2023D10369

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Europese Zaken bestond bij een aantal
fracties de behoefte om aan de Minister van Buitenlandse Zaken enkele
vragen en opmerkingen voor te leggen met betrekking tot de geannoteerde agenda Raad Algemene Zaken d.d. 21 maart 2023, het verslag van
de Raad Algemene Zaken d.d. 21 februari 2023 (Kamerstuk 21 501-02, nr.
2614), de Antwoorden op vragen over de geannoteerde agenda voor de
Raad Algemene Zaken van 21 februari 2023 (Kamerstuk 21 501-02, nr.
2608), het Fiche: Wijziging Statuut Hof van Justitie (Kamerstuk 22 112, nr.
3611) en de Nederlandse inzending op de vragenlijst van de Europese
Commissie in het kader van de toetsingscyclus voor de rechtsstaat 2023
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 2600).
De voorzitter van de commissie,
Bromet
Adjunct-griffier van de commissie,
Poulino

nds-tk-2023D10369

1

Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken van 21 maart 2023.
De leden hebben een aantal aanvullende vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie nemen kennis van de agenda van de Raad
Algemene Zaken van 21 maart 2023. De leden zien dat er gesproken zal
worden over de economie, de interne markt, concurrentievermogen,
energie, de aardbeving in Syrië en Turkije, de relatie tussen het Verenigd
Koninkrijk (VK) en de Europese Unie (EU) en als kers op de taart migratie.
Een hele waaier aan onderwerpen, zonder echte focus of urgentie.
Daarbovenop ligt nog een brief van het kabinet waar zij de Europese
Commissie en de Europese Raad verzoeken om met een lange termijnplan
te komen voor de Europese economie.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken van 21 maart 2023 en
hebben hier nog enkele vragen over.
De leden van de Volt-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de Raad Algemene Zaken van 21 maart 2023 en de stukken
op de agenda en hebben daar nog enkele vragen over.
Geannoteerde agenda Raad Algemene Zaken d.d. 21 maart 2023
Voorbereiding Europese Raad van 23 – 24 maart
De leden van de D66-fractie vinden de agenda van de Europese Raad niet
concreet genoeg. De leden vinden dat moeilijk te begrijpen gezien de
grote uitdagingen die Europa kent. We hebben onze energie uitbesteed
aan Rusland, onze welvaart aan China en onze veiligheid aan de
Verenigde Staten (VS). Deze leden verwachten dat de Europese Raad zich
over de grote lijnen en uitdagingen van de EU buigt, zoals hen ook is
opgedragen in de Europese verdragen. Toch missen de leden hier nog
urgentie van de Europese Raad. Wat zijn bijvoorbeeld de plannen om
Europa voor te bereiden op de volgende winter, als het gaat om gas?
Waar blijven de kabinetsplannen om strategische afhankelijkheden van
China te verminderen? Kan de Minister deze leden per brief inzicht geven
in de uitwerking van de motie van het lid Sjoerdsma over de herijking van
het buitenlandse beleid (Kamerstuk 36 200-V-58)? Hoe apprecieert de
Minister de nieuwe Critical Raw Materials Act van de Europese Commissie
en wat is daarbij de inzet van Nederland? Voornoemde leden wijzen erop
dat de EU en haar lidstaten Oekraïne niet hadden kunnen verdedigen en
steunen zonder de VS, en dat hiermee pijnlijk duidelijk wordt dat we
onszelf zonder de VS niet conventioneel kunnen verdedigen. Wat deze
leden betreft zou de Europese Raad zich daarover moeten buigen, is de
Minister bereid dat aan te kaarten? Welke concrete maatregelen verbindt
de Minister daaraan, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie zien dat de Europese Raad waarschijnlijk zal
stilstaan bij concurrentievermogen, interne markt en de economie. De
reactie op de Inflation Reduction Act (IRA) kwam laat vanuit de EU, wat
heeft geleid tot het Green Deal Industrial Plan. Deze leden vragen in
hoeverre het Green Deal Industrial Plan slagvaardig genoeg is om het
concurrentievermogen van de EU te beschermen en wanneer deze
voorstellen tot besluiten gaan leiden. Het Green Deal Industrial Plan biedt
goede aanknopingspunten, echter moet dit ook leiden tot concrete acties.
Kan de Minister aangeven hoe lang hij verwacht dat dit nog gaat duren, zo
vragen de leden.

