Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 802

Toepassing van de Wet open overheid

Nr. 66

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 april 2023
Tijdens het tweeminutendebat Wet open overheid (CD d.d. 16/03) op
29 maart jl.1 zijn door het lid Omtzigt c.s. (Kamerstuk 32 802, nr. 60) en de
leden Bushoff en Bromet (Kamerstuk 32 802, nr. 61) twee moties
ingediend. Deze moties zijn na dit debat gewijzigd. In deze brief zal ik de
gewijzigde moties van een appreciatie voorzien.
Gewijzigde motie van het lid Omtzigt c.s. (Kamerstuk 32 802, nr. 64 t.v.v.
Kamerstuk 32 802, nr. 60)
Het lid Omtzigt c.s. heeft tijdens het tweeminutendebat van 29 maart jl.
een motie ingediend waarin de regering verzocht wordt om de rechterlijke
uitspraken op het verstrijken van termijnen, zowel voor documenten
beschikbaar stellen als inventarislijsten, binnen een halfjaar uit te voeren
en de Kamer elke twee maanden met een lijst op de hoogte te stellen van
de rechterlijke uitspraken die niet zijn uitgevoerd. Tijdens dat debat heb ik
in reactie op deze motie aangegeven dat ik op dit moment nog onvoldoende zicht heb op de grondoorzaken bij de ministeries voor het feit dat
verzoeken niet binnen de juiste termijn worden uitgevoerd en daardoor
niet weet of, en op welke manier deze motie uitvoerbaar is. In het debat
heb ik het lid Omtzigt daarom verzocht deze motie aan te houden, zodat ik
de ruimte krijg om met de andere ministeries in gesprek te gaan over hoe
we de grondgedachte uit deze motie wel kunnen uitvoeren. Indien de
motie zou worden ingediend, zou ik deze om de hiervoor genoemde
redenen moeten ontraden.
Het lid Omtzigt c.s. heeft vervolgens op 4 april jl. een gewijzigde motie
ingediend:
Verzoekt de regering binnen een half jaar de Kamer een analyse te doen
toekomen over de oorzaken van het stijgend aantal uitspraken in
1

kst-32802-66
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Handelingen II 2022/23, nr. 67, Tweeminutendebat Wet open overheid (CD d.d. 16/03)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 802, nr. 66

1

WOO-zaken waaraan de regering niet voldoet, verzoekt de regering de
rechterlijke uitspraken op het verstrijken van termijnen (zowel voor
documenten beschikbaar stellen als inventarislijsten) binnen acht
maanden uit te voeren, zoals in een rechtsstaat hoort, en de Kamer vanaf
nu elke drie maanden met een lijst op de hoogte te stellen van de
rechterlijke uitspraken die niet zijn uitgevoerd, te beginnen op 1 juli 2023.
Allereerst vind ik het van groot belang om te benadrukken dat ik, als
stelselverantwoordelijk Minister voor het openbaarmakingsbeleid, de
grondgedachte van deze motie volledig onderschrijf. Ik wil er geen twijfel
over laten bestaan dat bestuursorganen verzoeken op grond van de Wet
open overheid binnen de daartoe (wettelijk) gestelde termijn horen af te
handelen en zich aan rechterlijke uitspraken dienen te houden. Dat is de
basis in een rechtsstaat, zoals het lid Omtzigt c.s. nu ook terecht in de
motie stelt. Individuele bestuursorganen en mijn ministerie als stelselverantwoordelijk ministerie werken er dan ook hard aan om dit te realiseren.
Tegelijkertijd moeten we constateren dat de uitvoering van de Wet open
overheid bij de ministeries op onderdelen vastloopt. Dit is ook uitgebreid
aan bod gekomen tijdens het commissiedebat Wet open overheid (d.d.
16 maart jl.). De Wet open overheid gaat uit van een breed gedefinieerd
recht op publieke informatie. Dit brede uitgangspunt in combinatie met de
verwerking van grote volumes aan informatie en de problemen in de
informatiehuishouding zorgen er in de praktijk voor dat verzoekers in veel
gevallen te lang moeten wachten op gevraagde informatie. Mijn ambtsvoorganger heeft deze problematiek reeds eerder gesignaleerd in reactie
op Kamervragen van het lid Arib.2Het grote en toenemende aantal
verzoeken waarbij de rechter een termijn oplegt waar uiteindelijk niet
tijdig aan kan worden voldaan, is hier een belangrijk gevolg en indicatie
van.
Ministeries en andere overheidsorganisaties investeren fors in de
verbetering van de informatiehuishouding en werken hard aan de
afhandeling van Woo-verzoeken. Ik zie bij ministeries dan ook echt de wil
om de huidige situatie te verbeteren. Tot op heden heeft dit echter nog
niet geresulteerd in een substantiële verbetering van de afhandelingstermijnen. Hier ligt dan ook nog een grote opgave. Deze opgave is echter te
groot en te complex om op de korte termijn op te lossen en vergt dan ook
een meerjarige inspanning.
Daarnaast heb ik tijdens het debat aangegeven dat ik op dit moment
onvoldoende zicht heb op de grondoorzaken voor het feit dat de
verzoeken op het verstrekte overzicht niet binnen de door de rechter
opgelegde termijn zijn afgehandeld. In de gewijzigde motie van het lid
Omtzigt c.s. wordt de regering daarom verzocht binnen een half jaar de
Kamer een analyse te doen toekomen over de oorzaken van het stijgend
aantal uitspraken in Woo-zaken waaraan de regering niet voldoet. Op het
verstrekte overzicht hebben de ministeries in algemene zin al aangegeven
wat de redenen zijn voor het niet kunnen voldoen aan de rechterlijke
uitspraken. Voor de Woo-verzoeken van het betreffende overzicht die op
dit moment nog niet zijn afgehandeld, zal ik met de ministeries in gesprek
gaan over wat de redenen zijn voor het niet kunnen opvolgen van de
uitspraak en uw Kamer daarover informeren.
Tevens zal dit jaar, zoals ik heb toegezegd tijdens het commissiedebat Wet
open overheid (d.d. 16 maart jl.), een invoeringstoets op de Woo worden
uitgevoerd. In deze invoeringstoets Woo moeten knelpunten en best
practices bij gebruikers en uitvoerders van de Woo geïdentificeerd
worden. Op basis van de uitkomsten van deze invoeringstoets kunnen we
2

