8
Afschaffing kieskringen
Aan de orde is de behandeling van:
- het Voorstel van wet van het lid Klein tot wijziging van
de Kieswet en de Wet raadgevend referendum houdende
afschaffing van de kieskringen ( 34247 ).
De voorzitter:
Ik heet de heer Klein van harte welkom. Hij zit in vak-K en
hij wordt daar ondersteund door mevrouw Lentine Schouten
vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en mevrouw Carline Hansen, medewerker van
de heer Klein. Ik heet ook hen welkom. Tevens heet ik de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
welkom. Hij zal bij de behandeling van dit wetsvoorstel
optreden als adviseur van de Kamer. Vandaag is de eerste
termijn van de zijde van de Kamer aan de orde. De beantwoording zal op een later moment worden ingepland, in
overleg met de initiatiefnemer. We hebben een beetje
geschoven in de sprekerslijst. Ik geef graag de heer Taverne
als eerste het woord. Hij spreekt namens de fractie van de
VVD en heeft twaalf minuten spreektijd.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Taverne (VVD):
Voorzitter, dat is een rustig idee. Dank u wel. Het toont
overigens wel aan hoe belangrijk de VVD-fractie initiatiefwetsvoorstellen vindt, zeker ten aanzien van ons kiesstelsel.
Ik complimenteer de heer Klein daar van harte mee. Ik
bedank ook, via de voorzitter, de medewerkers die hem
daarbij hebben geholpen. Het is immers, zoals gezegd, altijd
goed als een collega-Kamerlid het recht van initiatief
gebruikt. Dat is het bijzondere voorrecht dat wij hebben als
medewetgever. Ik dank ook de minister van Binnenlandse
Zaken, die in vak-K heeft plaatsgenomen, voor zijn aanwezigheid. Ik denk dat ik namens ons allen spreek als ik zeg
dat wij zeer verheugd zijn dat hij daar weer gezond en wel
plaats kan nemen.
Bij verkiezingen stem je volgens onze Kieswet niet op een
partij. Je stemt op een persoon, die zich heeft aangesloten
bij een politieke partij. Als je in Groningen woont, kun je
iemand kiezen uit Groningen. Als je in Hoevelaken woont
en je toevallig de initiatiefnemer kent, kon je bij de afgelopen Kamerverkiezingen stemmen op de initiatiefnemer. Je
kiest namelijk niet alleen een politicus. Je kiest ook jouw
volksvertegenwoordiger, iemand die jouw stad, dorp of
misschien zelfs straat kent en weet wat er speelt en leeft.
Momenteel is het voor politieke partijen mogelijk om zelf
te bepalen hoe zij regionale spreiding op hun lijst bevorderen. Zo kan een partij in elke kieskring een andere lijst met
regionale kandidaten indienen of, zoals mijn partij het doet,
één lijst indienen met een goede regionale spreiding van
de kandidaten. Aan de ene kant heb je partijen die geen
enkel belang hechten aan regionale spreiding op hun lijsten.
Deze partijen ontnemen mensen de kans om iemand te
kiezen uit hun eigen regio. Aan de andere kant heb je partijen die regionale spreiding desnoods verplicht willen
stellen, bijvoorbeeld door middel van herinvoering van een
districtenstelsel. De VVD is daar overigens geen voorstander
van.

