Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3774
Vragen van het lid Van der Lee (GroenLinks) aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat over het rapport «Policies for a climate-neutral
industry: Lessons from the Netherlands» (ingezonden 21 april 2021).
Antwoord van Minister Blok (Economische Zaken en Klimaat) en van
Staatssecretaris Yeşilgöz-Zegerius (Economische Zaken en Klimaat)
(ontvangen 25 augustus 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 2659.
Vraag 1
Bent u bekend met het rapport «Policies for a climate-neutral industry:
Lessons from the Netherlands» van de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u een algemene reactie geven op dit rapport? Wat zijn de lessen die uit
dit rapport getrokken kunnen worden?
Antwoord 2
De OESO is gevraagd om te kijken naar het beleidsinstrumentarium gericht
op de verduurzaming van de industrie voor de lange termijn. Zoals in de brief
Visie verduurzaming basisindustrie 20502 is beschreven, betekent dat een
transitie naar klimaatneutraliteit in 2050.
Het rapport van de OESO doet aanbevelingen op twee pijlers van het
Nederlandse beleid: beprijzing en innovatiesteun. Daarnaast worden
aanbevelingen gedaan voor beleid met betrekking tot belangrijke randvoorwaarden. Deze aanbevelingen zijn niet alleen bedoeld voor de Nederlandse
overheid, maar net zozeer voor de Europese Commissie (bij de uitwerking
van haar voorstellen bij de Green Deal) en voor andere Europese landen die
nadenken over het opzetten van hun klimaatbeleid gericht op de industrie.

1

OECD, 15 april 2021 «Policies for a climate-neutral industry: Lessons from the Netherlands»
(https://www.oecd.org/environment/policies-for-a-climate-neutral-industry-a3a1f953-en.htm).
2
Kamerstuk 29 696, nr. 15.

