Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

29 659

Evaluatie Staatsbosbeheer

Nr. 61

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 20 juli 2010

1
Samenstelling:
Leden: Atsma (CDA), fungerend voorzitter,
Snijder-Hazelhoff (VVD), Albayrak (PvdA),
Ormel (CDA), Koopmans (CDA), Samsom
(PvdA), Neppérus (VVD), Jansen (SP), Van
Gerven (SP), Jacobi (PvdA), Graus (PVV),
Zijlstra (VVD), Thieme (PvdD), Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Elias
(VVD), Van Tongeren (GroenLinks), Gerbrands
(PVV), Dikkers (PvdA), Van Vliet (PVV),
Dijkgraaf (SGP), Van Veldhoven-van der Meer
(D66), El Fassed (GroenLinks) en Verhoeven
(D66).
Plv. leden: Koppejan (CDA), Harbers (VVD),
Van Dam (PvdA), Uitslag (CDA), Smilde (CDA),
Eijsink (PvdA), Lodders (VVD), Bashir (SP),
Karabulut (SP), Van Dekken (PvdA), Van Dijck
(PVV), Ten Broeke (VVD), Ouwehand (PvdD),
Ortega-Martijn (ChristenUnie), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Van Gent
(GroenLinks), Van Bemmel (PVV), Monasch
(PvdA), De Mos (PVV), Van der Staaij (SGP) en
Braakhuis (GroenLinks).

kst-29659-61
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit1 heeft op
30 juni 2010 overleg gevoerd met minister Verburg van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over:
– de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 29 juni 2010 inzake afschrift reactie op de brief
van de Waddeneilanden met betrekking tot de overdracht van
de grond (2010Z10157);
– de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 22 juni 2010 inzake uitstel toezending financiële
gevolgen verkoop gronden Staatsbosbeheer (29 659, nr. 50);
– de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 16 juni 2010 inzake doorrekening voorstellen
erfpacht Staatsbosbeheer (29 659, nr. 49);
– de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 28 mei 2010 inzake reactie op verzoek commissie over de situatie tussen bewoners Vlieland en Staatsbosbeheer n.a.v. plaatsing hekwerk (29 659, nr. 48);
– de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 9 april 2010 inzake het erfpachtbeleid van
Staatsbosbeheer (29 659, nr. 47).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit,
Atsma
De griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Dortmans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

1

Voorzitter: Atsma
Griffier: Dortmans
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Atsma, El Fassed, Van
Gerven, Jacobi, Snijder-Hazelhoff en Verhoeven,
en minister Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, die
vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.
De voorzitter: Welkom bij dit algemeen overleg. Het is niet de eerste keer
dat de Kamer over dit onderwerp spreekt. Sterker nog, dit onderwerp
heeft zelfs al een kabinet overleefd, en dus ook een Kamer. De spreektijden in eerste termijn bedragen vijf minuten.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. Een artikel in de
Leeuwarder Courant van ongeveer een maand geleden had als kop
«Minister LNV maakt vaart met oplossen conflict». Hoewel dit een
prachtige kop is, bracht mij dit toch tot de vraag: minister, waar staan wij
nu? Al op 23 april 2008 diende de VVD-fractie een motie in om gronden af
te stoten, die breed werd gesteund. Om dan door de Leeuwarder Courant
geconfronteerd te worden met het verwijt dat de Tweede Kamer niets doet
en besluit om zaken maar vooruit te schuiven, gaat mij toch wel erg ver.
De minister zegt dan ook nog tegen een aantal pachters en gemeenten dat
het toch wel belangrijk is dat er nu iets gebeurt, want bedenk, zo zegt zij
als het gaat om de verkoop van rijksgronden, dat je dan voor altijd van de
canons af bent. Dit is iets waar de VVD-fractie in 2008 al om heeft
gevraagd. Volgens ons was daarvoor toestemming van de Kamer nodig,
want dat gaf de minister toen aan. Eindelijk is er nu dan ook toestemming
van de minister. Ik zal mij er verder niet over uitlaten, maar ik was
absoluut «not amused» over dit artikel. Dat laat onverlet dat ik blij ben dat
er nu eindelijk schot in de zaak zit.
De minister schrijft in haar brief dat zij de gronden met maatschappelijke
functies wil overdragen en dat zij wil nadenken over het overdragen van
andere gronden die niet voor de natuur noodzakelijk zijn. Zij schrijft daar
op 29 juni echter bij dat die gronden niet om niet kunnen worden
overgedragen. Overdracht van grond dient plaats te vinden tegen een
reële marktprijs. Ik vraag de minister op welke basis en onder welke
voorwaarden Staatsbosbeheer deze gronden ooit heeft verkregen en
dienen te beheren. Op die vraag hebben wij nog steeds geen antwoord.
Mijn fractie is blij met de stappen die de minister heeft gezet. Het geeft
aan dat wij eindelijk lucht krijgen in deze zaak en dat er duidelijkheid komt
voor de erfpachters. Het verbaast mij echter dat wij via de Waddeneilanden een brief hebben ontvangen die Staatsbosbeheer aan de
Waddeneilanden heeft geschreven, waarin eigenlijk niet meer wordt
gesproken over de overdracht van gronden, maar alleen over een
gezamenlijke opzet van een ontwikkelagenda. Wat is nu de inzet? Gaan wij
verder dan alleen een ontwikkelagenda? Gaan wij daadwerkelijk gronden
overdragen? Natuurlijk is ontwikkeling op de Waddeneilanden belangrijk,
maar niet alleen, zoals Staatsbosbeheer schrijft, omdat die organisatie de
gastheer is van vele tienduizenden bezoekers. De Waddeneilanden zijn in
gezamenlijkheid toch de ontvangers van de gasten op de eilanden.
Ik kom bij het nieuwe advies van de commissie-Groothuis/Zevenbergen.
Zoals bekend had de VVD-fractie geen enkele behoefte daaraan. Voor ons
was het duidelijk: er was al een eerste advies waarbij wij grote bedenkingen hadden. Bij het tweede advies hebben wij nog grotere bedenkingen, want uiteindelijk lost het niets op inzake de ook in de Kamer breed
levende vraag over de hoogte van de erfpachten. Als wij de plaatjes naast
elkaar leggen, komt het laatste advies juist neer op een grotere verhoging
van de erfpacht dan het advies van de commissie-De Jong. De minister
vindt de VVD-fractie dus niet aan haar zijde wat deze lijnen betreft. Kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

2

minister nog eens een goed rekensommetje maken dat uitkomt op wat
reëlere waarden?
In de procedurevergadering heb ik gevraagd om een reactie van de
minister over een aantal andere zaken dat rond Staatsbosbeheer speelt.
Het gaat met name om signalen die wij krijgen uit het Nationaal Park
Weerribben-Wieden, waar Staatsbosbeheer nu aangeeft geen financiële
middelen meer te hebben om er nog riet te laten snijden. Het kan toch niet
waar zijn dat er een aantal jaar geleden afspraken zijn gemaakt met
riettelers en dat wij nu moeten constateren dat Staatsbosbeheer opeens
een aantal miljoenen mist en daarom niets meer aan het onderhoud doet
en geen riet meer laat snijden? Ik krijg graag opheldering hierover, want
volgens mij heeft Staatsbosbeheer de opdracht om de zaken die het in
beheer heeft, goed te beheren.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Mevrouw Snijder zei dat zij graag een voorstel
zou zien met reëlere waarden. Heeft zij zelf misschien een voorstel? Het is
dan handig dat zij dat indient, want alleen mopperen helpt niet. Wij
moeten zelf ook met constructieve voorstellen komen. Wat is het voorstel
van mevrouw Snijder over reëlere waarden? Waarom zou dat reëel zijn?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Wat reëel is, is aan mevrouw Jacobi,
maar ik kan erfpachtverhogingen van aanvankelijk zo’n 450% en nu bijna
700% niet als reële verhogingen zien. Mevrouw Jacobi kan bij zichzelf wel
te rade gaan wat reële verhogingen ongeveer inhouden. Die liggen
misschien in de lijn van 100%, maar dan houdt het bij ons wel zo’n beetje
op. Daarnaast, en dat is steeds de aanvliegroute van de VVD-fractie
geweest, moeten wij ervoor zorgen dat gronden die niet belangrijk zijn
voor natuurbeheer worden afgestoten. Als Staatsbosbeheer dat effectief
gaat doen, leert een rekensommetje ons dat dit ieder jaar waarschijnlijk
meer geld in het laatje brengt aan renteopbrengsten dan datgene wat nu
gebeurt en wat belastend is voor de erfpachters.
De heer El Fassed (GroenLinks): Voorzitter. Als nieuwkomer op dit dossier
wil ik beginnen met een compliment aan de minister. Het Advies erfpacht
Staatsbosbeheer is een zeer leesbaar rapport. Veruit de meeste aanbevelingen uit het rapport kunnen rekenen op de instemming van de fractie
van GroenLinks. Er staan heldere adviespunten in waarbij, zoals nodig
was, een integraal en samenhangend pakket wordt voorgesteld dat is
getoetst aan de doelstellingen van Staatsbosbeheer, marktconformiteit en
de belangen van de erfpachters. Wij zijn het dan ook met de minister eens
dat zij het advies overneemt, maar wel met uitzondering van één punt.
In het rapport wordt geadviseerd om de waarde van het blooteigendom te
stellen op 75% van de volle vrije grondwaarde en hiervan uit te gaan bij
de grondwaarde. Simpel gezegd wordt er een korting van 25% gegeven
bij de canonbepaling. Waarom dit gebeurt, is niet duidelijk. Het lijkt er
sterk op dat de druk die de erfpachters hebben uitgeoefend op deze
discussie hiertoe heeft geleid. Het lijkt sympathiek om de erfpachters, die
inderdaad met veel hogere canons te maken zullen krijgen, tegemoet te
komen, maar de GroenLinks-fractie bekijkt deze discussie graag in een
breder perspectief. Waarom een korting geven aan particulieren daar waar
dat nergens anders gebeurt? En waarom nu? Wij staan aan de vooravond
van enorme bezuinigingen. GroenLinks maakt zich grote zorgen over wat
deze bezuinigingen ook zullen betekenen voor natuur en landschap in
Nederland. Daarom willen wij niet voordat de bezuinigingen bekend zijn,
eerst nog vierhonderd erfpachters ontzien. Wij overwegen daarom een
motie in te dienen waarin wordt uitgesproken om eventuele kortingen op
de canon ter beoordeling van een taxatiecommissie te laten en geen
generiek kortingspercentage van 25 op te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

