Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 293

Primair Onderwijs

31 289

Voortgezet Onderwijs

31 497

Passend onderwijs

Nr. 573

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 januari 2021
Met deze brief informeer ik u over de uitvoering van diverse aangenomen
moties en toezeggingen voor met name het primair en voortgezet
onderwijs. Daarnaast informeer ik u over de ontwikkelingen op een aantal
thema’s.
Reserves samenwerkingsverbanden
Op 24 november 2020 zijn twee moties aangenomen die betrekking
hebben op de reserves van samenwerkingsverbanden passend onderwijs.
De eerste motie is van de leden Westerveld, Kwint en Van den Hul, die de
regering verzoekt om vanaf 2022 (over boekjaar 2021) al te handhaven op
de bovenmatige reserves van samenwerkingsverbanden.1 De tweede
motie is van het lid Van Meenen, die de regering verzoekt om de reserves
van de samenwerkingsverbanden per direct terug te vorderen. 2 Beide
moties willen dat het geld wordt ingezet voor het doel waarvoor het
verstrekt is, namelijk voor ondersteuning van kinderen en leraren. Naar
aanleiding van de stemming over de moties ben ik door het lid Van
Meenen verzocht om met een reactie te komen over hoe ik de moties ga
uitvoeren.3
Ik deel de achterliggende motieven waarom beide moties zijn ingediend.
Ik heb op meerdere momenten aangegeven dat samenwerkingsverbanden in beperkte mate reserves kunnen aanhouden, maar dat de
huidige omvang onacceptabel is. In dat kader heb ik in mijn brief
«Verbeteraanpak passend onderwijs en route naar inclusief onderwijs»
een extra maatregel aangekondigd om ervoor te zorgen dat de reserves

1

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 49
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 67
3
2020Z19073
2

kst-31293-573
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

1

van samenwerkingsverbanden versneld worden afgebouwd.4 Samenwerkingsverbanden moeten hier voor 1 februari 2021 een gezamenlijk plan
voor indienen. Wanneer dat plan er niet komt of het niet goed genoeg is,
zal ik het budget van samenwerkingsverbanden in 2021 generiek korten.
Een samenwerkingsverband krijgt het gekorte budget terug als de
reserves van het samenwerkingsverband onder de signaleringswaarde
van de inspectie zitten of als ze met een individueel plan komen om
reserves versneld af te bouwen. Dat plan moet zijn afgestemd met de
ondersteuningsplanraad en het intern toezicht. Met deze maatregel grijp ik
al in 2021 in. Op deze manier geef ik invulling aan de motie van de leden
Westerveld, Kwint en Van den Hul.
Wanneer het geld niet besteed wordt, is het terugvorderen ervan, zoals
bedoeld in de motie van het lid Van Meenen, juridisch complex. De wet
schrijft voor dat schoolbesturen en samenwerkingsverbanden bekostiging
van mij ontvangen en aan welke bestedingsvoorwaarden moet worden
voldaan. Daar staat niets beschreven over het aanhouden van reserves en
de mate waarin. Ik kan op basis hiervan niet terugvorderen. Met de
bovengenoemde extra maatregel voor samenwerkingsverbanden beoog
ik echter wel hetzelfde te bewerkstelligen, namelijk dat ik samenwerkingsverbanden die geen plannen maken of hier onvoldoende voortgang op
maken minder geld geef. Met deze maatregel kan ik op korte termijn
invulling geven aan de motie van het lid Van Meenen.
Geld moet niet op de plank liggen, maar zo snel mogelijk ingezet worden
voor de ondersteuning van leerlingen en docenten. De extra maatregel die
ik heb aangekondigd zal dit ook bewerkstelligen. Samenwerkingsverbanden moeten met goede plannen komen om hun reserves op een
doelmatige manier versneld in te zetten. Gebeurt dat niet, dan zullen zij
minder bekostiging ontvangen.
Inrichten van nieuwe hoofdvestigingen voor (v)so
Hierbij informeer ik u over de uitwerking van de gewijzigde motie van het
lid Kwint over het wegnemen van wettelijke belemmeringen en inperkingen voor het inrichten van een school voor (voortgezet) speciaal
onderwijs.5
Vanwege corona en andere prioriteiten heeft de uitwerking van de motie
vertraging opgelopen. Deze tijd heb ik gebruikt om door een onafhankelijk
onderzoeksbureau een onderzoek uit te laten zetten bij de samenwerkingsverbanden passend onderwijs. In dit onderzoek is onder andere
gevraagd of het huidige ondersteuningsaanbod toereikend is en of er
behoefte is aan nieuwe hoofdvestigingen (v)so. Het rapport zend ik als
bijlage mee met deze brief.6 In het onderzoek geeft ongeveer de helft van
de samenwerkingsverbanden aan dat het huidige (v)so aanbod nog
ontoereikend is. Voor een groot deel wordt dit opgelost door gebruik te
maken van het aanbod in aanpalende regio’s. Ook geeft een helft van de
samenwerkingsverbanden aan dat er plannen zijn om het huidige aanbod
uit te breiden. De wijze waarop zij dit willen doen is heel verschillend; het
inrichten van een nevenvestiging (v)so of het organiseren van meer
maatwerkarrangementen of meer inclusiever onderwijs. Slechts twee van
de 150 samenwerkingsverbanden geven aan dat zij een nieuwe hoofdvestiging zouden willen inrichten. Voor het speciaal basisonderwijs (sbo)
geldt dat voor één samenwerkingsverband.
4

Kamerstuk 31 497, nr. 371
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 86
6
Behoefte aan nieuwe vestigingen (v)so en sbo, Oberon, Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

2

Het doel van de motie, namelijk het realiseren van een dekkend aanbod en
voor alle leerling een passend aanbod, omarm ik. De manier waarop ik
hier uitvoering aan geef heb ik op 16 november 2020 uitgebreid met uw
Kamer besproken tijdens het notaoverleg over de evaluatie passend
onderwijs, zowel in de verbeteraanpak passend onderwijs als in de route
naar inclusiever onderwijs.7
Het onderzoek laat zien dat nagenoeg alle samenwerkingsverbanden uit
de voeten kunnen met de opties die er nu zijn, zoals het inrichten van een
nieuwe nevenvestiging (v)so. Daarnaast zal de verbeteraanpak passend
onderwijs ook bijdragen aan het vinden van beter passende plekken voor
de leerlingen die het nodig hebben. Tot slot past het inrichten van nieuwe
hoofdvestigingen (v)so niet in de door uw Kamer ondersteunde routekaart
naar meer inclusief onderwijs.
Vertegenwoordiging ouders in kwaliteitsbeoordeling van de
onderwijsinspectie
Tijdens het VSO Ondersteuning van zeer makkelijk lerende of (hoog)begaafde kinderen in het onderwijs heeft het lid Westerveld gevraagd of een
vertegenwoordiging van ouders met kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte standaard meegenomen kan worden in de kwaliteitsbeoordeling van de onderwijsinspectie.8 9 Ik heb ook de toezegging gedaan te
onderzoeken of dit mogelijk is en de Kamer hierover te rapporteren.10
Terecht stelt het lid Westerveld dat de Inspectie van het Onderwijs (hierna:
Inspectie) geen klachten van individuele ouders kan aannemen. Ouders
kunnen bij de onderwijsinspectie echter wel melding maken van zaken
waar zij tegenaan lopen. Dit wordt door de Inspectie als een signaal
geregistreerd. Indien het signaal ernstig is of indien er van een school
meerdere signalen binnenkomen, neemt de Inspectie contact op met de
desbetreffende school. De Inspectie kan bij het onderzoek op de desbetreffende school ook een vertegenwoordiging van ouders bevragen.
In de Beleidsnota Evaluatie en verbeteraanpak passend onderwijs
presenteer ik een heldere escalatieladder die het voor ouders inzichtelijk
maakt welke stappen zij wel kunnen nemen als zij klachten hebben over
de invulling van de extra ondersteuningsbehoefte van hun kind.11
De zorgen die het lid Westerveld uit in de motie, namelijk dat de ouders
van deze diverse groep kinderen soms hinder ondervinden bij het vinden
van passend onderwijs en dat scholen wél een zorgplicht hebben, maar
dat dit in de praktijk soms botst met het gewenste maatwerk, erken ik en
heb ik ook geadresseerd in de beleidsnota en verbeteraanpak Evaluatie
passend onderwijs. Uitvoering van de voorgestelde maatregelen moet
ertoe leiden dat steeds meer kinderen onderwijs krijgen dat zo goed
mogelijk op hun behoeften aansluit.
Ik heb conform mijn toezegging gesprekken gevoerd met de Inspectie
over de mogelijkheid, maar ook over de noodzaak van het standaard
opnemen van een vertegenwoordiging van ouders met kinderen met een
extra ondersteuningsbehoefte in de kwaliteitsbeoordeling van de
onderwijsinspectie.

