Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 317

JBZ-Raad

Nr. 321

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 september 2015
De ingelaste bijeenkomst van de JBZ-Raad op 14 september 2015 staat
volledig in het teken van migratie. De agenda van de JBZ-Raad is
inmiddels bekend. De discussie zal zich grotendeels richten op de huidige
stand van zaken van de migratieproblematiek en het pakket aan
voorstellen dat de Europese Commissie op 9 september jl. heeft gepresenteerd. In deze geannoteerde agenda vindt u een beschrijving en een
eerste appreciatie van deze voorstellen.
Daarnaast treft u in deze brief een appreciatie aan van de brief zoals
geschreven door Duitsland, Frankrijk en Italië over de migratieproblematiek (uw verzoek d.d. 4 september 2015).
Voorstel voor een Besluit van de Raad tot vaststelling van
voorlopige maatregelen op het gebied van internationale
bescherming ten gunste van Italië, Griekenland en Hongarije
Dit voorstel voorziet in de herplaatsing van 120.000 kansrijke asielzoekers
vanuit Griekenland, Italië en Hongarije. Het is grotendeels vergelijkbaar
met het eerdere voorstel over herplaatsing vanuit Griekenland en Italië.
De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van het eerdere voorstel zijn dat
dit voorstel zich ook richt op Hongarije, het aantal te herplaatsen personen
is verdrievoudigd, en het voorstel een plafond kent in de verdeelsleutel
om het effect van het aantal asielaanvragen en het werkloosheidscijfer te
limiteren. Een andere noviteit is dat een lidstaat, niet zijnde Italië,
Griekenland of Hongarije, de Commissie kan notificeren dat het, geheel of
gedeeltelijk, niet kan of wil deelnemen aan herplaatsing op gerechtvaardigde gronden die verenigbaar zijn met de fundamentele waarden van de
EU. De Commissie kan dan een ontheffing verlenen voor een periode van
een jaar onder storting van een geldbedrag, uitgedrukt als 0,002% BNP
van de betreffende lidstaat, in het Fonds voor Asiel, Migratie en Integratie.

kst-32317-321
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 317, nr. 321

1

Het kabinet waardeert het voorstel van de Commissie, maar ziet dit als
een tussenfase. Europees commitment aan het einddoel, zoals
beschreven in de brief aan uw Kamer op 8 september is een voorwaarde
voor een succesvolle tussenfase.
Voorstel voor een Verordening van het EP en de Raad betreffende
een noodmechanisme voor herplaatsing
Dit voorstel is grotendeels vergelijkbaar met het voorstel betreffende
voorlopige maatregelen voor Italië, Griekenland en Hongarije. Het
voorstel kent dezelfde herplaatsingsprocedure, dezelfde verdeelsleutel,
dezelfde doelgroep asielzoekers, dezelfde duur en dezelfde verplichtingen
voor de lidstaat waarvoor het mechanisme in werking wordt gezet. Een
belangrijk verschil is dat dit permanente mechanisme toepasbaar is op
alle Lidstaten. De Commissie kan het mechanisme in werking stellen
indien een lidstaat wordt geconfronteerd met een crisissituatie. In het
voorstel definieert de Commissie deze crisissituatie als een situatie waarin
een lidstaat kampt met een disproportionele instroom die de toepassing
van Dublin in gevaar brengt, en die te veel eist van het asielsysteem van
een lidstaat. De druk moet zo extreem zijn dat deze voor een lidstaat met
een gedegen en goed voorbereid asielsysteem conform het acquis niet te
verwerken zou zijn. Een tweede verschil is de positie van de Commissie.
Bij de voorlopige maatregelen dient de Raad, na raadpleging van het
Europees parlement, expliciet te besluiten. In het voorstel voor het
permanente mechanisme kan de Commissie op melding van een lidstaat
zelf besluiten tot toepassing (en opschorting) en kan de Raad of het
Europees parlement hiertegen slechts bezwaar maken. Een verder verschil
is dat het voorstel voor een permanent mechanisme wordt behandeld in
codecisie met het Europees parlement.
Het kabinet zal dit voorstel nader beoordelen in het licht van de brief aan
uw Kamer op 8 september jongstleden over de Europese asielproblematiek, en de specifieke vormgeving van het mechanisme zoals voorgesteld ook nader in overweging nemen (Kamerstuk 19 637, nr. 2030). Het
kabinet ziet ook dit voorstel als een tussenfase. Europees commitment
aan het einddoel, zoals beschreven in de brief aan uw Kamer op
8 september is een voorwaarde voor een succesvolle tussenfase. Het
kabinet deelt de insteek van de Europese Commissie dat de EU een
permanent mechanisme voor de herplaatsing van asielzoekers nodig
heeft, en dat verdeling moet plaatsvinden op grond van een verplichtende
verdeelsleutel die rekening houdt met de absorptiecapaciteit van een
lidstaat. Daarbij geldt dat het kabinet belang hecht aan een billijke
verdeling van niet alleen de eerste aankomsten van asielzoekers, maar
ook de behandeling van asielaanvragen. Ook zou een dergelijk mechanisme verder moeten reiken dan crisissituaties. Om tot een billijke
verdeling van de lasten tussen EU Lidstaten te komen die bijdraagt aan de
duurzaamheid van het Europese stelsel van opvang en asiel is het nodig
om alle asielverzoeken in de EU te verdelen.
Voorstel voor een EU-lijst van veilige herkomstlanden
Het voorstel betreft een EU-lijst van veilige herkomstlanden ter aanvulling
op de richtlijn betreffende de gemeenschappelijke procedures voor de
toekenning en intrekking van internationale bescherming. De Commissie
stelt voor om Albanië, Bosnië-Herzegovina, FYROM, Kosovo, Montenegro,
Servië en Turkije op deze lijst te plaatsen.
Het kabinet is positief over het voorstel, omdat een EU-lijst van veilige
herkomstlanden kan bijdragen aan de snelle afdoening van kansloze
asielaanvragen en daarmee het bespoedigen van de terugkeer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 317, nr. 321