3

De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Het is vervelend en pijnlijk dat dit
dossier er al zo lang ligt. Laten wij proberen om snel tot een oplossing te
komen, als het kan graag in der minne, al zal dat niet meevallen.
De SP vindt het instrument van erfpacht als zodanig een goed instrument.
Afkopen van erfpacht en dergelijke, waarvoor de VVD kennelijk opteert,
daar zijn wij niet voor, want daarmee verdwijnt gemeenschapsbezit
voorgoed. De Wadden zijn toch wel een heel speciaal bezit waarop wij
heel zuinig moeten zijn. Het is echter zonneklaar dat de manier waarop de
erfpacht op de Wadden hier heeft uitgewerkt, niet goed is geweest. Als ik
het goed begrepen heb, is er dertig jaar geen pachtverhoging geweest en
zijn niet alle stijgingen er goed in verdisconteerd, wat heeft geleid tot een
megaverhoging nu. Om dat in enkele jaren te moeten compenseren, is
een hard gelag voor degenen die in zo’n woning zitten. Dat snappen wij
heel goed. Wij kunnen dus leven met een soort overgangssituatie en
kunnen instemmen met de voorstellen die de minister heeft gedaan als
uitgangspunt.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De SP heeft toch een beetje de inslag
dat de overheid heel veel moet regelen en heel veel in handen mag
hebben. De heer Van Gerven zegt dat er ook gemeenschappelijk bezit
moet zijn, maar realiseert hij zich wel dat hij dan spreekt over de ondergrond van een huisje? Heeft hij de huisjes op Vlieland en Terschelling wel
gezien? Beseft hij dat de gronden daaromheen, die belangrijk zijn voor de
gemeenschap, voor de gemeenschap behouden blijven? Het gaat
specifiek om de ondergrond van de huizen en de maatschappelijke
voorzieningen.
De heer Van Gerven (SP): Dat begrijp ik, maar het is toch handig als het
in één hand blijft. Er moet een reële prijs worden betaald; daar gaat de
discussie over. Ik heb begrepen dat de bewoners dertig jaar een voordeel
hebben gehad en dat dit nu wordt gecompenseerd in de regeling die er
ligt. Ik begrijp dat daarover discussie is, maar dat is volgens mij aan de
orde. Er moet nu een redelijke prijs worden afgesproken. In de toekomst
moet die op normale wijze worden geïndexeerd, zodat wij niet meer voor
deze problemen komen te staan. Ook vindt mijn fractie het heel goed als
Staatsbosbeheer het beheer blijft doen.
Voor de verhoging van de erfpacht is een termijn van vijf jaar genoemd.
Wat mijn fractie betreft, kan dit over een langere periode worden
uitgesmeerd. Wil de minister daarnaar kijken? Ook moet worden gekeken
naar mensen voor wie het de eerste woning is. Daarin zit namelijk ook een
verschil; voor een aantal mensen is het een tweede woning. Voor de
eilanders voor wie het een primaire woning is, mogen geen rampen
gebeuren. Er moet een coulanceregeling of hardheidsclausule zijn om
ervoor te zorgen dat deze mensen fatsoenlijk kunnen blijven wonen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De heer Van Gerven zegt dat
Staatsbosbeheer moet blijven beheren. Wat is er te beheren aan de
ondergrond van woningen en vakantiewoningen, waar de eigenaren zelf
volledig zorg dragen voor hun voorzieningen? Welke rol speelt Staatsbosbeheer daar in de ogen van de heer Van Gerven?
De heer Van Gerven (SP): Ik trek maar de vergelijking met een straat
waar allemaal huurwoningen staan, maar waar tussendoor huizen worden
verkocht. Onderhoud en het treffen van voorzieningen kunnen daar grote
problemen vormen, want er zijn dan verschillende belangen. Dat wil de
SP-fractie niet, zeker niet in dit cruciale gebied. Daarom zeggen wij dat de
erfpachtconstructie prima is en overeind moet worden gehouden, maar
wel met een reële erfpachtbepaling. Wij zitten in een overgangstraject. De
tegemoetkoming van 25% is toch niet niets. Zoals mijn collega van
GroenLinks al zei, had het 25% meer moeten zijn als wij naar de markt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

4

zouden kijken. Er wordt dus een compensatie gegeven, wat terecht is
omdat ik vind dat de overheid hier ook wel wat steken heeft laten vallen.
Het lijkt mij prima om mensen daarom wat tegemoet te komen. Staatsbosbeheer moet de zaken echter blijven beheren. De VVD-fractie zegt:
verkoop het maar, want dan vangt Staatsbosbeheer geld. Maar geld jongt
niet. Of ze betalen dus een goede erfpacht, zodat je met dat geld het riet
kunt laten snijden in de Weerribben, of dat gebeurt niet. Als je de zaak
verkoopt, zul je ook een marktconform tarief moeten vragen voor de
grond. Financieel lijkt mij dit dus geen oplossing.
De heer Verhoeven (D66): Mijn collega van de SP-fractie sprak over een
mogelijk langere termijn om de verandering die aanstaande lijkt te zijn,
door te voeren. Waaraan denkt hij dan ongeveer?
De heer Van Gerven (SP): Ik heb al een periode van tien jaar genoemd. Ik
zou overigens wel willen weten wat de verhogingen concreet betekenen
voor de mensen die er wonen. Misschien kan de minister wat
voorbeelden geven, zodat het wat aanschouwelijker wordt.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Even over het financiële plaatje: ik
weet niet hoe het bij de SP gaat, maar als ik iets verkoop en daarmee geld
in, kan ik dat op rente zetten. Dat kan soms heel interessant zijn. Als ik het
rekensommetje zie, kan Staatsbosbeheer behoorlijk wat cashen. Op
jaarbasis levert het op rente zetten van geld bijna drie keer zo veel op als
de huidige erfpachtopbrengsten. Op zich zou dat dus interessant zijn.
De heer Van Gerven (SP): Dan zou je ook kunnen concluderen dat de
erfpacht drie keer te laag is, als de grond kennelijk zo veel waard is.
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter. Ik vervang mijn collega Stientje van
Veldhoven, die helaas verhinderd is vanwege griep. Dit overleg is, wat
mijn fractie betreft, het sluitstuk van een slepend verhaal dat begon met
de verzelfstandiging van Staatsbosbeheer. Daarop zijn gevolgd twee
commissies, een hoorzitting in de Kamer en vele brieven. De vraag is wat
de reële erfpacht is voor Waddenhuisjes in de eenentwintigste eeuw,
hierbij rekening houdend met de uiteenlopende belangen van Staatsbosbeheer, de pachters, de eilandbezoekers, de eilandbewoners en de natuur.
Voor het antwoord op die vraag valt mijn fractie terug op een aantal
overwegingen.
Ten eerste moet er snel een oplossing komen. De onzekerheid die er nu is,
is onwenselijk. De kosten tikken door, zeker als ze met terugwerkende
kracht moeten worden verrekend, en dit dossier verziekt de sfeer op de
eiland. Ten tweede moeten alle mensen de eilanden kunnen blijven
bezoeken en beleven. De eilanden zijn gebaat bij de verhuur van huisjes.
Wie wil een eiland vol met lege prestigewoningen? De erfpachtprijs is nu
echter niet in verhouding met de huuropbrengst van de huisjes. Voor
zowel bestaande als nieuwe eigenaren zal verhuur ook in de toekomst
mogelijk blijven, wat mijn fractie betreft.
Ten derde moet de erfpachtopbrengst de ruimtelijke en natuurlijke
kwaliteit van de eilanden verhogen. Dat is ook de doelstelling die de
politiek aan Staatsbosbeheer heeft gegeven. De natuurkwaliteit is datgene
wat de Wadden uniek maakt. De verhogingsbaten van de canon moeten
helpen aan een kwaliteitsimpuls op de eilanden ter versterking van de
recreatie en de ruimtelijke waarde van de natuur. Wat mijn fractie betreft,
moeten er dan ook geen onomkeerbare stappen worden genomen. De
optie om huisjes te verkopen kan wellicht soms of elders een oplossing
zijn, maar in beschermde natuurgebieden hooguit in minimale mate, en
liever niet. Het werelderfgoed op de Wadden moet goed worden beheerd.
Ten vierde is er de menselijke maat. Wij willen geen mensen uit hun
woning zetten. Dan doel ik op bestaande pachters die het overgrote deel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

5

van het jaar in hun huisjes wonen, dus minstens negen maanden per jaar.
Voor hen willen wij het huidige tarief behouden, mits zij bij eventuele
verkoop met winst alsnog de werkelijke prijs betalen met terugwerkende
kracht. Er zijn ook eigenaren die vooral verhuren, en wel tegen een
veelvoud van de erfpacht. Voor hen moeten wij zoeken naar een redelijke
canon tegen een doenlijke overgangstermijn. De erfpacht ligt nu ver onder
de waarde, dus met een nieuwe canon is het nog steeds rendabel om een
huisje te verhuren. Wij moeten echter niet uit het oog verliezen dat de
pachters te maken hebben gehad met jarenlange onzekerheid door de
duur van de besluitvorming hier in Den Haag. Wij moeten daarmee
afdoende rekening houden.
De fractie van D66 vindt de eindsituatie zoals geadviseerd door de
commissie van wijzen een redelijk perspectief, dus 75% van de vastgoedwaarde of de grondwaarde, waarbij het van belang is dat die 75% wordt
gebaseerd op iets wat goed aansluit bij de echte waarde. Dit moet wel
onder de voorwaarde dat wij voldoende tijd nemen om de eindsituatie te
bereiken, dus dat de verandering geleidelijk wordt doorgevoerd. Met de
voorgestelde doorvoertermijn van vijf jaar gaat het ook gevoelsmatig voor
de pachters wel erg hard. Daarom achten wij een langere overgangstermijn, in de orde van minimaal tien jaar, redelijker. Dan lossen wij het
probleem voor de lange termijn op zonder daarvoor te kort de tijd te
nemen.
Ik sluit af met een aantal vragen, die ik baseer op de combinatie van onze
visie en de stukken van het ministerie. Hoeveel pachters wonen er
minimaal negen maanden per jaar in de gepachte woningen? Klopt de
conclusie van de commissie dat deze groep heel klein is? Wil de minister
ingaan op het idee om voor de echte bewoners specifieke afspraken te
maken, bijvoorbeeld door de nieuwe erfpachtcanon pas bij bezitsvervreemding te verrekenen? Wil zij ingaan op de zorg dat de huisjes bij een
hogere canon minder verhuurd dreigen te worden? Wij horen hierover
namelijk tegenstrijdige geluiden. Mijn fractie denkt eraan om met behulp
van de regels in de erfpachtovereenkomst verhuur te waarborgen, dit om
de toegankelijkheid van de eilanden voor iedereen overeind te houden. In
hoeverre is dat binnen de bestaande regels mogelijk, bijvoorbeeld met
behulp van aanvullende voorwaarden in de erfpachtovereenkomst? Is dit
nog te handhaven? Klopt het dat de hogere canoninkomsten volgens de
bestaande regelgeving momenteel niet in de eilanden kunnen worden
geïnvesteerd, maar gewoon ten goede komen aan een lagere bijdrage
voor Staatsbosbeheer? Zo ja, is de minister het dan met mij eens dat het
investeren van opbrengsten een goede basis biedt voor een ontwikkelagenda van Staatsbosbeheer en de eilandgemeenten? Mijn fractie
overweegt op dit punt een motie in te dienen.
Laat ons er voor het reces uitkomen met een oplossing die bijdraagt aan
zowel de kwaliteit als de toegankelijkheid van de eilanden, met een scherp
oog voor de pachters die de Wadden bewonen en met een gevoel voor
timing dat past bij de grote verandering voor de verhurende pachters.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De D66-woordvoerder sprak over de
hoogte van de erfpacht en over eventuele verkoop in een aantal gevallen.
Is hij ervoor om de gebouwen met een maatschappelijke functie te
verkopen of door te leveren aan de gemeenten, dus de Waddeneilanden
zelf? Ook hoorde ik hem spreken over de ontwikkelagenda en het ten
goede laten komen aan de Waddeneilanden van de financiële middelen
die de canonverhogingen moeten opbrengen. Dat klinkt heel mooi. Is
daarbij zijn uitgangspunt dat de Waddeneilanden gezamenlijk het gehele
natuurbeheer op de eilanden moeten opbrengen?
De heer Verhoeven (D66): Van openbare voorzieningen zoals een
zwembad heb ik gevoelsmatig het idee dat het niet zo veel zou moeten
uitmaken of Staatsbosbeheer dan wel de gemeenten ze beheren. Bij het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

