Voortgangsrapportage 4
Groot project RRAAM
Verslagperiode 1 juli 2012 – 31 december 2012

Inhoudsopgave
1
1.1
1.2
1.3

Inleiding en leeswijzer—4
Vierde Voortgangsrapportage—4
Samenvatting—4
Leeswijzer—5

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Op weg naar de Rijksstructuurvisie—6
Inleiding—6
Beoordeling kansrijke oplossingsrichtingen—6
Consultatie—8
Doelstellingen RRAAM—11

3
3.1
3.2
3.3
3.4

Stand van zaken werkmaatschappijen—12
Werkmaatschappij Amsterdam – Almere (WAA)—12
Werkmaatschappij Markermeer – IJmeer (WMIJ)—13
Werkmaatschappij Almere Oosterwold (WAO)—14
Werkmaatschappij Almere Centrum Weerwater (WACW)—15

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7

Stand van zaken sociaal economische agenda—16
Algemeen—16
Duurzaamheid—16
Economie—16
Onderwijs/Almere tafel—17
Cultuur—17
Sport—17
Stedelijke Bereikbaarheid Almere—17

5

Stand van zaken andere projecten in relatie tot RRAAM—19

6
6.1
6.2
6.3
6.4

Projectbeheersing en rapportage—21
Algemeen—21
Financiën—22
Planning—22
Toprisico’s—24

7

Stand van zaken moties en toezeggingen—28

Lijst afkortingen—30
Colofon—31

Pagina 3 van 31

1

Inleiding en leeswijzer

1.1

Vierde Voortgangsrapportage

Het Rijk-regioprogramma Amsterdam – Almere – Markermeer (RRAAM) valt
onder de Regeling grote projecten van de Tweede Kamer. Door middel van
halfjaarlijkse Voortgangsrapportages informeert de minister van Infrastructuur
en Milieu, mede namens de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu en de
staatssecretaris van Economische Zaken, de Tweede Kamer over de voortgang
van RRAAM.
Deze vierde Voortgangsrapportage beslaat de periode van 1 juli t/m 31
december 2012.
De rapportageverplichtingen van RRAAM zullen vooralsnog de periode beslaan
tot aan het moment van oplevering van de conceptbesluiten zoals
aangekondigd in de RAAM-brief en het Integraal Afsprakenkader Almere (IAK).
De verkenningsfase van RRAAM wordt afgerond met een (ontwerp)
Rijksstructuurvisie. De Kamer heeft bij de start van het RRAAM-traject
aangegeven bij de totstandkoming van de ontwerp Rijkstructuurvisie de groot
project status en de afspraken over informatievoorziening opnieuw te bezien.

1.2

Samenvatting

Van 2 juli t/m 7 september 2012 heeft in het kader van RRAAM consultatie
plaatsgevonden van burgers, maatschappelijke organisaties, bedrijven en
overheden. De resultaten van de consultatie zijn terug te vinden in het
Oogstdocument dat in november 2012 is gepubliceerd1.
Daarnaast zijn in de afgelopen maanden de reeds in juni 2012 opgeleverde
rapporten en onderzoeken getoetst en van advies voorzien van onder meer
het Centraal Planbureau, het Planbureau voor de Leefomgeving en de
commissie Milieu Effect Rapportage. Ook zijn er adviezen uitgebracht door de
London School of Economics, het Maatschappelijk Proces en het College van
Rijksadviseurs. Tot slot is een rapport opgesteld waarin de resultaten van het
onderzoek naar een IJmetrotram zijn samengevat. Dit alternatief is ingebracht
door ROVER en gaat uit van het doortrekken van een (IJ)tramverbinding van
Amsterdam CS via IJburg naar Almere.
De onderzoeken en adviezen bieden, volgens de cieMER en de planbureaus,
genoeg adequate informatie voor de besluitvorming rondom met name de
infrastructuur. In december 2012 heeft de minister van IenM besloten om de
besluiten over RRAAM te nemen nadat duidelijkheid is ontstaan over de
heroverweging op de begroting van IenM naar aanleiding van de voorgenomen
bezuinigingen op basis van het regeerakkoord Rutte-II. Naar verwachting is
hierover in het voorjaar 2013 meer duidelijkheid.

1 Het Oogstdocument is als bijlage bij deze VGR gevoegd.

Pagina 4 van 31

1.3

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 worden de belangrijkste activiteiten op weg naar de
Rijksstructuurvisie in de betreffende rapportageperiode weergegeven.
Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de activiteiten van de Werkmaatschappijen.
In hoofdstuk 4 wordt een beschrijving gegeven van de stand van zaken van de
thematische projecten zoals die zijn opgenomen in de sociaal-economische
agenda van Almere.
Hoofdstuk 5 geeft de ontwikkelingen aan van de projecten die een relatie
hebben met RRAAM. In dit hoofdstuk zijn alleen de projecten opgenomen waar
ten opzichte van de vorige Voortgangsrapportage ontwikkelingen zijn geweest.
Hoofdstuk 6 geeft inzicht in de beheersaspecten van dit project met informatie
over de organisatie, planning, kosten, kwaliteit en risicomanagement.
In hoofdstuk 7 ten slotte wordt de voortgang in de uitvoering van de moties
weergegeven.

Pagina 5 van 31

2

Op weg naar de Rijksstructuurvisie

2.1

Inleiding

In de afgelopen periode is een aantal stappen gezet op weg naar de
totstandkoming van de Rijksstructuurvisie. RRAAM is daarmee in de laatste
fase van de verkenning terecht gekomen, de besluitvormingsfase. Al het
benodigde onderzoek hiervoor is afgerond. In dit hoofdstuk worden de
belangrijkste activiteiten in de betreffende rapportageperiode weergegeven.

2.2

Beoordeling kansrijke oplossingsrichtingen

Om uiteindelijk tot een keuze voor een integraal alternatief te komen voor de
Rijksstructuurvisie Amsterdam-Almere-Markermeer, is nader onderzoek
gedaan naar de effecten van elk alternatief. In de derde Voortgangsrapportage
zijn de belangrijkste uitkomsten van het effectonderzoek opgenomen.
Voor de consultatie over RRAAM werden de conceptversies van de
onderzoeken net voor de zomer van 2012 gepubliceerd. Tijdens de consultatie
hebben burgers, instanties en organisaties commentaren en inzichten
ingebracht. De tijdens de consultatie verkregen commentaren en inzichten zijn
gebruikt om de onderzoeken eind 2012 inhoudelijk definitief af te ronden. De
commissie voor de milieueffectrapportage (Cie MER) heeft een definitief
tussentijds toetsingsadvies afgegeven op de planMER en het daarbij
behorende werkdocument Passende Beoordeling. Het Centraal Planbureau
(CPB) en het Planbureau voor de leefomgeving (PBL) hebben gezamenlijk een
second opinion gegeven op de MKBA2.
Tussentijds toetsingsadvies PlanMER Cie MER
De Commissie MER komt tot het oordeel dat het planMER en bijbehorende
stukken voldoende informatie bieden om een keuze te kunnen maken of en
welke infrastructuur tussen Amsterdam en Almere in de toekomst aangelegd
zou moeten worden. De Commissie geeft verder adviezen die moeten leiden
tot verduidelijking van de teksten en een betere verbinding tussen planMER en
het daarbij behorende werkdocument Passende Beoordeling. Verder doet de
Commissie een aantal aanbevelingen die gericht zijn op volgende te nemen
stappen in het werkproces van RRAAM.
Detailopmerkingen van de Commissie MER zijn door RRAAM verwerkt in de
definitieve versies van de onderzoeksrapporten.
Second opinion MKBA CPB en PBL
Op basis van eerder commentaar van de planbureaus op de concept MKBA
zijn, naast de berekening van het Global Economy scenario (GE, met o.a.
60.000 nieuwbouw woningen in Almere), aanvullende berekeningen gemaakt
met een ander welvaartsscenario, namelijk het Regional Communities scenario
(RC, met o.a. 30.000 nieuwbouw woningen in Almere), om zo de gevoeligheid

