De minister voor Rechtsbescherming
drs. S. Dekker
Postbus 20301
2500 EH Den Haag

Strategie

bezoekadres
Kneuterdijk 1
2514 EM Den Haag
correspondentieadres
Postbus 90613
2509 LP Den Haag

datum
doorkiesnummer
e-mail
ons kenmerk
uw kenmerk
onderwerp
bijlage(n)

6 november 2018
088-361 33 17
voorlichting@rechtspraak.nl
UIT 11245/Strat/RB/eb
Aanbieding rapport “Slachtoffervoorzieningen in de rechtspraak”
1

t (088) 361 00 00
f (088) 361 0022
www.rechtspraak.nl

Geachte heer Dekker,
Met deze brief bied ik u het onderzoeksrapport ‘Slachtoffervoorzieningen in de rechtspraak’ aan.
Het slachtoffer heeft in Nederland door de jaren heen een steeds prominentere positie in het strafrecht
verworven. In wet- en regelgeving zijn slachtofferrechten inmiddels stevig verankerd en zij worden
regelmatig verruimd. De actievere rol van het slachtoffer heeft ook een keerzijde. Door gebruikmaking
van zijn rechten treedt het slachtoffer in het strafproces meer op de voorgrond en dat kan op gespannen
voet komen te staan met zijn beschermingsbehoeften. Het gaat dan bijvoorbeeld om bescherming tegen
inbreuken op zijn privacy, maar ook tegen ongewilde confrontaties met de verdachte. De uitbreiding
van slachtofferrechten gaat aldus gepaard met een toenemende behoefte bij slachtoffers aan specifieke
voorzieningen waarmee die bescherming kan worden geboden.
De Rechtspraak is de afgelopen jaren in toenemende mate met deze behoefte van slachtoffers
geconfronteerd. Daarbij moet in aanmerking genomen worden dat de bemoeienis van de Rechtspraak in
feite beperkt is tot al hetgeen zich rond de zitting afspeelt en dat de Rechtspraak in de keten in hoge
mate afhankelijk is van de inspanningen van openbaar ministerie (OM) op het gebied van goede
slachtofferbegeleiding.
De benadering van slachtoffers is verweven met het primaire proces van de rechtspraak. Daarnaast is
het treffen van voorzieningen ten behoeve van slachtoffers sterk afhankelijk van lokale situatie.
Slachtoffervoorzieningen behoren daarmee primair tot het domein van de individuele gerechten. De
Raad voor de rechtspraak (hierna: ‘de Raad’) heeft een coördinerende en faciliterende rol. Om aan de
behoefte van slachtoffers aan specifieke voorzieningen tegemoet te komen en daarin enige uniformiteit
na te streven heeft de Rechtspraak in 2012 de ‘Modelregeling inzake passende verblijfsomgeving
slachtoffers’ (hierna: de Modelregeling) vastgesteld. Daarin worden gemeenschappelijke vertrekpunten
van de rechtbanken en gerechtshoven beschreven met betrekking tot de bejegening van slachtoffers en
het aanbod van slachtoffervoorzieningen in de gerechtsgebouwen.