6

niet willen verkopen van huisjes en andere gebouwen op de eilanden gaat
het ons erom dat het, in een bijzonder natuurgebied zoals dit, niet
onlogisch is dat een partij anders zijnde dan een particulier het beheert
om de natuurkwaliteit goed te houden. Mijn kennis op dit dossier is
beperkt, maar gevoelsmatig durf ik er best wat over te zeggen. Ik denk dat
de gemeente en Staatsbosbeheer in dat geval beide geschikte partijen
zouden kunnen zijn. Ik zou er verder naar moeten kijken om uit te spreken
wie de meest geschikte is.
Wat was de tweede vraag van mevrouw Snijder?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Het klinkt heel mooi dat de
opbrengsten ten goede moeten komen aan de Waddeneilanden, maar
daarmee zegt de heer Verhoeven eigenlijk impliciet dat de Waddeneilanden zelf maar het totale bedrag voor het natuurbeheer moeten
opbrengen.
De heer Verhoeven (D66): Het klinkt inderdaad heel mooi en dat is het in
feite ook. Er komt een verhoogde inkomstenbron aan, want als je de
erfpachtcanon verhoogt, komt er gewoon meer geld. Zonder het te willen
oormerken, vindt mijn fractie dat dit geld ten goede moet komen aan
investeren in de Waddeneilanden. Zoals mevrouw Snijder het uitlegt, is
niet de manier waarop ik het bedoeld heb.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik breng in herinnering dat wij
hierover in de vorige ronde een discussie hebben gehad. Toen werd
eigenlijk opgedragen dat de Waddeneilanden er zelf maar voor moesten
zorgen om door verhoging van middelen het natuurbeheer te
waarborgen. Als ik de fractie van D66 mag geloven, vinden wij toch met
elkaar dat het natuurbeheer in Nederland in zijn totaliteit gewaarborgd
moet worden met de geoormerkte financiële middelen daarbij en dat je
die middelen niet specifiek op een bepaalde doelgroep mag neerleggen.
Daarom bevraag ik de heer Verhoeven over dit onderwerp. Dit is een
belangrijk uitgangspunt voor de VVD-fractie.
De heer Verhoeven (D66): Mevrouw Snijder doet het voorkomen alsof ik
een heel specifieke koppeling beperkt tot deze eilanden wil maken. Dat is
niet mijn bedoeling. Ik zeg in algemene zin dat als er aan de ene kant geld
bijkomt, dat mooi is om te zien, en dat ik tegelijkertijd aan de andere kant
– los daarvan – zie dat er nog steeds een kwaliteitsimpuls zou moeten
komen. Die twee dingen heb ik in mijn verhaal gecombineerd, maar ik leg
er niet een een-op-een causale redenering tussen, zoals mevrouw Snijder
het nu doet voorkomen.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Ik wil beginnen met datgene
waarmee het rapport eindigde: communicatie. Een belangrijk onderwerp,
ook gezien het feit dat er een agendapunt bijgekomen is, namelijk de
plaatsing van rasterwerk voor de Schotse Hooglanders op Vlieland. Het
gaat niet goed met de verhouding tussen Staatsbosbeheer, de eilandbewoners en de gemeenten. De minister zou zich hierin als regisseur
moeten opstellen. Er wordt vaak gesproken over het verbeteren van de
verhoudingen en het herstellen van het vertrouwen. Ik denk dat nu de
mogelijkheid bestaat om daarmee concreet met elkaar aan de slag te
gaan. Met de bewoners, de gemeenten en Staatsbosbeheer samen moet
een goed structureel plan worden gemaakt om het wederzijds vertrouwen
te herstellen. Anders blijft er een dusdanig slechte situatie bestaan dat een
zo moeilijk dossier als dit niet zal worden gedragen, terwijl dat uiteindelijk
wel nodig is om tot een oplossing te komen.
Ook ik zit hier met de houding om het op te lossen. In april, vlak voordat
wij met verkiezingsreces gingen, heb ik de minister gevraagd om zowel de
juridische consequenties als de doorrekeningen op een rij te zetten. Ik zag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

7

heel stoere praat van de minister in de Leeuwarder Courant, waarin zij zei
dat het flauwekul was en dat alles wel bekend was. Dat is niet het geval,
want mijn vraag ligt er nog steeds. Ik doel op de juridische positie en de
financiële consequenties van de motie-Snijder-Hazelhoff om onroerend
goed af te stoten als er geen enkele relatie ligt met het halen van
natuurdoelen. In de laatste brief van de minister, die wij gisteren kregen,
zag ik de reële prijs. Er liggen echter ook voorstellen voor het Haagse
model en de voorstellen van de erfpachters. Ik had graag gezien dat wij
niet alleen een vergelijking hadden gekregen van de groene erfpachters,
maar ook van wat het nu betekent. Stel dat wij voorstellen van de
erfpachters zouden doorvoeren. Werken wij dan niet helemaal tegenstrijdig met het rijksfinancieringsbeleid doordat wij het EMU-saldo
negatief beïnvloeden? Als dat niet mag, hoeven wij het er ook niet meer
over te hebben. Ik had hierop graag een nette reactie gekregen van de
minister.
Ik vind het ook jammer dat geen gebruik is gemaakt van het CDA-voorstel
om in de tussentijd om tafel te gaan, omdat wij mogelijk nog met een
paar kleine problemen van doen hadden en zo van elkaar zouden hebben
geweten waar de oplossingsrichting had gelegen. Wij zijn eigenlijk nog
steeds op het punt waar wij toen al waren. Ik vind dat jammer. Ik heb een
goed humeur en ik hoop dat de minister dat ook houdt, maar ik hoop wel
dat zij goed begrijpt dat mijn vraag naar de juridische en financiële
consequenties niet zo maar een vraag was. De minister kent het voorstel
voor verkoop. Waar voldoet dat aan het rijksfinancieringsbeleid en waar
niet meer? Ik krijg graag een gedegen reactie hierop, anders kan ik niet
bewegen.
In het rapport staan veel zaken die voor ons kunnen, maar ook een aantal
zaken dat wij heel graag veranderd willen zien. Het tweede rapport is door
de minister geheel omarmd, terwijl het op een heel aantal zaken volgens
mij toch niet echt verschilt van het rapport van de commissie-De Jong. De
minister zegt heel nadrukkelijk dat het geen handleiding is, maar een
handreiking. Zij heeft gezegd er graag met de Kamer over in gesprek te
gaan. Het afstoten van gronden die niet nodig zijn voor de doelstellingen
van Staatsbosbeheer kan op instemming van mijn fractie rekenen, net
zoals het inzetten van erfpacht als instrument voor de onderdelen die
direct zijn gerelateerd aan het behalen van de natuurdoelen. Ook staat er
dat Staatsbosbeheer meer aandacht moet besteden aan rechtszekerheid,
redelijkheid en billijkheid voor de erfpachters. Bij dat punt sta ik graag
even stil.
Bij «redelijk en billijk» leg ik zelf toch de relatie met de differentiatie die in
het rapport als mogelijkheid wordt gegeven. Ik heb het dan over differentiatie naar permanente bewoning of recreatieve bewoning, of de woning
voor verhuur beschikbaar is, of de woning op een plek ligt die beperkende
voorwaarden vraagt om het opstellen et cetera. Ik zou graag een zodanige
differentiatie maken dat wij straks met de taxatiecommissie – het instellen
daarvan kan ook op onze instemming rekenen, net zoals overigens het
aansluiten bij de WOZ-waarde – de laatste slagen kunnen maken, zonder
dat wij een generieke maatregel hoeven te nemen. Uiteindelijk hebben wij
het hier over Staatsbosbeheererfpacht en niet alleen over de eilanden. Wij
moeten dus kijken waar de doorwerking plaatsvindt en wat dit financieel
betekent.
Mijn fractie stemt ook in met de eenloketgedachte, een belangrijk punt dat
een belangrijke toekomstige lijn inhoudt voor de gemeenten en de
eilanden als het gaat om bestemmingsplannen. Daarin moet geen enkele
ruis meer zitten, want anders krijgen wij daar opnieuw veel gedoe over.
De erfpachters kiezen voor 40% depreciatie en daarna nog eens 30%. Het
rapport adviseert 25% depreciatie en dus 75% van de waarde van het
blooteigendom. Om zeker te weten welke precedentwerking dit heeft voor
de totale erfpacht, hoor ik graag van de minister wat de gronden hiervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

8

zijn, want die haal ik er toch niet echt uit. Kunnen wij daar nog eens goed
naar kijken?
Wat de overgangstermijn betreft, sluit ik mij aan bij mijn buurmannen. Is
het voor de minister bespreekbaar om de overgangstermijn te verlengen?
Op welke gronden is voor vijf jaar gekozen? Is het bespreekbaar om zo
nodig alternatieven te voeren? Het kan niet de instemming van mijn
fractie hebben als de knelgevallen zich beperken tot mensen die uiteindelijk bij het loket van de gemeentelijke sociale dienst terechtkomen. Dat
vind ik vele stappen te ver. Ik denk dat er vele variabelen en alternatieve
mogelijkheden zijn, zoals de reeds genoemde verrekening bij verkoop.
Wat mij betreft, is dit allemaal nog ter bespreking.
Tot slot maak ik mij sterk voor een onderzoek naar betaalbare recreatie op
de eilanden, de ontwikkelagenda, waarbij de doelstelling is dat iedereen
van de eilanden moet kunnen blijven genieten, zowel met een kleine
portemonnee als een middenportemonnee. De VVD gaat over de grote
portemonnee! Iedereen moet van de Wadden kunnen blijven genieten. Ik
krijg graag een reactie van de minister op de stelling dat wij de Waddeneilanden wellicht tot een bestemming van de nouveau riches maken.
De heer Verhoeven (D66): Het verhaal van mevrouw Jacobi spreekt mij
aan. Zij begon met een cruciaal punt: de miscommunicatie en de stilstand.
Kan zij zeggen hoe dit in de toekomst beter kan gaan? In heel veel
gevallen is dit de reden waarom deze zalen zo vol zitten. Wij praten er
altijd over, maar als wij dan niet verder komen dan «een betere samenwerking» en «een betere afstemming» blijft het een beetje vaag.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Een van de suggesties die ik zou doen, is dat het
heel belangrijk is dat je een dwarsdoorsnede van de bevolking van de
eilanden uitnodigt om met elkaar tot een visie te komen op de zin en onzin
van het natuurbeleid dat wordt gevoerd en de ideeën die mensen daar zelf
over hebben, om zo met elkaar tot een agenda te komen waar de mensen
ook achter kunnen staan. Op dit punt vallen vaak hiaten, zonder dat ik
daarbij schuldigen wil aanwijzen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik ben blij met de inzet van mevrouw
Jacobi inzake onder meer het afstootproces en de discussie over de
depreciatie van 25 dan wel 40%. Haar laatste opmerking stelde mij echter
enigszins teleur. Zij weet heel goed dat er op de eilanden heel veel
mensen zijn die met veel gezwoeg een schitterend huisje hebben, dat zij
net kunnen behouden en dat dit niet meer lukt als wij de erfpachten zo
verhogen.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Mijn allerlaatste opmerking ging over de heel
grote portemonnee. Ik heb gezegd dat het voor iedereen betaalbaar moet
blijven; daarin kan mevrouw Snijder toch niet teleurgesteld zijn.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Dat is een goede opmerking.
Voorzitter: Snijder-Hazelhoff
De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Oud-collega Mastwijk, die vanmiddag
overigens terecht koninklijk onderscheiden is, had graag dit debat gedaan.
Hij heeft mij gevraagd om in lijn met wat de CDA-fractie eerder heeft
aangegeven, het debat vandaag te voeren. In lijn met wat voor de
verkiezingen is gezegd, zeg ik tegen de collega’s dat er in onze ogen enige
consistentie moet worden betracht. Het moet mij van het hart dat de
nuance die voor de verkiezingen bij met name de SP werd gelegd, nu wat
anders doorklinkt. Dat zal aan mijn gehoor liggen, maar ik wil het toch
even gezegd hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