7

Kamerstuk 31 497, nr. 371
Kamerstuk 31 497, nr. 336
Kamerstuk 31 497, nr. 343
10
Handelingen II 2019/20, nr. 46, item 31
11
Kamerstuk 31 497, nr. 371
8
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

3

De Inspectie werkt op dit moment aan bijstelling van het onderzoekskader
dat op 1 augustus 2021 van kracht wordt. In zowel het huidige als het
vernieuwde kader is, in lijn met de verbetermaatregelen in de Beleidsnota
Evaluatie en verbeteraanpak passend onderwijs, aandacht voor de
wettelijke verplichting van een school om ouders te betrekken bij het tot
stand brengen van passend onderwijsaanbod aan de leerling, onder
andere wat betreft de inhoud, uitvoering en evaluatie van het ontwikkelingsperspectief. In het nieuwe onderzoekskader wordt verder nog
duidelijker gemaakt dat van scholen wordt verwacht dat zij de ouders
betrekken bij het zoeken naar een passende onderwijsplek als de school
niet aan de zorgplicht kan voldoen. Verder spreekt de Inspectie tijdens het
vierjaarlijks onderzoek bij besturen altijd met het medezeggenschapsorgaan van het bestuur. Hierin zijn ook de ouders vertegenwoordigd.
Ik vertrouw erop dat het nieuwe onderzoekskader in combinatie met de
verbetermaatregelen in de bovengenoemde beleidsnota en de signaleringsfunctie van de Inspectie, waarbij zij de mogelijkheid heeft ouders te
bevragen, voldoende waarborgen biedt om zoals het lid Westerveld het
stelt «potentieel waardevolle informatie over dit maatwerk» op te halen en
uiteindelijk tot onderwijs voor elk kind te komen. Een standaardvertegenwoordiging van ouders in de kwaliteitsbeoordeling van de onderwijsinspectie lijkt mij daarom op dit moment niet noodzakelijk.
Invloed SES van ouders op ondersteuning aan kinderen
De motie van de leden Westerveld en Kwint verzoekt mij om in kaart te
brengen of sociaaleconomische factoren en het opleidingsniveau van
ouders een rol spelen in de mate waarin een kind ondersteuning krijgt.12
Zoals ik in mijn brief d.d. 18 december 2020 betreffende de Beleidsagenda
tegen segregatie in het funderend onderwijs heb aangegeven is het
helaas een feit dat de sociaal economische status van ouders van invloed
kan zijn op de onderwijscarrière van hun kind en de ondersteuning die het
kind tijdens deze carrière krijgt.13 In de bovengenoemde brief verwijs ik
reeds naar onderzoeken die dit staven, waaronder die van Bovens et al.,
de Onderwijsraad en de Inspectie van het Onderwijs.14
Het lijkt mij gezien de onderzoeken die er al liggen niet noodzakelijk om
opnieuw onderzoek te doen naar de rol van de sociaaleconomische status
en de opleiding van ouders in de mate van ondersteuning van het kind. Ik
zet liever in op hoe dit in de nabije toekomst zoveel mogelijk voorkomen
kan worden. In het kader van passend onderwijs heb ik hiertoe in de
Beleidsnota Evaluatie en verbeteraanpak passend onderwijs verschillende
maatregelen geformuleerd die ertoe zullen bijdragen dat ouders,
ongeacht hun achtergrond, voldoende geïnformeerd worden over de
ondersteuningsmogelijkheden van hun en ondersteund worden bij het
realiseren van die mogelijkheden.15 Ook heb ik maatregelen geformuleerd
die ervoor zullen zorgen dat scholen hun zorgplicht niet kunnen ontlopen.

12

Kamerstuk 31 497, nr. 347
Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 571
14
Bovens, M., P. Dekker en W. Tiemeijer (red.), Gescheiden werelden? Een verkenning van
sociaal-culturele tegenstellingen in Nederland, 2014. SCP/WRR.
Onderwijsraad (2019), Stand van Educatief Nederland 2019.
Inspectie van het Onderwijs (2020), Technisch rapport segregatie. Inspectie van het Onderwijs:
Utrecht.
15
Kamerstuk 31 497, nr. 371
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

4

Wachtlijsten speciaal onderwijs
In verschillende debatten heb ik toegezegd u te informeren over wachtlijsten in het speciaal onderwijs. Uit gesprekken met de PO-Raad en het
Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs (Lecso) blijkt dat er
verschillende redenen kunnen zijn waarom een leerling op een wachtlijst
staat. De meest voorkomende zijn dat de procedure om een toelaatbaarheidsverklaring (tlv) af te geven nog niet is afgerond of dat de school
bepaalde instroommomenten hanteert om de rust in de klas niet te veel te
verstoren. Ook kan het zijn dat de leerling wacht op behandeling en pas
kan worden toegelaten tot de school als de behandeling is gestart.
Dat een leerling wacht op toelating of plaatsing betekent niet dat de
leerling zonder onderwijs thuiszit. In de meeste gevallen zal een leerling
nog gewoon op school zitten met extra ondersteuning vanuit het
samenwerkingsverband. Lecso heeft hier een aantal keren een uitvraag
naar gedaan en daar kwamen geen verontrustende beelden uit naar
voren. U heeft mij in het debat over de evaluatie passend onderwijs
gevraagd de wachtlijsten in het speciaal onderwijs te monitoren. Ik ben
daarover onder meer in gesprek met de Inspectie van het Onderwijs om te
bepalen hoe hier invulling aan te geven en hoop u voor de zomer te
informeren over de uitkomsten van deze gesprekken.
Toezicht op het speciaal basisonderwijs en speciaal onderwijs
U heeft een motie van het lid Van Meenen aangenomen, waarin u vraagt
om samen met de sector te bezien hoe het toezicht op het speciaal
basisonderwijs en het speciaal onderwijs beter kan aansluiten bij de
praktijk op scholen.16 De Inspectie van het Onderwijs werkt op dit moment
aan de nieuwe onderzoekskaders voor de komende vijf jaar. Die kaders
komen tot stand in overleg met vele partijen, waaronder vertegenwoordigers van het betrokken onderwijsveld. De nieuwe onderzoekskaders
zullen voor de zomer ter informatie aan uw Kamer worden gezonden.
Het toepassen van maximale coulance bij de herindicatie van tlv’s
U heeft een motie van de leden Van Meenen en Westerveld aangenomen
waarin u mij vraagt de samenwerkingsverbanden vanwege corona op te
dragen maximale coulance toe te passen bij de herindicatie van toelaatbaarheidsverklaringen voor het schooljaar 2020–2021.17 Uit overleg met
onder andere het Netwerk Leidinggevenden Passend Onderwijs is
gebleken dat samenwerkingsverbanden voor herindicatie een lichte
(veelal digitale) procedure volgen voor het verlengen van een toelaatbaarheidsverklaring. Op het moment dat de motie werd ingediend hadden de
meeste scholen de aanvragen al ingediend. Er is niet gebleken dat er, door
corona, sprake was van achterstanden in het afgeven van de toelaatbaarheidsverklaringen.
Zorgbeschikking voor regulier onderwijs aan gehandicapt kind
De leden Kwint en Westerveld hebben een gewijzigde motie ingediend
waarin wordt gevraagd om in het afwegingskader, dat door het Ministerie
van VWS wordt ontwikkeld, mee te nemen dat een beschikking voor de
zorg, die via de gemeente wordt verleend aan een leerling met een
handicap, voor een periode langer dan een half jaar kan worden
afgegeven.18 Ter uitvoering van deze motie heeft het Ministerie van VWS
16

Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 224
Kamerstuk 27 020, nr. 111
18
Kamerstuk 31 497, nr. 357
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

5

opdracht gegeven aan KPMG om te komen tot een ondersteunend
instrument voor gemeenten en cliënten als extra hulp voor de integrale
afweging voor toegang. Het doel hiervan is om passende zorg en
ondersteuning te vinden voor kinderen en jongeren met een levenslange
en levensbrede beperking. Hierbij zal onder andere expliciete aandacht
zijn voor kinderen met levenslange ondersteuningsvragen en de
verbinding met onderwijs. U bent hierover bij de Voortgangsbrief Jeugd
van 16 november geïnformeerd.
Inclusief onderwijs
In het notaoverleg over passend onderwijs (juli 2019) heeft het lid van
Meenen een motie ingediend, waarin mij verzocht wordt een brede
coalitie op te bouwen om tot inclusief en goed onderwijs voor ieder kind
te komen.19 In mijn brief van 4 november 2020 heb ik naast de verbeteragenda passend onderwijs een route naar inclusiever onderwijs
geschetst.20 De komende jaren ga ik met de partijen die ook betrokken
waren bij het gesprek over de evaluatie passend onderwijs aan de slag
om de weg naar inclusiever onderwijs uit te werken. In het debat over
passend onderwijs van 16 november jl. heeft uw Kamer hier steun voor
uitgesproken.
Overleg over Gespecialiseerd Onderwijs
In het notaoverleg over de evaluatie passend onderwijs van 16 november
2020 (Kamerstuk 31 497, nr. 391) heb ik u toegezegd u te informeren over
de gesprekken met de actiegroep «Van VSO naar GVO» en de LBVSO
(Leerlingenbelang-VSO). De actiegroep «Van VSO naar GVO (Gespecialiseerd Voortgezet Onderwijs)» is opgericht vanuit het idee dat leerlingen
met leerproblemen, gedragsproblemen, fysieke en/of psychiatrische
problematiek vanaf 12 jaar vaak niet het onderwijs krijgen waar ze recht
op hebben. Het vso valt, zo zegt de actiegroep, onder het basisonderwijs.
Hierdoor lukt het niet om de leerling volwaardig voortgezet onderwijs aan
te bieden, wat volgens de actiegroep dient te veranderen. In een eerste
gesprek met een vertegenwoordiger van de actiegroep is gesproken over
de positie van het vso. Het vso valt niet onder het basisonderwijs en heeft
een eigen wet (de Wet op de expertisecentra). In die wet zijn onder meer
de drie uitstroomprofielen in het vso geregeld, te weten dagbesteding,
arbeidsmarktgericht en vervolgonderwijs. Voor het uitstroomprofiel
vervolgonderwijs gelden de bepalingen uit de Wet op het voortgezet
onderwijs.
De bevoegdheid van docenten is daarvan uitgezonderd, omdat er in het
vso met een pabodiploma lesgegeven mag worden in alle onderwijssoorten en in alle leerjaren. Hier wil de actiegroep verandering in brengen;
zij zouden graag zien dat in het uitstroomprofiel vervolgonderwijs wordt
lesgegeven door eerste- en tweedegraads bevoegde vakdocenten. Zij zien
daar echter het feit dat het personeel dat werkzaam is in het vso onder de
cao voor het po valt als belemmering voor. Het salaris van docenten in het
vso is lager dan dat van docenten in het vo en ook zijn er meer
contacturen. Dit signaal is niet nieuw, want er is eerder al structureel
€ 16,5 miljoen beschikbaar gesteld voor docenten in het uitstroomprofiel
vervolgonderwijs in het vso. De sociale partners hebben afspraken
gemaakt over de verdeling van de middelen: de betreffende docenten
ontvangen die als arbeidsmarkttoelage.

