2013D46897

LIJST VAN VRAGEN
De vaste commissie voor Financiën, heeft over de nota Deelnemingenbeleid Rijksoverheid 2013 (Kamerstuknummer 28 165, nr. 165) de
navolgende vragen ter beantwoording aan de Minister van Financiën
voorgelegd.
De voorzitter van de commissie,
Van Nieuwenhuizen-Wijbenga
De griffier van de commissie,
Berck

nds-tk-2013D46897

1

Nr
1

2
3
4

5

6

7
8

9

10

11

12

13

14

Vraag
Kunt u per staatsdeelneming een overzicht geven voor de laatste
vijf jaar van het balanstotaal, het eigen vermogen, het resultaat en
het dividend?
Kunt u een overzicht geven van alle buitenlandse activiteiten van
staatsdeelnemingen en de omvang van deze activiteiten?
Kunt u een overzicht geven van alle branchevreemde activiteiten
van staatsdeelnemingen en de omvang hiervan?
Klopt het dat er een ogenschijnlijke tegenstelling is tussen enerzijds
duidelijkheid over het structurele karakter van het staatsaandeelhouderschap en anderzijds periodiek bezien of de wijze van borgen
nog de juiste is? Kan een dergelijke periodieke heroverweging tot
een steeds terugkerende onduidelijkheid leiden?
De onderhavige nota heet Nota Deelnemingenbeleid Rijksoverheid.
In hoeverre straalt deze nota ook af op het deelnemingenbeleid van
de lokale overheden?
«Daarbij dient de overheid uiteindelijk een gezamenlijk belang: een
zo efficiënt mogelijke borging van de betrokken publieke
belangen.» geldt dit uitgangspunt ook voor lokale overheden?
Kan het publieke belang liggen in het feit dat een bedrijf een
belangrijke bijdrage levert aan de Nederlandse economie?
In de nota wordt terecht geconstateerd dat wet- en regelgeving de
eerst aangewezen instrumenten zijn om publieke belangen te
borgen. Kan de Minister aangeven bij welke staatsdeelnemingen de
publieke belangen niet gewaarborgd kunnen worden door wet- en
regelgeving en waarom dat niet kan?
In de nota wordt gesteld dat «In het geval van een staatsdeelneming er sprake is van een publiek belang waarvan de staat heeft
besloten dat het voor de borging ervan gewenst is om risicodragend te investeren in de bewuste onderneming.» Kan deze stelling
nader worden toegelicht? Is hier geen sprake van een doelredenering?
In de nota wordt gesteld dat de overheid als aandeelhouder een rol
heeft voor «het behoud van maatschappelijk vermogen». Moet de
rol van de overheid niet zijn om de welvaart van de gehele
economie te optimaliseren, in plaats van die van individuele
ondernemingen? Hoe wordt «maatschappelijk vermogen» in dit
kader gedefinieerd?
Wet- en regelgeving zijn de eerst aangewezen instrumenten om de
publieke belangen te borgen? Geldt ook dat eerst publiekrechtelijke
instrumenten worden ingezet en als die niet toereikend zijn dat dan
pas privaatrechtelijke instrumenten kunnen worden ingezet?
Klopt het dat de Oostenrijkse Algemene Rekenkamer (Rechnungshof) bevoegd is tot het uitvoeren van onderzoek bij staatsdeelnemingen indien de staat een overwegende invloed heeft (vanaf
30%), terwijl de Nederlandse Algemene Rekenkamer alleen bij een
belang van 95%-100% een volledig mandaat heeft? Wilt u de
bevoegdheden van de Nederlandse Algemene Rekenkamer bij
staatsdeelnemingen verruimen naar Oostenrijks model? Welke
aanpassingen zijn hiervoor nodig?
Voor de context: is er ook een overzicht hoeveel deelnemingen er
zijn van provinciale en lokale overheden (dus waar een gemeente
aandeelhouder is, zoals de gemeente Amsterdam in Schiphol)?
Kan in dat verband ook een overzicht gegeven worden van hoe de
ontwikkeling daarin verloopt tussen 2000 en nu?

