Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 447

Regels omtrent gegevensverwerking door
samenwerkingsverbanden (Wet
gegevensverwerking door
samenwerkingsverbanden)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN
1. Inleiding
Dit wetsvoorstel strekt er in de eerste plaats toe de verwerking van
persoonsgegevens en andere gegevens door bepaalde, in deze wet
aangewezen samenwerkingsverbanden voor de vervulling van een in deze
wet omschreven doel van zwaarwegend algemeen belang van een
adequate juridische basis te voorzien. Het betreft het Financieel Expertisecentrum (FEC), de Infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen (iCOV),
de Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s) en de Zorg- en
Veiligheidshuizen (ZVH’s). Uit een oogpunt van flexibiliteit bevat het
wetsvoorstel daarnaast de mogelijkheid om bij amvb (met een
zogenoemde nahangprocedure) de verwerking van persoonsgegevens en
andere gegevens door bepaalde, bij amvb aan te wijzen nieuwe samenwerkingsverbanden voor de vervulling van een nader bij amvb
omschreven doel van zwaarwegend algemeen belang eveneens van een
adequate juridische basis te voorzien. Het voorstel bevat in aanvulling op
de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG)1 ook een aantal
waarborgen voor een goede bescherming van persoonsgegevens die
door deze samenwerkingsverbanden worden verwerkt. Met samenwerkingsverbanden wordt hier gedoeld op een verband van overheidsorganen, overheidsinstanties en soms ook private partijen die gezamenlijk
gegevens verwerken voor de vervulling van het in de wet c.q. bij amvb
omschreven doel van zwaarwegend algemeen belang. Het kan om een
verband gaan waaraan uitsluitend overheidsorganen en overheidsinstanties deelnemen, maar ook om verbanden waaraan mede door private
partijen wordt deelgenomen.
De behoefte aan dit wetsvoorstel wordt ingegeven door de wens om
maatschappelijke vraagstukken meer dan voorheen van een integrale
1

kst-35447-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn
95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PbEU 2016, L 119).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

1

aanpak te voorzien, waarbij verschillende instanties uit de overheid maar
soms ook de private sector met elkaar samenwerken om dat vraagstuk
aan te pakken. Te denken valt aan de RIEC’s, waarin onder meer
gemeenten, de politie, het openbaar ministerie en de Belastingdienst de
inzet van hun bestuurlijke, strafrechtelijke en fiscale taken en bevoegdheden op elkaar afstemmen om tot de meest effectieve aanpak van
bijvoorbeeld ondermijnende criminaliteit te komen. Een dergelijke aanpak
impliceert vaak dat partijen met elkaar gegevens uitwisselen en deze
vervolgens samen verwerken om daaruit informatie af te leiden die
sturing kan geven aan de inzet van hun taken en bevoegdheden.
Tegen deze achtergrond laat de praktijk zien dat samenwerkingsverbanden bij het gezamenlijk verwerken van gegevens soms op knelpunten
stuiten. De verstrekking van gegevens aan een samenwerkingsverband
berust veelal op grondslagen om aan afzonderlijke deelnemers aan dat
verband gegevens te verstrekken. Hierdoor dient de noodzaak van
verstrekking per individuele deelnemer te worden aangetoond. Een
heldere basis om gegevens voor het doel van het samenwerkingsverband
als zodanig te verstrekken ontbreekt dus veelal. Een tweede knelpunt
betreft de verwerking van gegevens binnen een samenwerkingsverband.
Iedere deelnemer aan een samenwerkingsverband is gehouden de door
hem individueel ontvangen gegevens vertrouwelijk te behandelen. Deze
eis staat in de weg aan een gezamenlijke gegevensverwerking binnen zo’n
verband. Dat belemmert de mogelijkheden om in een gezamenlijk
casusoverleg2 gegevens over bepaalde personen en ondernemingen met
elkaar in verband te brengen of een gezamenlijke data-analyse uit te
voeren teneinde risico-indicatoren of risico-modellen vast te stellen, tenzij
de deelnemers hun grondslag in sectorale wetgeving kunnen vinden.
Weer een ander knelpunt is dat sectorale wetten veelal geen goede, op
samenwerkingsverbanden toegesneden, grondslagen bevatten voor
verstrekking aan en verdere verwerking van gegevens door samenwerkingsverbanden waaraan ook een of meer private partijen deelnemen,
terwijl dat met het oog op de behartiging van een doel van zwaarwegend
algemeen belang wel wenselijk kan zijn. Een laatste knelpunt dat hier
wordt genoemd, is dat de verstrekking van de resultaten van de
verwerking vanuit samenwerkingsverbanden thans vaak een suboptimale
grondslag heeft als gevolg van het feit dat de grondslag voor de
verstrekking van gegevens aan en de verwerking daarvan binnen een
samenwerkingsverband ook al suboptimaal is of niet op samenwerkingsverband is toegesneden. Dit wetsvoorstel beoogt deze knelpunten weg te
nemen bij de gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden die bij
of krachtens deze wet zijn aangewezen (zie nader § 3.3).
Om deze gegevensverwerking zorgvuldig te laten verlopen bevat dit
wetsvoorstel ook een aantal generieke waarborgen ter aanvulling of
precisering van de meer algemene waarborgen die de bestaande
wetgeving met betrekking tot persoonsgegevens al kent. Deze hebben
betrekking op onder meer de aanwijzing van de verwerkingsverantwoordelijken, de mogelijkheid om bij amvb voorwaarden en beperkingen aan
de verwerkingen te stellen, de verlening van toegang tot de systemen
waarin de samenwerkingsverbanden gegevens verwerken aan uitsluitend
door de deelnemers geautoriseerde medewerkers, het loggen van
gegevens die noodzakelijk zijn voor controle en toezicht, het instellen van
een rechtmatigheidsadviescommissie die de rechtmatigheid van de
verwerking van persoonsgegevens door het samenwerkingsverband
beoordeelt, het treffen van technische en organisatorische maatregelen
om de kwaliteit van de gezamenlijke gegevensverwerking te bevorderen,

2

Het kan daarbij gaan om analyses in een concrete casus, bijvoorbeeld inzake de aanpak van
criminaliteit, waarbij partijen gezamenlijk bepalen welke interventies de meest geschikte zijn
om in de desbetreffende casus op te treden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

2

geheimhouding en het opstellen van een jaarverslag inzake de gegevensverwerking (zie nader § 3.4).
In dit algemeen deel van de memorie van toelichting zal hierna achtereenvolgens aandacht worden besteed aan de volgende onderwerpen:
§2
§3
§ 3.1
§ 3.2
§ 3.2.1
§ 3.2.2
§ 3.3
§ 3.3.1
§ 3.3.2
§ 3.3.3
§ 3.3.4
§ 3.4
§ 3.5
§4
§ 4.1
§ 4.2
§ 4.3
§ 4.4
§5
§6
§7
§8
§9
§ 10

Aanleiding
Hoofdlijnen wetsvoorstel
Inleiding
Reikwijdte wetsvoorstel
Aanwijzing bij wet c.q. bij amvb
Zwaarwegend doel van algemeen belang
Oplossing knelpunten in de gegevensverwerking in het
kader van samenwerkingsverbanden
Verstrekking van gegevens aan een samenwerkingsverband
Verwerking van gegevens binnen een samenwerkingsverband
Verwerking van gegevens met private partijen
Verstrekking van de resultaten van de verwerking uit een
samenwerkingsverband
Waarborgen
Voorafgaande toetsende rol van de Autoriteit persoonsgegevens
In de wet aangewezen samenwerkingsverbanden
Het Financieel Expertisecentrum (FEC)
De Infobox Crimineel en Onverklaarbaar vermogen (iCOV)
De Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s)
De Zorg- en Veiligheidshuizen (ZVH)
Verhouding tot bestaande en nieuwe samenwerkingsverbanden
Verhouding tot de AVG en andere wetgeving
Grondrechtelijke aspecten
Overige aspecten
Advies Autoriteit persoonsgegevens
Overige consultatiereacties

2. Aanleiding
Het voorstel vloeit voort uit een brief van het toenmalige kabinet van
14 december 2014 aan de Tweede Kamer over de aanpak van fraude
(Kamerstukken II 2014/15, 32 761, nr. 79). Het kabinet constateert in die
brief dat de effecten van fraude met overheidsvoorzieningen verder reiken
dan alleen de directe financiële schade voor de overheid zelf. Fraude
ondermijnt ook de integriteit van het economisch stelsel en het
vertrouwen in de financiële instellingen, tast de betaalbaarheid van
voorzieningen aan en kan leiden tot een vermindering van het maatschappelijke draagvlak voor sociale voorzieningen en tot aantasting van het
rechtsgevoel. Het kabinet stelt de aanpak van fraude dan ook te willen
versterken. Dit vergt een brede en integrale benadering. Zo’n brede en
integrale benadering vereist een efficiënte en doeltreffende samenwerking
van alle betrokken partijen. Daarvoor is uitwisseling van informatie
essentieel. Alleen dan kunnen partijen tot zo effectief mogelijke en op
elkaar afgestemde interventies komen. Dit heeft tot gevolg dat overheidsorganisaties sinds een aantal jaren in toenemende mate in multidisciplinaire samenwerkingsverbanden opereren om aan die brede en integrale
aanpak gestalte te geven. De ontwikkelingen op het terrein van ICT bieden
partijen binnen de overheid immers steeds meer mogelijkheden om tot
een snelle, accurate en volledige uitwisseling van informatie te komen en
op grond van deze informatie analyses te maken die tot een integraal en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

3

effectief optreden leiden. De intensivering en verbreding van de samenwerking tussen diverse organisaties bij het voorkomen en bestrijden van
fraude heeft intussen scherper zicht gegeven op grenzen en belemmeringen waar deze organisaties op stuiten als het gaat om het uitwisselen
van de voor die samenwerking noodzakelijke gegevens. Tegelijkertijd, zo
stelt het kabinet in zijn brief, is van belang om te benadrukken dat, als
wordt bezien of dergelijke belemmeringen kunnen worden weggenomen,
rekening moet worden gehouden met bepaalde belangen, zoals het recht
op bescherming van persoonsgegevens, en met grenzen die op Europees
niveau aan gegevensuitwisseling worden gesteld.
Tegen deze achtergrond heeft het toenmalige kabinet een verkenning
laten uitvoeren naar een kaderwet voor de gegevensuitwisseling in
samenwerkingsverbanden die als bijlage bij voornoemde brief van
14 december 2014 is gevoegd. Uit het rapport van de Werkgroep
Verkenning kaderwet gegevensuitwisseling «Kennis delen geeft kracht»
blijkt dat zich bij deze gegevensuitwisseling knelpunten voordoen in
relatie tot onder meer de juridische status van samenwerkingsverbanden,
de uitwisseling met private partijen, de verstrekking van gegevens aan en
door de opsporingsdiensten en het openbaar ministerie, alsmede het
uitvoeren van geavanceerde data-analyses op basis van bronnen die
onder verschillende wettelijke regimes vallen (zie bijlage bij Kamerstukken
II 2014/15, 32 761, nr. 79). In zijn brief schrijft het kabinet zich te herkennen
in deze knelpunten en trekt het de conclusie dat een aanvang dient te
worden gemaakt met het voorbereiden van wetgeving ter oplossing
daarvan. Het onderschrijft daarbij de conclusie dat deze wetgeving een
bredere reikwijdte dient te krijgen dan fraudebestrijding (zie nader § 3.2.2).
De brief en het rapport zijn vervolgens besproken in het Algemeen
Overleg van 8 april 2015 over de rijksbrede aanpak van fraude (Kamerstukken II 2014/15, 17 050, nr. 505). In dat overleg zijn verschillende
aandachtspunten naar voren gebracht waarmee bij de voorbereiding van
het wetsvoorstel rekening zou moeten worden gehouden. Het betreft
onder meer een nadere onderbouwing van nut en noodzaak van een
kaderwet en van het uitgangspunt «ja, tenzij» bij gegevensuitwisseling
volgens de beoogde kaderwet, het belang van goede waarborgen en het
uitvoeren van een Privacy Impact Assessment. Verderop in deze
toelichting moge blijken dat met deze aandachtspunten rekening is
gehouden.
3. Hoofdlijnen wetsvoorstel
3.1 Inleiding
Zoals in het rapport van de Werkgroep Verkenning kaderwet gegevensuitwisseling al naar voren komt, heeft gegevensverwerking altijd een
centrale plaats gehad bij de interne werkprocessen van veel overheidsinstanties en in de verhouding overheid-burger. Gegevensverwerking is
immers een belangrijk onderdeel van en dienstbaar aan de opgedragen
taak van praktisch elke overheidsinstantie. Iedere overheidsinstantie heeft
zijn eigen taak en oefent een eigen gegevenshuishouding uit bij de
uitvoering van die taak. Zolang de gegevensverwerking plaatsvindt door
de overheidsinstantie zelf binnen het kader van de eigen taak, ligt de
bevoegdheid tot dergelijke gegevensverwerking in beginsel opgesloten in
de taakomschrijving van de desbetreffende instantie. Een rechtsgrond
voor verwerking van persoonsgegevens is daarmee gegeven. In deze
situatie is het opnemen van bepalingen rond gegevensverwerking veelal
beperkt tot het opnemen van verplichtingen tot informatieverstrekking
aan burgers die met de betrokken overheidsinstantie te maken hebben.
Ook is meestal voor de betrokken overheidsinstantie sprake van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