datum
kenmerk
pagina

6 november 2018
UIT 11245/Strat/RB/eb
2 van 4

Het gaat daarbij in het bijzonder om de identificatie van een bezoeker van het gerechtsgebouw als
slachtoffer en de wijze waarop het slachtoffer vervolgens wordt bejegend, geïnformeerd, opgevangen,
begeleid en beschermd voorafgaand, tijdens en na afloop van een strafzitting.
Een grondige evaluatie van deze Modelregeling heeft niet eerder plaatsgehad, terwijl er ondertussen in
de politiek en uit onderzoeken onder slachtoffers aandachtspunten naar voren komen die doen
vermoeden dat verbeteringen nodig zijn. De Raad heeft in deze omstandigheden na overleg met de
gerechten aanleiding gezien om opdracht te geven tot onderzoek met als doel het in kaart brengen van
de concrete maatregelen die de rechtbanken en gerechtshoven mede in het licht van de Modelregeling
hebben getroffen om een zorgvuldige en respectvolle bejegening van slachtoffers te bevorderen en te
borgen. De resultaten van dit onderzoek zijn in het onderzoeksrapport beschreven.
Conclusies
Uit het onderzoek volgt dat de correcte en invoelende bejegening van slachtoffers bepaald de gewenste
prioriteit heeft binnen de Rechtspraak. Er zijn belangrijke stappen gezet. In elk gerechtsgebouw zijn
voorzieningen voor slachtoffers aanwezig, zoals een aparte ruimte waar zij kunnen wachten voor of
tijdens een rechtszaak. In risicovolle zaken is er intensieve begeleiding van het slachtoffer en worden er
waar nodig ook buiten het gerechtsgebouw beschermingsmaatregelen getroffen. Bijvoorbeeld door het
slachtoffer van en naar een parkeerplaats te begeleiden.
Het onderzoek laat zien dat het van groot belang is om al in een zo vroeg mogelijk stadium op de hoogte
te zijn van specifieke wensen van slachtoffers. Die kennis stelt het gerecht in staat om voorbereidingen
te treffen en maatwerk te leveren. Werkwijzen die hiermee samenhangen verschillen per gerecht. Dat
geldt ook voor de mate van pro-activiteit van slachtoffers. Daardoor is niet steeds geborgd dat enerzijds
het slachtoffer steeds op de hoogte is van beschikbare voorzieningen en anderzijds het gerecht tijdig is
geïnformeerd over de behoefte aan het gebruik daarvan.
Door het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS) van de rechtbanken en gerechtshoven zijn
verschillende landelijke handreikingen en gezamenlijke uitgangspunten ontwikkeld op het terrein van
slachtofferrechten. Binnen de gerechten wordt ook op andere wijze aandacht gevraagd voor het belang
van een goede bejegening van slachtoffers. Bijvoorbeeld door organiseren van en deelnemen aan
cursussen, themadagen en bijeenkomsten met slachtoffers en slachtofferadvocaten. Concrete zaken
worden na afloop van de behandeling door rechters geëvalueerd. Ook de bejegening van het slachtoffers
kan daarbij aan de orde komen. De meeste gerechten hebben echter geen periodiek overleg – intern of
extern – dat is gericht op de bejegening van slachtoffers in algemene zin.
Bij het beschikbaar stellen van voorzieningen aan slachtoffers ervaren de gerechten verschillende
knelpunten. Soms biedt de architectuur van een gerechtsgebouw weinig mogelijkheden om de
confrontatie tussen het slachtoffer en de verdachte te voorkomen of om anderszins de privacy van het
slachtoffer voldoende te garanderen. Ook hebben gerechten aangegeven dat de toenemende aandacht
voor slachtoffers en de uitbreiding van slachtofferrechten tot gevolg hebben dat de behandeling van
zaken meer tijd en zodoende meer geld kost, terwijl de beschikbare capaciteit en middelen beperkt zijn.
Daarbij is de beperkte capaciteit van de bodedienst als specifiek aandachtspunt genoemd.

datum
kenmerk
pagina

6 november 2018
UIT 11245/Strat/RB/eb
3 van 4

Aanbevelingen
De onderzoekers doen in het rapport de navolgende aanbevelingen.
1. Bevorder meer uniformiteit in basisvoorzieningen en werkwijzen
Elk gerecht beschikt over werkwijzen en voorzieningen om het slachtoffer te kunnen identificeren, op te
vangen, te begeleiden en te beschermen. Er zijn daarbij de nodige verschillen geconstateerd. Aan de
gerechten wordt gevraagd te komen tot een landelijke werkprocesbeschrijving met betrekking tot de
informatie die het slachtoffer van de gerechten ontvangt en de wijze waarop de wensen van het
slachtoffer het gerecht (tijdig) bereiken. Daarnaast wordt aanbevolen om te komen tot meer uniformiteit
in basisvoorzieningen. De gerechten wordt gevraagd in overleg vast te stellen welke basisvoorzieningen
zij gemeenschappelijk onderschrijven en wat er nodig is om daarin te kunnen voorzien.
2. Voorzie in betere informatie over beschikbare voorzieningen
Het merendeel van de gerechten biedt aan slachtoffers geen specifieke informatie over de in de
gerechtsgebouwen aanwezige voorzieningen. Door verschillende gerechten is naar voren gebracht dat
die informatie op de website van de Rechtspraak zou kunnen worden aangeboden. Aan de gerechten
wordt gevraagd daartoe over te gaan. In het verlengde hiervan is het voor de gerechten van belang dat
zij door het OM tijdig worden geïnformeerd over bijzondere voorzieningen ten behoeve van het
slachtoffer die in een concrete zaak geboden zijn. In dat verband wordt onder meer geadviseerd te
onderzoeken in hoeverre de individuele beoordeling van slachtoffers die op 1 juni 2018 is ingevoerd
mogelijkheden biedt om al in een vroeg stadium vast te stellen wat er op de zitting nodig is, zodat
daarop tijdig kan worden geanticipeerd. De gerechten wordt aanbevolen hierover met het OM in
gesprek te gaan.
3. Onderzoek of herziening van de Modelregeling geboden is
De Modelregeling bevat vertrekpunten die door de gerechten in 2012 gezamenlijk werden
onderschreven. Het onderzoek toont aan dat de gerechten veel voorzieningen hebben getroffen, maar dat
niet alle ambities van de Modelregeling worden gehaald. Uit het onderzoek volgt dat sommige
vertrekpunten van de Modelregeling niet (langer) worden onderschreven. Tegelijkertijd doen zich
nieuwe ontwikkelingen voor, zoals de geleidelijke invoering van het digitale strafdossier. Die
ontwikkelingen brengen nieuwe behoeften van slachtoffers (en verdachten) met zich. Het
onderzoeksrapport biedt aanknopingspunten om onderdelen van de Modelregeling te herzien en een
aangepaste Modelregeling naar verloop van tijd opnieuw te evalueren. Herziening kan worden
aangegrepen om de Modelregeling opnieuw onder de aandacht te brengen van alle gerechten, omdat is
gebleken dat niet iedereen daarmee voldoende bekend is.
4. Voorzie in periodieke evaluatie
Een aantal gerechten heeft een vaste contactpersoon voor het OM en Slachtofferhulp Nederland (SHN)
aangewezen. Daarnaast zijn in de interviews initiatieven genoemd als spiegelbijeenkomsten en een
online feedbackformulier. Aan de andere gerechten wordt in overweging gegeven om hierbij aansluiting
te zoeken en te voorzien in periodieke evaluatie van de bejegening van slachtoffers en
slachtoffervoorzieningen.

