10
9

Verkenning niet-westerse
derde generatie

Mariëtte Goedhuys
Tirza König
Kathleen Geertjes

Centraal Bureau voor de Statistiek

Verklaring van tekens
.
= gegevens ontbreken
*
= voorlopig cijfer
**
= nader voorlopig cijfer
x
= geheim
–
= nihil
–
= (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met
0 (0,0)
= het getal is kleiner dan de helft van de gekozen eenheid
niets (blank)
= een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
2008–2009
= 2008 tot en met 2009
2008/2009
= het gemiddelde over de jaren 2008 tot en met 2009
2008/’09
= oogstjaar, boekjaar, schooljaar enz., beginnend in 2008 en eindigend in 2009
2006/’07–2008/’09 = oogstjaar, boekjaar enz., 2006/’07 tot en met 2008/’09
In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de
som van de getallen.

Colofon
Uitgever
Centraal Bureau voor de Statistiek
Henri Faasdreef 312
2492 JP Den Haag
Prepress
Centraal Bureau voor de Statistiek - Grafimedia
Omslag
TelDesign, Rotterdam
Inlichtingen
Tel. (088) 570 70 70
Fax (070) 337 59 94
Via contactformulier: www.cbs.nl/infoservice
Bestellingen
E-mail: verkoop@cbs.nl
Fax (045) 570 62 68
Internet
www.cbs.nl

ISSN: 1877-3028

© Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen, 2010.
Verveelvoudiging is toegestaan, mits het CBS als bron wordt vermeld.

6018510002 X-42

Inhoud

Samenvatting

5

1. Inleiding
1.1 Aanleiding van het onderzoek
1.2 Opzet van het onderzoek
1.3 Indeling van het rapport
1.4 Inhoud van de tabellenset

7
7
7
7
8

2. Omvang en samenstelling van de niet-westerse derde generatie
2.1 Omvang
2.2 Herkomstgroepering
2.3 Leeftijdsopbouw

9
9
9
10

3. Kenmerken van de niet-westerse derde generatie
3.1 Arbeidsmarkt- en uitkeringspositie
3.2 Onderwijs
3.3 Criminaliteit

13
13
14
15

4. Beschrijving van het onderzoek
4.1 Populatie
4.2 Onderzoeksmethode
4.3 Bronnen
4.4 Kwaliteit van de uitkomsten

17
17
17
17
18

5. Aanbevelingen voor verder onderzoek

21

6. Begrippen en afkortingen
6.1 Begrippen
6.2 Afkortingen

23
23
24

Bijlage I: Niet-westerse derde generatie jonger dan 15 jaar

25

Tabellenset

27

3

Samenvatting
Om de mate van integratie van allochtonen en hun kinderen te meten en de effectiviteit
van het integratiebeleid te toetsen, is het nodig om zicht te hebben op de niet-westerse
derde generatie.
Het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) heeft daarom
het Centrum voor Beleidsstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS-CvB)
gevraagd om een eerste verkennende studie te doen naar de niet-westerse derde
­generatie op 1 januari 2008.
De niet-westerse derde generatie heeft ouders die in Nederland zijn geboren, maar
­minimaal één grootouder die is geboren in een niet-westers land. Omdat beide ouders in
Nederland zijn geboren behoort de derde generatie tot de autochtonen. Op 1 januari 2008
bestond de niet-westerse derde generatie uit ruim 55 duizend personen. Bijna de helft is
van Surinaamse afkomst.
De niet-westerse derde generatie groeit snel, de laatste jaren rond 10 procent per jaar. Het
is een zeer jonge bevolkingsgroep, 80 procent is jonger dan 15 jaar. Vanwege de grote
verschillen in leeftijdsopbouw tussen niet-westerse derde generatie, autochtonen en nietwesterse allochtonen beperken de analyses zicht tot 15 tot en met 44-jarigen.
Volwassenen van de niet-westerse derde generatie hebben ongeveer even vaak een
baan als autochtone volwassenen. Ook de uitkeringspositie van de niet-westerse derde
generatie komt sterk overeen met de autochtonen. De niet-westerse allochtonen hebben
anderhalf tot twee keer zoveel uitkeringen als de niet-westerse derde generatie.
Er zijn meer voortijdig schoolverlaters (15–22 jaar) onder de niet-westerse derde ­generatie
dan onder autochtonen. Er zijn echter minder voortijdig schoolverlaters dan bij de nietwesterse allochtonen.
De niet-westerse derde generatie volgt vaker volwassenenonderwijs dan de autochtonen
en de niet-westerse allochtonen.
Het percentage volwassenen dat verdacht is van een delict en het percentage Halt-­
jongeren ligt voor de niet-westerse derde generatie (iets) hoger dan voor autochtonen,
maar is lager dan voor de niet-westerse allochtonen.
Vanwege de leeftijdsopbouw en de geringe omvang van de niet westerse derde generatie,
kan er voor jongeren en volwassenen nog geen uitsplitsing worden gemaakt naar ­bepaalde
herkomstgroeperingen. Aanbevolen wordt dit onderzoek over 10 jaar te herhalen, dan is
de groep van 15 jaar en ouder groot genoeg om naar meerdere herkomstgroeperingen uit
te splitsen.

5

1.

Inleiding
1.1 Aanleiding van het onderzoek
Op 1 januari 2008 woonden er in Nederland bijna 1,8 miljoen niet-westerse allochtonen.
Twee derde daarvan was afkomstig uit Turkije, Marokko, Suriname en de Nederlandse
Antillen. Zij kwamen vooral vanaf de jaren zestig in een aantal immigratiegolven naar
­Nederland. Halverwege de jaren zestig waren dat arbeidsmigranten uit Turkije en ­Marokko.
In de jaren zeventig (aan de vooravond van de onafhankelijkheid van Suriname) kwam er
een grote migrantenstroom vanuit Suriname naar Nederland en in de jaren ­negentig kwam
de migratie vanuit de Antillen op gang.
Over de eerste en tweede generatie niet-westerse allochtonen is al veel onderzoek
­gedaan. In toenemende mate is er ook behoefte aan informatie over de niet-westerse
derde generatie. De derde generatie behoort echter, door de definiëring, tot de autochtone
bevolking en verdwijnt daarmee uit de huidige statistieken over de allochtonen (zie kader).
Om de mate van integratie van allochtonen en hun kinderen te meten en de effectiviteit
van het integratiebeleid te toetsen, is het nodig om ook zicht te hebben op de niet-westerse derde generatie.
Het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) heeft daarom
het Centrum voor Beleidsstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS-CvB)
gevraagd om een eerste verkennende studie te doen naar de omvang en maatschappelijke postie van de niet-westerse derde generatie op 1 januari 2008.

1.2

Opzet van het onderzoek

CBS-CvB kan personen die behoren tot de niet-westerse derde generatie identificeren
door gebruik te maken van de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA). In de GBA staan
alle mensen geregistreerd die in Nederland wonen, met hun geboorteland. Op basis hiervan is een bestand gemaakt met de geboortelanden van kind, ouders en grootouders,
zover deze bekend zijn. Iemand die autochtoon is, maar één of meer grootouders heeft die
geboren is in een niet-westers land, behoort tot de derde generatie. Per persoon zijn vervolgens gegevens toegevoegd uit andere bronnen beschikbaar bij het CBS. Op die manier
kan CBS-CvB de achtergrondkenmerken van de niet-westerse derde generatie onder­
zoeken. Uitsplitsingen naar achtergrondkenmerken kan CBS-CvB alleen leveren over
­personen van wie het geboorteland van de grootouders bekend is (ondergrens, zie kader).
Deze verkenning beschrijft de omvang en samenstelling van de niet-westerse derde
­generatie. Daarnaast wordt een aantal kenmerken op het gebied van arbeidsmarkt­positie,
uitkeringspositie, onderwijs en criminaliteit onderzocht en vergeleken met de resultaten
van de autochtonen en de eerste en tweede generatie niet-westerse allochtonen. In deze
verkenning staat de vraag centraal in hoeverre de kenmerken van de niet-westerse derde
generatie overeenkomen of verschillen met de kenmerken van autochtonen en niet-­
westerse allochtonen.
Het onderzoek beperkt zich tot personen van 15 tot en met 44 jaar. De keuze voor deze
leeftijdsgroep houdt verband met de leeftijdsopbouw van de niet-westerse derde generatie
in vergelijking met de leeftijdsopbouw van autochtonen en niet-westerse allochtonen (zie
hoofdstuk 2). Er wordt geen onderscheid gemaakt naar geslacht omdat de verhouding van
mannen en vrouwen vrijwel gelijk is. Bovendien is dit een verkennend onderzoek en heeft
dit rapport niet tot doel alle verschillen en overeenkomsten te beschrijven.

