Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-08

Milieuraad

Nr. 917

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 15 december 2023
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over de brief van 5 december 2023 over de
geannoteerde agenda van de Milieuraad op 18 december 2023 (Kamerstuk
21 501-08, nr. 916).
De vragen en opmerkingen zijn op 11 december 2023 aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat voorgelegd. Bij brief van
14 december 2023 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
T. de Groot
Adjunct-griffier van de commissie,
Wiendels

kst-21501-08-917
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Staatssecretaris
Agenda informele Milieuraad
Hierbij informeer ik uw Kamer over de laatste stand van zaken rondom de
agenda van de Milieuraad. Deze is ongewijzigd ten opzichte van de laatste
stand van zaken zoals vermeld in de geannoteerde agenda. Het Spaans
voorzitterschap is voornemens om op 18 december een algemene
oriëntatie te bereiken op de verordening ter vervanging van de huidige
Verpakkingenrichtlijn. Ook staan er twee beleidsdebatten geagendeerd,
over de richtlijn inzake bodemmonitoring en -veerkracht (richtlijn
bodemmonitoring) en het voorstel voor de verordening voor een
monitoringskader voor weerbare Europese bossen. Daarnaast is er een
vijftal diversenpunten geagendeerd, waaronder een punt dat Nederland
samen met Frankrijk heeft aangevraagd om de Raad te informeren over
de uitkomsten van de Ministeriële conferentie over maritieme ruimtelijke
ordening die op 21 november 2023 plaatsvond.
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reacties van de
bewindspersoon
Herziening van de richtlijn Luchtkwaliteit
1.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben enkele vragen over de
voortgang van de herziening van de Luchtkwaliteitsrichtlijn. Zij vinden het
teleurstellend dat er geen aanscherping is geweest aan de voorgestelde
grenswaarden en het jaar waarin deze behaald moeten worden. Heeft de
Staatssecretaris erop aangedrongen dat de meest recente adviezen van de
World Health Organization (WHO) in deze richtlijn moeten worden
opgenomen? Waarom heeft de Staatssecretaris ervoor gekozen hier niet
op in te zetten? Deelt zij de mening dat het onbegrijpelijk is dat de
advieswaarden van de WHO – die gebaseerd zijn op wat acceptabel is
voor de volksgezondheid – niet eens geïmplementeerd worden? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord
Het kabinet heeft zich, overeenkomstig het BNC-fiche1, ingezet voor een
herziening die zowel ambitieus als haalbaar is. Voor het kabinet is het
voorstel van de Europese Commissie, waarin de grenswaarden per 2030
verlaagd worden naar het meest ambitieuze tussendoel op weg naar de
WHO-advieswaarden, daarmee in lijn. Eerder is in de beantwoording op
vragen over de richtlijn Luchtkwaliteit ook al ingegaan op de mogelijkheid
de WHO-advieswaarden al in 2030 als bindende grenswaarden over te
nemen.2 Dit zou voor Nederland zeer vergaande maatregelen impliceren,
waarvoor het draagvlak ontbreekt. Bovendien zouden de ons omringende
landen vergelijkbare maatregelen moeten nemen.
2.
Tevens vinden deze leden het zeer zorgelijk dat het voor lidstaten –
bovenop de lage grenswaarden – in het nieuwe compromisvoorstel óók
nog mogelijk wordt gemaakt om tien jaar derogatie aan te vragen na
2030. De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie lezen dat ook de Staatssecretaris dit teleurstellend vindt, maar hier verder niets aan lijkt te willen
doen. Gaat zij zich ervoor inzetten dat deze derogatiemogelijkheid alsnog

1
2

Kamerstukken II 2022–2023, 36 246 nr. 5
Kamerstukken II 2022–2023, 36 246 nr. 6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

2

wordt geschrapt? Wat wordt de inzet van de Staatssecretaris in het
vervolg en hoe ziet volgens haar het krachtenveld eruit?
Antwoord
Het kabinet is het met de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie eens dat
het teleurstellend is dat in de positie van de Raad de mogelijkheid tot 10
jaar uitstel is opgenomen. In het vervolg van de trilogen zet het kabinet
zich in om deze ruime mogelijkheid voor derogatie in de onderhandelingen met het Europees Parlement alsnog te verkorten. Veel lidstaten
hebben echter aangegeven dat zij deze periode noodzakelijk achten om in
hun land aan de nieuwe normen te voldoen. Dat geeft ook gelijk het
krachtenveld weer. Er is slechts een kleine groep lidstaten, waaronder
Nederland, die graag meer ambitie had gezien in de positie van de Raad.
Een grote groep landen kan zich vinden in de Raadspositie, of had deze
zelfs graag nog verder afgezwakt zien worden. Het Europees Parlement is
een stuk ambitieuzer dan de lidstaten. Er is dus nog een kans dat de
mogelijkheden voor derogatie alsnog minder ruim worden.
3.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er een akkoord is bereikt over de
Raadspositie ten opzichte van de herziening van de richtlijn Luchtkwaliteit.
Deze leden merken op dat in de nieuwe tekst de mogelijkheden voor
derogatie vooralsnog zijn verruimd. Deze leden lezen ook dat de door de
EC voorgestelde grenswaarden en het jaar waarin deze behaald moeten
worden wél overeind blijven staan. Wat betekent het dan voor de
doelstellingen van de EC als een lidstaat derogatie aanvraagt? Welke
effecten kan dit hebben voor Nederland? Wat is hier de inzet van de
Staatssecretaris?
Antwoord
Als een lidstaat derogatie aanvraagt, en daarmee in die lidstaat, of in een
deel van die lidstaat, de door de Commissie voorstelde grenswaarden
later behaald zullen worden, dan zal dat ook negatief uitwerken op de
mogelijkheid voor naburige lidstaten om op tijd aan de voorgestelde
grenswaarden te voldoen. Luchtkwaliteit is immers een grensoverschrijdend probleem, luchtvervuiling houdt zich niet aan landsgrenzen.
Het zou dus kunnen dat het dan ook voor Nederland moeilijker wordt om
op tijd te voldoen aan de nieuwe standaarden. Dit hangt echter wel af van
welke lidstaat een derogatie aanvraagt, voor welke stof, en hoe groot de
afwijking van de norm wordt. Een kleine afwijking in Griekenland zal
bijvoorbeeld een kleiner effect hebben dan een grote afwijking in België.
De kabinetsinzet blijft hier hetzelfde als eerder aangegeven in het
BNC-fiche3: het moet mogelijk zijn voor een land om derogatie aan te
vragen, maar dit moet wel afgebakend zijn in ruimte en tijd, en gepaard
gaan met een goed plan, waarmee aangetoond wordt dat een lidstaat zich
inspant om de overschrijding zo kort mogelijk te laten duren. Zoals in de
Kamerbrief met de geannoteerde agenda is aangegeven, vindt het kabinet
de verruiming van de derogatiemogelijkheden in de Raadspositie
teleurstellend.
4.
In het kader van de Luchtkwaliteitsrichtlijn lezen de leden van de Partij
voor de Dieren-fractie dat het mogelijk wordt om in één keer maximaal
tien jaar derogatie aan te vragen na 2030, maar dat het kabinet hier
teleurgesteld over is. De Staatssecretaris heeft eerder aangegeven dat als
de nieuwe normstelling niet overal in Nederland gehaald kan worden, er
een later doeljaar – uiterlijk 2035 – gekozen moet worden en dat ook

