Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

26 234

Vergaderingen Interim Committee en
Development Committee

Nr. 105

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 september 2010
Ten behoeve van ons algemeen overleg op donderdag 23 september a.s.
zend ik u, mede namens de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, de
geannoteerde agenda voor de vergaderingen van het International
Monetary and Financial Committee (IMFC) en het Development
Committee (DC) van 8 en 9 oktober 2010.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

kst-26234-105
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

1

Geannoteerde agenda voor het algemeen overleg in de Tweede
Kamer voor de opstelling van het Koninkrijk der Nederlanden
tijdens de vergaderingen van het International Monetary and
Financial Committee (IMFC) en het Development Committee (DC)
op 8 en 9 oktober 2010.
Blz.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

Internationale financieel-economische situatie
Inleiding IMF
IMF middelen
IMF quota en governance
IMF mandaat
Inleiding Wereldbank
Versterking financiële capaciteit
Herschikking stemverhoudingen en governance
Middelenaanvulling IDA

2
6
6
7
9
10
11
12
13

1. Internationale financieel-economische situatie
Algemeen
De wereldeconomie lijkt verder uit het dal te klimmen hoewel de kracht
van het mondiale herstel is afgenomen. De mondiale economische groei
over het eerste kwartaal van 2010 kwam uit op 4,5% (k-o-k, geannualiseerd). Het IMF heeft de verwachte economische groei van het BBP voor
2010 en 2011 in de laatste update van de World Economic Outlook (juli
2010) met 0,4 en 0,1 procentpunt omhoog bijgesteld naar respectievelijk
4,6% en 4,4%. De mondiale economische groei is overigens wel ongelijk
verdeeld: tegenover een beperkte en fragiele groei in de ontwikkelde
economieën staat een zeer sterke groei in opkomende landen. Zo
bedraagt de verwachte economische groei over 2010 voor ontwikkelde
economieën 2,6%, tegenover 7,0% voor opkomende economieën en
ontwikkelingslanden; voor 2011 zijn de ramingen respectievelijk 2,4% en
6,6%.
Recente cijfers laten zien dat in maart en april in ontwikkelde economieën
de werkgelegenheid voor het eerst sinds 2008 weer toenam. Desondanks
blijft de werkloosheid op een hoog niveau. Verder is de industriële
productie weer bijna op het niveau van voor de crisis. De wereldhandel
was in het eerste kwartaal van 2010 maar liefst 25% hoger dan in het
eerste kwartaal van 2009. Aziatische landen importeerden veel meer dan
een jaar geleden terwijl voor Afrika en het Midden-Oosten de export sterk
steeg. De verwachting is niettemin dat de mondiale economische groei
enigszins zal afnemen in de tweede helft van het jaar, zoals blijkt uit
indicatoren als het PMI cijfer, al lijkt een dubbel-dip scenario op basis van
de huidige inzichten onwaarschijnlijk.
Zorgen omtrent de overheidsfinanciën van een aantal Europese landen
zorgden in het tweede kwartaal van 2010 voor hernieuwde onrust op de
financiële markten. Om de financiële stabiliteit te waarborgen stelde het
IMF samen met een aantal Europese landen een lening van 110 miljard
euro aan Griekenland beschikbaar, een van de grootste leningen ooit aan
een individueel land. Tevens hebben Europese regeringsleiders in
samenspraak met het IMF een omvangrijk steunpakket voor eurolanden in
nood in elkaar gezet. Ook de ECB heeft maatregelen genomen waarvan
het tijdelijke opkoopprogramma van publiek en privaat schuldpapier de
meest in het oog springende is. Door deze maatregelen is de onrust op de
financiële markten sterk afgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

2

Ondanks de eerder genoemde voorzichtig positieve signalen is de
robuustheid van het herstel onzeker en zijn de risico’s voor de mondiale
economische groei vooral neerwaarts. Zorgen over overheidsschulden
kunnen opnieuw opspelen en daarmee financiële stress ontketenen.
Banken zullen hierdoor minder bereid zijn krediet te verstrekken, wat de
reële economie negatief kan beïnvloeden. Ook is het zorgwekkend dat de
mondiale onevenwichtigheden die als gevolg van de crisis zijn verminderd, nu weer lijken toe te nemen. Opnieuw toenemende mondiale
onevenwichtigheden vergroten het risico op een traag herstel en
protectionisme enerzijds, en overmatige stimulering en nieuwe zeepbellen
anderzijds.
Verenigde Staten
Na de uitzonderlijk sterke groei van het BBP in het vierde kwartaal van
2009 lijkt de conjunctuurontwikkeling iets af te remmen. De groei over het
eerste kwartaal van 2010 kwam uit op 3,7% (k-o-k, geannualiseerd) met
een schatting voor het tweede kwartaal van 1,6%. Voor heel 2010 en 2011
verwacht het IMF een groei van respectievelijk 3,3% en 2,9%. Dit is een
opwaartse bijstelling van 0,2 procentpunt voor 2010 en 0,3 procentpunt in
2011 ten opzichte van de World Economic Outlook april 2010. Overheidsmaatregelen droegen in 2009 naar schatting 1% bij aan de groei, in 2010
zal de bijdrage kleiner zijn en in 2011 waarschijnlijk negatief.
De bestedingen van Amerikaanse consumenten herstellen tot nu toe
nauwelijks. De geannualiseerde kwartaalgroei van de particuliere
consumentenuitgaven schommelde het laatste jaar tussen de 0,9% en
2,0%, ver onder de gemiddelde kwartaalgroei in de periode na de vorige
twee recessies. Een van de verklaringen voor de gematigde bestedingen
is dat de arbeidsmarkt weinig tekenen van herstel geeft. De werkloosheid
was in augustus 2010 9,6%. Dit is een lichte stijging ten opzichte van juli
en nog steeds hoger dan het gemiddelde niveau van 2009 (9,3%). Sinds
de tweede wereldoorlog is de werkloosheid slechts één keer eerder zo
hoog geweest (in de jaren 80). Het IMF verwacht dat ondanks de gestage
economische groei de werkloosheid in 2011 nog boven de 9% zal blijven.
Ook de huizenmarkt blijft in mineur. Eind april 2010 liep een tijdelijke
maatregel af die huizenkopers een belastingvoordeel van 8000 dollar gaf.
Mede als gevolg hiervan daalde de verkoop van nieuwe huizen met maar
liefst een derde in mei. Ook in juli is het aantal verkochte woningen weer
fors teruggevallen.
Een grote uitdaging voor de Verenigde Staten is het aanpakken van het
overheidstekort dat ruim is verdrievoudigd, van 3,2% van het BBP in 2008
tot 11,3% in 2009. Het geraamde tekort voor 2010 is met 11,0% nauwelijks
lager. Mede als gevolg van de hoge tekorten is de overheidsschuld
verdubbeld tussen 2007 en 2010 naar 64% van het BBP. Dit maakt
consolidatie door de Amerikaanse overheid noodzakelijk, zeker tegen de
achtergrond van het fragiele vertrouwen van financiële markten. Hoewel
de Verenigde Staten minder vatbaar is voor een sudden stop, kan zij haar
status als «veilige haven» verliezen wanneer de ontwikkeling van de
overheidsschuld als onhoudbaar wordt gezien, met alle mogelijke
gevolgen van dien. Een ander risico voor de Verenigde Staten bestaat uit
het nog steeds grote aantal gedwongen huizenverkopen. Dit kan immers
de huizenprijzen verder onder druk zetten.
Eurogebied
Het eurogebied herstelt zich iets beter dan verwacht, maar de economische groei is ongelijk verdeeld over verschillende landen. Over het
eerste kwartaal van 2010 was er een BBP-groei van 1,2% (k-o-k, geannuali-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