2

EU-actieplan terugkeer
Het EU-actieplan terugkeer bevat een aantal maatregelen, gericht op het
bevorderen van vrijwillige terugkeer, het verbeteren van informatieuitwisseling, het versterken van het mandaat van Frontex en het verbeteren van de samenwerking met landen van herkomst en doorreis.
Het kabinet waardeert het dat de Commissie in het actieplan voorstellen
doet om het bestaande systeem te verbeteren en te versnellen. Het
realiseren van een effectiever terugkeerbeleid is echter voornamelijk een
strategische kwestie, aangezien een voornaam obstakel het gebrek aan
medewerking aan gedwongen terugkeer van bepaalde derde landen is. In
gevallen waar deze samenwerking niet goed verloopt, zal de EU hier
consequenties aan moeten verbinden. Het kabinet is van mening dat de
EU niet moet terugdeinzen om een «less-for-less» aanpak te kiezen
wanneer de «more-for-more» benadering niet tot het gewenste resultaat
leidt.
Terugkeerhandboek
Het handboek ziet op de praktische en juridische toepassing van de
Terugkeerrichtlijn en besteedt aandacht aan zowel vrijwillige als
gedwongen terugkeer.
Het kabinet verwelkomt de praktische hanteerbaarheid van het handboek.
EU-noodfonds inzake stabiliteit en de grondoorzaken van illegale
migratie en ontheemden in Afrika
Het EU noodfonds beoogt de crisis in de Sahel en Lake Chad regio’s, de
Hoorn van Afrika en Noord-Afrika te adresseren door een brede aanpak
gericht op stabiliteit, migratiemanagement en sociaal-economische
grondoorzaken. In het fonds worden middelen van de EU en Lidstaten
gebundeld. Nadere invulling van de doelstellingen en programmering van
het fonds zal plaatsvinden in samenwerking met bijdragende Lidstaten.
Het kabinet onderschrijft het uitgangspunt van het EU-noodfonds, dat
kiest voor een brede en geïntegreerde benadering, in partnerschap met de
betreffende landen. Het fonds kan door een gezamenlijke strategie en
door het bundelen van middelen en gebruik te maken van snelle en
flexibele procedures, de coherentie, slagkracht en zichtbaarheid van de
Europese respons ten aanzien van de migratieproblematiek in deze regio’s
vergroten. Het kabinet ziet dat veel elementen nog nader moeten worden
uitgewerkt en zal een actieve bijdrage leveren aan de verdere vormgeving
van het fonds.
Mededeling inzake de externe dimensie
In de mededeling geven de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger
een overzicht van de externe dimensie van de EU-inzet op migratie. De
mededeling bouwt voort op ER-conclusies van april en vormt een
aanvulling op de agenda voor migratie.
Het kabinet waardeert deze noodzakelijke aanvulling en welkome
beschrijving van wat er tot nu toe gebeurt, maar ziet het als gemiste kans
dat deze weinig basis biedt voor nieuwe inzet. Terecht wordt de noodzaak
van urgente reactie en een langere termijn engagement beschreven, maar
deze krijgt te weinig invulling. Het is van belang dat er een perspectief
voor de toekomst wordt geschetst, waarbij wordt aangegeven wat de EU