3

Kamerstukken II 2022–2023, 36 246 nr. 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

3

daarna uitstel nog mogelijk moet zijn. Kan de Staatssecretaris toezeggen
dat Nederland geen derogatie gaat aanvragen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Het is het streven van Nederland om tijdig te voldoen aan de eisen. Het
kabinet kan op dit moment echter nog niet toezeggen dat Nederland
helemaal geen derogatie gaat aanvragen. We weten immers op dit
moment nog niet wat de uiteindelijke normen gaan worden, en met welk
doeljaar. Daarover wordt op dit moment nog onderhandeld in de trilogen.
5.
Voor luchtkwaliteit is het tevens van groot belang dat BREF’s (Best
Beschikbare Techniek) regelmatig worden herzien, volgens Europese
regels uiterlijk acht jaar na publicatie van de vorige versie. De EU loopt nu
achter en lidstaten hanteren vaak nog verouderde inzichten uit circa 2012.
Volgens het «Eindrapport Herziening richtlijn luchtkwaliteit» lopen we
jaren achter.4 Ziet de staatsecretaris dat dit mogelijk ten koste gaat van
luchtkwaliteit en gezondheid? Wil de Staatssecretaris toezeggen de
noodzaak van de versnelling van de herziening van de BREF’s in te
brengen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Het is inderdaad zo dat om de luchtkwaliteit te verbeteren en om aan
aangescherpte normen van luchtkwaliteit te voldoen, bronmaatregelen
moeten worden genomen. Het voldoen aan de Best Beschikbare
Technieken (BBT) op grond van de Richtlijn Industriële Emissies (RIE) is
een belangrijke bronmaatregel. Daarvoor is het belangrijk dat deze actueel
zijn en niet van tien jaar geleden. Daarom heeft Nederland in het kader
van de herziening van de RIE gepleit voor een snellere herziening van de
zogenaamde BREF-documenten, waarin BBT wordt vastgelegd voor de
grootste industriële installaties.
Herziening verpakkingsrichtlijn
6.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de verordening
ter vervanging van de huidige verpakkingsrichtlijn. Deze leden steunen de
inzet van de Staatssecretaris dat Nederland, als koploper in de circulaire
economie, baat heeft bij geharmoniseerde verplichtingen op het gebied
van circulariteit en een goed werkende interne makt. Deze merken op dat
er binnen de Europese Raad (hierna: de Raad) wordt gestuurd op een
verzwakking van de verordening. Wat willen de andere lidstaten precies
afzwakken en waarom? Waarom gelden hun argumenten niet voor
Nederland? Wat is de inschatting van de Staatssecretaris van wat er
overeind blijft van de hergebruikbepalingen? Wat betekent een
verzwakking van de verordening voor het gelijke speelveld? In hoeverre
zal Nederland hinder ondervinden van afgezwakte bepalingen? Hoe kijkt
de Staatssecretaris naar de non-paper van Italië c.s. en wat kunnen de
effecten van deze paper zijn?
Antwoord
De posities binnen de Raad lopen erg uiteen en het Spaans voorzitterschap streeft op dit moment naar een evenwichtig compromis, dat op
steun kan rekenen van een gekwalificeerde meerderheid van lidstaten
tijdens de Milieuraad. Onderwerpen waar met name nog over wordt
gesproken zijn de bepalingen ten aanzien van vermindering, hergebruik
en recycling van verpakkingen. Daar wil een groep lidstaten de ambitie,
bijvoorbeeld wat betreft doelstellingen of reikwijdte, verlagen. Nederland
4

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2023Z17112&did=2023D41704

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

4

is één van de landen die juist streeft naar een ambitieuze uitkomst, omdat
dit van belang is om in 2050 tot een circulaire economie te komen. Uit de
effectenanalyse van de Commissie bij het voorstel voor deze verordening,
blijkt dat bij onveranderd beleid, we in de EU in 2040 37% meer verpakkingsafval zullen hebben dan in 2018. De transitie naar een circulaire
economie vraagt juist om de hoeveelheid afval te verminderen. Het
kabinet is dan ook bezorgd over de verdere afzwakkingen die de lidstaten
eisen in het genoemde non-paper. Met de voorstellen uit het non-paper
wordt bijvoorbeeld prioriteit gegeven aan recycling boven hergebruik en
preventie. Dat is niet in lijn met de afvalhiërarchie en draagt niet bij aan
minder afval: verpakkingen worden dan immers eerst afval voordat ze
gerecycled worden, en het worden er ook niet minder.
Hoewel een ambitieuze Europese verordening altijd de voorkeur heeft,
hoeft een verzwakking van de verordening op kop lopende landen als
Nederland niet per se te hinderen. Dit omdat mede op aandringen van
Nederland de tekst lidstaten de mogelijkheid biedt om op bepaalde
terreinen nationaal ambitieuzere doelstellingen te stellen. Denk hierbij
bijvoorbeeld aan de recyclingdoelstellingen, waar Nederland ook nu
veelal hogere doelstellingen hanteert dan Europees zijn vastgelegd. Als er
echter lage EU minimumdoelstellingen worden afgesproken waarbij veel
lidstaten op nationaal niveau hogere doelstellingen vaststellen, kan dit
leiden tot grotere verschillen tussen de lidstaten, hetgeen niet bijdraagt
aan een gelijk speelveld. Daarom dringt Nederland aan op ambitieuze EU
doelstellingen, om de verschillen tussen lidstaten klein te houden.
Overigens blijven voor de verpakkingen op de interne markt wel dezelfde
eisen gelden en is daarvoor geen sprake van een ongelijk speelveld voor
aanbieders.
7.
De leden van de VVD-fractie lezen in het BNC-fiche dat de Staatssecretaris
zich in zal zetten om de lasten van de veranderingen na de verordening
proportioneel te houden voor bijvoorbeeld het midden- en kleinbedrijf
(mkb). Deze leden hechten hier sterk aan, hoe gaat de Staatssecretaris
hiervoor zorgen? Daarnaast is in oktober 2023 de motie van het lid Dijk
(Kamerstuk 36 410 XIII, nr. 50) aangenomen waarin de Staatssecretaris
wordt opgeroepen om de plastictaks zo snel mogelijk af te schaffen. Hoe
verhoudt dit zich tot de verpakkingsrichtlijn? En hoe gaat de Staatssecretaris daar dan mee om?
Antwoord
Net als het voorstel van de Commissie rekening houdt met het midden- en
kleinbedrijf (MKB), doet het kabinet dat ook in de onderhandelingen over
deze verordening. Denk bijvoorbeeld aan het behapbaar houden van de
rapportageverplichtingen of in zeer specifieke gevallen microbedrijven
vrijstellen van bepaalde eisen. De voorgestelde Verordening inzake
Verpakkingen en Verpakkingsafval heeft geen effect op de motie van het
lid Dijk, en andersom. Op dit moment beraadt het kabinet zich op hoe om
te gaan met de aangenomen motie van het lid Dijk. Hierover zal op korte
termijn een brief naar de Tweede Kamer verzonden worden. In de
tussentijd blijft de Regeling kunststofproducten voor eenmalig gebruik
van kracht zoals die nu is.
8.
De leden van de NSC-fractie ondersteunen de ambitie om een impuls te
geven aan het verduurzamen van de Europese verpakkingenketen, en de
bestaande verpakkingsrichtlijn te herzien. De Staatssecretaris zet
minimaal in op behoud van ambitie van het EC-voorstel en zal uiteindelijke instemming met de Algemene Oriëntatie (AO) af laten hangen van
het definitieve compromistekstvoorstel. Het hoofddoel van de door de EC