1.3

Indeling van het rapport

Hoofdstuk 2 geeft een beeld van de omvang en samenstelling van de niet-westerse derde
generatie. In hoofdstuk 3 worden vervolgens de belangrijkste resultaten beschreven van
de niet-westerse derde generatie in vergelijking met de autochtonen en de niet-westerse
allochtonen wat betreft arbeidsmarktpositie, uitkeringspositie, onderwijs en criminaliteit.
Het betreft hier personen van 15 tot en met 44 jaar. Hoofdstuk 4 geeft een overzicht van
7

de bronnen en besteedt aandacht aan de populatieafbakening en de kwaliteit van de uitkomsten. Hoofdstuk 5 geeft een toelichting op de gehanteerde begrippen en afkortingen.
Tot slot wordt in bijlage I de arbeidsmarkt- en uitkeringspositie van de ouders van de nietwesterse derde generatie jonger dan 15 jaar weergegeven. Tevens wordt het type huishouden waarin deze kinderen opgroeien, beschreven.

1.4

Inhoud van de tabellenset

Voor de leeftijdsgroep van 15 tot en met 44 jaar zijn er tabellen opgenomen over het
­hebben van een baan of uitkering, het volgen van volwassenenonderwijs en het verdacht
zijn van een delict. Verder zijn er tabellen over voortijdig schoolverlaters (15–22 jaar) en
Halt-jongeren (12–17 jaar). Deze tabellen zijn uitgesplitst naar niet-westerse derde
­generatie, autochtonen en de niet-westerse allochtonen (eerste en tweede generatie). De
niet-westerse derde generatie is verder onderverdeeld naar de herkomstlanden van hun
geïmmigreerde grootouders: Suriname, Antillen/Aruba en overige niet-westerse ­landen.
Vanwege de beperkte omvang van de niet-westerse derde generatie van 15 tot en met
44 jaar is het niet mogelijk een verdere uitsplitsing naar herkomstland te maken (zie hoofdstuk 2).
Daarnaast is er nog een tabel over de niet-westerse derde generatie jonger dan 15 jaar.
Er is bepaald in welk type huishouden deze kinderen wonen en wat de arbeids- en uit­
keringspositie is van hun ouders. In deze tabel is een uitsplitsing gemaakt naar Turken,
Marokkanen, Surinamers, Antillianen/Arubanen en overige niet-westerse derde generatie.

Allochtonen en de niet-westerse derde generatie
Iemand is allochtoon als minimaal één ouder in het buitenland is geboren. Allochtonen
die zelf ook in het buitenland zijn geboren vormen de eerste generatie. Allochtonen die
in Nederland zijn geboren vormen de tweede generatie.
We spreken van niet-westerse allochtonen als iemand afkomstig is uit Afrika, LatijnsAmerika, Azië (m.u.v. Japan en Indonesië) of Turkije.
De niet-westerse derde generatie bestaat uit kinderen van de tweede generatie nietwesterse allochtonen. De derde generatie heeft ouders die in Nederland zijn geboren,
maar minimaal één grootouder die is geboren in een niet-westers land. Omdat beide
ouders in Nederland zijn geboren behoort de derde generatie tot de autochtonen. Hij/zij
kan overigens zelf in het buitenland geboren zijn (westers of niet-westers land).
Ondergrens en bovengrens
Bij het bepalen van de omvang van de derde generatie gaat het CBS uit van een ondergrens en een bovengrens. Niet voor alle grootouders is het geboorteland bekend. Bij
het bepalen van de ondergrens tellen alleen de personen mee waarvan het geboorteland van de grootouders bekend is in de GBA. De bovengrens houdt rekening met
het feit dat een deel van de personen voor wie de informatie over de grootouders niet
volledig is wellicht tot de derde generatie gerekend moet worden. In dit rapport wordt
alleen de ondergrens gebruikt.

8

Centraal Bureau voor de Statistiek

2.

Omvang en samenstelling van de niet-westerse derde generatie
2.1

Omvang

Op 1 januari 2008 woonden er in Nederland bijna 1,8 miljoen niet-westerse eerste en
tweede generatie allochtonen en ruim 55 duizend personen die tot de niet-westerse derde
generatie behoorden. Hoewel de omvang van de niet-westerse derde generatie nu nog
gering is, neemt deze wel snel toe. In acht jaar tijd is de niet-westerse derde generatie
meer dan verdubbeld, de omvang nam in de afgelopen jaren toe met ongeveer 10 tot
11 procent per jaar (figuur 1, bron Statline).
1. Groei van de niet-westerse derde generatie in aantal personen, naar herkomstgroepering

60 000
50 000
40 000
30 000
20 000
10 000
0
2000

2001

2002

2003

2004

2005

Antillianen/Arubanen

Surinamers

Turken

Niet-westerse
derde generatie (totaal)

2006

2007

2008

Marokkanen

De verwachting is dat het aantal personen van de niet-westerse derde generatie de
­komende jaren in hetzelfde tempo blijft toenemen. De derde generatie bestaat uit kinderen
van de tweede generatie en de tweede generatie is nog jong (zie paragraaf 2.3). Een
­prognose van de exacte toename van de derde generatie is zeer complex. Het uitgangspunt van een prognose wordt gevormd door de ouders van de derde generatie, gecombineerd met geboortecijfers. Daarnaast moeten nog een aantal aannames worden gedaan.
Zo moet onder meer het aantal kinderen worden bijgeschat van een tweede generatie
vader met een autochtone vrouw en moet er bijvoorbeeld gecorrigeerd worden voor veranderende geboortegetallen in de loop van de tijd. Een prognose valt derhalve niet binnen
het kader van dit onderzoek.

2.2

Herkomstgroepering

De herkomstgroepering van de niet-westerse derde generatie wordt bepaald aan de hand
van het geboorteland van de grootouders. De belangrijkste landen van herkomst zijn
­Suriname, Nederlandse Antillen en Aruba, Turkije en Marokko. Men behoort tot een
­bepaalde herkomstgroepering als minimaal één grootouder in het betreffende land
­geboren is. Iemand die één grootouder heeft die geboren is in Turkije en één grootouder
die ­geboren is in Suriname, wordt meegeteld in beide herkomstgroeperingen. Ruim
­duizend personen vallen onder meerdere herkomstgroeperingen, het totaal is daarom niet
de som van de afzonderlijke herkomstgroeperingen (staat 1).
Bijna de helft van de niet-westerse derde generatie is van Surinaamse afkomst. De
­omvang van de derde generatie Turken en Marokkanen is gering, nog geen twee op de
tien heeft een Turkse of Marokkaanse grootouder. De oorzaak moet gezocht worden in de
ontwikkeling van de migratie van deze bevolkingsgroepen. Hoewel de eerste generatie
9

Staat 1
Niet-westerse derde generatie 1) naar herkomstgroepering en leeftijdsklasse, 1 januari 2008
-

Totaal 2)

Turken

Marokkanen

Surinamers

Antillianen/Arubanen Overig niet-westers

Totaal

55 690

5 920

3 870

24 350

10 160

12 550

0–14 jaar
15–24 jaar
25–44 jaar
45 jaar en ouder

43 840
6 440
4 590
820

5 640
210
60
10

3 770
90
10
0

19 060
2 940
1 980
370

8 280
1 320
450
110

8 170
1 940
2 110
340

-

-

1)
2)

Autochtonen met één of meer in het buitenland (niet-westers land) geboren grootouders, ondergrens.
Personen kunnen tot verschillende herkomstgroeperingen behoren, afzonderlijke cijfers tellen niet op tot het totaal.

Turken en Marokkanen in de jaren zestig en zeventig als ‘gastarbeider’ naar Nederland
kwam, was de verblijfsduur aanvankelijk van tijdelijke aard. De gezinshereniging vond
­later in de jaren zeventig en tachtig plaats. Een deel van de kinderen die zijn geboren uit
de eerste generatie Turken en Marokkanen zijn niet in Nederland geboren (gezinshereniging met vrouw én kinderen) en behoort daarom zelf ook tot de eerste generatie. Ook als
een tweede generatie allochtoon trouwt met een partner uit het herkomstland behoren hun
kinderen tot de tweede generatie. Iemand behoort pas tot de derde generatie als beide
ouders in Nederland zijn geboren en minimaal één grootouder in Turkije of Marokko.