ah-tk-20202021-3774
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Deze zijn waardevol in de vormgeving van het toekomstige klimaatbeleid,
zowel nationaal als internationaal.
Ik waardeer het onderzoek van de OESO. De analyses zijn van hoge kwaliteit
en leiden tot concrete aanbevelingen waar het beleid nog beter kan.
Hieronder ga ik daarop in. Het onderzoek maakt als ex ante beleidsdoorlichting deel uit van de strategische evaluatieagenda voor het klimaatbeleid.
Op hoofdlijnen staat het beleid volgens de OESO goed op de rails. De
onderzoekers noemen Nederland een gidsland als het gaat om de totstandkoming van het Klimaatakkoord, in samenwerking met stakeholders, waaronder
de industrie. Nederland is daarnaast voorloper in haar beleidsmix met een
combinatie van enerzijds marktprikkelende beprijzing met onze nationale
CO2-heffing en anderzijds de subsidies voor innovatie, demonstratie en uitrol.
De OESO stelt dat andere landen op dit vlak kunnen leren van Nederland.
Ik zou daarbij graag willen uitlichten dat 2020 een succesvol eerste jaar was
voor het missie-gedreven werken aan de hand van de Integrale Kennis- en
Innovatieagenda Klimaat en Energie (IKIA) van het Klimaatakkoord. De nauwe
samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden heeft geleid
tot betere samenhang en een sterkere focus op de missies van het Klimaatakkoord. Uiteraard geeft de OESO ook verbeterpunten mee. Daarop ga ik
hieronder in.
Vraag 3 en 4
Deelt u de analyse van de OESO dat ondanks de CO2-heffing de voordelen
voor energie-intensieve bedrijven de CO2-heffing deels teniet doen? Kunt u
een reactie geven op de analyse dat de CO2-beprijzing per sector sterk
verschilt en dat de Nederlandse aanpak energie-intensieve bedrijven
bevoordeelt en dat minder energie-intensieve bedrijven, het midden- en
kleinbedrijf en huishoudens worden benadeeld?
Deelt u de mening dat een uniformere beprijzing rechtvaardiger en effectiever
is en dat alle prijsvoordelen voor energie-intensieve bedrijven moeten
worden afgebouwd, zoals ook het OESO betoogt?
Antwoord 3 en 4
Nee, ik deel deze analyse niet. Ik beschouw de nationale CO2-heffing op
emissies als een wezenlijk ander instrument dan een heffing op (fossiele
energie) inputs. Beprijzingopties kunnen een prikkel geven om «business as
usual» gedrag te substitueren voor duurzaam gedrag (zoals de OESO ook
onderschrijft ten aanzien van de CO2-heffing), maar het unilateraal zwaarder
belasten van inputs in de industrie leidt niet zonder meer tot keuze voor
duurzame investeringen in Nederland, tenzij er gelijktijdig subsidie plaatsvindt, of de hogere prijzen aan afnemers en consumenten kunnen worden
doorberekend. Het is afhankelijk van de plek in de keten, de bedrijfstak en het
internationale speelveld of er subsidie nodig is of dat de hogere inputprijzen
kunnen worden doorberekend.3
In het Klimaatakkoord zijn extra subsidies (o.a. SDE++) voor de industrie
beschikbaar gekomen. De klimaatlasten voor energie-intensieve bedrijven zijn
tegelijkertijd sterk gestegen, niet alleen als gevolg van CO2-beprijzing, zowel
Europees (ETS) als nationaal via onder andere de CO2-heffing. Ook de
nationale Energiebelasting (EB) en ODE zijn in navolging van het Klimaatakkoord verhoogd voor de energie-intensieve industrie.
De onderzoekers laten zien dat per bedrijfstak aanzienlijke verschillen bestaan
in de prijs die een ton CO2-uitstoot kost. Deze verschillen komen voort uit
verschillen tussen sectoren wat betreft vrijstellingen (cf. de Europese richtlijn
energiebelastingen) en gratis ETS-rechten en uit verschillen in de gebruikte
volumina aardgas en elektriciteit; in een degressief stelsel betalen grootverbruikers in totaal wel meer belasting (EB en ODE) dan kleinverbruikers, maar
aan de marge minder.
De OESO wijst erop dat dit economisch gezien minder effectief is dan een
uniforme CO2-prijs voor alle sectoren. Ik onderschrijf dat dit in theorie het
geval is, maar wel onder de premisse dat zo’n uniforme CO2-prijs ook
uniform, in alle landen, wordt ingevoerd. Zolang dit niet het geval is, moet er

3

Zie ook het rapport n.a.v. de motie Lodders c.s. (Kamerstuk 35 572, nr. 47), paragraaf 3.4, dat op
25 juni jl. aan de Kamer is gestuurd: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/
2021/06/25/beantwoording-motie-over-investeringen-ondernemerschap-en-innovatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

