vw 3
4.2 vw 1
4.2 vw 2
4.2 vw 3
4.2 vw 4
4.3 vw 1

3,5 m per kind
binnenspeelruimte ingericht voor aantal
kinderen
passend ingericht voor leeftijd/ped beleid
2
3 m ruimte per kind
toegankelijk voor kinderen
buitenruimte vast beschikbaar voor BSO
passend ingericht voor leeftijd/ped. beleid
in directe nabijheid

4.3 vw 2
4.3 vw 3

voor kinderen goed bereikbaar
veilig bereikbaar

5. GROEPSGROOTTE EN BEROEPSKRACHT-KIND-RATIO
5.1

Opvang in groepen

5.2

Beroepskracht-kind-ratio

5.3

Inzet beroepskrachten bij
afwijking b/k/ratio

6.

behoort in basisgroep
omvang van de basisgroep
verhouding
bij calamiteiten ondersteuning
half uur minder krachten als b-k-ratio

5.3 vw 2
5.3 vw 3
5.3 vw 4
5.3 vw 5

afwijking op vrije dagen voor 9.30 en na
16.30 uur
afwijking max 1,5 uur voor 9.30/na 16.30 uur
bij afwijking minstens helft BKR
bij afwijking minstens 1 andere volwassene

6.1 vw 1
6.1.1 vw 1

pedagogisch beleidsplan
beschrijving 4 kwaliteitsdoelen

6.1.1 vw 2
6.1.1 vw 3
6.1.1 vw 4

beschrijving werkwijze, omvang etc.
beschrijving spelactiviteiten
bij groepen >30 aandacht voor omgang in
basisgroep
beschrijving ondersteuning beroepskrachten
beroepskrachten kennen ped. beleidsplan
beroepskrachten handelen volgens plan
communicatie met kinderen
respectvolle verhouding
ontspannen open sfeer
kinderen uitgenodigd tot participatie
vaste beroepskrachten en bekende

PEDAGOGISCH BELEID

6.1
Beleidsregels kwaliteit
6.1.1 Inhoud pedagogisch
beleidsplan

6.1.2 Pedagogische kwaliteit
6.2

5.1 vw 1
5.1 vw 2
5.2 vw 1
5.2 vw 2
5.3 vw 1

Emotionele veiligheid

BUREAU BARTELS

6.1.1 vw 5
6.1.2 vw 1
6.1.2 vw 2
6.2 ind 1
6.2 ind 2
6.2 ind 3
6.2 ind 4
6.2 ind 5

78

6.3 ind 1
6.3 ind 2
6.3 ind 3
6.3 ind 4
6.4 ind 1
6.4 ind 2
6.4 ind 3
6.5 ind 1
6.5 ind 2
6.5 ind 3
6.5 ind 4

leeftijdgenootjes
informatieoverdracht tussen ouders en
beroepskracht
ondersteunen-stimuleren ind. kinderen
goede interactie
eigen ervaringen opdoen
leermomenten
ondersteuning bij interactie
ondersteuning bij conflicten
kinderen deel van groepsgebeuren
afspraken, regels aanwezig
afspraken, regels duidelijk
afspraken, regels uitgelegd
beroepskrachten geven goede voorbeeld

7.1 vw 1
7.1 vw 2
7.1 vw 3
7.1 vw 4
7.1 vw 5
7.1 vw 6
7.1 vw 7
7.2 vw 1

regeling voor klachten
regeling onder aandacht van ouders
toezien op klachtencommissie
termijn reactie op klacht
geheimhouding
openbaar verslag
verslag naar GGD
regeling behandeling klachten OC

7.2 vw 2
7.2 vw 3
7.2 vw 4
7.2 vw 5

regeling onder aandacht van OC
naleving van regeling
openbaar verslag
verslag naar GGD

6.2 ind 6
6.3

Persoonlijke competentie

6.4

Sociale competentie

6.5

Normen en waarden

7.

KLACHTEN

7.1

Wet klachtrecht

7.2

Klachtenregeling
oudercommissie

BUREAU BARTELS

79

BUREAU BARTELS

80

BIJLAGE 4

ITEMS GASTOUDERBUREAU

NB: de onderstreepte items zijn de prioritaire items
Domein
1.

TOETS AAN WKO

1.0

GOB en handhaving

1.1

Gastouderbureau volgens
WKO
Administratie

1.2

2.