9

De minister schrijft terecht dat Staatsbosbeheer vooral moet doen wat de
hoofddoelstelling is, namelijk het beheren en onderhouden van natuur. In
die zin is mijn fractie blij met de brief die gisteren is gekomen, waarin
nadrukkelijk een opening wordt geboden om gronden af te stoten. Of dat
alleen voor recreatiehuizen zou moeten gelden, waag ik te betwijfelen.
Collega Snijder gaf al een paar voorbeelden, zoals een zwembad op grond
in erfpacht. Dat geldt natuurlijk ook voor grond waarop bedrijven
gevestigd zijn. Het is natuurlijk volstrekte onzin dat deze gronden per
definitie in handen van Staatsbosbeheer moeten blijven. Dat geldt ook
voor permanent bewoonde woningen en voor een deel ook voor
niet-permanent bewoonde woningen. De opening wordt geboden: de
minister zegt nu tegen de eilanden dat zij in gesprek moeten gaan en
moeten proberen om eruit te komen. Daaraan wordt de wens toegevoegd
om een aantal gronden waarop een gemeenschapsvoorziening zit, niet
over te dragen. De minister zegt begrijpelijkerwijs dat dit een paar slagen
te snel gaat.
Dat leidt natuurlijk wel tot de vraag hoe Staatsbosbeheer destijds de
grond heeft verkregen. Was dat ook om niet of is ervoor betaald? Als het
toen om niet kon, zou je die vraag nu ook in een wat ander daglicht
kunnen stellen, zeker als er gemeenschapsvoorzieningen op de desbetreffende grond gelegen zijn. Ik ben hier dus heel benieuwd naar. Vervolgens
is de volgende vraag interessant. Als de grond wordt overgedragen tegen
een vergoeding, waar gaat het geld dan naartoe? Gaat dan een-op-een
naar de staatskas of gaat het naar Staatsbosbeheer? Collega Van Gerven
zei dat geld niet aanjongt, maar wat mij betreft gaat dat nog veel te snel.
Hoort dat geld wel bij Staatsbosbeheer terecht te komen of hoort het,
volgens de regels van de wetgeving, wellicht bij de minister van Financiën
terecht te komen? Dat is natuurlijk een vrij fundamentele vraag, want dan
doet het er niet meer toe of geld wel of niet aanjongt. Als de rente hoog is,
krijg je misschien wat meer voor dat geld dan wanneer de rente laag is.
Daar waar sprake is van gemeenschappelijke publieke voorzieningen op
erfpachtgrond in handen van Staatsbosbeheer, kan die wat de CDA-fractie
betreft tegen een symbolisch bedrag worden overgedragen. Het gaat daar
immers niet om het verdienen van geld.
Mijn fractie is toch wat teleurgesteld in de bevindingen van wat ik
kortheidshalve de commissie-Zevenbergen noem. Wij hadden er meer
van verwacht. Wij hadden ook een andere ambitie toen de commissie aan
de slag ging. Wij hadden gehoopt dat de commissie nadrukkelijker had
gehoord wat er vanuit de samenleving op de Waddeneilanden naar voren
heeft gebracht en beter had geluisterd naar de enorme onrust die een en
ander heeft teweeggebracht. De CDA-fractie blijft van mening dat de
buitensporige verhogingen die worden voorgesteld, niet moeten en niet
kunnen. Om in de woorden van de commissie te blijven: het moet redelijk
en billijk zijn. Wat is dan redelijk en wat is dan billijk? Een verhoging van
400, 500, 600% of zelfs meer is absoluut niet redelijk en allerminst billijk.
Sterker nog, als je het echt goed voor hebt met de Waddeneilanden en de
Wadden, moet dit een gebied blijven waar toeristen en recreanten ook
welkom zijn. Het moeten geen eilanden worden voor een elite die als
enige in staat is om een huisje te houden, maar dat wellicht maar enkele
weken per jaar bewoont. De eilanden moeten voor iedereen toegankelijk
zijn op de wijze waarop het nu gebeurt. Het zijn niet zo zeer de eigenaren
die ons op dat risico wijzen, maar vooral de gemeentebesturen. Laten wij
vooral ook daarnaar luisteren, want het gaat uiteindelijk om de
leefbaarheid en de toekomst van de eilanden zelf. Ik roep de minister op
om zich nog eens te bedenken als het gaat om de buitensporige, niet
redelijke en niet billijke tariefaanpassing. Ik kan mij in die zin een heel eind
vinden in datgene wat collega Snijder in eerste termijn naar voren bracht.
Ik hoop dat ik heb gesproken in lijn met datgene wat de heer Mastwijk
voor de verkiezingen heeft gezegd over dit onderwerp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

10

Voorzitter: Atsma
Minister Verburg: Voorzitter. Dank voor de inbreng in eerste termijn. Het
is al door verschillende Kamerleden opgemerkt: wij spreken vandaag niet
voor het eerst hierover. Het is nu van belang, zowel voor de eilandbewoners, de eilandbezoekers, de natuur als Staatsbosbeheer, om op niet al
te lange termijn helderheid en een toekomstperspectief te verkrijgen. In
het debat met de Kamer van 8 december heb ik toegezegd dat ik een of
twee personen die hun sporen hebben verdiend in het openbaar bestuur
en deskundig zijn op deze materie, zou vragen om nog eens heel goed
naar deze erfpachtkwestie te kijken. Dat heeft geleid tot een verzoek aan
de heren Groothuis en Zevenbergen, die een rapport hebben geleverd dat
ik op 9 april jl. naar de Kamer heb gezonden. Het rapport schetst een goed
beeld van de groene erfpachtmarkt en geeft tegelijkertijd duidelijk aan hoe
een gedragslijn kan worden gemaakt voor een eigentijds en duurzaam
erfpachtsysteem. Alle argumenten worden er zorgvuldig in gewogen en
worden ook toegelicht. De complimenten van de heer El Fassed voor de
helderheid en duidelijkheid van het rapport zijn in mijn ogen zeer terecht.
Ik zie dat beide auteurs van het rapport op de publieke tribune zitten. Ik wil
hen dat compliment direct doen bereiken, want het is zeer zeker waar.
Het rapport is op een zeer zorgvuldige en gewogen wijze tot stand
gekomen. Dat brengt mij tot de opmerking dat ik alle twijfel die hier en
daar publiekelijk is geuit aan de integriteit van beide schrijvers, verre van
mij werp. Hier in de Kamer is dat gelukkig niet gebeurd, maar het is mij
opgevallen dat het in de beoordeling van het rapport wel is gebeurd. Ik
denk dat de auteurs buitengewoon integer en hard aan dit rapport hebben
gewerkt.
Uit het rapport blijkt dat Staatsbosbeheer uit de pas loopt met andere
groene erfverpachters en lagere tarieven hanteert dan gebruikelijk is in de
markt. Reden daarvoor is dat Staatsbosbeheer van de formele theoretische berekeningswijze is uitgegaan binnen de groene erfpachtmarkt. In
het rapport is voorgerekend dat er in de praktijk vaak substantieel wordt
afgeweken van deze methodiek, waardoor er in de praktijk vaker met
lagere erfpachtcanons wordt gewerkt dan in de theorie. De schrijvers van
het rapport hebben ook aangegeven dat er geen reden is waarom
Staatsbosbeheer lager moet zitten op de Waddeneilanden dan gebruikelijk
is in de markt van groene erfverpachters. Hierop zijn reacties geweest van
erfverpachtersorganisaties. De Kamer heeft overigens, net zoals ik, van
allerlei organisaties hierover ook nog weer brieven ontvangen. Ik wil dat
Staatsbosbeheer daarbij rekening houdt met de beginselen van goed
bestuur en als uitgangspunten redelijkheid en billijkheid hanteert. Ik vind
dat de aanbevelingen van het rapport daarin een heldere richting geven.
Het is al gememoreerd, maar ik denk dat het goed is om te onderstrepen
dat de positie van de erfpachters moet worden verbeterd. Erfpachters
mogen niet van de ene op de andere dag worden geconfronteerd met
hogere erfpachtcanons. Er komt een ingroeiregeling. Ik heb goed
geluisterd naar de verzoeken van de Kamerleden om de termijn van vijf
jaar met een paar jaar te verlengen en ik ben daar gevoelig voor. Ook vind
ik dat de procedure eenvoudiger moet worden, bijvoorbeeld als
erfpachters willen verbouwen. Er komt één loket bij de gemeente waar de
vergunning kan worden aangevraagd. Dat doet ook beter recht aan de
positie van de gemeente.
In het rapport van Groothuis en Zevenbergen staat ook de aanbeveling
om daar waar de natuurdoelstellingen het toelaten, de grond te verkopen
als onderdeel van de ontwikkelagenda. Gebleken is dat de Kamer dit
toejuicht. Tot mevrouw Snijder zeg ik dat het een niet in de weg staat van
het ander. Er moet helderheid komen in het erfpachtdossier, terwijl de
ontwikkelagenda tegelijkertijd van groot belang is. Ik onderstreep wat
verschillende woordvoerders hebben gezegd, namelijk dat het daarbij
zaak is dat er overleg is met de verschillende organisaties. Ik onderstreep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

