Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1651

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 augustus 2016
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan van de informele Raad
Buitenlandse Zaken («Gymnich») van 2 en 3 september 2016.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-21501-02-1651
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1651

1

GEANNOTEERDE AGENDA INFORMELE RAAD BUITENLANDSE
ZAKEN (GYMNICH) VAN 2 EN 3 SEPTEMBER 2016
Turkije
In navolging van de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) op 18 juli jl. is er
tijdens deze informele sessie van de RBZ (Gymnich) een bespreking
voorzien van de laatste ontwikkelingen in Turkije na de mislukte
couppoging en de EU-Turkije relatie. Het kabinetsstandpunt zoals
uiteengezet in de Kamerbrief van 21 juli jl. (Kamerstuk 34 300 V, nr. 76) en
in de beantwoording van recente Kamervragen terzake van de leden Van
Nispen en Van Bommel (kenmerk: 2016Z14959), Bontes en Van Klaveren
(kenmerk: 2016Z15076), het lid Ten Broeke (kenmerk: 2016Z15166) en het
lid Van Bommel (kenmerk: 2016Z15028) is leidend voor de Nederlandse
inzet in de besprekingen.
Het kabinet heeft van meet af aan de militaire acties tegen de democratische instituties van Turkije veroordeeld. Het is goed dat de coup tegen
democratisch verkozen leiders en volksvertegenwoordigers is verijdeld.
Tegelijkertijd heeft het kabinet de Turkse autoriteiten meermaals en helder
aangegeven dat dat er grenzen zijn aan hoever de Turkse autoriteiten
kunnen gaan in de nasleep van de couppoging. Het is begrijpelijk dat
Turkije maatregelen neemt tegen coupplegers, maar dit mag nooit reden
zijn om de beginselen van de rechtsstaat en democratie overboord te
gooien. Deze positie vormt ook de basis voor de door Nederland
gesteunde verklaring van de EU terzake. Het kabinet heeft ook in Raad van
Europa-verband het initiatief genomen Turkije hoog op de agenda te
zetten en een oproep gedaan aan het European Committee for the
Prevention of Torture (CPT) om een bezoek te brengen aan Turkije. Het
kabinet wijst er in dit verband op dat het CPT wel een onafhankelijke
positie heeft en dus zijn eigen afweging zal maken. Ook heeft het kabinet
ervoor gepleit dat het Comité van Ministers van de Raad van Europa zich
op korte termijn buigt over de recente ontwikkelingen. Inmiddels heeft de
secretaris-generaal in samenspraak met het Estse voorzitterschap van het
Comité van Ministers een bijeenkomst belegd op 7 september aanstaande. Het kabinet zal u informeren over de uitkomsten van deze bijeenkomst.
Wat betreft de geruchten over mogelijke invoering van de doodstraf in
Turkije hecht het kabinet er aan te benadrukken dat het kabinet, hoewel er
nog geen concreet wetsvoorstel terzake is gedaan, aan de Turkse
autoriteiten heeft overgebracht dat de doodstraf onder geen beding te
verenigen is met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en
met het Turkse toetredingsperspectief tot de Europese Unie.
Voorts heeft het kabinet de Turkse autoriteiten meermaals de grote zorgen
overgebracht over de effecten van de nasleep van coup in Nederland. Het
kabinet heeft er in deze contacten op aangedrongen ervoor te zorgen dat
spanningen uit Turkije niet in Nederland worden geïmporteerd. Het
bijdragen aan polarisatie binnen de Turkse-Nederlandse gemeenschap
wijst het kabinet nadrukkelijk af.
Mochten de huidige zorgelijke ontwikkelingen in Turkije met betrekking tot
de rechtsstaat doorzetten, dan zal het kabinet zich tevens inzetten voor het
korten van pre-toetredingssteun voor Turkije.
Minsk-proces
De ministers zullen naar verwachting spreken over de meest recente
ontwikkelingen in het Minsk-proces, mede tegen de achtergrond van de in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1651

