Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 830

Materieelprojecten

Nr. 381

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2022
Hierbij beantwoord ik de vragen die uw Kamer heeft gesteld naar
aanleiding van mijn brief d.d. 1 november 20221 over de wendbaarheid in
het voorzien-in proces materieel en de daarin voorgestelde actualisatie
van het Defensie Materieel Proces. Met de brief van 25 november jl. heeft
u om deze schriftelijke reactie verzocht.
De Staatssecretaris van Defensie,
C.A. van der Maat

1

kst-27830-381
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 27 830, nr. 379.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 381

1

1) Hoeveel besparing van werklast leveren de voorstellen
(uitgesplist per voorstel) volgens u de facto op, aangezien de
interne besluitvormingsdocumenten toch moeten worden
opgesteld?
Het is noodzakelijk meer wendbaarheid in het «voorzien-in» proces aan te
brengen. Als we doorgaan op dezelfde voet komt de transformatie van
Defensie niet snel genoeg van de grond; we moeten dingen anders gaan
doen om ons «voorzien-in» proces slagvaardiger te maken. In mijn brief
«Wendbaarheid «voorzien-in» proces materieel» van 1 november jl.
kondig ik drie maatregelen voor actualisatie van het Defensie Materieel
Proces (DMP) aan: het verhogen van de DMP-grens van € 25 naar
€ 50 miljoen, het ophogen van de mandateringsgrens van € 100 naar
€ 250 miljoen en het waar mogelijk clusteren van onderwerpen in
DMP-brieven.2 Hoewel voor geen van deze drie maatregelen de besparing
van werklast nauwkeurig te kwantificeren is, is het effect aanzienlijk. Door
de maatregelen neemt het aantal DMP-brieven af en hoeven verwervingsprocessen minder vaak onderbroken te worden vanwege afstemming met
uw Kamer. We maken beter gebruik van de debatten en overleggen over
materieel. In 2022 heb ik tot nu toe 16 DMP A-brieven aan uw Kamer
gestuurd, waarvan u er 11 voor kennisgeving hebt aangenomen.
Het aantal materieelprojecten is de afgelopen jaren toegenomen en die
trend zet zich voort met de plannen uit de Defensienota. Ter illustratie: het
toenmalige Materieel Projectenoverzicht van 2010 bevatte 67 materieelprojecten.3 Het Defensie Projectenoverzicht (DPO) 2022 bevat 102 materieelprojecten plus 22 infrastructurele projecten.
Op basis van de informatie in het DPO 2022 neemt het aantal projecten
dat een DMP-traject met uw Kamer doorloopt door de maatregelen af met
circa 20 procent.4 Dat percentage zegt echter niet alles. Het aantal nieuwe
materieelprojecten neemt de komende jaren toe als gevolg van de
Defensienota. Alhoewel mijn voorstel de hoeveelheid brieven met circa
20 procent reduceert, zal daarom het totaal aantal brieven naar
verwachting nog steeds hoger zijn dan in voorgaande jaren.5
Daarnaast speelt ook de inflatie een rol. Volgens de macro-economische
verkenningen leiden de cumulatieve inflatoire effecten op de overheidsinvesteringen tot een stijging van de DMP-grens van € 25 miljoen in 2001
tot € 40,1 miljoen in 2023.6 Zonder aanpassing van de grens zouden als
gevolg daarvan steeds meer projecten DMP-plichtig worden.
2) Wat is de precieze doelstelling van het voorstel de financiële
ondergrens op te hogen?
De doelstelling van het ophogen van de financiële ondergrens is het
slagvaardiger kunnen optreden bij de verwerving van relatief kleine
projecten onder de DMP-grens. Die slagvaardigheid neemt toe omdat in
het gehele voorzien-in proces, vanaf het stellen van de behoefte tot en
met het implementeren, stappen worden weggenomen, zoals het
opstellen van DMP-brieven of het bespreken van deze projecten in een
wetgevingsoverleg.