2

Voornoemde leden zien dat de Europese Commissie op korte termijn
staatssteunkaders zal vaststellen. Deze leden zien dat Nederland met
enige regelmaat niet optimaal gebruik maakt van de mogelijke staatskaders om bijvoorbeeld bedrijven of de industrie te ondersteunen, terwijl
andere landen dit wel doen. Dit leidt tot zorgen over de-industrialisatie
onder de leden. Kan de Minister reageren op hoe de aankomende
staatssteunkaders de Nederlandse industrie mogelijk kunnen helpen op
het pad naar verduurzaming en behoud van concurrentievermogen?
Volgens de Minister is er eerst een probleem analyse nodig voordat
staatssteunkaders opgetuigd kunnen worden. De leden vragen op welke
termijn een dergelijke probleemanalyse haalbaar is.
De aan het woord zijnde leden vinden het van belang om aandacht te
blijven houden voor een sterke concurrentiepositie. Zij vragen hoe de
huidige geopolitieke situatie wordt meegenomen in de Europese inzet met
betrekking tot strategische autonomie, specifiek op grondstoffen,
technologie concurrentiepositie.
De leden van de CDA-fractie ondersteunen de inzet om migratie hoog op
de agenda te houden en de inzet voor de implementaties van de
conclusies van de Europese Raad. Zij vragen welke medestanders
Nederland heeft in het blijvend agenderen van migratie. Daarnaast vragen
de leden hoe de Minister de situatie inschat wanneer het Zweedse
voorzitterschap eindigt deze zomer. Lukt het om migratie te blijven
agenderen? Is er al zicht op of migratie een speerpunt van het Spaans
voorzitterschap gaat worden, zo vragen de leden.
De leden van de Volt-fractie lezen dat de Europese Raad de discussie zal
voortzetten over het EU concurrentievermogen. In het Green Deal
Industrial Plan lezen de leden dat de Europese Commissie op korte termijn
met de lidstaten zal samenwerken aan een overbruggingsoplossing om
snelle en gerichte ondersteuning te bieden, met de nadruk op
REPowerEU, InvestEU en het Innovatiefonds. Voor de middellange termijn
wil de Europese Commissie een structureel antwoord geven op de
investeringsbehoeften door vóór de zomer van 2023 een Europees
Soevereiniteitsfonds voor te stellen in het kader van de herziening van het
Meerjarig Financieel Kader (MFK). Hoe lopen die gesprekken in Brussel
nu? Wat is op dit moment het krachtenveld, zo vragen de leden.
Voornoemde leden lezen ook dat de Europese Commissie de mogelijkheden om meer gemeenschappelijke financiering op EU-niveau tot stand
te brengen onderzoekt op basis van een nog lopend onderzoek naar de
investeringsbehoeften. Wanneer verwacht de Minister de resultaten van
dit onderzoek? Klopt het dat dit onderzoek moeizaam verloopt? Is de
Minister bereid een bijdrage te leveren om dit proces te verbeteren en
versnellen, zo vragen de leden.
De aan het woord zijnde leden lezen dat de Minister op dit moment niet
overtuigd is van de noodzaak van een soevereiniteitsfonds. Is hij niet
overtuigd, of verzet hij zich ook nog steeds actief tegen een soevereiniteitsfonds? In het debat over de informele Europese Top van 9 en
10 februari zei premier Rutte: «Ik hoop toch dat GroenLinks ook zal kijken
hoe het komt dat het ene land wel in staat is iets te doen en het andere
land niet en of je dat altijd helemaal kunt «ausgleichen». Als je dat gaat
doen, ben je immers bezig met een massieve transfer van geld in Europa,
van lidstaten die het zelf kunnen financieren naar lidstaten die dat niet
kunnen. We hebben daar een grote uitzondering op gemaakt door het één
keer wel te doen bij dat herstelfonds in coronatijd, omdat dat ook een
crisis was. Dat gebeurde in ruil voor hervormingen, zodat landen dit een
volgende keer zelf kunnen; dat was een unieke Nederlandse wens. Dit is