3

seerd). Volgens een voorlopige schatting liep de groei in het tweede
kwartaal op naar 4,0%. Over heel 2010 raamt het IMF de groei op 1,0%,
maar voor Frankrijk en Duitsland wordt uitgegaan van 1,4%. Overigens
gaan meer recentere ramingen van onder meer de Europese Commissie
en de ECB uit van hogere groeicijfers in 2010, vooral dankzij de
verrassend hoge kwartaalgroei in het tweede kwartaal. In 2011 zal de
groei in het eurogebied volgens het IMF iets stijgen naar 1,3%, Frankrijk
en Duitsland zullen het met 1,6% weer wat beter doen. De werkloosheid is
sinds het begin van het jaar 0,1% gestegen en staat nu al vijf maanden op
10,0%. De divergentie in de groeiontwikkeling is ook terug te zien in de
ontwikkeling van de werkloosheid. In Duitsland is de werkloosheid in de
eerste helft van 2010 bijvoorbeeld gedaald van 7,3% naar 6,9% (juli) en
komt hiermee op een niveau dat onder het langjarige gemiddelde ligt. Dit
staat in scherp contrast met bijvoorbeeld Spanje waar de werkloosheid
inmiddels is opgelopen tot boven de 20% (juli). De inflatie in het
eurogebied is langzaam toegenomen tot 1,7%.
Ofschoon de zorgen omtrent de overheidsfinanciën op de financiële
markten de laatste tijd zijn afgenomen, is een terugkerende escalatie van
de schuldencrisis één van de belangrijkste neerwaartse risico’s voor de
economische groei in het eurogebied. Het is daarom van groot belang dat
landen uit het eurogebied op korte termijn geloofwaardige bezuinigingsplannen afkondigen om het vertrouwen te herwinnen en de geloofwaardigheid van het stabiliteits- en groeipact te herstellen. Europese begrotingsconsolidatie is hard nodig omdat onhoudbare overheidsfinanciën de
groei langdurig drukken. Bij een hogere schuldenlast zijn er minder
buffers om toekomstige tegenslagen te kunnen opvangen en hebben
huishoudens en bedrijven minder vertrouwen in de toekomst. Bovendien
stuwt het grote kapitaalmarktberoep van overheden de leenrentes op.
Voor landen als Duitsland en Nederland gebeurt het tegenovergestelde
omdat de overheidsobligaties van deze landen door beleggers worden
gezien als veilige belegging. Veel landen die voor de crisis een groot
tekort op de lopende rekening hadden, kampen nu met problemen met
hun overheidsfinanciën. Deze landen zijn vaak niet competitief genoeg en
hebben moeite zich te herstellen van de crisis, waardoor het overheidstekort aanhoudt en de schuld oploopt. Nu de economie zich langzaam
herstelt is het gevaar dat deze onevenwichtigheden weer terugkeren
waardoor dezelfde problemen zich in de toekomst opnieuw voor kunnen
doen. Op dit moment zitten dertien van de zestien eurolanden in de
buitensporigtekortprocedure om in of voor 2013 het tekort onder de 3% te
krijgen.
Japan
Nadat de Japanse economie in 2009 was gekrompen met 5,2%, was er in
het eerste kwartaal van 2010 een groei van 4,4% (k-o-k, geannualiseerd).
Voor 2010 en 2011 verwacht het IMF een groei van respectievelijk 2,4% en
1,8%. Dit is een bijstelling van 0,5 procentpunt en – 0,2 procentpunt ten
opzichte van de World Economic Outlook april 2010. Volgens schattingen
groeide de economie van Japan in het tweede kwartaal van 2010 slechts
met 0,4% (k-o-k, geannualiseerd). Dit is een flinke daling ten opzichte van
het voorgaande kwartaal en slechter dan de 2,3% die verwacht was.
Hierdoor zou de groei over 2010 mogelijk lager kunnen uitvallen dan de
huidige verwachting van het IMF.
De export, die op het dieptepunt begin 2009 ongeveer 40% lager lag dan
het jaar daarvoor, groeide in het eerste kwartaal van 2010 met 35,2%
(k-o-k, geannualiseerd). Naast de export werd de groei echter ook
gedreven door hoge overheidsuitgaven die hebben geleid tot een flink
tekort dat in 2009 opliep tot 10,3% van het BBP. Voor 2010 wordt een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