Tweede Kamer

Afschaffing kieskringen

De VVD ziet wel het belang van regionale spreiding op
kieslijsten, maar zij is van mening dat partijen zelf de manier
moeten kunnen kiezen waarop zij dat willen regelen en
bevorderen. Daarnaast is de VVD van mening dat nieuwe
partijen moeten kunnen aantonen dat zij kunnen rekenen
op draagvlak in alle delen van Nederland. Daarom is het
goed dat de Kieswet voorschrijft dat nieuwe politieke
groeperingen 30 ondersteuningsverklaringen moeten inleveren per kieskring. Dat lijkt heel veel, maar het zijn er al
minder dan het er waren. In 1999 werd het aantal ondersteuningsverklaringen namelijk verlaagd van 50 naar 30 per
kieskring. In het voorstel van de initiatiefnemer zal het totale
aantal ondersteuningsverklaringen gelijk blijven, maar
maakt het niet meer uit waar ze vandaan komen. Er zijn dan
immers geen kieskringen meer. Ik kan me allerlei redenen
voorstellen waarom dat goed is of zelfs praktisch is en
misschien zelfs in het bijzonder waarom het praktisch is
voor de initiatiefnemer, althans het hem niet slecht zal uitkomen, als zijn initiatief tot wet zou worden verheven nu
hij zelf heeft aangegeven met een nieuwe politieke groepering deel te willen nemen aan de Tweede Kamerverkiezingen in 2017. Laat ik vaststellen dat het voor nieuwe politieke
groeperingen makkelijker zal worden om deel te nemen
aan verkiezingen na aanvaarding van het wetsvoorstel.
De initiatiefnemer schrijft in de nota naar aanleiding van
het verslag: "Uitgangspunt voor initiatiefnemer is dat ons
kiesstelsel serieus genomen wordt. Dat betekent dat initiatiefnemer ervan uitgaat dat enkel partijen die serieus van
plan zijn om zetels in de Tweede Kamer te halen, aan verkiezingen deelnemen." Ik vraag mij wel af hoe serieus ons
kiesstelsel wordt genomen als meer dan 30, 40 of 50 partijen
straks een lijst indienen omdat ze toevallig in hun eigen
gemeente 580 ondersteuningsverklaringen weten te vergaren. Is de initiatiefnemer van oordeel dat dit een wenselijke
situatie is? Ik krijg nu zelf al veel e-mails van mensen die
door de bomen het bos van alle verschillende partij-initiatieven niet meer zien.
Ik heb nog een vraag aan de initiatiefnemer, nu over de
laatste nota van wijziging. Daarin wordt min of meer — ere
wie ere toekomt — het onlangs verworpen amendementBosma in andere bewoordingen aan het voorstel toegevoegd. Het komt erop neer dat alle partijen voortaan 80
kandidaten op hun lijst mogen zetten. Ik vraag mij af, nu er
geen nieuw stembiljet komt van de minister en er straks 30
lijsten zijn met elk 80 kandidaten, hoe de initiatiefnemer
denkt over de hanteerbaarheid van het stembiljet. Hoe
weegt de initiatiefnemer de bezwaren die eerder door de
Kiesraad werden opgeworpen in zijn advies over het
amendement-Bosma?
De voorzitter:
Dat leidt tot een vraag van de heer Bosma.
De heer Martin Bosma (PVV):
Dat was een heel goed amendement; ik herinner het me
nog. Het behelsde dat alle partijen een lijst kunnen inleveren
met 80 namen erop. Nu moet je in de Kamer meer dan 15
zetels hebben om 80 namen op een lijst te kunnen zetten.
Heb je 15 zetels of minder, dan mag je lijst niet langer zijn
dan 50. Dat is een rare vorm van discriminatie. Bovendien
zit er zo veel volatiliteit in de kiezersmarkt dat kleine partijen
groot worden en omgekeerd. Het was een heel goed
amendement, maar de VVD heeft tegengestemd. Waarom?