4

geheimhoudingsplicht3, zodat burgers en bedrijven erop kunnen
vertrouwen dat hun gegevens in veilige handen zijn.
Als er sprake is van een gerechtvaardigde behoefte bij de ene overheidsinstantie aan gegevens waarover een andere overheidsinstantie beschikt
en dus aan het uitwisselen van gegevens tussen overheidsinstanties,
dient een dergelijke uitwisseling van gegevens van een adequate
juridische grondslag te worden voorzien. Zo’n grondslag ontbreekt als de
verstrekking van gegevens buiten de taken en bevoegdheden van de
betrokken overheidsinstantie valt. De bevoegdheid gegevens te delen met
een andere overheidsinstantie dient in dat geval expliciet in het leven te
worden geroepen. Inmiddels is er dan ook een groot aantal bepalingen tot
stand gekomen op grond waarvan de ene overheidsinstantie gegevens
verstrekt aan de andere overheidsinstantie. Voor ieder rechtsgebied dan
wel iedere overheidsinstantie is dit overigens op eigen wijze geregeld,
passend binnen de regelgeving die geldt voor dat rechtsgebied of die
instantie.
Voor zover sectorspecifieke regelingen bepalingen bevatten over
verstrekking aan derden, hebben deze meestal betrekking op verstrekking
aan één specifieke partij voor een specifiek doel en niet op verstrekking
aan partijen die voor een gezamenlijk doel in een samenwerkingsverband
opereren4, laat staan op verstrekking aan samenwerkingsverbanden als
zodanig. Bovendien bevatten deze sectorspecifieke regelingen meestal
geen bepalingen over de wijze waarop en voorwaarden waaronder de
verstrekte gegevens door zo’n samenwerkingsverband mogen worden
verwerkt.5 Een en ander leidt in de praktijk tot knelpunten die een
optimale gegevensverwerking door bepaalde samenwerkingsverbanden,
rekening houdend met het recht op bescherming van persoonsgegevens,
bemoeilijken.
Nadat in § 3.2 is stilgestaan bij de reikwijdte van het wetsvoorstel, komen
in § 3.3 de knelpunten aan bod die dit voorstel beoogt op te lossen.
3.2 Reikwijdte wetsvoorstel
3.2.1 Aanwijzing bij wet c.q. bij amvb
Het rapport van de Werkgroep Verkenning kaderwet gegevensuitwisseling
schetste de contouren van een wet die de basis zou vormen voor bij
convenant op te richten samenwerkingsverbanden. In zijn reactie op dit
rapport ging ook het toenmalige kabinet ervan uit dat voor de oprichting
van een samenwerkingsverband dat onder deze wet zou vallen, een
convenant zou volstaan.
Het huidige kabinet was naderhand echter van oordeel dat aan de
aanwijzing van samenwerkingsverbanden die onder de met dit
wetsvoorstel beoogde Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS) vallen, een zwaardere eis moest worden gesteld. Deze eis,
die opgenomen was in het wetsvoorstel, zoals dat ter consultatie is
voorgelegd, hield in dat de aanwijzing daarvan bij amvb dient plaats te
vinden. Het kabinet had hiervoor de volgende redenen. De eerste is dat
3

Zie onder meer artikel 7 Wet politiegegevens (Wpg), artikel 52 Wet justitiële en strafvorderlijke
gegevens (Wjsg), artikel 67 Algemene wet inzake rijksbelastingen (Awr) en artikel 74 Wet Suwi.
Uitzonderingen hierop zijn te vinden in artikel 20 Wpg, artikel 28, tweede lid, onder d, Wet
Bibob, artikel 64 Wet Suwi en artikel 43c, onder m, u en w, Uitvoeringsregeling Awr. Verder
bevat ook de Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming (UAVG) in artikel
33, eerste lid, onder b, een specifieke bepaling met betrekking tot verwerking van strafrechtelijke gegevens door en ten behoeve van samenwerkingsverbanden.
5
Een uitzondering hierop vormen artikel 64 Wet Suwi en de daarop berustende bepalingen in
het Besluit Suwi.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

5

het beter bij het legaliteitsbeginsel past als een samenwerkingsverband
dat onder de WGS valt, is aangewezen bij amvb en als daarvoor bij amvb
een doel van zwaarwegend algemeen belang wordt omschreven. Een
tweede reden is dat de keuze voor een amvb een betere legitimatie geeft
om, zo nodig, de ruimte te benutten die artikel 6, derde lid, van de AVG
biedt om persoonsgegevens te laten verwerken. Een derde en laatste
reden is dat met een keuze voor de amvb als aanwijzingseis, er een
duidelijker verschil optreedt tussen samenwerkingsverbanden die op
basis van de WGS zijn aangewezen, en andere samenwerkingsverbanden,
die louter op een convenant berusten; op laatstbedoelde samenwerkingsverbanden is de WGS niet van toepassing.
Naar aanleiding van het advies van de Afdeling advisering van de Raad
van State over het wetsvoorstel heeft het kabinet inmiddels de conclusie
getrokken een verdergaande stap te moeten zetten. Die houdt in dat het
wetsvoorstel zelf de gezamenlijke gegevensverwerking door een viertal
samenwerkingsverbanden regelt: het FEC, iCOV, de RIEC’s en de Zorg- en
Veiligheidshuizen. Het gaat hier om verbanden die voor essentiële
maatschappelijke vraagstukken samenwerken: de integrale aanpak van –
samengevat – risico’s van respectievelijk: inbreuken op de integriteit van
het financiële stelsel, van witwas- of fraudeconstructies, van georganiseerde criminaliteit, en van complexe problemen rond personen op het
vlak van zorg en veiligheid. Het betreft hier bovendien samenwerkingsverbanden die inmiddels ten minste vijf jaar bestaan en daarmee een
bestendig karakter hebben.
Om voldoende flexibiliteit te houden voor het oprichten van nieuwe
samenwerkingsverbanden nadat de WGS in werking is getreden, wordt
met hoofdstuk 3 een delegatiegrondslag voorgesteld, op basis waarvan
een nieuw samenwerkingsverband bij amvb kan worden aangewezen.
Daarbij wordt een bijzondere nahangprocedure voorgesteld om het
parlement ook bij de aanwijzing en regeling van dit nieuwe verband te
betrekken. Deze procedure houdt in dat na publicatie van de amvb de
Staten-Generaal een periode van vier weken krijgen waarin één van beide
Kamers met een absolute meerderheid kan verzoeken om het in de amvb
geregelde onderwerp bij wet te regelen. In dat geval wordt de amvb
onverwijld ingetrokken en wordt een daartoe strekkend wetsvoorstel zo
spoedig mogelijk ingediend. In vier bestaande wetten is deze procedure
overigens geregeld in deze vorm.6
Aanwijzing van een samenwerkingsverband bij amvb is uitsluitend
mogelijk als bij amvb doeleinden worden omschreven die passen binnen
het raamwerk van hoofdstuk 3:
a. het voorkomen en bestrijden van ernstige vormen van criminaliteit;
b. het voorkomen van grootschalig of systematisch onrechtmatig
gebruik van overheidsgelden en overheidsvoorzieningen; of
c. het voorkomen van grootschalige of systematische ontduiking van
wettelijke verplichtingen tot betaling van belastingen, retributies en
rechten bij in- en uitvoer.
Duidelijkheidshalve wordt benadrukt dat de aanwijzing in de zin van deze
wet nadrukkelijk niet tot gevolg heeft dat er een nieuw overheidsorgaan,
nieuwe instantie of zelfstandige entiteit van enige vorm ontstaat,
waarmee er eventueel nieuwe juridische verhoudingen zouden ontstaan
tussen de deelnemers of ter zake van het samenwerkingsverband als
zodanig. Aan het wetsvoorstel ligt het uitgangspunt ten grondslag dat de
gezamenlijke verwerking van persoonsgegevens en andere relevante
6

Artikel 13, derde lid, Wet op het primair onderwijs, artikel 2.6.7, derde lid, Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015, artikelen 2, zesde lid, 13, zevende lid, en 22, zevende lid, Wet op de
expertisecentra en artikel 65 Wet toelating zorginstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

6

gegevens ten dienste staat aan de uitoefening van de bestaande wettelijke
taken en bevoegdheden van de deelnemers. Er worden met de aanwijzing
of enige andere bepaling in dit wetsvoorstel derhalve geen nieuwe taken
of bevoegdheden aan de deelnemers of aan de samenwerkingsverbanden
als zodanig toegekend. Voor zover dit wetsvoorstel regels bevat over de
juridische verhoudingen tussen de deelnemers, hebben die uitsluitend
betrekking op de nadere uitwerking van de eisen die de Algemene
verordening gegevensbescherming stelt ter zake van de gezamenlijke
verwerking, zoals de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid.
Evenmin regelt dit wetsvoorstel de organisatie, inrichting, positionering
en het beheer van de samenwerkingsverbanden. De regeling daarvan is
voorbehouden aan de deelnemers. Een samenwerkingsverband vraagt
om ondersteuning in de vorm van huisvesting, ICT-voorzieningen,
ondersteuning en personeel. De deelnemers maken onderling afspraken
over de wijze waarop het samenwerkingsverband wordt ingericht, taken
stellen, prioriteiten vaststellen en zorgdragen voor financiering en beheer.
Ook kan sprake zijn van mandaatverlening in de zin van afdeling 10.1.1
van de Algemene wet bestuursrecht.
3.2.2 Doel van zwaarwegend algemeen belang
Het rapport van de Werkgroep Verkenning kaderwet gegevensuitwisseling
heeft betrekking op gegevensverwerking op een breder terrein dan
fraudebestrijding. Een eerste reden die daarvoor in het rapport wordt
aangedragen, is dat de meeste samenwerkingsverbanden die zich met de
aanpak van fraude bezighouden, ook andere doelen hebben. Een wet die
zich beperkt tot gegevensverwerking ten behoeve van de fraudebestrijding zou tot gevolg hebben dat deze samenwerkingsverbanden ten
dele wel en ten dele niet onder de werking van die wet vallen. Dat zou
voor die samenwerkingsverbanden een onwerkbare situatie opleveren. Zo
kunnen de RIEC’s (Regionale Informatie- en Expertisecentra) bepaalde
persoonsgegevens verwerken met het oog op tegelijkertijd georganiseerde hennepteelt èn fraude in de vastgoedsector. Het zou dan niet
duidelijk zijn in hoeverre de verwerking van gegevens in dat geval onder
het regime van de kaderwet zou plaatsvinden. Een andere reden is dat een
kaderwet evenzeer van belang kan zijn met het oog op knelpunten bij de
verwerking van gegevens door samenwerkingsverbanden op andere
terreinen. Bij een relatief smalle kaderwet zou dus al gauw de behoefte
ontstaan om voor aanpalende terreinen eveneens kaderwetgeving op te
stellen.
Een en ander zou volgens het rapport pleiten voor een kaderwet die een
breder terrein dan fraudebestrijding bestrijkt. Dit bredere terrein zou de
volgende doeleinden kunnen omvatten:
a. de voorkoming van onrechtmatig gebruik van overheidsgelden en
overheidsvoorzieningen en het bevorderen dat aan wettelijke
verplichtingen wordt voldaan tot betaling van belastingen, retributies
en rechten bij in- en uitvoer,
b. de uitoefening van toezicht op de naleving van wettelijke voorschriften,
c. de handhaving van de openbare orde en veiligheid,
d. de voorkoming en opsporing van strafbare feiten.
Blijkens een inventarisatie van samenwerkingsverbanden die bij het
rapport is gevoegd, is het immers dit brede terrein, opgesomd onder a tot
en met d, waarop zich samenwerkingsverbanden manifesteren die
gegevens binnen en tussen het bestuursrechtelijke en strafrechtelijke
domein willen verwerken. Hierbij valt te denken aan samenwerkingsverbanden op het terrein van de aanpak van de georganiseerde criminaliteit,
de bestrijding van hennepteelt, de aanpak van verschillende vormen van
fraude (uitkeringsfraude, vastgoedfraude, verzekeringsfraude, etc.) en de
bestrijding van milieucriminaliteit, cybercrime en voertuigcriminaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