4

tekort van 9,8% geraamd. De bruto staatsschuld is inmiddels opgelopen
tot bijna 200% van het BBP aan het eind van 2009. De nieuwe Japanse
regering heeft het terugdringen van het tekort hoge prioriteit gegeven,
maar nog geen concrete plannen aangekondigd. Vanwege de sterke
vraaguitval als gevolg van de crisis keerde Japan in 2009 terug naar een
negatieve inflatie die eind 2009 zakte tot ongeveer – 2% op jaarbasis. Door
het enigszins herstellen van de economie in 2010 is de deflatie iets
afgenomen en staat het prijsniveau nu ongeveer 1% lager dan een jaar
geleden. Het IMF verwacht dat de inflatie eind 2011 weer positief zal
worden.
Een risico voor het herstel is dat de gestage appreciatie van de yen ten
opzichte van de dollar en de euro de export in gevaar kan brengen, te
meer omdat de Japanse economie voor een groot deel afhankelijk is van
export. Verder kan een eventuele nieuwe schuldencrisis ook Japan raken.
Als Japan de hoge schuld niet aanpakt, zal Japan op den duur niet meer
worden gezien als een veilige haven voor kapitaal. Beleggers zullen dan
een hoger rendement eisen en het financieren van het tekort zal veel
duurder worden. Een risico dat daar tegenover staat is een slechte timing
van de budgettaire consolidatie. Als de weliswaar noodzakelijke bezuinigingen te vroeg komen, zeker zolang er nog deflatie heerst, kan dat de
economie meer schade doen dan noodzakelijk is.
Opkomende economieën en ontwikkelingslanden
Veel opkomende economieën groeien op dit moment sneller dan de
meeste ontwikkelde landen. Het IMF heeft de groeiraming omhoog
bijgesteld naar 7,0% in 2010 en 6,6% in 2011. Er zijn wel aanzienlijke
verschillen in groei tussen de verschillende landen. Voor China verwacht
het IMF een groei van 11,0% voor 2010 en 10,2% voor 2011. In 2009
groeide de economie dankzij investeringen en kredietverruimingen van de
overheid met 8,7%. Een voordeel dat China heeft ten opzichte van veel
andere landen is dat het een staatsschuld heeft van slechts 20%, waardoor
een tijdelijk overheidstekort minder problemen met zich mee brengt dan
in andere landen. De verwachting is dat de consumptie in 2010 met 13,2%
toeneemt. Dit betekent dat het Chinese herstel steeds meer door
binnenlandse vraag gedreven wordt en de overheid de uitgaven langzaam
kan gaan beperken en het monetaire systeem verkrappen. Het overschot
op de lopende rekening is sinds de crisis gehalveerd naar een geraamde
5% voor 2010. Het overschot kan weer toenemen naarmate de wereldeconomie verder herstelt en buitenlandse vraag toeneemt. Positief vanuit het
oogpunt van de mondiale onevenwichtigheden is dat de Chinese overheid
voornemens is de vaste koppeling van de renminbi aan de dollar
langzaam los te laten.
Centraal- en Oost-Europa blijven wat betreft groei achter bij de andere
opkomende landen. Hun groei werd veelal gedreven door buitenlandse
kapitaalinvesteringen die in 2008 tot stilstand kwamen. Ook kampen deze
landen vaak met een grote overheidsschuld of tekort op de lopende
rekening. Het IMF voorspelt voor deze landen een groei van 3,2% voor
2010 en 3,4% in 2011. In 2009 was er nog een krimp van 3,6%. Veel landen
uit de voormalige Sovjetunie zijn extra hard geraakt door de crisis
vanwege de gedaalde grondstofprijzen. Door het aantrekken van de
wereldeconomie stijgen de prijzen weer. Voor zowel 2010 als 2011 staat
een groei van 4,3% geraamd.
Samen met Azië was Afrika een van de weinige regio’s waar de economie
in 2009 niet kromp. Een aantal olie- en grondstoffen-exporterende landen
kwam wel degelijk in de problemen, maar de beperkte integratie van
Afrika in de wereldwijde financiële markten behoedde het continent