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 641

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 802, nr. 66

2

de nodige stappen zetten om de uitvoering en uitvoerbaarheid van de Wet
open overheid te verbeteren.
Tot slot wordt in de motie verzocht om de Kamer vanaf nu elke drie
maanden met een lijst op de hoogte te stellen van de rechterlijke
uitspraken die niet zijn uitgevoerd. Ik heb vorig jaar voor het eerst een
overzicht van rechterlijke uitspraken waarbij een termijn is gezet en die
termijn is overschreden met uw Kamer gedeeld.3 Ik zal dit jaar ook voor
het eerst in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk (JBR) rapporteren over
de afhandeling van informatieverzoeken bij de ministeries. Als stelselverantwoordelijk Minister vind ik het belangrijk dat we deze stappen zetten
en deze gegevens voor iedereen, en uw Kamer in het bijzonder, inzichtelijk
zijn. Het verzamelen van de gegevens en het opstellen van deze rapportages is op dit moment echter nog een handmatige opgave die veel
capaciteit vergt doordat informatie- en rapportagesystemen hier
momenteel nog onvoldoende op zijn ingericht. Er wordt momenteel
gewerkt aan de ontwikkeling van monitoringsinstrumenten om dit te
verbeteren. Het hierover driemaandelijks rapporteren aan uw Kamer zou
op dit moment echter nog (onevenredig) veel inspanningen en capaciteit
vragen van de ministeries; capaciteit die ergens anders binnen de
organisatie niet ingezet kan worden, bijvoorbeeld voor de afhandeling van
Woo-verzoeken.
Ik word bij de appreciatie van deze motie dan ook geconfronteerd met een
dilemma: de grondgedachte van de motie onderschrijf ik volledig en
tegelijkertijd kan ik de uitvoerbaarheid van deze motie niet garanderen,
zoals ik tijdens het tweeminutendebat op 29 maart jl. ook heb aangegeven. De gewijzigde motie verandert daar in de kern niets aan. Omdat ik
op dit moment onvoldoende zicht heb op de oorzaken voor het feit dat de
verzoeken op het verstrekte overzicht niet binnen de door de rechter
opgelegde termijn zijn afgehandeld, het driemaandelijks rapporteren een
grote administratieve belasting vormt voor de ministeries en ieder
bestuursorgaan zelf verantwoordelijk is voor een juiste uitvoering van de
Wet open overheid en het naleven van rechterlijke uitspraken, voel ik mij
daarom alles afwegend genoodzaakt deze motie te ontraden.
Dit laat onverlet dat er voor alle ministeries de opgave ligt om de Wet
open overheid zo goed mogelijk uit te voeren en ervoor te zorgen dat
uitspraken van rechters nageleefd worden. Ministeries werken hier hard
aan en een groot deel van de verzoeken op het eerder gedeelde overzicht
zijn inmiddels dan ook al afgehandeld. Vanaf 1 januari 2022 tot op heden
zijn hier wel nieuwe uitspraken bij gekomen. In de tweede helft van dit
jaar zal ik de uitkomsten van de invoeringstoets Woo met uw Kamer
delen. Daarnaast ben ik bereid om dit najaar een nieuwe lijst met daarop
de rechterlijke uitspraken die op dat moment nog niet zijn uitgevoerd met
uw Kamer te delen. Ook zal vanaf de JBR over 2022, die medio mei 2023
verschijnt, per ministerie o.a. gerapporteerd worden over het aantal
gegronde beroepen wegens niet tijdig beslissen en het bedrag aan
verbeurde dwangsommen in het afgelopen jaar. Tot slot zal ik zoals
hierboven aangekondigd met de ministeries in gesprek gaan over wat de
redenen zijn voor het niet kunnen opvolgen van de rechterlijke uitspraken
van het verstrekte overzicht die op dit moment nog niet zijn opgevolgd en
uw Kamer daarover informeren.