28 september 2016
TK 5

5-8-1

De heer Taverne (VVD):
Met name omdat het wetsvoorstel waarbij het aanhangig
was, niet het meest voor de hand liggende was. Ik deel de
opvatting van de heer Bosma dat het, gelet op de volatiliteit
van het electoraat, misschien niet altijd voor de hand ligt
om de omvang van een fractie als uitgangspunt te nemen
voor nieuwe kieslijsten. Ik snap de overwegingen dus.
Alleen, mede gelet op een aantal ontwikkelingen in de
afgelopen maanden, onder andere ten aanzien van ons
stemproces en het niet doorgaan van een aantal voorgenomen vernieuwingen, gaat het mij om de vraag hoe de initiatiefnemer aankijkt tegen dit onderwerp, dat immers deel
uitmaakt van zijn voorstel.
De heer Martin Bosma (PVV):
Dat is toch geen antwoord! Ik vraag gewoon waarom de
heer Taverne heeft gestemd zoals hij heeft gestemd en dan
komt hij aan met "ik hoor graag van de heer Klein wat hij
ervan vindt". Nee, ik wil weten waarom de fractie van de
heer Taverne heeft gestemd tegen dit prachtige amendement van mij dat discriminatie moet tegengaan. Geef daar
gewoon antwoord op!
De heer Taverne (VVD):
Ik herhaal mijn antwoord: dit amendement was heel oneigen aan het voorstel waaraan het gehangen was. Eenvoudiger kan ik het niet zeggen.
De heer Martin Bosma (PVV):
Dat lokt iets uit. Stel dat ik het nu weer indien, vindt de heer
Taverne dan dat het eigen is aan dit voorstel? Zo ja, is hij
dan genegen om wel voor te stemmen?
De heer Taverne (VVD):
Als het zover komt, zal de VVD-fractie dat opnieuw op zijn
merites beoordelen.

Europees Parlement werken we al met één kieskring. De
noodzaak ertoe is dus afgenomen, maar is er daarmee
voldoende rechtvaardiging voor afschaffing? Eerlijk gezegd
weet ik dat nog niet. Daarom heb ik een paar vragen aan
de heer Klein.
Wat is er volgens de initiatiefnemer de afgelopen verkiezingen aan onrechtvaardige uitkomsten geweest ten gevolge
van de kieskringen? Hoe verhouden die zich tot de voordelen van regionale lijsten? Gebruik van kieskringen komt bij
andere verkiezingen namelijk nog steeds voor, zo erkent
ook de initiatiefnemer. Vaak gaat het om lijstduwers, maar
het kan ook meer lokale of regionale kleur aan de lijst geven
om er mensen op te zetten die herkend worden en aanspreekbaar zijn. Dat versterkt de democratie, en dat is heel
belangrijk. In net gefuseerde gemeenten zien we dat die
herkenbaarheid belangrijk is. Kandidaten spreken zich daar
duidelijk uit voor welke kern zij staan en over de achtergrond die zij meenemen. Kiezers nemen dat mee in hun
stem. Nederlandbreed zie je eveneens een trend. De buurt
en de regio winnen aan belang, niet alleen vanwege de
decentralisatie van overheidstaken, maar ook in de binding
die mensen voelen met hun directe omgeving. Waarom
stelt de heer Klein dan juist nu voor om de mogelijkheid te
schrappen die uiting geeft aan die regionale binding? Kan
dat voldoende opgevangen worden met langere kieslijsten?
Wat is overzichtelijker voor de kiezer: een kieslijst van 80
personen of een kortere lijst die per regio verschilt? Ik krijg
graag ook een reactie van de minister.
Ik heb daarnaast nog enkele vragen specifiek aan de
minister. Hoeveel partijen hebben de afgelopen jaren
gebruikgemaakt van verschillende lijsten per kieskring? Om
hoeveel kandidaten rond welke plek op de lijst ging het
dan? Hoeveel stemmen hebben zij gekregen? Is een van
hen in de buurt gekomen van de kiesdrempel? Is er kiezersonderzoek waaruit blijkt waarom mensen juist op die kandidaat gestemd hebben? Kan de minister nader ingaan op
de werklast voor de hoofdstembureaus als dit voorstel wet
zou worden?
Ik zal de antwoorden meenemen naar mijn fractie om die
daar te bespreken. Vooralsnog vind ik het heel belangrijk
dat met name deze technische vragen beantwoord worden.