ook in het fiscale stelsel rekening gehouden worden met de internationale
concurrentiepositie van bedrijven op de Europese en wereldmarkt. De ons
omringende landen kennen in de meeste gevallen namelijk vergelijkbare
fiscale regelingen en een aanpassing hiervan kan daarom gepaard gaan met
een risico op weglek van werkgelegenheid en CO2-uitstoot over de grens.
Daarom is het van belang om bij voorkeur op mondiaal of anders Europees
niveau tot een betere beprijzing van CO2-uitstoot te komen. Dit wordt ook
door het OESO-rapport onderschreven door de aanbeveling om het stelsel
van vrijstellingen en gratis rechten in samenhang met een voorstel voor een
Carbon Border Adjustment Mechanism te heroverwegen.
Vraag 5
Hoe beoordeelt u de analyse dat het Nederlandse klimaatbeleid bijna
exclusief gericht is op kostenefficiëntie, waardoor innovaties geen kans
krijgen om zich te ontwikkelen? Deelt u de mening dat dit niet bevorderlijk is
voor zowel het Nederlandse klimaatbeleid als de Nederlandse concurrentiepositie?
Antwoord 5
De OESO constateert in het rapport terecht dat de SDE++ een tendermechanisme hanteert, waardoor vooral projecten doorgang vinden die met de
minste euro’s subsidie de meeste CO2-reductie behalen. Dat is van belang
voor de kosteneffectiviteit van de transitie. De Kamer is recent geïnformeerd
over de aanvragen voor de SDE++4 en over de beschikkingen die zijn
afgegeven5. Op basis van deze aanvragen voor de SDE++ 2020 zie ik dat voor
diverse technieken subsidie is aangevraagd, zij het niet de meest vernieuwende. Die technieken bevinden zich nog in een andere fase van ontwikkeling, waarvoor ook ander instrumentarium beschikbaar is. In de brief Visie
verduurzaming basisindustrie 20506 heeft het kabinet al aangegeven dat voor
een deel van die technieken aanvullend instrumentarium nodig is. Zie ook het
antwoord op vraag 6.
Kostenefficiëntie is belangrijk in het kabinetsbeleid, ook bij klimaatbeleid. Het
kabinet moet immers verantwoording kunnen afleggen over alle uitgaven.
Echter, wat op korte termijn voor de klimaatdoelen in 2030 kostenefficiënt is,
moet niet onbedoeld leiden tot vertraging van transities en daarmee
kosteninefficiëntie op langere termijn. Van belang is dat de instrumentenmix
zodanig is dat zowel de doelen in 2030 als in 2050 kunnen worden gehaald.
Een voorbeeld is het feit dat het kabinet (de opschaling van) waterstof via een
nieuw instrument stimuleert, naast dat deze techniek in de SDE++ aan bod
kan komen. Zie ook het antwoord op vraag 6.
Vraag 6
Deelt u de aanbevelingen van de OESO omtrent het ondersteunen van
nieuwe technologieën waarbij de OESO pleit voor een gebalanceerdere
aanpak waarbij zowel volwassen technieken als nieuwe technieken adequaat
worden ondersteund? Zo ja, op welke manier gaat u deze aanbeveling
uitvoeren?
Antwoord 6
Ja, in de brief Verduurzaming basisindustrie 2050 gaf het kabinet ook aan dat
er voldoende middelen beschikbaar moeten zijn voor zowel vroege als late
fasen van duurzame technieken. Om de transitie richting klimaatneutraliteit in
2050 te volbrengen én concurrerend te blijven, zullen bedrijven op fundamenteel andere productiemethoden moeten overstappen. Om bedrijven hierbij te
ondersteunen zet het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) een
energie-klimaatgerelateerd instrumentarium in voor R&D, demonstratie en
vroege fase toepassing.
Voor R&D en demonstratie is het budget voor energie-onderzoeksthema’s
gegroeid van 152 miljoen euro in 2016 naar ruim 300 miljoen euro in 2020,
waarvan een substantieel deel (bijna de helft) relevant is voor de industrie.
Hierbij gaat het vooral om de EZK-regelingen DEI+, MOOI en TSE-industrie en

4

Kamerstuk 31 239, nr. 328.
Kamerstuk 31 239, nr. 332.
6
Kamerstuk 29 696, nr. 15.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