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

5

enigszins tegen de financiële onrust. Niettemin blijven de belastinginkomsten in een groep van lage inkomenslanden vanwege de crisis achter
en zijn overheidsuitgaven aan met name sociale sectoren en armoedebestrijding gestegen. Daardoor zijn begrotingstekorten in deze groep landen
in 2009 opgelopen. Vanwege stagnatie van ODA-middelen en de wens om
te hoge schuldenposities te vermijden, zal deze groep lage inkomenslanden vanaf 2010 reeds moeten bezuinigen op hun uitgaven. Voor
Sub-Sahara Afrika voorspelt het IMF een groei van 5,0% voor 2010 en
5,9% voor 2011.
Een andere regio die het relatief goed doet, is Latijns-Amerika. In 2009
bleef de krimp beperkt tot 1,8% en voor 2010 staat een groei geraamd van
4,8%, een opwaartse bijstelling van 0,8% ten opzichte van de World
Economic Outlook april 2010.
2. Inleiding IMF
Voor januari 2011 moet een besluit zijn genomen over een hervormingspakket dat de legitimiteit en effectiviteit van het IMF vergroot. Daarom
zullen tijdens de jaarvergadering en de G20 top in november belangrijke
stappen worden genomen. De hervormingen moeten bijdragen aan een
herverdeling van de stemgewichten en andere aanpassingen in de
governance structuur van het IMF.
Allereerst voorziet deze paragraaf in een overzicht van de uitbreiding van
de IMF middelen. De passage over IMF quota en governance bevat de
positie van het Koninkrijk ten aanzien van de herverdeling van de
stemgewichten en de overige governance issues. Tot slot wordt uiteengezet welke hervormingen ten aanzien van het mandaat van het IMF aan
de orde zijn omdat het Koninkrijk van mening is dat ook de versterking
van het mandaat op het gebied van de financiële sector en de
surveillance-taak van het IMF een belangrijk onderdeel uitmaakt van het
hervormingspakket.
3. IMF-middelen
Vanwege de aanzienlijke en acute stijging van de vraag naar IMF-leningen
is het afgelopen jaar de uitleencapaciteit aanzienlijk uitgebreid, in lijn met
de oproep van de G20 en het IMFC in april 2009 om te zorgen dat het IMF
beschikt over de nodige financieringscapaciteit. Door middel van bilaterale leningen, een uitbreiding van de New Arrangements to Borrow (NAB)
en een aanvulling van het trust fonds van het IMF ten behoeve van
ontwikkelingslanden (PRGT) is de uitleencapaciteit toegenomen.
Tijdens de G20 top in april 2009 is afgesproken dat de NAB, de reeds
bestaande multilaterale «backstop» kredietfaciliteit van het Fonds, zou
worden uitgebreid met USD 500 miljard. Deze afspraak is vervolgens
herbevestigd door het IMFC. De Nederlandse toezegging aan de NAB is
afgeleid uit afspraken die op EU niveau zijn gemaakt. De EU heeft in
september vorig jaar een toezegging gedaan om maximaal EUR 125
miljard bij te dragen aan de NAB. Uiteindelijk is deze toezegging in euro
omgezet naar een toezegging in USD dollars van 175 miljard. De
uiteindelijke toezeggingen in de NAB zijn vastgesteld in SDR. De NAB zal
een totale omvang krijgen van SDR 367,5 miljard ofwel bijna USD 600
miljard (huidige omvang van de NAB is USD 50 miljard). De toezegging
van Nederland aan de nieuwe NAB komt uit op SDR 9,0 miljard. Dit
bedrag bestaat uit de huidige verplichting aan de NAB, de Nederlandse
bilaterale lening ter hoogte van EUR 5,31 miljard meegerekend die in de
NAB zal worden doorgerold en de additionele toezegging aan de
verhoogde NAB. Daarmee is het Koninkrijk de tiende contribuant aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

6

NAB en draagt 2,44% bij. Dit is in lijn met het Nederlandse stemaandeel,
gegeven dat de armste landen niet bijdragen aan de NAB. Het Koninkrijk
verwelkomt dat een aantal grote opkomende economieën nu ook een
aanzienlijke bijdrage gaat leveren aan de NAB.
Naast de uitbreiding van de NAB, is de NAB-overeenkomst ook gewijzigd,
zodat deze flexibeler kan worden ingezet. Vereist blijft wel dat slechts een
verzoek mag worden gedaan tot activering indien de stabiliteit van het
internationale monetaire stelsel in het geding is en het IMF de verwachte
programma’s niet uit de reguliere quotamiddelen kan financieren.
De crisis heeft ook ontwikkelingslanden hard geraakt en de vraag naar
leningen vanuit deze landen doen toenemen. Om te zorgen voor
voldoende fondsen voor de financiering van PRGF-leningen riep het IMF
in de zomer van vorig jaar landen op om nieuwe leningen toe te zeggen.
Het IMF streeft naar een totale bijdrage die SDR 9 miljard aan nieuwe
leningen mogelijk maakt. Dit lijkt ook in het licht van de huidige behoefte
aan leningen, die niet bijgesteld is, voldoende te zijn. De Nederlandsche
Bank (DNB) heeft in juli j.l. namens het Koninkrijk een leenovereenkomst
van SDR 500 miljoen afgesloten. Om deze leningen concessioneel aan te
kunnen blijven bieden heeft de Managing Director vorig jaar ook verzocht
om meer subsidiemiddelen. Dit stelt het IMF in staat om een lage rente
aan te kunnen bieden, op dit moment is de rente 0%. Het Koninkrijk heeft
in dit verband SDR 9,5 miljoen toegezegd.
Om ervoor te zorgen dat het IMF een quota-based instituut blijft, is
besloten om de 14e quota-herziening naar voren te halen. Een quotaverhoging zal ook de gewenste verschuiving in de quota-aandelen en
stemverhoudingen faciliteren, die onderdeel uitmaakt van het hervormingspakket. Het IMF komt met voorstellen voor een quotaverhoging
tussen de 50 en de 150%. Het Koninkrijk is van mening dat de totale
omvang van de quota-middelen gebaseerd moet zijn op de lange termijn
financieringsbehoefte van het Fonds en pleit in dit verband, rekening
houdend met de expliciete risico’s voor crediteurenlanden, voor een
verhoging tussen de 50 en de 100%. Bovendien is het Koninkrijk van
mening dat in de eerste plaats de quota-middelen moeten worden
gebruikt voor financiering van IMF faciliteiten. Aanvullende middelen,
zoals de NAB, moeten als noodfaciliteit dienen. Tegen deze achtergrond
moet de omvang van de NAB na een beslissing over de omvang van de
quotaverhoging worden herzien, om tot een goede balans te komen
tussen quota- en aanvullende middelen. Het Koninkrijk heeft op dit laatste
punt sterk ingezet in de onderhandelingen over de NAB.
4. IMF quota en governance
Naast een herverdeling van de stemgewichten behelzen de hervormingen
met betrekking tot IMF governance: mogelijke aanpassingen met betrekking tot de omvang en samenstelling van de Raad van Bewindvoerders,
voorstellen die moeten leiden tot meer politieke betrokkenheid bij
strategische onderwerpen, aanpassingen om de effectiviteit van de Raad
van Bewindvoerders te vergroten en verbeteringen omtrent selectie van
IMF-staf en het Senior Management.
Verschuivingen in quota-aandelen hebben tot doel dat de stemverhoudingen in lijn worden gebracht met het economisch gewicht van landen in
de wereld. We steunen daarom de G20-afspraak, die tijdens de jaarvergadering in 2009 in Istanbul is bevestigd door het IMFC, dat er een verschuiving moet plaatsvinden van minimaal 5% in quota-aandelen van overnaar ondervertegenwoordigde landen. Deze verschuiving moet met name
ten goede komen aan dynamische opkomende economieën en ontwikke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