3

geen crisis. Dit is een concurrentievraagstuk. Als je dan al op voorhand
zegt dat je in principe niet terughoudend bent ten aanzien van opnieuw
zo’n massieve overdracht van gelden van noord naar zuid, wat is dan nog
de stimulans voor landen elders in Europa om door te gaan met noodzakelijke hervormingen?» Ziet de Minister in dat door bedrijven naar
Nederland te trekken met belastingvoordelen de Nederlandse regering de
situatie voor andere lidstaten nog lastiger maakt om deze steun zelf te
kunnen financieren? Zie bijvoorbeeld het besluit van het Spaanse
Ferrovial om het hoofdkantoor naar Nederland te verhuizen, waarmee een
belastingvoordeel van 40 miljoen euro is gemoeid. Is de Minister bereid
om actief te voorkomen dat bedrijven uit lidstaten die al moeite hebben
om hun nationale bedrijven te ondersteunen naar Nederland verhuizen?
In de brief met prioriteiten voor het lange termijn concurrentievermogen
van de EU die Nederland op 1 maart met negen andere lidstaten aan
Commissievoorzitter Ursula Von Der Leyen en Voorzitter van de Europese
Raad Charles Michel heeft gestuurd, staat: «We should give the Single
Market a strategic overhaul addressing it fragilities with the aim of
boosting competitiveness and productivity ensuring equal opportunities
for all and promoting the green and digital transitions.» Valt het
aanpakken van de status van Nederland als belastingparadijs onder de
voorgestelde strategische herziening om gelijke kansen voor iedereen te
verzekeren, zo vragen de leden.
De leden van de Volt-fractie lezen dat op vrijdag 10 maart Europese
commissievoorzitter Von der Leyen op bezoek was bij Amerikaanse
president Biden. In het gezamenlijke statement lezen de leden dat de EU
en de VS onmiddellijk onderhandelingen beginnen over een overeenkomst voor kritieke grondstoffen met als doel dat kritische grondstoffen
die in de EU worden gewonnen of verwerkt binnen de IRA vallen. Wat
houdt deze uitzondering op de IRA precies in voor de EU? Betekent dit
heel beperkt dat producenten van elektrische auto’s ook subsidie krijgen
wanneer zij deze grondstoffen uit Europa in hun verder in Amerika
vervaardigde auto’s verwerken? Of betekent dit dat in Europa geproduceerde elektrische auto’s op de Amerikaanse markt nu ook in aanmerking
komen voor de Amerikaanse subsidies? Met andere woorden: welke
voordelen heeft Europa uit deze onderhandelingen gehaald? In dit
statement lezen de leden ook dat de EU en de VS een gemeenschappelijk
belang hebben in het voorkomen dat het kapitaal, de expertise en de
kennis van hun bedrijven de technologische vooruitgang stimuleren die
de militaire en inlichtingencapaciteiten van hun strategische rivalen zal
verbeteren. Houdt het onlangs aangekondigde exportverbod op geavanceerde immersie lithografie Deep Ultraviolet (DUV) systemen van
Advanced Semiconductors Materials Lithography (ASML) enig verband
met de uitkomsten van de onderhandelingen over de IRA? Kunnen de
onderwerpen die tijdens de meeting tussen Von der Leyen en Biden
besproken zijn vrijgegeven worden, zo vragen de leden.
Voornoemde leden lezen dat er ook over de nog te verwachte grondstoffenstrategie gesproken zal worden. Is de Minister bereid om aan te
kaarten dat bij het versoepelen van het verlenen van vergunningen voor
het mijnen van kritische grondstoffen in Europa de impact op het milieu
en mensenrechten mee moeten blijven wegen, zo vragen de leden.
Relatie tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Europese Commissie en het VK
een principeakkoord hebben bereikt over de implementatie van het
Protocol Noord-Ierland, genaamd het Windsor Raamwerk. Deze leden zijn
verheugd over de toenadering tussen de EU en het VK. Het VK is een
belangrijke bondgenoot en handelspartner en Nederland is gebaat bij een