7

In voornoemde brief van 14 december 2014 had het kabinet te kennen
gegeven zich in deze brede reikwijdte goed te kunnen vinden. Het kabinet
komt thans tot dezelfde afweging, aangevuld met het begrip «taak van
zwaarwegend algemeen belang». Dit is een beperkter begrip dan het
begrip «taak van algemeen belang», dat in artikel 6 AVG wordt gehanteerd
in de formulering van een van de rechtsgronden voor verwerking van
persoonsgegevens.
De term «zwaarwegend algemeen belang» is opgenomen omdat, gelet op
de mogelijke impact van gezamenlijke verwerking van persoonsgegevens
in een samenwerkingsverband voor de persoonlijke levenssfeer van de
betrokkene, voorkomen moet worden dat deze gegevens al te gemakkelijk
worden gedeeld. Door opname van de term «zwaarwegend algemeen
belang» is de regering ertoe gehouden een concrete onderbouwing te
geven van de aanwezigheid van een zwaarwegend algemeen belang, dat
voor een specifiek samenwerkingsverband de verwerking van persoonsgegevens rechtvaardigt. Hierbij is een belangenafweging vereist tussen
het belang dat gediend wordt met de gezamenlijke verwerking van
persoonsgegevens en het belang van de persoonlijke levenssfeer van
degenen op wie de persoonsgegevens betrekking hebben. Bij deze
belangenafweging moeten ook de beginselen van proportionaliteit en
subsidiariteit worden betrokken.
Het wetsvoorstel regelt dat een samenwerkingsverband gezamenlijk
gegevens mag verwerken voor zover dat noodzakelijk is voor een bij of
krachtens deze wet vastgesteld doel van zwaarwegend algemeen belang.
Dit moet worden beschouwd als een taak van algemeen belang als
bedoeld in 6, eerste lid, onder e, van de AVG. Zoals de tekst van het
wetsvoorstel impliceert, bestaat de taak uit gegevensverwerking. Daarmee
is niet beoogd dat het samenwerkingsverband een geheel op zichzelf
staande taak wordt verleend of dat deelnemers er taken bij krijgen; de taak
van het samenwerkingsverband is uiteindelijk bedoeld om de behartiging
van algemene belangen van één of meer deelnemers te ondersteunen.
Een samenwerkingsverband krijgt evenmin bestuursrechtelijke bevoegdheden.
De WGS laat onverlet dat voor een specifiek (type) samenwerkingsverband ook in de toekomst gekozen zou kunnen worden voor regeling
daarvan in sectorale wetgeving. In het verleden is dat bijvoorbeeld al
gebeurd voor samenwerkingsverbanden ten behoeve van de fraudeaanpak op het terrein van de sociale zekerheid, waarvoor artikel 64 Wet
structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (hierna: Wet Suwi) een
grondslag bevat. Zoals besproken in de vorige subparagraaf is er ook een
mogelijkheid om bij amvb’s samenwerkingsverbanden onder de
reikwijdte van de WGS te brengen, via een bijzondere nahangprocedure.
Dit heeft als voordeel dat het kader van de WGS daarvoor een «kapstok»
vormt waaraan samenwerkingsverbanden kunnen worden opgehangen.
Dat heeft een uniformerende werking en zorgt ervoor dat het niet nodig is
voor ieder (type) samenwerkingsverband waarvoor een wettelijke
grondslag nodig is, een nieuwe formeelwettelijke grondslag te creëren.
3.3 Oplossing knelpunten in de gegevensverwerking in het kader
van samenwerkingsverbanden
In schemavorm kan deze paragraaf als volgt worden ingeleid
(SWV = samenwerkingsverband):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

8

Paragraaf 3.3.1 gaat in op het bovenste knelpunt uit het schema en de
oplossing, paragrafen 3.3.2 en 3.3.3 behandelen het middelste knelpunt en
de oplossing en tot slot gaat paragraaf 3.3.4 in op het laatste knelpunt en
de oplossing.
Met de term knelpunten wordt gedoeld op het ontbreken van de
voornoemde heldere, passende wettelijke grondslagen die zijn toegesneden op samenwerkingsverbanden. Dit zet een onnodige rem op het
optimaal functioneren van samenwerkingsverbanden omdat bepaalde,
noodzakelijke vormen van gezamenlijke, domeinoverstijgende gegevensverwerking nu niet mogen plaatsvinden of achterwege worden gelaten
omdat er te veel onduidelijkheid bestaat over de grondslagen daarvoor.
Dat laat onverlet dat er wettelijke beperkingen aan het verwerken van
persoonsgegevens zijn die als waarborg ter bescherming van persoonsgegevens dienen. Dat dergelijke beperkingen soms als knelpunt worden
ervaren, doet aan hun waarde niets af.
3.3.1 Verstrekking van gegevens aan een samenwerkingsverband
Een eerste knelpunt dat de WGS beoogt weg te nemen, ligt opgesloten in
de bestaande geheimhoudingsbepalingen in combinatie met de vigerende
mogelijkheden om gegevens aan derden te verstrekken, die verstrekking
van gegevens aan samenwerkingsverbanden als zodanig veelal in de weg
staan.
De mate waarin gegevens aan samenwerkingsverbanden kunnen worden
verstrekt, wordt sterk bepaald door deze bestaande geheimhoudingsplichten en eventuele uitzonderingen daarop. Geheimhoudingsplichten
kunnen zijn ingegeven met het oog op verschillende belangen. Het kan
onder meer gaan om bescherming van private belangen (persoonlijke
levenssfeer, bedrijfsgeheimen), bescherming van publieke belangen
(veiligheid van de staat), bescherming van de bijzondere positie van
bepaalde ambten (onschendbaarheid Koning) en de zorg voor de goede
werking van het openbaar bestuur (mogelijkheid van intern beraad,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

9

geheimhouding van een bepaalde werkwijze, het belang van inspectie,
toezicht en controle door bestuursorganen).7
Wetten waarin geheimhoudingsplichten zijn opgenomen, bevatten
meestal ook bepalingen die de geheimhoudingsplicht doorbreken door
mogelijkheden te creëren gegevens – al dan niet onder bepaalde
voorwaarden – aan derden te verstrekken. Zoals hiervóór in § 3.1 al naar
voren kwam, kennen de meeste sectorale wettelijke regelingen echter
geen specifieke mogelijkheden tot verstrekking van gegevens aan
samenwerkingsverbanden. Dat lijkt deels toe te schrijven aan het feit dat
de gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden nu meestal geen
heldere juridische status heeft en evenmin een daarvoor in wetgeving
omschreven doel van (zwaarwegend) algemeen belang. Dit heeft tot
gevolg dat men nu veelal moet terugvallen op mogelijkheden tot
verstrekking aan individuele partijen. Op basis van deze mogelijkheden
moet de noodzaak van verstrekking van gegevens per individuele
deelnemer van een samenwerkingsverband worden aangetoond, in plaats
van dat dit alleen voor het doel van het verband als geheel behoeft, zoals
de Afdeling advisering van de Raad van State verwoordde in haar advies
bij het voorstel voor de Wijzigingswet financiële markten 2014 (vgl.
Kamerstukken II 2012/13, 33 632, nr. 4, blz. 18–19). Aldus houdt de
bestaande wetgeving in onvoldoende mate rekening met de behoefte om
gegevens aan een samenwerkingsverband als zodanig te kunnen
verstrekken om deze gegevens voor het doel waarvoor dat verband in het
leven is geroepen, gezamenlijk te verwerken in de vorm van bijvoorbeeld
een gezamenlijke casus-analyse of een gezamenlijke data-analyse.
Aan deze behoefte wordt tegemoetgekomen door in dit wetsvoorstel de
mogelijkheid te scheppen om aan de gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden waarvoor deze behoefte geldt, een heldere wettelijke
basis te geven. Dit geschiedt allereerst door bij of krachtens de WGS
samenwerkingsverbanden aan te wijzen waarop de WGS van toepassing
is. Het dient daarbij te gaan om samenwerkingsverbanden waarbinnen
gegevens worden verwerkt voor de vervulling van een bij of krachtens de
wet vastgesteld doel van zwaarwegend algemeen belang. Daarnaast
schrijft het wetsvoorstel voor dat elke deelnemer aan een samenwerkingsverband dat onder de WGS valt, daaraan gegevens verstrekt die tot de bij
of krachtens de WGS aangewezen categorieën behoren, voor zover dat
noodzakelijk is voor de vervulling van het doel van het samenwerkingsverband, tenzij naar het oordeel van de deelnemer zwaarwegende
redenen zich daartegen verzetten. Daardoor is het niet alleen niet langer
nodig om de noodzaak van de verstrekking per individuele deelnemer aan
te tonen, maar wordt ook de basis gelegd om de verstrekte gegevens
gezamenlijk te kunnen verwerken (zie § 3.3.2).
Met dit voorschrift wijkt het wetsvoorstel af van het standpunt dat het
kabinet eerder in zijn brief uit 2014 heeft ingenomen. In die brief ging het
kabinet ervan uit dat de grondslagen voor verstrekking aan samenwerkingsverbanden als bedoeld in de kaderwet uitsluitend in de sectorale
wetgeving zouden worden opgenomen. Daarbij speelde op de achtergrond de gedachte dat het aldus mogelijk zou zijn in iedere betrokken wet
en daarop berustende bepalingen op het punt van uitzonderingen en
voorwaarden maatwerk te leveren, waarbij rekening zou kunnen worden
gehouden met de specifieke belangen die aan de geheimhoudingsplicht in
de desbetreffende wet zijn verbonden. Nu er echter voor gekozen is de
7

A.M. Klingenberg, A. Logemann en S.A.J. Munneke «Geheimhouding als juridische
kwaliteitseis van primaire besluitvorming« in: M. Herweijer, A.T. Marseille, F.M. Noordam, H.B.
Winter (red), Alles in één keer goed. Juridische kwaliteit van bestuurlijke besluitvorming, 2005,
blz. 178–179.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

10

aanwijzing van een samenwerkingsverband dat onder de WGS valt niet bij
convenant, maar bij wet of amvb te laten plaatsvinden, is er ook ruimte
om daarin nadere voorwaarden en beperkingen aan de verstrekking te
stellen. Overigens geeft de WGS voor verstrekking van gegevens slechts
een grondslag, voor zover sectorale wetten daarvoor ruimte laten,
bijvoorbeeld door te bepalen dat bij wettelijk voorschrift van een
eventueel gesloten verstrekkingenregime in die wet kan worden
afgeweken. Voor zover die ruimte er niet is, dient in de sectorale wet zelf
een grondslag voor verstrekking te worden opgenomen. De algemene
grondslag voor verstrekking van gegevens die in de WGS wordt
opgenomen, staat er niet aan in de weg dat in specifieke sectorale wetten
een zelfstandige grondslag voor verstrekking wordt opgenomen. Dat kan
aan de orde zijn bij specifieke geheimhoudingsbepalingen die het niet
toelaten dat een ander wettelijk voorschrift – in casu artikel 1.5 van het
wetsvoorstel – daarop een uitzondering vormt. Als een uitzondering op
een dergelijke geheimhoudingsbepaling noodzakelijk is, dient de
betreffende sectorale wet te worden gewijzigd. Een zelfstandige grondslag
voor verstrekking wordt ingevolge dit wetsvoorstel gecreëerd in de Wet
politiegegevens (hierna: Wpg), de Wet justitiële en strafvorderlijke
gegevens (hierna: Wjsg), de Wet op het financieel toezicht, de Wet toezicht
accountsorganisaties, de Wet toezicht trustkantoren 2018, de Wet ter
voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme, de Sanctiewet
1977, de Wet toezicht financiële verslaggeving, de Wet handhaving
consumentenbescherming, de Pensioenwet en de Wet verplichte
beroepspensioenregeling.
Gekozen is voor een verstrekkingsplicht en niet voor een verstrekkingsbevoegdheid. Daarmee wil het kabinet benadrukken dat de samenwerking
niet vrijblijvend kan zijn. Die verstrekkingsplicht is niet absoluut.
Integendeel, de WGS bevat verschillende elementen waaruit blijkt dat de
deelnemers een hoge mate van autonomie behouden:
• De deelnemers zijn gezamenlijk verwerkingsverantwoordelijke en in
die zin ook gezamenlijk opdrachtgever. Dit impliceert dat een deelnemer mede bepaalt voor welke opdrachten gegevens moeten worden
aangeleverd en uit dien hoofde ook opdrachten kan tegenhouden.
• De vraag welke gegevens een deelnemer als noodzakelijke gegevens
in de zin van artikel 1.5 dient te verstrekken, is exclusief ter beantwoording van de deelnemer zelf.
• De deelnemer kan, ook al is hij van oordeel dat de verstrekking van
gegevens op zich noodzakelijk is voor het doel van het samenwerkingsverband, besluiten om daar wegens zwaarwegende redenen van
af te zien (artikel 1.5, eerste lid).
• Op de verplichting om gegevens te verstrekken kunnen op grond van
artikel 1.8, eerste lid, bij amvb voorwaarden en beperkingen worden
gesteld.
Het kabinet meent aldus een gebalanceerde uitvoering te hebben gegeven
aan het eerder al voor de gegevensuitwisseling verwoorde uitgangspunt
van «ja, tenzij».
Met betrekking tot de verstrekking van persoonsgegevens aan een
samenwerkingsverband laat de praktijk nog een ander knelpunt zien. Dit
knelpunt ligt opgesloten in het vereiste dat het doel van deze verstrekking
in beginsel verenigbaar dient te zijn met het doel waarvoor de gegevens
oorspronkelijk zijn verzameld.8 De gedachte hierachter is dat, zoals de
Afdeling advisering van de Raad van State aanhaalt in haar advies, dat
een burger van wie persoonsgegevens voor een bepaald doel worden
verzameld, er in beginsel niet op bedacht hoeft te zijn dat gegevens door
een andere instantie dan waarmee hij contact heeft gehad, voor een heel
ander doel worden gebruikt. Het principe van doelbinding is naar het
8