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

5

voorgestelde verordening is om verpakkingsafval per persoon per jaar
uiterlijk 2040 met vijftien procent te verminderen ten opzichte van 2018.
Deze leden vinden, in lijn met de aangenomen motie het lid Van Esch en
Van der Graaff (Kamerstuk 22 112, nr. 3788), verslechtering van de
ambities onwenselijk. Kan de Staatssecretaris verduidelijken welke
ontwikkeling en reductie van verpakkingsafval per persoon zich sinds 2018
heeft voorgedaan? Eerder is door de Staatssecretaris gepleit voor een
reductie van vijftien procent al in 2030 ten opzichte van 2018, is een hoger
percentage in 2040 mogelijk realiseerbaar? Gezien het krachtenveld in de
Raad, wat is de inschatting van de Staatssecretaris in het overeind houden
van hergebruik-bepalingen? Op welke manier zal de Staatssecretaris, als
voorloper, hinder ondervinden van de waarschijnlijk afgezwakte
bepalingen zoals die nu voorliggen? En blijven er mogelijkheden voor
lidstaten om ambitieuzer te zijn als dat wenselijk wordt geacht? Hoe schat
de Staatssecretaris het non-paper van Italië c.s. in, en wat voor effect zal
dat op de Raad hebben? Wat is de relatie van deze verordening met ons
statiegeldsysteem, beperkt dat de mogelijkheden en zo ja hoe?
Antwoord
Het kabinet is blij met de steun van de NSC-fractie voor het hooghouden
van de ambitie om de Europese verpakkingsketen te verduurzamen. Uit de
effectenanalyse van de Commissie bij het voorstel voor deze verordening
blijkt dat bij onveranderd beleid, we in de EU in 2040 37% meer verpakkingsafval zullen hebben dan in 2018. De Verpakkingenverordening biedt
kansen om dit te voorkomen. Nederland heeft, zoals door de Staatssecretaris van IenW toegezegd in het Commissiedebat Milieuraad van 8 maart
jl. (Kamerstuk 21 501-08, nr. 895), er toe opgeroepen dat het percentage
van 15% afvalreductie al in 2030 behaald moet worden. Bij dat debat is
wel aangegeven dat het onwaarschijnlijk was dat dit in de positie van de
Raad zou worden overgenomen, gelet op de weerstand bij veel andere
lidstaten tegen de ambitie in het Commissievoorstel, laat staan nog
hogere ambities. Nederland heeft zich ingezet voor een zo hoog mogelijk
ambitieniveau, met name wat betreft doelstellingen voor herbruikbare
verpakkingen en restricties voor onnodige verpakkingen. Tegelijkertijd is
inmiddels wel duidelijk dat het krachtenveld in zowel het Europees
Parlement als de Raad zich eerder in de tegengestelde richting beweegt.
Het kabinet is dan ook bezorgd over de verdere afzwakkingen die het
Europees Parlement en andere lidstaten eisen en zal gedurende de rest
van de onderhandelingen blijven ijveren voor een zo ambitieus mogelijk
eindresultaat.
Hoewel een ambitieuze Europese verordening altijd de voorkeur heeft,
hoeft een verzwakking van de verordening op kop lopende landen als
Nederland niet per se te hinderen. Dit omdat mede op aandringen van
Nederland de tekst lidstaten de mogelijkheid biedt om op bepaalde
terreinen nationaal ambitieuzere doelstellingen te stellen. Denk hierbij
bijvoorbeeld aan de recyclingdoelstellingen, waar Nederland ook nu
veelal hogere doelstellingen hanteert dan Europees zijn vastgelegd. Als er
echter lage EU minimumdoelstellingen worden afgesproken waarbij veel
lidstaten op nationaal niveau hogere doelstellingen vaststellen, kan dit
leiden tot grotere verschillen tussen de lidstaten, hetgeen niet bijdraagt
aan een gelijk speelveld. Daarom dringt Nederland aan op ambitieuze EU
doelstellingen, om de verschillen tussen lidstaten klein te houden.
Overigens blijven voor de verpakkingen op de interne markt wel dezelfde
eisen gelden en is daarvoor geen sprake van een ongelijk speelveld voor
aanbieders.
Het kabinet is bezorgd over de verdere afzwakkingen die de lidstaten eisen
in het genoemde non-paper. Met de voorstellen uit het non-paper wordt
bijvoorbeeld prioriteit gegeven aan recycling boven hergebruik en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