4

goede relatie, niet alleen vanwege de geopolitieke context. Deelt de
Minister deze opvatting? Zijn er EU-lidstaten die zich kritisch uitlaten over
de toenadering tussen de EU en het VK? Hoe ziet het krachtenveld eruit?
De leden lezen dat de implementatie van het Protocol afhankelijk is van
diverse Britse stappen. Ze ondersteunen de kritische monitoring van het
kabinet van deze stappen en hopen daarom ook spoedig een aanvullende
kabinetsappreciatie van het Windsor Raamwerk te ontvangen. Op welke
termijn is deze appreciatie te verwachten, zo vragen de leden.
Voornoemde leden vinden het van het grootste belang dat Nederlandse
ondernemers, investeerders en bedrijven in een stabiel speelveld kunnen
opereren. Het is aannemelijk dat het sluiten van dit principeakkoord zal
leiden tot een toename van handel. De houdbaarheid van het akkoord is
dan ook van groot belang. Hoe houdbaar acht de Minister het Windsor
Raamwerk? Welke mogelijke hindernissen bedreigen een stabiele relatie?
Informeert de Minister het bedrijfsleven over de consequenties van dit
akkoord? Is het mogelijk het bedrijfsleven te ondersteunen als het
Raamwerk niet langer houdbaar is, zo vragen de leden.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de deal tussen
de EU en het VK over het Noord-Ierse protocol. Een duurzame oplossing
voor Noord-Ierland zou ontzettend goed nieuws zijn. Het neemt één van
de grootste hobbels weg die een betere relatie met het VK in de weg
staan. Commissievoorzitter Von der Leyen sprak van een «nieuw
hoofdstuk» in de EU-VK relatie. Tegelijk zien de leden dat door de oorlog
in Oekraïne vooral samenwerking op veiligheidsgebied urgent is. Het VK
is nog altijd de grootste militaire macht van Europa. Bij een hernieuwde
relatie met het VK zou samenwerking op veiligheidsgebied daarom een
hoofdprioriteit moeten zijn. Deze leden vragen zich daarom af hoe de
Minister dat nieuwe hoofdstuk in de relatie met het VK zich vanaf hier ziet
ontwikkelen. Kan de Minister toelichten welke inzet hij al heeft gepleegd
voor een Europese veiligheidsraad in samenwerking met de Britten?
Welke concrete voorstellen heeft hij al gedaan en welke voorstellen is hij
in het kader van de verbeterende EU-VK-relatie nog voornemens te doen,
zo vragen de leden.
Voornoemde leden nemen tevens kennis van de uitspraken van Commissievoorzitter Von der Leyen, dat na de implementatie van de NoordIerland-deal de weg weer vrij is voor het VK om zich aan te sluiten bij
Horizon Europe. De Britten hebben aangegeven dat ze open staan voor
constructieve samenwerking met de EU op gebied van onderzoek en
innovatie, en dat ze ook open staan om zich opnieuw te associëren met
Horizon Europe. Klopt het dat zij daarbij nog geen voorstellen hebben
gedaan over hun financiële voorwaarden met betrekking tot associatie?
Klopt het dat de VK zijn financiële bijdrage aan Horizon wil heronderhandelen? Hoe kijkt de Minister daar tegenaan? Wat is het krachtenveld
hiervoor in Brussel? De Europese Commissie heeft eerder aangegeven het
gesprek hier nog over aan te gaan tot een deal was bereikt op het
Noord-Ierland Protocol. Verwacht de Minister dat een eventuele Britse
korting voor Horizon Europe nu wel op tafel ligt? De leden willen
voorkomen dat het VK wel profiteert van de lusten van de EU, zonder bij
te dragen aan de lasten die daarbij horen. Kan de Minister toezeggen dat
hij er in de EU voor gaat pleiten geen concessies te doen aan het VK wat
betreft hun bijdrage aan Horizon Europe, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie zien dat het VK nog steeds een belangrijke
handelspartner van de Europese Unie en Nederland is. Recentelijk is het
Windsor Raamwerk tot stand gekomen. De leden vragen de Minister of hij
een reflectie kan geven op hoe dit principeakkoord bestaande barrières of
verschil in interpretatie van het Protocol verbeterd. Kan er nu wel