2 Bijlage bij Kamerstuk 31089 nr. 97.

Pagina 6 van 31

van de uitkomsten te bepalen.
De verschillen tussen de scenario’s vertalen zich in verschillende woningvragen
en mobiliteitsniveaus. Overigens is met de regio afgesproken dat een
IJmeerverbinding niet zal worden gebouwd als de woningbouw in Almere
beperkt blijft tot 30.000 woningen ten opzichte van 2010.
In de RAAM-brief is een batenkosten ratio genoemd van 0,2 voor sec de
IJmeerverbinding. Voorwaarde voor de keuze van uitbreiding van Almere aan
met name de westkant en een IJmeerverbinding was dat RRAAM tot
optimalisatie van maatregelen zou komen, gericht op lagere kosten en een
betere verhouding tussen kosten en baten, zodanig dat de verhouding van de
baten en de kosten vergelijkbaar zou worden met andere complexe ruimtelijke
projecten waarover positief besloten is. De MKBA-RRAAM uit 2012 levert een
batenkosten ratio op voor het alternatief IJmeerverbinding brug van 0,4
uitgaande van het GE-scenario en 0,15 uitgaande van het RC-scenario. Het
alternatief Hollandse Brug alternatief met HOVplus kent een positief
batenkosten ratio van 1,9 bij het GE-scenario en 1,0 bij het RC-scenario.
De belangrijkste conclusies uit de second opinion zijn dat er adequate
informatie is voor het nemen van een besluit over de toekomstige ontsluiting
Almere en dat in grote lijnen de conclusies over de welvaartseffecten van de
infrastructuur-alternatieven worden onderschreven.
Het CPB plaatst meerdere kanttekeningen. Het volgende drietal wordt als
belangrijkst gezien.
•
Door het Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) in het nulalternatief
op te nemen wordt het nulalternatief erg ruim gedefinieerd en treedt
er een vertekening van uitkomsten op.
•
Er zijn 30% lagere vastgoedkosten t.o.v. de MKBA RAAM 2009, die
lijken te kunnen worden verklaard door het schrappen van de
(kostbare) buitendijkse ontwikkelingen en de fasering en de
optimalisaties van de woningbouw. Desondanks blijven er echter ook
vraagtekens over de haalbaarheid van de rendementen.
•
Consumentensurplus sociale woningen lijkt overschat, maar gevolgen
voor de berekende welvaartsaldi van de alternatieven zijn beperkt.
Advies London School of Economics
Op verzoek van RRAAM heeft de London School of Economics een
internationaal panel van experts samengesteld om de bestaande plannen en
alternatieven voor RRAAM te beoordelen vanuit een kwalitatief en
internationaal perspectief. Daarnaast is het panel gevraagd om zich uit te
spreken over de bijdrage van RRAAM aan de concurrentiekracht van de regio.
De LSE adviseert in haar rapport3 om allereerst de bestaande stad te
verdichten en te versterken. Bestaande stedelijke gebieden in Almere die per
openbaar vervoer (OV SAAL en weg SAA) goed ontsloten zijn, moeten verder
worden ontwikkeld. Wanneer de druk op de bestaande stad verder is
opgebouwd, kan er vervolgens gestart worden met de ontwikkeling westwaarts
(Almere Pampus).
3 Bijlage bij Kamerstuk 31089 nr. 97.

Pagina 7 van 31

De regionale concurrentiepositie vraagt volgens het panel investeringen in
economische innovatie, onderwijs en onderzoek. Ter verdere versterking van
de concurrentiepositie is het daarbij van belang dat aan de westkant van
Almere niet enkel woningbouw wordt ontwikkeld, maar juist multifunctionele
(wonen, werken en recreëren) en (hoog-)stedelijke ontwikkeling die ook een
bestemming op zichzelf is. Wanneer Almere een belangrijk centrum in de
Amsterdam-Almere-Utrecht-driehoek wil worden is een dergelijke ontwikkeling
noodzakelijk. Op de lange termijn zou een Almere, dat zich op dergelijke
manier ontwikkeld heeft, volgens het LSE ook ondersteund moeten worden
door een IJmeerverbinding om de bestaande verbindingen te ontzien.
Advies College van Rijksadviseurs
In het kader van de consultatiefase van RRAAM heeft het Advies College van
Rijksadviseurs (CRA) een advies uitgebracht.
Het CRA ondersteunt de doelstelling van het RRAAM programma en adviseert
om te beginnen met ontwikkelen vanuit het centrum van Almere, in de
bestaande gebieden rondom de vervoers-as (A6 en spoor), om zo de druk op
te voeren die leidt tot het ontwikkelen van nieuwe gebieden. De
infrastructurele voorzieningen (OV-SAAL, weg SAA en SBA) zijn daarbij
voorwaardelijk volgens het College. Volgens het CRA moet verder ook het
ruimtelijk plan zodanig flexibel zijn dat de geschetste alternatieven elkaar niet
gaan uitsluiten, bijvoorbeeld het Hollandse Brug alternatief in relatie tot de
voorgenomen IJmeerverbinding.
Het CRA vraagt aandacht voor een meer concrete onderbouwing van de wijze
waarop de organische groeistrategie gecombineerd kan worden met de ambitie
van een gezonde, duurzame en evenwichtige groei.
Verder vindt het CRA dat zaken als een langzamer groeiscenario, de relatie
tussen de groei van de woningbouw en de uitbreiding van de werkgelegenheid,
en ook het integreren van de natuur- en recreatieambitie met de ambitie van
stadsuitbreiding en infrastructuur, goed uitgewerkt moeten worden in de
Rijkstructuurvisie.

2.3

Consultatie

Maatschappelijk proces
In het maatschappelijk proces, onder leiding van Guido van Woerkom, is een
aantal belangrijke stappen gezet. Het RRAAM-werk, de kerngroep van dertien
maatschappelijke partijen, heeft de hoofdlijnen opgesteld van het eindadvies
aan de minister van Infrastructuur en Milieu. Hierbij is ook een relatie gelegd
met de oogst, die de consultatie van het brede publiek in het derde kwartaal
van 2012 heeft opgeleverd.
Binnen RRAAM heeft het accent gelegen op het optimaliseren van de
deelopgaven (verlagen van de kosten), uitgaand van de in de RAAM-brief
gekozen integrale oplossingsrichting. De maatschappelijke organisaties hebben
ervoor gekozen om zich op te stellen als hoeder van de integrale benadering
van de drievoudige ambitie (verstedelijking, bereikbaarheid en

Pagina 8 van 31

natuur/landschap), gericht op het realiseren van kwaliteit. Dat blijkt ook uit
het hoofdlijnenadvies.
Belangrijkste punten uit dit advies zijn:
1. Het RRAAM-werk ziet de in het kader van RRAAM te nemen besluiten in
het licht van het streven naar de versterking van de internationale
concurrentiepositie van de noordelijke Randstad.
2. Daarbij hoort het handhaven van een hoge ambitie met realiteitszin in de
uitvoering d.m.v. een stapsgewijze aanpak.
3. Bij een stapsgewijze aanpak past geen gefixeerd eindbeeld, maar wel een
ruim geformuleerd streefbeeld voor de toekomst, dat richting geeft aan de
te nemen stappen.
4. Het RRAAM-werk spreekt in dit stadium geen voorkeur uit voor één van de
onderzochte alternatieven, omdat de flexibiliteit van de stapsgewijze
aanpak hiermee niet is gediend.
Het streefbeeld voor de lange termijn bevat de volgende
samenhangende elementen:
•
een ecologisch robuust Markermeer en IJmeer met grote
belevingswaarde en recreatieve gebruikswaarde voor alle inwoners van
de metropoolregio (het RRAAM-werk ziet het toekomstbestendig
ecologisch systeem (TBES) als een goede eerste stap);
•
een metropolitaan OV-netwerk met sterke verbindingen (daarbij hoort
een IJmeerverbinding);
•
de ontwikkeling van nieuwe woon- en werkmilieus in Almere die boven
de middelmaat uitstijgen, waardoor Almere zich ontwikkelt tot een
meer evenwichtiger stad met een eigen profiel binnen de
metropoolregio (groeiproces vanuit bestaande centra op gang laten
komen).
5. Met het streefbeeld in de hand kunnen op korte termijn al eerste stappen
worden gezet. Stappen die zelfstandig betekenis hebben, een afgeronde
kwaliteit hebben en die het bereiken van de geformuleerde ambitie op de
lange termijn niet belemmeren.
6. Het RRAAM-werk staat achter de volgende ‘altijd goed’-maatregelen:
•
Marker Wadden als passende start van het op orde brengen van het
ecologisch systeem van het Markermeer en IJmeer waarmee tevens
een eerste stap wordt gezet in het kader van TBES;
•
benoemen van het Markermeer en IJmeer, inclusief kustlijn en als
onderdeel van het IJsselmeer, als het ‘Blauwe Hart’ van de
metropoolregio en een overleg in stellen van betrokken overheden en
maatschappelijke organisaties, dat in gezamenlijkheid bepaalt hoe de
kwaliteiten behouden en ontwikkeld kunnen worden;
•
investeren in de middellange termijn van OV-SAAL om het
mobiliteitsnetwerk op orde te brengen;
•
goed afronden van de huidige verstedelijkingsplannen in Almere en het
versterken van de bestaande stad (werkgelegenheid, onderwijs,
cultuur, sport, etc).
Bij een stapsgewijze strategie past volgens het RRAAM-werk een helder
spoorboekje met indicatoren voor beslissingen. Daarmee kan bij elke stap
worden bezien of er aanleiding is om het streefbeeld bij te stellen of aan te
scherpen. Daarnaast is bij een stapsgewijze ontwikkeling een intensieve