7

lingslanden. De in 2008 overeengekomen quota formule moet het
leidende richtsnoer zijn om over- en ondervertegenwoordiging te bepalen.
Bovendien moeten de stemaandelen van de armste landen beschermd
worden. Het Koninkrijk is bereid, op basis van gelijke behandeling,
richting het berekende quota te bewegen, maar pleit voor een verzekeringsmechanisme dat ervoor zorgt dat landen die nu oververtegenwoordigd zijn niet ondervertegenwoordigd kunnen raken.
Ook onderdeel van het governance pakket zijn voorstellen om de omvang
en de samenstelling van de Raad te veranderen. Dit heeft tot doel de
legitimiteit van het Fonds te vergroten en de vertegenwoordiging in de
Raad van Bewindvoerders in lijn te brengen met de veranderende
economische verhoudingen. De VS heeft de druk opgevoerd door de
resolutie te blokkeren die procedures voor de verkiezingen van Bewindvoerders regelt en de omvang van de Raad op 24 stoelen vaststelt.
Hiermee komt het ordentelijke verloop van de verkiezing van dit najaar in
gevaar. Onder andere omdat de omvang van de Raad wordt teruggebracht naar 20 stoelen, met als gevolg dat de vier kiesgroepen met het
kleinste percentage stemmen hun bewindvoerder verliezen. Inmiddels is
duidelijk geworden dat de VS een verandering van de samenstelling
willen afdwingen, en niet zozeer een verkleining van de Raad. Voordat
wordt ingestemd met de verkiezingen van Bewindvoerders eist de VS een
commitment van Europa om te consolideren zodat Europa ruimte maakt
voor een betere vertegenwoordiging van opkomende economieën. Om de
consolidatie te faciliteren wordt ook voorgesteld om – als onderdeel van
de governance hervormingen – de appointed chairs af te schaffen. De
regel over de appointed chairs heeft betrekking op de vijf landen met het
hoogste quota, die een bewindvoerder benoemen en geen kiesgroep
kunnen vormen.
Het Koninkrijk ziet niet hoe een verkleining van de Raad de legitimiteit van
het Fonds zou vergroten. De huidige omvang van de Raad dient vastgesteld te worden in de IMF statuten. Beslissingen aangaande stemverdeling, de appointed chairs en samenstelling van de Raad moeten in
samenhang worden besproken. Nederland hecht daarbij aan een
gezamenlijke Europese strategie, en roept op om in een dialoog met de
VS en andere IMF leden een ordentelijk verloop van de verkiezingen te
verzekeren. De samenstelling van de Raad moet een weerspiegeling
vormen van het stemgewicht, waarbij het recht op vrije kiesgroepvorming
voor gekozen bewindvoerders gerespecteerd dient te worden. De
verschuivingen in het stemgewicht en de vrije kiesgroepvorming kunnen,
zeker op termijn, leiden tot aanpassingen van, en in, kiesgroepen. Het
Koninkrijk, dat in het IMF en de Wereldbank een kiesgroep vertegenwoordigt, hecht zeer aan het behoud van een sterke presentie in het
bestuur van het IMF en de Wereldbank. In dit kader is ook van belang te
blijven investeren in de cohesie van de gemengde Nederlandse kiesgroep,
die mede door die gemengde samenstelling een constructieve rol speelt
in de Raad.
Om de politieke betrokkenheid bij strategische onderwerpen te vergroten
worden er voorstellen gedaan die het IMFC moeten versterken en
eventuele beslissingsbevoegdheid moet geven. Het Koninkrijk vindt het
belangrijk dat de taakverdeling tussen de Raad van Gouverneurs, het
IMFC, de Raad van Bewindvoerders, IMF management en IMF staf eerst
wordt verduidelijkt, alvorens eventuele beslissingsbevoegdheid wordt
overwogen. Het IMFC moet meer strategische sturing geven en dienen als
forum om te spreken over de geïdentificeerde risico’s en de beleidsmaatregelen die nodig zijn om risico’s te mitigeren. Bovendien moet het IMFC
meer gaan fungeren als orgaan waarin landen peer review en pressure
toepassen en elkaar aanspreken op de grensoverschrijdende gevolgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

