Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

26 991

Voedselveiligheid

Nr. 366

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2013
In deze brief geven wij, conform uw verzoek van 18 juni jl., een reactie op
de berichtgeving dat voedselfraude meestal niet wordt gemeld.
Volgens de berichtgeving geven bedrijven fraude met voedsel niet of
nauwelijks door aan elkaar en aan de toezichthouder, de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Daarnaast wordt gemeld dat de
aanpak van fraude bij de NVWA is wegbezuinigd en dat de Federatie
Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI) pleit voor een meldingsplicht in geval van fraude.
Ten algemene willen wij nogmaals benadrukken dat fraude met voedsel
en misleiding ontoelaatbaar en onacceptabel is en moeten worden
bestraft. Bedrijven die frauderen met etikettering van hun producten
moeten rekenen op sancties die in verhouding staan met de zwaarte van
deze overtreding. Daarbij moet worden aangetekend dat niet in alle
gevallen van onjuiste etikettering er ook sprake is van (bewuste)
misleiding dan wel sprake is van een risico voor de voedselveiligheid. Dit
laat onverlet dat de consument te allen tijde er op moet kunnen
vertrouwen dat de informatie op het etiket ook daadwerkelijk
overeenkomt met de inhoud van het product. De verantwoordelijkheid
hiervoor ligt bij het bedrijfsleven. De overheid is verantwoordelijk voor het
stellen van de (wettelijke) kaders en het publieke toezicht op de naleving
hiervan.
Voorschriften meldingsplicht
De wettelijke meldingsplicht voor exploitanten van een levensmiddelenbedrijf geldt ingevolge Europese en nationale wetgeving alleen als niet
aan de voedselveiligheidsvoorschriften wordt voldaan. Volgens artikel 19
van de Europese «Algemene Levensmiddelenwetgeving» (ALV) moet de
ondernemer, als hij van mening is of redenen heeft om aan te nemen dat
zijn levensmiddelen niet aan de voedselveiligheidsvoorschriften voldoen,

kst-26991-366
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 26 991, nr. 366

1

onmiddellijk procedures in gang zetten om het betrokken levensmiddel uit
de handel te nemen en dit melden aan de bevoegde autoriteit. Indien het
betreffende product de consument bereikt kan hebben, moet ook de
consument geïnformeerd worden. De ondernemer stelt de bevoegde
autoriteit ook in kennis van de maatregelen die hij neemt om de eventuele
risico’s voor de consument weg te nemen.
De etiketteringsrichtlijn (89/359/EEG) is in Nederland geïmplementeerd in
het Warenwetbesluit Etikettering van Levensmiddelen (WEL). Daarin is
bepaald aan welke etiketteringsvoorschriften levensmiddelen moeten
voldoen. Onjuiste etikettering leidt niet noodzakelijk tot een overtreding
van de voedselveiligheidsvoorschriften waarvoor een wettelijke meldingsplicht geldt.
Onjuiste etikettering kan in bepaalde gevallen leiden tot onveilige
producten en daarmee tot overtreding van de voedselveiligheidsvoorschriften. Deze gevallen moeten dan ook gemeld worden aan de
bevoegde autoriteit. Overtredingen van etiketteringvoorschriften zònder
dat er sprake is van voedselveiligheidsrisico’s hoeven volgens de hiervoor
genoemde regelgeving niet gemeld te worden. Voorbeelden hiervan zijn
als de benaming van het product onjuist is of dat er sprake is van een
afwijking in de hoeveelheid van een bepaald ingrediënt in het product ten
opzichte van wat er op het etiket staat. Het product hoeft dan niet direct
van de markt te worden gehaald, wel zal conform de voorschriften het
etiket moeten worden aangepast. Er is immers wel sprake van een
overtreding van de etiketteringsvoorschriften, ook al is er geen sprake van
een overtreding van de voedselveiligheidsvoorschriften.
De verantwoordelijkheid voor de naleving van de voorschriften ligt bij het
bedrijfsleven. De NVWA ziet hierop toe. Daarnaast kunnen consumenten
melding doen bij de NVWA als zij vermoeden dat er iets mis is met de
etikettering van een product.
Aantal meldingen
De NVWA heeft sinds 1 januari 2012, 211 meldingen van consumenten
ontvangen over de etikettering van voedsel. Dit betreft niet altijd
voedselfraude. De meldingen hebben onder meer betrekking op:
• de aanwezigheid van producten die niet op het etiket staan (bijvoorbeeld allergenen als soja, melkeiwit en pinda);
• het ontbreken van producten die wel op het etiket staan;
• het ontbreken van een (Nederlandstalig) etiket;
• de vermelding van niet toegestane gezondheidsclaims op het etiket;
• misleidende informatie op het etiket.
De NVWA heeft alle 211 meldingen beoordeeld en op basis van mogelijk
risico bepaald of nader onderzoek nodig is:
1) In 52 gevallen gaf de beoordeling geen aanleiding tot nader
onderzoek, omdat er geen risico werd geconstateerd, danwel het
betreffende product niet meer te achterhalen was. In deze gevallen
kon geen overtreding worden geconstateerd.
2) In 136 gevallen heeft de NVWA nader onderzoek ingesteld:
a. 66 beoordeelde meldingen bleken ongegrond. De NVWA stelde
vast dat er geen sprake was van een overtreding van de
voorschriften.
b. In 70 gevallen was de melding gegrond. De NVWA heeft daarop
passende maatregelen genomen. Dit betrof onder andere
bestuurlijksrechtelijke maatregelen zoals het uitschrijven van een
boeterapport of het geven van een waarschuwing.
3) 23 meldingen staan nog open voor beoordeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 26 991, nr. 366