19
20

Kamerstuk 31 497, nr. 327
Kamerstuk 31 497, nr. 371

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

6

Zoals al vaker aangegeven is, ga ik niet over de cao van onderwijspersoneel. De sociale partners zijn hiervoor verantwoordelijk, waarbij de
werkgevers vertegenwoordigd worden door de raden en de werknemers
door de vakbonden. In het eerste gesprek met een vertegenwoordiger van
de actiegroep is dat ook aangegeven. Aangeboden is om een eerste
startgesprek met alle te betrokken partijen, waaronder de sociale partners,
te initiëren, waarin afspraken kunnen worden gemaakt over het vervolg.
De discussie over de cao voor het vso kan mijns inziens niet los gezien
worden van een gesprek over de bevoegdheden van de docenten in het
vso. Dat gesprek moet niet alleen gaan over docenten in het uitstroomprofiel vervolgponderwijs, maar ook over de bevoegdheden van docenten
in de andere uitstroomprofielen.
Ik ben regelmatig in gesprek met het Leerlingenbelang Voortgezet
Speciaal Onderwijs (LBVSO) en nodig hen ook uit voor overleggen over
belangrijke thema’s zoals de eindexamens. Verder is er structureel een
maandelijks overleg met LBVSO, waarin de gezamenlijk ingebrachte
agenda besproken wordt. Op dit moment staat de officiële vertegenwoordiging van leerlingen in het vso centraal in deze gesprekken. Samen met
de Stichting Combinatie Onderwijsorganisatie (COMBO) en LBVSO ben ik
aan het verkennen hoe deze vertegenwoordiging het beste vormgegeven
kan worden. Ik streef ernaar de vertegenwoordiging voor het schooljaar
2021/2022 te formaliseren. Ik zal u hier voor de zomer nader over
informeren.
Het stimuleren van samenwerking tussen regulier en speciaal
onderwijs
In het debat over de evaluatie van passend onderwijs hebben de leden
Rog en Van Meenen een motie ingediend waarin zij het kabinet verzoeken
om meer samenwerking tussen regulier en speciaal onderwijs te
stimuleren, bijvoorbeeld door het inrichten van klassen voor kinderen uit
het speciaal onderwijs binnen het regulier onderwijs. De leden Rog en Van
Meenen hebben mij gevraagd de Kamer daarover voor 1 april 2021 te
informeren.21 Samenwerking tussen regulier en speciaal onderwijs is nu
al mogelijk op grond van artikel 24 van de Wet op de expertisecentra,
waarin wordt geregeld dat een deel van het schoolplan van de school
voor (voortgezet) speciaal onderwijs mag worden uitgevoerd op een
reguliere school. Van die mogelijkheid wordt bijvoorbeeld gebruik
gemaakt om vso-leerlingen lessen te laten volgen op het reguliere vo. Ook
zijn er goede voorbeelden van schoolgebouwen, waarin zowel basisonderwijs, speciaal basisonderwijs als speciaal onderwijs zijn gevestigd en
waar de leerlingen soms apart en soms gezamenlijk les krijgen.
De nieuwe beleidsregel «experimenten samenwerking regulier en speciaal
onderwijs», die voor de zomervakantie van 2020 is gepubliceerd, maakt
het mogelijk om het gehele schoolplan van het speciaal onderwijs op een
reguliere school uit te voeren. Dat betekent niet alleen dat er een klas voor
kinderen uit het speciaal onderwijs in de reguliere school wordt gevestigd,
maar ook dat de leerlingen uit het speciaal onderwijs en het regulier
onderwijs bij elkaar in de klas zitten en de expertise vanuit het speciaal
onderwijs ook wordt ingezet voor de leerlingen in het regulier onderwijs.
Voor deze experimenten is veel belangstelling. De beleidsregel voorziet in
de groeiende behoefte naar meer flexibele en hybride vormen van
speciaal en regulier onderwijs, waarin de schotten tussen regulier en
speciaal onderwijs worden afgebroken. De ervaringen die in deze
experimenten worden opgedaan, worden gebruikt om op termijn de

21

Kamerstuk 31 497, nr. 386

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

7

wetgeving zodanig aan te passen zodat deze samenwerking structureel
kan worden vormgegeven.
Ondersteuning van Samen naar Schoolklassen
In het notaoverleg over de evaluatie passend onderwijs van 16 november
2020 hebben de leden Westerveld en Kwint een motie ingediend over de
ondersteuning van de Samen naar Schoolklassen.22 Eerder was al een
motie ingediend over de erkenning van de Samen naar Schoolklassen.23
Sinds maart 2020 is er contact en overleg met de initiatiefnemers van de
Samen naar Schoolklassen. Zoals ik ook al in de brief van 10 juli 2020 heb
aangegeven, waardeer ik dit soort initiatieven in het licht van de toenemende vraag om inclusiever onderwijs.24 Voor het basisonderwijs geldt
dat het mogelijk is om binnen de kaders van de onderwijswetgeving
Samen naar Schoolklassen te organiseren en te bekostigen. Daar is al een
aantal goede voorbeelden van, die ik samen met de initiatiefnemers nader
in beeld wil brengen, onder meer op het vlak van bedrijfsvoering en
geldstromen. Hieraan zijn, vanuit het oogpunt van de verantwoording
over de besteding van publieke middelen, immers voorwaarden
verbonden. In het overleg met de initiatiefnemers in januari 2021 bleek dat
de onduidelijkheid bij betrokken partijen (zoals de reguliere basisschool
en het samenwerkingsverband) over wat er mag en kan binnen bestaande
wet- en regelgeving één van de knelpunten is voor het breder van de
grond komen van Samen naar Schoolklassen die ook onderwijsbekostiging ontvangen. Daarom ga ik op korte termijn in overleg met de
initiatiefnemers of het opstellen van een handreiking hierbij behulpzaam
kan zijn. De bestaande goede voorbeelden bieden hiervoor waardevolle
input.
Daarnaast wordt voor het basisonderwijs ook bezien of het mogelijk is, op
korte termijn, één of twee initiatieven mee te laten doen met de op te
zetten proeftuinen «onderwijs-zorg arrangementen». Ook de experimenten die naar verwachting vanaf 2023 starten op grond van de
ervaringen die in de proeftuinen worden opgedaan, bieden wellicht
mogelijkheden voor de initiatieven.
In de brief van 10 juli heb ik ook aangegeven dat het voortgezet onderwijs
complexer is. Het organiseren en bekostigen van de Samen naar
Schoolklassen in het voortgezet onderwijs kan niet binnen de huidige
kaders van de onderwijswetgeving. Ik begrijp de wens van de initiatiefnemers om ook in het voortgezet onderwijs Samen naar Schoolklassen te
organiseren; kinderen worden ouder en komen op een leeftijd dat zij het
primair onderwijs moeten verlaten. Ouders zien dan graag dat hun kind
doorstroomt naar een Samen naar Schoolklas in het regulier voortgezet
onderwijs. Het organiseren en bekostigen van dergelijke klassen met
«onderwijsgeld» vergt echter een goede doordenking en zorgvuldige
afweging en kost daarom ook tijd. De komende periode wil ik daarom
eerst benutten om het organiseren en bekostigen van Samen naar
Schoolklassen in het basisonderwijs, in goed overleg met de initiatiefnemers, vorm te geven. Ik hoop u daar voor het zomerreces over te
informeren.