5

gerekend worden op een wederzijdse naleving van het Protocol en het
aanvullende Windsor Raamwerk, mits het VK de nodige waarborgen heeft
geïmplementeerd en op welke termijn? Is 2025 haalbaar? En wat doet dit
met het Europese- en Nederlandse concurrentievermogen, zo vragen de
leden.
Europees Semester 2023
De leden van de VVD-fractie lezen dat tijdens de Raad Algemene Zaken de
Raadsaanbevelingen voor het economisch beleid in de eurozone in 2023
zal worden doorgeleid naar de Europese Raad. Deze leden hechten grote
waarde aan de begrotingsdiscipline en beteugeling van inflatie. Deelt de
Minister deze positie? Zo ja, hoe zal hij zich hiervoor blijven inzetten, zo
vragen de leden.
De leden van de D66-fractie lezen in de brief dat er in de EU weer over is
gegaan op de normalisatie van het Europees Semester. Kan de Minister
toelichten wat daar precies mee bedoeld wordt? Dat is de leden niet
geheel duidelijk en kunnen zij niet opmaken uit de ontvangen brief.
Landenspecifieke rechtsstaatdialogen
De leden van de VVD-fractie lezen dat tijdens de Raad Algemene Zaken de
landenspecifieke rechtsstaatdialoog op de agenda staat. Deze leden
hechten grote waarde aan het rechtsstaatmechanisme. Zij lezen dat de
Minister het positief acht dat Bulgarije zich aan rechtsstaathervormingen
committeert. De leden vragen hoe de Minister over de andere geagendeerde lidstaten oordeelt? Hoe zal hij de Europese Commissie steunen in
haar houding tegenover rechtsstaathervomingen in EU-lidstaten zoals
Polen en Hongarije, zo vragen de leden.
De leden van de D66-fractie namen met zorgen kennis van dat de laatste
hoorzitting in Polen is geweest van Poolse mensenrechtenactivist Justyna.
Het Poolse hof heeft haar veroordeeld voor het verstrekken van abortuspillen aan een Poolse vrouw die vanwege een gewelddadige partner en
restrictieve abortuswetgeving niet in staat was op een andere manier haar
zwangerschap te beëindigen. Wat deze leden betreft is dit een extreem
zorgelijke ontwikkeling, en zij vrezen dat meer conservatieve overheden
dit voorbeeld nu zullen volgen. Het kan en mag niet zo zijn dat mensenrechtenactivisten op ons Europees continent vervolgd en veroordeeld
worden voor het verlenen van hulp aan een radeloze vrouw. De aan het
woord zijnde leden verwachten dan ook dat de Minister dit sterk zal
veroordelen en in gesprek zal treden met zijn Poolse evenknie over deze
zaak. Welke verdere consequenties denkt de Minister hieraan, al dan niet
in Europees verband, te verbinden? Wat kan Nederland doen om te
voorkomen dat mensen in de toekomst vervolgd worden voor het
verlenen van abortuszorg? Is de Minister bereid om zich hierover in de
Raad ook uit te spreken en te voorkomen dat dit in de toekomst nog een
keer zal gebeuren, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie geloven dat het belangrijk is om binnen
Europa elkaar als lidstaten verder te helpen op rechtsstatelijkheid, maar
ook in het algemeen. Nederland en Slowakije werken nauw samen op het
gebied van verbetering van bescherming van journalisten. Deze leden
vragen of de Minister kan verduidelijken welke inzet wij op dit moment
hierop plegen.
De aan het woord zijnde leden zien de stappen die Bulgarije probeert te
maken inzake rechtsstaathervormingen. De leden vragen wanneer er een
nieuw weegmoment komt voor de toetreding van Bulgarije tot Schengen.

6

Ziet de Minister ook positieve ontwikkelingen met betrekking tot
Schengen? Nederland was eind afgelopen jaar kritisch, de leden vragen of
Nederland nu wel wil deelnemen als er nog een factfinding missie komt.
Wegen deze ontwikkelingen mee om mogelijk een andere afweging te
maken wanneer de toetreding van Bulgarije en Roemenië weer ter sprake
komt, zo vragen de leden.

7