11

de oproep van die leden der Kamer die zeggen dat de omgang met elkaar
zorgvuldig en respectvol moet zijn. Dat is inderdaad de goede wijze om er
met elkaar uit te komen. Er is ook gememoreerd dat ik de gemeenten heb
gevraagd om te komen met een inventarisatie. Die heb ik ook gekregen,
weliswaar in verschillende vorm. Ik zie voor mij dat de gemeenten en
Staatsbosbeheer daarover met elkaar gaan spreken. Dan zie ik op enig
moment een gezamenlijk voorstel graag tegemoet.
Mevrouw Snijder en de heer Atsma hebben gevraagd tegen welke
voorwaarden Staatsbosbeheer de gronden ooit heeft verkregen. De grond
is eigendom van de Staat. De grond op Terschelling is in 1909 overgegaan
van Financiën, is nooit eigendom geweest van de gemeente maar is wel
verpacht geweest aan de gemeente. Dit is afgekocht in 1909. De grond op
Ameland komt van Rijkswaterstaat in 1954 en is nooit eigendom geweest
van de gemeente. Op Texel is in 1899 Staatsbosbeheer opgericht om de
woeste gronden te beheren. Die zijn nooit in eigendom geweest van de
gemeente. Op Vlieland is de grond in 1908 overgedragen van de
gemeente voor een symbolisch bedrag plus de verplichting om de
zandverstuiving die het dorp bedreigde, te beheren. Dat is ook steeds de
doelstelling geweest. Er moest het nodige gebeuren om zaken op het
gebied van veiligheid en beheer te borgen.
Mevrouw Snijder heeft gevraagd naar een nieuwe rekensom om uit te
komen op reëlere canonwaarden. Het advies van de wijzen is een
samenhangend pakket aan maatregelen, dat volgens de regering in
balans is. Even afgezien van de overgangstermijn en rekening houdend
met hardheidsgevallen – de wijzen vinden dat met knelgevallen
zorgvuldig moet worden omgegaan, iets waartoe ik zeer graag bereid ben
– lijkt het mij onverstandig om te gaan «cherry picken» uit het rapport.
Mevrouw Jacobi heeft aangegeven waarmee zij het eens is en wat zij kan
onderstrepen. Ik denk echter dat je, gezien de samenhangende balans, nu
niet iets uit het rapport moet trekken. De wijzen hebben breed geconsulteerd en hebben belangen zorgvuldig met elkaar gewogen. Het rapport
leest in die zin als een trein. Je ziet ook hoe de belangen zijn gewogen. De
wijzen stellen een overgangstermijn voor van vijf jaar. Ik heb gezegd dat
daarover met mij te praten valt, mits het hele pakket in samenhang kan
worden ingevoerd. Mevrouw Snijder heeft ook gevraagd naar de brief van
Staatsbosbeheer aan de Wadden. Is de inzet de ontwikkelagenda of gaan
wij verder? Worden gronden verkocht? Het is het een plus het ander. Het
gaat dus om de erfpachtcanon, de ontwikkelagenda en de mogelijke
overdracht van de gronden.
De heer Van Gerven heeft gevraagd naar de hardheidsclausule voor
primaire bewoners. In het advies van de wijzen wordt hierin voorzien. De
wijzen adviseren dat in dit geval kan worden aangeklopt bij bestaande
gemeentelijke voorzieningen. Ook bij de ontwikkelagenda zal hieraan
aandacht worden besteed. Ik ben echter graag bereid om te kijken of wij
maatwerk kunnen leveren aan de echte knelgevallen. Dat zal dan ook per
situatie moeten worden beoordeeld.
De heer Verhoeven heeft gevraagd of de verhuurbaarheid kan worden
afgedwongen. Dat is niet het geval. Private partijen kunnen niet worden
gedwongen om hun private eigendom te verhuren. Ook vroeg hij of de
hogere inkomsten in de eilanden worden geïnvesteerd. Voor een gedeelte
zal dat inderdaad het geval zijn, maar mevrouw Snijder heeft gewezen op
de rietsnijders in het Nationaal Park Weerribben-Wieden. Zo heeft
Staatsbosbeheer natuurlijk nog een aantal andere doelstellingen. Wij
weten allemaal – het is zeer terecht dat mevrouw Jacobi daarop heeft
gewezen – dat de budgetten van de zijde van de rijksoverheid de komende
jaren zeker niet groter zullen worden. Wij vragen van Staatsbosbeheer wel
om datgene te doen waarvoor Staatsbosbeheer in het leven is geroepen.
Die taken moeten toch echt kunnen worden uitgevoerd. Budgetten zullen
niet worden verhoogd. Dat betekent dat de opbrengst hiervan voor een
gedeelte inderdaad in de ontwikkelagenda zal worden geïnvesteerd, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

12

het wordt geen doelredenering of doelheffing. De ontwikkelagenda moet
nog worden ontwikkeld. Staatsbosbeheer en de eilanden praten in dat
kader ook over het mogelijk doen van wetenschappelijk onderzoek, maar
het is geen een-op-eenkoppeling. Het is wel van belang dat Staatsbosbeheer het kan benutten op een zorgvuldige en transparante wijze.
De heer Verhoeven heeft gevraagd hoeveel pachters permanente
bewoners zijn en of de nieuwe canon pas bij bezitsvervreemding kan
worden geëffectueerd. Het aantal permanente bewoners op Texel is
substantieel; op andere eilanden is dat veel minder. Ik heb momenteel niet
de precieze aantallen beschikbaar, maar ik begrijp van mijn ambtenaren
dat wij daar wel achter kunnen komen. Zodra dat is gebeurd, zal ik de
Kamer die informatie toesturen. Ik ben er niet voor om een nieuwe canon
pas te effectueren bij bezitsvervreemding. Ik voel dan veel meer voor een
zorgvuldige ingroeiperiode.
Mevrouw Jacobi en de heer Atsma hebben gezegd dat de redelijkheid en
billijkheid moeten terugkomen in de differentiatie tussen permanente en
tijdelijke bewoning. Redelijkheid en billijkheid komen terug door bij de
taxatie rekening te houden met de bestemming. Dat kan dus mede
bepalend zijn voor de waarde van de grond. Als generiek vangnet geldt
vervolgens de inzet van de daarvoor bestaande gemeentelijke instellingen.
Mevrouw Snijder heeft gevraagd naar de rietsnijders. De pachters van
Staatsbosbeheer maakten gebruik van de subsidieregeling natuur, maar
die is opgegaan in het SNL. Voor en met de pachters wordt naar een
structurele oplossing gezocht. In de tussentijd geldt de zogenaamde
reparatieregeling, waarin de pachters geld krijgen van de provincie via
Staatsbosbeheer. Op het moment dat er een structurele oplossing is,
vervalt de reparatieregeling. Daar wordt dus nog naar gezocht. Waar
Staatsbosbeheer te weinig budget heeft of niet kan rondkomen van zijn
budget, moet het daarvoor verantwoording afleggen. Waar niet is, kan
ook niet worden geïnvesteerd. Hier is echter geen sprake van iets niet
meer doen, maar van een reparatieregeling. Er wordt gezocht naar een
definitieve oplossing.
Mevrouw Jacobi heeft gevraagd hoe de bepaling van de grondwaarde
wordt gerealiseerd. Ik verwijs naar hoofdstuk 4.3a over het bepalen van de
grondwaarde. Op pagina 16 en 17 hebben de wijzen een aantal overwegingen genoemd. Ik lees er maar een paar voor, maar het is tamelijk
helder wat zij hebben gedaan. «Uitgangspunt is dat grond in principe
altijd tegen de waarde in het economische verkeer moet worden
gewaardeerd. De vrije marktwaarde kan worden bepaald door onafhankelijke taxateurs/deskundigen.» (...) «Door op de WOZ-waarde de investeringen van de erfpachters in opstallen in mindering te brengen krijgen we
de residuele grondwaarde. De waarde van blooteigendom leiden we
daaruit af door de residuele grondwaarde te vermenigvuldigen met 0,75.
Deze aanpak is naar ons oordeel geen depreciatie maar is volledig in lijn
met de algemene praktijk in de groene erfpachtmarkt en marktconform.»
(...) «De erfverpachter (= bloot eigenaar) heeft recht op de actuele waarde
van de bij uitgifte geleverde (ruwe) bouwgrond en de daarbij behorende
bestemming. Met andere woorden: de omvang van de investeringen van
de erfpachter wordt buiten beschouwing gelaten. Staatsbosbeheer gaat
bij de canonbepaling uit van een volle vrije grondwaarde minus investeringen door de erfpachter.» Het gaat zo nog even door, maar ik denk dat
dit een helder hoofdstuk is.
Mevrouw Jacobi heeft ook gevraagd waarom er de afgelopen tijd geen
gebruik is gemaakt van de mogelijkheid voor meer overleg. Het advies
van de wijzen is gebaseerd op overleg met de verschillende partijen. Ik
heb de aanbevelingen van de wijzen overgenomen en mij daarmee de
uitkomsten van de weging van de verschillende belangen eigengemaakt.
Over de ontwikkelagenda heb ik reeds gesproken in reactie op de vragen
van mevrouw Snijder-Hazelhoff.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

13

Mevrouw Jacobi vroeg tevens hoe het zit met het EMU-saldo en de
rijksregels voor financiering. Ik vind dat een zeer terechte vraag. Het is een
van de redenen waarom ik de wijze mensen heb gevraagd om recht te
doen aan de bewoners, maar ook recht te doen in de relatie met andere
groene erfpachters en andere groene erfverpachters. Precedentwerking is
natuurlijk iets wat wij moeten zien te voorkomen, terwijl wel regelmatig
de vraag is gesteld of er aanleiding is en argumenten zijn voor een
bijzondere positie voor de Waddeneilanden. Ook hierop zijn de wijze
mannen naar mijn mening zeer zorgvuldig ingegaan. Dat is de reden
waarom ik de Kamer wil voorstellen om de erfpachtcanon te laten
ingroeien op deze gebalanceerde wijze, te kijken naar een iets langere
ingroeiperiode, de ontwikkelagenda verder te zetten, de waardetaxatie te
doen zoals in het rapport wordt aangegeven en dan ook helderheid en
duidelijkheid te bieden, een knelgevallenregeling op te stellen voor
mensen voor wie er problemen zijn en tegelijkertijd het gezamenlijke
voorstel af te wachten van de gemeenten en Staatsbosbeheer om tegen
reële marktwaarde gronden over te dragen aan de gemeenten.
De voorzitter: Mij is gebleken dat er behoefte bestaat aan een tweede
termijn.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. De minister herhaalt heel
helder de lijn die de VVD-fractie ook aldoor had. Daar waar de natuurdoelstelling het toelaat, kan de grond worden verkocht c.q. overgedragen.
Onder welke voorwaarden zal dat gebeuren? Taxaties en dergelijke klinken
allemaal aardig, maar in welke richting moeten wij denken? Daarover kan
ook zorg zijn. Ik doe nog even een dringend beroep op de fractie van D66,
die in 2008 deze lijn van harte heeft ondersteund door een motie te
steunen. Ik wijs daar nog even op.
Tot de minister zeg ik dat ik van ganser harte hoop dat dit bewaarheid
wordt, omdat ik denk dat het een goede oplossing is, ook in relatie met de
brief die Staatsbosbeheer naar de Waddeneilanden heeft gestuurd en
waarbij ik toch wat zorg heb, omdat daar voor een groot deel alleen over
de ontwikkelagenda wordt gesproken en niet over een eventuele
grondoverdracht.
Ik blijf zitten met een punt dat ook bij de CDA-fractie leeft, namelijk dat de
grond eigendom is van de Staat. De erfpachtconstructies zijn volledig
voor rekening van Staatsbosbeheer. Als nu gronden worden overgedragen, hoe gaat het dan met het financiële plaatje, ook afgezet tegen het
feit dat de minister zegt dat budgetten wel heel belangrijk zijn? Zij legt
daarmee ook direct een link met de ontwikkelagenda, wat ik niet helemaal
kan plaatsen. Ik vind dat budgetten moeten worden afgestemd op de
doelstellingen die je jezelf oplegt. Heb je minder budgetten, dan moet je
ook doelstellingen bijstellen. Dat is de lijn van de VVD-fractie.
Ik dank de minister voor de reparatieregeling voor de rietsnijders.
De heer El Fassed (GroenLinks): Voorzitter. Ik hoor graag iets meer over
de generieke korting en waarom daarvoor is gekozen in plaats van voor
een individuele korting.
Dan de 25%-regeling. Dit is gebruikelijk als een soort afkoopsom die
meestal wordt betaald door de erfpachter aan de verpachter. Als dit
laatste niet het geval is, is het moeilijk om de 25% aftrek met belastinggeld te verantwoorden. Ik zou hier graag wat meer over willen weten.
Ook hoor ik graag meer over de relatie tussen de canon en de huurprijzen,
een vraag die ook door de heer Verhoeven van de D66-fractie is gesteld.
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Ik wil twee zaken aan de orde stellen
en de minister dank zeggen dat zij de overgangstermijn van vijf jaar wil
heroverwegen en wil kijken of daarvoor een iets langere tijd kan worden
genomen. Naar aanleiding daarvan heb ik de vraag gesteld of de minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