2.3

Leeftijdsopbouw

De derde generatie is een zeer jonge bevolkingsgroep, 80 procent is jonger dan 15 jaar
(staat 1). Met name de derde generatie Turken en Marokkanen zijn zeer jong, meer dan
95 procent is jonger dan 15 jaar.
2. Leeftijdsopbouw niet-westerse derde generatie naar leeftijdsklasse, 1 januari 2008
65 jaar en ouder
60–64 jaar
55–59 jaar
50–54 jaar
45–49 jaar
40–44 jaar
35–39 jaar
30–34 jaar
25–29 jaar
20–24 jaar
15–19 jaar
10–14 jaar
5–9 jaar
0–4 jaar
0

5

10

15

20

25

30

35

40

45
%

De leeftijdsopbouw van de niet-westerse derde generatie (figuur 2) verschilt sterk met die
van de autochtonen en de eerste generatie niet-westerse allochtonen (figuur 3 en 4). Van
de autochtonen is slechts 11 procent jonger dan 10 jaar, voor de eerste generatie nietwesterse allochtonen is dit percentage nog lager (2 procent).
Kinderen van eerste generatie allochtonen worden vaak in Nederland geboren en zijn
daarom tweede generatie. Hoewel er relatief weinig kinderen zijn die behoren tot de ­eerste
generatie, zijn er des te meer van de tweede generatie. Ruim 40 procent van de nietwesterse tweede generatie is jonger dan 10 jaar (figuur 5).
10

Centraal Bureau voor de Statistiek

3. Leeftijdsopbouw autochtonen naar leeftijdsklasse, 1 januari 2008
65 jaar en ouder
60–64 jaar
55–59 jaar
50–54 jaar
45–49 jaar
40–44 jaar
35–39 jaar
30–34 jaar
25–29 jaar
20–24 jaar
15–19 jaar
10–14 jaar
5–9 jaar
0–4 jaar
0

2

4

6

8

10

12

14

16

18
%

4. Leeftijdsopbouw eerste generatie niet-westerse allochtonen naar leeftijdsklasse, 1 januari 2008
65 jaar en ouder
60–64 jaar
55–59 jaar
50–54 jaar
45–49 jaar
40–44 jaar
35–39 jaar
30–34 jaar
25–29 jaar
20–24 jaar
15–19 jaar
10–14 jaar
5–9 jaar
0–4 jaar
0

2

4

6

8

10

12

14

16
%

5. Leeftijdsopbouw tweede generatie niet-westerse allochtonen naar leeftijdsklasse, 1 januari 2008
65 jaar en ouder
60–64 jaar
55–59 jaar
50–54 jaar
45–49 jaar
40–44 jaar
35–39 jaar
30–34 jaar
25–29 jaar
20–24 jaar
15–19 jaar
10–14 jaar
5–9 jaar
0–4 jaar
0

5

10

15

20

25
%

11

Ouderen zijn oververtegenwoordigd bij autochtonen en de eerste generatie allochtonen.
Driekwart van de autochtonen is 45 jaar of ouder, bij de eerste generatie is dat een derde.
Dit in grote tegenstelling tot de niet-westerse tweede en derde generatie, waar het percentage personen van 45 jaar of ouder minder dan 2 procent is.
Vanwege de grote verschillen in leeftijdsopbouw tussen de herkomstgeneraties is een
leeftijdselectie noodzakelijk om de maatschappelijke positie van de herkomstgroeperingen onderling zo goed mogelijk te kunnen vergelijken. Er is gekozen voor een selectie
waarbij kinderen en ouderen niet worden meegenomen. De analyses beperken zich tot
volwassenen tussen 15 en 44 jaar, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen jongeren
(15–24 jaar) en volwassenen (25–44 jaar).
Het aantal derde generatie Turken en Marokkanen ouder dan 15 jaar is zeer klein (zie
staat 1). Voor Turken en Marokkanen zijn daarom geen afzonderlijke cijfers berekend, er
wordt alleen uitgesplitst naar derde generatie Surinamers en Antillianen/Arubanen.

12

Centraal Bureau voor de Statistiek

3.

Kenmerken van de niet-westerse derde generatie
3.1 Arbeidsmarkt- en uitkeringspositie
Het hebben van een baan of uitkering geeft inzicht in de arbeidsmarktpositie en arbeids­
integratie van de niet-westerse derde generatie. Personen met een baan hoeven meestal
geen beroep te doen op een uitkering. Voor deze analyse wordt onderscheid gemaakt
tussen jongeren (15 tot en met 24 jaar) en volwassenen (25 tot en met 44 jaar).
Jongeren van de niet-westerse derde generatie hebben minder vaak een baan dan
­autochtone jongeren. Bijna 50 procent van de jongeren van de niet-westerse derde
­generatie heeft een baan, ten opzichte van ruim 60 procent van de autochtone jongeren.
In deze analyse is geen onderscheid gemaakt tussen kleine (bij)banen en grote banen. De
kans is groot dat jongeren nog onderwijs volgen of een bijbaan hebben naast hun opleiding.
Voor volwassenen van 25 jaar en ouder is de positie op de arbeidsmarkt van groter belang
dan bij jongeren, omdat jongeren vaak nog onderwijsvolgend zijn. De arbeidsmarktpositie
van volwassenen van de niet-westerse derde generatie en autochtone volwassenen komt
vrijwel overeen. Driekwart van de niet-westerse derde generatie heeft een baan. Dat geldt
ook voor de autochtonen.
Over het algemeen heeft de niet-westerse derde generatie vaker een baan dan de tweede
generatie, die op haar beurt weer vaker een baan heeft dan de eerste generatie (figuur 6).
Zelfstandigen ontbreken echter in deze analyse. Onder eerste en tweede generatie
­allochtonen zijn relatief meer zelfstandigen werkzaam dan bij andere herkomstgroeperingen.

6. Aandeel personen met een baan naar herkomstgroepering, 1 januari 2008
80

%

70
60
50
40
30
20
10
0

Totaal

Surinamers Antillianen/
Overig
Arubanen niet-westers

Niet-westerse derde generatie
Jongeren (15–24 jaar)

Totaal
Autochtonen

Eerste
generatie

Tweede
generatie

Niet-westerse allochtonen

Volwassenen (25–44 jaar)

De uitkeringspositie (bijstands-, werkloosheids- of arbeidsongeschiktheidsuitkering) van
de niet-westerse derde generatie komt vrijwel overeen met die van de autochtonen. Van
de jongeren heeft zowel bij de niet-westerse derde generatie als bij de autochtonen 3 procent een uitkering. Het feit dat jongeren van de niet-westerse derde generatie minder vaak
een baan hebben dan de autochtone jongeren, resulteert dus niet in een groter aandeel
uitkeringen.
Bij de volwassenen heeft 8 procent van de niet-westerse derde generatie een uitkering ten
opzichte van 6 procent van de autochtonen. Niet-westerse allochtonen hebben twee keer
zo vaak een uitkering als de niet-westerse derde generatie, meer dan 16 procent heeft een
uitkering (figuur 7). Ook wat uitkeringspositie betreft lijkt de niet-westerse derde generatie
dus meer op de autochtonen dan op de allochtonen.
13

7. Aandeel personen met een uitkering (bijstands-, werkloosheids- of arbeidsongeschiktheidsuitkering)
7. naar herkomstgroepering, 1 januari 2008
18

%

16
14
12
10
8
6
4
2
0

Totaal

Surinamers Antillianen/
Overig
Arubanen niet-westers
Niet-westerse derde generatie

Jongeren (15–24 jaar)

3.2

Totaal
Autochtonen

Eerste
generatie

Tweede
generatie

Niet-westerse allochtonen

Volwassenen (25–44 jaar)

Onderwijs

Het opleidingsniveau speelt een belangrijke rol bij het vinden van werk. Volgens de overheid is een startkwalificatie (havo of vwo-diploma of een mbo-diploma niveau 2) het
­minimale onderwijsniveau dat nodig is voor een duurzame arbeidsmarktpositie. Leer­
lingen die ­zonder een startkwalificatie het onderwijs verlaten worden gezien als voor­tijdig
school­verlater (vsv’ers). Voor de analyse van de voortijdig schoolverlaters zijn ­alleen
­
jongeren meegenomen die op 1 januari 2008 tussen de 15 en 22 jaar waren. Over vier
­opeenvolgende schooljaren (2004/2005 tot en met 2007/2008) is gekeken hoeveel ­procent
daarvan tot de voortijdige schoolverlaters behoort. Leerlingen die in 2004, 2005 of 2006
schoolverlater zijn en later toch weer een opleiding gaan volgen, worden toch als schoolverlater in de cijfers meegenomen.
In de schooljaren 2004 tot en met 2007 is 15 procent van de niet-westerse derde generatie een voortijdige schoolverlater. Dat is 5 procentpunt meer dan bij de autochtonen. De
derde generatie doet het wel beter dan de eerste en tweede generatie niet-westerse allochtonen waarvan respectievelijk 18 procent en 16 procent voortijdig schoolverlater is.
Surinamers van de derde generatie verlaten iets vaker het onderwijs zonder startkwalificatie dan de andere herkomstgroeperingen van de derde generatie (figuur 8).
8. Aandeel schoolverlaters van 15–22 jaar naar herkomstgroepering, 1 januari 2008
20