2

Brief «Wendbaarheid «voorzien-in» proces materieel», Kamerstuk 27 830 , nr. 379.
Materieel Projectenoverzicht (MPO) bij begroting 2010, Kamerstuk 32 123 X, nr. 3.
4
Defensie Projectenoverzicht September 2022, Kamerstuk 27 830, nr. 374.
5
In 2021 heb ik 18 DMP A-brieven aan uw Kamer gestuurd.
6
Zie Macro Economische Verkenning (MEV) 2023, indicator bruto overheidsinvesteringen (IBOI),
Centraal Planbureau. Bijlage bij Kamerstuk 36 200, nr. 2.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 381

2

3) Bent u eventueel bereid over een jaar te evalueren of deze
doelstelling is behaald?
9) Bent u eventueel bereid over een jaar te evalueren of dit doel
behaald is, en deze evaluatie aan de Kamer te sturen?
Daartoe ben ik bereid. Ongeveer een jaar na de implementatie van de
maatregelen stuur ik u een brief over de ervaringen met het geactualiseerde DMP, waarin beide doelstellingen zijn verwerkt.
4) Wat betekent het voorstel voor de grote projecten die in het
huidige DPO staan, maar volgens de voorgestelde procedure geen
DMP-procedure meer hoeven te doorlopen, verdwijnen deze uit
het DPO en verliest de Kamer dus het zicht op deze projecten?
6) Klopt de berekening dat het om ca. 38 projecten gaat met een
totale investeringssom tussen € 950 miljoen en € 1,9 miljard,
waarover de Kamer dus geen informatie meer ontvangt?
Het DPO 2022 bevat 124 projecten, waarvan 37 in de bandbreedte van
€ 25 miljoen tot € 100 miljoen. Met de toepassing van de nieuwe
financiële grens van € 50 miljoen worden 26 van de 37 projecten niet
meer in het DPO worden opgenomen. Deze projecten vertegenwoordigen
opgeteld een financieel volume dat zich bevindt in de bandbreedte van
€ 500 miljoen tot € 1 miljard.7 In het DPO 2023 zal ik eenmalig aangeven
welke projecten door toepassing van de nieuwe regels niet meer zijn
opgenomen, waarbij ik voor projecten met een hoge politieke sensitiviteit
een uitzondering maak. Projecten tussen € 50 miljoen en € 250 miljoen
worden in principe gemandateerd; over deze projecten blijft u via het DPO
geïnformeerd.
5) Op welke wijze wordt de Kamer volgens uw voorstel geïnformeerd over de projecten tussen de € 25 en € 50 miljoen?
Vanaf het moment dat de nieuwe DMP-regels van kracht zijn wordt uw
Kamer niet meer via het DMP separaat geïnformeerd over nieuwe
projecten onder € 50 miljoen, zoals aangegeven in de Kamerbrief van
1 november jl. Over projecten met een hoge politieke gevoeligheid zal ik u
ook in de toekomst blijven informeren, ongeacht de financiële omvang.
7) Ziet u mogelijkheden de Kamer door middel van een light
versie van rapportage te informeren over de projecten onder de
€ 50 miljoen?
Een light versie van rapportage over projecten tussen € 25 miljoen en
€ 50 miljoen vind ik onwenselijk. Het doel van de DMP-maatregelen is
juist om de werklast, zowel aan de zijde van uw Kamer als aan de zijde
van Defensie, terug te dringen. Een light variant van de rapportage zou
ook ambtelijke aandacht en inspanning vragen, terwijl ik wil de capaciteit
die beschikbaar is zoveel mogelijk wil inzetten en laten focussen op de
voortgang van grotere projecten.
8) Wat is de precieze doelstelling van het voorstel de mandateringsgrens op te hogen?
Het doel van het ophogen van de mandateringsgrens is hetzelfde als het
doel van de aanpassing van de DMP-grens: door het terugdringen van de
7

In deze brief hanteer ik een bandbreedte, omdat de financiële gegevens van deze projecten
onder commercieel vertrouwelijke informatie vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 381

