Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 345

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 september 2016
Met deze brief informeer ik u over de stand van zaken van de tenuitvoerlegging van sancties, specifiek de financiële sancties en de vrijheidsstraffen, conform de toezegging in mijn brieven van 2 juli 20141 en 26 mei
jl.2
Sancties moeten worden uitgevoerd. Dat is van belang voor een geloofwaardige strafrechtspleging en doet recht aan slachtoffers. De volgende
voortgang kan worden gemeld:
− Drie jaar na oplegging van de sancties is ongeveer 90% van alle
sancties uitgevoerd of is de tenuitvoerlegging gaande, zoals blijkt uit
de factsheet «Strafrechtketen 2015»;3
− Er zijn in een jaar tijd 60.000 aanvragen ingediend om sancties in het
kader van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Wahv) vanaf € 225,– in termijnen te kunnen betalen, met
positieve gevolgen voor het betaalgedrag;
− In een jaar tijd zijn 466 veroordeelden (16,5%) met een vrijheidsstraf uit
de categorie «actieve opsporing» opgespoord. Op 2 mei 2016 bestaat
deze categorie uit 2.819 zaken en is daarmee vrijwel stabiel. 390 zaken
zijn uit deze categorie verwijderd, vanwege indicaties dat deze
personen in het buitenland verblijven;
− In de periode van 1 januari 2015 t/m 4 juli 2016 zijn 202 voortvluchtige
veroordeelden opgespoord een gespecialiseerd team van politie en
OM (Fast NL) dat bij veroordeelden met een strafrestant van 120 dagen
of meer en zonder vaste woon- of verblijfplaats wordt ingeschakeld;

1

Kamerstuk 29 279, nr. 203.
Brief «Beëindiging inning na positief afgeronde minnelijke schuldregeling» d.d. 26 mei 2016
met Kamerstuk 29 279, nr. 324.
3
De factsheet is een bijlage bij de brief «Voortgang versterking prestaties strafrechtketen» d.d.
6 juli 2016 (Kamerstuk 29 279, nr. 333). De periode waarover de prestatie wordt gemeten,
verschilt per sanctiestroom (12, 24 of 36 maanden).
2

kst-29279-345
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 279, nr. 345

1

− Het meldingspercentage van de veroordeelden met een vrijheidsstraf
die in aanmerking komen voor de zelfmeldprocedure is na invoering
van een nieuwe werkwijze verder gestegen van 30% in 2014 naar
43,5% in 2015.
Deze voortgang licht ik in onderliggende brief nader toe, aan de hand van
de ingezette maatregelen. De afgelopen jaren heeft de focus met name
gelegen op de opsporing van openstaande vrijheidsstraffen en het treffen
van voorzieningen voor personen die een financiële sanctie wel willen
betalen, maar dat niet kunnen. Deze lijn zet ik voort, waarbij ik de focus de
komende jaren ook verder zal verbreden naar andere doelgroepen.
Uitgangspunten bij de tenuitvoerlegging van sancties
De uitvoeringsketen strafrechtelijke beslissingen is belast met de
tenuitvoerlegging van sancties. Daarbij is enerzijds snelheid en efficiëntie
van belang, om als overheid daadkrachtig te reageren op criminaliteit. Het
is anderzijds ook van belang om maatschappelijk verantwoord te
handelen en indien nodig maatwerk te leveren, met het oog op succesvolle tenuitvoerlegging en het langdurig tegengaan van criminaliteit. Dit
vraagt om een goede balans en afweging met een persoonsgerichte
aanpak.
Om tot een succesvolle tenuitvoerlegging te kunnen komen, is het van
belang dat de uitvoeringsketen inzicht heeft in de personen met een
openstaande sanctie. Met de komst van het Administratie en Informatie
Centrum voor de Executieketen (AICE) is een belangrijke basis gelegd
voor deze beoogde persoonsgerichte tenuitvoerlegging. Het AICE krijgt in
de komende jaren4 volledig zicht op de tenuitvoerlegging van één of
meerdere sancties rondom een persoon, kan deze in onderling verband
op persoonsniveau bezien en hier bij het verstrekken van de uitvoeringsopdrachten rekening mee houden.
Dit inzicht is tevens van belang gezien de verandering in de aard en
omvang van de groep gestraften waar de uitvoeringsketen mee wordt
geconfronteerd. Het aantal personen dat een sanctie opgelegd krijgt,
neemt af. Tegelijkertijd wordt de groep die een sanctie opgelegd krijgt
steeds complexer. Deze gevarieerde doelgroep vraagt om een gedifferentieerde aanpak, waarbij genoegdoening voor het slachtoffer en resocialisatie goed samen moeten gaan. Hiertoe moeten nieuwe interventies en
flexibiliteit in de voorzieningen worden ingericht. In dit kader rondt VenJ
in 2017 de strategische verkenning Koers en Kansen voor de sanctieuitvoering af.
Algemene maatregelen
De personen die zich aan hun sanctie proberen te onttrekken, doen dit
vaak bewust. Zo schrijven zij zich bijvoorbeeld niet in op een vaste woonof verblijfplaats, zijn zij moeilijk of niet traceerbaar en heeft de inzet van
verschillende instrumenten (zoals de inzet van de gerechtsdeurwaarder bij
financiële sancties) nog tot onvoldoende resultaat geleid. De zaken van
deze personen komen uiteindelijk bij de politie terecht, die ze voor een
groot deel opspoort. Om de opsporing verder te versterken, zijn en
worden diverse maatregelen getroffen die zowel bijdragen aan de
tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraffen als de financiële sancties.