%

18
16
14
12
10
8
6
4
2
0

Totaal

Surinamers Antillianen/
Overig
Arubanen niet-westers
Niet-westerse derde generatie

14

Totaal

Autochtonen

Eerste
generatie

Tweede
generatie

Niet-westerse allochtonen

Centraal Bureau voor de Statistiek

Voortijdige schoolverlaters kunnen op latere leeftijd alsnog hun startkwalificatie halen via
het volwassenenonderwijs. Voor de analyse van het volwassenenonderwijs zijn alle
­personen van 15–44 jaar meegenomen.
De niet-westerse derde generatie volgt vaker volwassenenonderwijs dan de autochtonen,
maar ook vaker dan de eerste en tweede generatie niet-westerse allochtonen. Van de
niet-westerse derde generatie volgen de Antillianen/Arubanen vaker volwassenenonderwijs dan de andere herkomstgroeperingen. Dat is opvallend aangezien de niet-westerse
derde generatie Surinamers juist weer vaker het onderwijs verlaten zonder startkwalificatie. De aantallen zijn echter zeer klein en de percentages liggen allemaal onder de één
procent.

3.3

Criminaliteit

De analyses over criminaliteit in deze verkennende studie worden voor jongeren ­gebaseerd
op de Halt-registraties en voor volwassenen op de herkenningsdienstsystemen (HKS) van
het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). Jongeren van 12 tot en met 17 jaar die door
de politie zijn aangehouden voor lichte vormen van criminaliteit, krijgen de keus: naar
­justitie of verwezen worden naar Halt. Via een Halt-procedure kunnen jongeren recht­
zetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met Justitie.
De niet-westerse derde generatie heeft bijna even vaak een Halt-afdoening als de ­eerste
en tweede generatie niet-westerse allochtonen. Het verschil met autochtonen is ruim
1 procentpunt (figuur 9).
9. Aandeel jongeren (12–17 jaar) met een Halt-afdoening naar herkomstgroepering, 1 januari 2008
3,0

%

2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
0

Totaal

Surinamers Antillianen/
Overig
Arubanen niet-westers
Niet-westerse derde generatie

Totaal

Autochtonen

Eerste
generatie

Tweede
generatie

Niet-westerse allochtonen

De HKS bevat gegevens over verdachten (vanaf 15 jaar) die zijn aangehouden op ver­
denking van het plegen van een misdrijf en door de politie zijn geregistreerd. Het gaat
hierbij om verdachten en niet om veroordeelden. In de HKS ontbreken vaak de Halt-­
afdoeningen.
Het percentage personen van 15 tot en met 44 jaar dat verdacht is van een delict is voor
de niet-westerse derde generatie twee maal zo hoog als voor autochtonen. Dit geldt ­zowel
voor jongeren als volwassenen (figuur 10). Criminaliteit neemt echter sterk toe naar mate
de leeftijd hoger is en in de leeftijdsgroep van 25 tot en met 44 jaar zijn personen van de
derde generatie gemiddeld jonger dan autochtonen. Het is aannemelijk dat het verschil in
leeftijdsopbouw tussen de derde generatie en andere herkomstgroeperingen in de
­criminaliteitscijfers tot uitdrukking komt. Daarnaast is het aantal verdachten van de nietwesterse derde generatie zeer klein. Het is raadzaam bij de interpretatie van deze cijfers
de nodige voorzichtigheid in acht te nemen.

15

10. Aandeel personen van 15–44 jaar die verdacht zijn van een delict naar herkomstgroepering, 1 januari 2008

9

%

8
7
6
5
4
3
2
1
0

Totaal

Surinamers Antillianen/
Overig
Arubanen niet-westers

Niet-westerse derde generatie
Jongeren (15–24 jaar)

16

Totaal
Autochtonen

Eerste
generatie

Tweede
generatie

Niet-westerse allochtonen

Volwassenen (25–44 jaar)

Centraal Bureau voor de Statistiek

4.

Beschrijving van het onderzoek
4.1

Populatie

De niet-westerse derde generatie zijn de kinderen van de niet-westerse tweede generatie.
Ze behoren zelf tot de autochtonen en hebben minimaal één grootouder die geboren is in
Afrika, Latijns-Amerika, Azië (met uitzondering van Japan en Indonesië) of Turkije.
Iemand van de niet-westerse derde generatie heeft dus twee ouders van de tweede
­generatie niet-westerse allochtonen of één ouder van de tweede generatie niet-westerse
allochtonen en een autochtone ouder. Hoewel beide ouders in Nederland geboren moeten
zijn, kan hij of zij zelf wel in het buitenland zijn geboren. Een persoon die behoort tot de
niet-westerse derde generatie kan tot verschillende herkomstgroeperingen behoren
(­bijvoorbeeld wanneer één grootouder in Turkije is geboren en één grootouder in ­Marokko).
In dit onderzoek worden tevens resultaten berekend voor autochtonen en niet-westerse
allochtonen (eerste en tweede generatie). De populatie bestaat daarmee uit alle autoch­
tonen (inclusief niet-westerse derde generatie) en niet-westerse allochtonen die op
1 ­januari 2008 ingeschreven stonden in de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) en
jonger waren dan 45 jaar. Westerse allochtonen zijn niet in dit onderzoek meegenomen.

4.2

Onderzoeksmethode

Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van beschikbare bronnen bij het CBS. Een deel
van de informatie is afkomstig van de StatLine-databank van het CBS. De bronbestanden
zijn registraties.
Op basis van de GBA is een kind-ouder-grootouder bestand gemaakt. Hierin zijn de
­geboortelanden opgenomen van kind, ouders en grootouders, zover deze bekend zijn. Dit
bestand is gebruikt om de niet-westerse derde generatie af te bakenen.
De GBA, inclusief niet-westerse derde generatie en exclusief westerse allochtonen, is
vervolgens verrijkt met gegevens over arbeidsmarktpositie, uitkeringspositie, voortijdig
schoolverlaters, volwassenenonderwijs, Halt-afdoeningen en verdacht zijn van een delict.
Deze gegevens zijn gekoppeld op basis van een uniek identificerend persoonsnummer.

4.3

Bronnen

Voor dit onderzoek zijn de volgende bronregistraties gebruikt.
Gemeentelijke Basisadministratie (GBA)
De GBA is een geautomatiseerd persoonsregistratiesysteem van de gemeenten en in
werking sinds 1 oktober 1994. In principe staan alle inwoners van een Nederlandse
­gemeente in de basisadministratie ingeschreven. Gegevens als geboortedatum, geslacht,
geboorteland, huishoudens­samenstelling, herkomstgroepering en herkomstgeneratie
worden in de GBA geregistreerd. Aan de hand van de kenmerken ‘herkomstgroepering’ en
‘herkomstgeneratie’ is bepaald wie er tot de autochtonen behoren en wie tot de niet-westerse eerste en tweede generatie op 1 januari 2008.
Daarnaast heeft het CBS aan de hand van de GBA een kind-ouder-grootouderbestand
gemaakt met als peildatum 1 januari 2008. Hieruit is bepaald wie er tot de niet-westerse
derde generatie behoort.
Basisbestand re-integratie, uitkeringen en werk
Het ‘basisbestand’ is een gecombineerd bestand, samengesteld op basis van diverse
­registraties op het gebied van banen, uitkeringen en re-integratie over de periode vanaf
2001. Dit bestand is gebruikt om de uitkeringspositie op de laatste vrijdag van december
2007 vast te stellen. Het gaat hierbij om bijstandsuitkeringen, WW- en AO-uitkering. Deze
gegevens gebruikt voor het bepalen van de uitkeringspositie.
Polisadministratie 2008
De loonaangifte bevat gegevens over inkomstenverhoudingen (uit de loonadministratie)
van werkgevers en andere inhoudingsplichtigen. De Belastingdienst (BD) ontvangt de
loonaangifte. Het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) maakt daar de
polisadministratie van. In dit onderzoek is gebruik gemaakt van een bestand, gebaseerd
17