Pagina 9 van 31

samenwerking op lange termijn noodzakelijk, d.m.v. arrangementen en
allianties.
Consultatieronde
Naast het maatschappelijk proces is een consultatieronde georganiseerd voor
overheden, maatschappelijke organisaties, bewoners en andere
belanghebbenden. Zij kregen tussen 2 juli en 7 september 2012 de kans om te
reageren op de consultatienotitie en de beschikbare onderzoeken.
Er kwamen 114 reacties binnen bij het Centrum Publieksparticipatie, via de
website en tijdens de in Almere en Amsterdam georganiseerde
consultatiebijeenkomsten. De reacties op de consultatie over RRAAM zijn
gebundeld in het Oogstdocument4.
In dezelfde periode zijn door de regionale omgevingsmanagers van het
RRAAM-team gesprekken gevoerd met bestuurders van lokale en regionale
overheden en is voor de bestuurders op 6 september 2012 de halfjaarlijkse
regionale informatiebijeenkomst georganiseerd. De samenvatting van de
brieven die deze overheden in het kader van de consultatie naar RRAAM
hebben gestuurd zijn opgenomen in het Oogstdocument.
De belangrijkste conclusies uit de consultatieronde zijn:
1. De ecologische ambitie (TBES) zou een zelfstandige opgave moeten zijn,
waarbij de natuur wordt gezien als basisvoorziening voor het gebied, die
waarde creëert en niet in kwaliteit mag afnemen. Er wordt gepleit voor
behoud van de openheid van het landschap, omdat men er wil blijven
ontspannen en genieten van de natuur, cultuurhistorie, stilte en leegte.
Ook bedrijven in de waterrecreatiesector geven hun belang aan bij behoud
van openheid. Een aantal overheden vraagt aandacht voor ruimte voor de
economische ontwikkeling van het gebied. Een deel van de overheden
onderschrijft het plan Marker Wadden van Natuurmonumenten en is tegen
de plaatsing van windturbines in het Markermeer.
2. De verschillende infrastructuur-alternatieven kennen duidelijke voor- en
tegenstanders. Met name het bedrijfsleven in Almere en Flevoland pleit
ervoor om een toekomstige nieuwe OV-verbinding uit te breiden met een
wegverbinding. Een aantal overheden is tegen een IJmeerweg. Sommige
overheden vragen om de infrastructurele vraagstukken aan de
zuidoostkant van Almere mee te nemen in de ontwikkeling van de
noordelijke Randstad.
3. Het verhogen van de kwaliteit van Almere wordt gezien als een
zelfstandige opgave. Bij de groei van de stad moet de inzet op het
versterken van de bestaande stad met bijbehorende voorzieningen
gehandhaafd blijven. Almere wordt gewaardeerd om de ruimte, het groen
en het water. Opgeroepen wordt om bij de ontwikkeling van de stad
gebruik te maken van deze bijzondere kenmerken. De toename van de
werkgelegenheid in Almere en de inzet daarop wordt belangrijk gevonden,
om te komen tot een volwaardige stad.
4. Gezien de uitkomsten van de onderzoeken geeft een aantal overheden aan
geen twijfel meer te hebben over de drievoudige opgave met 60.000
woningen in Almere met primair westelijke oriëntatie. Andere overheden
4 Het Oogstdocument is als bijlage bij deze VGR gevoegd.

Pagina 10 van 31

vragen aandacht voor de effecten van de nieuwe plannen op de bestaande
ruimte, infrastructuur, natuur en economie. Het versterken van de
internationale concurrentiepositie van de noordelijke Randstad vraagt om
samenhang in de besluiten die in dit gebied worden genomen. De meeste
overheden spreken zich uit voor een gefaseerde aanpak met een eindbeeld
voor het gebied, waar stapsgewijs naar toe wordt gewerkt.
Het Oogstdocument is meegegeven aan de bestuurders, die naar verwachting
in het voorjaar van 2013 een besluit gaan nemen over RRAAM. Daarnaast
vindt er op basis van dit Oogstdocument een terugkoppeling plaats aan
degenen die hebben deelgenomen aan de consultatie.
Communicatie
De nieuwsbrief, de RRAAM Update, verscheen in de tweede helft van 2012
twee keer en de leden van het RRAAM-netwerk zijn geïnformeerd via LinkedIn.
Op www.rraam.nl is alle relevante informatie beschikbaar, zowel over RRAAM
als over het maatschappelijk proces.

2.4

Doelstellingen RRAAM

In de Basisrapportage is een onderscheid gemaakt in een lange en een korte
termijn doelstelling.
De lange termijn doelstelling (2030 en verder):
Realiseren van een drievoudige ambitie (Almere als sociaal,
economisch en ecologische duurzame stad en met 60.000 woningen
gegroeid, realiseren bijbehorende ontsluiting en realiseren van een
Toekomst Bestendig Ecologisch Systeem), om daarmee de
internationale concurrentiepositie van de Noordelijke Randstad te
verbeteren.
Het uitgangspunt voor de lange termijn hangt af van de besluitvorming, die zal
landen in de ontwerp-Rijksstructuurvisie. Producten zijn vervolgstudies en het
op onderdelen starten van de uitvoering. De verwachting is dat de tijdshorizon
op de lange termijn gaat verschuiven vanwege de huidige ontwikkelingen op
de woningmarkt.
De korte termijn (2013) doelstelling:
Transparante en door betrokken partijen zo goed mogelijk gedragen
Rijksbesluitvorming over de drievoudige ambitie, waarbij de
budgettaire consequenties aanzienlijk worden beperkt en de
kostenbatenratio substantieel verbetert.
Voor beide doelstellingen geldt dat deze doelstellingen niet zijn veranderd.
Voor de lange termijn doelstelling en het daaraan gekoppelde jaartal is
uitgegaan van bepaalde woningbouwprognoses. Uitgangspunt blijft dat de
gehanteerde prognoses niet als blauwdruk worden gehanteerd, maar op basis
van de ontwikkelingen in de markt worden aangepast. Dit kan leiden tot een
verschuiving van de planhorizon van 2030.

Pagina 11 van 31

3

Stand van zaken werkmaatschappijen

De verschillende werkmaatschappijen hebben in het najaar 2012 allemaal hun
opdrachten voltooid. Deels is dat al in de eerste helft van 2012 gebeurd.
Vanwege het integrale karakter van de opgave en de compleetheid van
informatieverstrekking aan de Kamer is in deze rapportage ook nog aandacht
besteed aan de voortgang op de verschillende hoofdthema’s, ook in de periode
na afronding van de werkzaamheden van de werkmaatschappijen. In de
komende voortgangsrapportage zal er daarom niet meer gerapporteerd
worden over de werkmaatschappijen.
In de hoofdstukken hieronder staat een overzicht van de bevindingen van de
Werkmaatschappij Amsterdam – Almere (WAA), de Werkmaatschappij
Markermeer – IJmeer (WMIJ), de Werkmaatschappij Almere Oosterwold
(WAO), en de Werkmaatschappij Almere Centrum Weerwater (WACW).
Het projectteam ‘Hollandse Brug’ heeft reeds in juli 2012 zijn eindrapport
uitgebracht.