22

Kamerstuk 31 497, nr. 382
Kamerstuk 31 497, nr. 348
24
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 212
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

8

Rol van de Inspectie bij uitschrijven van leerling zonder
toestemming van ouder
In het notaoverleg passend onderwijs van 16 november 2020 met uw
Kamer heb ik toegezegd een schriftelijke toelichting te geven op de rol van
de Inspectie van het Onderwijs (hierna: Inspectie) bij individuele gevallen
waarin de school de leerling uitschrijft zonder toestemming van de
ouder(s).
Ten eerste ga ik in op de rol van de Inspectie. Signalen die wijzen op
risico’s dat scholen de onderwijswetgeving (waaronder de zorgplicht) niet
naleven betrekt de Inspectie in haar toezicht. Of de Inspectie direct acteert
naar aanleiding van signalen en hoe de Inspectie dan acteert, is afhankelijk van de situatie en de aard van de signalen. De Inspectie registreert
sowieso alle signalen in het dossier dat zij bijhoudt van de scholen. De
actie van de Inspectie naar aanleiding van individuele signalen kan
variëren van navraag doen bij het schoolbestuur, het bestuur verzoeken
om maatregelen te nemen (en dan navolgen of dit daadwerkelijk gebeurt),
een specifiek onderzoek naar de mogelijke risico’s doen of een al gepland
onderzoek vervroegen. De Inspectie is echter geen klachtbehandelaar.
Voor behandeling van en bemiddeling bij klachten over een school of
bestuur kan men terecht bij de vertrouwenspersoon of de directie van de
school, en vervolgens bij de klachtencommissie van de school. Informatie
over de klachtenregeling moet de school opnemen in haar schoolgids.
Wanneer dit niet tot een oplossing leidt, kan de ouder een klacht indienen
bij de Landelijke Klachtencommissie Onderwijs.
Ten tweede ga ik in op het van school verwijderen van een leerling. De
school dient de ouders van de leerling en de betrokken groepsleraar te
betrekken voordat wordt besloten tot verwijdering. Het kan bovendien niet
zo zijn dat een school een leerling verwijdert zonder ervoor gezorgd te
hebben dat de leerling ergens anders onderwijs kan volgen. Om dit tegen
te gaan, heeft de school onder andere zorgplicht. Daarmee is de school bij
een leerling met een potentiële of veranderende extra ondersteuningsbehoefte wettelijk verplicht te onderzoeken wat deze leerling nodig heeft en
of de school niet zelf de benodigde ondersteuning kan bieden. Bij
aantoonbare handelingsverlegenheid is de school verplicht een andere
passende onderwijsplek voor de leerling te vinden, voordat de leerling
wordt verwijderd. Zoals aangekondigd in de Kamerbrief Evaluatie en
Verbeteraanpak Passend Onderwijs zorg ik ervoor dat ouders beter
geïnformeerd worden over de zorgplicht en mogelijkheden die zij hebben
om bezwaar te maken tegen een beslissing van school i.c. de verwijdering
van hun kind.25
Ouders kunnen schriftelijk bezwaar maken bij het schoolbestuur tegen de
(voorgenomen) verwijdering. Een geschil over een definitieve verwijdering kan ook worden voorgelegd aan de Geschillencommissie Passend
Onderwijs (GPO). De GPO geeft vervolgens een zwaarwegend advies aan
het schoolbestuur, waarbij het schoolbestuur moet melden en onderbouwen wat er met het advies is gedaan. De GPO had in beginsel een
tijdelijk karakter maar zal ik, zoals aangekondigd in de Beleidsnota
Evaluatie en Verbeteraanpak Passend Onderwijs, structureel maken.26
Daarnaast ga ik ervoor zorgen dat de uitspraken van de GPO ook bindend
kunnen zijn.

25
26

Kamerstuk 31 497, nr. 371
Bijlage bij Kamerstuk 31 497, nr. 371

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

9

Veilig Thuis
Ik heb de Tweede Kamer toegezegd nadere informatie over Veilig
Thuis-meldingen en het aandeel van conflicten over wel of geen passend
onderwijs toe te sturen.27 Via meerdere partijen heb ik het signaal
ontvangen dat er in een aantal omstandigheden een melding bij Veilig
Thuis (hierna: VT) wordt gedaan, die bij nader onderzoek geen andere
grond heeft dan slechts een verschil van mening over het passend
onderwijsaanbod of het ontbreken daarvan. De CBS data met beleidsinformatie over VT, die gepubliceerd zijn in oktober 2020, bevatten geen
gegevens over adviezen of meldingen van conflicten over wel of geen
passend onderwijs.28 29 Ook uit het onderwijsveld zijn geen gegevens
over dergelijke zaken op te leveren. Dat maakt deze motie onuitvoerbaar
wanneer wij ons baseren op kwantitatieve data.
Hiermee is dit onderwerp echter niet afgedaan. In samenhang met de
motie van Kamerleden Westerveld en Van der Hul, informeer ik u over
welke acties worden ondernomen om dit soort geschillen over passend
onderwijs op de juiste plek op te lossen en te voorkomen dat dergelijke
zaken (waar geen vermoedens van kindermishandeling aan de orde zijn)
bij VT gemeld worden.30
Na de ontvangen signalen zijn door het Ministerie van OCW in samenwerking met het Ministerie van VWS gesprekken gevoerd met onder
andere de PO-Raad, VO-raad, Veilig Thuis, Balans en Ouders & Onderwijs.
Ook is het onderwerp geagendeerd bij een breed regulier overleg tussen
partijen die samenwerken rondom thuiszitters.
Mijn inschatting op basis van die gesprekken is dat de problematiek voor
een deel zijn oorsprong heeft in onduidelijkheid en onbekendheid over de
meldcode en specifiek de rol van VT. Dit hangt nauw samen met de
implementatie van de verbeterde meldcode in het onderwijs. De
meldcode voorziet namelijk in een stap waarbij eerst advies wordt
gevraagd aan VT zonder dat dit hoeft te leiden tot een melding. In de
Week tegen Kindermishandeling in november jl. is door het onderwijsveld
het Handelingskader kindermishandeling en huiselijk geweld: randvoorwaarden en richtlijnen voor uitvoering van de wet meldcode in de praktijk
gepubliceerd vanuit de Beweging tegen Kindermishandeling.31 32 Met dit
kader wordt beoogd de randvoorwaarden voor signalering en aanpak van
kindermishandeling in het onderwijs te verhelderen en een
implementatie-impuls te geven aan de aanpak huiselijk geweld en
kindermishandeling door onderwijsorganisaties en hun professionals.
Binnen dit handelingskader is expliciet aandacht voor het dilemma «drang
en dwang bij problemen over passend onderwijs». De verwachting is dat
dit al veel onnodige meldingen zal voorkomen.
Om, ondanks het ontbreken van kwantitatieve data over conflicten over
wel of geen passend onderwijs, een nog beter beeld te krijgen, doe ik
samen met de PO-Raad, Veilig Thuis, Ouders & Onderwijs en Balans
27

Kamerstuk 31 497, nr. 359
CBS (2020). Impactmonitor Aanpak huiselijk geweld en kinderkindermishandeling 2020
29
CBS (2020), https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/navigatieScherm/thema?themaNr=84862
30
Kamerstuk 31 497, nr. 383
31
Zie bijvoorbeeld: https://www.poraad.nl/nieuws-en-achtergronden/handelingskaderkindermishandeling-en-huiselijk-geweld-voor-het-onderwijs
32
Beweging tegen Kindermishandeling is een samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang
met als doel de kinderen die (mogelijk) slachtoffer zijn van kindermishandeling en/of huiselijk
geweld in beeld te brengen en professionals te stimuleren adequaat te handelen. Het
handelingskader is ontwikkeld door de PO-Raad, VO-raad en AVS en wordt ondersteund door
de andere samenwerkingspartners (Bracheorganisatie Kinderopvang, Branchevereniging
maatschappelijke kinderopvang, BOink en Ouders & Onderwijs)
28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

10

momenteel casusonderzoek bij geanonimiseerde casussen. Op basis van
deze informatie kunnen wij inschatten of er meer maatregelen wenselijk
zijn. Over de uitkomst hiervan zal ik u rond de zomer van 2021 nader
informeren.
Prestatieboxmiddelen thuiszitters
In het notadebat evaluatie passend onderwijs d.d. 16 november 2020 heb
ik uw Kamer toegezegd nadere informatie toe te sturen over de prestatieboxmiddelen voor thuiszitters in het voortgezet onderwijs. De vraag was
of de prestatieboxmiddelen gelabeld kunnen worden, zodat het naar
thuiszitters gaat en zij hier baat bij hebben. Het verzoek vanuit de Tweede
Kamer, de vakbonden en Ouders & Onderwijs was om de middelen op
een andere manier te besteden, zodat de middelen naar de kinderen gaan
die nú thuiszitten.
De prestatieboxmiddelen voor thuiszitters zijn geen nieuwe middelen die
zijn vrijgekomen. Dit zijn bestaande middelen afkomstig uit het sectorakkoord vo die in de kalenderjaren 2021 en 2022 beschikbaar worden
gesteld aan schoolbesturen. Er zijn aanvullende afspraken gemaakt over
de middelen uit het sectorakkoord die zijn gekoppeld aan nog niet
behaalde doelstellingen, zo ook voor de middelen voor de thuiszitters. Zo
blijft € 20 miljoen beschikbaar om in te zetten voor het voorkomen en
oplossen van uitval. Hierbij is de nieuwe afspraak gemaakt dat de
besteding van de middelen moet worden afgestemd met de medezeggenschapsraad, en dat besturen over de besteding verantwoording afleggen
in het jaarverslag. Schoolbesturen kunnen deze middelen inzetten om
uitval te voorkomen en op te lossen naar gelang de regionale behoefte. Zo
kunnen de middelen bijvoorbeeld worden ingezet voor huidige uitgevallen leerlingen. Niet ieder schoolbestuur kent uitgevallen leerlingen en
daarom kan er ook voor gekozen worden om de middelen in te zetten
voor de preventieve kant (het voorkomen van uitgevallen leerlingen). Op
dit moment wordt door de VO-raad een servicedocument ontwikkeld
waarin onder andere vermeld staat hoe scholen deze middelen kunnen
inzetten. De verwachting is dat dit document in het voorjaar van 2021
onder schoolbesturen wordt verspreid.
Maatregelen verhoging aanbod voorschoolse educatie voor
peuters in de asielopvang
De leden Westerveld en Van den Hul hebben mij in een motie verzocht om
onderzoek te doen naar de mate waarin gemeenten met een centrale
asielopvang voorschoolse educatie aanbieden aan vluchtelingenpeuters.33
De uitkomst van het onderzoek is positief (zie bijlage 2)34. In 2020 is er
sprake van een aanbod van 60 procent ten opzicht van 35 procent in
2016.35 Wel is er nog winst te behalen. Het totale bereik van voorschoolse
educatie aan doelgroeppeuters is al jaren stabiel en ligt tussen de 80 en 86
procent van de doelgroepkinderen.36 Minstens dit percentage is ook mijn
streven voor de peuters in de asielopvang.
In aanvulling op het onderzoek heb ik daarom een handreiking laten
ontwikkelen voor gemeenten, het COA, de jeugdgezondheidszorg en de
kinderopvang die meer duidelijkheid geeft over de verwachtingen en
verantwoordelijkheden van gemeenten omtrent het aanbod aan peuters in