4

Zoals neergelegd in het wetsvoorstel herziening tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen
(Kamerstuk 34 086), dat momenteel ter behandeling van de tweede termijn voorligt bij de
Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 279, nr. 345

2

Verbeteringen informatievoorziening
Zoals bij uw Kamer bekend, werkt de politie in samenwerking met het
AICE aan het realiseren van een continu, actueel en landelijk beeld van
alle openstaande straffen bij de politie. De huidige informatiesystemen
van de politie en AICE worden hiertoe vervangen en naar verwachting in
2017 gefaseerd in gebruik genomen. Alle uitvoeringsopdrachten, zowel de
gerichte executieopdrachten als de signaleringen, zullen via één centraal
afleverpunt door het AICE verzonden worden richting politie, die daarmee
in de toekomst in staat zal zijn de uitvoeringsopdrachten persoonsgericht
uit te voeren in plaats van zaaksgericht. Zeker in combinatie met de uitrol
van MEOS, waarmee de agent ook op straat eenvoudig op de smartphone
de informatiesystemen kan raadplegen vergroot dit de pakkans. Vooruitlopend op de nieuwe systemen is sinds 1 mei 2016 het huidige systeem
waarin de gerichte executieopdrachten staan opgenomen (systeem
Papos) landelijk raadpleegbaar gemaakt voor de politie5. Voorheen kon de
politie deze opdrachten alleen per regio inzien en waren alleen de
signaleringen landelijk inzichtelijk (systeem OPS).
Aanpak notoire onttrekkers: pilot persoonsgerichte executie
De politie en het CJIB starten een pilot om de «notoire ontrekkers» op te
sporen door middel van een persoonsgerichte aanpak. Het gaat om
personen die relatief vaak recidiveren, verschillende sancties open hebben
staan en bijvoorbeeld behoren tot de categorie «actieve opsporing» (zie
paragraaf Huidig volume openstaande vrijheidsstraffen). De afgelopen
maanden is er gewerkt aan het selecteren van deze doelgroep. De
regionale eenheden Noord-Nederland en Rotterdam starten in september
2016 met de pilot en later dit jaar volgen de eenheden Amsterdam en Den
Haag. In de eerste helft van 2017 wordt de pilot afgerond en geëvalueerd.
Ik wil de uitkomsten van deze evaluatie gebruiken om samen met de
ketenpartners te bezien welke zaken met voorrang opgepakt kunnen
worden (bijvoorbeeld in de categorie «actieve opsporing», zie volgende
paragraaf), waarbij ik in ieder geval wil bekijken of deze pilot handvatten
biedt om de aanpak van recidivisten te verbeteren.
Inzet en resultaten Fast NL
FastNL6 richt zich op de opsporing van personen zonder vaste woon- of
verblijfplaats in Nederland met een netto strafrestant van meer dan 120
dagen en speelt daardoor m.n. een belangrijke rol in de opsporing van
personen met een openstaande vrijheidsstraf. Over de periode vanaf
1 januari 2015 tot en met (peildatum) 4 juli 2016 zijn 202 personen uit de
doelgroep van FastNL opgespoord en aangehouden. Deze personen zaten
allen in de categorie «actieve opsporing». Daarnaast is er nog een groep
veroordeelden die eerder al in het buitenland is opgespoord, maar die
vanwege juridische procedures en/of het ontbreken van verdragen nog
niet is aangehouden of wel is aangehouden maar nog niet uitgeleverd,
bijvoorbeeld omdat eerst nog een andere straf in het buitenland uitgezeten moet worden, alvorens uitlevering plaats kan vinden. Op
(peildatum) 4 juli 2016 bestond deze groep uit 178 veroordeelden.

