Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3998
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de Minister van Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking over een onderzoek dat uitwijst de
bedrijvenlobby het Europese IMVO voorstel heeft beïnvloed (ingezonden 1 juli
2022).
Antwoord van Minister Schreinemacher (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 13 september 2022).
Vraag 1
Heeft u het rapport «Inside Job» van Europese lobbywaakhond Corporate
Europe Observatory (CEO) gelezen?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Kunt u een reflectie geven op de rol, taken en doelen van de Regulatory
Scrutiny Board (RSB), die volgens dit onderzoek een essentiële rol heeft
gespeeld in het afzwakken van regels omtrent het Europese beleid voor
Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO)?
Welke partijen en belangen vertegenwoordigt het RSB volgens u in de
Europese Unie?
Antwoord 2 en 3
De RSB is een raadgevend orgaan dat de Europese Commissie ondersteunt
bij effectbeoordelingen en evaluaties. De RSB brengt adviezen uit over de
kwaliteit van effectbeoordelingsverslagen bij de voorbereiding van nieuwe
(wetgevings)initiatieven waarvan aanzienlijke economische, sociale of
milieugevolgen worden verwacht. Daarnaast brengt de RSB adviezen uit over
de kwaliteit van verslagen met betrekking tot belangrijke evaluaties van
afzonderlijke beleidsmaatregelen of EU-wetgeving. Verder publiceert de RSB
adviezen over de kwaliteit van verslagen met betrekking tot evaluaties waarbij
verschillende maatregelen samen worden geanalyseerd («fitness checks»). De
adviezen van de RSB bevatten aanbevelingen voor de Europese Commissie

1

ah-tk-20212022-3998
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Inside job | Corporate Europe Observatory

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

om de verslagen te verbeteren. Het RSB-oprichtingsbesluit2 bepaalt dat de
leden van de RSB en het ondersteunend personeel bij de uitvoering van hun
taken worden geacht onafhankelijk te handelen en dat zij geen instructies
mogen vragen of aanvaarden.
Elk (wetgevings)initiatief met een effectbeoordeling moet vergezeld gaan van
een positief advies van de RSB over de kwaliteit van het effectbeoordelingsverslag.3 Bij een negatief advies moet het effectbeoordelingsverslag herzien
worden en opnieuw aan de RSB worden voorgelegd voordat de Commissie
verdere stappen zet. Als de RSB tweemaal een negatief advies heeft gegeven,
mag alleen de vicevoorzitter voor Interinstitutionele Betrekkingen en
Prognoses het (wetgevings)initiatief aan het College van commissarissen
voorleggen. Het college besluit over het al dan niet doorgaan met het
initiatief.4
Vraag 4 en 5
Wat vindt u van de constatering van CEO dat de Europese Commissie onder
andere heeft aangegeven dat het sterk verkleinen van de reikwijdte een direct
gevolg was van de negatieve opinies van de RSB?
Wat vindt u van de constatering van CEO dat de RSB ook grote invloed heeft
gehad op onderdelen van het voorstel van de Europese Commissie,
waaronder de gevestigde zakenrelaties en grote ruimte voor vrijwillige
initiatieven, audits en contractclausules, wat heeft geresulteerd in zwakkere
artikelen over aansprakelijkheid, plichten voor bestuurders en Klimaat dan
oorspronkelijk gepland?
Antwoord 4 en 5
In overeenstemming met zijn taak, bevatten de adviezen van de RSB
aanbevelingen voor de Europese Commissie om de effectbeoordelingsverslagen te verbeteren. In het geval van de Corporate Sustainability Due Diligence
Directive (CSDDD) heeft de Commissie ervoor gekozen het voorstel toch door
te zetten, ondanks twee negatieve opinies van de RSB. In de toelichting bij
het richtlijnvoorstel motiveert de Commissie deze keuze. De Commissie geeft
in het voorstel en het begeleidende Staff Working Document 5 weer welke
wijzigingen zij op basis van het advies van de RSB heeft doorgevoerd. Het is
aan de Europese Commissie om te bepalen in hoeverre zij de adviezen van
de RSB opvolgt voor het verbeteren van de effectiviteitsbeoordelingsverslagen en de daaruit volgende (wetgevings)initiatieven.
Vraag 6 en 7
Bent u bekend met het verzoek van het Deense Ministerie van Economische
Zaken aan bedrijvenorganisatie Danish Industry in maart 2021 om via
zusterorganisatie VNO-NCW Nederlandse ministeries te belobbyen om steun
van het Nederlandse kabinet te vergaren voor het Deense non-paper over het
Sustainable Corporate Governance-initiatief van de Europese Commissie?6
Hoe beoordeelt u dit verzoek van het Deense ministerie? Hoe hebben
Nederlandse ministeries hierop gereageerd?
Is het Ministerie van Buitenlandse Zaken betrokken of aanwezig geweest bij
een bijeenkomst over het voorstel van de Europese Commissie die bedrijvenorganisaties, waaronder Danish Industry en VNO-NCW, hebben georganiseerd voor ambtenaren van EU-lidstaten in maart 2021? Zo ja, hoe?
Antwoord 6 en 7
Het kabinet heeft over IMVO en (Europese) IMVO-wetgeving regelmatig
contact met alle stakeholders, waaronder VNO-NCW. Het is niet bekend met
het verzoek van het Deense Ministerie van Economische Zaken, noch het
evenement voor ambtenaren van EU-lidstaten in maart 2021. Wel heeft het
2