2

Nr
15

16

17

18

19

20
21

22

23

24

25
26

Vraag
De NV Westerscheldetunnel is opgericht door de Staat. In deze NV
participeerden Staat en provincie. In de wet gemeenschappelijke
regelingen is er geen structuur voor samenwerking tussen Rijk en
lokale overheid. Indien deze er wel was zou de Minister de
Westerscheldetunnel dan nog in een NV stoppen, of zou de
Minister opteren voor een structuur uit de Wet gemeenschappelijke
regelingen? Zou het geen idee zijn om de Wet gemeenschappelijke
regelingen aan te passen om een structuur tussen rijk en lokale
overheden te faciliteren?
Bij de Westerscheldetunnel is voor een privaatrechtelijke constructie gekozen, de NV Westerscheldetunnel. Bij de (Dordtse) Kiltunnel
is voor een publiekrechtelijke constructie gekozen, een wegschap.
Hier wordt dezelfde infrastructuur op twee verschillende wijzen
vormgegeven, het betreft hier tunnels waar tol voor wordt
geheven. Heeft de Minister voor een van deze vormen voorkeur?
Graag een toelichting en motivering.
Kan in het kort worden aangegeven wat de ontwikkeling van de
verkochte staatsdeelnemingen is? Hebben ze voldaan aan de
doelstellingen om ze te verkopen of om ze af te wikkelen?
Bij meer dan de helft van de staatsdeelnemingen is de Nederlandse
Staat meerderheidsaandeelhouder of enig aandeelhouder, en heeft
dus in de AVA een doorslaggevende stem. Wat is het nut en
noodzaak van het aandeelhouderschap bij die staatsdeelnemingen
waar de Nederlandse Staat een minderheidsaandeelhouder is?
Graag beantwoording per staatsdeelneming met een minderheidsbelang.
Waarom wordt er een onderscheid gemaakt tussen staatsdeelnemingen en beleidsdeelnemingen? Waarom zijn niet alle deelnemingen met het aandeelhouderschap ondergebracht bij Financiën,
want het kabinet kiest toch voor het centrale model? Hoe is de
scheiding van de rol van aandeelhouder en de rol van beleidsmaker
geregeld bij de beleidsdeelnemingen?
Het NLFI is toch geen beleidsdeelneming? Wat voor soort deelneming is NLFI? Een beheersdeelneming?
Het Havenbedrijf Rotterdam is thans ondergebracht in een NV. In
deze NV participeren de gemeente Rotterdam en het rijk. Zou een
structuur in het kader van de Wet gemeenschappelijke regelingen
niet te prefereren zijn geweest?
Uit het citaat op blz. 14 van het jaarverslag van de NS over 2012
«NS behoort qua punctualiteit bij de beste vervoerders van Europa,
indien rekening wordt gehouden met de drukte van het Nederlandse spoor», blijkt overduidelijk dat een overheidsmonopolie er
louter op uit is om zijn eigen falen te maskeren. Stemt de Minister
in zijn rol als aandeelhouder in met het citaat uit het jaarverslag van
de NS?
De NFLI is een stichting administratiekantoor dat de aandeelhoudersrol vervult bij de financiële instellingen. Op deze wijze tracht
men een scheiding te maken tussen de verschillende rollen van de
Minister. Zou een dergelijke structuur niet wenselijk zijn voor alle
deelnemingen?
Kan worden aangegeven waarom men in het ene geval kiest voor
100% aandeelhouderschap en in een ander geval voor een
afwijkend getal 50% of zelfs maar 1,25%? Welke beleidsdoelstellingen liggen daarachter (in hoofdlijnen, niet per deelneming)?
Waarom is er bij de Staatsloterij en de Casinokansspelen gekozen
voor een stichting als vorm van deelneming en niet voor een NV?
Dient voor de behartiging van publieke belangen niet eerst gekozen
te worden voor een oplossing in het publieke domein, en pas voor
een oplossing in het private domein als het niet anders kan?

3

Nr
27

28

29

30

31

32

33

34

35

36
37

Vraag
Als publieke belangen niet goed contracteerbaar zijn, kan een
grotere betrokkenheid bij de totstandkoming van een product of
dienst gewenst zijn. Kan de Minister aangeven of hij de publieke
belangen van NS goed contracteerbaar vindt, gelet op de ervaringen elders in het land als het gaat om spoorlijnen? Zo nee, waarom
niet?
Ten aanzien van Schiphol wordt gesteld dat het behouden van de
mainportfunctie moeilijk in contracten of wetgeving is te definiëren.
In het verleden is de privatisering van Schiphol wel degelijk aan de
orde geweest, die toen alleen is tegen gehouden door medeaandeelhouder de gemeente Amsterdam. Waarom wordt daar nu
anders over gedacht?
Als het gaat om niet contracteerbare publieke belangen, is het dan
altijd noodzakelijk dat de Nederlandse Staat 100% aandeelhouder
is?
Welke andere nadelen van sturing door (slechts) wet- en regelgeving zijn er nog meer te noemen, dan slechts het statische karakter
en het niet goed kunnen omschrijven van bepaalde publieke
belangen in wetgeving? Is een ander nadeel niet dat wetgeving
traag is, en een gemiddeld wetgevingstraject ca. 18 maanden
duurt? Klopt het dat de invloed van wetgeving stopt aan de grens?
Is een ander nadeel van wetgeving niet dat wetgeving een generiek
karakter heeft, en met wetgeving dus niet goed kan worden
ingespeeld op regionale verschillen? Klopt het ook dat private
partijen zich niet altijd houden aan de wet, zelfs niet in de aanwezigheid van toezicht en sancties? Klopt het ook dat aan sturing door
wetgeving van private partijen grenzen zitten, omdat privaat
eigendom beschermd wordt door internationale verdragen, private
partijen zich kunnen verzetten tegen bv. het opleggen van een extra
publieke taak door te gaan procederen, door AWB-bezwaar in te
roepen, door lobby acties en PR-acties, en dat met wetgeving wel
bepaalde minimumvoorwaarden kunnen worden gesteld, maar als
gevolg daarvan de inspanningen daarvoor naar dat minimum
zullen tenderen?
Een staatsdeelneming kan een taak voor een overheid verrichten.
Meestal loopt de te betalen vergoeding dan ook via de deelneming
in de vorm van een prijs. Toch zijn er omstandigheden dat het de
voorkeur heeft om de vergoeding te laten lopen via de aandeelhouder en dus via de publiekrechtelijke weg. Vaak is dat laatste niet
mogelijk. Hoe staat de Minister hierin?
De staat draagt bij een staatsdeelneming geen rechtstreeks
verantwoordelijkheid meer voor de uitvoering van de taken. Hoe
moet dit gezien worden in de grote lijn die de Minister heeft
gecommuniceerd dat hij meer grip wil op de uitvoering van de
staatsdeelnemingen?
Staatsdeelnemingen kunnen beter worden geprikkeld om voortdurend te streven naar efficiëntie. Hoe ziet de Minister dit? Waarom is
dit het geval?
Waarom kunnen staatsdeelnemingen beter geprikkeld worden om
voortdurend te steven naar efficiëntie dan agentschappen en
ZBO’s? Welke redenen zijn daarvoor?
Als er sprake is van een structurele behoefte aan een exploitatiebijdrage, omdat de taak anders niet kostendekkend kan worden
vervult, heeft een publiekrechtelijke oplossing (agent, zelf doen,
zbo) dan de voorkeur boven een privaatrechtelijke oplossing (NV)?
Kunt u een overzicht geven van alle kapitaalinjecties die de
afgelopen vijf jaar aan staatsdeelnemingen zijn gegeven?
Welke staatsdeelnemingen worden niet volledig gefinancierd door
prijzen voor producten of diensten?