5

6

Het systeem Papos is landelijk raadpleegbaar gemaakt. Deze actie vloeit voort uit de aanbevelingen van de commissie Hoekstra.
Het Fugitive Active Search Team Netherlands (FastNL) is een samenwerkingsverband van het
OM en de Nationale Politie. Het is in 2015 ontstaan na de samenvoeging van het Team Executie
Strafvonnissen (TES) en de Groep Opsporing Onttrekkingen (GOO).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 279, nr. 345

3

Specifieke maatregelen bij de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen
Aanvullend op de algemene maatregelen die zich met name richten op de
verbeteringen in de opsporing, tref ik maatregelen om het inzicht in de
openstaande vrijheidsstraffen nog verder te vergroten en om te
voorkomen dat iemand zich onvindbaar kan maken. Onderstaand licht ik
dit nader toe.
Inzicht: huidig volume «openstaande vrijheidsstraffen»
In 2014 is AICE gestart met het analyseren van de voorraad openstaande
vrijheidsstraffen. Zoals mijn ambtsvoorganger in zijn brief van 2 juli 2014
(Kamerstuk 29 279, nr. 203) aan uw Kamer heeft gemeld, bleek daaruit dat
in een aantal zaken actieve opsporing nodig en mogelijk is. Het betreft
zaken van personen waarbij er een indicatie is dat zij in Nederland
verblijven en/of sprake is van een strafrestant van 120 dagen of meer. Het
totale, dynamische bestand «actieve opsporing» bestond op 1 mei 2015
uit 2.843 zaken, waarvan op 1 mei 2016 in 466 (16,5%) zaken de persoon is
opgespoord en vastgezet. Op peildatum 2 mei 2016 zaten er 3.209
openstaande vrijheidsstraffen in de categorie «actieve opsporing». Het
gaat om een stijging van veroordeelden met een verblijfstitel van 1.234
naar 1.571 in het afgelopen jaar. Het gaat voornamelijk om
EU-onderdanen met een verblijfstitel7 en een vrijheidsstraf van minder
dan 120 dagen. Inmiddels is uit verdiepende analyses gebleken dat in 390
van de 1.571 zaken sprake is van indicaties dat de betreffende persoon in
het buitenland verblijft. Om die reden komen deze 390 zaken niet in
aanmerking voor actieve opsporing, waarmee de categorie «actieve
opsporing» uitkomt op 2.819 zaken. Net zoals in voorgaande jaren, zijn de
meest voorkomende delicten diefstal, geweld en inbraak.
Versterken analysetaak en uitvoeringsopdrachten
Door de komst van het AICE sinds januari 2014 is beter zicht ontstaan op
de openstaande zaken en worden bovendien verdiepende analyses
uitgevoerd om scherper in beeld te krijgen of en waar een veroordeelde
zich in Nederland zou kunnen bevinden. Waar tot dusver analyses ad hoc
werden uitgevoerd heb ik om de aanpak van de openstaande vrijheidsstraffen verder te versterken recent het AICE de opdracht gegeven deze
verkregen inzichten structureel te verwerken in de informatievoorziening
richting de politie bij het verstrekken van de uitvoeringsopdracht. Dat
betekent onder meer dat de politie bij ontvangst van een uitvoeringsopdracht meteen kan zien of en welke indicaties er zijn voor verblijf in
Nederland en daarmee kansrijk zijn voor opsporing. Hier kan de politie
vervolgens gericht mee aan de slag. Ook bezie ik momenteel of en op
welke manier in de uitvoeringsketen er beter gebruik kan worden gemaakt
van andere adressen die in de keten bekend zijn.
Inzet supersnelrecht en snelrecht
In mijn voorgaande brieven heb ik u geïnformeerd over mijn streven via
de inzet van supersnelrecht en snelrecht in combinatie met voorlopige
hechtenis uitval van veroordeelden zonder vaste woon- of verblijfsplaats
in Nederland te voorkomen. Uit eerdere analyses blijkt dat bij veroordeelden zonder binding met Nederland de uitval significant hoger is.
Zowel de Raad voor de rechtspraak als het College van procureursgeneraal heeft in het najaar 2014 in een brief aan de rechtbanken en
7