33

Kamerstuk 27 020, nr. 102
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
35
Kanttekening hierbij is dat deze uitkomsten niet volledig te vergelijken zijn met die van 2016.
36
Inspectie van het Onderwijs, De staat van het onderwijs 2020
34

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

11

de asielopvang (zie bijlage 3)37. Ik ga samen met de PO-raad, het LOWAN,
de VNG, het COA, het gemeentelijk ondersteuningstraject onderwijsachterstanden en de Inspectie van het Onderwijs de handreiking actief onder
de aandacht brengen van alle gemeenten met een asielopvang. De
Inspectie neemt dit bijvoorbeeld op in de gesprekleidraden die zij
hanteren bij de gesprekken met de gemeenten over voor- en vroegschoolse educatie, kinderopvang en de lokale educatieve agenda.
Een aanvullende maatregel is dat het LOWAN scholen gaat vragen om in
gesprek te gaan met gemeenten over het aanbod van voorschoolse
educatie aan asielpeuters. Ook heeft het COA het aanbod van
voorschoolse educatie opgenomen in haar checklists en gespreksleidraad
als er in een gemeente een nieuwe asielopvanglocatie wordt geopend.
Daarnaast wordt er in april 2021 door het gemeentelijke ondersteuningstraject onderwijsachterstanden – in samenwerking met eerder genoemde
partijen – een themabijeenkomst georganiseerd voor alle gemeenten met
een asielopvanglocatie. De vraag wat de belangrijkste knelpunten zijn,
specifiek bij het opzetten van aanbod, zal hierbij centraal staan. Alle
gemeenten met een asielopvanglocatie zullen vervolgens worden
bevraagd of zij nog specifieke hulp en begeleiding nodig hebben.
Ik verwacht dat door deze maatregelen meer gemeenten het professionele
aanbod voorschoolse educatie aan peuters in de asielopvang zullen
oppakken en dat het huidige aanbod verder zal worden uitgebreid en
verbeterd.
Sponsorconvenant
In september 2020 is de gewijzigde motie van het lid Rudmer Heerema
aangenomen waarin wordt gevraagd om samen met de convenantpartijen
te kijken of het mogelijk is om waarborgen in het sponsorconvenant te
bouwen tegen sponsoring uit «onvrije landen».38 Dit verzoek is besproken
met de convenantpartijen en in overleg met hen is afgesproken om aan
het sponsorconvenant de volgende passage toe te voegen39: «Bovendien
is het in het kader van verantwoord gebruik van sponsoring van belang
dat scholen beoordelen of de bron van sponsoring een wenselijke is. Zo
kan het ontvangen van sponsoring van buitenlandse entiteiten, bijvoorbeeld «onvrije» landen, risico’s op beïnvloeding met zich mee brengen en
kan het ontvangen van dergelijke sponsoring onwenselijk zijn. Het is
daarom van belang dat scholen een weloverwogen risico-inventarisatie
maken met betrekking tot de bron van de sponsoring. In het kader hiervan
kan advies ingewonnen worden bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken,
en raden wij aan om de visie van de buitenlandse entiteit te toetsen op
tegenstrijdigheden met de Nederlandse Grondwet.»
In de bijlage vindt u de versie van het sponsorconvenant waar deze
passage aan is toegevoegd40. In de motie van het lid Rudmer Heerema
werd gesproken over «onvrije landen», maar de convenantpartijen zijn
van mening dat de passage, als we de term «onvrije landen» gebruiken,
gelezen zou kunnen worden als alleen betrekking hebbend op overheden.
Met het gebruik van het woord «entiteiten» wordt duidelijk gemaakt dat er
ook risico’s kunnen zijn wanneer sponsorovereenkomsten aangegaan
worden met buitenlandse organisaties die niet gelieerd zijn aan een
bepaalde staat.

37

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 230
39
Op pagina 12, na «toegankelijk te zijn».
40
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
38

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

12

Het lid Rudmer Heerema heeft als (voorbeeld)toetssteen de lijst van
«onvrije landen» van Freedom House meegegeven, maar tijdens het
overleg met de convenantpartijen is de consensus ontstaan dat de
scholen het beste geadviseerd kunnen worden door de eigen overheid en
dat onze eigen Grondwet de meest passende toetssteen is.
In oktober 2020 is ook de motie van het lid Van Raan aangenomen.41 Het
lid Van Raan (PvdD) vraagt het kabinet in deze motie om samen met de
convenantpartijen te bekijken of er meer waarborgen tegen kindermarketing opgenomen kunnen worden in het sponsorconvenant en of er
toezicht gehouden kan worden op de aanwezigheid van kindermarketing
in lesmateriaal.
Deze verzoeken zijn besproken met de convenantpartijen. Om te beginnen
wil ik aangeven dat in het sponsorconvenant de volgende waarborgen
tegen kindermarketing al zijn opgenomen: sponsoren mogen geen
misleidende boodschappen overbrengen, er mag überhaupt geen
(impliciete) reclame in lesmateriaal zijn en de sponsor mag geen misbruik
maken van de onwetendheid van kinderen.
De convenantpartijen zijn van mening dat hiermee voldoende waarborgen
tegen kindermarketing zijn opgenomen in het sponsorconvenant en dat er
geen aanleiding is om hier scherpere waarborgen in op te nemen. Zij zijn
van mening dat verdere «bewapening» van scholieren tegen kindermarketing het beste kan plaatsvinden via verbeterd onderwijs op het gebied
van mediawijsheid. Daarbij hoort ook een stevige kennisbasis, onder
andere op het gebied van duurzaamheid en het communiceren in een
digitale samenleving. Dit zijn dan ook belangrijke voorstellen die zijn
gedaan in het kader van de curriculumbijstelling.
Verder hebben de aanbieders van lesmaterialen, vertegenwoordigd door
de GEU, VNO-NCW en MKB-Nederland, gesproken over de eventuele
mogelijkheden voor toezicht op de lesmaterialen van sponsors. Het
Ministerie van OCW houdt zelf geen toezicht op lesmaterialen. Ik zie daar
zelf in het kader van de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van
onderwijs ook geen mogelijkheden toe.
De vertegenwoordigers van het bedrijfsleven hebben aangegeven dat
toezicht op lesmateriaal risico’s op censuur met zich mee kan brengen en
dat met eventueel toezicht de vrijheden die ik noemde in het geding
kunnen komen. Daarom achten zij het niet wenselijk om toezicht te
houden op lesmaterialen van hun leden.
Het doel van het sponsorconvenant is ook niet om ervoor te zorgen dat
bepaalde boodschappen de school niet bereiken. Het sponsorconvenant
biedt scholen handvatten om boodschappen te beoordelen op wenselijkheid en om alert te zijn op eventuele risico’s wanneer deze
boodschappen de school bereiken. Het is uiteindelijk aan de scholen om
te bepalen of zij de boodschappen een plek in hun onderwijs willen geven.
Daarom vind ik het afgezien van de risico’s die ik eerder noemde niet
nodig om extern toezicht te organiseren op dit punt. Scholen kunnen zelf
heel goed beoordelen welke boodschappen wel of geen ruimte zouden
moeten krijgen in hun onderwijs, en de beslissing daarover laat ik dan ook
graag aan hen.

41

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 80

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

13

Innovatiefonds voor bewegingsonderwijs
Ik ben in gesprek met externe partners over de invulling van een fonds
voor innovatie in het bewegingsonderwijs, naar aanleiding van de motie
van het lid Rudmer Heerema.42 Omdat de knelpunten bij het realiseren
van beweging en bewegingsonderwijs uiteenlopen is er besloten een
subsidieregeling in te richten waarbij scholen zoveel mogelijk zelf de
ruimte krijgen om plannen te ontwikkelen en er tegelijkertijd gebruik
wordt gemaakt van bestaande expertise (van bijvoorbeeld de ALO’s) en
beproefde oplossingen op regionaal niveau. De subsidie moet ten goede
komen aan het realiseren van twee lesuren bewegingsonderwijs per week
of aan de verankering van bewegen in brede zin. Bij dit laatste valt te
denken aan een derde lesuur bewegingsonderwijs, naschoolse activiteiten
of pauzespelen. Ik verwacht dat het fonds conform de motie voor het
volgende schooljaar van kracht is. Ik houd uw Kamer op de hoogte over
de nadere uitwerking van de monitoring over de besteding van de gelden.
Daarnaast realiseer ik mij dat deze subsidieregeling niet afdoende is om
op lange termijn alle knelpunten ten aanzien van bewegingsonderwijs
(bijvoorbeeld het gebrek een geschikte gymzalen) op te lossen. Ik blijf
hierover in gesprek met betrokken externe partijen, waaronder mijn
collega’s van de Ministeries van VWS, BZK en SZW.
Reactie op het rapport Geluk onder druk?
Op 22 juni 2020 bracht het Trimbos Instituut (samen met de Stichting
Alexander en de Universiteit Utrecht) het rapport Geluk onder druk? uit
dat zij in opdracht van Unicef hebben verricht. Met het onderzoek wilde
men antwoord op de vraag of het inderdaad minder goed gaat met de
mentale gezondheid van jongeren. Dit was namelijk een aandachtspunt
dat naar voren kwam in de Volksgezondheid Toekomst Verkenning van
2018.43 In tegenstelling tot het beeld dat de laatste jaren is ontstaan, laat
het onderzoek van Unicef zien dat het mentale welbevinden van de
Nederlandse jongeren (10–18 jaar) door de tijd heen relatief stabiel is. Het
percentage jongeren met emotionele problemen is de laatste jaren niet
noemenswaardig toegenomen. Wel zijn er duidelijk verschillen tussen
jongeren. Nederland kent vrij veel jongeren die floreren (driekwart), maar
zeker ook jongeren waar het minder goed mee gaat. Naast een algemeen
beeld van het mentale welzijn van de jongeren laat het onderzoek zien dat
de ervaren schooldruk de voornaamste bron van stress is voor jongeren
en ook dat die schooldruk de afgelopen tien jaar duidelijk gestegen is. Het
rapport geeft echter geen inzicht in de oorzaken van deze stijging. Op
2 juli 2020 is verzocht om een reactie van het kabinet op het rapport.44
Omdat het Unicef-rapport weinig inzicht geeft in de mogelijke oorzaken
van de toegenomen schooldruk heb ik besloten aanvullend onderzoek uit
te zetten. Met dit aanvullende onderzoek hoop ik zicht te krijgen op de
achterliggende oorzaken van de toename en mogelijk ook op aangrijpingspunten voor beleid om die toename tegen te gaan. Dit onderzoek zal
medio 2021 worden afgerond. Na de zomer zal ik de Kamer een reactie op
beide onderzoeksrapporten in samenhang geven.
Prijsverhoging Magister
In het algemeen overleg Onderwijs en corona II van 17 juni 2020 heb ik uw
Kamer toegezegd om u te informeren over de stand van zaken rond de