14

nog eens concreet kan aangeven waarover wij het hebben. Ik probeer mij
een voorstelling daarvan te maken. Ik kom niet zo vaak op de Wadden; ik
woon in Brabant en daar is het ook bijzonder goed toeven. De Wadden
zijn ver weg. Stel dat je daar in een huisje woont dat twee ton waard is.
Wat betaal je dan nu? Wat wordt het als wij ja zeggen tegen de voorstellen
die er liggen? Zo kunnen wij ons daarvan een betere voorstelling maken.
Misschien kan de minister het huidige scenario van vijf jaar vergelijken
met het voorstel van tien jaar dat onze fractie heeft geopperd.
Dan het grondeigendom. Er ligt hier een rapport, maar de vraag ging
helemaal niet over grondeigendom. Zoals ik het lees, hebben de auteurs
de vrijheid genomen om zich ook daarover te uiten, maar dat was
helemaal niet de vraag. Zij zeggen dat datgene moet worden afgestoten
wat niet beantwoordt aan het doel van Staatsbosbeheer. Wij weten echter
hoe moeilijk het is om gronden te verwerven, bijvoorbeeld in het kader
van de ecologische hoofdstructuur. Eenmaal weg heb je ze niet zomaar
terug als dat later toch weer nodig blijkt te zijn. Staatsbosbeheer zegt dat
er helemaal niet vervreemd hoeft te worden en dat het de grond eigenlijk
allemaal nodig heeft. Moeten wij dit niet gewoon laten rusten? Het is
Werelderfgoed; laten wij dat gewoon laten aan Staatsbosbeheer en er
geen risico’s mee lopen. Het kan zijn dat het wordt ingegeven doordat
Staatsbosbeheer extra middelen zou moeten verwerven om zijn eigen
broek op te houden, maar dat zou een kortzichtige afweging zijn. Het gaat
erom dat Staatsbosbeheer ten volle zijn doelstellingen moet kunnen
realiseren. Wat mijn fractie betreft komt er dus geen vervreemding van
het grondeigendom. Ik krijg graag een toezegging van de minister op dit
punt, anders overweeg ik hierover een motie in te dienen.
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter. Dit debat heeft zich toegespitst op
de woorden «tarief» en «termijn». Ik ben erg blij met de toezegging van de
minister dat zij in ieder geval naar de termijn wil kijken en sluit me aan bij
mijn SP-collega dat die naar tien jaar kan. Anders blijft toch een beetje in
de lucht hangen hoe wij dit gaan doen.
Bij de depreciatie gaat het om 25%, wat toch ook een verhoging van 650%
ten opzichte van de huidige prijs betekent. Mijn fractie ziet de reden om
tot deze verhoging te komen, maar onderbouw het alsjeblieft heel goed –
dat is in het rapport gebeurd – en differentieer anders naar knelgevallen,
zodat je die in ieder geval tegemoetkomt waar mogelijk en je in ieder
geval probeert om het voor iedereen zo goed mogelijk te laten verlopen.
Daar gaat het hier natuurlijk wel om. Wil de minister hier nog eens op
ingaan?
Dan het punt van het structurele overleg. Ik denk dat het heel belangrijk is
dat de blik nu vooruit wordt gericht en dat alle partijen die hierbij
betrokken zijn, structureel met elkaar gaan overleggen zodat de uiteenlopende belangen die hier spelen, veel meer gezamenlijke belangen
worden. Daar moeten wij uiteindelijk naartoe. Dat is gewoon een kwestie
van het goed organiseren. Dat klinkt ook nog vaag, maar ik zou het prettig
vinden als de gemeenten, de bewoners en Staatsbosbeheer hieraan in de
toekomst op een goede manier werken. Deze blik vooruit is voor de fractie
van D66 in dit geval leidend, maar ik wil mijn collega van de VVD wel
danken voor het feit dat zij mij nog even heeft herinnerd aan een motie uit
het jaar 2008. Het is goed dat de continuïteit van het debat gewaarborgd
is. Ik zal er nog even naar kijken, maar het verandert op dit moment niets
aan mijn betoog.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording. Ik sluit mij aan bij vorige sprekers over het bespreekbaar
worden van de ingroeitermijn. Als het gaat om het fenomeen «redelijk en
billijk», wil ik twee relaties leggen. De eerste relatie leg ik naar het aspect
van de depreciatie, die hier 25% is, terwijl de commissie-De Jong uitging
van 40%. De formules die zijn toegepast, had ik al gezien, maar het gaat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

15

uiteindelijk om of het wel of niet reëel is. Ten opzichte van de situatie
waarin er geen rekening mee werd gehouden en werd uitgegaan van het
volle eigendom, lijkt het me wel reëel of in ieder geval reëler. Waar het mij
echter echt om gaat, is dat je tegemoetkomt aan de specifieke situatie. Ik
heb het heel vaak gehad over de Waddentoets. De Waddeneilanden zijn
heel anders dan de rest van Nederland omdat je daar, hoe je het ook
wendt of keert, schaarste hebt. Ik maak mij ook zeker zorgen over de
betaalbaarheid van wonen, werken en toerisme op de eilanden in de
toekomst. Ik pleit ook zeer voor de ontwikkelagenda. Ik heb de minister er
vandaag niet echt ja tegen horen zeggen in de zin dat zij ervoor gaat,
ervoor wil betalen en er zin in heeft om er wat moois van te maken. Ik
denk dat dit de schwung er weer in zou kunnen brengen, want anders
blijven we elkaar vasthouden op dit punt.
De tweede relatie leg ik met de differentiatie. In het rapport wordt het een
handreiking genoemd, maar ik denk dat het heel belangrijk is dat wij de
differentiatie beter concretiseren. Ik hoor graag van de minister wat voor
haar concrete punten zijn waarmee zij de menselijke maat wil binnenhalen.
De beantwoording over het EMU-saldo was wat mij betreft duidelijk.
Mijn laatste vraag betreft de andere groene erfverpachters. Is er een
precedentwerking naar bijvoorbeeld Domeinen en Natuurmonumenten
als het gaat om de generieke toepassing van de 25%?
Voorzitter: Snijder-Hazelhoff
De heer Atsma (CDA): Voorzitter. Ik heb de minister de ontwikkelagenda
wel horen omarmen, maar mijn punt is dat je het ene weggeeft terwijl je
bij het andere maar moet afwachten wat ervoor terugkomt. Ik vind dat een
beetje ingewikkeld. In het ene geval, bij de ontwikkelagenda, heb je het
vooral over het gemeenschappelijke belang. Dat is natuurlijk prima, maar
in het andere geval, als het gaat om de substantiële, buitensporige en niet
redelijke verhoging, heb je het vaak over particulier belang. Ik denk dat die
knip wel moet worden gemaakt. Natuurlijk zal iedereen voor de ontwikkelagenda zijn. Dat is logisch, omdat het uiteindelijk gaat om het
toekomstperspectief van de eilanden op de lange termijn. In die zin
verschillen mevrouw Jacobi en ik, denk ik, niet van mening. Voor de
eigenaren van een woning op pachtgrond is het echter een buitengewoon
schrale troost. Of je nu kiest voor een ombouwtermijn van vijf jaar of een
van tien jaar, de pijn blijft hetzelfde. Ik zou ook nog eens willen kijken naar
wat wij in het kader van de crisisaanpak tegen elkaar hebben gezegd en
beloofd. Hoeveel zouden de tarieven hier in dit huis, maar ook in alle
gemeenten, maximaal mogen stijgen als wij kijken naar de WOZ en
andere zaken? Dan is het natuurlijk buitengewoon wrang dat je het hier
over vele honderden procenten hebt die je, kijkend naar wat er gebeurt,
aan niemand kunt uitleggen.
Mijn andere punt betreft de reactie van de minister op de vragen hoe de
grond destijds is overgegaan naar Staatsbosbeheer en van wie de grond
is. De minister heeft verteld wanneer de eilanden grond hebben overgedragen, maar zij is niet ingegaan op de specifieke situatie wanneer
Staatsbosbeheer de grond in handen heeft gekregen. Evenmin is zij
precies ingegaan op de vraag waar de opbrengsten van een eventuele
verkoop van grond terechtkomen. Dat is misschien een fundamenteel
punt, want het kan niet zo zijn dat Staatsbosbeheer de grond om niet heeft
gekregen en de opbrengst vervolgens naar Staatsbosbeheer zou gaan.
Dan zitten wij inderdaad te hannesen met het EMU-saldo. Ik krijg graag
meer precieze gegevens hierover. Kortom, er moet duidelijkheid worden
gegeven op dit punt.
Deels aansluitend bij datgene wat collega Jacobi zei, wijs ik op de eilander
interpretatie van de groene erfpacht in relatie tot de specifieke situatie van
de eilanden. Men heeft gewezen op de vooral bebouwde omgeving, die in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