EU-onderdanen krijgen een verblijfstitel nadat zij zijn aangehouden op verdenking van het
plegen van een strafbaar feit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 279, nr. 345

4

parketten hiervoor aandacht gevraagd. Dit heeft geleid tot een toename
van strafzaken van verdachten zonder vaste woon- of verblijfplaats, die via
het supersnelrecht en het snelrecht zijn afgedaan van 22% in 2014 naar
ruim 31% in de eerste vier maanden van 2016. Daardoor wordt nieuwe
instroom van zaken in het OPS beperkt en zal de toename van de
categorie «actieve opsporing» eveneens worden beperkt, omdat de
vrijheidsstraf aansluitend op voorlopige hechtenis wordt uitgezeten.
Resultaten aangepaste werkwijze «zelfmelders»
Twee op de vijf personen met een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf (die
niet in voorlopige hechtenis zitten) komt in aanmerking voor de zelfmeldprocedure, waarmee de uitvoeringsketen ze in eerste instantie beschouwt
als personen die hun vrijheidsstraf willen ondergaan. In het verleden
verscheen 70% van deze personen niet bij de penitentiaire inrichting na
een oproep om zichzelf te melden. Aanpassing van deze procedure heeft
geleid tot een stijging van het (zelf)meldingspercentage van 30% in 2014
naar 40% eind 2014 en 43,5% in 2015. Voor deze groep is het niet meer
nodig dat het AICE een uitvoeringsopdracht verstrekt aan de politie om de
veroordeelde op te halen voor het uitzitten van de vrijheidsstaf8, voor de
overige 56,5% is dit wel het geval. De komende periode start een nieuwe
pilot om te bezien of deze werkwijze ook succesvol kan zijn voor de groep
veroordeelden met vervangende hechtenis na een mislukte taakstraf.
Specifieke maatregelen tenuitvoerlegging financiële sancties
Voor de introductie van het kwadrantenmodel kreeg nagenoeg iedereen
een soortgelijke behandeling. Het niet betalen van een sanctie werd
beschouwd als een signaal van betalingsonwil. Inmiddels worden diverse
doelgroepen onderscheiden en ook, naast de eerder genoemde algemene
maatregelen, doelgroep specifieke maatregelen getroffen.
Wel willen, maar niet kunnen betalen
De afgelopen jaren zijn diverse maatregelen getroffen voor deze
doelgroep, onder andere omdat onderzoek aantoonde dat hier behoefte
aan was. Eén van de maatregelen is de mogelijkheid om Wahv-sancties
vanaf 225 euro in termijnen te betalen, ingevoerd per 1 juli 2015. In een
jaar tijd zijn hiervoor meer dan 60.000 aanvragen ingediend. Het
betalingspercentage onder de personen die gebruik maken van de
mogelijkheid om in termijnen te betalen, ligt met ongeveer 73% significant hoger dan bij de personen die geen gebruik maken van deze
mogelijk en waarbij ongeveer 66% betaalt. Vanaf 1 juli 2016 kunnen ook
Wahv-sancties die na een eerste of tweede verhoging 225 euro of meer
bedragen, in termijnen worden betaald. De verwachting is dat dit ook een
positief effect zal hebben op het betaalgedrag.
Een andere maatregel is dat via de zogenoemde City Deals wordt bekeken
of de samenwerking met het gemeentelijk domein verder kan worden
versterkt9. De City Deals moeten leiden tot innovatieve oplossingen voor
maatschappelijke vraagstukken. Via de City Deal Inclusieve stad wil ik
invulling geven aan de aangenomen motie van het lid Karabulut c.s.10
waarin de regering wordt verzocht pilots voor effectieve schuldhulpverlening mogelijk te maken waarbij gemeenten schulden van hun inwoners
bij het CJIB kunnen overnemen teneinde deze zelf af te handelen. Het
uitgangspunt daarbij is en blijft dat financiële sancties moeten worden
8