6

preventie. Dat is niet in lijn met de afvalhiërarchie en draagt niet bij aan
minder afval: verpakkingen worden dan immers eerst afval voordat ze
gerecycled worden en het worden er ook niet minder.
Ten aanzien van statiegeld eist de voorgestelde verordening dat lidstaten
ofwel een statiegeldsysteem invoeren, ofwel op een andere manier 90%
drankverpakkingen van plastic en blik die op de markt worden gebracht
inzamelen en recyclen. In Nederland kennen we reeds een statiegeldsysteem dat als doelstelling 90% inzameling heeft. De voorgestelde
verordening hindert ons statiegeldsysteem dan ook niet. Integendeel, het
kan eraan bijdragen dat de Nederlandse aanpak de norm wordt in de hele
EU, hetgeen ook bijdraagt aan een gelijk speelveld.
9.
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd, gezien het krachtenveld in de
Raad, naar wat de inschatting van de Staatssecretaris is in het overeind
houden van hergebruik-bepalingen? In het verlengde hiervan: is de in het
BNC-fiche aangegeven wens om het voorstel ook op de milieugrondslag
te baseren (om zo meer mogelijkheid te geven aan lidstaten om ambitieuzer te zijn), ook gelukt, of zijn daarvoor geen medestanders? Op welke
manier zal Nederland, als voorloper, hinder ondervinden van de
waarschijnlijk afgezwakte bepalingen zoals die nu voorliggen? Hoe schat
de Staatssecretaris het non-paper van Italië c.s. in, en wat voor effect zal
dat op de Raad hebben? Deze leden horen graag van de Staatssecretaris
op welke manier zij zich inzetten voor een zo ambitieus mogelijke
uitkomst van deze onderhandelingen. Is de Staatssecretaris het met deze
leden eens dat een ambitieuze uitkomst van de onderhandelingen zowel
voor het milieu als voor circulaire koplopers de beste uitkomst is?
Antwoord
De posities binnen de Raad lopen erg uiteen en het Spaans voorzitterschap streeft op dit moment naar een evenwichtig compromis, dat op
steun kan rekenen van een gekwalificeerde meerderheid van lidstaten
tijdens de Milieuraad. Onderwerpen waar met name nog over wordt
gesproken zijn de bepalingen ten aanzien van vermindering, hergebruik
en recycling van verpakkingen. Daar wil een groep lidstaten de ambitie,
bijvoorbeeld wat betreft doelstellingen of reikwijdte, verlagen. Nederland
is één van de landen die juist streeft naar een ambitieuze uitkomst, omdat
dit van belang is om in 2050 tot een volledig circulaire economie te
komen. Ten aanzien van de rechtsgrondslag bleek er tijdens de onderhandelingen onvoldoende steun te zijn voor het (deels) baseren van de
verordening op de milieugrondslag. Hoewel een ambitieuze Europese
verordening altijd de voorkeur heeft, hoeft een verzwakking van de
verordening op kop lopende landen als Nederland niet per se te hinderen.
Dit omdat mede op aandringen van Nederland de tekst lidstaten de
mogelijkheid biedt om op bepaalde terreinen nationaal ambitieuzere
doelstellingen te stellen, zonder de rechtsgrondslag te wijzigen. Denk
hierbij bijvoorbeeld aan de recyclingdoelstellingen, waar Nederland ook
nu veelal hogere doelstellingen hanteert dan Europees zijn vastgelegd.
Als er echter lage EU minimumdoelstellingen worden afgesproken
waarbij veel lidstaten op nationaal niveau hogere doelstellingen
vaststellen, kan dit leiden tot grotere verschillen tussen de lidstaten,
hetgeen niet bijdraagt aan een gelijk speelveld. Daarom dringt Nederland
aan op ambitieuze EU doelstellingen, om de verschillen tussen lidstaten
klein te houden. Overigens blijven voor de verpakkingen op de interne
markt wel dezelfde eisen gelden en is daarvoor geen sprake van een
ongelijk speelveld voor aanbieders.
Het kabinet is dan ook bezorgd over de verdere afzwakkingen die de
lidstaten eisen in het genoemde non-paper. Met de voorstellen uit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

7

non-paper wordt bijvoorbeeld prioriteit gegeven aan recycling boven
hergebruik en preventie. Dat is niet in lijn met de afvalhiërarchie en draagt
niet bij aan minder afval: verpakkingen worden dan immers eerst afval
voordat ze gerecycled worden en het worden er ook niet minder.
Nederland heeft zich conform de lijn in het BNC-fiche en zoals toegezegd
aan uw Kamer, ingezet voor een zo hoog mogelijk ambitieniveau, met
name wat betreft doelstellingen voor herbruikbare verpakkingen en
restricties voor onnodige verpakkingen, en zal dit gedurende de rest van
de onderhandelingen blijven doen. De mening dat een ambitieuze
uitkomst van de onderhandelingen zowel voor het milieu als voor
circulaire koplopers de beste uitkomst is, wordt dan ook gedeeld door het
kabinet.
10.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen met betrekking tot de
Verpakkingsverordening dat de Staatssecretaris van het compromistekstvoorstel wil laten afhangen of er wordt ingestemd met de algemene
oriëntatie. Ook lezen deze leden dat Nederland, in lijn met de motie van de
leden Van Esch en Van der Graaf (Kamerstuk 22 112, nr. 3788), zich stevig
zal uitspreken tegen verslechtering van de ambities van de Verpakkingsverordening. Deze leden nemen daarom aan dat, indien het compromistekstvoorstel op welk punt dan ook een afzwakking is van het eerdere
voorstel van de Verordening, Nederland dan dus zal tegenstemmen. Kan
de Staatssecretaris dit toezeggen? Zo nee, waarom niet? Zal de Staatssecretaris ook bilateraal inzetten op het hooghouden van de ambitie? De
Staatssecretaris erkent ook dat het feit dat sommige lidstaten voor
verslechtering van de ambities pleiten mede ingestoken is door de sterke
lobby van de industrie. Kan de Staatssecretaris toezeggen dat ze in de
Milieuraad zal betogen dat de invloed van de rijke industrielobby
problematisch is? Kan de Staatssecretaris dan ook pleiten voor het
onderzoeken van maatregelen om die invloed verder te beperken?
Antwoord
Nederland heeft zich conform de toezeggingen aan uw Kamer ingezet
voor een zo hoog mogelijk ambitieniveau, met name wat betreft doelstellingen voor herbruikbare verpakkingen en restricties voor onnodige
verpakkingen, en blijft dit gedurende de rest van de onderhandelingen
doen, ook bilateraal. Daarbij heeft Nederland tijdens de onderhandelingen
steeds benadrukt, en blijft Nederland benadrukken, dat het belang van de
industrie naast het maatschappelijk belang moet worden gelegd dat dit
voorstel beoogt: het verminderen van het verbruik van niet-hernieuwbare
hulpbronnen, inefficiënt afvalbeheer, negatieve gevolgen voor het klimaat,
zwerfvuil, overmatig gebruik van zorgwekkende stoffen in verpakkingen,
recycling van lage kwaliteit, en te veel storting, verbranding en uitvoer
van producten aan het einde van hun levensduur. Tegelijkertijd kan niet
toegezegd worden dat Nederland tegen het voorstel zal stemmen als dit
op welk punt dan ook een afzwakking is ten opzichte van het Commissievoorstel. De afzwakkingen van het voorstel ziet het kabinet als een
gemiste kans voor nog beter beleid. De keuze om het compromis dat
uiteindelijk ter stemming voorligt al dan niet te steunen, zal een afweging
zijn ten aanzien van het gehele eindresultaat, en of er daarbij sprake is van
een significante verbetering ten opzichte van de huidige Verpakkingenrichtlijn.
Richtlijn bodemmonitoring
11.
De leden van de VVD-fractie merken op dat er binnen het krachtenveld in
de Raad rondom de richtlijn bodemmonitoring bij de lidstaten nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