Mevrouw Ko er Kaya (D66):
Voorzitter. Allereerst mijn complimenten aan de heer Klein.
Als eenmansfractie komt er veel op je af en dan is het des
te knapper en bewonderenswaardiger dat er een initiatiefwetsvoorstel ligt van de hand van de heer Klein. Een prestatie op zich dus!
De Kieswet is dringend aan herziening toe. De Kiesraad zei
het als volgt: "De Kieswet gaat deels uit van verouderde
concepten, is op sommige punten onduidelijk, althans niet
consistent, en bevat op onderdelen onnodige belemmeringen voor een snel, nauwkeurig en efficiënt verloop van het
verkiezingsproces." Daar is geen woord Frans bij, zou ik
zeggen. De minister houdt echter alles bij het oude. Dat is
jammer. De kieskringen zijn zo'n onderdeel van de wet
waarvan men zich kan afvragen of het nog bij de tijd is.
Waar vroeger de kieslijsten per kieskring nog sterk verschilden, lijken die nu sterk op elkaar of zijn die überhaupt in
het hele land hetzelfde. Kieslijsten mogen ook steeds langer
zijn. De kans dat je bij snelle groei de lijst zou uitputten is
dus sterk gekrompen. Het levert extra werk op. In alle kieskringen moeten de benodigde formaliteiten verricht worden
in plaats van dat dit centraal kan. Bij de verkiezing van het

Tweede Kamer

Afschaffing kieskringen

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter. Laat ik beginnen met namens de SGP de waardering uit te spreken voor het vele werk dat collega Klein
verzet op het terrein van initiatiefwetgeving. Dat is een heel
goede zaak. Het verdient lof dat hij als kleine fractie daarin
actief is. Die zwaaien wij hem dan ook gaarne toe.
De wijziging van de Kieswet ligt politiek vaak gevoelig.
Collega Klein heeft een voorstel ingediend dat in elk geval
op het eerste oog minder politiek geladen is. Het gaat om
het afschaffen van de kieskringen. Dat zou vooral praktisch
zijn en er een reden in vinden dat daarmee de administratieve lasten verlaagd worden. Voor de SGP strijden in dit
voorstel een viertal zaken om voorrang: ten eerste de historische waarde van kieskringen, ten tweede de mogelijkheid
om regionale vertegenwoordigers te stellen, ten derde de
vereenvoudiging van het stelsel en ten vierde de mogelijke
overige consequenties die dit voorstel kan hebben.

28 september 2016
TK 5

5-8-2

Ik kom eerst maar eens op de vraag: waarom die kieskringen? De huidige kieskringen zijn een gevolg van de invoering van het stelsel van evenredige vertegenwoordiging in
1917. Met deze kieskringen is uitdrukkelijk gekozen voor de
mogelijkheid om regionale lijsten in te dienen om te waarborgen dat er een bepaalde band tussen kiezers en gekozenen zou blijven bestaan. We moeten niet vergeten dat de
ombouw van het hele stelsel kwam vanuit het districtenstelsel. Vooral ook omdat de lijst toen nog maximaal tien kandidaten kon bevatten, was dit noodzakelijk voor de partijen
met meer vertegenwoordigers in het parlement. Anders
zou de lijst namelijk al wel snel uitgeput zijn. Die kieskringen
waren volgens de grondwetscommissie destijds vooral ook
een waarborg — en dat is toch wel heel mooi om te zien —
tegen een centrale leiding en tegen een sterkere centralisatie
dan gewenst is. Juist om het decentrale karakter te borgen
zijn die kieskringen indertijd dus ingesteld. Een eerlijke
beoordeling van dit punt moet zijn dat de kieskringen historisch gezien zeker hun functie hebben, of hebben gehad,
maar dat in de praktijk de kandidaatstelling volledig een
zaak van de landelijke politieke partijen zelf is.
Ik kom op het punt van de regionale kandidaten. Het argument blijft staan dat er door de kieskringen de mogelijkheid
is van een regionale spreiding van kandidaten. Daar is —
hoe je daar inhoudelijk verder ook over denkt — bij de
meest recente Tweede Kamerverkiezingen ook gebruik van
gemaakt. Deels zal dit ook ingegeven zijn door het risico
van lijstuitputting. Dat risico was zeker groot toen er voor
kleinere partijen slechts 30 kandidaten op de lijst stonden,
maar ook bij het huidige aantal van 50 kandidaten is het
nog steeds mogelijk dat de lijst op een gegeven moment
uitgeput is. Mocht dit voorstel het halen, dan is het in ieder
geval goed dat via de nota van wijziging alle partijen tot 80
kandidaten kunnen kandideren. Dat punt is in de interruptie
zojuist al even besproken.
Regionale kandidaten worden door de partijen echter vooral
ingezet om daarmee hun regionale worteling tot uitdrukking
te brengen. In die zin heeft de oorspronkelijke bedoeling
van de kieskringen dus niet meer de betekenis en de functie
die die wel heeft gehad. Collega Klein kiest hier voor een
wat dubbele benadering. Enerzijds zegt hij dat mensen
minder in regio's denken. Anderzijds blijkt dat er wel
degelijk kandidaten zijn die vooral als regiokandidaat
gekandideerd worden en om die reden dus een plaats op
de lijst krijgen. Het is ook zeker denkbaar dat een dergelijke
kandidaat de voorkeursdrempel haalt, ook al staat hij of zij
slechts op de lijst in één regio. We kennen daar voorbeelden
van, ook bij de laatste verkiezingen. Op dit punt lijken de
huidige kieskringen een mogelijkheid te bieden om toch
wat variatie mogelijk te maken. Je zou kunnen zeggen dat
dit punt eerder pleit voor het handhaven van de huidige
kieskringen dan voor het afschaffen ervan. Hoewel er in de
praktijk door de partijen dus voldoende of veelvuldig
gebruikgemaakt wordt van de regionale spreiding van de
kandidaten op de lijst, noodzaakt het verschil in kieskringen
daar namelijk inderdaad ook letterlijk toe.
Als een partij alleen in een bepaalde provincie actief is,
bijvoorbeeld Friesland of Limburg — ik noem maar wat
provincies — komt deze als gevolg van dit wetsvoorstel wel
in het hele land op de kieslijst te staan. De vraag is: is dit
logisch? Ik zou daarop graag de reflectie van de heer Klein
horen, en ook die van de minister van Binnenlandse Zaken.