42

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 42
Kamerstuk 32 793, nr. 286
44
2020D28006
43

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

14

voorgenomen prijsverhoging van 30 procent van het digitale onderwijssysteem Magister.45
De coöperatie SIVON en softwareleverancier Magister hebben medio
december 2020 na een reeks gesprekken afspraken gemaakt over de
inrichting van het digitale onderwijssysteem Magister en de bijdrage die
scholen in het voortgezet onderwijs hiervoor betalen. Magister heeft het
afgelopen jaar geïnvesteerd in de veiligheid, continuïteit en stabiliteit van
de Magister-omgeving. De partijen zijn voor het gebruik van de Magister
Suite een basis- en een innovatiepakket overeengekomen. De prijsverhoging van de licentie voor schooljaar 2020/2021 is vastgesteld op € 1,70
per leerling voor de basislicentie (basispakket). Hiermee betalen scholen
dit schooljaar € 19,19 per leerling per jaar voor het basispakket. Dit
betekent een verhoging van 9,7 procent ten opzichte van schooljaar
2019/2020. Ten aanzien van het innovatiepakket kunnen scholen zelf de
afweging maken of zij het aanvullende pakket met uitgebreide mogelijkheden wensen af te nemen. Daarnaast is naar aanleiding van de
gesprekken in het basispakket een aantal nieuwe functionaliteiten
toegevoegd, waaronder een koppeling met Microsoft Teams voor
afstandsonderwijs.
Monitor Vernieuwing vmbo
De effecten van de vernieuwing in het beroepsgericht vmbo, de invoering
van de profielen, wordt sinds 2016 gemonitord via het Nationaal
Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO). Dit evaluatieprogramma loopt
nog door tot 2022. Eerder zijn met uw Kamer de onderzoeksrapporten
gedeeld die met dit onderzoek zijn opgeleverd. Als onderdeel van deze
evaluatie zijn recent twee onderzoeksrapporten gereed gekomen: de
Monitor vernieuwing vmbo; Monitor 2020 en de Casestudies Vernieuwing
vmbo.
Uit de rapporten blijkt dat de vernieuwing vmbo is geland. Op alle
vmbo-scholen zijn de beroepsgerichte examenprogramma’s vernieuwd.
Deze nieuwe structuur heeft op vmbo-scholen veel teweeg gebracht. Met
de profielvakken en de beroepsgerichte keuzevakken maakt vrijwel elke
vmbo-school een programma dat past bij de visie en de leerling populatie
van de school. Meer en meer richten vmbo-scholen na de vernieuwing
ook weer de blik naar buiten; het mbo en de arbeidsmarkt. De aansluiting
tussen het vmbo en het mbo kan nog verder worden verbeterd zodat
leerlingen die deze overstap maken «niet steeds opnieuw» hoeven te
beginnen. In 2020 is ook te zien dat de organiseerbaarheid van het aanbod
van de verschillende profielen en de keuzevakken (vooral de profiel
overstijgende keuzevakken) soms onder druk staat als gevolg van een
krimp van het aantal leerlingen. De daling van het aantal leerlingen is het
sterkst in de basisberoepsgerichte leerweg. Vmbo-scholen staan hierdoor
niet alleen voor de uitdaging om sommige vestigingen overeind te
houden maar ook om een zo breed mogelijk onderwijsaanbod aan te
blijven bieden. Zo voegen vmbo-scholen soms profielen samen of bieden
ze een profielvak met kleine leerlingenaantallen aan als keuzevak.
Daarnaast kunnen middelen die beschikbaar zijn gekomen voor de
technische profielen ervoor zorgen dat dit onderwijs ook met kleinere
leerlingenaantallen kan worden georganiseerd.
Voortgang sterk techniekonderwijs (STO)
Zoals ook in het regeerakkoord staat, heeft het kabinet structureel € 100
miljoen per jaar uitgetrokken voor het technisch vmbo. Van 2020–2023
45

Kamerstukken 35 300VIII en 25 295, nr. 213

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

15

worden de middelen ingezet voor de uitvoering van regionale plannen
van vmbo-scholen, mbo-instellingen, het bedrijfsleven en de overheid. Na
een secure beoordeling zijn in de zomer van 2020 77 van de 78 regio’s
goedgekeurd. OCW zoekt naar een oplossing om ook het techniekonderwijs in de regio zonder goedgekeurd plan (Dronten) te versterken. De
overige regio’s zijn voortvarend aan de slag gegaan om te investeren in
het technisch onderwijs, met ondersteuning vanuit het team Sterk
Techniekonderwijs (een samenwerking tussen de Stichting Platforms
Vmbo en het Platform Bèta Techniek).
Corona heeft gevolgen voor de geplande activiteiten in het kader van
Sterk Techniekonderwijs. Elke regio dient in oktober 2021 een voortgangsrapportage in, waarin per regio verder op de gevolgen wordt ingegaan. In
het algemeen zijn er zorgen over de cofinanciering. Voor de subsidieregeling geldt als voorwaarde dat het bedrijfsleven minimaal 10 procent
bijdraagt aan de begroting van de regionale plannen. In het vierde
kwartaal van 2021 vindt een tussenevaluatie plaats, waarna kan worden
gekeken of het nodig is om de subsidievoorwaarden aan te passen. Het
team van Sterk Techniekonderwijs blijft tot die tijd met de regio’s in
gesprek over dit onderwerp.
Aanbieding rapport Toezicht b4-scholen
Hierbij bied ik u het rapport Toezicht b4-scholen aan46. Dit rapport doet
verslag van een verkennend onderzoek dat Oberon heeft uitgevoerd naar
de wijze waarop het toezicht op b4-scholen is vormgegeven. B4-scholen
zijn internationale en buitenlandse scholen die niet door de Nederlandse
overheid worden bekostigd en onder het toezicht staan van internationale
accreditatieorganisaties en buitenlandse mogendheden.
Ik heb Oberon gevraagd dit onderzoek te doen naar aanleiding van de
motie van de leden Rudmer Heerema en Rog.47 Deze motie verzoekt de
regering te borgen dat ook buitenlandse initiatiefnemers die in Nederland
een nieuwe school of nieuwe dependance willen openen, vooraf worden
getoetst op hun plan hoe zij het burgerschapsonderwijs willen
vormgeven. Een andere motie van de leden Rudmer Heerma en Rog
verzoekt het kabinet onder meer om de voorgestelde nieuwe burgerschapsopdracht ook op b4-scholen van toepassing te verklaren, op een
wijze die past bij het bijzondere karakter van deze scholen.48 Daarom heb
ik Oberon mede gevraagd om te onderzoeken op welke wijze burgerschapsvorming in de toezichtkaders van de onderzochte internationale
accreditatieorganisaties en buitenlandse mogendheden aan bod komt. Zo
heb ik de uitvoering van deze moties betrokken bij dit verkennende
onderzoek naar het toezicht op b4-scholen.
In de komende periode werk ik aan een beleidsreactie, die ik later dit
voorjaar aan uw Kamer zal toesturen. Ik kom dan ook inhoudelijk op de
twee moties terug.
Betaald aanvullend onderwijs
Hierbij wil ik u graag informeren over de stand van zaken van de moties
over aanvullend onderwijs die februari 2019 door uw Kamer zijn aangenomen. Het betreft de motie van de leden Kwint en Westerveld waarin het
kabinet wordt opgeroepen om in samenwerking met de VO-raad scholen
actief te ontmoedigen om in hun school gebruik te maken van particuliere
46

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 35 050, nr. 32
48
Kamerstuk 35 352, nr. 25
47