8

verschillende voorkeuren leven. Deze leden vragen zich af waarom er is
gekozen voor een verordening en niet voor een richtlijn. Waarom is het in
het belang van Nederland om te kiezen voor een verordening?
Antwoord
Het wetgevingsinitiatief voor Europese regelgeving ligt bij de Commissie,
zij bepaalt daarmee ook de keuze voor een verordening of een richtlijn.
Het voorstel van de Commissie voor wetgeving op bodemmonitoring en
veerkracht betreft een richtlijn. Een verordening heeft rechtstreekse
werking. Een richtlijn bevat het doel dat bereikt moet worden, waarna de
lidstaten in nationale regelgeving vast moeten stellen hoe dat doel bereikt
wordt.
12.
Deze leden willen benadrukken dat het van belang is om de richtlijn
werkbaar en flexibel te maken. Welke mogelijkheden ziet de Staatssecretaris om lidstaten in een coalitie te verenigen om gezamenlijk in te zetten
op bijvoorbeeld meer flexibiliteit, »one out-all out» en de aanpak PFAS in
de bodem? Zou de Staatssecretaris bereid zijn om zich hiervoor in te
spannen?
Antwoord
Net als veel andere lidstaten vindt het kabinet het voorgestelde one-outall-out principe niet werkbaar. Diverse aspecten in de richtlijn leiden voor
Nederland tot onaanvaardbare consequenties voor de uitvoering en in
ons ruimtegebruik. Ook bij de Kaderrichtlijn Water geeft dit principe nu
problemen. Het kabinet staat ervoor open om met andere lidstaten samen
te werken aan een concreet voorstel om het voorstel voor de richtlijn op
dit punt aan te passen. Hetzelfde geldt voor de wens om passende
flexibiliteit in te bouwen, zodat bij de beoordeling van de gezondheid van
de bodem rekening kan worden gehouden met lokale omstandigheden en
met de functie van de bodem. Overigens vindt het kabinet het wel
belangrijk dat de monitoring op gelijkwaardige wijze plaatsvindt. Wat
PFAS betreft gaat de richtlijn over verontreiniging van «puntbronnen», en
niet over diffuse bodemverontreiniging zoals PFAS. Bij een puntbron is er
sprake van een lozing naar de bodem op één specifieke locatie. Dit in
tegenstelling tot een diffuse verontreiniging, die niet op één bepaalde plek
zijn oorsprong heeft, maar bijvoorbeeld via regenwater over een groter
gebied terecht komt. De aanpak van PFAS-verontreiniging krijgt in
Nederland de volle aandacht. Opnemen in deze richtlijn is niet direct
noodzakelijk, de ruimte om eigen beleid en een eigen aanpak uit te
kunnen voeren is wel van belang. Nederland heeft actief contact gezocht
met gelijkgestemde lidstaten, en stemt af op diverse aspecten van de
richtlijn. Ook wordt in raadswerkgroepen en expertmeetings actief
gezocht naar gelijkgestemde lidstaten, binnen het terecht genoemde
uiteenlopende krachtenveld.
13.
Daarnaast heeft de Kamer de richtlijn over bodemgezondheid
niet-subsidiair verklaard en dit per brief aan de Europese Commissie (EC)
laten weten. Is de Staatssecretaris bereid om hier bij de Milieuraad
melding van te maken en te inventariseren welke medestanders er zijn om
zo te komen tot de benodigde tweederdemeerderheid?
Antwoord
Tijdens de Milieuraad zal het kabinet melding maken van de op 17 oktober
jl. aangenomen motie van het Tweede Kamerlid Van der Plas die is
ingediend tijdens het tweeminutendebat Landbouw- en Visserijraad op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

9

11 oktober jl.5 Daarbij zal worden aangegeven dat het kabinet het
negatieve subsidiariteitsoordeel van de Tweede Kamer niet deelt. Dit
omdat de doelen van de richtlijn overeen komen met bestaand Nederlands beleid, van de aanpak van bodemverontreiniging tot duurzaam
bodembeheer conform de Kamerbrief «Water en bodem sturend»6. Voor
zover bekend heeft naast het Nederlandse parlement alleen het Portugese
parlement ook een negatief subsidiariteitsoordeel uitgebracht, waardoor
de benodigde één derde meerderheid voor een zogenoemde «gele
kaart»-procedure niet is behaald.7 De termijn voor de subsidiariteitstoets
vanuit nationale parlementen in de EU is inmiddels verlopen. Nationale
parlementen moeten, conform het Verdrag betreffende de Europese Unie,
binnen acht weken na het uitbrengen van de desbetreffende richtlijn of
verordening een negatief subsidiariteitsoordeel uitbrengen.
14.
De leden van de NSC-fractie verwelkomen samen met de Staatssecretaris
het doel van de richtlijn Bodemmonitoring om te werken aan een
voortdurende verbetering van bodemherstel door duurzaam bodembeheer en het terugdringen van bodemverontreiniging. Tegelijkertijd
delen deze leden de kanttekeningen van de Staatssecretaris. Het is
belangrijk dat voldoende rekening wordt gehouden met het dichtbevolkte
karakter, de bevolkingsgroei en schaarse ruimte van Nederland. Het
EC-voorstel bevat de allereerste EU-wetgeving op het gebied van bodem.
Eerder zijn de Tweede Kamer en Eerste Kamer tot een negatief subsidiariteitsoordeel gekomen, als enige lidstaat in de EU. Een oordeel dat deze
kunnen volgen, mede gezien de inzet van de Staatssecretaris om de
nationale monitoringssystematiek zoveel mogelijk te handhaven. Bij
bespreking van dit voorstel in de EU-landbouwcommissie hebben
meerdere landen gewezen op de »Reasoned Opinion» met het negatieve
subsidiariteitsoordeel van Nederland. Kan de Staatssecretaris aangeven of
er inmiddels meer landen, en zo ja welke, zich kunnen vinden in het
negatieve subsidiariteitsoordeel?
Antwoord
Voor zover bekend heeft naast het Nederlandse parlement alleen het
Portugese parlement ook een negatief subsidiariteitsoordeel uitgebracht.
De termijn voor de subsidiariteitstoets vanuit nationale parlementen in de
EU is inmiddels verlopen. Nationale parlementen moeten, conform het
Verdrag betreffende de Europese Unie, binnen acht weken na het
uitbrengen van de desbetreffende richtlijn of verordening een negatief
subsidiariteitsoordeel uitbrengen.
15.
En kan de Staatssecretaris reflecteren op de keuze om nu vooral inhoudelijke kanttekeningen te plaatsen bij dit voorstel in plaats van te blijven bij
een negatief subsidiariteitsoordeel?
Antwoord
Het kabinet deelt het negatief subsidiariteitsoordeel van het parlement
niet. Wel heeft het kabinet stevige zorgen over de uitvoerbaarheid van het
voorstel van de Commissie, zoals verwoord in het BNC-fiche8. Deze
zorgpunten betreffen onder meer het one-out-all-out principe, flexibiliteit
in de uitvoering en onuitvoerbare eisen ten aanzien van bodemsanering.
Ook detailaspecten zoals de voorgeschreven onderzoekswijze naar fosfor
5

Kamerstukken II 2023–2024 21 501-32, NR. 1584
Kamerstukken II 2023–2024 21 501-32, nr. 1586
Kamerstukken 2022–2023, 27 625, nr. 592
7
Voor meer informatie, zie: Bovenop Europa | Tweede Kamer der Staten-Generaal
8
Kamerstuk II 2023–2024, 36 397, nr. 3798
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