3.1

Werkmaatschappij Amsterdam – Almere (WAA)

Marktscan IJmeerverbinding
In de afgelopen periode heeft de WAA in samenwerking met de PPS Kennispool
een ‘marktscan’ voor de IJmeerverbinding uitgevoerd. Het doel van een
marktscan is de meerwaarde van vroegtijdige betrokkenheid van de markt bij
een project te onderzoeken. Hier is met de marktuitvraag reeds invulling aan
gegeven.
Op 21 maart en 25 april 2012 zijn er twee workshops gehouden, waarbij
overheidspartijen de uitdagingen op PPS-gebied hebben bestudeerd.
In het najaar van 2012 hebben ruim 40 medewerkers en managers van
aannemers, banken, projectontwikkelaars en vervoerbedrijven aan de
marktconsultatie deelgenomen. De conclusies waren:
•
de nadruk moet liggen op het ‘Publieke’ van PPS, omdat er geen
positieve business case te maken valt;
•
er dient een duidelijke opdrachtgever te zijn, een gebiedsautoriteit;
•
het is niet verstandig infra- en projectontwikkeling in één contract te
combineren, maar het is wel aan te raden één organisatie voor beide
zaken verantwoordelijk te maken, bijvoorbeeld een ontwikkelbedrijf;
•
de vrijheidsgraden dienen maximaal te zijn: zo moet het ook mogelijk
zijn met een modernere versie van de metro te komen als modaliteit;
•
ook het bestemmingplan dient flexibel te zijn;
•
faseren is goed, bouw in eerste instantie niet meer dan nodig is.
Audit en eindrapport IJmetrotram
Op verzoek van reizigersorganisatie Rover, en in overleg met
maatschappelijke partijen, zijn in de afgelopen periode de effecten van een
sneltram van Almere naar Amsterdam CS, de IJmetrotram, onderzocht. De
huidige IJtram loopt van Amsterdam Centraal langs Zeeburg naar IJburg

Pagina 12 van 31

eerste fase. Als de tweede fase van IJburg wordt aangelegd, dan zal de tram
worden doorgetrokken naar dit deel van IJburg. De keuze voor het voertuig en
vervoersconcept is een metrotram zoals de Randstadrail. Een belangrijk
verschil met de IJmeermetro is dat de IJmetrotram niet Amsterdam Zuid
verbindt maar Amsterdam Centraal.
Op basis van de onderzoeken is een samenvattend rapport over de
IJmetrotram opgesteld. Een van de conclusies uit dit rapport is dat de
vervoerswaarde van de IJmetrotram tussen 19.000 en 22.200 reizigers zal
trekken. Dit is ongeveer de helft in vergelijking met de 46.200 reizigers, die de
IJmeermetro per dag vervoert. De kostenraming voor de IJmetrotram komt uit
op € 978,- mln. wat ongeveer de helft lager is in vergelijking met de
IJmeermetro van € 1.943 mln. Uit de MKBA light volgt dat de batenkostenverhouding van de IJmetrotram met 0,1 tot 0,2 lager is dan die van de
IJmeermetro met 0,4. Verder is er uit de plausibiliteitstoets gebleken dat het
plausibel is dat de IJmetrotram gebouwd kan worden, dat het vervoer
technisch kan functioneren en dat het veilig is.
Er is door de Werkmaatschappij Amsterdam Almere ook geanalyseerd of de
IJmetrotram een tijdelijke oplossing kan zijn als een stap in een fasering naar
de aanleg van een metro naar Amsterdam Zuid. Uit de analyses is gebleken
dat het technisch mogelijk is de IJmetrotram op hetzelfde tracé om te bouwen
naar een metro, maar dat hiermee forse kosten en tijd zijn gemoeid.

3.2

Werkmaatschappij Markermeer – IJmeer (WMIJ)

De Werkmaatschappij Markermeer – IJmeer (WMIJ) heeft de opdracht om te
komen tot een optimalisatie van de maatregelen voor een Toekomstbestendig
Ecologisch Systeem (TBES) binnen de kaders van Natura 2000. Eind 2011 is
het Optimalisatierapport opgeleverd. In de nadere onderbouwing en uitwerking
lag de nadruk in 2012 op de marktuitvraag en de financiering.
Marktuitvraag
Op verzoek van de Tweede Kamer is begin 2012 de marktuitvraag Ecologie
RRAAM georganiseerd. Aan marktpartijen is gevraagd om een alternatief plan
op te stellen voor het realiseren van het TBES met als doel om nieuwe
creatieve ideeën en visies uit de markt te verkrijgen die goedkoper kunnen
worden uitgevoerd dan het plan van de WMIJ. Drie consortia hebben de
opdracht gekregen een alternatief plan uit te werken. Over de resultaten heb
ik u in de aanbiedingsbrief bij de derde Voortgangsrapportage reeds kort
geïnformeerd. Natuurmonumenten heeft op eigen initiatief ook een alternatief
plan ingediend: Marker Wadden.
De WMIJ heeft de drie marktvisies vervolgens feitelijk en technisch getoetst.
Ook het onderzoeksprogramma Natuurlijker Markermeer-IJmeer heeft een
ecologische reactie gegeven op de rapporten. Daarnaast is een audit
uitgevoerd op de kostenraming van de drie eindrapporten van de
marktuitvraag. Het plan Marker Wadden van Natuurmonumenten is
afzonderlijk ook getoetst. Ook heeft er een audit op de kostenraming
plaatsgevonden.

Pagina 13 van 31

Op 27 september heeft het slotsymposium van de WMIJ plaatsgevonden in
Hoorn. Hier is het eindrapport5 van de WMIJ gepresenteerd. In het eindrapport
“Een Toekomstbestendig Ecologisch Systeem” zijn de resultaten van de
marktuitvraag, inclusief het plan van Natuurmonumenten, de toetsing en de
audits samengebracht en verwerkt. In dit eindrapport presenteert de WMIJ, op
basis van de resultaten van de eigen optimalisatie en de resultaten van de
Marktuitvraag, drie planvarianten waarmee het gebied kan uitgroeien tot een
natuuricoon met grote potentie voor recreatie en toerisme. Deze planvarianten
zijn input voor de besluitvorming in het kader van de concept
Rijksstructuurvisie.
Juridische Strategie
Eind augustus 2012 is er een tweede extern juridisch advies opgeleverd over
de juridische strategie RRAAM. Naar aanleiding van dit advies en het advies
van de cieMER zijn aanpassingen gedaan in de planMER en Passende
Beoordeling, zodat deze nu in lijn zijn met de voorgestelde juridische strategie.
Er zijn aandachtspunten geformuleerd voor de uitwerking van de fasering, de
borging van natuurmaatregelen, en de monitoring. Dit wordt in het
vervolgtraject meegenomen.

3.3

Werkmaatschappij Almere Oosterwold (WAO)

De ontwikkelstrategie Almere Oosterwold, Land-Goed voor Initiatieven, is in
het voorjaar van 2012 vastgesteld door de Stuurgroep RRAAM en de
gemeenteraden van Almere en Zeewolde. In de Ontwikkelstrategie wordt op
hoofdlijnen aangegeven welke strategie gevolgd kan worden om de organische
ontwikkeling van het gebied op gang te brengen en te houden.
Met het verschijnen van de ontwikkelstrategie Almere Oosterwold zijn de
werkzaamheden van de WAO feitelijk afgerond. Door de betrokken partijen is
vervolgens gewerkt aan de uitwerking van de ontwikkelstrategie.
De gemeenten Zeewolde, Almere en het Rijk, vertegenwoordigd door het
Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf (RVOB), hebben in september 2012 een
bestuursconvenant over Oosterwold ondertekend. In het convenant is
vastgelegd hoe de organische ontwikkeling van Almere Oosterwold vorm kan
krijgen. In het convenant wordt verder afgesproken om een
Intergemeentelijke Structuurvisie op te stellen, een kwartiermaker aan te
stellen en de grondstrategie verder uit te werken. Een Plan van Aanpak is
opgesteld dat er in voorziet dat de intergemeentelijke structuurvisie uiterlijk
op 1 oktober 2013 wordt vastgesteld.
De ontwikkeling van Almere Oosterwold kan nu van start. Zo is de
kwartiermaker al daadwerkelijk aan de slag. Personen en bedrijven die
plannen hebben hoeven niet te wachten op de uitwerking van de
Structuurvisie en de grondstrategie. De eerste belangstellenden hebben zich
inmiddels gemeld bij de overheden.

5 Het Eindrapport van de WMIJ is als bijlage bij deze VGR gevoegd.

Pagina 14 van 31

Voor het bepalen van het model voor het opdrachtgeverschap van de
gebiedsregisseur en bestuurlijke inrichting voor de beheersfase wordt extern
bestuurlijk advies gevraagd.

3.4

Werkmaatschappij Almere Centrum Weerwater (WACW)

De integrale opgave Almere Centrum Weerwater is uitgewerkt in een
gebiedsontwikkelingsplan Almere Centrum Weerwater. Het plan is vastgesteld
door de Stuurgroep RRAAM en de gemeente Almere. De resultaten zullen
worden gehanteerd als inhoudelijke bouwsteen voor de Rijksstructuurvisie.
Door de betrokken partijen is vervolgens gewerkt aan de uitwerking van het
gebiedsontwikkelingsplan.
Floriade Almere
'Growing Green Cities - a call to action'
Op 24 september 2012 heeft de tuinbouwraad Almere gekozen als locatie voor
de 7e editie van de Floriade in 2022. Almere zal er dan een internationaal
cultuur- en recreatiepark bij krijgen, waarin natuur centraal staat.
In de ‘making of’ van de Floriade zullen innovaties, zowel voor de tuinbouw als
voor groene steden, worden gedeeld en in de praktijk worden gebracht. Voor
Almere betekent de toekenning van de Floriade, midden in de economische
crisis, een grote investeringsimpuls.
In de plannen van Almere en de provincie Flevoland is de Floriade geen
eenmalig evenement, maar het sluitstuk van een 10 jaar durende
internationale uitwisseling in woord en daad op het gebied van de tuinbouw
(Growing Green) en de verduurzaming van steden (Green Cities). Almere
gebruikt dit evenement daarom ook voor de start van een nieuwe, blijvende
stadswijk in het centrum van de stad, met de naam Almere Floriade.
Talrijke innovaties krijgen door de Floriade een kans in de Flevolandse en
Almeerse praktijk. Er wordt actief gezocht naar vernieuwingen die ‘groen’ en
‘rood’, land en stad samen brengen. Zo zal de capaciteitsuitbreiding van de
A6, die door Rijkswaterstaat wordt uitgevoerd, worden benut om te bezien hoe
de weg, op het terrein van landschappelijke inpassing en verduurzaming, een
voorbeeldfunctie kan vervullen.