op de polisadministratie, met alle banen op 1 januari 2008. Deze gegevens zijn gebruikt
om de arbeidsmarktpositie te berekenen. Personen die als zelfstandige werken zijn hierin
niet opgenomen.
Voortijdig schoolverlater (VSV) 2004–2007
Deze registratie geeft aan of een leerling/deelnemer die op peilmoment (1 oktober van een
schooljaar) stond ingeschreven in het voortgezet onderwijs (vo), middelbaar beroeps­
onderwijs (mbo) of voortgezet algemeen volwassenen onderwijs (vavo) een jaar later het
onderwijs heeft verlaten. De leerlingen/deelnemers die het bekostigd onderwijs hebben
verlaten worden onderverdeeld in de uitstroom met en zonder startkwalificatie (havo- of
vwo-diploma of ten minste mbo niveau 2). Deze laatste groep zonder startkwalificatie
wordt gezien als voortijdig schoolverlaters (vsv’ers). De VSV registratie is gebruikt om te
bepalen of een persoon in de schooljaren 2004/2005 tot en met 2007/2008 een voortijdig
schoolverlater was.
Volwasseneneducatie (VE) 2007/2008
Het VE bestand bevat gegevens over het Voortgezet Algemeen Volwassen Onderwijs
(VAVO) over het studiejaar 2007/2008. Dit bestand is gebruikt om te bepalen of een persoon op 1 oktober 2007 stond ingeschreven in het volwassenenonderwijs.
HALT 2008
Bureau Halt registreert van alle jongeren (12 tot en met 17 jaar) die naar Halt verwezen
worden de persoonskenmerken, de kenmerken van het betreffende delict waarvoor de
jongere naar Halt verwezen is en enkele kenmerken van de Halt-afdoening die de jongere
opgelegd heeft gekregen.
Dit bestand is gebruikt om te bepalen of een jongere in 2008 een Halt-afdoening heeft
gekregen.
Herkenningsdienstsystemen (HKS) 2007
De HKS bevat gegevens over verdachten die zijn aangehouden op verdenking van het
plegen van een misdrijf en door de politie zijn geregistreerd in de HKS van het Korps
­Landelijke Politiediensten. Een persoon kan met verschillende delicten meerdere keren in
de HKS voorkomen. Dit bestand is gebruikt om te bepalen of een persoon in 2007 verdacht is geweest van een delict.

4.4

Kwaliteit van de uitkomsten

Ondergrens en bovengrens
Bij het bepalen van de omvang van de derde generatie gaat het CBS uit van een ondergrens en een bovengrens. Niet voor alle grootouders is het geboorteland bekend. Bij het
bepalen van de ondergrens tellen alleen de personen mee waarvan het geboorteland van
de grootouders bekend is in de GBA. De bovengrens houdt rekening met het feit dat een
deel van de personen voor wie de informatie over de grootouders niet volledig is wellicht
tot de derde generatie gerekend moet worden. In deze verkennende studie is alleen de
ondergrens gebruikt. De bovengrens is namelijk een schatting gebaseerd op geaggregeerde totalen terwijl voor dit onderzoek gegevens op persoonsniveau nodig zijn.
Leeftijdsopbouw
Zoals beschreven in hoofdstuk 2 is voor de tabellen een leeftijdselectie gemaakt zodat de
cijfers van de verschillende herkomstgroeperingen onderling beter vergelijkbaar zijn. Dat
wil echter niet zeggen dat verschillen in leeftijdsopbouw van de niet-westerse derde generatie, autochtonen en niet-westerse allochtonen nu niet meer in de cijfers tot uiting komen.
Bij het interpreteren van de cijfers dient nog steeds rekening gehouden te worden met de
verschillen in leeftijdsopbouw.
Zelfstandigen
Voor de analyses over de arbeidsmarktpositie zijn de zelfstandigen niet meegenomen in
de analyse. Dat betekent dat er uitsluitend is gekeken of een persoon op 1 januari 2008 in
loondienst was.
HKS
Voor de analyses over criminaliteit is gebruik gemaakt van de HKS. Dit levert echter geen
compleet beeld op van de geregistreerde criminaliteit in Nederland. De gegevens van de
bijzondere opsporingsdiensten (FIOD-ECD, douane) zijn vaak niet opgenomen in het

18

Centraal Bureau voor de Statistiek

HKS. Diverse typen misdrijven, zoals economische delicten, milieudelicten of uitkeringsfraude, zijn hierdoor ondervertegenwoordigd in het HKS. Daarnaast betreffen de ­gegevens
verdachten en geen veroordeelden. Wel is het zo dat naar schatting meer dan 90 procent
van de verdachten een transactie aangeboden krijgt door het OM of in een later stadium
schuldig wordt verklaard door de rechter.
VSV
Voor de analyses over voortijdige schoolverlaters is gebruik gemaakt van de VSV registraties. Over (Nederlandse) leerlingen/deelnemers die in het buitenland onderwijs volgen en
leerlingen in het particuliere onderwijs zijn geen registraties beschikbaar. Verder kunnen
de resultaten te maken krijgen met een lichte overschatting omdat:
–– registers over het vavo pas beschikbaar zijn vanaf schooljaar 2005/’06. De vsv-component van 2004 bestaat dus alleen uit vo- en mbo-leerlingen.
–– vanaf schooljaar 2005/’06 de mbo-bestanden volledig gevuld zijn. In het bestand over
2004/’05 ontbreekt nog een deel van de inschrijvingen. De vulling van het bestand over
2004/’05 is geschat op 91 procent.

19

5. Aanbevelingen voor verder onderzoek
Herhaling onderzoek over 10 jaar
De niet-westerse derde generatie is nog een zeer jonge bevolkingsgroep, ruim 40 procent
is jonger dan 5 jaar en 25 procent is tussen 5 en 9 jaar. Vanwege deze leeftijdsopbouw en
de geringe omvang van de niet westerse derde generatie, kan er voor jongeren en volwassenen nog geen uitsplitsing worden gemaakt naar bepaalde herkomstgroeperingen. Om
zinnige uitspraken te kunnen doen over de arbeidsmarkt- en uitkeringspositie is het daarom verstandig dit onderzoek te herhalen wanneer deze kinderen van de niet westerse
derde generatie de volwassen leeftijd bereiken. Over 5 jaar is de grootste leeftijdsgroep
(jonger dan 5 jaar) nog steeds kind, de groep van 5 tot 9 jaar zijn tieners. Daarom wordt
aanbevolen het onderzoek over ongeveer 10 jaar te herhalen. Dan is de groep van 15 jaar
en ouder omvangrijk genoeg om bijvoorbeeld ook uit te kunnen splitsen naar Turken en
Marokkanen.
Uitsplitsing naar herkomstgroepering eerste en tweede generatie
De niet-westerse derde generatie is uitgesplitst naar Surinamers en Antillianen/Arubanen.
Bij sommige kenmerken (voortijdig schoolverlaters, Halt-afdoeningen en verdacht zijn van
een delict) zijn verschillen tussen de herkomstgroeperingen te zien. Om te kunnen zien of
bepaalde herkomstgroeperingen sneller inlopen dan anderen, wordt aanbevolen om deze
uitsplitsing ook te maken voor de eerste en tweede generatie niet-westerse allochtonen.
Verdieping kenmerken
Er zijn meerdere kenmerken die onderzocht kunnen worden. Voor het kenmerk onderwijs
bijvoorbeeld zijn alleen de voortijdige schoolverlaters en ingeschrevenen aan het volwassenenonderwijs onderzocht. Dit kenmerk kan uitgebreid worden met bijvoorbeeld opleidingsniveau en slagingspercentages. Arbeidsmarktpositie kan bijvoorbeeld uitgebreid
worden met het aantal zelfstandigen, de grootte van de baan en inkomen.
Twee grootouders uit een niet-westers land
Er is nu alleen gekeken naar personen die minimaal één grootouder hebben die geboren
is in een niet-westers land. Bijna 40 procent van de niet westerse derde generatie heeft
twee of meer grootouders die geboren zijn in een niet-westers land. De omvang van deze
groep is zeer gering en het zijn voornamelijk kinderen (staat 2). In dit onderzoek zijn
daarom geen analyses gedaan voor deze specifieke personen. Door de groei van de niet
westerse derde generatie is de verwachting dat over 10 jaar ook analyses voor deze groep
mogelijk zijn.