Dit maakt onderdeel uit van de executietaken van de politie, naast het opsporen van veroordeelden die zich onttrekken aan de tenuitvoerlegging.
9
Kamerstukken 34 139 en 31 757, nr. 17
10
Kamerstuk 24 515, nr. 366.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 279, nr. 345

5

betaald. Op dit moment nemen vijf gemeenten deel aan deze City Deal
Inclusieve stad (Eindhoven, Enschede, Utrecht, Zaanstad, Leeuwarden).
Bekeken wordt of Amsterdam – als laatste gemeente – voor het
CJIB-experiment aan kan sluiten. De gesprekken met betrokkenen over de
uitvoering van deze motie zijn inmiddels gaande.
Wel kunnen, maar niet willen betalen
Ook voor de personen die een sanctie niet willen betalen, worden
specifieke maatregelen getroffen. Een voorbeeld is de pilot «buitengebruikstelling van voertuigen» waarbij in de regio’s Rotterdam, Limburg en
Midden Nederland door politie in samenwerking met de Domeinen wordt
bekeken of het proces kan worden vereenvoudigd. Bijvoorbeeld door het
plaatsen van een wielklem en het verzenden van de zogenoemde «brief
van dichtbij» waarin de politie uit de regio aankondigt binnenkort langs te
komen om het voertuig van betrokkene buiten gebruik te stellen als
betrokkene weigert om het openstaande bedrag te voldoen. De pilot zal
eind van het jaar worden afgerond en geëvalueerd.
Een andere maatregel die tot een lastenverlichting leidt, is de invoering
van de zogenoemde «flappenhapper». Via deze betaalvoorziening kunnen
operationele medewerkers van politie en KMAR financiële sancties
afhandelen. Het gaat dan met name om de sancties die worden geïnd
nadat politie en KMAR de persoon hiertoe hebben aangezet. Het administratieve proces van de keten wordt hiermee teruggebracht van zes weken
naar 1 dag. Op 13 juli jl. is de pilot gestart op het politiebureau in
Nijmegen. Vanaf 1 september a.s. zal ook de KMAR op Schiphol gebruik
gaan maken van de betaalvoorziening. Daarna volgt landelijke uitrol.
Tot slot
Samen met de uitvoeringsketen werk ik aan een effectievere tenuitvoerlegging van sancties. De afgelopen jaren zijn goede resultaten neergezet,
maar het kan en moet nog beter. Daarbij vind ik het belangrijk gericht te
werk gaan en de juiste, meest prangende zaken prioriteit te geven. Daarbij
denk ik bijvoorbeeld aan recidivisten en/of personen die zijn bestraft voor
een zwaar misdrijf. Ik zal u blijvend jaarlijks over de voortgang
informeren.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 279, nr. 345

6