Zie artikel 5, eerste lid, onder b, AVG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

11

oordeel van het kabinet één van de belangrijkste principes in het
gegevensbeschermingsrecht en dient daarom ook voor samenwerkingsverbanden het uitgangspunt te blijven. Wel is het wenselijk om, indien
daartoe een duidelijke noodzaak bestaat, ruimte te scheppen voor een
samenwerkingsverband waaraan deelnemers persoonsgegevens
verstrekken voor een ander doel dan waarvoor zij deze hebben verzameld,
ook als dit onverenigbaar is met dat oorspronkelijke doel. Samenwerkingsverbanden stuiten namelijk soms op het probleem dat een
verstrekking van gegevens aan dat verband door een van de deelnemers
en de verwerking daarvan binnen het verband in onvoldoende mate
beantwoordt aan dit principe van doelbinding. Dit principe kan op
gespannen voet staan met het uitgangspunt van de integrale, multidisciplinaire benadering door een samenwerkingsverband.
Daarmee is niet gezegd dat het wenselijk is dit principe voor samenwerkingsverbanden in de zin van de WGS te allen tijde buiten toepassing te
laten. De grondslagen voor verwerking van persoonsgegevens bij of
krachtens de WGS zijn gericht op een doel van zwaarwegend algemeen
belang dat niet op voorhand verenigbaar is met de doelen waarvoor de
deelnemers de te verstrekken gegevens hebben verzameld.
Artikel 6, vierde lid, aanhef, AVG bepaalt dat de verwerking voor een
ander, onverenigbaar, doel mag als dat een basis heeft in het lidstatelijk
recht (dus de WGS). Het lidstatelijk recht moet dan wel één van de
belangen van artikel 23, eerste lid, AVG beschermen. De bij de WGS
toepasselijke onderdelen van artikel 23, eerste lid, AVG, zijn:
c) de openbare veiligheid;
d) de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van
strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, met inbegrip van
de bescherming tegen en de voorkoming van gevaren voor de
openbare veiligheid;
e) andere belangrijke doelstellingen van algemeen belang van de Unie of
van een lidstaat, met name een belangrijk economisch of financieel
belang van de Unie of van een lidstaat, met inbegrip van monetaire,
budgettaire en fiscale aangelegenheden, volksgezondheid en sociale
zekerheid;
h) een taak op het gebied van toezicht, inspectie of regelgeving die
verband houdt, al is het incidenteel, met de uitoefening van het
openbaar gezag in de in de punten a), tot en met e) en punt g)
bedoelde gevallen.
De WGS bewerkstelligt dat verstrekking van persoonsgegevens door een
deelnemer aan het samenwerkingsverband voor het doel van dat
verband, niet verenigbaar hoeft te zijn met de oorspronkelijke doeleinden
waarvoor de persoonsgegevens worden verwerkt.
3.3.2 Verwerking van gegevens binnen een samenwerkingsverband
Omdat de gegevensverwerking binnen een samenwerkingsverband
meestal geen heldere wettelijke grondslag heeft, betekent het feit dat een
wettelijke regeling de mogelijkheid geeft om gegevens aan bepaalde
partijen te verstrekken, nog niet dat die gegevens ook binnen een
samenwerkingsverband van die partijen mogen worden uitgewisseld. De
desbetreffende partijen mogen deze gegevens slechts verstrekken in een
één-op-één relatie met de in de wet genoemde partijen. Ieder van deze
partijen is vervolgens gehouden deze gegevens vertrouwelijk te behandelen. Deze eis staat in beginsel in de weg aan gegevensuitwisseling
binnen een samenwerkingsverband, zoals de Raad van State eerder heeft
opgemerkt in haar advies over een wetsvoorstel dat tot de Wijzigingswet
financiële markten 2014 heeft geleid (vgl. Kamerstukken II 2012/13, 33 632,
nr. 4, blz. 18–19). Het gevolg daarvan is dat er thans slechts suboptimale
mogelijkheden zijn om binnen een samenwerkingsverband gegevens in
een gemeenschappelijk informatiesysteem te verwerken ten behoeve van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

12

een gezamenlijk casusoverleg of een gezamenlijke data-analyse en de
uitkomsten daarvan in dat systeem vast te leggen. Het wetsvoorstel lost
dit knelpunt op door een expliciete grondslag te geven voor de
verwerking van gegevens binnen een samenwerkingsverband dat onder
de WGS valt.
Voor zover het om data-analyses in samenwerkingsverbanden gaat, speelt
er nog een ander knelpunt. Afhankelijk van het doel waarvoor zij zijn
opgericht, mogen samenwerkingsverbanden thans op basis van gegevens
van de deelnemers bepaalde patronen zichtbaar maken die op bijvoorbeeld fraude duiden, of groepsprofielen opstellen van bijvoorbeeld
beroepsfraudeurs. Zij kunnen daartoe gebruikmaken van de mogelijkheid
om ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek en statistiek persoonsgegevens te verwerken. Deze mogelijkheid houdt in dat verwerking van
gegevens voor wetenschappelijke en statistische doeleinden als niet
onverenigbaar wordt beschouwd met het oorspronkelijke doel waarvoor
de desbetreffende gegevens zijn verzameld.9 Ook geldt bij verwerking van
persoonsgegevens ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek of
statistiek niet het verbod om zgn. bijzondere categorieën van persoonsgegevens te verwerken.10 Hetzelfde geldt met betrekking tot de verwerking
van strafrechtelijke gegevens.11
Een en ander laat een individuele deelnemer aan een samenwerkingsverband voldoende ruimte om wanneer er in het samenwerkingsverband
sprake is van geautomatiseerde gegevensanalyse, de blootgelegde
patronen en de groepsprofielen die hij van het samenwerkingsverband
heeft ontvangen, te gebruiken om deze binnen de grenzen van zijn
wettelijke taken en bevoegdheden te matchen met gegevens waarover
hijzelf rechtmatig beschikt, om daaruit bijvoorbeeld lijsten te destilleren
van personen die bepaalde risico’s op het desbetreffende taakgebied
vertonen. Dat is niet anders dan dat hij dergelijke lijsten opstelt aan de
hand van patronen en profielen die op basis van meer «klassiek»
wetenschappelijk onderzoek tot stand zijn gebracht. Wat op dit moment
echter niet is toegestaan is dat samenwerkingsverbanden op basis van de
door de deelnemers verstrekte persoonsgegevens gemeenschappelijke
data-analyses verrichten die tot lijsten leiden van personen aan wie
bepaalde risico’s zijn verbonden, als het doel van deze analyse niet
verenigbaar is met de doelen waarvoor de desbetreffende gegevens zijn
verzameld. Omdat het dan om een verwerking voor operationele
doeleinden zou gaan, kunnen de eerder bedoelde mogelijkheden van
gegevensverwerking voor wetenschap en statistiek, met inbegrip van de
mogelijkheid om voor onverenigbare doelen te verwerken, daarvoor geen
basis bieden.12 Als voor het onderzoek of de statistiek strafrechtelijke
gegevens worden verwerkt die op grond van de Wpg en Wjsg zijn
9

Verwezen zij naar artikel 5, eerste lid, onder b, AVG.
Zie artikel 9, tweede lid, onder j, AVG en artikel 24 UAVG. Bijzondere persoonsgegevens
betreffen persoonsgegevens met betrekking tot (onder meer) iemands ras of etnische afkomst,
politieke opvattingen, religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen, seksueel gedrag of
seksuele gerichtheid.
11
Zie daarover artikel 32, onder f, UAVG. Zie voorts artikel 33, eerste lid, onder a, UAVG, op
grond waarvan het verbod van verwerking van strafrechtelijke persoonsgegevens niet geldt,
indien de verwerkingsverantwoordelijke de gegevens heeft verkregen krachtens de Wpg of de
Wjsg. Dat geldt ook voor verkrijging van gegevens die op grond van artikel 22 Wpg, artikel 15
Wjsg of artikel 39g Wjsg voor wetenschappelijk onderzoek en statistiek zijn verstrekt.
12
De voormalige Artikel 29 werkgroep – inmiddels opgevolgd door het Europees Comité voor
gegevensbescherming – hanteert in dit verband het principe van functionele scheiding: «This
means that data used for statistical purposes or other research purposes should not be
available to «support measures or decisions» that are taken with regard to the individual data
subjects concerned (unless specifically authorized by the individuals concerned).» Zie
hoofdstuk III.2.3 van Opinion 03/2013 on purpose limitation (https://ec.europa.eu/justice/article29/documentation/opinion-recommendation/files/2013/wp203_en.pdf).
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

13

verstrekt, geldt bovendien expliciet dat de resultaten van de verwerking
geen persoonsgegevens mogen bevatten.13 Een en ander brengt mee dat
zo’n subjectgerichte data-analyse aan alle algemene voorwaarden voor
gegevensverwerking moet voldoen, met inbegrip van de eisen rond
doelbinding en met inachtneming van de verboden om bijzondere
categorieën van persoonsgegevens of strafrechtelijke gegevens te
verwerken.
Dit beperkt de mogelijkheden om in samenwerkingsverbanden met
moderne analysetechnieken bepaalde risico’s met betrekking tot individuele personen in beeld te brengen. Zo kan de Infobox Crimineel en
Onverklaarbaar Vermogen (iCOV)14 de door haar ontwikkelde profielen
niet matchen met de haar ter beschikking staande gegevens om een lijst
te genereren van personen met een groot risico dat zij fraude (gaan)
plegen of geld witwassen. Eenzelfde knelpunt heeft zich destijds
voorgedaan bij het project FinPro. In antwoord op Kamervragen over dat
project heeft het kabinet dan ook de conclusie getrokken dat op dit
moment een heldere basis ontbreekt voor het gebruik van de uitkomsten
van moderne analysetechnieken door samenwerkingsverbanden ten
behoeve van de uitvoering van de wettelijke taken van de deelnemers.15
Immers, de basis die men daarvoor thans gebruikt, is het regime voor
wetenschap en statistiek en op grond daarvan is verwerking van
persoonsgegevens ten behoeve van operationele doeleinden niet
mogelijk.
Bij of krachtens de WGS zal, afhankelijk van het doel van een bepaald
(type) samenwerkingsverband, nader vastgesteld moeten worden welke
wijzen van verwerking door dat verband worden toegestaan. Dat kan het
uitvoeren van een gemeenschappelijke casusanalyse zijn. Het kan ook
gaan om gemeenschappelijke data-analyses waarmee patronen worden
blootgelegd of groepsprofielen worden opgesteld, teneinde aan de hand
daarvan een lijst te kunnen opstellen van personen, organisaties of
bedrijven die met het oog op het doel van het samenwerkingsverband een
verhoogd risico laten zien. Het is tegen deze achtergrond dat dit
wetsvoorstel een duidelijke grondslag beoogt te geven voor het aldus
verwerken van gegevens.
De behoefte aan voldoende mogelijkheden om in samenwerkingsverbanden gemeenschappelijke casusanalyses of data-analyses te kunnen
verrichten, voor het doel van het samenwerkingsverband, is evident.
Dergelijke analyses leveren immers doorgaans betere informatie op dan
analyses die een individuele deelnemer aan het verband op grond van
louter zijn eigen gegevens kan maken. Daarmee ontstaat een betere basis
om deelnemers op een op elkaar afgestemde wijze binnen de bestaande
eigen taken en bevoegdheden te laten optreden. Overigens wordt er hier
nog op gewezen dat de uitkomst van een analyse binnen een samenwerkingsverband waaraan opsporingsdiensten en het OM deelnemen, onder
de voorgestelde WGS weliswaar tot een lijst kan leiden met bijvoorbeeld
personen die een verhoogd risico op het zijn van beroepsfraudeur laten
zien, maar nog geen formele verdenking oplevert in de zin van artikel 27
van het Wetboek van Strafvordering. Zeker als zo’n lijst met behulp van
Big Data technologie louter correlatieve en geen causale verbanden laat
zien, kan van een formele verdenking (nog) geen sprake zijn. Daarvoor
dienen concrete feiten en omstandigheden met betrekking tot de
desbetreffende persoon op tafel te komen die op fraude wijzen.
13

Zie artikel 22 Wpg en de artikelen 15 en 39g Wjsg.
iCOV is een samenwerkingsverband van onder meer de Belastingdienst, de Douane, de FIOD,
de politie, FIU Nederland en het OM.
15
Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 3413.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