4

Nr
38

39
40

41

42

43

44

45

46

47

Vraag
Welke staatsdeelnemingen hebben in de afgelopen vijf jaar een
overheidsbijdrage gekregen? Welke staatsdeelnemingen krijgen
structureel een overheidsbijdrage?
Waarom kan een staatsdeelneming beter geprikkeld worden om
voortdurend te streven naar efficiëntie dan een agentschap?
Staatsdeelnemingen kunnen zich zelfstandig financieren. Hoe moet
dit gezien worden tot de kapitaalinjectie en -behoefte van Tennet?
Wat is de kapitaalbehoefte van Gasunie en Tennet de komende
jaren en hoe gaat daarin voorzien worden? En als ze zichzelf niet
zelfstandig financieren, wat zegt dat dan over de status van
staatsdeelneming?
Is er echt sprake van minder begrotingsschokken? Bij een debacle
zoals bij Gasunie kan er toch een flink effect zijn op de dividendstroom?
Misbruik met betrekking tot de prijszetting (in de privaatrechtelijke
sfeer) wordt geborgd door de Autoriteit Consument en Markt, bij
monopolies. In de publiekrechtelijke sfeer verloopt die prijszetting
via de retributies en bestemmingsheffingen (bij beide is er geen
winstdoel). Daar ligt de controle bij de volksvertegenwoordiging en
de wettelijke restricties. Is de laatste variant niet te prefereren
boven de eerste?
Zijn er situaties denkbaar waarin een staatsdeelneming concurrentiebevorderend werkt in plaats van concurrentieverstorend? Zo ja,
heeft de Europese Commissie daar ook toezicht op?
Het «kanaliseren van aanbod» wordt in de nota omschreven als
publiek belang. Hierbij wordt Holland Casino als voorbeeld
genoemd. Het voornemen is echter om Holland Casino te privatiseren. Hoe wordt in dit kader aangekeken tegen het publieke belang
«kanaliseren van aanbod»? Waarom is het «kanaliseren van
aanbod» opgenomen in deze nota? Dienen andere definities van
publiek belang eveneens herijkt te worden?
Sommige staatsdeelnemingen zijn opgericht om bepaalde diensten
te leveren voor de Nederlandse overheid of specifiek overheidsbeleid uit te voeren, omdat die anders niet tot stand komen, terwijl
deze als noodzakelijk worden beschouwd. Als voorbeelden worden
BNG en de FMO genoemd. Kennen andere EU-landen ook
dergelijke staatsdeelnemingen zoals BNG en FMO? Zo ja, is er wel
eens gesproken om deze functies meer Europees (met meerdere
EU-landen samen) te beleggen? Zo nee, hoe regelen die dan
financiering voor lokale overheden en bedrijvigheid van
ontwikkelingslanden?
Voor BNG en NWB geldt volgens de nota dat vanwege de aard van
hun activiteiten en de doelgroep waar ze op zijn gericht meerdere
aanbieders niet voor de hand liggen. Waarom kunnen commerciële
banken deze rol niet vervullen? Waarom liggen meerdere aanbieders niet voor de hand? Overheden werken toch ook samen met
andere (commerciële) banken?
Wat moet volgens de Minister onder de vitale infrastructuur
worden geschaard?

5

Nr
48

49

50

51

52

53

54

55

Vraag
Welke definitie wordt gehanteerd voor «grote strategische
belangen voor de Nederlandse economie»? Wanneer is een belang
«groot» en wanneer is deze «strategisch»? Indien er geen definitie
is, wordt het belang ingezien van een definitie, ter voorkoming dat
eenieder een eigen invulling kan geven aan deze definitie? Hoe
wordt internationaal omgegaan met dergelijke definities? Zijn er
gevallen bekend waarin deze definitie wordt gebruikt voor
protectionistische doeleinden of ter voorkoming van privatiseringen en ter bescherming van gevestigde belangen? Welke lessen
kunnen hieruit geleerd worden voor het komen tot een definitie in
Nederland?
Hoe wordt «permanent» gedefinieerd? Is het voornemen om
eeuwigdurende hekken te plaatsen om staatsdeelnemingen? Wordt
met het classificeren van «permanente staatsdeelnemingen» niet
over een graf heen geregeerd? Welke mogelijkheden blijven er voor
een opvolgend kabinet om tot een alternatieve afweging te komen?
Is in dit kader niet een andere definitie mogelijk die meer recht doet
aan het democratische proces in het parlement?
Hier worden steeds meer redenen genoemd voor staatsdeelnemingen, namelijk strategisch belang, complexiteit van belangen en
onzekerheid over de (nabije) toekomst. Zijn dit voor het kabinet
redenen om een staatsdeelneming te hebben of is dat het publiek
belang, marktfalen en niet contracteerbaar zijn?
De NS lijkt een vreemde eend in de bijt bij Gasunie, Tennet,
Havenbedrijf Rotterdam en Schiphol. Waarom staat deze in het
rijtje?
Voor Gasunie en Tennet zal het kabinet niet op zoek gaan naar
private, financiële partijen om risicodragend te investeren in de
Nederlandse activiteiten van deze deelnemingen. Hoe moet dan in
de kapitaalbehoefte van deze ondernemingen worden voorzien?
Hoe groot is de kapitaalbehoefte van beide bedrijven in de
komende jaren? En in hoeverre moet de Nederlandse Staat die dan
voldoen? In hoeverre kan onderscheid worden gemaakt tussen de
Nederlandse activiteiten en de buitenlandse activiteiten van deze
bedrijven? Hoe kunnen de buitenlandse activiteiten het Nederlandse moederbedrijf raken dan wel beïnvloeden?
Wel zal voor Gasunie en Tennet worden onderzocht of de mogelijkheid moet worden geopend om via kruislingse participatie
strategische samenwerking aan te gaan met andere op grond van
Europese regels gecertificeerde netwerkbeheerders. In hoeverre
betekent dit dat de Nederlandse Staat niet meer 100% van de
aandelen heeft? Wil het kabinet hier kijken naar een minderheidsaandeel of juist niet? Wat zijn gecertificeerde netwerkbeheerders in
het buitenland? Zijn dit alleen staatsbedrijven of ook commerciële
bedrijven?
Waarom vindt het kabinet het prima dat Gasunie en Tennet, maar
ook Schiphol commercieel investeren in vergelijkbare activiteiten in
het buitenland en dus daar als commercieel bedrijf opereren, terwijl
het kabinet vindt dat dit in Nederland niet kan? Waarom is het in
het buitenland wel mogelijk dat netwerken commercieel zijn, en in
Nederland niet? Waarom is dit niet via wet- en regelgeving te
borgen?
Voor een staatsdeelneming omwille strategische belangen geldt
enigszins hetzelfde als in bovenstaande vraag, hebben andere EU
landen ook om die redenen staatsdeelnemingen (graag inzoomen
op Gasunie, Tennet, Havenbedrijf Rotterdam, Schiphol en NS)? Zo
nee, hoe hebben landen deze strategisch belangen geborgd (graag
informatie over omringende landen en Scandinavië)?