Staat 2
Niet-westerse derde generatie 1) met twee of meer in een niet-westers land geboren grootouders naar herkomstgroepering en leeftijdsklasse, 1 januari 2008
-

Totaal 2)

Turken

Marokkanen

Surinamers

Antillianen/Arubanen

Totaal

22 050

4 450

2 470

10 950

1 330

0–14 jaar
15–24 jaar
25–44 jaar
45 jaar en ouder

20 880
920
220
40

4 400
60
0
0

2 450
10
10
0

10 200
610
110
30

1 240
60
30
0

-

-

1)
2)

Ondergrens.
Personen kunnen tot verschillende herkomstgroeperingen behoren, afzonderlijke cijfers tellen niet op tot het totaal.

21

6.

Begrippen en afkortingen
6.1

Begrippen

Allochtoon – Persoon van wie ten minste één ouder in het buitenland is geboren.
AO-uitkering – Een uitkering die wordt verstrekt op grond van de Wet op de arbeids­
ongeschiktheidsverzekering (WAO), de Wet werk en inkomen naar arbeidsver­mogen
(WIA), de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ) of de Wet
­arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong).
Autochtoon – Persoon van wie beide ouders in Nederland zijn geboren. De niet-westerse
derde generatie is daarom autochtoon. Wanneer in dit onderzoek gesproken wordt over
autochtonen dan wordt in de meeste gevallen autochtonen exclusief niet-westerse derde
generatie bedoeld.
Bijstandsuitkering – Een uitkering die wordt verstrekt in het kader van de Wet werk en
bijstand (WWB), Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke arbeidsongeschikte
werkloze werknemers (IOAW) of de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke
arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ).
Eenouderhuishouden – Particulier huishouden bestaande uit één ouder met thuis­
wonende kind(eren) (en met mogelijk ook overige leden).
Eerste generatie allochtoon – Persoon die in het buitenland is geboren met ten minste
één in het buitenland geboren ouder.
Halt-jongeren – Jongeren van 12 tot 18 jaar die door de politie zijn aangehouden voor
lichte vormen van criminaliteit, krijgen de keus: naar justitie of verwezen worden naar Halt.
Via een Halt-procedure kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder
dat zij in aanraking komen met Justitie.
Herkomstgroepering – In de CBS-indeling naar herkomstgroepering worden personen
ingedeeld op grond van hun geboorte­land en dat van hun ouders. Autochtonen zijn
­personen van wie beide ouders in Nederland geboren zijn. Allochtonen zijn personen van
wie minstens één ouder in het buitenland geboren is.
Voor allochtonen wordt onderscheid gemaakt naar herkomstgeneratie. Een allochtoon die
zelf in het buitenland is geboren, behoort tot de eerste generatie allochtonen. Een allochtoon die zelf in Nederland is geboren, is tweede generatie allochtoon.
In dit rapport worden de volgende categorieën van herkomstgroepering onderscheiden:
–– autochtonen (exclusief niet-westerse derde generatie);
–– niet-westerse allochtonen (eerste en tweede generatie);
–– niet-westerse derde generatie.
Niet-westerse allochtoon – Allochtoon met als herkomstgroepering een van de landen in
de werelddelen Afrika, Latijns-Amerika en Azië (exclusief Indonesië en Japan) of Turkije.
Niet-westerse derde generatie – Kinderen van ouders die in Nederland zijn geboren,
minimaal één grootouder is in een niet-westers land geboren. Ze behoren zelf tot de
­autochtonen (zie ook herkomstgroepering).
Schoolverlater – Leerlingen tot 23 jaar uit het peiljaar die het daarop volgende schooljaar
geen bekostigd onderwijs meer volgen. Daarnaast betreft het alleen de leerlingen die
­zowel eind september van het peiljaar als eind september van het volgend schooljaar
stonden ingeschreven in de Gemeentelijke Basisadministratie.
Startkwalificatie – Een leerling heeft een startkwalificatie met ten minste een afgeronde
havo- of vwo-opleiding, of een basisberoepsopleiding (mbo niveau 2).
Tweede generatie allochtoon – Persoon die in Nederland is geboren met ten minste één
in het buitenland geboren ouder.
Uitkeringspositie – In dit onderzoek zijn bijstandsuitkeringen, werkloosheidsuitkeringen
en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen meegenomen. Uitkeringen zijn vastgesteld op
23

­ etalingsbasis. Dat wil zeggen dat een persoon op de laatste vrijdag van de maand recht
b
heeft op een uitkering én in die maand ook een betaling heeft ontvangen. De uitkerings­
positie is vastgesteld op de laatste vrijdag (voor Kerst) in december 2007.
Volwassenenonderwijs (vavo) – Het vavo kan worden gezien als tweedekansonderwijs,
waarbij volwassenen alsnog een diploma of deelcertificaat op het niveau van de theore­
tische leerweg van het vmbo (mavo), de havo of het vwo kunnen behalen.
Voortijdig schoolverlater – Een schoolverlater die niet in het bezit is van een start­
kwalificatie.
WW-uitkering – Een uitkering die wordt verstrekt op grond van de Werkloosheidswet
(WW).
Werkzaam – Persoon die op 1 januari 2008 in loondienst is. Zelfstandigen zijn in dit
­onderzoek niet meegenomen.

6.2 Afkortingen
AO
CBS
CvB
GBA
HALT
HKS
KLPD
VAVO
VE
VSV
WW

24

Arbeidsongeschiktheid
Centraal Bureau voor de Statistiek
Centrum voor Beleidsstatistiek
Gemeentelijke Basisadministratie
Het ALTernatief
Herkenningsdienstsysteem
Korps Landelijke Politiediensten
Voortgezet Algemeen Volwassenen Onderwijs
Volwasseneneducatie
Voortijdig schoolverlater
Werkloosheidsuitkering

Centraal Bureau voor de Statistiek

Bijlage I Niet-westerse derde generatie jonger dan 15 jaar
Bijna 80 procent van de niet-westerse derde generatie is jonger dan 15 jaar. Voor deze
kinderen kan echter niets gezegd worden over kenmerken als arbeidsmarkt- en uit­
keringspositie, voortijdig schoolverlater (ze zijn nog leerplichtig) en criminaliteit. Om toch
een beeld te geven van deze kinderen zijn hun ouders als uitgangspunt genomen. Door te
onderzoeken in welk type huishouden ze wonen en of hun ouders een baan of uitkering
hebben, kan een beeld worden gekregen van de situatie waarin deze kinderen opgroeien.
Omdat de omvang van de niet-westerse derde generatie onder de 15 jaar veel groter is
dan de leeftijdsgroep van 15 tot en met 44 jaar kunnen de cijfers uitgesplitst worden naar
Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen. Er zijn geen cijfers samengesteld over
ouders van autochtonen en niet-westerse allochtonen jonger dan 15 jaar.
Arbeidsmarkt- en uitkeringspositie
De arbeidsmarktpositie en uitkeringspositie van de ouders van de niet-westerse derde
generatie geven inzicht in de situatie waarin deze kinderen opgroeien. Omdat het om
11. Niet-westerse derde generatie jonger dan 15 jaar naar arbeidsmarktpositie van de ouders, 1 januari 2008

Totaal

Turken

Marokkanen

Surinamers

Antillianen/ Arubanen

Overig niet-westers
0

10

20

30

Werkzaam

40

50

60

70

80

90

100
%

Niet werkzaam

12. Niet-westerse derde generatie jonger dan 15 jaar naar uitkeringspositie van de ouders, 1 januari 2008

Totaal

Turken

Marokkanen

Surinamers

Antillianen/ Arubanen

Overig niet-westers
0

10

20

Met uitkering

30

40

50

Zonder uitkering

60

70

80

90

100
%

25

­ ezinnen met kinderen gaat, zal er vaker een vaste inkomstenbron nodig zijn in de vorm
g
van een uitkering of een baan.
Van de niet-westerse derde generatie kinderen onder de 15 jaar komt 78 procent uit een
gezin waarvan minimaal één ouder een baan heeft. 18 procent van de kinderen komt uit
een gezin waarvan ten minste één ouder een uitkering heeft. Zelfstandigen ontbreken in
deze analyse, wellicht is het overige deel van de ouders werkzaam als zelfstandige.
Ouders met een Marokkaanse achtergrond hebben minder vaak een baan (72 procent) en
vaker een uitkering (26 procent) dan de andere herkomstgroeperingen (figuur 11 en 12).
Type huishouden
Van de niet-westerse derde generatie jongeren onder de 15 jaar, komt 29 procent uit een
éénoudergezin. Kinderen met een Surinaamse achtergrond wonen vaker met één ouder
dan de overige herkomstgroeperingen (figuur 13).
13. Niet-westerse derde generatie jonger dan 15 jaar naar type huishouden van de ouders, 1 januari 2008
%
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
Totaal