14

3.3.3 Verwerking van gegevens met private partijen
Publiek-private samenwerking kan beide kanten voordelen opleveren. Er
zit veel kennis over nieuwe ontwikkelingen, risico’s en technologieën bij
het bedrijfsleven en ook kunnen private partijen over informatie
beschikken die voor een integrale aanpak van maatschappelijke vraagstukken van belang is. Zowel de private partij als de publieke partij kan op
basis van uitgewisselde informatie actie ondernemen of een interventie
plegen die bijdraagt aan het voorkomen en bestrijden van criminaliteit. In
het rapport van de Werkgroep Verkenning kaderwet gegevensuitwisseling
werden de volgende voorbeelden van publiek-private verbanden
genoemd: energiebedrijven bij de aanpak van hennepkwekerijen,
financiële dienstverleners bij het tegengaan van witwassen en transportondernemingen bij de handel in verboden goederen.
Een voorbeeld van een samenwerkingsverband waarin publiek-private
samenwerking van eminent belang is, is het Financieel Expertise Centrum
(FEC)16. Sommige FEC-partners werken dan ook al enige jaren samen met
de bankensector. Zij doen dit vanuit de visie dat de integriteit van de
financiële sector niet slechts een zaak is van de overheid. Zo hebben
financiële instellingen een belangrijke poortwachtersfunctie in het kader
van het voorkomen van witwassen en financieren van terrorisme. In een
brief van 21 juli 2017 aan de Minister van Veiligheid en Justitie hebben de
FEC-partners, de betrokken banken17 en de Nederlandse Vereniging van
Banken (NVB) aangegeven een nauwere samenwerking als een belangrijke stap te zien om financieel-economische criminaliteit efficiënter en
effectiever te bestrijden en de integriteit van de financiële markten te
versterken. Deze behoefte aan nauwere samenwerking stuit evenwel, zo
blijkt uit de brief, op een aantal belemmeringen in de mogelijkheden om
met elkaar gegevens uit te wisselen. Zo kunnen in het kader van het
voorkomen van witwassen, terrorismefinanciering of bepaalde vormen
van fraude, de bij de bank opgegeven gegevens niet worden getoetst bij
publieke partijen. Als gevolg daarvan ontbreekt een integraal en volledig
inzicht op zowel subjectniveau als op het gebied van het vaststellen van
specifieke indicatoren in het algemeen voor het herkennen van financieeleconomische criminaliteit. Hiermee vergelijkbare problemen zien we in de
relatie tussen toezichthouders en private partijen die willen samenwerken
en daartoe gegevens uitwisselen. De oorzaak van deze problemen ligt in
het feit dat sectorale wetten veelal geen op samenwerkingsverbanden
toegesneden grondslagen bevatten voor verstrekking van gegevens aan
private partijen die aan samenwerkingsverbanden (willen) deelnemen, en
voor een gezamenlijke verwerking binnen deze verbanden in de vorm van
casus-analyses of data-analyses.
Het wetsvoorstel lost dit knelpunt op door in de WGS ruimte te bieden
voor samenwerkingsverbanden waaraan ook private partijen deelnemen.
Bij of krachtens de WGS kan dan voor een bepaald (type) samenwerkingsverband worden bepaald dat daaraan ook door een of meer met name
genoemde private partijen wordt deelgenomen. Daarbij geldt dan
uiteraard dat de deelname daarvan dient te worden getoetst aan de
voorwaarde dat deelname noodzakelijk is voor de uitoefening van het
doel van zwaarwegend algemeen belang waarvoor het samenwerkingsverband wordt aangewezen. Door het creëren van ruimte voor deelname
van private partijen geldt vervolgens dat, indien aan een samenwerkings16

Het FEC is een samenwerkingsverband tussen autoriteiten met een toezicht-, controle-,
vervolgings- of opsporingstaak in de financiële sector en is opgericht om de integriteit van
deze sector te versterken. Deelnemers aan het FEC zijn: Autoriteit Financiële Markten (AFM),
Belastingdienst, De Nederlandsche Bank (DNB), Financial Intelligence Unit – Nederland (FIU),
Fiscale Opsporingsdienst (FIOD), openbaar ministerie (OM) en Politie.
17
ABN-AMRO Bank, Rabobank, Volksbank en ING Bank.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

15

verband krachtens de WGS ook een private partij deelneemt, dan ook de
grondslagen gelden voor verstrekking van gegevens aan dat verband, de
verwerking daarvan binnen het verband en de grondslagen voor
verstrekking uit dat verband van resultaten van de verwerking. Op deze
wijze kunnen zowel overheidsinstanties als private partijen die aan
dergelijke samenwerkingsverbanden deelnemen, daaraan gegevens
verstrekken en kan het verband deze verwerken tot voor een deelnemer
noodzakelijke informatie. Tegen deze achtergrond wijst het kabinet er
graag op dat de FEC-partners, de betrokken banken en de NVB in hun
brief van 21 juli 2017 het belang benadrukken dat zij hechten aan de
totstandkoming van een WGS.
Overigens biedt de WGS een basis om bij of krachtens de wet nadere
voorwaarden en beperkingen te stellen aan de verstrekking aan en
verdere verwerking van persoonsgegevens ten behoeve van dit verband.
Aldus kan rekening worden gehouden met de specifieke belangen van
overheidsinstanties die aan het verband deelnemen, om bepaalde
gegevens niet of slechts onder voorwaarden aan dit verband te
verstrekken en te laten verwerken. Dat kan vooral van belang zijn voor
samenwerkingsverbanden waaraan ook private partijen deelnemen.
3.3.4 Verstrekking van de resultaten van de verwerking uit een samenwerkingsverband
De gezamenlijke verwerking van gegevens binnen een samenwerkingsverband zal informatie – die nodig is voor diens doel van zwaarwegend
algemeen belang – opleveren die elke deelnemer afzonderlijk nooit zou
kunnen genereren. De hoeveelheid van relevante gegevens en de variëteit
aan invalshoeken die deze kennen, zal bij een samenwerkingsverband
immers aanmerkelijk groter zijn dan die van de deelnemers afzonderlijk.
Daardoor kunnen bijvoorbeeld risico-taxaties worden uitgevoerd met
betrekking tot personen of fenomenen die een veel completer beeld
daarvan opleveren dan in het geval dat zo’n risico-taxatie uitsluitend op
basis van eigen gegevens zou worden verricht.
Omdat de gegevensverwerking door een samenwerkingsverband meestal
geen heldere wettelijke grondslag heeft, is echter de basis om het verband
de informatieproducten die het genereert, aan deelnemers of aan derden
te laten verstrekken, eveneens niet helder of onduidelijk. Nu aan de
gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden die op grond van de
WGS zijn aangewezen, een heldere wettelijke grondslag wordt toegekend,
kan de WGS ook een duidelijke basis bieden voor de verstrekking van
dergelijke producten aan deelnemers of aan derden. De WGS voorziet
daarin door te bepalen dat het samenwerkingsverband de hier bedoelde
informatieproducten aan de deelnemers van het verband verstrekt, voor
zover verstrekking van deze resultaten noodzakelijk is voor de vervulling
van een publiekrechtelijke taak die aan de deelnemer is opgedragen,
wanneer deze verenigbaar is met het doel van het samenwerkingsverband, of indien het een private deelnemer zonder publiekrechtelijke
taak betreft, ten behoeve van de behartiging van de gerechtvaardigde
belangen of wettelijke verplichtingen van deze private deelnemer,
wanneer deze verenigbaar zijn met het doel van het samenwerkingsverband.
Verstrekking van het resultaat aan een derde is niet mogelijk, tenzij dat
specifiek bij of krachtens de WGS is bepaald en is voldaan aan de
voorwaarden van artikel 1.7, tweede lid.
Met betrekking tot de verstrekking van de resultaten van de verwerking uit
een samenwerkingsverband verdient de verstrekking daarvan aan
opsporingsdiensten en OM nog bijzondere aandacht. Voor het bestuurs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

16

rechtelijke en het strafrechtelijke domein gelden immers verschillende
wettelijke regimes. Dit houdt verband met het feit dat ten aanzien van
personen die verdacht worden van een strafbaar feit, al naar gelang de
aard en ernst van het feit, verdergaande bevoegdheden kunnen worden
ingezet en aan deze personen zwaardere sancties kunnen worden
opgelegd dan in het bestuursrecht mogelijk is. Daar staat tegenover dat
voor verdachten op grond van internationale verdragen ook meer
waarborgen gelden. Het verschil in wettelijke regimes voor beide
domeinen neemt niet weg dat bestuursrechtelijke handhaving, controle en
toezicht in de praktijk soms hand in hand kunnen gaan met opsporing en
vervolging. In dat verband is van belang dat opsporingsdiensten en OM
een groeiende behoefte hebben om in samenwerkingsverbanden aan
informatie te komen die hen in een fase waarin nog geen sprake van een
(vermoeden van een) strafbaar feit en van een mogelijke verdachte is, kan
helpen bij het signaleren van trends en het maken van analyses om de
criminaliteit beter te kunnen bestrijden. Het kan daarbij onder meer gaan
om analyses in een concrete casus, waarbij partijen gezamenlijk bepalen
welke interventies de meest geschikte zijn om in de desbetreffende casus
uit te voeren. Voor opsporingsdiensten en OM kan dat betekenen dat men
op basis van de verkregen informatie een opsporingsonderzoek start. Het
kan ook gaan om een situatie die een meer proactief of preventief karakter
heeft. Te denken valt aan het uitvoeren van een gemeenschappelijke
data-analyse op grond waarvan de deelnemers het risico taxeren dat
bepaalde personen fraude plegen. Overigens wordt hier, zoals dat ook in §
3.3.2 al is gedaan, er nadrukkelijk op gewezen dat de uitkomst van een
analyse binnen een samenwerkingsverband waaraan opsporingsdiensten
of OM deelnemen, onder de voorgestelde WGS weliswaar tot een lijst kan
leiden met bijvoorbeeld personen die een verhoogd risico op bijvoorbeeld
witwassen laten zien, maar nog geen verdenking oplevert. Aldus geeft het
wetsvoorstel een betere basis voor het verstrekken van informatieproducten aan OM en opsporingsdiensten uit een samenwerkingsverband
waaraan zij deelnemen, in een fase waarin (nog) geen verdenking bestaat.
Die blijkt nodig te zijn, omdat soms onvoldoende helder leek te zijn of en,
zo ja, in welke omstandigheden opsporingsdiensten en OM op rechtmatige wijze dergelijke informatieproducten kunnen krijgen.18
3.4 Waarborgen
Met het oog op een rechtmatige en behoorlijke verwerking van persoonsgegevens door samenwerkingsverbanden als bedoeld in de WGS is het
van essentieel belang dat deze verwerking met de nodige waarborgen is
omringd.
Deze waarborgen zijn voor een belangrijk deel al verankerd in bestaande
wetgeving, zoals die ook geldt voor gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden die niet onder de WGS vallen. Het gaat in de eerste plaats
om de beginselen die in artikel 5 AVG zijn vastgelegd: rechtmatigheid,
behoorlijkheid, transparantie, doelbinding, minimale gegevensverwerking, juistheid, opslagbeperking, integriteit en vertrouwelijkheid,
alsmede de verantwoordingsplicht van de verwerkingsverantwoordelijke.
Verder kan worden gewezen op de rechten die betrokkenen hebben: het
recht op inzage, rectificatie, wissing van gegevens, beperking van de
verwerking en bezwaar.19 Tot slot valt te wijzen op de verplichtingen die
18

Dit blijkt onder meer uit een brief van 4 juni 2012 van de toenmalige voorzitter van het College
van Procureurs-Generaal aan de toenmalige Minister van Veiligheid van Justitie waarin hij
verzocht de wetgeving zo aan te passen dat een verstrekking van gegevens binnen een
samenwerkingsverband mogelijk is zonder dat daaraan een vordering op grond van het stelsel
van strafvorderlijke bevoegdheden ten grondslag ligt.
19
Zie de artikelen 15 tot en met 18 en 21 AVG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