6

Nr
56

57

58

59
60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

Vraag
Hoe wilt u voorzien in de kapitaalbehoefte van Tennet en Gasunie
voor Nederlandse investeringen, nu hiervoor geen private partijen
worden gezocht?
Betekent de zin dat «het kabinet niet op zoek zal gaan naar private
financiële partijen», dat het uitgesloten is dat private partijen
risicodragend kunnen investeren in Nederlandse activiteiten van
Tennet en Gasunie?
Kunt u toelichten waarom het cruciaal is voor de Nederlandse
economie dat de vervoersfunctie van NS door een staatsdeelneming wordt uitgevoerd? Kunt u hierbij toelichten waarom de
vervoersfunctie van NS afwijkt van de regionale vervoersfunctie
van private partijen als Arriva en Veolia?
Kunt u een overzicht geven van de door NS beheerde infrastructuur?
Kunt u toelichten waarom het wenselijk is dat NS infrastructuur
beheert waar concurrerende vervoerders gebruik van moeten
maken, zoals stations?
Kan de Minister het publieke en strategische belang van de
individuele permanente staatsdeelnemingen aangeven? Wanneer is
iets een natuurlijk en of wettelijk monopolie?
In een aantal gevallen heeft de Nederlandse Staat maar een zeer
beperkt aandeelhouderschap (minder dan 50 procent), wat is nut en
noodzaak van een staatsdeelneming of beleidsdeelneming met
zulke beperkte zeggenschap?
Op blz. 30 wordt het criterium schaalvoordelen genoemd als reden
voor een staatsdeelneming. In hoeverre is dit een criterium voor
een staatsdeelneming? En waar ligt dan de grens, want hieraan
veel meer bedrijfsmatige activiteiten?
Waarom worden staatsdeelnemingen waarbij geen sprake is van
«twee vinkjes» (dus waarbij het criterium van marktordening geen
overweging is om een deelneming in de portefeuille te houden)
toch aangemerkt als «permanente staatsdeelneming»?
Kan voor elke staatsdeelneming met de classificatie van «permanente staatsdeelneming» aangegeven worden wat het «strategische belang is voor de Nederlandse economie»? Hierbij wordt
verzocht om dit belang niet kwalitatief te beschrijven, maar om een
kwantitatieve analyse te maken zodat een objectieve keuze gemaakt
kan worden.
Kan voor elke staatsdeelneming met de classificatie van «permanente staatsdeelneming» een analyse worden gegeven of in het
buitenland vergelijkbare bedrijven zijn die geen staatsdeelneming
zijn?
Wat is het «strategische belang is voor de Nederlandse economie»
van de FMO? Waarom zou ontwikkelingssamenwerking tot een
permanente staatsactiviteit moeten worden benoemd? Is er
wereldwijd geen enkele onderneming die dergelijke activiteiten kan
ontplooien? Graag een nadere analyse op dit punt.
De NS wordt geclassificeerd als permanente staatsdeelneming.
Geldt dit voor de huidige vorm van de NS, of zijn er taken denkbaar
die de NS momenteel uitvoert, die op zichtzelf bezien geen
permanente staatsdeelnemingen vereisen?
De NS wordt geclassificeerd als permanente staatsdeelneming.
Graag een uitgebreide analyse hoe deze keuze zich verhoudt tot de
recente onderzoeken van de Autoriteit Consument en Markt ten
aanzien van het huidige ordeningsmodel op en rond het spoor.
De NS wordt geclassificeerd als permanente staatsdeelneming.
Graag een uitgebreide analyse hoe deze keuze zich verhoudt tot het
oordeel en toekomstbeeld van Europese Commissie ten aanzien
van het ordeningsmodel op en rond het spoor.