Turken

Eenouderhuishouden

26

Marokkanen

Surinamers

Samenwonend of
gehuwd, met kinderen

Antillianen/
Arubanen

Overig
niet-westers

Overig huishouden
of onbekend

Centraal Bureau voor de Statistiek

Tabellenset

27

Tabellenoverzicht
Tabel 1:
		
Tabel 2:
		
Tabel 3:
		
Tabel 4:
		
Tabel 5:
		
Tabel 6:
		
Tabel 7:
		

Personen van 15–44 jaar naar herkomstgroepering en arbeidsmarktpositie,
1 januari 2008
Personen van 15–44 jaar naar herkomstgroepering en uitkeringspositie,
1 januari 2008
Personen van 15–22 jaar naar herkomstgroepering en voortijdig schoolverlaters,
1 januari 2008
Personen van 15–44 jaar naar herkomstgroepering en volwasseneneducatie
(vavo), 1 januari 2008
Personen van 12–17 jaar naar herkomstgroepering en Halt-afdoeningen,
1 januari 2008
Personen van 15–44 jaar naar herkomstgroepering en verdacht zijn van een
delict, 1 januari 2008
Niet-westerse derde generatie jonger dan 15 jaar naar arbeidsmarktpositie en
uitkeringspositie van de ouders en type huishouden, 1 januari 2008

29

Tabel 1
Personen van 15–44 jaar naar herkomstgroepering en arbeidsmarktpositie, 1 januari 2008
-

Totaal 1)

Niet-westerse derde generatie 2)
-

Totaal

4)

Surinamers

Antillianen/
Arubanen

Overig
niet-westers

-

Autochtonen 3)

Niet-westerse allochtonen
-

Totaal

Eerste
generatie

Tweede
generatie

Totaal

5 953 710

11 030

4 920

1 770

4 420

5 021 170

921 520

612 540

308 980

Arbeidsmarktpositie 5)
Werkzaam
Niet werkzaam

4 075 040
1 878 670

6 510
4 510

2 870
2 050

990
780

2 690
1 730

3 590 880
1 430 290

477 650
443 870

308 730
303 820

168 920
140 050

Jongeren (15–24 jaar)

1 828 770

6 440

2 940

1 320

2 240

1 506 350

315 980

121 040

194 940

Arbeidsmarktpositie
Werkzaam
Niet werkzaam

1 066 930
761 840

3 130
3 310

1 420
1 520

660
660

1 070
1 170

922 870
583 490

140 930
175 050

50 340
70 700

90 590
104 350

Volwassenen (25–44 jaar)

4 124 940

4 590

1 980

450

2 180

3 514 810

605 540

491 500

114 030

Arbeidsmarktpositie
Werkzaam
Niet werkzaam

3 008 110
1 116 830

3 390
1 210

1 450
530

330
120

1 620
560

2 668 010
846 800

336 720
268 820

258 380
233 120

78 330
35 700

5)

5)

%
Totaal

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Arbeidsmarktpositie 5)
Werkzaam
Niet werkzaam

68
32

59
41

58
42

56
44

61
39

72
28

52
48

50
50

55
45

Jongeren (15–24 jaar)

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Arbeidsmarktpositie
Werkzaam
Niet werkzaam

58
42

49
51

48
52

50
50

48
52

61
39

45
55

42
58

46
54

Volwassenen (25–44 jaar)

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Arbeidsmarktpositie
Werkzaam
Niet werkzaam

73
27

74
26

73
27

73
27

74
26

76
24

56
44

53
47

69
31

5)

5)

-

Exclusief westerse allochtonen en exclusief personen met onbekende herkomst.
Autochtonen met één of meer in het buitenland (niet-westers land) geboren grootouders, ondergrens.
Exclusief niet-westerse derde generatie.
4)
Personen kunnen zowel tot Surinaamse als Antilliaanse/Arubaanse herkomstgroepering behoren, afzonderlijke cijfers tellen niet op tot het totaal.
5)
Het betreft alleen werk in loondienst (geen werk als zelfstandige).
1)
2)
3)

31

Tabel 2
Personen van 15–44 jaar naar herkomstgroepering en uitkeringspositie, 1 januari 2008
-

Totaal 1)

Niet-westerse derde generatie 2)
-

Totaal

4)

Surinamers

Antillianen/
Arubanen

Overig
niet-westers

-

Autochtonen 3)

Niet-westerse allochtonen
-

Totaal

Eerste
generatie

Tweede
generatie

Totaal

5 953 710

11 030

4 920

1 770

4 420

5 021 170

921 520

612 540

308 980

Uitkeringspositie 5)
Met uitkering
Zonder uitkering

385 170
5 568 530

530
10 500

260
4 660

70
1 700

210
4 210

268 150
4 753 020

116 500
805 020

97 130
515 410

19 370
289 610

Jongeren (15–24 jaar)

1 828 770

6 440

2 940

1 320

2 240

1 506 350

315 980

121 040

194 940

Uitkeringspositie
Met uitkering
Zonder uitkering

58 100
1 770 670

180
6 250

90
2 850

30
1 290

60
2 180

43 610
1 462 740

14 310
301 670

7 780
113 260

6 530
188 410

Volwassenen (25–44 jaar)

4 124 940

4 590

1 980

450

2 180

3 514 810

605 540

491 500

114 030

Uitkeringspositie
Met uitkering
Zonder uitkering

327 070
3 797 870

350
4 240

170
1 810

40
420

150
2 030

224 540
3 290 280

102 190
503 350

89 350
402 150

12 840
101 200

5)

5)

%
Totaal

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Uitkeringspositie 5)
Met uitkering
Zonder uitkering

6
94

5
95

5
95

4
96

5
95

5
95

13
87

16
84

6
94

Jongeren (15–24 jaar)

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Uitkeringspositie
Met uitkering
Zonder uitkering

3
97

3
97

3
97

3
97

3
97

3
97

5
95

6
94

3
97

Volwassenen (25–44 jaar)

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Uitkeringspositie
Met uitkering
Zonder uitkering

8
92

8
92

8
92

8
92

7
93

6
94

17
83

18
82

11
89

5)

5)

-–

Exclusief westerse allochtonen en exclusief personen met onbekende herkomst.
Autochtonen met één of meer in het buitenland (niet-westers land) geboren grootouders, ondergrens.
Exclusief niet-westerse derde generatie.
4)
Personen kunnen zowel tot Surinaamse als Antilliaanse/Arubaanse herkomstgroepering behoren, afzonderlijke cijfers tellen niet op tot het totaal.
5)
Uitkeringspositie (bijstands-, werkloosheids- of arbeidsongeschiktheidsuitkering) op de laatste vrijdag van december, 2007.
1)
2)
3)

Tabel 3
Personen van 15–22 jaar naar herkomstgroepering en voortijdig schoolverlaters, 1 januari 2008
-

Totaal 1)

Niet-westerse derde generatie 2)
-

Totaal 4)

Surinamers

Antillianen/
Arubanen

Overig
niet-westers

1 480 040

5 620

2 570

1 180

1 940

163 750
1 316 290

830
4 790

420
2 150

170
1 010

-

Totaal
Schooljaren 2004–2007
Voortijdig schoolverlater
Geen voortijdig schoolverlater

Autochtonen 3)

Niet-westerse allochtonen
-

Totaal

Eerste
generatie

Tweede
generatie

1 225 860

248 560

84 360

164 200

250
1 690

120 490
1 105 370

42 430
206 130

15 580
68 780

26 850
137 360

5)

%
Totaal

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Schooljaren 2004–2007 5)
Voortijdig schoolverlater
Geen voortijdig schoolverlater

11
89

15
85

16
84

14
86

13
87

10
90

17
83

18
82

16
84

-

Exclusief westerse allochtonen en exclusief personen met onbekende herkomst.
Autochtonen met één of meer in het buitenland (niet-westers land) geboren grootouders, ondergrens.
Exclusief niet-westerse derde generatie.
4)
Personen kunnen zowel tot Surinaamse als Antilliaanse/Arubaanse herkomstgroepering behoren, afzonderlijke cijfers tellen niet op tot het totaal.
5)
Schooljaren 2004–2005, 2005–2006, 2006–2007, 2007–2008.
1)
2)
3)

32

Centraal Bureau voor de Statistiek

Tabel 4
Personen van 15–44 jaar naar herkomstgroepering en volwasseneneducatie (vavo), 1 januari 2008
-

Totaal 1)

Niet-westerse derde generatie 2)
-

Totaal

4)

Surinamers

Antillianen/
Arubanen

Overig
niet-westers

-

Autochtonen 3)