OUDERS

2.1

Informatie voor vraagouders

Item

1.0 vw 1
1.0 vw 2
1.1 vw 1

geen handhaving i.h.k.v. WKO
maatregelen om recidive te voorkomen
verzorgt gastouderopvang door bemiddeling

1.2 vw 1
1.2 vw 2
1.2 vw 3
1.2 vw 4
1.2 vw 5
1.2 vw 6

adm. bevat contract per vraagouder
adm. bevat VOG gastouder
adm. bevat kopieën getuigschriften/EVC
betaling van vraagouder inzichtelijk
betaling aan gastouder inzichtelijk
adm. bevat risico-inventarisatie

2.1 vw 1
2.1 vw 2
2.1 vw 3

schriftelijke overeenkomst over kosten GOB
vraagouders krijgen informatie over beleid
goede bereikbaarheid GOB voor
vraagouders
informatie gedetailleerd genoeg richting
vraagouders
praktijk sluit aan op verstrekte informatie
afschrift inspectierapport op toegankelijke
plaats
reglement
aantal leden oudercommissie
kiezen leden
zittingsduur leden
geen regels over werkwijze OC
wijziging na instemming OC
OC ingesteld
houder geen lid OC
personeel geen lid OC
leden gekozen uit vraagouders
OC kan eigen werkwijze bepalen
OC advies over voorgenomen besluit
OC krijgt schriftelijke info
alleen gemotiveerd afwijken van advies OC
ook ongevraagd adviezen

2.1 vw 4
2.1 vw 5
2.1 vw 6
2.2
Reglement OC
2.2.1 Inhoud reglement

2.3
Instellen OC
2.3.1 Voorwaarde OC

2.3.2 Adviesrecht OC

3.

PERSONEEL

3.1

VOG

3.2

Beroepskwalificatie
bemiddelingsmedewerkers
Personeelsinformatie per
gastouder

3.3

BUREAU BARTELS

2.2 vw 1
2.2.1 vw 1
2.2.1 vw 2
2.2.1 vw 3
2.2.1 vw 4
2.2.1 vw 5
2.3 vw 1
2.3.1 vw 1
2.3.1 vw 2
2.3.1 vw 3
2.3.1 vw 4
2.3.2 vw 1
2.3.2 vw 2
2.3.2 vw 3
2.3.2 vw 4

3.1 vw 1
3.1 vw 2
3.1 vw 3
3.2 vw 1
3.3 vw 1

werkenden in bezit van VOG
bij aanvraag opname register niet ouder dan
2 maanden
VOG niet ouder dan 2 maanden
relevante pedagogische opleiding op MBOniveau
gastouders jaarlijks 16 uur begeleiding

81

4.

PEDAGOGISCH BELEID

4.1
Pedagogisch beleidsplan
4.1.1 Inhoud pedagogisch
beleidsplan

4.1.2 Pedagogische kwaliteit

5.

KLACHTEN

5.1

Wet klachtrecht

5.2

Klachtenregeling
oudercommissie

4.1 vw 1
4.1.1 vw 1

pedagogisch beleidsplan
beschrijving 4 kwaliteitsdoelen

4.1.1 vw 2
4.1.1 vw 3
4.1.2 vw 1
4.1.2 vw 2
4.1.2 vw 3

beschrijving leeftijdsopbouw en aantal
kinderen
beschrijving eisen opvangadres
gastouders geïnformeerd over ped plan
houder zie toe op handelen conform plan
houder begeleidt gastouders

5.1 vw 1
5.1 vw 2
5.1 vw 3
5.1 vw 4
5.1 vw 5
5.1 vw 6
5.1 vw 7
5.2 vw 1

regeling voor klachten
regeling onder aandacht van vraagouders
toezien op klachtencommissie
termijn reactie op klacht
geheimhouding
openbaar verslag
verslag naar GGD
regeling behandeling klachten OC

5.2 vw 2
5.2 vw 3
5.2 vw 4
5.2 vw 5

regeling onder aandacht van OC
naleving van regeling
openbaar verslag
verslag naar GGD

6.1 vw 1
6.1 vw 2

veiligheidsrisico's in risico-inventarisatie
risico-inventarisatie voor aanvang en
jaarlijks
veiligheidsrisico's beschreven
gastouders op hoogte van risico's
plan van aanpak
risico-inventarisatie gezondheid

6. VEILIGHEID EN GEZONDHEID
6.1

6.2

Risico-inventarisatie veiligheid

Risico-inventarisatie
gezondheid

6.1 vw 3
6.1 vw 4
6.1 vw 5
6.2 vw 1
6.2 vw 2

6.3
Protocol kindermishandeling
6.3.1 Beleid protocol kindermishandeling

6.2 vw 3
6.2 vw 4
6.2 vw 5
6.3 vw 1
6.3.1 vw 1

risico-inventarisatie voor aanvang en
jaarlijks
gezondheidsrisico's beschreven
gastouders op hoogte van risico's
plan van aanpak
er is protocol
houder informeert gastouders over protocol

7. KWALITEIT GASTOUDERBUREAU
7.1

Kwaliteitscriteria

BUREAU BARTELS

7.1 vw 1
7.1 vw 2
7.1 vw 3
7.1 vw 4
7.1 vw 5
7.1 vw 6
7.1 vw 7

jaarlijkse beoordeling hoeveelheid kinderen
intakegesprek met gastouder
intakegesprek met vraagouder
koppelingsgesprek
jaarlijks 2 keer bezoek elk opvangadres
jaarlijks evaluatie met vraagouder
ondertekend verslag evaluatiegesprek

82

BIJLAGE 5

ITEMS GASTOUDERS

Domein
1.