7

Nr
71

72

73

74
75

76

77
78

79

80

81

82

83

Vraag
In principe is er ten aanzien van NS concurrentie op de markt
mogelijk. Er zijn ook andere vervoerders actief, die in private
handen zijn. Er zijn echter grote economische belangen gemoeid en
NS bedient het hoofdrailnet. In hoeverre zou NS als ze het
hoofdrailnet niet meer bedient geen staatsdeelneming meer
hoeven zijn? Ook hier wordt een nieuw criterium toegevoegd,
namelijk grote economische belangen; in hoeverre is dit een
criterium voor een staatsdeelneming? En waar ligt dan de grens?
De deelname van de staat in Havenbedrijf Rotterdam is puur
ingegeven door financiering van de tweede Maasvlakte. En er is
dus geen ander belang dan dat. Waarom is dat dan nu opeens een
permanente staatsdeelneming?
Ten aanzien van Thales wordt ook weer een nieuw criterium
ingevoerd namelijk: behoud van nationale defensie industrie, de
bescherming van gevoelige informatie en het behoud van
technologische kennis. In hoeverre zijn dit criteria voor een
staatsdeelneming? En waar ligt dan de grens?
Wat is het verschil tussen NS en KLM, afgezien van de landingsrechten?
Door het staatsaandeelhouderschap zijn BNG en NWB in staat om
hun financiering relatief goedkoop aan te bieden. Dat kan toch geen
reden zijn om als Nederlandse Staat aandelen te houden? Zo ja,
waarom wel? En waar ligt dan de grens?
FMO heeft een expliciete garantie voor de activiteiten. Waarom is
het dan nog nodig dat de Nederlandse Staat aandeelhouder is? En
als de Nederlandse Staat aandeelhouder blijft, waarom kan de
garantie dan niet komen te vervallen?
Waarom is het 100% belang in Ultra Centrifuge Nederland BV niet
als een strategisch belang aangemerkt?
Holland Casino en SENS kunnen worden geprivatiseerd. Dit is ook
een afspraak uit het regeerakkoord. Wanneer kan hierover het
besluit vallen? En wat is daar nog voor nodig en wanneer kunnen
die zaken geregeld zijn?
Kan deze lijst met staatsdeelnemingen ook op dezelfde wijze
aangevuld worden met de beleidsdeelnemingen? Zo nee, waarom
niet?
De structuur van het vennootschapsrecht legt aan een
overheids-NV ernstige beperkingen op. Zijn er in Frankrijk speciale
overheids-NV’s? Zou iets dergelijks ook niet in Nederland wenselijk
zijn? Of is er met het structuurregime en de verlichting daarop
voldoende ruimte?
De staat heeft de rol van aandeelhouder, beleidsmaker en toezichthouder. Daarnaast is de overheid de hoeder van de rijksbegroting.
De staat velt in haar rol als aandeelhouder het oordeel over
investeringsbeslissingen. Wordt het beleidsdepartement hier
concreet bij betrokken? Zo ja, op welke momenten is dat in het
proces?
Waar wordt in de regelgeving vastgelegd dat in het centrale model,
zowel de lusten (dividend) als de lasten (geen dividend als gevolg
van beleidskeuzes) bij het Ministerie van Financien liggen?
Er is onder meer voor het centrale model gekozen omdat hierdoor
meer specifieke kennis opgebouwd en vastgehouden wordt,
waardoor bespaard kan worden op de kosten voor externe
adviseurs en projectleiders. Hoeveel ambtenaren heeft het
Ministerie van Financiën werkzaam per staatsdeelneming die ook
de specifieke kennis van het beleidsterrein hebben en op die
manier investeringsvoorstellen en andere belangrijke besluiten
kunnen beoordelen?

8

Nr
84

85

86

87

88

89

90

91

92

93
94
95

96

Vraag
Waarom is er gelet op de beschrijving van de beleidsdeelneming
gekozen voor een private vorm als NV of BV? In hoeverre is een
sterke beleidsmatige verwevenheid wenselijk tussen departement
en beleidsdeelneming? In hoeverre komt er aan die sterke
beleidsmatige verwevenheid niet juist nooit een eind door de
positionering van een beleidsdeelneming onder het vakdepartement?
Waarom zijn de huidige beleidsdeelnemingen ingericht als
vennootschap, terwijl volgens het IBO Staatsdeelnemingen de
inrichting als vennootschap tegenwoordig minder voor de hand
ligt?
Kunt u voor de beleidsdeelnemingen aangeven waarom dit
vennootschappen zijn, en geen zbo’s, agentschappen of uitvoerende dienst?
De staat in zijn hoedanigheid van aandeelhouder zal, voor zover
nodig, een staatsdeelneming disciplineren om te handelen in lijn
met de publieke belangen. Welke mogelijkheden heeft de aandeelhouder daarvoor?
Op welke momenten kan het beleidsdepartement in het centrale
model haar invloed uitoefenen? Om hoeveel momenten gaat dit
doorgaans? Heeft het Ministerie van Financiën als beherend
departement de uiteindelijke doorslaggevende beslissingsbevoegdheid?
Er wordt een normrendement bepaald voor iedere staatsdeelneming. Ieder investeringsproject wordt daaraan getoetst. Over welke
investeringsbeslissingen gaat het dan qua omvang?
Hier wordt gesproken over het normrendement en het eventueel
neerleggen van de kosten bij het beleidsdepartement. De inschrijving op de concessie Fyra was destijds een bedrijfsbeslissing van
NS. Nu dit echter een mogelijk nadeel oplevert in het rendement,
wordt de financiële bal neergelegd bij het Ministerie van I&M
terwijl het geen beleidsbeslissing is geweest. Waarom is dit
gebeurd? En in hoeverre is dat een wijziging ten opzichte van het
oude staatsdeelnemingenbeleid, want die lijn gold destijds toch
ook al?
In sommige gevallen kan sprake zijn van beleidsvoorstellen die
nopen tot grote investeringen van staatsdeelnemingen waardoor
het gehanteerde normrendement niet kan worden gerealiseerd. Zijn
er concrete voorbeelden beschikbaar waar de staat in het verleden
afweek van het gehanteerde normrendement? Heeft dit gevolgen
gehad voor de lasten van burgers?
Wordt er over specifieke compensatie door het betrokken beleidsdepartement voor een lager rendement dan het normrendement
vanwege beleidsbeslissingen alleen ex ante besloten, of komt een
ex post dividendtegenvaller ook voor rekening van het betrokken
beleidsdepartement?
Leidt de nota Staatsdeelnemingen tot een aanpassing van de
begrotingsregels?
Op welke wijze wordt de Tweede Kamer betrokken bij het vaststellen van het normrendement?
Op welke wijze kan het kabinet vaststellen of het rendement van
een staatsdeelneming zal dalen/gedaald is vanwege beleidsbeslissingen of vanwege andere factoren?
Waarom wordt de lijn dat de Algemene Rekenkamer onderzoek
mag doen bij beleidsdeelnemingen en staatsdeelnemingen niet
gewijzigd? In hoeverre is het logisch dat de Algemene Rekenkamer
onderzoek doet bij een bedrijf?