8

van binnenlands beleid. Uiteindelijk zijn de leden verantwoordelijk voor
de opvolging die wordt gegeven aan de beleidsadviezen van het IMF.
Landen moet zich bewust zijn dat bij een groter stemgewicht ook de
verantwoordelijkheid komt om gezond beleid te voeren dat bijdraagt aan
macro-economische en financiële stabiliteit en economische groei.
Tot slot zou het Koninkrijk een verlaging van de kiesdrempels en een
gekwalificeerde meerderheid op sommige onderwerpen kunnen steunen
en is het Koninkrijk groot voorstander van een selectie van het Senior
Management uitsluitend op basis van competenties en ongeacht
nationaliteit, mits dit tegelijkertijd ook bij andere internationale instellingen zoals de Wereldbank wordt doorgevoerd en in de context van een,
ook voor het Koninkrijk, acceptabel totaalpakket. Bovendien pleit het
Koninkrijk voor een grotere diversiteit van de IMF-staf.
5. IMF mandaat
De crisis heeft grensoverschrijdende problemen blootgelegd die een
multilaterale aanpak vereisen. Door het universele lidmaatschap (187
leden), de combinatie van macro-financiële expertise en ervaring,
middelen en instrumenten is het Fonds uitermate geschikt om kwetsbaarheden in het economische en financiële systeem te analyseren en
aanbevelingen te doen om deze te ondervangen.
Om dit te kunnen bewerkstelligen moet de rol van het IMF met betrekking
tot het bevorderen van de wereldwijde economische en financiële
stabiliteit worden versterkt. Het Koninkrijk zet zich in voor een versterking
van het mandaat, waardoor het IMF in zijn analyse en beleidsaanbevelingen meer aandacht heeft voor financiële sector ontwikkelingen,
kapitaalstromen, systeemrisico’s en mogelijke besmettingskanalen tussen
landen, markten en sectoren. Door een bredere aanpak moeten kwetsbaarheden en de ontwikkeling van onevenwichtigheden tijdig worden
gesignaleerd én gemitigeerd. De surveillance functie moet hiertoe worden
uitgebreid, het multilaterale onderdeel moet worden verdiept en verbreed.
Concreet betekent dit een meer risico-georiënteerde en thematische
aanpak, alsook meer focus op de grensoverschrijdende effecten van
binnenlands beleid, die kunnen leiden tot kwetsbaarheden en opbouw van
onevenwichtigheden en daarmee de macro-economische stabiliteit
ondermijnen. Daarnaast moeten de analyses en beleidsaanbevelingen van
het IMF worden omgezet in actie van de leden, daartoe is meer aandacht
nodig voor de opvolging die landen geven aan de beleidsaanbevelingen
(traction).
Het Koninkrijk steunt de voorstellen om de surveillance taak van het IMF
te versterken en te moderniseren. Het instellen van multilaterale consultaties, die uitmonden in rapporten waarin de grensoverschrijdende
effecten van binnenlands beleid in kaart worden gebracht, kunnen als
basis dienen voor internationale beleidsdiscussies en bijdragen aan het
identificeren en mitigeren van risico’s en kwetsbaarheden. Om de
opvolging van beleidsaanbevelingen van het IMF door landen te
bevorderen onderschrijft het Koninkrijk het belang van de betrokkenheid
van politici en beleidsmakers door middel van peer review en pressure.
De complexiteit van het financiële stelsel is sterk toegenomen. Om bij te
kunnen dragen aan de macro-economische stabiliteit wereldwijd zal het
IMF zich dan ook steeds bewust moeten zijn van deze veranderende
omgeving. De leenfaciliteiten moeten aansluiten op de behoeftes en
noden van individuele landen. In het voorjaar van 2009 is het
leenraamwerk daarom eenvoudiger en flexibeler gemaakt. De financiële
limieten van de programma’s zijn verdubbeld en de kostenstructuur is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

9

versimpeld met effectievere prikkels om terugbetaling te stimuleren. Ook
zijn de voorwaarden verbonden aan uitbetaling van leningen gestroomlijnd en toegespitst op de economische uitdagingen van een land. Tot slot
is een nieuwe faciliteit geïntroduceerd; de flexible credit line (FCL). In
tegenstelling tot de traditionele instrumenten wordt de FCL preventief
ingezet. Landen kunnen hier een beroep op doen indien ze aantoonbaar
een solide economisch beleid voeren en beschikken over gezonde
economische fundamenten, maar desondanks in de problemen kunnen
komen via externe besmettingskanalen of vanwege een plotse verslechtering van marktsentiment.
Onlangs heeft de Raad van Bewindvoerders ingestemd met een verdere
verfijning van het IMF leenraamwerk. Het gaat hierbij over verruiming van
de modaliteiten die gelden voor de FCL en het instellen van een nieuwe
faciliteit die preventief kan worden ingezet voor landen die zich niet
kwalificeren voor de FCL (de PCL). Ook wordt verder nagedacht over een
wereldwijd vangnet om systeemcrises te voorkomen. Het Koninkrijk
steunt de ontwikkeling van beleid en instrumenten die bijdragen aan de
stabiliteit van het economische en financiële systeem. Tegelijkertijd wordt
het belang onderschreven van een zorgvuldige besluitvorming omtrent
nieuwe faciliteiten, te meer omdat hieraan mogelijk substantiële financiële
implicaties verbonden zijn. In dit verband is het belangrijk dat aanpassingen een verbetering behelzen van het leenraamwerk, effectief zijn en
gericht zijn op een daadwerkelijke behoefte. Het Koninkrijk hecht er verder
belang aan dat programma’s met gerichte, beleidsrelevante voorwaarden
(conditionaliteit), de kern blijven vormen van het IMF instrumentarium,
omdat deze bijdragen aan de weerbaarheid van een land en geloofwaardigheid van IMF betrokkenheid. Bovendien bieden conditionaliteiten een
belangrijke bescherming van de middelen van het Fonds en daarmee de
crediteuren (zoals Nederland). Tot slot wordt ongewenst gedrag (moral
hazard) – van landen en commerciële partijen die overmatig risico nemen
omdat wordt geanticipeerd op het vangnet van het IMF in geval het
misgaat – verkleind.
6. Inleiding Wereldbank
Tijdens de Voorjaarsvergadering in april 2010 bereikte het Development
Committee (DC) overeenstemming over een aanvulling van het kapitaal
van zowel IBRD als IFC en over een herschikking van stemverhoudingen.
Hiermee is voldaan aan het verzoek van regeringsleiders van de G20 om
de Wereldbank wanneer nodig van voldoende kapitaal te voorzien, om de
onderhandelingen over aanpassing van stemverhoudingen versneld af te
ronden en om hierbij een overdracht van tenminste 3 procent van
stemgewicht te realiseren. De komende periode zal in het teken staan van
de implementatie van deze maatregelen.
Tijdens de Jaarvergadering zal versterking en verbetering van de
governance van de Wereldbank op de agenda staan. Een belangrijk
onderwerp is de betrokkenheid van aandeelhouders bij strategiebepaling
van en toezicht op de Wereldbank, en maatregelen om deze betrokkenheid
te verbeteren, bijvoorbeeld middels versterking van het DC. Verder zal de
Jaarvergadering in het teken staan van de vooruitzichten voor ontwikkelingslanden, in het bijzonder met betrekking tot de Millennium
Development Goals (MDGs). Er zal ook aandacht zijn voor de lange
termijn bijdrage van IDA aan deze doelstellingen.
Verder steunt het Koninkrijk een actieve rol van de Wereldbank bij de
aanpak van klimaatvraagstukken. Zoals ook aangegeven door de G20 en
in het Kopenhagen Akkoord, kunnen de Wereldbank en andere multilaterale instellingen een belangrijke rol spelen bij het financieren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