10

zijn (volgens experts) niet uitvoerbaar voor Nederland. Er wordt dan ook
actief meegewerkt aan het werkbaar en uitvoerbaar krijgen van de
richtlijn.
16.
Deze leden ondersteunen tevens de overige kanttekeningen van de
Staatssecretaris, zoals de aanpassing van het mitigatieprincipe, dat
voorschrijft dat ruimtebeslag en kwaliteitsverlies moet worden gecompenseerd, en het schrappen van het «one out all out» -principe. Met dit
principe stelt de EC dat een bodem alléén als gezond wordt beoordeeld
als deze alle van nature aanwezige bodemeigenschappen kan vervullen.
Als een enkele indicator negatief is, wordt de bodem als ongezond
beschouwd (met uitzondering van de indicator voor ruimtebeslag en
bodemafdekking). Zoals beschreven in het BNC-fiche kan dit principe
leiden tot onhaalbare doelstellingen en de (toekomstige) verplichting om
ingrijpende maatregelen te nemen. Wat is de inschatting van de Staatssecretaris van de timing van de richtlijn? De stemmingen in het Europees
Parlement (EP) zullen dusdanig laat zijn dat afronding voor de Europese
verkiezingen waarschijnlijk heel lastig is. En wat is de planning voor de
Raad? De Staatssecretaris geeft aan dat er nog geen beeld is van het
krachtenveld in de Raad. Is de Staatssecretaris wel bezig om andere
lidstaten in een coalitie te verenigen als het gaat om voor Nederland
belangrijke principes (zoals flexibiliteit, one out-all out, aanpak van PFAS
in de bodem)? Of, zoals hierboven aangegeven, om alsnog tot een
negatief subsidiariteitsoordeel te komen?
Antwoord
De verwachting is dat het Europees Parlement vóór de verkiezingen in juni
2024 haar positie zal bepalen. De verwachting is dat het Belgisch
voorzitterschap zal toewerken naar een algemene oriëntatie. Er wordt
actief samenwerking gezocht met andere lidstaten om te werken aan
concrete voorstellen om het voorstel voor de bodemrichtlijn aan te
passen. Het betreft met name de genoemde punten (schrappen of
wijzigen van het one-out-all-out principe, passende flexibiliteit en
toevoeging van diffuse verontreiniging), en heeft hierover contact met
enkele gelijkgestemde lidstaten. Wat betreft het negatieve subsidiariteitsoordeel verwijs ik u naar het antwoord op vraag 14 en 15.
17.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de Staatssecretaris tijdens het commissiedebat op 12 oktober jl. (Kamerstuk
21 501-08, nr. 912) het belang van het weerbaar maken van Nederland
tegen extreme weersomstandigheden onderstreepte. De Staatssecretaris
stelde tevens dat het de inzet is van het Nederlands beleid om een
bijdrage te leveren aan de verbetering van de gezondheid van de bodem
en het klimaat, water en biodiversiteit. Tegelijkertijd wil de Staatssecretaris het voorstel van de EC afzwakken, omdat dat volgens haar mogelijk
tot onhaalbare doelstellingen kan leiden. Deze leden vragen zich af
waarom die doelstellingen volgens de Staatssecretaris onhaalbaar zijn, als
het kabinet eerder de doelstellingen van de Bodemstrategie om in 2050
gezonde bodems te hebben, heeft verwelkomd. Hoe is de Staatssecretaris
van plan die doelstellingen te halen als het tegen het »one out all
out»-principe en voor afzwakking van de Bodemrichtlijn pleit? Hoe komt
het dat de Staatssecretaris het belang van weerbaarheid erkent, maar
daarbij voor afzwakking van deze belangrijke EU-richtlijn is? Erkent de
Staatssecretaris dat het belangrijk is bodems maximaal te beschermen?
Antwoord
Het kabinet onderkent het belang van gezonde bodems voor de
maatschappij. Gezonde bodems zijn onder meer van belang voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

11

voedselzekerheid, de opslag van koolstof en het opvangen van gevolgen
van klimaatverandering. Dit maakt bescherming van bodems zeer
belangrijk. De zorgen die het kabinet in het BNC-fiche heeft verwoord
betreffen, onder andere, de uitvoerbaarheid. Het kabinet vraagt niet zo
zeer om afzwakking van het voorstel, maar om een opzet die werkbaar is
in Nederland en in balans is met andere maatschappelijke opgaven en
bestaand Nederlands beleid. Nederland is sinds de Wet bodembescherming (1987) zeer actief op het gebied van bodemsanering en is
daarmee één van de koplopers in Europa. Ook de recente Kamerbrief
«Water en bodem sturend» geeft prioriteit aan het belang van een gezond
en functionerend water- en bodemsysteem.
18.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen ook dat de Staatssecretaris het argument gebruikt dat Nederland een dichtbevolkt land is met
een groeiende bevolking en bloeiende economie. Hierdoor zet het kabinet
in op aanpassing van het mitigatieprincipe dat voorschrijft dat ruimtebeslag en kwaliteitsverlies moet worden gecompenseerd, en het
schrappen van het «one out all out»-principe. Hoe draagt dat volgens de
Staatssecretaris bij aan het maximaal beschermen van onze bodems?
Antwoord
Het kabinet onderkent het belang van gezonde bodems voor de
maatschappij. Gezonde bodems zijn onder meer van belang voor
voedselzekerheid, de opslag van koolstof en het opvangen van gevolgen
van klimaatverandering. Dit maakt bescherming van bodems zeer
belangrijk. Tegelijk zijn er andere vraagstukken, zoals de energietransitie
en de woningbouwopgave, die ook vragen om ruimte. Het is van belang
dat bij het maken van keuzes voor de inrichting van Nederland de
belangen integraal worden gewogen en dat niet één belang absoluut
wordt gemaakt. Tenslotte bestaan er zorgen over het voorgestelde
one-out-all-out principe. De zorg op dit punt is dat een bodem al
ongezond wordt verklaard als deze op slechts één punt niet de gestelde
norm behaald. Het kabinet zou graag zien dat positieve verbeteringen in
de bodemgezondheid worden onderkend en dat wordt gekozen voor een
genuanceerdere beoordelingssystematiek. Dit past ook bij nationaal
«bodempositief» beleid zoals de recente Kamerbrief «Water en bodem
sturend», waarmee koers gezet wordt naar een gezond en functionerend
water- en bodemsysteem.
19.
In plaats van te pleiten voor het schrappen van het mitigatieprincipe, is de
Staatssecretaris bereid de noodzakelijke keuzes te maken over waar we
het land wel en niet voor gebruiken? Zo nee, waarom niet? Is de Staatssecretaris in dat kader bereid om de nut en noodzaak van het gebruik van
bodem voor giftige sierteelt onder de loep te nemen? Zo nee, waarom
niet? Waarom grijpt de Staatssecretaris deze richtlijn, die nodig is en wat
deze leden betreft ambitieuzer had moeten zijn, niet aan om vaart te
maken met herinrichting van de grond die we in Nederland hebben en
waarvan meer dan de helft voor de veehouderij wordt gebruikt (waarvan
een groot deel voor veevoer)?
Antwoord
De richtlijn is gericht op het verbeteren van de gezondheid van de bodems
door monitoring en duurzaam bodembeheer. [PM aanvullingen LNV]
20.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vinden dat er voldoende
wetenschappelijk consensus is dat Nederland meer mensen kan voeden
met mínder grond, door in te zetten op meer plantaardig voedsel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