TSE studies. Daarbovenop zijn sinds 2019 via de VEKI-regeling extra
middelen beschikbaar voor vroege fase toepassing (budget van 28 miljoen euro in 2020). Uit de meest recente gegevens van RVO over gecommitteerde budgetten in 2020 blijkt dat vanuit deze EZK-regelingen samen
141 miljoen euro in industrieroutes uit het Klimaatakkoord wordt geïnvesteerd. Ruim 75% daarvan (ca. 105 miljoen euro) wordt geïnvesteerd in de
belangrijkste technologiefamilies voor de langere termijn: circulaire processen
(72 miljoen euro), biobrandstoffen en biomaterialen (9 miljoen), waterstof
(16 miljoen euro), elektrificatie (4 miljoen euro) en CCU (Carbon Capture and
Utilisation, 6 miljoen euro). De overige 25% (36 miljoen euro) wordt
geïnvesteerd in procesverbetering en energiebesparing (bron: RVO7).
Ten aanzien van de SDE++ (uitrolfase) maakt de OESO het punt dat middelen
voor uitrol van nieuwe technieken ook tijdig beschikbaar moeten komen voor
minder kostenefficiënte emissiereductietechnieken. Deze technieken zijn
volgens de OESO nodig om richting 2050 klimaatneutraliteit te bereiken. De
OESO onderschrijft daarmee de inzet van het kabinet, zoals beschreven in de
brief Visie verduurzaming basisindustrie 2050, om te kiezen voor een
aanvulling op het instrumentarium, zodat naast een kosteneffectieve uitrol via
de SDE++ ook opschaling van minder kosteneffectieve technieken gestimuleerd wordt.
Vraag 7
Hoe reageert u op de analyse dat het budget voor het ondersteunen van
demonstratietechnieken niet in lijn is met de schaal van deze technieken?
Antwoord 7
De OESO geeft ten eerste aan dat (los van uitrol) het Nederlandse innovatieinstrumentarium voor de industrie vrij zwaar inzet op demonstratie en weinig
op R&D, Duitsland zet meer in op R&D.
Het kabinet acht een stevige inzet op R&D gericht op verduurzaming van
groot belang. Zoals in het antwoord op vraag 6 aangegeven heeft het kabinet
de energie-innovatiemiddelen de afgelopen jaren al substantieel verhoogd en
is daarvan een groot deel bestemd voor nieuwe duurzame technieken. Dat er
verhoudingsgewijs meer middelen ingezet worden op de demonstratiefase
dan voor R&D acht ik een logisch gevolg van het feit dat projecten in die fase
doorgaans veel duurder zijn, met name in de kapitaalintensieve basisindustrie.
Het rapport stelt ten tweede dat er voor de uitrolfase (deployment) meer
middelen nodig zijn, omdat projecten in deze fase nog groter en duurder zijn
dan bij demonstratie. Pas bij herhaalde toepassing treden leer- en schaaleffecten op waardoor de nieuwe duurzame technieken in kosten dalen, zoals bij
wind-op-zee-projecten gebeurd is. Daarom geeft het kabinet in de Visie
verduurzaming basisindustrie 20508 ook aan dat aanvullend instrumentarium
nodig is voor grootschalige demonstratie en uitrol9.
De OESO noemt naast Europese instrumenten ook het Nationaal Groeifonds
als een van de mogelijkheden om de hoeveelheid middelen voor grootschalige demonstratieprojecten te vergroten. Het kabinet werkt aan voorstellen
om bij Europese fondsen in te dienen. Het Nationaal Groeifonds reserveert
inmiddels 338 miljoen euro voor waterstof en groene chemie.
Vraag 8
Deelt u de analyse van de OESO dat stevige CO2-beprijzing en gedragsverandering, innovatiebeleid en het ondersteunen van nieuwe technologieën niet
tegenstrijdig zijn, maar elkaar juist kunnen versterken? Deelt u de mening dat
dit de basis is van een effectieve groene industriepolitiek, zoals ook in het

7

https://www.rvo.nl/sites/default/files/2020/10/
Monitor%20Publiek%20Gefinancierd%20Onderzoek%20WCAG_0.pdf en https://www.rvo.nl/
sites/default/files/2021/07/Rapportage-RVO-Energie-innovatie-regelingen-2020-versie-vooronline-publicatie.pdf.
8
Kamerstuk 29 696, nr. 15.
9
Zie ook beantwoording resterende vragen Commissiedebat Klimaat en Energie 10 juni jl.:
https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-economische-zaken-en-klimaat/
documenten/kamerstukken/2021/06/24/beantwoording-resterende-kamervragencommissiedebat-klimaat-en-energie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