Pagina 15 van 31

4

Stand van zaken sociaal economische agenda

4.1

Algemeen

De sociaal-economische agenda wordt gezamenlijk door Rijk en regio verder
uitgewerkt en is van wezenlijk belang bij het bereiken van de integrale
ontwikkeling van Almere. De zeven thema’s zijn Groen Blauw casco,
duurzaamheid, economie, onderwijs, cultuur, sport, bestaande stad / Almere
Tafel en stedelijke bereikbaarheid Almere. Voor de thema’s Groen Blauw casco
en bestaande stad / Almere tafel zijn er geen nieuwe ontwikkelingen te
melden. Onderstaand wordt een overzicht gegeven van de stand van zaken en
voortgang bij de overige thema’s die vallen onder de sociaal-economische
agenda. Voor alle thema’s zijn de beleidsvisies als onderdeel van de realisatie
van Almere 2.0/IAK gereed. Deze vormen input voor de Rijksstructuurvisie en
de afspraken daarover in de daaraan gekoppelde bestuursovereenkomst.

4.2

Duurzaamheid

Met de grootschalige gebiedsontwikkelingen die voor Almere zijn voorzien, zijn
er kansen voor duurzame ontwikkeling op het gebied van energie, mobiliteit ,
water en productief landschap.
Het convenant duurzaamheid, ook wel “Afspraken Duurzaam Almere 20122014” genoemd, is in september 2012 ondertekend door het Rijk, de provincie
Flevoland, het Waterschap Zuiderzeeland en de gemeente Almere met daarin
zowel lange termijn doelstellingen (zoals energieneutraliteit in 2025) als een
aantal afspraken voor de periode 2012-2014 (zoals realisatie van een
zonnepanelenpark op de voormalige stortplaats Braambergen en uitvoering
van een pilotproject stadslandbouw).
De essentie van de doelstellingen zal in de Rijksstructuurvisie worden
meegenomen. Afspraken zijn gemaakt over de jaarlijkse monitoring van de
voortgang.

4.3

Economie

De gemeente Almere heeft samen met de provincie Flevoland conform de
afspraken in het Integraal Afsprakenkader (IAK) het economisch programma
‘Almere Werkt!’ opgesteld. Op basis van Almere Werkt! stellen de gemeente
Almere, de provincie Flevoland en het ministerie van Economische Zaken (EZ)
jaarlijks een uitvoeringsprogramma vast. In 2012 zijn eerste stappen gezet
voor een onderzoek naar financieringsinstrumenten in
Noordvleugelverband, het uitwerken van mogelijke Speciale Economische
Zones in Flevoland en de opening van het Ondernemersplein.
Voor 2013 zijn onderwerpen verkend die ook aansluiten bij het kabinetsbeleid,
waaronder het topsectorenbeleid.

Pagina 16 van 31

4.4

Onderwijs/Almere tafel

Het thema onderwijs beslaat zowel het primair als het hoger onderwijs.
De gemeente Almere, de Almeerse onderwijsinstellingen en het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben tijdens de Almere Tafel van 14 juni
2012 afgesproken om verder te praten over hoe de kwaliteit van het Almeerse
primair onderwijs geborgd kan worden bij de volgende groeiopgave van de
stad.
De toewijzing van de Floriade 2022 aan Almere, met als thema Growing Green
Cities, kan een belangrijke nieuwe impuls zijn voor de HBO-instelling CAH
Vilentum Almere, die zich op hetzelfde thema richt.

4.5

Cultuur

De gemeente Almere heeft een visie voor cultuurvoorzieningen opgesteld.
Deze visie is erop gericht dat Almere haar positie als grote stad in het
nationaal cultuurbestel zo snel mogelijk kan innemen. In de visie zijn vier
samenhangende programmalijnen ontwikkeld, die de culturele infrastructuur
voor 2030 – 2040 schetsen. Het gaat om het koppelen van Nationale
voorzieningen aan Almeerse kwaliteiten, het versterken van het cultureel
middenveld, “Ik maak mijn eigen cultuur in Almere” en om Cultuureducatie en
talent-ontwikkeling.
De in het kader van het IAM opgestelde Visie Cultuur is op 4 oktober 2012
door de gemeenteraad van Almere als beleidslijn voor Almere 2.0 vastgesteld.
De financiering van de Veiligheidsexpo (fusie Politiemuseum en
Brandweermuseum) is rond en het museum zal naar verwachting in 2013
openen.

4.6

Sport

De gemeente Almere, de provincie Flevoland, het ministerie van VWS en
NOC*NSF hebben de visie Sport 2.0 ontwikkeld, waarin de betekenis van de
gehele sportpiramide –van bewegen tot topsport- voor Almere is uitgewerkt.
Op basis van deze visie wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld, op basis
waarvan Almere de visie stapsgewijs in praktijk gaat brengen met
ondersteuning van de overige partijen. Zo wordt in een nationale pilot een
vernieuwende sportinfrastructuur uitgewerkt voor het nieuwe stadsdeel
Nobelhorst en wordt in Almere Poort gestart met een pilot talentherkenning in
nauwe samenwerking met bestaande sportverenigingen en het onderwijs.

4.7

Stedelijke Bereikbaarheid Almere

Eind 2011 is het convenant 1e fase Stedelijke Bereikbaarheid (SBA) getekend.
Met het daarin opgenomen maatregelenpakket kunnen de bouwlocaties Poort,
Nobelhorst en Hout-Midden goed worden ontsloten. De planstudie

Pagina 17 van 31

Waterlandseweg is gestart. Deze wegverbreding zal in 2016 gerealiseerd zijn.
De onderdoorgangen worden gecombineerd uitgevoerd met de verbreding van
de A6. In opdracht van de Stuurgroep Stedelijke Bereikbaarheid zijn eind 2012
de kosten van VSBA geactualiseerd. Enkele maatregelen kunnen vervallen,
maar daartegenover staan BTW-verhoging en prijsstijgingen. Daarnaast wordt
een analyse gemaakt van de maatregelen die na de nu afgesproken 1e fase
het eerst aan snee zouden zijn. Hier wordt ook gekeken naar de relatie met de
Floriade, die in 2022 in Almere plaatsvindt.

Pagina 18 van 31

5

Stand van zaken andere projecten in relatie tot
RRAAM

Bij de onderstaande projecten geldt dat zij een eigen besluitvormingstraject
kennen en buiten de scope van RRAAM vallen. De relevante samenhang wordt
echter door RRAAM gemonitord en zo nodig verwerkt in onder andere de
Rijksstructuurvisie.
Lelystad Airport
Voor de toekomstige ontwikkeling van Lelystad Airport heeft de Alderstafel een
advies uitgebracht. Het advies omvatte een ontwikkeling van de luchthaven als
Twin-Airport van de mainport Schiphol in twee tranches naar een luchthaven
met 45.000 vliegtuigbewegingen. Dit advies wordt onderschreven door de
staatssecretaris van IenM. De lijn ervan is tevens doorgezet in het
Regeerakkoord.
Op basis van de definitieve Luchtruimvisie en Beleidsagenda Luchtruim
(september 2012) wordt de routestructuur verder uitgewerkt, waarbij er ten
behoeve van een goede (ruimtelijke) inpassing vaste naderingsroutes zullen
komen.
De ontwikkeling van de luchthaven Lelystad interfereert qua geluidscontouren
niet met de (woningbouw)plannen voor Almere. De luchthavenontwikkeling
levert naar verwachting nieuwe werkgelegenheid op. Alle betrokkenen hebben
afgesproken dat het een gezamenlijke verantwoordelijkheid is om de
verschillende ruimtevragende functies (waaronder luchtvaart, woningbouw,
natuur en windenergie) toekomstvast op elkaar af te stemmen, zodat
eventuele hinder en hinderbeleving in een vroegtijdig stadium kan worden
voorkomen of kan worden geminimaliseerd. Om de samenhang tussen de
ruimtevragende functies luchtvaart, woningbouw, natuur en windenergie vorm
te geven zullen zij een plek krijgen in de MIRT-gebiedsagenda. Ten behoeve
daarvan vindt er tussen de ‘dossiers’ voor Lelystad, het MIRT en RRAAM
frequent afstemming plaats.
OV SAAL (korte en middellange termijn)
Ten aanzien van de korte termijn maatregelen voor OV SAAL zijn in 2010 en
2011 twee tracébesluiten genomen. Op basis van het onderzoek naar de
middellange termijn is in april 2011 geconstateerd dat er twee kansrijke
varianten beschikbaar zijn. Vanwege de samenhang met de ontwikkelingen en
oplossingsrichtingen voor de lange termijn is besloten de definitieve keuzes
voor de middellange termijn te koppelen aan de besluiten over de lange
termijn in het kader van RRAAM.
In de tweede helft van 2012 zijn de resultaten van de kansrijke varianten
geactualiseerd. Zoals begin december 2012 gemeld worden de keuzes voor OV
SAAL MLT gemaakt nadat de uitkomsten van de bredere heroverweging in het
kader van de bezuinigingen bekend zijn. Dat zal naar verwachting in het
voorjaar 2013 het geval zijn.