Besluit van de voorzitter van de Europese Commissie betreffende de oprichting van een
onafhankelijke Raad voor Regelgevingstoetsing, C(2015) 3263 final
3
Mededeling van de voorzitter van de Europese Commissie: de werkmethoden van de Europese
Commissie, P(2019) 2, p. 10.
4
Mededeling van de voorzitter van de Europese Commissie: de werkmethoden van de Europese
Commissie, P(2019) 2, p. 11.
5
https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:c851d397-9584-11ec-b4e4-01aa75ed71a1.0001.02/DOC_2&format=PDF
6
Corporate Europe Observatory, Inside Job, p. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

kabinet het verzoek ontvangen van de Deense overheid om het non-paper te
ondertekenen, waarvan is afgezien.
Vraag 8
Hoe beoordeelt u de constatering van CEO dat het bedrijfsleven de RSB
succesvol heeft belobbyd? Is de RSB volgens u in deze situatie nog goed in
staat geweest om de verschillende belangen bij de totstandkoming van
IMVO-wetgeving goed te wegen?
Antwoord 8
In vraag 2 en 3 is reeds aangegeven dat bij de uitvoering van hun taken de
leden van de RSB en het ondersteunend personeel volgens het RSBoprichtingsbesluit geacht worden onafhankelijk te handelen en dat zij
instructies vragen noch aanvaarden. Het kabinet kan niet beoordelen in
hoeverre het bedrijfsleven al dan niet succesvol bij de RSB heeft gelobbyd,
noch in hoeverre de RBS in staat is geweest verschillende belangen af te
wegen.
Vraag 9
Wilt u zich ervoor inzetten om openbaarheid te verkrijgen over de gesprekken
en andere uitwisseling tussen de RSB en lobbyorganisaties van het bedrijfsleven?
Antwoord 9
Nederland zet zich sinds lange tijd samen met een aantal gelijkgezinde
lidstaten in voor meer transparantie omtrent de totstandkoming van wet- en
regelgeving in de EU. In 2019 presenteerde Nederland samen met negen
andere lidstaten het non-paper «increasing transparency and accountability of
the EU» met daarin concrete suggesties ter modernisering van transparantie
in de Raad en het EU-besluitvormingsproces. Deze inzet heeft een aantal
concrete resultaten opgeleverd, waaronder vergrote transparantie van
trilogen. In september 2021 heeft Nederland samen met Duitsland en
Denemarken een transparency pledge gelanceerd en in maart 2022 een online
evenement als opvolging van de pledge georganiseerd. De pledge is door
alle lidstaten, de bij de Conferentie over de toekomst van Europa betrokken
Commissarissen, de EU Ombudsman en 50 Europarlementariërs ondertekend.
De aanbevelingen uit de Conferentie over de toekomst van Europa kunnen de
beleidsagenda op dit terrein verder voeden. Daarnaast blijft het kabinet zich
inzetten voor de punten die nog niet gerealiseerd zijn uit het non-paper van
2019: herziening van de transparantieverordening; herziening van de interne
Limité-richtsnoeren van de Raad, zodat minder Raadsdocumenten de
Limité-markering krijgen en de Limité-markering van documenten tijdig wordt
opgeheven; en toezien op snelle totstandkoming en ingebruikname van de
inter-institutionele wetgevingsdatabase (One-stop IT-shop).
De RSB stelt specifiek in zijn jaarverslag van 20217 dat hij bij de uitvoering
van zijn mandaat als een intern, onafhankelijk en objectieve adviseur geen
adviezen zoekt of accepteert van interne of externe stakeholders of lobbygroepen. Verder is de RSB gehouden aan een aantal bepalingen die ook voor
andere onderdelen van de EU gelden. Zo moet de RSB een openbaar register
van zijn documenten hebben en publiceert de RSB tevens een lijst van de
conceptadviezen die zijn behandeld. Onder andere via dit jaarverslag
communiceert de RSB ook over zijn activiteiten en voortgang.
Vraag 10
Kunt u in dat licht toelichten waarom het Adviescollege Toetsing en Regeldruk (ATR) voor de derde keer om advies wordt gevraagd over IMVOwetgeving, na de eerdere adviezen over hetzelfde onderwerp in 2020 en
2021?8