2

Naast voornoemde meldingen ontvangt de NVWA ook meldingen van
bedrijven die op grond van hierboven toegelichte verplichting vanuit de
ALV actie hebben ondernomen om de onveilige levensmiddelen van de
markt te halen. Het betreft meldingen van bedrijven die een vermoeden
hebben dat hun levensmiddelen niet aan de voedselveiligheidsvoorschriften voldoen. In 2012 waren dat er ca. 300. Conform de wetgeving
wordt bij dergelijke meldingen actie ondernomen om waar mogelijk
onveilige levensmiddelen van de markt te halen.
Toezicht door de NVWA
Op het gebied van voedsel legt de NVWA haar prioriteiten bij controle op
de voedselveiligheid. Zoals eerder aangegeven zal de NVWA naar
aanleiding van de recente fraude met paardenvlees haar toezichtstrategie
herzien. Daarbij zal meer aandacht worden gegeven aan grondstoffenstromen en de beheersing van risico’s in de gehele productieketen. Tevens
zullen producten vaker worden getest op niet op het etiket vermelde
ingrediënten. Het toezicht wordt zodanig ingericht, dat fraudeurs
efficiënter en effectiever opgespoord kunnen worden.
Uiteraard moet de capaciteit van de NVWA op voldoende niveau blijven
om ook in de toekomst voldoende toezicht op voedselveiligheid te kunnen
blijven uitvoeren. Om tegemoet te kunnen komen aan de prioriteringen in
relatie tot de taakstelling is er vanuit Economische Zaken en Volksgezondheid, Welzijn en Sport gewerkt aan een oplossing van de financiële
problematiek. Over het totale maatregelenpakket heeft de Staatssecretaris
van Economische Zaken uw Kamer geïnformeerd in de brief van
21 januari jl. (TK 33 400 XIII, nr 66). De financiële bijstelling voor het
takenpakket van de NVWA voor het Ministerie van Economische Zaken
heeft plaatsgevonden bij Voorjaarsnota. De resterende financiële
bijstelling na al eerder gevonden gedeeltelijke dekking van het tekort voor
het takenpakket van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
zal in de begrotingsvoorbereiding voor 2014 worden meegenomen.
Vervolg actieplan Taskforce Voedselvertrouwen
In het Actieplan van de Taskforce Voedselvertrouwen is door het bedrijfsleven en de overheid onder andere een aantal actiepunten afgesproken
om de informatie-uitwisseling binnen de keten en met de overheid te
verbeteren. Bedrijven moeten verdachte partijen (inclusief eigenaar)
melden bij elkaar, bij de beheerders van kwaliteitssystemen en bij de
NVWA. Het gaat hierbij niet alleen om meldingen van mogelijk onveilige
producten, maar ook om meldingen inzake vermoedelijke fraude en
misleidende etikettering. De bestaande meldingsplicht wordt hiermee
uitgebreid. De kwaliteitssystemen zullen hier op worden aangepast. Ook
wordt verder uitgewerkt hoe deze informatie tussen kwaliteitssystemen en
overheidsinstanties kan worden uitgewisseld. Vanaf de zomer zullen deze
acties verder ingevuld gaan worden.
De verwachting is dat de gezamenlijke inspanningen van bedrijfsleven en
overheid er enerzijds toe zullen leiden dat een scherper beeld wordt
verkregen over het voorkomen van voedselfraude, anderzijds zal
voedselfraude moeilijker worden gemaakt en zullen de fraudeurs beter en
sneller worden opgespoord en bestraft.
Tot slot
Tevens is naar aanleiding van een aantal recente incidenten in de
vleesverwerkende industrie en mede op verzoek van de Staatssecretaris
van Economische Zaken, de Onderzoeksraad voor Veiligheid gestart met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 26 991, nr. 366

3

een onderzoek naar de risico’s voor de voedselveiligheid bij de productie
en verwerking van en handel in vlees. De resultaten worden eind 2013
verwacht.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 26 991, nr. 366

4