Pagina 19 van 31

Over de voortgang van de korte en middellange termijn maatregelen wordt in
het kader van de voortgangsrapportages PHS gerapporteerd.
Luwtemaatregelen Hoornse Hop
De MIRT-verkenning Luwtemaatregelen Hoornse Hop is op 25 september 2012
gestart, als onderdeel van het Toekomstbestendig Ecologisch Systeem (TBES)
Markermeer/IJmeer. De luwtemaatregelen in het Markermeer moet een (klein)
deel van het Markermeer golfluwer maken waardoor de ecologie kan
herstellen.
De opdracht voor uitvoering van de verkenning is in december 2012 gegund.
Consultatie van de regionale partijen maakt een belangrijk onderdeel uit van
de verkenning, die in het voorjaar van 2014 moet zijn afgerond.
Wind op Land
In september 2012 is de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) ten behoeve
van de Structuurvisie Wind op Land (SV WOL) ter inzage gegaan. In deze NRD
zijn gebieden aangewezen die in een planMER worden onderzocht op
mogelijkheden voor grootschalige windenergie. Het Markermeer is één van de
zoekgebieden. In de planMER van de SV WOL worden de effecten van de
windmolens op de omgeving onderzocht. Toetsingscriteria daarbij zijn onder
andere landschap (o.a. openheid), cultuurhistorie en archeologie, natuur (o.a.
effecten op N2000-gebied) en ruimtegebruik (o.a. effect op recreatie en
toerisme). Ook wordt er een gevoeligheidsanalyse gedaan in de planMER
waarin wordt bekeken hoe windenergie en toekomstige ontwikkelingen, zoals
projecten die in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte zijn benoemd,
elkaar beïnvloeden. Eén van deze projecten/gebieden is RRAAM/TBES in het
Markermeer. De verwachting is dat de SV WOL in het eerste kwartaal van 2013
naar de Tweede Kamer kan worden gestuurd.
Deltaprogramma IJsselmeergebied
In het Deltaprogramma gaat het om de waterveiligheid en
zoetwatervoorziening op de lange termijn, rekening houdend met
klimaateffecten. Het Deltaprogramma IJsselmeergebied, dat ook
klimaatadaptatie van het Markermeer verkent, ziet als belangrijkste onderwerp
de vraag hoe lang het onder vrij verval spuien van water op de Waddenzee
nog efficiënt en effectief is en daarnaast op welke manier de
zoetwatervoorraad voldoende vergroot kan worden. Deze vragen leiden
uiteindelijk tot een geoptimaliseerd peilbeheer. De besluiten hierover worden
in 2014 genomen.
Inmiddels wordt het niet meer nodig geacht om de vergaande peilstijging van
anderhalve meter in het IJsselmeer te onderzoeken op kansrijkheid. De
toekomstige bandbreedte van het peil in het Markermeer waarmee op dit
moment nog rekening gehouden moet worden (bijvoorbeeld bij uit te voeren
natuurmaatregelen) blijft ongewijzigd.

Pagina 20 van 31

6

Projectbeheersing en rapportage

6.1

Algemeen

In het afgelopen halfjaar is conform het beheersplan invulling gegeven aan de
projectbeheersing van RRAAM. De governance zoals die is neergelegd in de
Basisrapportage heeft goed gefunctioneerd. Stand van zaken per eind 2012 is
dat feitelijk alle werkmaatschappijen hun taken hebben afgerond en de
sociaal-economische programma’s zijn opgeleverd. De werkmaatschappijen
zijn inmiddels opgeheven waarmee de organisatie, met name aan regionale
zijde, is afgeslankt.
Verantwoordelijkheden en sturingslijnen zijn echter niet veranderd en geheel
in tact gebleven. Er heeft zich wel één verandering voorgedaan in de
governance van RRAAM. In het kader van de kabinetswisseling heeft binnen
het ministerie van IenM een portefeuilleaanpassing plaatsgevonden tussen de
minister en de staatssecretaris. Dit heeft er toe geleid dat naast de minister
van IenM en de staatssecretaris van EZ ook de staatssecretaris van IenM nu
medeverantwoordelijkheid draagt voor het RRAAM-dossier.
Scopemanagement
Essentie van een verkenningsfase is dat wordt toegewerkt naar optimalisatie
en uitwerking van de verschillende oplossingsrichtingen en dat er trechtering
plaats vindt. Dit echter binnen de lijnen van de in de Basisrapportage
opgenomen scope.
In de voorliggende rapportageperiode hebben zich geen scopewijzigingen
voorgedaan.
Kwaliteitsmanagement
Kwaliteitsmanagement is een continu aandachtspunt. Het is belangrijk dat het
besluitvormingsproces zorgvuldig verloopt en navolgbaar is.
Voor de diverse in de analysefase opgeleverde producten heeft op velerlei
manieren kwaliteitsborging plaatsgevonden. Voor de producten en
onderzoekstrajecten die daarvoor nodig zijn, zijn producteisen opgesteld ten
behoeve van de kwaliteitsborging en toegepast.
Het RRAAM-werk (betrokken maatschappelijke organisaties) heeft op
verschillende momenten advies gegeven, evenals een groep externe
onafhankelijke deskundigen (zogenoemde ‘dwarskijkers’) uit met name de
wetenschappelijke– en advieswereld. Ook in de periode juli t/m december
2012 is nog een aantal audits uitgevoerd. Het betreft een audit op de
marktuitvraag ecologie (september 2012), alsmede een audit op het voorstel
Marker Wadden van Natuurmonumenten (november 2012). In de audit over de
marktuitvraag zijn voorstellen gedaan voor aanpassing van de kostenramingen
om daarmee de voorstellen van de 3 consortia beter met elkaar te kunnen
vergelijken. In het eindrapport van de WMIJ is dit verwerkt. De audit op het
voorstel Marker Wadden oordeelt dat de gehanteerde ramingen van voldoende
kwaliteit zijn in het licht van de te maken bestuurlijke keuzes.

Pagina 21 van 31

Daarnaast heeft de Commissie MER in september 2012 haar definitieve
voorlopige advies uitgebracht op de planMER en het daaraan gekoppelde
werkdocument Passende Beoordeling. De Commissie MER komt tot het oordeel
dat het MER en bijbehorende stukken voldoende informatie bieden om een
keuze te kunnen maken of en welke infrastructuur tussen Amsterdam en
Almere in de toekomst aangelegd zou moeten worden. Tot slot heeft het
Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in
november 2012 een second opinion uitgebracht op de MKBA. De planbureaus
zijn van mening dat de MKBA RRAAM adequate informatie biedt voor het
nemen van besluiten rondom de toekomstige ontsluiting van Almere. De
conclusies van de MKBA onderschrijven de planbureaus in grote lijnen. Zowel
het oordeel van de Commissie MER als dat van de planbureaus is reeds aan de
Kamer ter beschikking gesteld.
Tot slot zijn diverse gevoeligheidsanalyses uitgevoerd op de gehanteerde
vervoerprognoses. Deze analyses zijn vervolgens weer getoetst door een
onafhankelijke commissie van experts op het gebied van verkeersmodellering
om de resultaten nader te duiden.

6.2

Financiën

Proceskosten
De besteding van de procesbudgetten voor RRAAM (incl. de WMIJ) blijft binnen
de begrotingen die hiervoor zijn opgesteld en geaccordeerd in de Stuurgroep
RRAAM. Vrijwel het gehele totaal beschikbare budget van ruim € 16 mln voor
de periode t/m eind 2012 is inmiddels belegd en/of gereserveerd. De
resterende middelen (inclusief de resterende reservering in de post onvoorzien
van € 0,74 mln) worden ingezet voor de totstandkoming van de
Rijksstructuurvisie in 2013 en de inzet van rijk en regio bij dit traject.