Tweede Kamer

Afschaffing kieskringen

Het volgende punt betreft de vereenvoudiging. Het is volstrekt duidelijk dat de beoogde wetswijziging in ieder geval
een duidelijke vereenvoudiging voor ons kiesstelsel betekent. De toedeling van zetels wordt overzichtelijker. De
praktische consequenties daarvan zullen naar ons idee
echter niet zo heel groot zijn. Iemand die op één lijst staat
en met voorkeursstemmen is gekozen, krijgt eigenlijk altijd
al een zetel, tenzij er te veel mensen met voorkeursstemmen
zijn gekozen, maar dat doet zich in de praktijk niet zo vaak
voor. Voor de overige kandidaten is het precieze aantallen
stemmen wettelijk gezien in zekere zin niet zo relevant. Het
is dus ook niet zo'n probleem als er een zetel wordt toegewezen aan iemand terwijl een ander net wat meer stemmen
heeft gekregen.
Ik kom tot een afronding, maar ik werp nog even een blik
op de overige, praktische consequenties. In de meeste
regio's zal het in de uitvoering voor de stembureaus niet
zo veel uitmaken, omdat daar nu vaak al één kiesdistrict
per provincie is. Maar wat betekent dit concreet voor de
stembureaus in Noord- en Zuid-Holland? De werklast neemt
bij die stembureaus wel fors toe, omdat er drie of vier
kieskringen worden samengevoegd. Ik hoor graag hoe de
initiatiefnemer over deze consequenties denkt.