10

klimaatgerelateerde investeringen in ontwikkelingslanden. Specifiek zou
de Wereldbank het financieel beheer van het Copenhagen Green Climate
Fund op zich kunnen nemen.
In onderstaande paragrafen wordt een kort overzicht gegeven van de
stand van zaken rond de versterking van de financiële capaciteit van de
Wereldbank, inclusief de bijdrage van het Koninkrijk hieraan, en de
hervorming van stemverhoudingen. Verder wordt ingegaan op de positie
van het Koninkrijk ten aanzien van hervorming van de governance.
Tenslotte komt de inzet van het Koninkrijk aan de orde ten aanzien van de
aanvulling van middelen van IDA.
7. Versterking financiële capaciteit
Tijdens het DC werd overeenstemming bereikt over een aanvulling van
het kapitaal van IBRD door aandeelhouders met in totaal USD 86,2
miljard, waarvan USD 5,1 miljard wordt ingelegd en USD 81,1 miljard uit
garanties bestaat. Dit betekent een verhoging van ongeveer 45 procent
van het huidige aandeelkapitaal van ruim USD 190 miljard. De aanvulling
van het kapitaal, in combinatie met de eerder ingevoerde prijsverhoging
van IBRD-leningen, stelt IBRD in staat aan de verhoogde vraag naar
leningen te voldoen, die naar verwachting ook de komende jaren aan blijft
houden. In 2009 bedroeg het leenvolume van IBRD USD 33 miljard, bijna
een verdrievoudiging ten opzichte van de jaren voor de crisis. Voor 2010
tot 2012 worden leenvolumes verwacht van respectievelijk USD 44
miljard, USD 33 miljard en USD 26 miljard.
De komende periode zal in het teken staan van de implementatie van de
kapitaalverhoging. Een deel van de kapitaalverhoging zal worden gebruikt
om de herschikking in stemverhoudingen te realiseren en zal dan ook
voornamelijk voor rekening komen van landen die profiteren van de
herschikking. Aan een ander deel van de kapitaalverhoging zullen alle
aandeelhouders bijdragen, op basis van hun nieuwe aandeel ná de
herschikking van stemverhoudingen. Landen kunnen hun aandelen
verspreid over 4–5 jaar opnemen. De armste landen hoeven geen kapitaal
in te leggen om hun aandeel te verkrijgen, hun aandelenkapitaal bestaat
volledig uit garanties.
Het Koninkrijk zal deelnemen aan de kapitaalverhoging voor IBRD, onder
meer aangezien zij het van belang acht haar positie en invloed in de
Wereldbank, die onderdeel uitmaakt van het internationale financiële
stelsel, te behouden. Ook hecht het Koninkrijk groot belang aan de
centrale rol van de Wereldbank in internationale ontwikkelingssamenwerking en aan de hefboomwerking die niet alleen in financieel opzicht,
maar ook wat betreft kennis en ervaring, wordt bewerkstelligd. Het bedrag
dat met deelname gemoeid is bedraagt USD 74,9 miljoen aan in te leggen
kapitaal en USD 1 170,8 miljoen aan garanties. Het in te leggen bedrag
komt ten laste van het ODA-budget en zal vanaf 2012 in vier jaarlijkse
tranches worden voldaan. De garanties vallen overigens ook onder het
ODA-deel van de HGIS.
Voor IFC werd tijdens het DC in april 2010 overeenstemming bereikt over
een kapitaalverhoging van USD 200 miljoen, waaraan slechts landen
zullen deelnemen die hun aandeel in deze instelling willen vergroten.
Ontwikkelingslanden en opkomende economieën krijgen hierbij voorrang.
Verder zal de komende periode worden gekeken naar de mogelijkheid van
een achtergestelde lening, waaraan landen op vrijwillige basis deel
kunnen nemen. Het Koninkrijk zal niet deelnemen aan de kapitaalverhoging voor IFC.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