rapport «Groene industriepolitiek – Bouwen aan de Groene Eeuw.» Van
wetenschappelijk bureau De Helling wordt betoogd?10
Antwoord 8
De combinatie van beprijzing en subsidiëring is de basis van het Nederlandse
klimaatbeleid voor de industrie. Zoals de OESO laat zien, is het beprijzingsdeel aanzienlijk versterkt met de aanvulling van de nationale CO2-heffing. Om
investeringen in verduurzaming in Nederland te laten landen, wordt
beprijzing gecombineerd met subsidiëring van innovatie en projecten met
een onrendabele top, zoals Nederland met name met de SDE++ doet.
Vraag 9
Bent u ook verheugd met het feit dat de OESO ervoor pleit om de CO2heffing te behouden omdat dit een sterk signaal is voor de middellange
termijn en het de decarbonisatie aanmoedigt?
Antwoord 9
Het kabinet heeft de CO2-heffing ingevoerd als borging voor het emissiereductiedoel van de industrie in het Klimaatakkoord. Het Klimaatakkoord is voor
de periode t/m 2030 en daarmee zie ik de aanmoediging van de OESO als
ondersteuning van het reeds ingezette beleid. De OESO bevestigt dat de
heffing partijen direct een sterke prikkel geeft tot emissiereductie, ook al loopt
de grondslag en het tarief van de heffing de komende jaren geleidelijk
omhoog. De OESO benadrukt tegelijkertijd het belang van complementaire
subsidies, zoals de SDE++, voor de economische haalbaarheid van emissiereducerende projecten. Samen vormen ze een wortel en stok (technology push
en market pull) ter realisatie van de industriedoelen uit het Klimaatakkoord.
De CO2-heffing wordt in 2022 en 2024 herijkt.
Het lijkt verstandig om dit borgingsinstrument te behouden, ook nu de
ETS-prijs vooralsnog hoger is dan de heffing, als onderdeel van het maatregelenpakket uit het Klimaatakkoord dat is gericht op verduurzaming van de
industrie. Het is aan het volgende kabinet om hierover nader te besluiten.
Vraag 10
Deelt u de mening dat een overheidsbrede aanpak nodig is voor het
aanpakken van klimaatverandering? Zo ja, hoe zou dit verbeterd kunnen
worden? Zou een Climate Management Team, een team van wetenschappers
dat periodiek beleidsadvies geeft op basis van de laatste ontwikkelingen en
wetenschappelijke inzichten, hieraan kunnen bijdragen?
Antwoord 10
Ik deel de mening dat de overheidsbrede aanpak nodig is, omdat de klimaaten energietransitie betrekking heeft op nagenoeg de hele economie en
daarmee beleid van meerdere departementen vergt. Vijf bewindspersonen
staan aan de lat voor het halen van de sectorale doelen die in het Klimaatakkoord van 2019 zijn vastgelegd. Doorsnijdende thema’s als financiële (fiscale)
prikkels, circulaire economie, EU-klimaatbeleid en arbeidsmarktknelpunten
maakt dat ook andere departementen actief betrokken zijn.
In dit stadium van de transitie zijn, conform Klimaatakkoord, beleidswijzigingen nodig en die moeten door de beleidsdepartementen worden voorbereid.
Daarom acht ik het wenselijk om de aansturing daar te houden en niet
bijvoorbeeld bij een uitvoeringsdienst te beleggen.
Voor wetenschappelijke advisering kijkt het kabinet primair naar het
Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Specifiek voor industrievraagstukken is in 2020 het Sustainable Industry Lab opgericht, waaraan academici
vanuit diverse Nederlandse universiteiten, Clingendael Energy en TNO
meedoen.
Vraag 11
Kunt u kort ingaan op de overige aanbevelingen in dit rapport?