12

eigen bodem. Goede landbouwgronden zouden dan niet naar de
vee-industrie gaan, maar naar plantaardig voedsel voor menselijke
consumptie. Met een volledig plantaardig voedselsysteem blijft er ruimte
over die we anders kunnen gaan benutten, aldus de wetenschappers.
Ruimte die kan bijdragen aan het oplossen van allerlei grote opgaven in
Nederland, zoals bijdragen aan biodiversiteits- en klimaatdoelen, het
aanplanten van bos.9 10 De transitie naar meer plantaardig zou volgens
wetenschappers ook de veerkracht van onze voedselvoorziening
verbeteren.11 Deze leden vragen zich af of de Staatssecretaris dit laatste
feit erkent. Erkent zij ook, in lijn met wetenschappelijke rapporten, dat er
kansen zijn om grond efficiënter in te richten dan voor veevoer, door het
verbouwen van plantaardig voedsel direct voor de mens in plaats van
landbouwdieren uit de intensieve veehouderij? Op die manier kan de
Staatssecretaris toewerken naar een duurzame economie en tegelijkertijd
de natuur- en woningcrises oplossen. Zo nee, waarom negeert de
Staatssecretaris wetenschappelijke adviezen en conclusies?
Antwoord
Het kabinet ondersteunt de transitie naar een meer plantaardige productie
en consumptie, maar zet ook in op een goed gebruik van landbouwgronden en de aandacht hierbij voor een goede waterkwaliteit en herstel
van (bodem-) biodiversiteit. Als onderdeel van de Nationale Eiwitstrategie
is in 2022 een Green Deal Eiwitrijke Gewassen opgezet met 56 partijen uit
de gehele eiwitketen (rijksoverheid, regionale overheden, en ketenpartijen). Doel van deze deal is opschaling van de Nederlandse teelt en
verwerking van eiwitrijke gewassen, primair bestemd voor humane
consumptie, met een focus op stikstofbindende vlinderbloemigen. De teelt
van vlinderbloemigen is goed voor bodem en biodiversiteit. Door het
opnemen van de eiwitrijke gewassen in de eco-regeling van het GLB
wordt de teelt van vlinderbloemigen gestimuleerd. Grasland (al dan niet
kruidenrijk) draagt bij aan een goede waterkwaliteit en een groot aantal
veevoeder gewassen (bijvoorbeeld vlinderbloemigen als luzerne en klaver
en verschillende graansoorten) zijn geschikt als rustgewassen voor de
bodem en dragen daar bij aan het herstel van (bodem-) biodiversiteit.
Daarnaast blijft voldoende diervoeder ook nodig voor de diergezondheid
van de Nederlandse veestapel. Naast het verbouwen van plantaardig
voedsel direct voor de mens, zet het kabinet ook in op het stimuleren van
een plantaardig eetpatroon. Dit conform de ambitie die aan uw kamer is
gemeld in maart 202212 en welke luidt: 50% plantaardige eiwitten en 50%
dierlijke eiwitten in ons consumptiepatroon in 2030.
21.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de Staatssecretaris impliceert dat er op sommige punten genoeg regels zijn om de
bodem te beschermen tegen verontreiniging, door bijvoorbeeld de
Nitraatrichtlijn en water- en luchtkwaliteitsregels. Hoe verklaart de
Staatssecretaris dan dat ondanks het feit dat die water- en luchtkwaliteitsregels al decennialang bestaan, nog steeds de meeste van onze bodems
in slechte conditie zijn? De Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur
(Rli) concludeert daarnaast dat wettelijke doelen ten aanzien van natuur
en water niet worden gehaald. De Staatssecretaris geeft wederom aan dat
ze door het huidige voorstel voor de bodemrichtlijn bang is voor

9

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/plantaardig-menu-van-eigen-bodem-voor-heelnederland/
10
https://www.universiteitleiden.nl/nieuws/2022/01/hoe-plantaardig-eten-niet-alleen-onze-co2voetafdruk-verkleint-maar-ook-de-co2-opname-vergroot
11
https://www.universiteitleiden.nl/nieuws/2022/11/een-ander-dieet-helpt-bij-voedselcrises-zoalstijdens-de-oorlog-in-oekraine
12
Kamerstukken 2021–2022 31 532, nr. 271

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

13

«(toekomstige) verplichting om ingrijpende maatregelen te nemen.». Dit
terwijl wetenschappers er juist op wijzen dat alleen ingrijpende maatregelen het tij nog kunnen keren.13 14 Hoe draagt deze houding van de
Staatssecretaris bij aan het beschermen van onze bodems? Ziet zij ook in
dat ingrijpende maatregelen uiteindelijk noodzakelijk zijn, gezien de
opstapeling van problemen en het voortdurend niet halen van belangrijke
doelen? Daarbij komt dat de Staatssecretaris de traagheid van bodems
erkent. Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat dit des te meer
reden is om in te zetten op strengere regels om zo snel mogelijk naar
gezonde bodems toe te werken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Nederland onderschrijft het belang van een gezonde bodem voor onder
meer voedselvoorziening, de opslag van koolstof en de opvang van de
gevolgen van klimaatverandering. De bedoeling van de voorgestelde
richtlijn is dat met de monitoring van de bodems een beter beeld wordt
verkregen van de staat van deze bodems en dat lidstaten op basis van de
resultaten van die monitoring passende maatregelen kunnen nemen om
stapsgewijs toe te werken naar gezondere bodems. Met onder meer het
Nationaal Programma Landbouwbodems15, de Kamerbrief «Water en
bodem sturend» en de uitwerking van beleid voor vitale bodems in het
Nationale Programma Bodem en Ondergrond, geeft het kabinet wel
degelijk prioriteit aan het belang van een gezond en functionerend wateren bodemsysteem.
[PM LNV aanvullingen nitraatrichtlijn]
22.
Ook lezen deze dat de inzet van de Staatssecretaris is om de nationale
monitoringssystematiek zoveel mogelijk te handhaven. Waarom is dat het
uitgangspunt en hoe draagt dat volgens de Staatssecretaris bij aan het
maximaal beschermen van onze bodems?
Antwoord
Nederland heeft diverse bodemaspecten al goed georganiseerd, zoals
bodemsanering en indicatoren voor agrarische bodems. Het zou zonde
zijn om hier niets mee te doen en met een compleet nieuw systeem te
starten. Bovendien zou daarmee waardevolle kennis over de bodem(kwaliteit) verloren gaan. Het inzetten van de bestaande systematiek, waar
nodig aangevuld met nieuwe parameters en systematiek heeft financieel,
analytisch en bodemkundig gezien de voorkeur.
Greater North Sea Basin Initiative
23.
De leden van de NSC-fractie waarderen de inzet van de Staatssecretaris
om het «Greater North Sea Basin initiative» op de kaart te zetten. Deze
leden vinden dat zeer belangrijk gezien de ambities voor hernieuwbare
energie op de Noordzee. Kan de Staatssecretaris aangeven welke
vervolgstappen worden gezien en hoe andere Noordzee-landen blijvend
worden betrokken in de doelen?
Antwoord
Het kabinet beoogt verschillende vervolgstappen in 2024 voor het Greater
North Sea Basin Initiative (GNSBI). De Minister van Infrastructuur en
13

https://www.wur.nl/nl/nieuws/zes-knopen-doorhakken-voor-een-nieuwe-visie-op-landbouwvoedsel-en-natuur.htm
14
https://www.rli.nl/publicaties/2023/advies/goed-water-goed-geregeld
15
Kamerstukken II 2018–2019 30 015, nr. 58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