TOETS AAN WKO

1.1

Gastouderopvang volgens
WKO

Item

1.1 vw 1

opvang via tussenkomst geregistreerd GOB

1.1 vw 2
1.1 vw 3
1.1 vw 4

gastouder is niet de ouder
maximaal 1 voorziening
op woonadres gastouders of adres
vraagouders
gastouder niet inwonend bij vraagouder

1.1 vw 5
2.

GASTOUDER

2.1

VOG

2.1 vw 1
2.1 vw 2
2.1 vw 3

2.2

Onder toezicht gestelde
kinderen

2.2 vw 1

2.3
2.4
2.5

Deskundigheid gastouder
Kwaliteitseisen gastouder
Gebruik voorgeschreven
voertaal

2.2 vw 2
3.2 vw 2
2.4 vw 1
2.5 vw 1

gastouder in bezit van VOG
alle huisgenoten va 18 jaar in bezit VOG
VOG bij aanvang werkzaamheden niet
ouder dan 2 maanden
geen eigen kinderen die onder zoekzicht
staan
gastouder niet ontheven van ouderlijk gezag
gastouder in bezit van certificaat Eerst Hulp
telefonisch bereikbaar
voorgeschreven voertaal gebruikt

3. ACCOMMODATIE EN INRICHTING
3.1

Binnen- en buitenspeelruimte

3.2

Slaapruimte opvangadres

3.1 vw 1
3.1 vw 2
3.1 vw 3
3.1 vw 4
3.2 vw 1
3.2 vw 2

4.

PEDAGOGISCH BELEID

4.1

Pedagogisch beleid

4.2

Pedagogische praktijk

4.1 vw 1
4.1 vw 2
4.2 vw 1

4.2 vw 4

gastouder kent inhoud ped beleidsplan
gastouder handelt conform plan
gastouder waarborgt sociaal emotionele
veiligheid
mogelijkheden ontwikkeling pers.
competenties
mogelijkheden ontwikkeling soc.
competenties
overdracht waarden en normen

5.1 vw 1
5.1 vw 2
5.1 vw 3
5.2 vw 1
5.2 vw 2
5.2 vw 3

max 2 kinderen van 0 jaar tegelijkertijd
max 4 kinderen 0-1 tegelijkertijd
max 5 kinderen jonger dan 4 jaar
bij 3 of meer kinderen andere volwassene
achterwacht telefonisch bereikbaar
achterwacht binnen 15 minuten aanwezig

6.1 vw 1
6.1 vw 2

risico-inventarisatie van max. 1 jaar oud
beschrijft actuele situatie

4.2 vw 2
4.2 vw 3

5.

AANTAL KINDEREN

5.1

Opvang aantal kinderen

5.2

Achterwacht

woning is rookvrij
voldoende binnenspeelruimte
voldoende buitenspeelruimte
rookmelders
afzonderlijke slaapruimte voor kind < 1,5
jaar
slaapruimte afgestemd op aantal kinderen

6. VEILIGHEID EN GEZONDHEID
6.1

Risico-inventarisatie veiligheid

BUREAU BARTELS

83

6.1.1 Beleid veiligheid
6.1.2 Uitvoering beleid veiligheid

6.2

Risico-inventarisatie
gezondheid

6.2.1 Beleid gezondheid
6.2.2 Uitvoering beleid gezondheid

6.3
Protocol kindermishandeling
6.3.1 Beleid protocol kindermishandeling

BUREAU BARTELS

6.1.1 vw 1
6.1.1 vw 1
6.1.2 vw 1
6.1.2 vw 2
6.1.2 vw 3
6.1.2 vw 4
6.2 vw 1
6.2 vw 2
6.2.1 vw 1
6.2.2 vw 1
6.2.2 vw 2
6.2.2 vw 3

plan van aanpak
registratie ongevallen
risico's compleet en volgens praktijk
preventieve maatregelen
gastouder kent risico's en handelt conform
plan
gastouder informeert andere volwassen
risico-inventarisatie van max 1 jaar oud

6.2.2 vw 4
6.3 vw 1
6.3.1 vw 1

beschrijft actuele situatie
plan van aanpak
risico's compleet en volgens praktijk
preventieve maatregelen
gastouder kent risico's en handelt conform
plan
gastouder informeert andere volwassen
er is protocol op opvangadres aanwezig
gastouder kent inhoud protocol

6.3.1 vw 2

gastouder handelt conform protocol

84