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

16

instituten voor betaald aanvullend onderwijs en scholen daarnaast juist
aan te moedigen zelf – of in samenwerking met andere scholen – indien
nodig gratis aanvullend onderwijs aan te bieden.49 Ook betreft het de
motie van de leden Westerveld en Kwint om met scholen afspraken te
maken met het doel dat er geen reclame wordt gemaakt voor private
aanbieders van aanvullend onderwijs.50
In samenspraak met de VO-raad heb ik besloten de uitvoering van deze
moties gefaseerd op te pakken. Door de coronacrisis ligt de prioriteit nu
bij het draaiende houden van het onderwijs. Scholen hebben hun handen
vol aan de continuïteit van het onderwijs, inhaal- en ondersteuningsprogramma’s en de veiligheid van leerlingen en personeel. Het is nu niet het
moment om met scholen het gesprek te voeren over het uitwerken van de
moties over aanvullend onderwijs. De komende maanden zal ik gebruiken
om – in samenspraak met de VO-raad – een stappenplan op te stellen voor
de uitvoering van deze moties na de coronacrisis. Daarbij wil ik ook
rekening houden met de uitkomsten van de evaluatie van de subsidieregeling inhaal- en ondersteuningsprogramma’s (IOP). Met deze subsidie
zetten scholen in op extra onderwijstijd en gratis aanvullend onderwijs.
Goede voorbeelden van gratis aanvullend onderwijs door scholen kunnen
worden benut voor een meer structureel aanbod.
Cheider
Op 19 juni 2020 heb ik u op uw verzoek schriftelijk geïnformeerd over de
bevindingen van de inspectie naar aanleiding van de onderzoeken naar de
Joodse school Cheider.51 In het algemeen overleg op 1 juli 2020
(Kamerstuk 27 020, nr. 116) over onderwijsachterstanden, lerarentekort en
kwetsbare leerlingen heb ik u toegezegd dat u wordt geïnformeerd over
de voortgang van het voldoen aan de herstelopdrachten door Cheider.
Omdat niet volledig was voldaan aan de herstelopdrachten, heeft de
Inspectie van het Onderwijs per 1 september 2020 voor 3 maanden de
bekostiging gedeeltelijk (15 procent) opgeschort. Tegen deze opschorting
heeft Cheider bezwaar gemaakt, deze procedure loopt nog.
De belangrijkste herstelopdrachten zijn het aanbieden van alle kerndoelen,
in het bijzonder de kerndoelen met betrekking tot seksualiteit, diversiteit
en seksuele diversiteit alsmede biologie en het waarborgen van de sociale
veiligheid. Omdat Cheider hier ook nu nog niet aan voldoet, heeft de
Inspectie van het Onderwijs als vervolg op het opschortingsbesluit van
1 september 2020 besloten per 1 december 2020 voor 3 maanden 15
procent van de bekostiging in te houden.
Op 23 december 2020 heeft Cheider bezwaar ingediend tegen het
opgelegde inhoudingsbesluit van 30 november 2020. Ook heeft Cheider
bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State een Voorlopige
Voorziening verzocht, met het verzoek de tenuitvoerlegging van het
opschortings- en inhoudingsbesluit op te schorten tot na uitspraak in de
bodemprocedure. De voorzieningenrechter heeft op 21 januari 2021 het
verzoek van Cheider toegewezen, in verband met de mogelijk
onomkeerbare gevolgen die kunnen optreden door de financiële situatie
waarin Cheider door de opschorting en inhouding van de bekostiging is
komen te verkeren.

49

Kamerstuk 31 293, nr. 505
Kamerstuk 31 293, nr. 507
51
Kamerstuk 29 240, nr. 119
50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

17

Versterking positie docenten ten opzichte van werkgever
De leden Kwint, Westerveld en Van den Hul verzochten mij in overleg te
gaan met docenten, hun beroepsorganisaties en vakbonden om te kijken
hoe de positie van docenten ten opzichte van hun werkgever versterkt kan
worden.52 Zowel zeggenschap als medezeggenschap van de leraar
worden – waar mogelijk in overleg met het veld – binnen het bestaande
beleid versterkt.
Met de Wet Beroep Leraar is de zeggenschap van de individuele leraar en
van het team voor het eerst wettelijk geregeld. In september 2019 is een
nulmeting van deze wetgeving gedaan en in 2022 staat de formele
evaluatie gepland. Voor 2021 wordt onderzocht of nog een tussentijdse
meting mogelijk is. Indien de uitkomsten daar reden toe geven, zal ik het
gesprek met de relevante stakeholders – zoals beroepsverenigingen en
vakbonden – hierover aangaan en uw Kamer hierover informeren.
Ook medezeggenschap werd en wordt stapsgewijs versterkt, zoals de
wettelijke verankering van het instemmingsrecht van de MR op de
hoofdlijnen van de begroting. Ik streef ernaar de wet medio 2021 in
werking te laten treden. Vervolgens zal in de praktijk, bij de start van de
nieuwe begrotingscyclus, in 2022 met de nieuwe wet gewerkt worden.
Naast het bovengenoemde instemmingsrecht op hoofdlijnen van de
begroting wordt in deze wetswijziging ook binnen de samenwerkingsverbanden de rol van docenten in de medezeggenschap versterkt. Daar krijgt
de OPR bovendien ook jaarlijks een rol rond het ondersteuningsprofiel. Zo
wordt dus op gelijke wijze ingezet op een sterkere positie voor docenten
als bij de relatie MR-bestuurder.
Tot slot regelt het vierde onderdeel van deze wetswijziging dat de
personeelsgeleding (vaak grotendeels docenten) van de MR in het primair
onderwijs een adviesrecht krijgt op de groepsgrootte. Dat is opnieuw een
manier om het onderwerp expliciet tot een gesprek tussen docenten en
bestuurder te laten leiden. Deze wetgeving komt tot stand met een
intensieve raadpleging van het veld. Met vertegenwoordigende partijen
en met name vakbonden is hierover geregeld overleg.
Gesprekken over werkdruk in het vo
In reactie op de motie van de leden Westerveld, Van den Hul, Azarkan, Van
Raan en Kwint heb ik toegezegd aan de VO-raad te vragen of zij willen
inventariseren bij hun leden wat gesprekken over de werkdruk opleveren
en wat dat voor beeld geeft.53 Ik heb toegezegd dit bij het bestuurlijk
overleg met hen aan de orde stellen en uw Kamer vervolgens te informeren over de uitkomsten daarvan.
In 2019 heb ik twee onderzoeken laten verrichten naar strategisch
personeelsbeleid. Ten eerste is er een nulmeting uitgevoerd voor de
monitoring van het geactualiseerde sectorakkoord. Meer dan de helft van
de bestuurders in het vo heeft deelgenomen aan dit onderzoek, waarin zij
onder andere bevraagd zijn op werkdruk en aanpak daarvan. Ten tweede
rapporteerde Regioplan in Van Ambitie neer praktijk. Ontwikkeling
strategisch personeelsbeleid over gesprekken waarin op de resultaten van
de nulmeting gereflecteerd werd. Deelnemers waren betrokkenen in het
vo, waaronder door de VO-raad aangeleverde bestuurders.

52
53

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 64
Kamerstuk 35 000 VIII, nr. 48

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

18

Ook heb ik op 1 november 2019 na beraad met de bonden en de
werkgevers van het funderend onderwijs het Convenant extra geld voor
werkdrukverlichting en tekorten onderwijspersoneel in het funderend
onderwijs 2020–2021 afgesloten. Voor het vo kwam hiermee € 150 miljoen
beschikbaar voor onder andere ontwikkeltijd en werkdrukverlichting.
Voion monitort momenteel de besteding van deze middelen en zal
hierover rapporteren.
In 2020 hebben de vo-scholen in twee subsidieronden € 94 miljoen
ontvangen voor de inhaal- en ondersteuningsprogramma’s, waarmee
extra ondersteuning voor leerlingen kon worden gefinancierd, zonder dat
leraren extra belast hoefden te worden. Daarnaast trekt het kabinet dit jaar
voor het vo maximaal € 56 miljoen uit voor extra hulp in de klas.
Op 12 oktober 2020 (Kamerstukken 31 293 en 31 289, nr. 549) heb ik de
Kamer op de hoogte gebracht van de bijgestelde aanwending van de
prestatieboxmiddelen voor 2021 en 2022 als afhechting van het sectorakkoord. Scholen in het vo worden hiermee gestimuleerd hun strategisch
personeelsbeleid te versterken, waarbij duurzame inzetbaarheid een
indicator is.
Op initiatief van het Ministerie van SZW is eind 2020 een verkenning
gestart naar een interdepartementale samenwerking omtrent burn-out
met de Ministeries van SZW, VWS, OCW, sociale partners, branche- en
beroepsverenigingen en partijen uit de (arbo)zorg. Doel is de stijgende
trend van het aantal burn-outklachten te keren. In de samenwerking wordt
voortgebouwd op bestaande initiatieven en activiteiten en worden met de
partijen gezamenlijk aanvullende maatregelen en acties tot uitvoering
gebracht om daarmee tot een effectieve aanpak te komen.54
Tenslotte is in december 2020 in opdracht van het Ministerie van OCW de
werkdruk challenge van start gegaan, waarbij deelnemers creatieve
oplossingen kunnen aandragen om werkdruk van docenten in het vo te
verminderen. Een aantal geselecteerde inzendingen krijgt budget om het
plan te realiseren. Doel van het Ministerie van OCW is om werkdruk hoger
op de agenda te plaatsen van bestuurders en schoolleiders.
Werkdruk is voor mij een blijvend aandachtspunt in het overleg met
werkgeversorganisaties. Ook in de komende tijd zal dit dus onderwerp
van gesprek zijn.
Verlenging subsidieregeling SOOL
Hierbij informeer ik uw Kamer over de verlenging van de subsidieregeling
onderwijsassistenten opleiding tot leraar. Uit de evaluatie van de eerste
periode van de regeling blijkt dat van de huidige onderwijsassistenten 95
procent de opleiding nog volgt, waarvan 85 procent zonder studievertraging. 93 procent van de schoolbesturen, de aanvragers van de regeling,
acht opnieuw gebruik van de regeling medium tot groot. In de eerste
periode is het subsidiebudget volledig benut.
Gezien deze positieve signalen kunnen in 2021 en 2022 opnieuw
aanvragen worden ingediend. De subsidie betreft € 5.000 per onderwijsassistent per jaar, waardoor voor 400 potentiële aanvragers het totale
subsidiebedrag voor de verlenging uitkomt op € 8 miljoen. De subsidie
kan in het vervolg ook worden aangevraagd door besturen van samenwerkingsverbanden passend onderwijs. Daarnaast kan er naast onderwijsassistenten ook subsidie worden aangevraagd voor leraarondersteuners.
54