7
8

rsb_report_2021_en.pdf (europa.eu)
ATR advies aan de Minister van Buitenlandse handel en Ontwikkelingssamenwerking – Internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen, 27 augustus 2020, https://www.atrregeldruk.nl/wp-content/uploads/2020/09/44-U117-Ministerie-van-BZ-Internationaalmaatschappelijk-verantwoord-ondernemen-w.g.pdf; Advies van het ATR over bouwstenen voor
IMVO-wetgeving, 2 juli 2021, Kamerstuk 26 485, nr. 373.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 10
Naast het adviseren over wetgeving kan het ATR op verzoek van het
Parlement of regering ook adviseren over beleid en regelgeving. Bij de
totstandkoming van het nieuwe IMVO-beleid in 2020 en de ontwikkeling van
de bouwstenen voor IMVO-wetgeving in 2021 heeft het kabinet advies
gevraagd aan het ATR. De adviesaanvragen gingen in op de vraag in welke
mate de regeldruk voor ondernemingen van het nieuwe IMVO-beleid en de
bouwstenen IMVO-wetgeving proportioneel zouden zijn. Het is de wens van
het kabinet om belanghebbenden en adviesinstanties vroegtijdig mee te
nemen in de ontwikkeling van beleid en wet- en regelgeving zodat de
kwaliteit ervan versterkt kan worden.
Het ATR zal wederom worden betrokken bij de totstandkoming van nationale
IMVO-wetgeving. Advisering van het ATR is een vaststaand element in
nationale wetgevingstrajecten. Momenteel wordt een nationaal wetsvoorstel
voorbereid. Rond de zomer van 2023 wordt het voorstel naar verwachting
aan uw Kamer aangeboden.
Vraag 11
Hoe kan het ATR volgens u een afgewogen advies geven over de wenselijkheid van IMVO-wetgeving, als het college in zijn eigen woorden de regering
en Staten-Generaal per definitie «adviseert [...] om de regeldruk voor
bedrijven, burgers, en beroepsbeoefenaren in de zorg, onderwijs, veiligheid
en sociale zekerheid, zo laag mogelijk te maken»?9 Heeft het kabinet niet juist
besloten tot de invoering van IMVO-wetgeving, omdat juist door het
ontbreken van bindende regeldruk de naleving van de OESO-richtlijnen door
bedrijven ver onder de maat is?
Antwoord 11
Het mandaat van het ATR bepaalt dat het toetst op de transparantie van
regeldrukeffecten. Hierbij toetst het niet op de wenselijkheid van wetgeving,
maar op de vraag of ten opzichte van de doelstelling gekozen is voor de optie
met de laagste regeldrukkosten. Daarnaast beziet het ATR of voldoende
aandacht is besteed aan de werkbaarheid voor de doelgroep. Het is aan het
kabinet om een advies van het ATR al dan niet over te nemen. Daarbij zal de
regeldruk en uitvoerbaarheid voor het MKB goed in het oog worden
gehouden
Vraag 12
Hoe kan het ATR gezien de partijpolitieke kleur van de collegeleden een
afgewogen, objectief en gebalanceerd advies geven over IMVO-wetgeving?
Antwoord 12
Het ATR is een onafhankelijk adviescollege. Het college wordt samengesteld
op basis van bestuurlijke ervaring, relevante kennis en ervaring met regeldruk
zoals die door de doelgroepen wordt ervaren. Het ATR beoordeelt of de juiste
beslisinformatie voorhanden is, of in het voorstel op een juiste manier de
regeldrukkosten in beeld zijn gebracht en of daarbij gekozen is voor de optie
met de laagste regeldrukkosten ten opzichte van het gestelde doel. Het ATR
levert hierdoor een bijdrage aan de kwaliteit van voorgestelde wetgeving.
Vraag 13
Deelt u de mening dat het ook verstandig zou zijn dat betreffende Nederlandse IMVO-wetgeving er een organisatie moet zijn die die het kabinet
adviseert of wetgeving effectief is om misstanden tegen te gaan, de toegang
tot recht voor slachtoffers verbetert en in lijn is met de richtlijnen voor
multinationale ondernemingen van de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)?
Antwoord 13
Dit is heden het geval, zoals eerder bericht aan uw Kamer zal na de zomer
van 2022 de internetconsultatie starten voor het nationale IMVO-wetsvoorstel.
Deze consultatie staat open voor iedereen. Ook adviesinstanties zoals de
Raad voor de Rechtspraak en het ATR zullen advies uitbrengen. Voordat het
9