De heer Martin Bosma (PVV):
Voorzitter. Spreek wat milde woorden, zei de heer Bisschop
in het voorbijgaan tegen mij. Er gaat altijd een beschavende
werking uit van de fractie van de SGP. Ik begrijp dat collega
Van Raak zich heeft ingeschreven voor één minuut. Ik bekijk
of ik het nog korter kan houden. Uiteraard spreek ik, zoals
iedereen, mijn complimenten uit voor de collega die dit
wetsvoorstel heeft gemaakt. Ik heb een paar praktische,
simpele vragen.
De heer Klein heeft het over een administratievelastenverlichting, die zal optreden als deze wet wordt aangenomen.
Waar bestaat die eigenlijk precies uit? Is het zo ingewikkeld,
en kost het zo veel mensen, om die kieskringen te hebben?
Welk werk zal er verdwijnen?
Ik kom op het element van regionale spreiding. De collega
van D66 zei zonet dat regio's aan belang winnen in Nederland. Volgens mij is dat niet zo, maar ik hoor graag wat de
heer Klein daarvan vindt. We hoeven er geen sociologische
bomen over op te zetten, maar in elk winkelcentrum zie ik
tegenwoordig dezelfde winkels en ketens verschijnen en
regionale accenten verdwijnen. Volgens mij neemt het
belang van regio's dus juist af, maar wellicht heeft de collega van het CDA daar straks een heel andere mening over.
Ik hoor hierover graag een bespiegeling van de indiener.
Wat vindt hij van dit element?
Dan is er de drempel van de handtekeningen. Laten we er
niet omheen draaien: de heer Klein is een afsplitsing. Hij
gaat met zijn briljante partij meedoen aan de komende
Kamerverkiezingen. Er staan heel veel partijen en partijtjes
te dringen, begrijp ik, dus het wordt een enorme drukte.
Toen mijn partij voor het eerst deelnam, in 2006, moesten
er heel veel handtekeningen worden opgehaald. Dat was
een enorme logistieke operatie. Je hebt er 30 voor nodig
en 29 is niet genoeg, dus moet je twee keer zo veel ophalen.
Dat legt een drempel. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat de heer Klein helemaal geen zin heeft in zo'n
drempel, en dat hij het een stuk makkelijker wil doen en

28 september 2016
TK 5

5-8-3

niet al die provincies af wil. Speelt dat ook een rol? Dat
vraag ik mij in mijn wantrouwen even af. En wordt het,
omdat we straks die handtekeningen van al die kieskringen
niet meer nodig hebben, niet makkelijker voor allerlei partijen om mee te doen, terwijl wij misschien juist wel willen
dat ze op de een of andere manier moeten aantonen dat ze
wat mensen hebben in den lande, iets kunnen organiseren
et cetera? Wordt het dus niet te gemakkelijk voor partijen
en gelukszoekers om mee te doen?
Dan wil ik de heer Klein graag ook nog even horen over de
rare grens die er nu is. Partijen die vijftien zetels of minder
hebben in de Tweede Kamer, mogen slechts 50 mensen op
hun lijst zetten. Grotere partijen mogen 80 mensen op de
lijst zetten. Dat is een vreemde en ouderwetse manier van
discriminatie. Ik wijs er even op dat wij recentelijke nieuwe
collega's hebben gekregen. De heer Van der Ree van de
VVD stond op nummer 56 van de lijst en mevrouw Asante
die recentelijk beëdigd werd, stond op lijst 50. Het onderwerp "lijstuitputting" dat de heer Bisschop inbracht — dat
woord kende ik niet — is dus iets waar wij rekening mee
moeten houden. Hoe staat de heer Klein daartegenover?
De voorzitter:
Het is u niet helemaal gelukt om het binnen één minuut te
doen. Voor de Handelingen vermeld ik dat mevrouw Asante
op nummer 50 stond en niet op lijst 50.

De heer Amhaouch (CDA):
Voorzitter. Allereerst uit ik namens het CDA mijn waardering
voor de heer Klein en zijn twee medewerkers voor het
indienen van dit initiatiefwetsvoorstel. Mijn collega's zeiden
het net ook al: wij weten dat het voor kleine fracties niet
altijd gemakkelijk is om dit te doen.
Het CDA is een brede volkspartij die altijd oog heeft gehad
voor regionale spreiding van kandidaten over het land. Wat
de heer Bosma net zei, klopt dus exact. Het CDA is inderdaad voorstander van regionale spreiding. Daarom is de
CDA-fractie geen voorstander van het afschaffen van de
kieskringen. Integendeel, het CDA zou het regionale element
in het kiesstelsel juist willen versterken. Naar de indruk van
de CDA-fractie gaat het de initiatiefnemer vooral om een
vereenvoudiging van de regeling van ondersteuningsverklaringen, zoals de heer Bosma net ook verteld heeft. De
CDA-fractie ziet in dit voorstel echter meer een principiële
keuze voor het afschaffen van elke mogelijkheid om door
afzonderlijke lijsten rekening te houden met regionale kandidaatstelling.
De initiatiefnemer haalt het rapport van de adviescommissie
inrichting verkiezingsproces aan, het rapport van de commissie-Korthals Altes dus. Hij verwijst met name naar de
waarborgen die de commissie formuleert voor het verkiezingsproces, onder andere integriteit, controleerbaarheid
en transparantie. Kan de initiatiefnemer aangeven waar de
commissie-Korthals Altes precies kritiek levert op het
bestaan van kieskringen? Wat staat in het rapport over het
bestaan van kieskringen?