10

Wetenschappelijk Bureau GroenLinks, 2021 «Groene industriepolitiek – Bouwen aan de
Groene Eeuw.» (https://www.wetenschappelijkbureaugroenlinks.nl/onderzoek/groeneindustriepolitiek).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

Antwoord 11
De OESO doet in het rapport onderstaande aanbevelingen, naast de
aanbevelingen waarover u vragen heeft gesteld en waarop ik hierboven al
heb geantwoord. Per aanbeveling geef ik een reactie:
Aanbeveling op het gebied van energiebelasting
De OESO beveelt aan om een doorlichting van de belasting op elektriciteit uit
te voeren ter ondersteuning van de Nederlandse behoefte aan elektrificatie
van industriële processen, zonder extra druk op kleine industriële, residentiële
en commerciële consumenten.
De evaluatie van de Energiebelasting en de evaluatie en toekomstverkenning
van de ODE, die recent aan uw Kamer zijn aangeboden11, concluderen dat de
tariefstructuur van gas en elektriciteit niet in evenwicht is. De huidige
tariefstructuur sluit op verschillende plekken niet goed aan bij de externe
kosten. Elektriciteit wordt nog steeds – ondanks recente en voorgenomen
aanpassingen van de tariefsverhouding – relatief sterk belast ten opzichte van
aardgas, wat uit oogpunt van klimaat niet efficiënt is (bijvoorbeeld de switch
van gasketel naar warmtepomp), zo geeft de evaluatie aan. Tegelijkertijd
neemt volgens de evaluatie de CO2-emissie van de gemiddelde elektriciteitsmix snel af richting 2030 en zal gegeven het huidige tariefverschil de
ongelijke prikkelwerking verder toenemen ten nadele van elektriciteit. Het is
verder aan een volgend kabinet om te beslissen wat zij doet met de
conclusies uit de evaluatie van de energiebelasting.
Aanbevelingen op het gebied van technologieondersteuning
De OESO beveelt ten eerste aan om aanpassing aan de SDE++ te overwegen,
in het bijzonder het houden van verschillende inschrijfrondes per technologie
en productieproces (hierboven besproken), en om in ieder geval gedeeltelijk
rekening te houden met besparingen op de CO2-heffing.
Wat betreft het gedeeltelijk corrigeren van de SDE++-subsidies voor de
CO2-heffing is het kabinet van mening dat dit geen wenselijke aanpassing in
het beleid zou zijn. Ten eerste omdat de heffing een borginginstrument is en
niet bedoeld is om belasting te innen. Ten tweede zou het niet mogelijk zijn
om een correctiebedrag te bepalen, omdat de ETS-prijs in de tijd fluctueert,
waardoor de hoogte van de heffing niet op voorhand bekend is. Er zijn nu
ook nog geen substantiële handelsvolumes in dispensatierechten, waardoor
er geen marktprijs voor dispensatierechten kan worden vastgesteld.
De OESO beveelt ten tweede aan om het instrumentarium ter ondersteuning
van innovatie te stroomlijnen, vooral rond de demonstratiefase, om administratieve kostenefficiëntie te verbeteren en transactiekosten voor jonge
bedrijven en mkb te reduceren.
Op dit moment zijn er geen plannen om het op energie- en klimaat gerichte
innovatie-instrumentarium ingrijpend aan te passen. Op grond van terugkoppeling van gebruikers kunnen wel kleine verbeteringen worden doorgevoerd.
Wel zal deze aanbeveling van de OESO meegenomen worden in de reguliere
evaluaties van betreffende instrumenten. Het is van belang dat bedrijven hun
weg eenvoudig in het instrumentarium weten te vinden. Daartoe biedt de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland nu ook al advies.
Aanbevelingen op het gebied van complementair beleid en randvoorwaarden
De OESO beveelt ten eerste aan om het regelgevend kader voor emissiereductietechnieken te actualiseren (in het bijzonder voor CCS) en zorg te dragen
voor standaardisering (in het bijzonder voor waterstof en recycling), waar
mogelijk op Europees niveau.
Ik beschouw dit vooral als aanbeveling voor de Europese Commissie, die ik
onderschrijf en waar Nederland in Brussel aan bijdraagt.
De OESO beveelt ten tweede aan om creatie van markten voor de circulaire
en biobased economie te bevorderen, met als doel scope-3 emissies te
adresseren: stel standaarden op voor minimuminhoud bij gerecycled plastic
en biobased producten, en herbenoem bijproducten van staalproductie van
afval tot product om aankoop van schroot te vergemakkelijken.
Ik beschouw dit als een aanbeveling voor de Europese Commissie, die ik
onderschrijf en waar Nederland in Brussel aan bijdraagt.
11