Kamerstuk 25 883, nr. 405

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

19

Rapport Vitaal naar pensioen
Hierbij bieden wij u het rapport Vitaal naar pensioen aan dat het
consortium CAOP, MOOZ en CentERdata op 15 januari 2021 heeft
opgeleverd (zie bijlage 5)55.
Uit het onderzoek komt naar voren dat er over het algemeen op scholen
en instellingen in het po, vo en mbo beleid is dat is gericht op de
duurzame inzetbaarheid van al het personeel en niet specifiek op ouderen.
In de praktijk zijn er wel verschillen in de wijze waarop werkgevers en
leidinggevenden omgaan met en aankijken tegen oudere docenten.
Oudere docenten oordelen overwegend kritisch wanneer het gaat om het
personeelsbeleid op hun school. Hierin zijn zij kritischer dan hun jongere
collega’s. Regionale samenwerking op het gebied van duurzame
inzetbaarheid en het behoud van ouderen is op dit moment nog nauwelijks zichtbaar, terwijl activiteiten gericht op het behoud van personeel
zowel op micro- als op macroniveau aanzienlijke effecten hebben op de
(vervangings)vraag naar leraren/docenten.
De onderzoekers concluderen dat «de oudere leraar» geen eenduidige
groep is en er verschillen zijn ten aanzien van de perceptie op langer
doorwerken. Een deel van de ouderen blijft gemotiveerd, gezond en
bekwaam tot aan hun pensioen, terwijl andere ouderen moeilijk
meekomen en voortijdig besluiten het onderwijs te verlaten. Bij het
uittreedgedrag is een onderscheid te maken tussen ouderen die al dan
niet willen doorwerken tot de pensioengerechtigde leeftijd en ouderen die
al dan niet (lichamelijk en geestelijk) in staat zijn om dit te doen. Ik zal dit
rapport met het veld bespreken.
Versnelling flexibilisering lerarenopleidingen
De leden Van der Molen en Rog hebben mij verzocht niet te wachten op
de uitkomsten van de commissie Onderwijsbevoegdheden met het
doorvoeren van een aantal maatregelen die de lerarenopleidingen
flexibeler maken en daarmee aantrekkelijker voor studenten en zijinstromers, zonder aan kwaliteit in te boeten.56 Met het bestuursakkoord
tussen het Ministerie van OCW, de VH en de VSNU afgelopen oktober
hebben we belangrijke afspraken gemaakt om de flexibilisering van de
opleidingen op korte termijn verder te versnellen.
Op basis van dit akkoord krijgen studenten vanaf studiejaar 2021–2022 de
mogelijkheid om een intake-assessment te doen, waarna een opleidingsaanbod op maat in de lerarenopleiding ontwikkeld wordt. In deze intake
wordt gekeken naar wat studenten al kennen en kunnen. Voor studenten
betekent dit dat hun EVC’s erkend worden door landelijk gecertificeerde
EVC-assessoren. In lijn met dit akkoord gebeurt dit landelijk op gelijke en
valide wijze door het harmoniseren van het EVC- en vrijstellingenbeleid
van de lerarenopleidingen in het hbo.
Bovendien neemt een flink aantal lerarenopleidingen reeds deel aan het
experiment leeruitkomsten. Door te werken met een samenhangend
geheel van leeruitkomsten in plaats van vastgelegde onderwijseenheden
staat wat afgestudeerden moeten kennen en kunnen centraal in plaats van
waar, hoe en in hoeveel tijd zij dat moeten kennen en kunnen. Voor
studenten betekent dit dat zij zelf met ondersteuning van de opleiding en
eventuele werkplek bepalen hoe zij aan hun leeruitkomsten werken. De
ambitie van de hbo-lerarenopleidingen is om dit uit te breiden naar alle
55
56

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 27 923, nr. 402

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

20

lerarenopleidingen, zodat er als het ware één onderwijsruimte ontstaat
waarin alle doelgroepen in de lerarenopleiding op passende wijze kunnen
worden opgeleid.
Ontwikkelingen in de wetgeving omtrent het register onderwijsdeelnemers
Op 1 juli 2020 zijn de Wet, het Besluit en de Regeling register onderwijsdeelnemers in werking getreden. Daarmee zijn de wettelijke bepalingen
over vier registers die voorheen door DUO werden beheerd (het basisregister onderwijs, diplomaregister, meldingsregister relatief verzuim en
register vrijstellingen en vervangende leerplicht) opgegaan in één nieuwe
wet, amvb en regeling. Bij deze modernisering van de registerwetgeving
stond het vergroten van de toegankelijkheid en de flexibiliteit van de
wetgeving centraal.57 De modernisering was grotendeels beleidsneutraal,
in die zin dat de nieuwe registerwetgeving nagenoeg dezelfde gegevensuitwisselingen regelde als de oude. Met de komst van de Wet register
onderwijsdeelnemers werden slechts enkele nieuwe gegevensuitwisselingen geregeld, zoals de verstrekking van gegevens over vo-leerlingen
aan basisscholen ten behoeve van de evaluatie van de schooladviezen die
deze leerlingen van de basisschool kregen.
Inmiddels zijn er verschillende aanleidingen om deze wetgeving omtrent
het register onderwijsdeelnemers aan te passen. Er heeft afgelopen jaren
een doorlichting plaatsgevonden van de gegevensverwerkingen (met
name gegevensverstrekkingen) die plaatsvinden bij DUO. Mede naar
aanleiding van de inwerkingtreding van de AVG in 2018 is bezien of voor
de verschillende gegevensverwerkingen een toereikende grondslag
aanwezig is, is opnieuw gekeken naar de noodzaak van de verwerkingen
en is dataminimalisatie toegepast. Dit heeft geleid tot de constatering dat
voor een aantal bestaande noodzakelijke gegevensverwerkingen een
expliciete wettelijke grondslag nodig is. Het gaat hierbij onder meer om
de levering van gepseudonimiseerde gegevens aan organisaties zoals
Studiekeuze 123 ten behoeve van de Studiekeuzedatabase en aan de
sectorraden ten behoeve van onderzoek en de ondersteuning van scholen
en instellingen bij hun verantwoording.
In de tweede plaats bestaat het voornemen om particuliere en (in
Nederland gevestigde) buitenlandse en internationale scholen – de
zogenaamde B3- en B4-scholen in de zin van de Leerplichtwet 1969 – aan
te sluiten op het register onderwijsdeelnemers. Hierdoor kunnen de
leerplichtambtenaren van de gemeenten beter toezicht gaan houden op
het verzuim op deze scholen en zal het melden van verzuim voor deze
scholen gepaard gaan met minder administratieve lasten.
In de derde plaats hebben het Ministerie van OCW en DUO de afgelopen
jaren een aantal verzoeken tot gegevensverstrekking uit het register
ontvangen. Een aantal bestuursorganen heeft inschrijvings- of diplomagegevens waar DUO over beschikt nodig voor de uitvoering van hun
wettelijke taken. Het gaat dan bijvoorbeeld om het gebruik van diplomagegevens waarmee beter kan worden vastgesteld of iemand die zich wil
laten opnemen in een beroepsregister het daarvoor vereiste diploma heeft
behaald.
Een aantal toekomstige en bestaande gegevensverwerkingen verdient
derhalve een wettelijke verankering. Met het oog hierop is enerzijds een
ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit register onderwijsdeelnemers
in verband met de gegevensverstrekking aan bestuursorganen opgesteld
57

Kamerstuk 34 878, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

21

en in procedure gebracht.58 Anderzijds is er gewerkt aan een wetsvoorstel
tot wijziging van de Wet register onderwijsdeelnemers. Dit wetsvoorstel is
thans in concept gereed en zal op korte termijn in internetconsultatie
gaan. Het is tevens voor advies voorgelegd aan de Autoriteit Persoonsgegevens. De verwachting is dat dit wetsvoorstel in het vierde kwartaal van
2021 zal worden ingediend bij de Tweede Kamer.
Een afschrift van deze brief doen wij toekomen aan de Voorzitter van de
Eerste Kamer.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
A. Slob

58

Het «Besluit tot wijziging van het Besluit register onderwijsdeelnemers in verband met de
uitbreiding van de gegevensverstrekking uit het register onderwijsdeelnemers ten behoeve
van de uitvoering van wettelijke taken door bestuursorganen» is van 1 juli tot en met
12 augustus 2020 in internetconsulatie geweest. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft op
20 augustus 2020 advies uitgebracht (advies nr. z2020–11303). Dit besluit zal op korte termijn
in het kader van de voorhangprocedure worden voorgelegd aan de Tweede en Eerste Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 293, nr. 573

22