3

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 4032

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 802, nr. 66

3

Gewijzigde motie van het lid Bushoff c.s. (Kamerstuk 32 802, nr. 65 t.v.v.
Kamerstuk 32 802, nr. 61)
De leden Bushoff en Bromet hebben tijdens het tweeminutendebat van
29 maart jl. een motie ingediend waarin de regering wordt verzocht om er
zorg voor te dragen dat het uitgangspunt wordt dat de adviezen van het
Adviescollege openbaarheid en informatiehuishouding naar aanleiding
van een bemiddeling worden opgevolgd en dat het niet-opvolgen ervan
aan de Kamer moet worden gemeld, voorzien van een deugdelijke
motivering. Tijdens dat debat heb ik aangegeven dat het uitgangspunt dat
adviezen altijd moeten worden opgevolgd, alleen bij hoge uitzondering
niet, haaks staat op de wet. In de geconsolideerde artikelsgewijze
toelichting van de Woo staat dat de adviezen van het Adviescollege inzake
klachten niet bindend zijn. In het Nederlandse rechtssysteem is het
immers altijd de rechter die in laatste instantie oordeelt.4 Het hanteren
van een dergelijk uitgangspunt past daarom niet binnen het stelsel.
Daarnaast moet het adviescollege zijn eerste advies naar aanleiding van
een bemiddeling nog uitbrengen. Ik heb daarom aangegeven dat ik vind
dat deze motie nu nog te voorbarig is en dat het mij wel verstandig lijkt
om na een aantal adviezen naar aanleiding van bemiddelingszaken te
bekijken hoeveel er zijn opgevolgd en wat er wel en niet mee is gebeurd.
Op die manier kunnen we bezien of het instrument op een goede manier
werkt.
Op grond hiervan heb ik deze motie ontraden.
Het lid Bushoff c.s. heeft vervolgens op 4 april jl. een gewijzigde motie
ingediend:
Verzoekt de regering om er zorg voor te dragen dat redelijkerwijs zoveel
mogelijk van de genoemde adviezen worden opgevolgd en dat het niet
opvolgen aan de Kamer voorzien van een deugdelijke motivering moet
worden gemeld.
Ik wil vooropstellen dat ik als stelselverantwoordelijk Minister van mening
ben dat de komst van het Adviescollege openbaarheid en informatiehuishouding en de toevoeging van de bemiddelings- en adviesfunctie van dit
adviescollege een belangrijke bijdrage kan leveren aan het openbaarmakingsstelsel van Nederland. Ik kijk als coördinerend Minister dan ook uit
naar de uitkomsten van de eerste bemiddelingszaken en de eerste
adviezen.
Het adviescollege heeft pas recentelijk de eerste bemiddelingszaak met
resultaat afgerond5 en het eerste advies van het adviescollege naar
aanleiding van een bemiddelingszaak moet nog gegeven worden. Ik blijf
daarom van mening dat deze motie op dit moment nog te prematuur is.
Op het moment dat het adviescollege een substantieel aantal adviezen
heeft uitgebracht in bemiddelingszaken, kan over de inhoud van de
adviezen een beeld worden gevormd. Zoals ik ook heb toegezegd tijdens
het tweeminutendebat, zal ik uw Kamer daarover te zijner tijd nader
informeren.
Daarnaast is het uiteindelijk aan ieder individueel bestuursorgaan zelf om
naar aanleiding van een advies een besluit te nemen, waarin met een
deugdelijke motivering wordt ingegaan op het advies van het advies-

4
5

Kamerstukken 33 328 en 35 112, N, pagina 123
Eerste resultaat bemiddeling (acoi.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 802, nr. 66

4

college. Het past binnen het stelsel dan ook niet om op voorhand te
zeggen in hoeverre adviezen wel of niet moeten worden opgevolgd. Alles
overwegende ontraad ik deze motie.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 802, nr. 66

5