6.3

Planning

Veel van de producten van RRAAM hangen sterk met elkaar samen en er is
sprake van allerlei afhankelijkheidsrelaties. Op het niveau van de
programmacoördinatie heeft dan ook sterke sturing plaats gevonden op een
integrale aanpak en op het tot stand brengen van de noodzakelijke
verbindingen en samenhang. Integraal sturen op de planning zal ook in de
lopende besluitvormingsfase worden doorgezet.
Conform de planning zoals opgenomen in de Basisrapportage, zijn de
deadlines van de werkmaatschappijen gehaald en zijn hoofdproducten op tijd
opgeleverd. In de periode van juli t/m december 2012 zijn geen afwijkingen te
constateren ten opzichte van de eerder vastgestelde planning, met
uitzondering van de ontwerp Rijksstructuurvisie. Begin december 2012 bent u
middels een afzonderlijke brief6 hiervan op de hoogte gesteld. In de brief is
aangegeven dat er, vanwege een forse taakstelling op de budgetten van IenM,
over is gegaan tot een brede heroverweging van de projecten. Daarom kan op
dit moment nog geen integraal beeld voor de regio worden gegeven. Deze
6 Bijlage bij Kamerstuk 32404 nr. 60.

Pagina 22 van 31

brede heroverweging wordt eerst afgerond, alvorens tot besluitvorming over
OV SAAL middellange termijn en RRAAM wordt overgegaan. De verwachting is
dat in maart 2013 dit proces is afgerond. Aanbieding van de ontwerp
Rijksstructuurvisie staat nu gepland voor het voorjaar van 2013, na afronding
van de brede heroverweging.
De planning met betrekking tot de korte termijn doelstelling van RRAAM is
opgenomen in onderstaande tabel. Deze tabel is naar aanleiding van de
hiervoor genoemde afwijking licht aangepast ten opzichte van de versie die is
opgenomen in de Basisrapportage.

Pagina 23 van 31

6.4

Toprisico’s

Ten aanzien van de in de basisrapportage benoemde toprisico’s (risico’s ten
aanzien van de aard van de opgaven, onvoldoende middelen, besluitvorming
IJmeerlijn, niet voldoen aan voorwaarden Natura 2000, uitstel of niet integrale
besluitvorming en risico’s vanuit samenhang met andere ontwikkelingen) heeft
in de tweede Voortgangsrapportage een eerste actualisatie plaatsgevonden.
Net als in de eerste helft van 2011 zijn ook in de tweede helft van 2012 veel
activiteiten ontplooid om de risico’s zo veel mogelijk te beheersen en te
minimaliseren. Binnen de diverse deelprojecten van RRAAM, als ook op
managementniveau hebben regelmatig risicosessies plaatsgevonden en heeft
actieve monitoring plaatsgevonden.
Ten opzichte van de Derde Voortgangsrapportage is één toprisico komen te
vervallen, namelijk het risico ten aanzien van de onderzoeksresultaten. Omdat
de RRAAM-onderzoeken met succes zijn afgerond is dit risico inmiddels niet
meer relevant. Hiervoor in de plaats is één nieuw toprisico gekomen dat te
maken heeft met de bezuinigingen.
Hieronder treft u de lijst van actuele toprisico’s aan, inclusief de belangrijkste
beheersmaatregelen. De eerste vier risico’s blijven onverkort van kracht. Het
restrisico voor de planning is uitgedrukt in mogelijke vertraging van de
beoogde besluitvorming zoals nu voorzien voor het voorjaar van 2013 en dus
gekoppeld aan de korte termijn doelstelling van RRAAM en niet aan de lange
termijn doelstelling.
Daarbij wordt niet ingegaan op het restrisico in kosten, omdat de benoemde
toprisico’s met name risico’s van politiek-bestuurlijke aard zijn en gerelateerd
aan de totstandkoming van de ontwerp Rijksstructuurvisie. Deze zijn veelal
van kwalitatieve aard. Overigens geldt dat de hele kwaliteitsborging van
RRAAM, inclusief het laten uitvoeren van onafhankelijke audits, ook gericht is
op het zoveel mogelijk beperken van het restrisico van de kosten.
Risico ten aanzien van politieke steun en/of de urgentie ten aanzien van de
drievoudige ambitie
De drievoudige ambitie van Almere is een integrale opgave. Het risico bestaat
dat discussie ontstaat over het nut en de noodzaak, met name rondom de
woningbouwopgave vanwege achterblijvende woningbouwcijfers en natuur. Op
moment dat het draagvlak hiervoor wegvalt, komt de drievoudige ambitie voor
de Noordelijke Randstad in gevaar.
Beheersmaatregelen
Over bestuurlijke grenzen heen kijken en binnen kaders naar oplossingen en
overeenstemming zoeken. RRAAM heeft daarbij een faciliterende rol.
Uitgaan van organische groei zonder het lange termijn uit het oog te verliezen,
fasering van besluitvorming (lange termijn perspectief, korte termijn besluiten)
Werken met bandbreedtes (bijvoorbeeld ten aanzien van de woningbehoefte),
doen van aanvullend onderzoek naar woningbehoefte.
Economische spin off van natuur benadrukken en synergie met recreatie
zoeken.

Pagina 24 van 31

Kans van optreden en mogelijke gevolgen voor planning:
Met deze beheersmaatregelen is het risico verkleind, maar wel nog steeds
reëel. Mogelijk gevolg voor planning: onbekend.
Risico onvoldoende middelen
Het risico is dat er onvoldoende middelen beschikbaar komen. Hierdoor kan de
schaalsprong niet evenwichtig op drie fronten tegelijk (stedelijke ontwikkeling,
natuurontwikkeling, bereikbaarheid) plaatsvinden. Dit brengt de
besluitvorming over de drievoudige ambitie in het voorjaar van 2013 in gevaar.
Beheersmaatregelen
Er is het afgelopen half jaar gewerkt aan een strategie voor financiering van de
RRAAM-opgaven. Ten aanzien van de verstedelijking worden op basis van het
Integraal Afspraken Kader van 2010 afspraken gemaakt om vanuit de
grondexploitaties van de te ontwikkelen plangebieden de infrastructuur (zowel
de stedelijke bereikbaarheid alsook groen-blauw) in deze plangebieden te
financieren. In het kader van het in Oosterwold te hanteren organisch
ontwikkelmodel zal van de initiatiefnemers (nieuwe bewoners) een bijdrage
worden gevraagd voor de benodigde investeringen in de kwaliteit van het
omliggende gebied. Er wordt gedacht aan het opzetten van een financiële
voorziening, waarin de opbrengsten van publieke grondeigenaren in het
plangebied worden ingebracht. Verder is overleg geweest ten aanzien van de
voorziene herverdeling van het gemeentefonds ten gunste van de bijdrage aan
Almere.
Focus op gefaseerde aanpak: besluiten pas nemen op het moment dat het in
de tijd noodzakelijk is.
Diverse lopende onderzoeken (zoals onderzoek naar mogelijkheden aanpassen
domeinheffing zandwinning en gecoördineerd aanbestedingsbeleid).
Zoeken naar andere externe financieringsbronnen en financieringsconstructies
(in de diverse werkmaatschappijen zijn voorstellen voor marktparticipatie
ontwikkeld).
Kans van optreden en mogelijke gevolgen voor planning:
Met bovenstaande maatregelen wordt beoogd het risico te verminderen, maar
het is nog steeds actueel. De mogelijke gevolgen voor de planning voor de
concept Rijksstructuurvisie zijn beperkt. Op de langere termijn kunnen in de
uitvoering de gevolgen groot zijn als de middelen ontoereikend blijven om de
benodigde investeringen te doen.
Risico ten aanzien van de overeenstemming over de voorkeursbeslissing
Het risico is dat tussen de verschillende partijen geen overeenstemming wordt
gevonden over de voorkeursbeslissing, waardoor geen integrale visie tot stand
komt en geen integrale besluitvorming kan plaatsvinden. Dit risico kan
ontstaan zowel doordat partijen het niet eens worden over de interpretatie van
de verschillende onderzoeken, als wel door divergerende politieke
opvattingen, zowel tussen regionale partijen als tussen rijk en regio.