16

zekere zin uniek is, en daarnaast natuurlijk op de eilandenstructuur, die
totaal onvergelijkbaar is met datgene wat zich buiten de eilanden afspeelt.
In die zin handhaaf ik de bezwaren die ik in eerste termijn had. De
commissie-Groothuis/Zevenbergen heeft op veel vragen een antwoord
gegeven waarmee wij uit de voeten kunnen, maar het punt van de
buitensporige verhoging voor de individuele eigenaren zal ertoe leiden
dat het bewonen of in eigendom hebben van een huisje op bijvoorbeeld
Terschelling straks alleen een zaak wordt van een elite. Wij zouden die
elite niet de kans moeten geven. Dat willen de eilanden niet, dat willen de
bewoners niet, dat wil niemand. Ik sluit mij op dit punt aan bij de
opmerkingen van de heer Van Gerven, die ook zei dat het goed is dat
mensen nog kunnen recreëren op de eilanden. Als wij dat willen, moeten
wij heel goed kijken naar de bedragen. Die bedragen zijn inmiddels al
ruimschoots bekend.
Voorzitter: Atsma
Minister Verburg: Voorzitter. Ik dank de leden voor de inbreng in tweede
termijn. Mevrouw Snijder heeft gevraagd hoe de taxatie tot stand komt.
De wijzen hebben daar nadrukkelijk iets over gezegd. Op pagina 4 staat
dat zij adviseren om voor de canonvaststelling van Staatsbosbeheer op de
Waddeneilanden te werken met een vaste taxatiecommissie die het
vertrouwen geniet van alle partijen. Dat geldt ook voor het bepalen van de
grondwaarde. Wij hebben de heren Groothuis en Zevenbergen gevraagd
om met iets te komen dat te hanteren is. De vorige keer heeft de Kamer
hiernaar gevraagd. Het is natuurlijk wel nodig dat er dan betrouwbare
gegevens per gebied en grote klassen van het perceel beschikbaar zijn.
Dan kan de waarde van het blooteigendom – zo stellen de auteurs in
onderdeel 4.3a – worden gesteld op 75% van de volle vrije grondwaarde.
Ik heb zojuist gezegd hoe ze daarbij komen. Dat staat op pagina 15 en 16
van het advies.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik heb zo niet in beeld wat er verder
nog staat, maar er wordt dus op geen enkele wijze rekening gehouden
met de WOZ-waarde van de woningen?
Minister Verburg: Wij adviseren om de volle vrije grondwaarde te laten
taxeren door een onafhankelijke, niet-ambtelijke deskundige of een
taxatiecommissie, bij voorkeur gebruikmakend van de WOZ-waardebepaling van het desbetreffende object of soortgelijke objecten in
combinatie met de residuele grondwaardemethodiek. Dat is het advies dat
zij hebben gegeven, dat nog eens uitgeschreven staat op pagina 15 en 16
van het advies. Zeker als je de reacties leest, is het zeer zorgvuldig en
doordacht om er op die wijze toe te komen.
Voorzitter. Mevrouw Jacobi heeft gevraagd of ik ga voor de ontwikkelagenda. Het antwoord is ja. Wij hebben het al een aantal keer hierover
gehad. Ook in het brievenverkeer tussen de gemeentebesturen en
Staatsbosbeheer wordt duidelijk dat dit van de grond moet komen en dat
het motief er nadrukkelijk is. Dat er in de brief van Staatsbosbeheer van
10 juni niets staat over de voorstellen met betrekking tot de tegen
marktwaarde over te dragen gronden met een publieke functie, heeft te
maken met het feit dat ik de eilanden daartoe heb uitgenodigd en heb
gezegd dat wij stappen voorwaarts gaan maken en gaan werken aan
concrete oplossingen. Het is dan het een en het ander. Ik zeg het de heer
Verhoeven, mevrouw Jacobi en mevrouw Snijder graag na: het is
geweldig hard nodig dat partijen met elkaar aan tafel komen en een
constructieve en respectvolle manier van omgang met elkaar ontwikkelen
of blijven hanteren, omdat er een gezamenlijk en gedeeld belang is,
namelijk zorgen dat de Waddeneilanden aantrekkelijk zijn en blijven voor
toeristen en recreanten, maar dat het er ook gewoon goed wonen, werken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

17

en leven is voor de inwoners. Dat belang is een gezamenlijk en gedeeld
belang waarvoor een agenda zal moeten worden ontwikkeld. Dat doen
Staatsbosbeheer en de gemeenten. De ontwikkelagenda kan per Waddeneiland ook nog wat verschillen.
Mevrouw Jacobi (PvdA): In eerste termijn heb ik gezegd dat de
gemeenten – ik weet dat Staatsbosbeheer er ook voor voelt – graag een
onderzoek willen doen naar het versterken van het toerisme en de
sociaaleconomische situatie op de eilanden. Ik zou graag horen dat het
ministerie van LNV daarvoor gaat.
Minister Verburg: Pas op met mij op te dragen om op de stoel van
Staatsbosbeheer te gaan zitten! Ik zie dat de ontwikkelagenda belangrijk is
en dat erover wordt gesproken, maar ieder heeft zijn rol. Nog niet zo lang
geleden hebben wij het mandaat van Staatsbosbeheer opnieuw met
elkaar besproken en vastgesteld. Mevrouw Jacobi is dichtbij. Zij is dichtbij
de Waddeneilanden, dichtbij Staatsbosbeheer en ook dichtbij mij. Ik ben
zelf ook dichtbij Staatsbosbeheer en dichtbij de Waddeneilanden. Ik ben
ervan overtuigd dat wij het echt niet zullen loslaten. De Kamer wordt
geïnformeerd en dat zal zo blijven. Laten wij nu wel iedereen in zijn kracht
plaatsen en ervoor zorgen dat de verantwoordelijkheid daar wordt
genomen waar zij moet worden genomen, zodat wij elkaar niet in de weg
zitten. Dat de ontwikkelagenda belangrijk is, is vanmiddag nog eens extra
onderstreept. Dat wordt door de verschillende partijen ook zo beleefd en
ervaren, dat kan ik garanderen.
Mevrouw Snijder heeft mij bedankt voor de overgangsregeling inzake het
Nationaal Park Weerribben-Wieden. Ik denk dat het inderdaad belangrijk is
dat die regeling er is en dat het niet zo maar stilvalt.
De heer Van Gerven heeft gevraagd of de gronden niet beter in handen en
beheer van Staatsbosbeheer kunnen blijven, omdat de Wadden Werelderfgoed zijn. Dat is ook zo en daar zijn wij allemaal trots op, maar de
Wadden zijn dat ook geworden door het gebruik en de benutting ervan. Ik
denk dat het advies van de heren verstandig is. Gelet op de reactie van de
gemeentebesturen van de verschillende eilanden, lijkt het mij verstandig
om in het kader van de ontwikkelagenda te kijken of en zo ja, welke
gronden wij kunnen overdragen.
De heer Van Gerven (SP): De minister zei zojuist dat Staatsbosbeheer een
bepaald mandaat heeft voor de ontwikkeling van de gebieden. Staatsbosbeheer geeft zelf aan eigenlijk geen behoefte te hebben aan de discussie
over het overdragen van gronden, zoals ik lees in de stukken. Het zijn
anderen die zitten te azen op die gronden. Ik ben een boerenzoon. Ik zit
niet meer in het bedrijf, maar één ding heb ik goed onthouden: grond is
goud. Ik adviseer dus dringend om de grond te behouden voor Staatsbosbeheer, zeker ook in het belang van de ontwikkeling van de gebieden.
Minister Verburg: Ik denk dat dat niet de verstandigste keuze is op dit
moment. Dit is onderdeel van de ontwikkelagenda. Hoe gaan wij de
komende jaren met elkaar zorgen dat de kwaliteit en de aantrekkingskracht van de Waddeneilanden tot nog grotere hoogten worden gestuwd?
Ook gelet op de reacties van de gemeenten op mijn uitnodiging om met
voorstellen ter zake te komen, lijkt het mij goed om dat serieus te bekijken.
Ik zie nergens in de stukken staan dat Staatsbosbeheer het niet wil, maar
misschien beschikt de heer Van Gerven over andere stukken van
Staatsbosbeheer dan ik. Ik heb Staatsbosbeheer uitgenodigd om het wel
te doen en om daarover constructief om de tafel te gaan. Ik heb alle reden
om aan te nemen dat Staatsbosbeheer dat ook zorgvuldig zal doen.
De heer Van Gerven (SP): Ik citeer uit het onderzoeksrapport, pagina 10:
«Van diverse kanten wordt benadrukt dat Staatsbosbeheer sommige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

18

gronden zonder enig probleem zou kunnen afstoten. Staatsbosbeheer
vindt zelf echter (...)», enzovoorts. Er is dus kennelijk een tegenstelling
tussen anderen en Staatsbosbeheer over welke grond al dan niet
vervreemd kan worden. Als dat aan de orde is, moeten wij daar heel
voorzichtig mee zijn.
Minister Verburg: Met alle respect, maar ook in alle scherpte, valt het mij
op dat de heer Van Gerven de tweede zin niet helemaal afmaakt. Dat is
zijn goed recht, maar laat ik dan maar helder zijn. De heren Groothuis en
Zevenbergen geven aan dat grond die niet voor natuurdoelstellingen
nodig is, kan worden afgestoten. Dat lijkt mij verstandig, maar daarvoor is
een gesprek nodig tussen Staatsbosbeheer en de gemeenten. Daarom zeg
ik dat zij daarover om de tafel moeten gaan. Ik zal het voorstel dat daaruit
voortkomt, welwillend en ruimhartig bekijken. Dat heb ik ook tegen de
partijen gezegd.
Voorzitter. De heer El Fassed heeft gevraagd waarom is gekozen voor een
generieke korting van 25% en hoe dat te verantwoorden is als inzet van
belastinggeld. Hier is geen sprake van een korting. Het advies geeft aan
dat alleen de waarde van het blooteigendom toekomt aan Staatsbosbeheer. Die wordt berekend door 75% te nemen. De berekening van de
volle vrije grond staat ook in het advies. Het rapport is gebaseerd op de
realiteit dat 75% van de vrije grondwaarde kan worden toegerekend aan
de vererfpachter. Dat is ook gebruik bij andere groene erfverpachters. Dat
is tevens de reden waarom ik er vertrouwen in heb – want wij zijn dit
natuurlijk nagegaan – dat dit rapport niet leidt tot precedentwerking bij
andere groene erfverpachters.
Een der leden heeft gevraagd of dit ook elders zal leiden tot verzoeken om
verkoop in de groene erfverpacht. Dat sluit ik niet uit. Ik heb al een verzoek
liggen voor een grond met een publieke functie. Op enig moment zullen
wij daarmee zorgvuldig moeten omgaan en er zorgvuldig naar moeten
kijken. Het betekent dat de samenhang der dingen er wel degelijk is,
bijvoorbeeld of het wel of geen Waddeneiland is, en dat uiteindelijk aan
de rechter kan worden gevraagd om daarover een oordeel te geven. Het
vraagt van de rijksoverheid, van de regering en ook van de Kamer wel om
de juridische houdbaarheid zorgvuldig mee te wegen. De houdbaarheid
bij de rechter zal ook geborgd moeten zijn.
De heer Van Gerven heeft gevraagd of ik een concreet voorbeeld kan
geven voor een huis van € 200.000. Dat is in zijn algemeenheid niet te
beoordelen, maar is geheel afhankelijk van de omvang van een concreet
perceel en de ligging daarvan. Daarom wordt ook gepleit voor een
onafhankelijke taxatiecommissie of een onafhankelijke taxatieadviseur,
niet-ambtelijk, zoals de heren er ook nog bijschrijven in hun rapport.
De heer Verhoeven heeft gezegd dat er structureel overleg nodig is. Ik kan
niet meer dan dat onderstrepen; ik denk dat het zeer waar is.
De heer El Fassed heeft gevraagd naar de relatie tussen de hoogte van de
canon en de huurprijs. Ik kan die relatie niet zo geven; die valt ook niet zo
maar vast te stellen. De huurprijs komt natuurlijk vooral tot stand op basis
van vraag en aanbod. Wij weten dat er heel veel vraag is, dus de huurprijs
is heel behoorlijk.
De heer Van Gerven (SP): Ik kom nog even terug op het concreet maken
van de voorstellen. Er wordt nu een bepaald bedrag betaald. Wij horen
dat dit bijvoorbeeld met 700% omhooggaat. Het is in ieder geval mogelijk
om die bedragen concreet te noemen, dus dat het nu bedrag X is en het
straks bedrag Y wordt, zodat wij er toch een beter beeld van krijgen. Ik
begrijp van de voorzitter dat die cijfers er kennelijk al zijn. Uiteraard zijn
die er, maar ik ken ze niet. Kan ik ze krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