kennelijk niet de gehele brief van de VNG gelezen, want de
VNG wijst ook op de extra werkzaamheden voor de hoofdstembureaus in de provinciehoofdsteden. Heeft de initiatiefnemer een reactie op de volgende opmerking van de VNG:
"Wel is het noodzakelijk dat geregeld wordt dat deze
gemeenten voldoende middelen krijgen om deze extra
werkzaamheden te verrichten"?
De initiatiefnemer wijst op de ondoorzichtige toewijzing
van zetels als ongewenst neveneffect van het bestaan van
kieskringen. In dit verband gebruikt hij wederom de termen
"onrechtvaardig" en "in strijd met de wil van de kiezer". Kan
de initiatiefnemer de betekenis van die termen nog eens
uiteenzetten? Op grond van welke criteria zegt hij dat het
onrechtvaardig of in strijd met de wil van de kiezer is? Is
hij van mening dat het rechtvaardig of in ieder geval niet
in strijd met de wil van de kiezer is als een kandidaat op
wie 3.511 stemmen zijn uitgebracht, een zetel onttrekt aan
een politieke groepering? Of is in dat geval een beetje
bescheidenheid gepast? Met andere woorden: waarom is
het onttrekken van een Kamerzetel aan een politieke groepering in de ogen van de initiatiefnemer geen probleem en
toewijzing van een zetel aan een andere kandidaat van
dezelfde politieke groepering wel?
Ik kom aan het einde van mijn inbreng. Nogmaals, de CDAfractie hecht aan regionale spreiding van kandidaten. De
CDA-fractie hecht daarom aan het behoud van de mogelijkheid om in kieskringen verschillende lijsten of verschillende
staartlijsten in te dienen. Dat doet mijn partij ook bij de
aanstaande verkiezingen.

Mevrouw Fokke (PvdA):
Voorzitter. In de eerste plaats een compliment voor de initiatiefnemer. Het valt toch altijd te waarderen als een collega-Kamerlid die taak op zich neemt en met een initiatiefwetsvoorstel komt. Ik zeg er wel eerlijk bij: tot zover de
complimenten, want ik heb nog wel de nodige vragen over
het wetsvoorstel.
In de memorie van toelichting staat dat de kieskringen in
de praktijk geen daadwerkelijk effect meer hebben en dat
de oorspronkelijke functies van kieskringen nog nauwelijks
een rol spelen in actuele discussies. Ook geeft de initiatiefnemer aan dat de politieke partijen bij de verkiezingen niet
met regionaal verschillende lijsten uitkomen en dat louter
regionale kandidaten niet worden gekozen. Volgens mij
begint de memorie van toelichting van de initiatiefnemer
daarmee. Dat is interessant want als klopt wat ik zeg, is het
de vraag welk probleem precies met dit wetsvoorstel wordt
opgelost. Is dit iets wat zich in de praktijk voordoet of is dit
initiatiefwetsvoorstel enkel een theoretische exercitie? De
initiatiefnemer schrijft verder dat het systeem van zetelverdeling complex is. In de memorie van toelichting wordt een
heel complexe rekensom gegeven. Gelet op het feit dat hij
zegt dat het zich in de praktijk niet voordoet, is het de vraag
of er in de praktijk echt een probleem is, ook al kunnen wij
heel theoretische rekensommen maken.