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 317, nr. 321

3

op de lange termijn wil met de externe dimensie van migratie en hoe de
EU dit op geïntegreerde wijze gaat vormgeven.
De contacten met derde landen worden steeds belangrijker. In dit kader
worden de migratiedialogen, de Valletta-top en de conferentie op hoog
niveau over de Westelijke Balkan genoemd. In de mededeling worden nog
weinig details gegeven over de inzet van de EU op dit terrein.
Hoewel voor de Westelijke Balkan en Turkije wordt aangegeven dat er
intensiveringen zullen komen in de samenwerking, is nog niet duidelijk
hoe intensiveringen met andere landen vorm zullen krijgen. Het gaat
daarbij bijvoorbeeld om (1) hoe en waar EU-delegaties versterkt worden,
(2) hoe en waar de EU landen zal ondersteunen bij grensbewaking en (3)
aan welke GBVB-missies wordt gedacht.
Het kabinet zal de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger vragen een
nadere uitwerking te geven van bovengenoemde punten.
Brief Duitsland – Frankrijk – Italië
Naar aanleiding van het verzoek van uw Kamer stuur ik u hierbij nadere
informatie over de brief die de Ministers van Buitenlandse Zaken van
Duitsland, Frankrijk en Italië op 2 september jongstleden aan Hoge
Vertegenwoordiger Mogherini hebben gestuurd ter bespreking tijdens de
informele bijeenkomst van de Ministers van Buitenlandse Zaken
«Gymnich» op 4 en 5 september jl. (zie Kamerbrief met het verslag van de
Gymnich-bijeenkomst). In de brief schetsen de drie Ministers de omvang
van de migratieproblematiek in Europa en stellen dat een vastberaden,
ambitieus politiek antwoord nodig is op deze crisis, gebaseerd op
solidariteit, menselijkheid en verantwoordelijkheid. Gelet op de reikwijdte
van dit vraagstuk is een geïntegreerde Europese aanpak nodig, mede
gebaseerd op een billijke lastenverdeling over de Europese Unie.
Tegelijkertijd onderstreept de brief dat de belangrijkste grondoorzaken van
migratie moeten worden geadresseerd in de landen van herkomst en
doortocht, waarbij in het bijzonder wordt ingegaan op de situatie in Syrië,
Irak, Afghanistan, Libië, Oost en West Afrika en de Westelijke Balkan.
Daarnaast geven de Ministers aan dat ook het EU-interne asiel- en
migratiebeleid verder geïntegreerd moet worden om de huidige problematiek aan te pakken, inclusief een gemeenschappelijk terugkeerbeleid.
De Ministers stellen dat geharmoniseerde procedures, standaardisering
en instituties nodig zijn. Daarnaast is reflectie nodig over een billijke
verdeling van vluchtelingen in Europa. Een gemeenschappelijke lijst van
landen die als veilig worden beschouwd is eveneens een belangrijk
element volgens deze Ministers.
Het kabinet verwelkomt de bijdrage van de drie Ministers aan de brede
migratiediscussie. Het kabinet kan zich goed vinden in de algemene
richting die de drie Ministers schetsen ten aanzien van de buitenlandspolitieke thema’s: geïntegreerde oplossingen via een inzet van alle inzetbare
instrumenten, voldoende landenspecifiek en regionaal ingericht en in
nauw overleg en partnerschap met de betrokken landen zelf. Ten aanzien
van de voorstellen die de drie Ministers doen op het EU-interne terrein is
het Kabinet van mening dat deze aansluiten bij het ook in Nederland
levende sterke gevoel van urgentie op dit dossier. Het kabinet verwijst
hierbij naar de brief over de visie van het kabinet inzake de Europese
asielproblematiek zoals die op 8 september aan uw Kamer is verzonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 317, nr. 321

4

De Ministers van Buitenlandse Zaken zullen nader spreken over de
externe dimensie van de migratieproblematiek op een eerstvolgende
Raad Buitenlandse Zaken.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 317, nr. 321

5