17

voor de verwerkingsverantwoordelijken gelden, zoals de informatieverplichtingen, de verplichting tot gegevensbescherming door ontwerp en
door standaardinstellingen, de verplichting tot het bijhouden van een
register van de verwerkingsactiviteiten en de verplichting tot beveiliging
van de verwerking.20
Met betrekking tot de verplichting om betrokkenen te informeren over hen
betreffende verwerkingen van persoonsgegevens wordt erop gewezen dat
deze niet van toepassing is indien de uitzonderingen op grond van artikel
13 of 14 AVG opgaan of op grond van de algemene uitzonderingsbepaling
van artikel 23 AVG, dat is uitgewerkt in artikel 41 Uitvoeringswet AVG. In
beide situaties zoals geregeld in artikel 13 en 14 AVG geldt dat de
informatie niet hoeft te worden verstrekt als de betrokkene al over de
informatie beschikt. Als de persoonsgegevens niet van de betrokkene zelf
worden verkregen, zijn er meer uitzonderingsmogelijkheden: op grond
van artikel 14, vijfde lid, AVG kan informatieverstrekking door de
verwerkingsverantwoordelijke achterwege blijven:
– als het verstrekken van die informatie onmogelijk blijkt of onevenredig
veel inspanning zou vergen of indien het verstrekken van de informatie
de verwezenlijking van de doeleinden van die verwerking onmogelijk
dreigt te maken of ernstig in het gedrang dreigt te brengen (artikel 14,
vijfde lid, onderdeel b). In het geval van de WGS is onder meer deze
laatste uitzondering van belang;
– als het verkrijgen of verstrekken van de gegevens uitdrukkelijk is
voorgeschreven bij een wet die op de verwerkingsverantwoordelijke
van toepassing is en die voorziet in passende maatregelen om de
gerechtvaardigde belangen van de betrokkene te beschermen (artikel
14, vijfde lid, onderdeel c). In het geval van de door de WGS verplichte
verstrekking van gegevens door deelnemers aan het samenwerkingsverband is deze uitzondering van toepassing in de gevallen waarin
anderszins passende maatregelen worden getroffen;
– als de persoonsgegevens vertrouwelijk moeten blijven uit hoofde van
een beroepsgeheim in het kader van Unierecht of lidstatelijk recht,
waaronder een wettelijke geheimhoudingsplicht (artikel 14, vijfde lid,
onder d, AVG).
Ook kan de algemene uitzonderingsbepaling van artikel 23 AVG jo. artikel
41 Uitvoeringswet AVG van toepassing zijn.
In aanvulling op de hier genoemde waarborgen bevat de WGS verspreid
over een aantal artikelen verschillende waarborgen voor de verwerking
van persoonsgegevens door samenwerkingsverbanden als bedoeld in de
WGS. Hierbij is in aanmerking genomen dat in een samenwerkingsverband gegevens worden verwerkt die afkomstig zijn van verschillende
deelnemers. Iedere deelnemer die bij of krachtens de WGS gedefinieerde
gegevens verstrekt, heeft die eerder verzameld, geanalyseerd en gebruikt
voor eigen doeleinden. De aard en inhoud van die te verstrekken
gegevens, de context waarbinnen die worden gebruikt en de beoordeling
daarvan verschilt per deelnemer. De mogelijkheden voor een samenwerkingsverband tot verwerking van die uit onderscheidenlijke bronnen
verkregen gegevens met ieder een eigen achtergrond en doel, zijn ook om
die reden voorzien van waarborgen.
Verwerking is uitsluitend toegestaan voor zover dat noodzakelijk is voor
de vervulling van het doel van het desbetreffende samenwerkingsverband. Dat doel moet bij of krachtens de WGS worden omschreven. De
toetsing aan het vereiste van noodzakelijkheid van verwerking voor die
taak houdt in dat aan de eisen die artikel 8, tweede lid, van het EVRM aan
verwerking stelt, moet zijn voldaan (zie hierna nader onder § 7). Bij of
20

Zie de artikelen 12 tot en met 14, 25, 30 en 32 tot en met 34 AVG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

18

krachtens de WGS worden regels gesteld omtrent de wijze waarop het
samenwerkingsverband gegevens kan verwerken. De wijze van
verwerking omvat niet enkel het aggregeren van gegevens, maar ook het
analyseren en beoordelen daarvan. Het bepalen van de wijze van
verwerking omvat daarmee verschillende fases van verwerking. Het
betreft criteria waaraan bij verwerking moet worden voldaan of welke
methode voor verwerking moet worden toegepast. Bij die vaststelling is
een belangrijk uitgangspunt dat toepassing van criteria of een methode
niet tot discriminatie of andere ongewenste uitkomsten zal leiden. Ook
dient inzicht te bestaan in herkomst, doel, actualiteit, betrouwbaarheid en
totstandkoming van uit verschillende bronnen verkregen gegevens die
een gemeenschappelijke verwerking ondergaan. Door de wijze van
verwerking te regelen, biedt dit waarborgen voor het op verantwoorde en
behoorlijke wijze verwerken van gegevens binnen een samenwerkingsverband. Er kan bij de vaststelling van de wijze van verwerking voorts
rekening worden gehouden met inherente verschillen tussen de
verwerking van persoonsgegevens en andere dan persoonsgegevens,
zoals bedrijfsgegevens die niet tot een natuurlijke persoon zijn te
herleiden. Ook de mogelijkheid om bijvoorbeeld risicoprofielen te kunnen
vastleggen, is uitsluitend mogelijk bij of krachtens de WGS.
Daarnaast bevat de WGS ook artikelen die specifiek betrekking op
waarborgen hebben (artikel 1.8 en volgende). Ingevolge artikel 1.8, eerste
lid, kunnen bij amvb nadere voorwaarden en beperkingen te worden
gesteld aan alle verwerkingen van gegevens op grond van deze wet, met
inbegrip van de verstrekking van gegevens aan het samenwerkingsverband. Verstrekkingsgrondslagen die met het voorgestelde hoofdstuk 4
worden toegevoegd aan sectorale wetten, bevatten een soortgelijke
mogelijkheid om nadere voorwaarden en beperkingen te verbinden aan
de verstrekkingen van gegevens op grond van die andere wetten aan een
samenwerkingsverband.
In het voorgestelde artikel 1.8 is voorts voorzien in een aantal specifieke
waarborgen:
– een systeem van autorisaties, dat wil zeggen de verlening van toegang
tot de systemen waarin de samenwerkingsverbanden gegevens
verwerken aan uitsluitend door de deelnemers geautoriseerde
medewerkers;
– een verplichting tot screening van medewerkers;
– de verplichting tot het loggen van gegevens die noodzakelijk zijn voor
controle en toezicht;
– een verplichting tot het instellen van een rechtmatigheidsadviescommissie die de rechtmatigheid van de verwerking van persoonsgegevens door het samenwerkingsverband beoordeelt;
– een vernietigingstermijn;
– een adequaat beveiligingsniveau, ten minste overeenkomstig
richtlijnen van de Minister van BZK. Bij dat laatste kan worden gedacht
aan de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), die de ministerraad op 14 december 2018 heeft vastgesteld voor het Rijk en in het
interbestuurlijk verkeer met het Rijk. De BIO is een gemeenschappelijk
normenkader, gebaseerd op de internationale norm ISO 27001/2 voor
de beveiliging van de informatie(systemen) van de overheid en bevat
een concretisering van een aantal normen tot verplichte overheidsmaatregelen.
Bij geautomatiseerde gegevensanalyse regelt artikel 1.9 tevens de
volgende waarborgen:
– de verplichting zorg te dragen voor adequate en uniforme technische
en organisatorische maatregelen voor de bevordering van de kwaliteit
van de gezamenlijke geautomatiseerde gegevensanalyse en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

19

–

–

–

bevordering van de juistheid en de volledigheid van de gegevens die
daarbij worden verwerkt; afhankelijk van het samenwerkingsverband
en het type data-analyse kan het daarbij bijvoorbeeld gaan om het
testen van te gebruiken algoritmes op basis van test cases of scenario’s en het hanteren van standaardmethodieken van werken, zoals
CRISP DM (Cross Industry Standard Process for Data Mining).
de plicht tot menselijke tussenkomst bij de verstrekking van een
resultaat van geautomatiseerde gegevensanalyse, waarbij wordt
beoordeeld of het resultaat op zorgvuldige wijze tot stand is gekomen;
de verplichting om op een voor het publiek toegankelijke wijze uitleg te
geven over de gehanteerde patronen en indicatoren of andere
onderliggende logica, voor zover volgens een deelnemer zwaarwegende redenen zich daartegen niet verzetten;
de verplichting tot terugmelding van onjuistheden in bronbestanden.

Daarnaast verdienen de volgende waarborgen hier vermelding:
– de verplichting tot periodieke privacy audits (artikel 1.10);
– de verplichting om een jaarverslag uit te brengen (artikel 1.12);
– de verplichting voor ontvangers van resultaten van de gegevensverwerking van het samenwerkingsverband om terug te koppelen wat de
effectiviteit en bruikbaarheid van de resultaten was (artikel 1.7). De
deelnemers van het samenwerkingsverband evalueren hiermee de
gehanteerde werkwijze. Om bij te dragen aan de kwaliteit van de
gegevens is het van belang dat er een terugkoppeling moet zijn: wat
wordt gedaan met de meldingen die zijn gedaan met gebruikmaking
van bijvoorbeeld data-analysetechnieken? Hebben die daadwerkelijk
witwasconstructies aan het licht gebracht of waren het onterechte
meldingen? Deze feedback is nodig om te toetsen of de gegevensverwerking noodzakelijk en effectief is. Feitelijk is dit een kwaliteitscirkel.
Een constante aanscherping van de werkwijze, en, indien van
toepassing de gehanteerde patronen en indicatoren, is wezenlijk;
– de verplichting om voldoende en gekwalificeerd personeel aan te
wijzen voor het samenwerkingsverband;
– de verplichting om bij amvb een contactpunt voor betrokkenen aan te
wijzen en om bij amvb regels te stellen over de werkwijze en de
respectieve verantwoordelijkheden van de deelnemers (artikel 1.4);
– de verplichting om categorieën van persoonsgegevens die deelnemers
aan het samenwerkingsverband moeten verstrekken, bij of krachtens
de WGS aan te wijzen. Dit draagt bij aan de transparantie van de
gegevensverwerking (artikel 1.5);
– de geheimhoudingsplicht (artikel 1.11): ook schrijft de WGS voor dat
de verwerkingsverantwoordelijken jegens derden verplicht zijn tot
geheimhouding van de informatie die uit uitgevoerde analyses
voortkomt behoudens voor zover de verstrekking van resultaten is
toegestaan (artikel 1.7), enig ander wettelijk voorschrift voorziet in de
bevoegdheid of verplichting om de gegevens te verstrekken of voor
zover de gegevensverstrekking noodzakelijk is voor het afleggen van
verantwoording door een medewerker aan de deelnemer die hem
heeft aangewezen voor de inzet in het samenwerkingsverband.
Over bijzondere categorieën van persoonsgegevens of persoonsgegevens
van strafrechtelijke aard gaan overigens in principe andere wetten, zoals
de Uitvoeringswet AVG, die een aantal uitzonderingen bevat op het
verbod dergelijke gegevens te verwerken. Voor enkele specifieke
categorieën van dergelijke gegevens regelt dit wetsvoorstel een uitzondering op dit verbod, die overigens niet alleen de bevoegdheid maar ook
een plicht regelt tot verstrekking. Het gaat dan om politiegegevens,
strafvorderlijke en justitiële gegevens, waarvoor de voorgestelde artikelen
20, derde lid, van de Wpg en 8b en 39fa van de Wjsg een verstrekkingsplicht gaan bevatten. De verwerking door het samenwerkingsverband van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

20

dergelijke ontvangen gegevens is op grond van de rechtstreekse werking
van de AVG uitsluitend mogelijk voor doeleinden die binnen het toepassingsbereik van de AVG vallen. De verwerking van persoonsgegevens
door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming en de
opsporing van strafbare feiten, met inbegrip van de bescherming tegen en
de voorkoming van bedreigingen voor de openbare veiligheid valt onder
de richtlijn gegevensbescherming opsporing en vervolging.21 Overigens
zijn samenwerkingsverbanden geen bevoegde autoriteiten in de zin van
deze richtlijn en vallen samenwerkingsverbanden in de zin van de WGS
onder de AVG. Tot slot is van belang dat de artikelen 1.5, derde lid, 1.6,
tweede lid, en 1.7, zevende lid, uitzonderingen bevatten op het verbod om
persoonsgegevens van strafrechtelijke aard te verwerken. Verwezen wordt
naar de toelichting bij artikel 1.5.
3.5 Voorafgaande toetsende rol van de Autoriteit persoonsgegevens
Zoals blijkt uit de vorige paragraaf, is het kabinet ervan doordrongen dat
het creëren van meer mogelijkheden tot informatiedeling ook deugdelijke
waarborgen vergt ter bescherming van de privacy. In aanvulling op deze
waarborgen, zal de Autoriteit persoonsgegevens (hierna: AP) – naast haar
adviserende rol ten aanzien van de desbetreffende regelgeving op grond
van artikel 36, vierde lid, AVG – een toetsende rol vooraf hebben met
betrekking tot concrete gegevensverwerkingen in samenwerkingsverbanden. Het gaat daarbij om voorafgaande raadpleging (artikel 36, eerste
lid, AVG).
Een samenwerkingsverband moet de AP voorafgaand aan een voorgenomen verwerking van persoonsgegevens raadplegen wanneer de
uitkomst van de gegevensbeschermingseffectbeoordeling (PIA) is dat er
sprake is van een hoog risico wanneer het samenwerkingsverband geen
maatregelen neemt om het risico te beperken. Dit vloeit voort uit artikel
36, eerste lid, AVG. Als de toezichthouder van oordeel is dat de voorgenomen verwerking niet aan de verordening zal voldoen, geeft zij een
schriftelijk advies binnen acht weken na het verzoek om raadpleging.
Overweging 94 van de verordening stelt hierover: «Het uitblijven van een
reactie van de toezichthoudende autoriteit binnen die termijn dient
evenwel een optreden van de toezichthoudende autoriteit overeenkomstig
haar in deze verordening neergelegde taken en bevoegdheden onverlet te
laten, onder meer de bevoegdheid om verwerkingen te verbieden.»
4. In de wet aangewezen samenwerkingsverbanden
4.1 Het Financieel Expertisecentrum (FEC)
Het Financieel Expertisecentrum (FEC) is een samenwerkingsverband van
diverse overheidsorganisaties dat als doel heeft de integriteit van de
financiële sector te versterken. Aan sommige activiteiten van het FEC
nemen ook private partijen uit deze sector deel. Bedreigingen en risico’s
van en inbreuken op de integriteit van de financiële sector moeten worden
voorkomen en bestreden. De deelnemers in het FEC treden gezamenlijk
op tegen bedreigingen en risico’s ten aanzien van de integriteit van de
financiële sector, houden toezicht op de naleving van de hiervoor
relevante regelgeving of handhaven deze waar nodig.
21