9

Nr
97

98

99
100

101

102

103

104

105

106

107

Vraag
Ziet het kabinet aanleiding om in het wetsvoorstel voor de
modernisering van de Comptabiliteitswet wijzigingen voor te
stellen ten aanzien van het beheer van en de controle op
staatsdeelnemingen?
Er worden vier criteria genoemd om een nieuwe staatsdeelneming
aan te gaan. Moet al deze criteria tegelijkertijd gelden? En waarom
wordt marktfalen niet als een criterium opgenomen?
Heeft het kabinet plannen om nieuwe staatsdeelnemingen aan te
gaan? Zo ja, welke?
Waarom behoeft de huidige standaard en drempels voor investeringsbeslissingen aanscherping? En waarom moet er gedifferentieerd worden tussen binnenlandse en buitenlandse investeringen?
Er wordt aangegeven dat de huidige standaard aanscherping
behoeft ten aanzien van de drempels waarboven een investeringsbeslissing moet worden voorgelegd aan de aandeelhouder. Nu is
deze drempel bij sommige deelnemingen te hoog of is er niet
gedifferentieerd tussen binnen- en buitenlandse investeringen. Zijn
er concrete voorbeelden van belangrijke investeringsvoorstellen
waarbij de staat niet betrokken was door de hoogte van de
drempel, maar achteraf wel betrokken had willen zijn? Kan worden
aangegeven om welke investeringsvoorstellen dit is gegaan?
De governance structuur legt beperkingen op aan de overheid. Zou
een stichting administratiekantoor en certificering hier niet een
goede rol kunnen spelen om tot een vereenvoudiging te komen?
Waarom is de relatie tussen de aandeelhouder en de deelneming
anders bij staatsdeelnemingen dan bij beursgenoteerde ondernemingen, zoals die hier wordt vermeld?
Hier wordt gesproken over het vroegtijdig betrekken van de
aandeelhouder bij de strategie, maar is het omgekeerde dan ook
niet waar dat het bedrijf vroegtijdig wordt betrokken bij het beleid?
En in hoeverre is dat wel wenselijk want de Tweede Kamer bepaalt
het beleid niet het bedrijf?
Hoe bewerkstelligt de aandeelhouder dat de ondernemingsstrategie aan het einde van de rit de publieke belangen dient? Welke
instrumenten heeft een AVA daar concreet toe?
In box 5 staan de contactmomenten tussen aandeelhouder, Raad
van Bestuur en Raad van Commissarissen beschreven. Hier staat
ook dat naast de vaste overleggen er veel meer contactmomenten
met de raad van bestuur of raad van commissarissen van deelnemingen zijn, al naar gelang de situatie dat vereist. Hoe ziet de
Minister deze contacten concreet voor zich? Wat is de afweging van
de staat om buiten de officiële momenten contact te zoeken zonder
al te veel te interveniëren in de werkzaamheden van de raad van
bestuur en de raad van commissarissen?
In sommige gevallen kan een strategie nopen tot het aantrekken
van extra eigen vermogen van de aandeelhouder(s). Heeft de staat
de afgelopen jaren als aandeelhouder extra moeten investeren in
staatsdeelnemingen in het belang van de strategie? Hoe verhoudt
zich dit tot de dividenden die zij daarvoor teruggekregen heeft?