De initiatiefnemer beroept zich op steun van de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten voor zijn voorstel. De VNG
stelt dat het kiesstelsel door deze wetswijziging transparanter en beter controleerbaar wordt. De initiatiefnemer heeft

De huidige kieskringen stellen politieke partijen in de gelegenheid om per regio verschillende kandidaten voor te
stellen. De PvdA vraagt zich af wat daarmee mis is als wij
er allemaal van overtuigd zijn dat de band tussen kiezer en
gekozene moet worden versterkt. Ik zal er dan ook niet
omheen draaien: de PvdA is geen voorstander van het

Tweede Kamer

28 september 2016
TK 5

Afschaffing kieskringen

5-8-4

afschaffen van de kieskringen. Ook al is er misschien maar
één regionale kandidaat en ook al wordt hij of zij nooit
gekozen, het is wel heel goed voor de binding met de regio.
Waarom zou je daarvan afwijken? Wij voeren hier hele
debatten over het vertrouwen van de burger in de politiek
en mensen houden van politiek die dicht bij hen staat.

Ik dank de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor zijn aanwezigheid.
De vergadering wordt van 15.34 uur tot 16.17 uur geschorst.

Als je dat allemaal bij elkaar optelt, is er wat de PvdA betreft
niet zo veel mis met het huidige systeem. Tot zover mijn
inbreng.

De heer Van Raak (SP):
Voorzitter. Ik wil om te beginnen de minister van harte
welkom heten na de ontzettend moeilijke zomer die hij heeft
gehad. Het is fijn dat hij er weer is. Mijnheer Klein, ik heb
veel waardering voor het initiatief. Het is heel bijzonder als
een fractie van één lid een initiatiefwet indient. Daarvoor
grote complimenten. Ik kan mij echter ook niet aan de indruk
onttrekken dat de keuze voor juist dit wetsvoorstel ook wel
enig eigen belang dient. Ik hoop dat de initiatiefnemer daar
straks op ingaat.
Toen ik het wetsvoorstel las, heb ik me lang afgevraagd
wat de meerwaarde van dit voorstel is, tot ik het advies van
de Kiesraad las. Ik citeer: "De Kiesraad heeft met instemming kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel
tot afschaffing van de kieskringen. Er zijn zwaarwegende
argumenten aan te voeren die pleiten voor afschaffing van
de kieskringen. Zo is het sinds de verruiming van het aantal
kandidaten op een lijst in 2009, mogelijk om voldoende
(regionale) kandidaten op een lijst te plaatsen en is het
hiervoor niet meer noodzakelijk om per kieskring verschillende lijsten in te dienen. Afschaffing van de kieskringen
zal kiezers meer duidelijkheid bieden, aangezien op het
stembiljet alle kandidaten voor de betreffende verkiezing
vermeld staan en leiden tot een zetelverdeling die meer in
overeenstemming is met de vooraf opgestelde kandidatenlijst. Tot slot zal afschaffing van de kieskringen het kiesstelsel transparanter en daarmee begrijpelijker maken." Die
kan de heer Klein in zijn zak steken.
Dit heeft mij ervan overtuigd dat dit geen symboolwet is,
maar dat dit voorstel wel degelijk iets toevoegt. Toch heb
ik nog wel twee vragen, zowel aan de heer Klein als aan de
minister. Die gaan over de werklast van de stembureaus
en toch ook over de ondersteuningsverklaringen, want ik
deel een klein beetje de zorgen van de heer Bosma dat het
wel heel makkelijk wordt om aan de verkiezingen mee te
doen. Ik ben altijd erg voor een zo divers mogelijk parlement
en wil dat iedereen een serieuze kans krijgt een beroep te
doen op de bevolking om gekozen te worden. Maar volslagen kansloze acties wil ik niet aanmoedigen. Ziet de heer
Klein met mij ook niet het gevaar dat we straks een ellenlange kieslijst krijgen van partijen die niet in de verste verte
een kans maken op een zetel?
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Daarmee komt een einde aan de inbreng van de Kamer in
eerste termijn. Zoals eerder gezegd zal de beantwoording
van de initiatiefnemer in overleg met hem later worden
ingepland.

Tweede Kamer

Afschaffing kieskringen

28 september 2016
TK 5

5-8-5