2

maart jl. overeengekomen EU-richtlijnen voor het Rusland-beleid. Ruim
twee jaar na de illegale annexatie van de Krim is de veiligheidssituatie in
het oosten van Oekraïne nog altijd instabiel. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) meldt dat er bijna dagelijks
schendingen zijn van het staakt-het-vuren en wekelijks vallen er
gewonden en doden aan beide zijden van de contactlijn. De OVSE Special
Monitoring Mission heeft daarbij geen volledige toegang tot het gebied,
vooral aan separatistenzijde, en kan niet bevestigen of alle zware wapens
zijn teruggetrokken conform de afspraken die in Minsk zijn gemaakt. De
spanning tussen Oekraïne en Rusland is ondertussen in de afgelopen
weken toegenomen, na Russische beschuldigingen aan het adres van
Oekraïne over vermeende activiteiten op de door Rusland illegaal
geannexeerde Krim. Berichten over de plaatsing van raketten door
Rusland op het Oekraïense schiereiland en het versterken van de
Russische militaire presentie aan de grens met Oekraïne dragen niet bij
aan de-escalatie.
Via het Normandië-overleg wordt door Duitsland en Frankrijk voortdurend
gezocht naar een politieke oplossing van het conflict. Ook via de Trilaterale Contactgroep onder leiding van de OVSE wordt gezocht naar een
politieke oplossing van het conflict. In beide formats wordt vooralsnog
beperkt vooruitgang geboekt. De Minsk-afspraken zijn tot nu toe niet tot
nauwelijks geïmplementeerd, ondanks de restrictieve maatregelen jegens
Rusland die door de Europese Raad van 15 maart 2015 aan volledige
implementatie van de Minsk-akkoorden verbonden zijn. Een meer
constructieve rol van Rusland en de separatisten zou bijdragen aan het
doorbreken van de impasse. Het kabinet blijft inzetten op de-escalatie en
een politieke oplossing van het conflict, het behoud van de EU-eenheid op
basis van de vijf uitgangspunten zoals geformuleerd tijdens de RBZ van
maart 2016 (zie tevens het verslag: Kamerstuk 21 501-02, nr. 1594) en een
balans tussen effectieve druk en dialoog in de relatie met Russische
Federatie. Alleen dan kan de EU geloofwaardig blijven en effectief
optreden.
EU Global Strategy
In navolging van de discussie over de EU Global Strategy (EUGS) tijdens
de RBZ van 18 juli jl. (zie ook het bijbehorende verslag: Kamerstuk
2016Z14964), zal Hoge Vertegenwoordiger Mogherini tijdens Gymnich
naar verwachting een routekaart en tijdspad presenteren voor de
uitwerking van de EUGS, inclusief de verschillende sectorale strategieën.
Het kabinet pleit voor een zo spoedig mogelijke concretisering en
implementatie van de EUGS (zie ook de toelichting op en de kabinetsappreciatie van de EUGS: Kamerstuk 21 501-20, nr. 1140), inclusief de
follow-up van de gezamenlijke EU-NAVO verklaring die en marge van de
Warschau top van 8-9 juli jl. werd aangenomen. In de uitwerking van de
strategie dient tevens rekening te worden gehouden met de mogelijke
gevolgen van een vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU.
Het kabinet is daarbij van mening dat de coördinatie van de implementatie van de EUGS bij de RBZ moet liggen. Ook is het kabinet er voorstander van dat de raad de HV verzoekt de uitwerking van een sectorale
strategie op het gebied van het Gemeenschappelijk Veiligheids- en
Defensie Beleid (GVDB) in brede zin, als ook een sectorale strategie voor
de implementatie van de Global Goals for Sustainable Development
spoedig ter hand te nemen. Dit kan onder leiding van desbetreffende
vakraden, zoals tijdens de informele RBZ in OS-samenstelling van
12 september a.s. en de informele RBZ in defensie-samenstelling van 26
en 27 september a.s. worden uitgewerkt. Onder de lidstaten lijkt ruime