3

ambtelijke werklast creëer ik meer slagvaardigheid voor het realiseren van
projecten. Over een te mandateren project informeer ik uw Kamer met
een A-brief. Wanneer u instemt met het mandateringsvoorstel voert
Defensie zelf de regie over het project en wordt geen capaciteit ingezet
voor het opstellen van DMP-brieven en parlementaire behandeling.
Ervaringen uit het verleden laten zien dat gemandateerde projecten
sneller gerealiseerd worden dan niet-gemandateerde projecten. Overigens
blijft Defensie over gemandateerde projecten rapporteren in het DPO. Uw
Kamer blijft geïnformeerd.
10) Wat betekent het voorstel voor de projecten onder de
€ 250 miljoen die in het huidige DPO staan? Worden deze per
1 januari 2023 alsnog gemandateerd?
Voor de lopende projecten die nu in het DPO zijn opgenomen wil ik de
spelregels in principe niet veranderen.8 Mogelijk voorzie ik voor deze
projecten een soepeler verloop als ze alsnog worden gemandateerd. In
voorkomend geval zal ik uw Kamer per project verzoeken alsnog in te
stemmen met mandatering.
11) Hoe bent u tot de grens van € 250 miljoen gekomen? Waarom
niet lager of hoger?
In het DMP en in het DPO worden meerdere financiële bandbreedten
gehanteerd, waaronder die van € 100 miljoen tot € 250 miljoen. Deze
bandbreedten worden gebruikt voor projecten waarvan het projectbudget
nog niet duidelijk is, bijvoorbeeld omdat er nog geen contract is gesloten.
Om de huidige systematiek, opbouw en indeling van zowel het DMP als
het DPO in stand te houden, vind ik het wenselijk de mandateringsgrens
binnen die bandbreedte te houden.
12) De huidige afspraken over mandateren bieden al de
mogelijkheid eenvoudige, niet politiek gevoelige projecten boven
de € 100 miljoen te mandateren; waarom wilt u dan nog deze
aanvullende afspraak maken?
De doelstelling van de ophoging van de mandateringsgrens is het
vergroten van de slagvaardigheid. Onder de huidige DMP-afspraken is
mandatering van een project groter dan € 100 miljoen een uitzondering.
Mandatering is mogelijk in het geval van eenvoudige, weinig riskante en
politiek niet gevoelige investeringsprojecten.9 De motie van het lid Diks10
geeft aanvullende kaders voor mandatering van projecten boven de
mandateringsgrens. Met het opschuiven van de mandateringsgrens wil ik
het mechanisme omdraaien, van de uitzondering de regel maken en
slechts politiek-gevoelige projecten niet mandateren. Zoals ik mijn brief
heb aangegeven wil ik het principe van mandatering «opschuiven». De
grens schuift op naar € 250 miljoen, maar ook de uitzonderingsredenen
om een project boven de grens te mandateren schuiven mee. Daar waar
deze redenen aan de orde zijn zal ik uw Kamer een mandateringsvoorstel
doen voor projecten boven de grens.

8

96 van de 124 projecten in het DPO 2022 zijn gemandateerd. Van de 28 niet-gemandateerde
projecten vallen er 6 (zes) in de bandbreedte van € 100 miljoen tot € 250 miljoen.
9
Zie de herziene versie van de brochure «DMP bij de tijd» (Kamerstuk 27 830, nr. 197 van
3 februari 2017), bladzijde 10.
10
Motie van het lid Diks over het moment van onomkeerbare stappen bij gemandateerde
projecten of projecten met slechts een aanbieder zonder B-brief (Kamerstuk 27 830, nr. 254).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 381

4

13) Waarom worden de gerelateerde projecten die in één DMP
brief behandeld zouden worden niet als één project gezien om
nog beter een integrale afweging te kunnen maken?
14) Als het niet één project is, wat is dan nog het voordeel van de
gezamenlijke DMP brief? Kan de Kamer dan nog wel informatie
over de individuele projecten terugvinden?
Het doel van het clusteren van DMP-brieven is het terugdringen van de
werklast en tijd die gepaard gaat met het opstellen van die brieven door
Defensie en de parlementaire behandeling van deze brieven. Clusteren
biedt de mogelijkheid om meerdere projecten in samenhang en in de
juiste operationele context in één brief aan uw Kamer te presenteren. Zo’n
brief kan meerdere projecten bevatten, waarover vervolgens afzonderlijk
kan worden gerapporteerd volgens de geldende DMP-afspraken. Ook het
samenvoegen van meerdere fasen in één DMP-brief geeft uw Kamer meer
inzicht. In plaats van gefragmenteerde informatie kan ik u, bijvoorbeeld in
een gecombineerde A/B-brief, een groter deel van het proces in
samenhang schetsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 830, nr. 381

5