https://www.atr-regeldruk.nl/over-atr/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

kabinet het wetsvoorstel aan uw Kamer doet toekomen zal de Raad van State
een advies uitbrengen. Ook de Raad van State bekijkt de effectiviteit van het
nationale wetsvoorstel.
Naast het betrekken van adviesinstanties worden bij de ontwikkeling van
nationale IMVO-wetgeving stakeholders en experts betrokken. Het gaat om
experts uit het bedrijfsleven, maatschappelijk middenveld en de wetenschap.
Onder andere via formele en informele consultaties wordt advies ingewonnen
over de effectiviteit van toekomstige IMVO-wetgeving ten aanzien van het
tegengaan van misstanden en het verbeteren van toegang tot herstel voor
slachtoffers. Dat laatste was ook een belangrijk onderwerp bij de herziening
van het Nationaal Actieplan Bedrijfsleven en Mensenrechten en de bijbehorende consultaties. Dit plan wordt deze zomer aan uw Kamer aangeboden.
Bovendien wordt op ambtelijk niveau regelmatig kennis uitgewisseld met het
secretariaat van het Centre for Responsible Business Conductvan de OESO.
Ook de SER heeft geadviseerd over IMVO-wetgeving, met aandacht voor de
verwachte effectiviteit en coherentie met de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen.
Vraag 14
Bent u bereid de komende maanden in de discussies over de Europese
IMVO-richtlijn de Europese Commissie te wijzen op de niet objectieve rol van
het RSB in de uiteindelijke invulling van de richtlijn?
Antwoord 14
De RSB speelt de komende maanden geen rol meer bij de totstandkoming
van de Europese richtlijn. Momenteel wordt het CSDDD-voorstel besproken in
de Raad en het Europees Parlement. Daarna starten de trilogen tussen de
Raad, het Europees Parlement en de Europese Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5