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1651

3

steun te bestaan voor een strategie op het terrein van GVDB die in nauwe
samenwerking met de lidstaten en het Europese Defensie Agentschap
(EDA) ontwikkeld moet worden. Wat betreft het kabinet zou deze strategie
in het eerste kwartaal van 2017 aan de Raad moeten worden aangeboden.
Tijdens Gymnich en de informele RBZ in OS-samenstelling zal duidelijk
moeten worden of binnen de Raad eveneens voldoende steun bestaat
voor de ontwikkeling van een sectorale strategie voor de Global Goals.
Het kabinet hecht voorts aan een zo groot mogelijk draagvlak onder de
lidstaten voor de strategie en zal benadrukken dat de lidstaten actief
dienen te worden betrokken bij de implementatie van de strategie.
Terrorismebestrijding en het voorkomen en bestrijden van
radicalisering
De informele RBZ zal in aanwezigheid van de kandidaat-lidstaten spreken
over terrorismebestrijding en het tegengaan van gewelddadig extremisme
in het externe domein. Gewelddadig extremisme en terrorisme zijn een
wereldwijd probleem waarop actieve internationale samenwerking
essentieel is. De reeks aanslagen deze zomer, in onder andere Frankrijk,
Turkije en Duitsland, tonen aan dat de EU en de kandidaat-lidstaten niet
immuun zijn voor deze dreiging. De interne en externe dimensies van
deze dreiging zijn nauw met elkaar verweven en vereisen een geïntegreerd antwoord.
Het kabinet steunt de huidige EU inzet waarbij middels contra-terrorismedialogen en projectinzet met derde landen wordt gewerkt aan het
doorbreken van de cirkel van radicalisering tot terrorisme. De EU zet
hierbij onder andere in op het afsnijden van financieringsstromen, het
verbeteren van informatie-uitwisseling, het opbouwen van juridische
capaciteit, het wegnemen van voedingsbodems van radicalisering en een
voortdurende inzet op strategische communicatie om het narratief van
terroristische organisaties te ontkrachten.
Nu de druk op ISIS toeneemt in Syrië en Irak, moet Europa, evenals
andere landen in de regio, er op voorbereid zijn dat buitenlandse strijders
mogelijk terugkeren of dat ISIS meer de nadruk gaat leggen op acties in
landen van hun herkomst. Gezien de hoge aantallen Foreign Terrorist
Fighters vanuit zowel de EU als de kandidaat-lidstaten, is dit een uitdaging
waarop gezamenlijk actie moet worden ondernomen. Het kabinet
benadrukt dat de EU voorbereid moet zijn om de samenlevingen, binnen
de EU, maar ook daarbuiten, weerbaarder te maken tegen deze dreigingen. De contra-terrorisme/countering violent extremism-dialogen die
hiertoe zijn gestart kunnen verder geïntensiveerd worden om tot meer
concrete samenwerking te leiden. Naast bilaterale EU samenwerking met
derde landen blijft het kabinet aandringen op versterking van de samenwerking met derde landen via bestaande multilaterale kanalen zoals de
VN en het Global Counterterrorism Forum (GCTF), waar de EU lid en
Nederland co-voorzitter van is. Het werk van het GCTF, civiele capaciteitsopbouw om terrorisme te bestrijden en radicalisering te voorkomen, en
de EU samenwerking met andere landen op dit thema kan elkaar
wederzijds versterken en aanvullen. Tot slot wordt in de nieuwe EU Global
Strategy terrorisme aangemerkt als één van de grootste dreigingen voor
Europa vandaag de dag waar de EU een gezamenlijk antwoord op moet
bieden. De nieuwe strategie biedt mogelijk een handvat om verder te
werken aan een samenhangend extern EU beleid op terrorismebestrijding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1651

4

Overig – Informele Ministeriële bijeenkomst van de OVSE
Voorafgaand aan het Gymnich-overleg vindt op 1 september a.s., op
uitnodiging van vigerend OVSE-voorzitter Duitsland, te Potsdam een
informele Ministeriële bijeenkomst van de OVSE plaats. De bijeenkomst is
mede bedoeld als voorbereiding op de reguliere, jaarlijkse Ministeriële
vergadering van de OVSE, welke begin december plaatsvindt in Hamburg.
In Potsdam zal worden gesproken over de (veiligheids)uitdagingen in
brede zin waarmee de OVSE-lidstaten geconfronteerd worden. Deze zijn
immers van invloed op het functioneren van de gehele organisatie,
waaronder de drie dimensies (politiek-militair, economisch en ecologisch
en de menselijke dimensie) en de autonome instellingen van de OVSE.
Tijdens de bijeenkomst in Potsdam zal het kabinet het belang benadrukken van het onafhankelijk functioneren van de autonome instellingen van
de OVSE, te weten de Hoge Commissaris voor de Nationale Minderheden
(HCNM), de Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR)
en de OVSE Vertegenwoordiger voor de Vrijheid van de Media (RFoM).
Verder zal het kabinet het belang bepleiten, zowel binnen de OVSE als
daarbuiten, van contacten met Rusland over vertrouwenwekkende
maatregelen. Het Weens Document en het Open Skies verdrag zijn twee
van de weinige instrumenten die nog kunnen bijdragen aan het verbeteren van de wederzijdse militaire transparantie en het vermijden van
incidenten en ongevallen. Ondanks de gebrekkige Russische wil om
betekenisvolle stappen te zetten bij de modernisering van het Weens
Document, acht het kabinet het van belang om te blijven zoeken naar
mogelijkheden voor een herziening van dit document. Over de bijeenkomst te Potsdam zal uw Kamer nadien op de gebruikelijke wijze nader
worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1651

5