19

De voorzitter: Als het antwoord nu niet wordt gegeven, laten wij dan
afspreken dat er na afloop van de vergadering wellicht een indicatie kan
worden gegeven.
Minister Verburg: Laat ik het zo zeggen. Een indicatie na afloop van de
vergadering zal worden gegeven op basis van aannames. Ik heb de cijfers
niet en er valt ook niet zomaar een reeks te geven, omdat het van een
aantal elementen zal afhangen. Ik zal zien of hierover betrouwbare – dat is
cruciaal – informatie te geven valt. Ik zal dat de Kamer laten weten.
Mochten er dergelijke cijfers zijn, dan stuur ik ze de Kamer toe. Ik zal de
Kamer dus sowieso schriftelijk een antwoord doen toekomen.
De heer Van Gerven (SP): Kan de minister daarbij een tijdspanne
noemen? Het kan namelijk heel verhelderend werken. Kan het nog voor
het reces of is daarvoor toch wat meer tijd nodig?
De voorzitter: Ik dring daar echt op aan, want ik sluit niet uit dat er
morgen een VAO komt over dit onderwerp. Iedereen wil duidelijkheid, dus
ik vraag de minister om er morgen voor 14.00 uur op terug te komen.
De heer Van Gerven (SP): Ik hoor mensen uit de zaal roepen dat zij
voorbeelden kunnen geven. Natuurlijk is dat zo, maar het gaat erom dat
de minister vanuit haar verantwoordelijkheid die cijfers kan aanleveren.
Minister Verburg: Ik zal mijn uiterste best doen om aan het verzoek te
voldoen, want ik zie het belang van de Kamer, dat in dit geval ook mijn
belang is en het belang van heel veel mensen hier in de zaal en elders.
Voorzitter. Mevrouw Jacobi heeft aandacht gevraagd voor de menselijke
maat. Ik ben het daarmee zeer eens. Dat is ook precies de reden waarom
ik heb gezegd te willen kijken naar de ingroeitermijn. De heer Verhoeven
sprak over tien jaar. Dat is een verdubbeling van de ingroeitermijn en dus
geen geringe stap. Ik denk dat het ook als zodanig gezien en gewogen
moet worden. Ik ben daartoe bereid. Dat is geen stapje voorwaarts, maar
een sprong voorwaarts.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Mijn waardering voor die sprong. In het rapport
wordt steeds gesproken over de mogelijkheid om aan te sluiten bij de
specifieke situatie van de Wadden. De menselijke maat kan concreter
worden gemaakt door te bekijken of iemand er permanent woont, of het
zijn eerste woning is of een recreatiewoning, of de woning beperkt is in
opstal en of zij wordt verhuurd. Door deze waarden op een dusdanige
manier te laten meewegen door de taxatiecommissie, kun je concreet
tegemoetkomen aan specifieke zaken die voor de eilanden van belang
zijn, bijvoorbeeld voor de sociaaleconomische situatie.
Minister Verburg: De wijze heren hebben daar ook naar gekeken. Zij
zeggen dat daarvoor geen vuistregels zijn te geven. Ik heb in eerste
termijn echter al toegezegd dat ik zal kijken naar een regeling voor
knelgevallen. Er moet dan wel echt sprake zijn van een knelgeval. Wij
moeten daarvoor geen vuistregels willen maken, want daarmee trekken
wij een steentje uit het zorgvuldige bouwwerk. De uitspraak dat de
overgangstermijn van vijf naar tien jaar kan, zegt nogal wat. Dat is echt
een heel stevige stap in het hele traject. Verder zou ik willen zeggen: laat
de afspraken de afspraken. Er komt een verslag van dit algemeen overleg.
De Kamer heeft mijn woord dat wij ernaar gaan kijken. Laat ons nu
alsjeblieft niet weer van alles en nog wat in regeltjes willen vangen, want
dat komt niet goed. Er moet een taxatiecommissie of een onafhankelijke
taxateur komen. Naar knelgevallen zullen wij zorgvuldig kijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

20

De heer Verhoeven (D66): Ik dank de minister voor haar grote sprong van
vijf naar tien jaar. Wij zijn ontzettend blij met die toezegging. Ik kan mij
vinden in wat de minister zegt over het nu niet willen onttakelen van het
bouwwerk door bepaalde gevallen op een bepaalde manier vast te
leggen. Ik zie nog een mogelijke oplossing op dat punt. Misschien moeten
wij een aantal uitgangspunten formuleren die wij, als een soort sleutel die
past op elk slot, in ieder geval kunnen toepassen. Daarbij leg je niet alles
gedetailleerd vast, want dan ontkracht je misschien het rapport, maar je
schetst wel een aantal uitgangspunten waarmee en kaders waarbinnen je
de knelpunten kunt beoordelen. Je doet dan aan differentiatie op een
generalistische manier, wat in dit geval volgens mij zeer passend zou zijn.
Minister Verburg: Een van de kenmerken van knelgevallen is dat ze uniek
zijn. Laat mij de Kamer de meest ruimhartige toezegging doen. Wij gaan
langs de lijnen van dit rapport aan de slag, met de toezeggingen die ik de
Kamer heb gedaan, waaronder de grote sprong van het verruimen van de
ingroeitermijn van vijf naar tien jaar. Dat mag niet worden onderschat. Ik
zeg de Kamer toe dat ik, op het moment dat zich een evident knelgeval
voordoet, zal vragen om mij daarover te informeren. Ik zal vervolgens de
Kamer erover informeren. De Kamer zal dan zien dat het ene knelgeval
niet het andere is. Ik zeg toe dat wij er zorgvuldig naar kijken en ik vraag
de Kamer om haar vertrouwen op dat punt.
De heer Verhoeven (D66): Op het moment dat er meerdere knelgevallen
de Kamer bereiken via de route die de minister zojuist schetste, zal de
Kamer gaan nadenken over een manier waarop de uitgangspunten die ik
net beschreef, kunnen worden vastgesteld. Wij komen dan alsnog via die
weg naar de minister toe. Vooralsnog wil ik er wel vertrouwen in hebben,
maar ik hoop echt dat onze woorden goed bij haar terechtgekomen zijn.
Minister Verburg: De heer Verhoeven en ik kennen elkaar nog niet zo
lang, maar mensen die mij langer kennen, weten dat ik het zo zal doen en
dat mijn woord daar ook goed voor is. Mocht zich een patroon aftekenen
waarbij het steeds gaat om dezelfde situatie met knelgevallen, dan kan ik
niet anders dan me voorstellen dat de ene situatie ter voorbeeld staat van
de andere en dat daarop iets wordt ontwikkeld. Laten wij het nu niet
ingewikkeld maken. Er is oog voor de knelgevallen.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik doe nog één poging. Als ik het over differentiatie heb, heb ik het helemaal niet over de knelgevallen. Ik heb het over
de mogelijkheid die Groothuis en Zevenbergen aangeven om differentiatie te gebruiken, bijvoorbeeld op het punt van kleine of eenvoudige
opstallen voor verhuur of op basis van de vraag of er permanente
bewoning is.
Minister Verburg: Dat zit nu precies verwerkt in het rapport van beide
heren. Datgene wat mevrouw Jacobi vraagt, staat erin en zal worden
meegewogen in de taxatie die volgens het advies door onafhankelijke
deskundigen zal worden gedaan.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Nu zijn wij er: «zal worden meegewogen». Het
gaat mij erom hoe zwaar wat weegt. De minister wil daar geen mal voor
geven, maar ik vind het een interessante discussie.
Minister Verburg: Wat mevrouw Jacobi dan doet, is als Tweede Kamerlid
in de schoenen gaan staan van een taxateur of een makelaar. Ik wil haar
echt adviseren om daarbuiten te blijven. Daarvoor zijn vuistregels en
richtlijnen. Er valt van alles over te zeggen; makelaars en taxateurs
kunnen daarover uren boeiend vertellen. Dit soort dingen wordt meege-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

21

wogen. Het zit volledig geborgd in het advies van de deskundigen. Laten
wij kijken hoe dat uitpakt.
Voorzitter. De heer Atsma had in eerste termijn gevraagd waar de
opbrengsten uit verkoop terechtkomen. Staatsbosbeheer beslist niet over
verkoop, maar doet daartoe een voorstel. Op grond daarvan beslis ik, in
zorgvuldig overleg met de minister van Financiën. De opbrengsten uit
verkoop komen terecht bij het Groenfonds. De Groenfondsrekeningen zijn
bedoeld om opnieuw te investeren in de natuur. De heer Atsma vroeg ook
tegen welke voorwaarden Staatsbosbeheer de gronden ooit heeft
gekregen. Ik heb die genoemd. Ik heb ook aangegeven dat Staatsbosbeheer de woeste gronden op een aantal eilanden moest beheren en op
Vlieland de zandverstuiving moest beheren die het dorp bedreigde. De
grond is eigendom van de Staat en staat dus op de staatsbalans.
De voorzitter: Daarmee zijn wij gekomen aan het einde van dit algemeen
overleg.
De minister heeft toegezegd dat zij haar uiterste best zal doen om op
verzoek van de heer Van Gerven te kijken of er een paar voorbeelden zijn
te geven van wat de pachtprijsaanpassing voor gevolgen zou kunnen
hebben. Dit blijven natuurlijk altijd theoretische modellen, maar de
minister weet wat de heer Van Gerven bedoelt en wij zijn benieuwd of het
lukt.
Daarnaast heeft de minister toegezegd dat zij de Kamer zal laten weten
wat het aantal permanent bewoonde woningen is. Ik denk echter dat dit
voor de discussie van morgen wellicht iets minder relevant is.
Ook heeft de minister een toezegging gedaan over de knelgevallen. Zij
heeft zelf daarover het laatste woord gehad; zij zal die aan de Kamer doen
toekomen. Deze toezegging kan echter alleen worden waargemaakt als er
ook echt knelgevallen komen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik heb de behoefte om aan te geven
dat ik een VAO wens. Ik wist niet meer zeker of de heer Van Gerven dat
nog wilde.
De heer Van Gerven (SP): Ik overweeg dat.
De voorzitter: Laat ik het dan zo zeggen: het gevoelen van de Kamer is
dat er morgen een vervolg aan dit debat wordt gegeven.
De heer Verhoeven (D66): Is de toezegging over de verlenging van de
ingroeiperiode van vijf naar tien jaar al genoemd?
De voorzitter: Die toezegging heeft de minister ook gedaan. Uiteraard zal
ze de Kamer daarover informeren, maar dit was zo’n harde toezegging dat
iedereen die wel heeft meegekregen. Die hoeft niet eens meer op papier
te worden gezet, want er zijn veel oren die dat hebben gehoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 659, nr. 61

22