Niet-westerse allochtonen
-

Totaal

Eerste
generatie

Tweede
generatie

Totaal

5 953 710

11 030

4 920

1 770

4 420

5 021 170

921 520

612 540

308 980

Schooljaar 2007–2008 5)
Ingeschreven op 1 oktober 2007
Niet ingeschreven op 1 oktober 2007

11 270
5 942 440

60
10 970

30
4 890

20
1 750

20
4 400

7 610
5 013 550

3 600
917 920

1 340
611 200

2 260
306 720

Jongeren (15–24 jaar)

1 828 770

6 440

2 940

1 320

2 240

1 506 350

315 980

121 040

194 940

Schooljaar 2007–2008
Ingeschreven op 1 oktober 2007
Niet ingeschreven op 1 oktober 2007

10 780
1 817 990

60
6 380

30
2 920

20
1 300

20
2 220

7 300
1 499 050

3 420
312 560

1 210
119 830

2 210
192 730

Volwassenen (25-44 jaar)

4 124 940

4 590

1 980

450

2 180

3 514 810

605 540

491 500

114 030

Schooljaar 2007–2008
Ingeschreven op 1 oktober 2007
Niet ingeschreven op 1 oktober 2007

490
4 124 450

0
4 590

0
1 980

0
450

0
2 180

310
3 514 500

180
605 360

130
491 370

50
113 990

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Schooljaar 2007–2008
Ingeschreven op 1 oktober 2007
Niet ingeschreven op 1 oktober 2007

0
100

1
99

1
99

1
99

0
100

0
100

0
100

0
100

1
99

Jongeren (15–24 jaar)

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Schooljaar 2007–2008
Ingeschreven op 1 oktober 2007
Niet ingeschreven op 1 oktober 2007

1
99

1
99

1
99

1
99

1
99

0
100

1
99

1
99

1
99

Volwassenen (25–44 jaar)

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Schooljaar 2007–2008 5)
Ingeschreven op 1 oktober 2007
Niet ingeschreven op 1 oktober 2007

0
100

0
100

0
100

0
100

0
100

0
100

0
100

0
100

0
100

5)

5)

%
Totaal
5)

5)

-

Exclusief westerse allochtonen en exclusief personen met onbekende herkomst.
Autochtonen met één of meer in het buitenland (niet-westers land) geboren grootouders, ondergrens.
Exclusief niet-westerse derde generatie.
4)
Personen kunnen zowel tot Surinaamse als Antilliaanse/Arubaanse herkomstgroepering behoren, afzonderlijke cijfers tellen niet op tot het totaal.
5)
Cijfers kunnen afwijken van andere publicaties van het CBS (in verband met het gebruik van de Gemeentelijke Basisadministratie).
1)
2)
3)

Tabel 5
Personen van 12–17 jaar naar herkomstgroepering en Halt-afdoeningen, 1 januari 2008
-

Totaal 1)

Niet-westerse derde generatie 2)
-

Totaal

4)

Surinamers

Antillianen/
Arubanen

Overig
niet-westers

-

Autochtonen 3)

Niet-westerse allochtonen
-

Totaal

Eerste
generatie

Tweede
generatie

Totaal

1 123 560

6 270

2 880

1 390

2 090

932 660

184 630

40 240

144 390

Halt-afdoening in 2008
Wel Halt-afdoening
Geen Halt-afdoening

18 770
1 104 790

160
6 110

80
2 800

40
1 350

50
2 040

13 670
918 990

4 940
179 690

1 040
39 200

3 900
140 490

%
Totaal

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Halt-afdoening in 2008
Wel Halt-afdoening
Geen Halt-afdoening

2
98

3
97

3
97

3
97

2
98

1
99

3
97

3
97

3
97

-

Exclusief westerse allochtonen en exclusief personen met onbekende herkomst.
Autochtonen met één of meer in het buitenland (niet-westers land) geboren grootouders, ondergrens.
Exclusief niet-westerse derde generatie.
4)
Personen kunnen zowel tot Surinaamse als Antilliaanse/Arubaanse herkomstgroepering behoren, afzonderlijke cijfers tellen niet op tot het totaal.
1)
2)
3)

33

Tabel 6
Personen van 15–44 jaar naar herkomstgroepering en verdacht zijn van een delict, 1 januari 2008
-

Totaal 1)

Niet-westerse derde generatie 2)
-

Totaal

4)

Surinamers

Antillianen/
Arubanen

Overig
niet-westers

-

Autochtonen 3)

Niet-westerse allochtonen
-

Totaal

Eerste
generatie

Tweede
generatie

Totaal

5 953 710

11 030

4 920

1 770

4 420

5 021 170

921 520

612 540

308 980

Verdacht van een delict in 2007
Wel verdacht
Niet verdacht

149 080
5 804 630

530
10 500

260
4 660

110
1 660

160
4 260

98 940
4 922 220

49 610
871 910

27 660
584 880

21 950
287 020

Jongeren (15–24 jaar)

1 828 770

6 440

2 940

1 320

2 240

1 506 350

315 980

121 040

194 940

Verdacht van een delict in 2007
Wel verdacht
Niet verdacht

71 590
1 757 180

400
6 040

200
2 740

90
1 230

110
2 130

46 730
1 459 620

24 460
291 520

8 430
112 610

16 030
178 920

Volwassenen (25–44 jaar)

4 124 940

4 590

1 980

450

2 180

3 514 810

605 540

491 500

114 030

Verdacht van een delict in 2007
Wel verdacht
Niet verdacht

77 500
4 047 440

130
4 460

60
1 920

20
430

50
2 130

52 210
3 462 600

25 160
580 380

19 230
472 280

5 930
108 110

%
Totaal

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Verdacht van een delict in 2007
Wel verdacht
Niet verdacht

3
97

5
95

5
95

6
94

4
96

2
98

5
95

5
95

7
93

Jongeren (15–24 jaar)

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Verdacht van een delict in 2007
Wel verdacht
Niet verdacht

4
96

6
94

7
93

7
93

5
95

3
97

8
92

7
93

8
92

Volwassenen (25–44 jaar)

100

100

100

100

100

100

100

100

100

Verdacht van een delict in 2007
Wel verdacht
Niet verdacht

2
98

3
97

3
97

5
95

2
98

1
99

4
96

4
96

5
95

-

Exclusief westerse allochtonen en exclusief personen met onbekende herkomst.
Autochtonen met één of meer in het buitenland (niet-westers land) geboren grootouders, ondergrens.
Exclusief niet-westerse derde generatie.
4)
Personen kunnen zowel tot Surinaamse als Antilliaanse/Arubaanse herkomstgroepering behoren, afzonderlijke cijfers tellen niet op tot het totaal.
1)
2)
3)

34

Centraal Bureau voor de Statistiek

Tabel 7
Niet-westerse derde generatie jonger dan 15 jaar naar arbeidsmarktpositie en uitkeringspositie van de ouders en type huishouden, 1 januari 2008
-

Niet-westerse derde generatie 1)
-

Totaal

Turken

Marokkanen

Surinamers

Antillianen/
Arubanen

Overig niet-westers

-

Totaal

43 846

5 636

3 765

19 066

8 280

8 166

Uitkeringspositie ouders
Met uitkering 2)
Zonder uitkering

7 881
35 965

1 167
4 469

986
2 779

3 757
15 309

1 103
7 177

1 093
7 073

Arbeidsmarktpositie ouders 3)
Werkzaam 4)
Niet werkzaam

34 379
9 467

4 346
1 290

2 692
1 073

14 567
4 499

6 869
1 411

6 767
1 399

Type huishouden
Eenouderhuishouden
Samenwonend of gehuwd met kinderen
Overig huishouden of onbekend

12 817
30 475
554

1 307
4 260
69

1 159
2 544
62

7 179
11 605
282

1 901
6 288
91

1 659
6 447
60

%
Totaal

100

100

100

100

100

100

Uitkeringspositie ouders
Met uitkering 2)
Zonder uitkering

18
82

21
79

26
74

20
80

13
87

13
87

Arbeidsmarktpositie ouders 3)
Werkzaam 4)
Niet werkzaam

78
22

77
23

72
28

76
24

83
17

83
17

Type huishouden
Eenouderhuishouden
Samenwonend of gehuwd met kinderen
Overig huishouden of onbekend

29
70
1

23
76
1

31
68
2

38
61
1

23
76
1

20
79
1

-

Autochtonen met één of meer in het buitenland (niet-westers land) geboren grootouders, ondergrens.
Ten minste één ouder heeft een bijstands-, werkloosheids- of arbeidsongeschiktheidsuitkering.
Het betreft alleen werk in loondienst (geen werk als zelfstandige).
4)
Ten minste één ouder heeft een baan.
1)
2)
3)

35