14

Waterstaat heeft, in vervolg op de afgelopen maand in Den Haag
gehouden ministeriële conferentie van het GNSBI, aan België aangeboden
samen te werken in de voorbereiding daarvan. Bij deze top zullen
Ministers van alle Noordzeelanden worden uitgenodigd die verantwoordelijk zijn voor energie, visserij, het marine milieu/natuur en maritieme
ruimtelijke planning. Daarnaast zullen de Eurocommissarissen verantwoordelijk voor deze onderwerpen worden uitgenodigd. Het doel van de
ministeriële bijeenkomst is om integrale, brede politieke steun van de
Noordzeelanden te krijgen en te consolideren om intensiever en vooral
meer integraal samen te werken op de Noordzee.
Ook worden inhoudelijke stappen gezet in de 6 technische werksporen
waarin de Noordzeelanden en de Europese Commissie samenwerken op
ambtelijk niveau: 1) governance, 2) natuurbescherming en -herstel, 3)
meervoudig ruimtegebruik en medegebruik, 4) cumulatieve effecten, 5)
lange termijn perspectief voor visserij en 6) kennisdeling. Deze
werksporen worden door verschillende landen geleid. De doelstellingen
en producten van de werksporen worden gezamenlijk bepaald met de
deelnemende landen. Door de politieke steun van de verschillende landen
en het feit dat de werksporen door verschillende landen geleid worden,
zorgt het GNSBI voor een blijvende betrokkenheid in de hierboven
benoemde doelen.
Verder zal het GNSBI zich vanaf 2024 inzetten om stakeholderbetrokkenheid bij het initiatief te organiseren. Dit traject is op dit moment in de
verkennende fase. Door stakeholderbetrokkenheid wil GNSBI het
maatschappelijk draagvlak voor het initiatief vergroten en de expertise en
kennis van stakeholders benutten.
Bosmonitoring
24.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen daarnaast dat de EC op
22 november jl. een voorstel over bosmonitoring heeft gedaan en kijkt uit
naar het BNC-fiche. Deze leden lezen in het EC-voorstel dat de bossen en
andere beboste gebieden in de EU steeds meer onder druk komen te
staan door klimaatverandering en menselijk gebruik. Gevaren zoals
bosbranden, uitbraken van plagen, droogte en hittegolven, die elkaar vaak
versterken, zullen tot meer catastrofale gebeurtenissen leiden, vaak over
de landgrenzen heen. De Staatssecretaris zal het voorstel verwelkomen,
maar gaat de Staatssecretaris ook het belang benadrukken? Zo ja, op
welke manier?
Antwoord
Ja, het kabinet zal ook het belang benadrukken door tijdens de aankomende Milieuraad te benoemen dat het voorstel essentieel is voor
coherent bosbeleid binnen de EU. Daarnaast zal het kabinet benoemen
dat het voorstel bijdraagt aan effectief en efficiënt gebruik van gegevens
voor het behalen van langetermijndoelen op het vlak van klimaat,
biodiversiteit en circulaire economie.
EU-missies als instrument voor lokale klimaatactie
25.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen dat de EC een
toelichting gaat geven op de EU-missies die als instrument kunnen dienen
voor lokale klimaatactie. Tegelijkertijd is het geval dat de huidige Europese
aanbestedingsregels nog bevorderen dat opdrachten naar de inschrijver
met de laagste prijs gaan en worden duurzame keuzes van lokale
overheden daardoor geremd. Vindt de Staatssecretaris ook dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

15

aanbestedingsregels van de EU de (lokale) overheden meer ruimte
zouden moeten geven om het publieke belang te beschermen en altijd te
kiezen voor duurzame en sociale ondernemers? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Aanbestedende diensten kunnen op basis van de aanbestedingsregels
duurzame en sociale criteria meewegen bij het toekennen van opdrachten.
In de aanbestedingswet is hiervoor ruimte gecreëerd. Zo kunnen
bijvoorbeeld de kosten worden bepaald op basis van de levenscycluskosten zodat externe milieueffecten meegewogen worden. Bovendien is
het beleid van Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen
erop gericht om overheden te stimuleren duurzame keuzes te maken. Ook
is er vanuit Europa veel nieuwe regelgeving in ontwikkeling die
overheden verplicht om duurzame keuzes te maken. De Schone Voertuigenrichtlijn en de Energie Efficiëntie Richtlijn zijn hier voorbeelden van.
Inkomend Belgisch voorzitterschap
26.
Tot slot lezen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie dat het
inkomend Belgisch voorzitterschap de inhoudelijke prioriteiten voor de
eerste zes maanden van 2024 zal presenteren. Deze zullen deze leden
teruglezen in het verslag van de Milieuraad op 18 december. Kan de
Staatssecretaris tevens terugkoppelen op welke data de Milieuraden
tijdens het Belgisch voorzitterschap gepland zijn en of wat er naar
verwachting tijdens die Milieuraden geagendeerd zal staan?
Antwoord:
Het Belgisch voorzitterschap plant een informele bijeenkomst van
milieuministers op 15 en 16 januari 2024. Daarnaast zijn er twee Milieuraden gepland onder Belgisch voorzitterschap, op 25 maart en 17 juni
2024.16Voor de informele bijeenkomst van milieuministers heeft het
Belgisch voorzitterschap de thema’s adaptatie en veerkracht, rechtvaardige transitie (just transition)
en circulaire economie geagendeerd. Het is op het moment van schrijven
nog niet duidelijk welke onderwerpen door het voorzitterschap geagendeerd worden voor de aankomende Milieuraden. De Kamer wordt
geïnformeerd over de agendering conform de bestaande informatieafspraken via de geannoteerde agenda’s van de informele bijeenkomsten en
Milieuraden die het kabinet voorafgaand aan deze bijeenkomsten naar uw
Kamer stuurt.

16

Voor een overzicht van de aankomende vergaderingen van de Milieuraad, zie: Environment
Council configuration (ENVI) – Consilium (europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-08, nr. 917

16