10

Nr
108

109

110

111

112

113

114
115

116

117

Vraag
Als gekeken wordt naar de criteria voor andere activiteiten dan de
publieke taak, kan een bedrijf alle andere activiteiten gaan doen.
Dat is nu in de praktijk ook al zo met NS die HTM en Qbuzz heeft in
een gewone commerciële markt, maar ook horeca activiteiten zoals
Julia’s (als branchevreemde activiteit). In hoeverre vindt de Minister
dit soort activiteiten passen onder de criteria? Moet aan alle criteria
tegelijkertijd worden voldaan? In hoeverre mag er sprake zijn van
marktverstoring? In hoeverre mag er sprake zijn van marktverstoring en oneerlijke concurrentie? En in hoeverre oneerlijke concurrentie (dit wordt op pagina 50 niet genoemd)? In hoeverre zijn
branchevreemde activiteiten toegestaan? Mogen branchevreemde
activiteiten alleen als ze uit het verleden stammen, of mogen er ook
nieuw branchevreemde activiteiten worden opgestart? In hoeverre
mag er sprake zijn van marktverstoring en oneerlijke concurrentie?
Wanneer heeft een buitenlandse activiteit een positief effect op de
Nederlandse publieke belangen die de deelneming dient, als het
niet om direct aaneengesloten activiteiten gaat? Mag NS actief
worden in Oostenrijk? In Turkije? In Korea? Wat zijn de criteria die
daarvoor gelden?
Welke definitie wordt gehanteerd voor «aantoonbaar publiek
belang» voor buitenlandse activiteiten? Wanneer is sprake van
«aantoonbaarheid»? Op welke wijze worden zowel de kosten als de
baten van deze buitenlandse activiteiten gewogen?
Kan een overzicht worden gegeven van alle staatsdeelnemingen
met buitenlandse activiteiten? Kan van elk van deze staatsdeelnemingen een analyse worden gegeven wat daarbij het «aantoonbare
publieke belang is» voor Nederland? Kan de kwantitatieve afweging
van de maatschappelijke kosten en de baten die hierbij is gehanteerd, worden gedeeld? Indien dergelijke afwegingen niet is
gemaakt, hoe is de afweging dan tot stand gekomen?
In de nota wordt op pagina 28 het voorbeeld van Schiphol
genoemd waarbij het publieke belang zou liggen op het terrein van
congestie, huizenprijzen, milieu, et cetera. Schiphol onderneemt als
staatsdeelneming ook activiteiten in het buitenland. Wat is het
«aantoonbare» Nederlandse publieke belang in termen van
congestie, huizenprijzen, milieu et cetera van deze activiteiten van
Schiphol op andere continenten?
Voor de toetsing van de onderdelen in de strategie van staatsdeelnemingen buiten de Nederlandse landsgrenzen gelden aanvullende
voorwaarden. De relatieve onbekendheid van de staatsdeelneming
met het buitenland wordt gereflecteerd in het risico van de
investering en daarmee het normrendement en er worden
adequate risicobeheersingsmaatregelen toegepast. Wat zijn deze
maatregelen concreet?
Kunt u toelichten wat het bijdraagt aan Nederlandse publieke
belangen dat de NS broodjeszaken uitbaat op Belgische stations?
Is het kabinet voornemens om de huidige buitenlandse en
branchevreemde activiteiten van staatsdeelnemingen te toetsen
aan de gestelde voorwaarden? Gaat het kabinet buitenlandse en
branchevreemde activiteiten die niet aan deze voorwaarden
voldoen afstoten?
Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd over de gekwantificeerde
risico’s van investeringen in het buitenland door staatsdeelnemingen, zoals verzocht in de motie-Koolmees (28 165, nr. 154)
Wat weegt zwaarder het normrendement of het publieke belang? In
hoeverre mag er sprake zijn van marktverstoring en oneerlijke
concurrentie?

11

Nr
118

119

120
121

122

123
124

125

126

127

128

129

Vraag
Gegeven het belang van financieel waardebehoud wil het kabinet
haar rol als aandeelhouder aanscherpen door vanaf 2014 te gaan
werken met een specifieke rendementsdoelstelling per deelname.
Kan inzicht gegeven worden op basis van welke factoren de
rendementsdoelstelling wordt bepaald?
Heeft de staat als aandeelhouder niet een dubbele pet bij het
beoordelen of er sprake is van marktverstoring door een staatsdeelneming? Waarom wordt deze rol niet toebedeeld aan de Autoriteit
Consument en Markt?
Worden de normrendementen van de staatsdeelnemingen
opgenomen in begroting IX?
Het gedeelte van de winst dat een deelneming niet uitkeert als
dividend, wordt in de onderneming gehouden en aan de reserves
toegevoegd behorend tot het eigen vermogen. In normale
bedrijven wordt dit ook (deels) weer geïnvesteerd in de onderneming om de onderneming ook in de toekomst goed te kunnen laten
ondernemen. Hoe zit dat bij staatsdeelnemingen? In hoeverre mag
er sprake zijn van marktverstoring en oneerlijke concurrentie?
Een aparte categorie vormen staatsdeelnemingen die een monopolie zijn en waarvan de tarieven die bij klanten in rekening gebracht
mogen worden door de Autoriteit Consument en Markt (ACM)
worden gereguleerd. Het rendement wat deze deelnemingen op
hun gereguleerde activiteiten mogen maken wordt door de ACM
vastgesteld. De ACM functioneert in het belang van de consument.
Hoe strookt dit met lange termijn investeringen in het belang van
de continuïteit die latenverzwaring voor de burger kunnen
betekenen?
Wat wordt, per deelneming, vanaf 2014 het normrendement?
Vanaf 2014 zal worden gewerkt met een aparte dividendennorm
van per deelneming. Wat is het concrete afwegingskader voor deze
norm en hoeveel kan deze afwijken van de huidige 40% norm?
Kan de Minister meer duidelijkheid geven over welke investeringen
en drempels er nu straks gehanteerd gaan worden? Moet niet
worden voorkomen dat de aandeelhouder en dus de Minister op de
stoel van het bestuur of de RvC gaat zitten, zeker omdat ook
aangegeven wordt dat de drempel relatief laag vastgesteld gaat
worden? Wat is dan nog het verschil met bijvoorbeeld een
agentschap?
Een tijdige betrokkenheid van de aandeelhouder is in het belang
van de onderneming omdat op die manier bijvoorbeeld wordt
voorkomen dat de onderneming teveel tijd en geld stopt in plannen
die bij voorbaat niet op steun kunnen regelen. Is het hiervoor nodig
dat de aandeelhouder al vroeg betrokken wordt, of hoort dit bij de
toezichthoudende taak van de raad van commissarissen?
Bij belangrijke beslissingen/investeringen wordt statutair een
toestemming vereist van de aandeelhouder. Momenteel zijn er
criteria die aanknopen bij absolute bedragen en criteria die aan
sluiten bij procentuele verhoudingen. Is er een duidelijke lijn te
trekken?
In de media heeft de Minister de overname in Duitsland van
Gasunie en het Fyra-debacle van NS genoemd als redenen waarom
er meer grip moet zijn op de investeringen van bedrijven. Maar is
het niet juist zo dat bij het voorbeeld Gasunie het Ministerie van
Financiën, maar ook bij het Fyra-debacle, een nadrukkelijke rol
heeft vervuld en dat dit dus zeker geen recept voor succes is?
Moeten al de genoemde criteria in box 6 tegelijkertijd gelden?