Bijlage bij Kamerstuk 30 196, nr. 752

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6

De OESO beveelt ten derde aan om zichtbaarheid te geven aan infrastructuurprogramma’s die gerelateerd zijn aan transport van waterstof, elektriciteit,
warmte en afgevangen CO2. Verduidelijk daarnaast de rol van het Nationaal
Groeifonds bij het financieren van laag-carbonische industriële infrastructuur.
EZK werkt momenteel aan een nationaal Programma Energie Systeem (PES)
en specifiek voor de industrie aan een nationaal Programma Infrastructuur
Duurzame Industrie (PIDI). Zij zullen een Meerjarenprogramma Infrastructuur
Energie en Klimaat opstellen, waarin het transport van waterstof, elektriciteit,
CO2 en warmte worden meegenomen. De OESO geeft aan dat Nederland
daarmee voortvarend gestart is, maar dat een versnelling nodig is om de
ambities te realiseren.
Het Nationaal Groeifonds investeert in kennis, R&D en innovatie en in
infrastructuur. Onder infrastructuur valt ook energie-infrastructuur. De
adviescommissie voor het Nationaal Groeifonds staat zeker open voor
voorstellen op het gebied van energie-infrastructuur. Departementen kunnen
tot 31 oktober van dit jaar voorstellen indienen voor de tweede ronde van het
fonds en op dit moment wordt bekeken of er ook voorstellen op het gebied
van energie-infrastructuur zullen worden ingediend.
De OESO beveelt ten vierde om concurrentie binnen en tussen clusters te
laten groeien door te zorgen voor een gelijk speelveld voor jonge en kleine
bedrijven en voor voldoende aanbod van groen vaardigheden.
Het kabinet is voorstander van concurrentie tussen en binnen industrieclusters in de zin dat samenwerking tussen bedrijven voor kennisontwikkeling of
benutting van synergievoordelen niet moeten leiden tot lock-in situaties of
andere marktverstoringen die niet het doel zijn van het beleid gericht op de
klimaat- en energietransitie. In algemene zin dient sprake te zijn van gezonde
economische dynamiek, met innovaties in producten en processen die leiden
tot aanpassingen van (of nieuwe) banen en waardeketens en toe- en
uitredende bedrijven.
Een afdoende aanbod van geschoold personeel is een randvoorwaarde voor
een succesvolle transitie met emissiereductie en economische kansen. Vanuit
het kabinet is er geen specifiek beleid gericht op het arbeidsaanbod voor een
verduurzaming van de basisindustrie. Wel onderzoekt een taakgroep bij de
Sociaal Economische Raad mogelijke knelpunten voor alle klimaatsectoren.
Het kabinet werkt daarnaast al langer met de bredere Human Capital
Agenda’s van de topsectoren en het Techniekpact.
Ten vijfde beveelt de OESO aan om te zorgen voor voldoende financiering
van groene startups, in het bijzonder door middel van risicokapitaal (venture
capital).
Met 516 miljoen euro aan durfkapitaal-investeringen behaalt Nederland in
2019 een zesde positie binnen Europa. De omvang van durfkapitaalinvesteringen neemt in Nederland sinds 2015 toe (zie bedrijvenbeleidinbeeld.nl). Volgens het OESO-rapport presteert Nederland opvallend goed als
het gaat om het aandeel deals gericht op duurzame energietechnologie
binnen het totaal van alle venture capital-deals in de periode 2016–2020. In
Nederland bedraagt dit bijna 10 procent.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

7