11

8. Herschikking stemverhoudingen en governance
Akkoord herschikking stemverhoudingen 2010
Tijdens het DC in april 2010 werd overeenstemming bereikt over een
overheveling van 3,2% van stemgewicht naar ontwikkelingslanden en
opkomende economieën, waarmee het aandeel van deze groep landen op
47,2% komt. Het stemaandeel van het Koninkrijk neemt als gevolg van de
herschikking af van 2,15 naar 1,92%.
De aanpak voor deze overheveling is eenmalig en zal niet worden gebruikt
voor toekomstige herschikkingen. Voor toekomstige herzieningen van
stemverhoudingen, waarvan de eerste in 2015 plaatsheeft, zal een formule
worden ontwikkeld die een maatstaf vormt voor stemgewicht. Het gebruik
van deze formule moet het mogelijk maken ook in de toekomst het
stemgewicht van landen aan te passen aan veranderde verhoudingen in
de wereld en betrokkenheid bij de Wereldbank.
Het Koninkrijk zal zich er bij toekomstige herzieningen voor blijven
inzetten om betrokkenheid bij de Wereldbank, zowel in termen van
financiële bijdragen door donoren als gebruik door klanten, te weerspiegelen in stemgewicht.
Governance
Het DC heeft de Raad van Bewindvoerders verzocht tijdens de Jaarvergadering met voorstellen te komen ter verbetering van de corporate
governance en accountability van de Wereldbank. Het Koninkrijk heeft
altijd gepleit voor het voeren van deze discussie binnen het DC, onder
andere naar aanleiding van het rapport van de commissie onder leiding
van oud-president Zedillo, waarbij het functioneren van het DC, de
verdeling van de bevoegdheden tussen het management van de Bank en
de Bewindvoerders en het selectieproces voor de President van de
Wereldbank aan de orde komen. Het Koninkrijk hecht waarde aan de
analyse en onderschrijft een groot deel van de tekortkomingen die in het
rapport worden geïdentificeerd. Hoewel de aanbevelingen van de
commissie niet op grote steun kunnen rekenen onder aandeelhouders,
zou een aantal van deze tekortkomingen in de huidige structuur moeten
worden geadresseerd.
Voorstellen ter verbetering van governance en accountability zullen in
september door de Raad van Bewindvoerders besproken worden, waarna
ze aan het DC worden voorgelegd. De voorstellen zullen naar verwachting
onder meer betrekking hebben op de rol en het functioneren van het DC.
Het DC is een gezamenlijk comité van de Wereldbank en het IMF, dat
advies uitbrengt aan beide instellingen over alle aspecten van de transfer
van middelen naar ontwikkelingslanden. Het ontwikkelingsproces staat
hierbij centraal. Herziening van dit mandaat en van het gezamenlijke en
adviserende karakter van het DC staan op de agenda.
Het Koninkrijk is voorstander van grotere politieke betrokkenheid bij
strategische onderwerpen. Het Koninkrijk staat dan ook open voor
voorstellen die dit kunnen bevorderen, waaronder een formele verbreding
van het mandaat van het DC – in lijn met het mandaat van het IMFC en
voor een deel in lijn met de huidige praktijk. Naast bredere ontwikkelingsonderwerpen zou het mandaat van het DC dan ook het functioneren van
de Wereldbank betreffen, waaronder bepaling van de strategische
hoofdlijnen en toezicht op implementatie. Een mandaatdiscussie volstaat
echter niet. Om de effectiviteit van het DC te bevorderen, moet de
taakverdeling tussen DC, Raad van Gouverneurs, Raad van Bewind-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

12

voerders en management van de Wereldbank helder worden vastgesteld.
Zo zou management input kunnen leveren voor de strategische uitgangspunten van de WBG, en zou vaststelling op hoofdlijnen door het DC
moeten geschieden. De Raad van Bewindvoerders zou een aantal
operationele taken kunnen delegeren naar management en zich meer
richten op strategische zaken. Ook zou een duidelijkere afbakening van
taken tussen management en de Raad van Bewindvoerders bij kunnen
dragen aan verbetering van het afleggen van verantwoording door
management.
Net als bij het IMF, blijft het Koninkrijk zich ook bij de Wereldbank
uitspreken voor een open en transparant selectieproces voor de President
van de Wereldbank dat gebaseerd is op merites, ongeacht nationaliteit.
9. Middelenaanvulling IDA
De onderhandelingen over de middelenaanvulling van het zachte
leningenloket van de Wereldbank – de International Development
Association (IDA) – zijn in volle gang. De eerste twee bijeenkomsten
vonden in maart en juni j.l. plaats, de volgende onderhandelingsronde
staat voor oktober a.s. gepland. Deze bijeenkomsten zouden naar de
mening van het Koninkrijk strategische discussies moeten zijn tussen het
voor IDA verantwoordelijke management van de Wereldbank en de
donoren c.q. ontvangende landen. Het Koninkrijk zal zich inzetten voor
een grotere link met discussies in andere relevante instellingen en fora,
zoals de G20 en andere ontwikkelingsbanken.
Uiterlijk voor eind 2010 zal het Koninkrijk de omvang moeten bepalen van
de committering voor de middelenaanvulling van de IDA-16 periode (1 juli
2011–30 juni 2014). De IDA-16 periode is de laatste volledige IDA-ronde
voor 2015, de deadline voor het bereiken van de MDG’s. Het Koninkrijk zet
in op het op peil houden van het budget van IDA, om hiermee de
allerarmste landen te kunnen blijven ondersteunen om de MDG’s te
bereiken. Het Koninkrijk vraagt het voor IDA verantwoordelijke management wel om een duidelijk verhaal welke maatregelen zullen worden
genomen die voor de IDA-activiteiten tot resultaten kunnen leiden. Het
Koninkrijk verwacht een hoog ambitieniveau van management. Mede
door de druk op de begroting van het Koninkrijk zal kenbaar worden
gemaakt dat een groei van de aanvulling voor IDA-16 niet is gegarandeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 26 234, nr. 105

13