datum
kenmerk
pagina

6 november 2018
UIT 11245/Strat/RB/eb
4 van 4

Ten slotte wordt overleg tussen bodes van de verschillende gerechten in overweging gegeven. Dat kan
bijdragen aan beter inzicht in de werkwijzen van gerechten, de oorzaken achter eventuele verschillen en
mogelijkheden om deze weg te nemen.
5. Onderzoek of differentiatie mogelijk is
De groep slachtoffers die niet wordt begeleid door het OM en waarvan vooraf weinig bekend is, is
relatief klein. Het kost veel tijd en capaciteit om de begeleiding van deze doelgroep te institutionaliseren
en uit te voeren. Dat gaat ten koste van de productiviteit van de gerechten. Het onderzoek toont aan dat
sommige voorzieningen, zoals het volgen van de zitting via een videoverbinding, vooral in grotere
zaken met veel impact worden toegepast. Het onderzoek toont ook aan dat van beschikbare
voorzieningen als slachtofferwachtruimtes door slachtoffers zelf relatief weinig gebruik wordt gemaakt.
Gelet op deze omstandigheden is voorstelbaar dat wordt onderzocht in hoeverre enige differentiatie kan
worden aangebracht bij het actief beschikbaar stellen van voorzieningen. Maar ook in een ogenschijnlijk
eenvoudige zaak moet niet elke voorziening vooraf worden uitgesloten.
Vervolg
De Raad onderschrijft deze conclusies en aanbevelingen. Verschillende wetswijzigingen hebben laten
zien dat het goed mogelijk is gebleken om, met inachtneming van het publiekrechtelijke karakter van
het strafproces, het slachtoffer een rol te laten vervullen als procesdeelnemer met bepaalde rechten. De
verstevigde positie van het slachtoffer gaat in de praktijk gepaard met behoeften aan een correcte
bejegening en aan bescherming. Het onderzoek laat zien dat er al veel is bereikt, maar dat er ook
aandachtspunten zijn.
De Raad heeft het rapport onder de aandacht gebracht van de gerechten met het verzoek om aan de hand
van de aanbevelingen en waar nodig in overleg met elkaar en met het OM te komen tot verdere
verbeteringen in de opvang en begeleiding van slachtoffers. De gerechtsbesturen hebben zich daartoe
bereid verklaard. Raad en Dagelijks Bestuur van de presidenten zullen de voortgang monitoren. In het
najaar van 2019 zal de Raad u over de voortgang informeren. Aan de gerechten is gevraagd om –
wanneer de huidige kaders bepaalde verbeteringen niet toelaten – aan te geven wat daarvoor nodig is.
Indien noodzakelijk zal de Raad daarover al eerder met u in gesprek gaan.
Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
Hoogachtend,

mr. F.C. Bakker
Voorzitter Raad voor de rechtspraak