12

Nr
130

131

132

133
134

135
136

137

138

139

140

141

142

143
144

Vraag
Eens strategische rationale waaronder investering is gerechtvaardigd is wanneer de investering aantrekkelijker is van alternatieve
investeringen of niet investeren. Dit punt heeft opheldering nodig;
in hoeverre accepteert de staat in zo’n geval bepaalde risico’s?
In box 6 wordt gesproken van een «acceptabele» onderbouwing
van de discontovoet, een «acceptabele» berekening, een «acceptabele» risicoanalyse enzovoorts. Wat is de waarde van de term
acceptabel?
Welke extra bevoegdheden eigent de Minister zichzelf met het
benoemingenbeleid toe in vergelijking met een normale aandeelhouder? Waarom hier een aparte paragraaf over opgenomen? Hoe
vaak waren er in de afgelopen tijd problemen die hadden kunnen
worden voorkomen? Voor welk probleem is dit een oplossing?
In hoeverre gelden alle zaken rondom beloningsbeleid, benoemingenbeleid, etc. ook voor beleidsdeelnemingen?
De Minister wil de variabele beloning bij staatsdeelnemingen
maximeren op 20%. Voor welk probleem is dit een oplossing? In
hoeverre kan je een dergelijk algemene maatregel uitvaardigen als
de staatsdeelnemingen in volstrekt verschillende branches actief
zijn? Waarom is daar niet naar gekeken? Welke gevolgen heeft een
dergelijk generiek beloningsbeleid voor de concurrentiepositie van
de verschillende staatsdeelnemingen? Waarom is er niet voor
gekozen om niet de bonussen te maximeren, maar de prikkel
waaraan de bonussen is gekoppeld te sturen?
Waarom kiest het kabinet voor het maximeren van de variabele
beloning op 20%?
Kunt u een overzicht geven van de huidige maximale variabele
beloningen en de in de afgelopen vijf jaar werkelijk uitgekeerde
variabele beloningen als percentage van de vaste salarissen?
Klopt het dat het, door de conversie van variabele beloning naar
vaste beloning, mogelijk is dat een bestuurder van een slecht
presterende staatsdeelneming er qua salaris op vooruit gaat?
Acht de Minister een beloning boven de balkenendenorm acceptabel als de staatsdeelneming structureel exploitatiebijdragen nodig
heeft? Is er dan niet een oplossing te verkiezen boven een
staatdeelneming? Kunt u uw antwoord toelichten in het licht van de
NS?
Hoe wordt omgegaan met bedrijven waar de staat niet een
meerderheidsaandeel heeft als het gaat om de zaken genoemd in
hoofdstuk 6?
Kan de Minister een volledige lijst geven met zaken die geregeld
gaan worden als het gaat om de nieuwe standaarden op het gebied
van arbeidsrecht? Wie bepaalt wat de nieuwe standaarden zijn?
Wat zijn de doelen waarop de variabele beloningen voor bestuurders zijn gebaseerd, zet de overheid zich hier ook in voor doelen die
niet enkel financieel van aard zijn? Zoals bijvoorbeeld klanttevredenheid of maatschappelijk verantwoorde bedrijfsvoering?
Om het variabele gedeelte van de totale beloning terug te brengen
zal allereerst voor iedere deelneming die in het huidige beloningsbeleid opgenomen wordt op redelijkheid worden getoetst. Wat
houdt deze redelijkheidstoets in?
Wat is de grondslag waarover de variabele beloning maximaal 20%
mag zijn?
Betekent het omzetten van de variabele beloningen in een groter
vast salaris, dat bestuurders van staatsdeelnemingen gemiddeld
even veel blijven verdienen, maar dat zij vooraf zekerder zijn van
een hoger salaris, ongeacht hun prestatie?

13

Nr
145

146

147
148

149

150

151

152

153

Vraag
De vertrekvergoeding wordt bepaald door de raad van commissarissen. Kan de aandeelhouder op dit besluit geen enkele invloed
uitoefenen?
Wat zijn de gevolgen voor een verruiming van het staatsaandeelhouderschap voor de ruimte waarin de raad van commissarissen
zich als toezichthouder ingesteld door de aandeelhouder zich
beweegt?
Waarom stelt u alleen een kwantitatieve norm voor de variabele
beloning, en geen kwalitatieve normen?
In hoeverre gaat het beloningsbeleid en het beoordelingskader
voor vergoeding commissarissen en nog voor zorgen dat de
bedrijven de goede mensen kunnen aantrekken?
Wordt er streng toegezien op het maximum aantal commissariaten
dat de commissieleden van de staatsdeelnemingen hebben? Ziet de
overheid hier een voorbeeldrol met commissieleden die maximaal
in vijf commissariaten plaatsnemen?
Geldt dit ook voor de regel dat 30% van raad van commissarissen
uit vrouwen of mannen moet bestaan? In hoeverre is dit streefcijfer
al gerealiseerd bij de diverse staatsdeelnemingen?
Vindt bij afweging of een deelname (volledig) wordt afgestoten ook
een vergelijking plaats hoe andere EU-lidstaten het publieke belang
hebben geborgd?
Wordt binnen het afwegingskader van afstoting ook expliciet
nagegaan wat het risico is dat bepaalde soort «kennis»(bijvoorbeeld kennis die toegepast kan worden voor de ontwikkeling van
wapentechnologie) in geval van afstoting in verkeerde handen kan
komen?
Wordt binnen afstoting van een staatsdeelneming afgewogen of
het hier ook een specifiek regionaal/lokaal belang kan dienen?
Wordt dan eventueel overwogen om de deelname af te stoten aan
een regionale/lokale overheid?
Kunt u een planning geven van de evaluaties van
staatsdeelnemingen?

14