Richtlijn (EU) 2016/680 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende
de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door bevoegde autoriteiten met het oog op de voorkoming, het onderzoek, de
opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, en
betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Kaderbesluit 2008/977/JBZ
van de Raad (PbEU 2016, L 119).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

21

Om deze doelstelling van het samenwerkingsverband te bereiken is het
noodzakelijk dat de deelnemers relevante gegevens uitwisselen en
gezamenlijk verder verwerken. Zij doen dit in de vorm van signalenoverleggen en gegevensanalyses om daaruit informatie te verkrijgen die zij
kunnen benutten bij de uitoefening van hun taken en bevoegdheden. De
deelnemers aan het FEC zijn toezichthouders of andere handhavende
instanties ten opzichte van de partijen die onderdeel uitmaken van de
financiële sector, of ze zijn informatieleverancier van voornoemde
instanties. Daarnaast wordt door het samenwerkingsverband FEC ingezet
op het gezamenlijk voorkomen en bestrijden van het gebruik van de
financiële sector voor financieel-economische criminaliteit, zoals
witwassen, en andere vormen van ernstige, met name ondermijnende
criminaliteit alsmede terrorismefinanciering. Met het oog op dit laatste
doel werken de deelnemers aan het FEC, met uitzondering van de
Belastingdienst, ook al enige jaren samen met financiële instellingen, te
weten: de Nederlandse Vereniging van Banken, ING Bank, ABN Amro
Bank, Rabobank, Volksbank en Aegon.
De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), die
tot taak heeft het risico op terroristische aanslagen in Nederland zoveel
mogelijk te verkleinen, benadrukt het belang van publiek-private samenwerking om bestrijding van terrorismefinanciering tegen te gaan, waarbij
met name de samenwerking met banken en verzekeraars van groot
belang is. Daartoe is enkele jaren geleden als publiek-private samenwerking de Taskforce Terrorismefinanciering in de vorm van een pilot
begonnen en vervolgens is deze werkwijze, vanwege de goede resultaten,
in een structurele aanpak omgezet. Daarbij is in de pilot, gelet op het
belang dat de NCTV aan nauwe publiek-private samenwerking op dit
terrein hecht, naast de banken ook een bank-verzekeraar meegenomen,
mede gelet op de taak van de verzekeraars op grond van de Wet ter
voorkoming van witwassen en het financieren van terrorisme (Wwft). Op
het moment dat uit de resultaten van de Taskforce blijkt dat het effectief
en efficiënt, noodzakelijk en proportioneel is om meer verzekeraars aan de
Taskforce deel te laten nemen, kunnen bij amvb meer verzekeraars als
deelnemer aan de Taskforce worden aangewezen. Dergelijke publiekprivate samenwerking gebeurt vanuit de visie dat de integriteit van het
financiële stelsel niet slechts een zaak is van de overheid. Deze visie klinkt
ook door in de Wwft, die op dit vlak verplichtingen aan onder meer
banken en andere financiële ondernemingen oplegt.
De kerntaken van het FEC die voortkomen uit voornoemde doelstelling,
hebben behalve op gegevensverwerking ten behoeve van de zgn.
reguliere taken van het FEC ook betrekking op structurele informatieuitwisseling in onder meer de Terrorismefinanciering Taskforce en de pilot
Serious Crime Taskforce, het fungeren als een kenniscentrum en het
gezamenlijk uitvoeren van (PPS-)projecten en programma’s, onder meer
in het programma FEC Terrorismefinanciering, inclusief de daaronder
vallende pilot ongewenste buitenlandse financiering.
De volgende organisaties werken in het FEC samen:
• Openbaar ministerie (OM);
• Politie;
• Financial Intelligence Unit-Nederland (FIU);
• Rijksbelastingdienst;
• Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst;
• Autoriteit Financiële Markten;
• De Nederlandsche Bank.
Aan het programma FEC Terrorismefinanciering nemen naast
voornoemde partijen ook de Immigratie- en Naturalisatiedienst, de
Koninklijke marechaussee, het Bureau Financieel Toezicht en de Algemene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

22

Inlichtingen- en Veiligheidsdienst deel. Hun deelname beperkt zich tot het
verstrekken van gegevens en het verkrijgen van informatieproducten uit
het programma.
Aan uitsluitend de signalenoverleggen in het kader van de beide
taskforces nemen ook de eerdergenoemde banken en verzekeraar deel.
De deelnemers aan het FEC hebben alle een taak bij het versterken van de
integriteit van de financiële sector. Door gegevens, kennis, inzicht en
vaardigheden met elkaar te delen, kunnen bedreigingen en risico’s ten
aanzien van de integriteit van de financiële sector effectiever en efficiënter
worden onderkend. Dit is van belang met het oog op de beoordeling of
aanleiding kan bestaan om publiekrechtelijke, toezichthoudende of andere
handhavende bevoegdheden toe te passen door de publieke deelnemers.
Voor de private partijen biedt het de mogelijkheid om verbeterde (nieuwe)
maatregelen te treffen ter voorkoming van het gebruik van de financiële
sector voor financieel-economische criminaliteit.
Het FEC voert binnen de kaders van de huidige wetgeving de volgende
verwerkingsactiviteiten uit:
• Signalenoverleg en kennisdeling ten behoeve van de reguliere
activiteiten voor het doel van het FEC;
• Signalenoverleg en gegevensanalyse ten behoeve van het Programma
Terrorismefinanciering;
• Signalenoverleg ten behoeve van de Taskforce Terrorismefinanciering;
• Signalenoverleg ten behoeve van Taskforce Serious Crime.
Deze activiteiten worden uitgevoerd met inachtneming van het Informatieprotocol FEC 2019 (Stcrt. 2019, nr. 43749), het Convenant Terrorismefinanciering Taskforce (Stcrt. 2019, nr. 43628) en Convenant Pilot Serious Crime
Taskforce (Stcrt. 2019, nr. 43629).
De WGS brengt geen verandering in de deelname door de verschillende
(categorieën van) partijen aan de onderscheidene verwerkingsactiviteiten
van het FEC. Zij bevat met het oog op die activiteiten wel de volgende
nieuwe onderdelen:
• de mogelijkheid om in aanvulling op de bestaande mogelijkheden van
gegevensverwerking waarbij de noodzaak van de verstrekking van
gegevens per deelnemer moet worden aangetoond, gegevens
voortaan ten behoeve van het doel van het FEC als geheel aan
meerdere of alle deelnemers tegelijk te verstrekken en in een signalenoverleg of gegevensanalyse verder te verwerken;
• verstrekking van de resultaten van de verwerking binnen het FEC aan
derden, voor zover dat noodzakelijk is voor doeleinden die verenigbaar
zijn met de doeleinden van het FEC;
• verplichte verstrekking van gegevens aan het FEC, voor zover dat
noodzakelijk is voor het doel van het samenwerkingsverband, met de
mogelijkheid daarop uitzonderingen te maken of daaraan voorwaarden
te stellen;
• de mogelijkheid om voortaan ook ten behoeve van de reguliere
activiteiten van het FEC gegevensanalyses uit te voeren zoals dat nu in
het kader van terrorismefinanciering gebeurt.
Het FEC hanteert verschillende waarborgen die bijdragen aan de
zorgvuldigheid van de gegevensverwerking. Deze zijn deels terug te
vinden in artikel 1.8 van het wetsvoorstel en zullen voor een ander deel
worden opgenomen in de amvb waarin bepaalde aspecten van de
gegevensverwerking nader worden uitgewerkt. Daarbij valt te denken aan
de aanwijzing van «regisseur», die tot taak heeft te waarborgen dat de
gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken op een zorgvuldige wijze
uitvoering geven aan de verplichtingen die voortvloeien uit de AVG. Op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

23

dit moment vervult het hoofd van de FEC-eenheid, dat als bureau het FEC
ondersteunt, die rol. Een andere waarborg zou kunnen zijn gelegen in de
vastlegging in de amvb van het «GAZO-principe» (geen actie zonder
overleg). Dit principe houdt in dat er door de FEC-eenheid, het FEC TF
(terrorismefinanciering) analyseteam en door de bij het FEC betrokken
partijen gedurende de FEC-samenwerking geen gebruik mag worden
gemaakt van de ingebrachte persoonsgegevens zonder overleg met en
instemming van de FEC-partner(s) waarvan de persoonsgegevens
oorspronkelijk afkomstig zijn. Iedere FEC-partner heeft dan een inspanningsverplichting ervoor zorg te dragen dat binnen zijn organisatie
zodanige waarborgen worden getroffen dat aan het GAZO-principe kan
worden voldaan. Zowel de rol van regisseur als het GAZO-principe zijn nu
in het Informatieprotocol FEC 2019 opgenomen.
De juridische begrenzing van de gegevensverwerking is thans nog in het
FEC-convenant en het daarbij behorende informatieprotocol en in de
convenanten voor beide Taskforces geregeld, maar wordt met dit
wetsvoorstel op het niveau van wet vastgelegd. Daarnaast worden nadere
regels voor het FEC bij algemene maatregel van bestuur gesteld.
4.2 De Infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen (iCOV)
Criminelen die ongehinderd in de auto blijven rondrijden die is aangeschaft met oneerlijk verdiend geld. Omzet die moedwillig te hoog in de
boeken terecht komt om zo te profiteren van onterechte btw-teruggave.
Frauderen voor eigen gewin, waarbij de staat en dus de samenleving de
rekening betaalt. Het zijn onverteerbare feiten voor eerlijke burgers en
dienstbare bestuurders. Anders gesteld: misdaad mag niet lonen, maar
doet het helaas soms wel.
Een van de manieren om dergelijke misstanden het hoofd te bieden, is via
de Infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen (hierna: iCOV). Door
samen te werken en informatie te delen, wordt het voor kwaadwillenden
minder eenvoudig om crimineel geld in de eigen zak te houden. Op
voorspraak van de Minister van Veiligheid en Justitie is in 2013 daarom
het samenwerkingsverband iCOV opgericht.
ICOV is een samenwerkingsverband van diverse overheidsorganisaties.
Het gaat hierbij onder meer om opsporingsdiensten, organisaties met een
fiscale taak of taak op het gebied van invordering, en toezichthouders. Het
samenwerkingsverband stelt rapportages samen. Deze rapportages
dragen bij aan de bestrijding van onder meer witwassen, belastingontduiking, fraudebestrijding, inning van overheidsvorderingen en de
bevordering en bewaking van correcte marktwerking.
Het gaat hier voor het overgrote deel om verschijnselen die een ondermijnend karakter hebben en hun tentakels uitsteken tot diep in verschillende sectoren van de samenleving. Deze verschijnselen vragen dan ook
om een antwoord van verschillende overheidsorganisaties. Niet alleen om
frauduleuze of ondermijnende activiteiten op het eigen terrein te kunnen
aanpakken, maar juist om de problemen integraal te benaderen om zo tot
een algehele interventie of aanpak te komen. Op deze wijze kan de
overheid haar burgers efficiënter beschermen tegen kwalijke praktijken in
den brede en vergroot dit het vertrouwen in de samenleving en de
overheid als geheel. Voor deze integrale benadering is het noodzakelijk
dat data van meerdere partijen geïntegreerd worden om een volledig
beeld te krijgen. Dit beeld kan niet verkregen worden als elke partij
afzonderlijk naar de eigen data kijkt. Daarvoor is de problematiek te veel
verborgen. De kracht zit juist in de samenhang van de data waardoor
patronen, dwarsverbanden en fenomenen zichtbaar kunnen worden. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