Pagina 25 van 31

Beheersmaatregelen
Verbinding zoeken op gemeenschappelijke doelstellingen, waarbij centraal
staat de noordelijke Randstad als uitstekend woon- en vestigingsklimaat,
d.m.v. realiseren drievoudige ambitie.
Het gezamenlijk opstellen van documenten (zoals bijvoorbeeld het
consultatiedocument).
Kans van optreden en mogelijke gevolgen voor planning:
Dit risico blijft actueel. Mogelijke gevolgen voor de planning: 1 tot 3 maanden.
Risico niet voldoen aan condities Natura 2000
Het risico dat niet wordt voldaan aan Natura 2000, door onvoorziene effecten
of het ontbreken van juridische basis voor de voorgenomen maatregelen.
Beheersmaatregelen
Met name het planMER-traject en de daarbij behorende Passende Beoordeling
op natuur heeft groot inzicht geleverd in de risico’s en beheersmaatregelen.
Advisering door de Commissie MER (in het kader van een pilot van de
Commissie MER is de Commissie veel vroeger dan gebruikelijk betrokken bij
de planMER; het definitief oordeel van de Commissie is begin september 2012
gepubliceerd).
In het kader van de Passende Beoordeling is, conform de systematiek van de
Passende Beoordeling, het onderzoeksgebied vergroot tot een groter
plangebied dan alleen Markermeer-IJmeer om eventuele gevolgen goed in
kaart te brengen.
Inzichtelijk maken van alle eventuele juridische kwesties.
Kans van optreden en mogelijke gevolgen voor planning:
De kans dat dit risico zich voordoet is voor de korte termijn behoorlijk
verkleind, maar wel nog aanwezig, met name voor de middellange termijn.
Mogelijke gevolgen voor de planning: 1-3 maanden (NB in de latere
uitvoeringsfase 3 tot 6 maanden).
Risico vanuit samenhang met andere ontwikkelingen
Het risico is dat door andere ruimtelijke ontwikkelingen in de regio in het kader
van infrastructuur en verstedelijking de condities en effecten van maatregelen
in de ruimtelijke programmering kunnen veranderen. De uitstraling hiervan op
de realisatiekansen van RRAAM kan groot zijn. Concreet risico is het door
Amsterdam niet realiseren van IJburg-2, terwijl dit bij RRAAM wel als
uitgangspunt is gehanteerd. Ander risico betreft Wind op Land, aangezien het
Markeermeer één van de zoekgebieden is.
Beheersmaatregelen
Nauw volgen van deze dossiers en mogelijke alternatieve scenario’s uitwerken.
Kans van optreden en mogelijke gevolgen voor planning:
Dit risico is deels afgenomen omdat Amsterdam een positief besluit heeft
genomen ten aanzien van het bouwen van de eerste fase van IJburg-2. Voor
IJburg-2 beperkt het risico nu zich tot de lange termijn. Mogelijke gevolgen
voor de planning: onbekend.

Pagina 26 van 31

Risico van negatief effect van heroverweging infrastructuur-middelen op
RRAAM
In het 1e kwartaal van 2013 vindt een brede heroverweging plaats van de
infrastructuur-middelen naar aanleiding van de bezuiniging op het Infrafonds.
Bezuinigingen kunnen van dien aard zijn dat ook de besluiten op de langere
termijn, zoals beoogd voor RRAAM, hierdoor geraakt worden. Afgesproken
projecten komen ter discussie of worden vertraagd.
Beheersmaatregelen
Mogelijke gevolgen goed onder de aandacht brengen van besluitvormers, met
name in het kader van de MIRT-gespreksronde in februari 2013.
Vanuit RRAAM bredere consequenties in beeld brengen van bezuinigingen op
de afgesproken maatregelen.
Kans van optreden en mogelijke gevolgen voor de planning:
De kans dat dit risico zich voordoet is reëel. Mogelijke gevolgen voor de
planning: onbekend. Op de langere termijn kunnen de gevolgen groot zijn.

Pagina 27 van 31

7

Stand van zaken moties en toezeggingen

Nog niet geheel afgehandelde moties
− Motie 32123 A/27. (Wiegman- Van Meppelen Scheppink, 7-12-2009):
Verzoekt de Regering om de MKBA systematiek te herijken en de focus van
de MKBA te verruimen, zodat behoudens de kosten en baten van het
betreffende ruimtelijke project ook andere maatschappelijke en regionale
overwegingen in de besluitvorming kunnen worden betrokken.
Stand van zaken:
Naar aanleiding van deze motie is het programma Ontwikkelagenda MKBA
opgestart. Deze heeft tot doel om bredere en politiek meer relevante
beslisinformatie te leveren.
In de MKBA RRAAM is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de laatste
methodologische vernieuwing uit de Ontwikkelagenda MKBA. Naast
toepassing van de meest actuele kengetallen is invulling gegeven aan de
bevindingen uit het rapport “Omgevingskwaliteiten bij MIRT-projecten” en
de werkinstructie “van GREX naar MKBA”. Daarnaast is in de MKBA RRAAM
aandacht besteed aan het zorg dragen voor een inzichtelijke wijze van
presenteren van de resultaten. Verder is binnen RRAAM niet alleen naar
de welvaartseffecten gekeken, maar heeft een bredere beoordeling
plaatsgevonden in een apart Beoordelingskader, waarin de mate van
doelbereik een rol heeft gespeeld. Met het afronden van de MKBA RRAAM
zijn de activiteiten van RRAAM met betrekking tot deze motie/de
Ontwikkelagenda MKBA afgehandeld.
Het programma Ontwikkelagenda MKBA gaat echter onverminderd verder.
In het voorjaar van 2013 wordt bekeken op welke wijze de internationale
concurrentiepositie onderdeel te laten uitmaken van de systematiek en de
MKBA een betere rol te laten hebben in het besluitvormingsproces van
grote projecten.
Voorts wordt gewerkt aan een betere grafische presentatiemethode van de
resultaten. Ten slotte worden verschillende activiteiten georganiseerd in
het kader van het kennis- en leerprogramma. De Ontwikkelagenda MKBA
zal worden afgesloten met een symposium waar de resultaten van de
Ontwikkelagenda MKBA worden gepresenteerd. Medio 2013 zal de Tweede
Kamer hierover worden geïnformeerd.

Pagina 28 van 31

Bijlagen bij de vierde voortgangsrapportage Groot
project RRAAM

Op de website van RRAAM, www.rraam.nl, is alle relevante informatie
beschikbaar, zowel over RRAAM als over het maatschappelijk proces.
Als eindproduct van de consultatiefase is er een oogstdocument verschenen.
Omdat dit document een goede samenvatting bevat van alle aangeleverde
meningen en visies is deze als aparte bijlage toegevoegd.
Daarnaast zijn het advies van het College van Rijksadviseurs (CRA) en het
eindrapport van de Werkmaatschappij Markermeer–IJmeer (WMIJ)
toegevoegd.

Pagina 29 van 31

Lijst afkortingen

BZK/WWI Binnenlandse Zaken/Wonen, Wijken, Integratie
CAH Christelijke Agrarische Hogeschool
CieMER Commissie Milieu Effect Rapportage
CPB Centraal Planbureau
CRA College van Rijksadviseurs
EZ Ministerie van Economische Zaken
GREX Grondexploitatie
IAK Integraal Afsprakenkader
IenM Ministerie van Infrastructuur en Milieu
MIRT Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport
MKBA Maatschappelijke Kosten Baten Analyse
MP Maatschappelijk Proces
OCW Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
OV SAAL Openbaar Vervoer Schiphol – Amsterdam – Almere – Lelystad
PB Passende Beoordeling op natuur (in combinatie met een planMER)
PBL Planbureau voor de Leefomgeving
PlanMER Milieu Effect Rapport (het product)
Plan-m.e.r. milieu effect rapportage (de procedure)
PPS Publiek-private Samenwerking
RAAM-brief Rijksbesluiten Amsterdam – Almere - Markermeer
RRAAM Rijk- en regioprogramma Almere – Amsterdam – Markermeer
RSV Rijksstructuurvisie
RVOB Rijksvastgoed Ontwikkelingsbedrijf
SBA Stedelijke Bereikbaarheid Almere
TBES Toekomstbestendig Ecologisch Systeem
VWS Volksgezondheid Welzijn en Sport
WAA Werkmaatschappij Amsterdam -Almere
WAO Werkmaatschappij Almere Oosterwold
WACW Werkmaatschappij Almere Centrum Weerwater
WMIJ Werkmaatschappij Markermeer-IJmeer

Pagina 30 van 31

Colofon

Uitgave

Informatie
Telefoon
E-mail
Internet

: Ministerie van Infrastructuur en Milieu/
Rijksteam Amsterdam-Almere-Markermeer in
het kader van Rijk-Regio programma Amsterdam-AlmereMarkermeer (RRAAM)

: 070 – 4567050
: info@rraam.nl
: www.rraam.nl

Pagina 31 van 31