24

dwarsverbanden kunnen van belang zijn voor de taakuitoefening van alle
in iCOV samenwerkende organisaties, zowel in een afzonderlijke als
gezamenlijke interventiestrategie. De kracht van het samenwerkingsverband zit er verder in dat de aanvrager nu niet bij iedere organisatie
afzonderlijk de informatie hoeft op te vragen, maar dit in één keer kan
doen bij het samenwerkingsverband. Dit levert een efficiëntieslag op. Een
andere kracht van het samenwerkingsverband is dat zij alle informatie
overzichtelijk in één document weer kan geven waardoor er relaties
worden gelegd die niet of heel moeilijk boven water zouden komen als de
informatie afzonderlijk opgevraagd wordt per overheidsorganisatie.
De volgende organisaties werken samen in iCOV:
• Openbaar ministerie (OM);
• Politie;
• Rijksrecherche;
• Financial Intelligence Unit-Nederland (FIU);
• Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB);
• Belastingdienst (in het bijzonder Belastingen/Toeslagen/Douane);
• Belastingdienst/Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD);
• Inspectie Leefomgeving en Transport-Inlichtingen- en Opsporingsdienst (ILT-IOD);
• Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid-Directie Opsporing
(ISZW-DO);
• Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit- Inlichtingen- en Opsporingsdienst (NVWA-IOD);
• Autoriteit Consument & Markt (ACM);
• De Nederlandsche Bank (DNB).
De rapportages van iCOV maken inzichtelijk waar het criminele of fiscaal
ontdoken vermogen wordt verborgen. Ze tonen tevens welke sleutelfiguren zich hiermee bezighouden. Het geldspoor volgen is daarbij van
onschatbare waarde om de daadwerkelijk belanghebbenden te traceren
en de modus operandi bloot te leggen. Dit is allereerst van belang bij het
oplossen van strafrechtelijke, fiscale of bestuurlijke casussen. Maar de
rapportages dragen ook bij aan een meer strategisch inzicht over waar
bepaalde problemen zich voordoen en wat de kenmerken hiervan zijn. Dit
maakt een effectievere inzet van mensen en middelen mogelijk en zorgt
dat barrières kunnen worden opgeworpen tegen (de facilitering van)
criminele geldstromen. Er speelt nog een ander belang. Door crimineel of
fiscaal ontdoken vermogen af te pakken, wordt de stimulans om met
ondermijnende activiteiten door te gaan onaantrekkelijker gemaakt.
Immers: wie gevangenisstraf krijgt, vastgoed en bolides moet inleveren
én een naheffing van de Belastingdienst krijgt, verliest aan status. Dat zal
zeker indruk maken op de crimineel en zijn omgeving.
ICOV vervaardigt onder de noemer «productie» drie typen standaardrapportages die zgn. sturingsinformatie voor operationele doeleinden
opleveren:
iCOV Rapportage Vermogen en Inkomen (iRVI)
De iRVI is een overzicht van het vermogen en de inkomsten van een of
meer, op basis van vooraf vastgelegde criteria bevraagde natuurlijke
personen (subjecten) of rechtspersonen. De iRVI wordt samengesteld op
basis van actuele en historische gegevens. De historische gegevens gaan
in beginsel vijf jaar terug in de tijd, maar de leverende partij mag al naar
gelang de bewaartermijn die zij hanteert, hiervan afwijken. De gegevens
bevatten enkele relatietypen zoals het adres van een of meer subjecten of
rechtspersonen, maar ook familierelaties (zoals kinderen en ouders) en de
relaties met rechtspersonen. De iRVI kent twee varianten, te weten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

25

•

•

Subject: overzicht van de vermogens- en inkomstenpositie van een
subject, inclusief banktegoeden, hypotheekgegevens, RDW-gegevens,
informatie over erfenissen en schenkingen, alimentatie, verdachte
transacties en winst- en omzetgegevens.
Rechtspersoon: een overzicht van de vermogens- en inkomstenpositie
van een rechtspersoon, inclusief vastgoed, banktegoeden, aandeelhoudersconstructies, winst- en omzetgegevens, RDW-gegevens over
eigendom van voertuigen en banktegoeden.

De iRVI wordt volledig geautomatiseerd gegenereerd op basis van
gegevens van het Kadaster, de Kamer van Koophandel, de Belastingdienst, de Rijksdienst voor het wegverkeer en de politie. De fiscale data
behelzen niet alleen de data van de Belastingdienst, maar ook de data van
derden waarvan de Belastingdienst voor haar taken gebruik mag maken
en die meegeleverd worden via de Belastingdienst. Een voorbeeld hiervan
zijn de data van het Kadaster. Inmiddels zijn iRVI’s gebruikt in zittingen bij
de strafrechter, om aan te tonen dat een subject over vermogen beschikte
dat via legale weg niet verklaarbaar was, en dit gebruik van iRVI’s is door
de strafrechter reeds meerdere malen geaccepteerd.
iCOV Rapportage Relaties (iRR)
Dit is een rapportage over de financieel-zakelijke relaties rondom een
persoon of bedrijf, ook wel relatiescan genoemd. Een van de kenmerken
van fraude of witwassen is immers het verhullen van (financieel)
vermogen in het eigen relatienetwerk. Daarom is het noodzakelijk om in
de directe omgeving van een bevraagd persoon te kijken naar indicaties
voor het bezit van onverklaarbare of zelfs onrechtmatige vermogensbestanddelen. In de iRR komen financieel-zakelijke relaties in beeld, maar
ook familieleden en (ex-)partners. Als er sprake is van een BV of VOF komt
ook de eigenaar van het bedrijf in beeld. Dit geldt ook voor eventuele
bestuursfuncties van stichtingen en verenigingen. De relatiescan geeft een
weergave tot drie lagen vanaf het bevraagde subject. Dit houdt in dat er
tot drie stappen vanaf het bevraagde subject de relaties zichtbaar worden
weergegeven indien deze relevant zijn. Daarnaast kunnen afhankelijk van
de aanvrager bepaalde politiegegevens worden getoond, waaronder
vermoedelijke criminele relaties. Vermogen wordt vaak verhuld verderop
in het netwerk van de betrokkene, niet zozeer bij de directe relaties.
Daardoor zijn drie lagen noodzakelijk om in kaart brengen.
De iRR wordt in eerste instantie automatisch gegenereerd op basis van de
voor iCOV beschikbare bronnen. Aansluitend vindt er een selectie van de
gegevens plaats door menselijke tussenkomst. Hierbij wordt irrelevante
en disproportionele informatie eruit gefilterd. Bijvoorbeeld de relatie met
onroerendgoedbezit met een woningcorporatie of gemeente kan
weinigzeggend zijn. In een gemeente als Amsterdam heeft praktisch elke
huiseigenaar een relatie met de gemeente vanwege de erfpacht. Het
opnemen van alle overige (natuurlijke en rechts-) personen met eenzelfde
relatie, levert dan geen betekenisvolle toevoeging voor de aanvrager op.
Een ander voorbeeld is een «verdachte transactie» (gemeld bij de FIU)
naar het CJIB, die voortkomt uit het feit dat iemand een contante storting
heeft gedaan aan het CJIB om zijn boete te betalen. De iRR zou in dit geval
alle andere personen die ook een verdachte transactie naar het CJIB
hebben gedaan, tonen. Dit wordt echter door een iCOV-medewerker eruit
gefilterd.
Aansluitend wordt de rapportage besproken met de aanvrager om zo de
relevante relaties toe te lichten. De iRR biedt als zodanig sturingsinformatie voor het onderzoek waarmee de aanvrager is belast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

26

iCOV-rapportage Thema (iRT)
Om een meer strategisch inzicht te verkrijgen in een veelzijdige problematiek is het noodzakelijk om thematische analyses te kunnen doen. Een
iRT biedt inzichten over ontwikkelingen en trends in een bepaald
geografisch gebied. Deze inzichten zien nu op witwassen via vastgoed. De
iRT geeft de mogelijkheid om inzicht te kunnen verkrijgen in de mogelijke
omvang van het fenomeen aan de hand van gevalideerde indicatoren. Dit
levert sturingsinformatie op voor een aanvragende partij.
De resultaten uit dit onderzoek zijn nu nog anoniem en worden opgeleverd onder de naam «iRT NN» (NN staat voor «nomen nescio»).
Nieuw onder de WGS
Op dit moment voert iCOV deze standaardrapportages nog uit op basis
van de bestaande wettelijke bevoegdheden van de desbetreffende
individuele deelnemer en alleen als die deelnemer daar specifiek om heeft
gevraagd.
Daarbij vormen bestaande geheimhoudingsplichten een knelpunt om
voor die rapportages data van verschillende deelnemers te combineren.
Onder de WGS is dat wel mogelijk, waardoor er een vollediger beeld en
dus ook meer sturingsinformatie ontstaat. Onder de WGS geldt dat er
gekeken zal worden naar de doelstellingen van het samenwerkingsverband. Indien de aanvraag hierbinnen past worden de benodigde data
verwerkt in de rapportage. Op grond van artikel 1.7, eerste lid, onder a,
van het wetsvoorstel kan de deelnemer de rapportage ontvangen indien
dat noodzakelijk is voor de vervulling van een publiekrechtelijke taak die
aan de deelnemer is opgedragen, wanneer deze taak verenigbaar is met
het doel van het samenwerkingsverband.
Daarnaast maakt de WGS de uitvoering van een deels nieuwe methode
mogelijk: de iRT compact. Deze methode houdt in dat, indien bepaalde tot
dan toe gepseudonimiseerde subjecten of objecten op basis van vooraf
vastgestelde indicatoren hiertoe aanleiding geven, op grond van de
uitkomsten van een iRT NN wordt overgestapt naar deze iRT compact. Bij
een iRT compact worden de desbetreffende subjecten en objecten
(bedrijven) weer genonimiseerd, d.w.z. weer van een naam en andere
identificerende gegevens voorzien. Op die subjecten en objecten wordt
dan een iRVI en iRR uitgevoerd en worden de resultaten daarvan
geanalyseerd en weergegeven in een iRT compact. Een iRT compact kan
aldus sturingsinformatie bieden die de afzonderlijke deelnemer kan
helpen bij een efficiëntere en effectievere invulling van de eigen taak. Voor
een iRT compact dient overigens wel een nieuwe aanvraag te worden
ingediend. Zij kan, anders gezegd, niet automatisch volgen op een
uitgevoerde iRT NN. De onderzoeksvraag voor een iRT compact wordt dan
toegespitst op gegevens die herleidbaar zijn naar de subjecten of objecten
die op basis van eerder bedoelde criteria zijn geselecteerd.
Wetenschap en innovatie
Naast verwerkingen ten behoeve van deze standaardrapportages vinden
bij iCOV ook geautomatiseerde verwerkingen plaats voor wetenschappelijke onderzoeken en innovatieve vernieuwingen. Als er innovatieve
handelingen en onderzoeken worden gedaan voor de kwaliteitsverbetering van de producten van iCOV, worden deze werkzaamheden
uitgevoerd in een afgescheiden zone binnen dezelfde omgeving als
waarbinnen het beheer van gegevens voor productiedoeleinden plaatsvindt. Dit geldt ook voor handelingen ter verbetering van de technische
performance en verdere bescherming van de privacy door privacy by
design en privacy enhancing technology of voor het toevoegen c.q.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

27

minimaliseren van data. Deze werkzaamheden worden net als de
werkzaamheden voor wetenschap uitgevoerd op een lokale IT-omgeving.
Deze omgeving is zowel fysiek als IT-technisch extra beveiligd. De toegang
tot deze ruimte is beperkt tot slechts enkele personen op basis van
noodzakelijkheid. Verder zijn er aanvullende inbraakdetectiemaatregelen
en hangen er camera’s. De belangrijkste IT-technische beveiliging is wel
dat er een gescheiden netwerk is dat geen connectie heeft met enig
bedrijfsnetwerk of het internet (behalve indien systeemupdates noodzakelijk zijn). Verder is deze omgeving geëncrypted en worden alle handelingen gelogd. De verwerkingen in het kader van wetenschap en innovatie
vinden plaats onder het regime van de artikelen 89 AVG, 22 Wpg en 39g
juncto 15 Wjsg. In die artikelen is bepaald dat de resultaten van de
activiteiten in het kader van wetenschappelijk onderzoek en statistiek geen
persoonsgegevens mogen bevatten.
Binnen innovatie en wetenschap worden er wetenschappelijke onderzoeken verricht ten behoeve van innovatieve vernieuwingen voor de
ontwikkeling van rapportage-, en analysemogelijkheden binnen iCOV. Een
greep uit de verwerkingen die binnen wetenschap en innovatie plaatsvinden:
1. Methodes ontwikkelen om nieuwe data(bestanden) te beoordelen;
2. Ontwikkelen van productaanpassingen:
a. Aanvullingen m.b.v. nieuwe data;
b. Verbeterde lay-out/performance etc. van bestaande producten;
3. Testen nieuwe (versies van) software;
4. Onderzoek naar nieuwe indicatoren voor themarapportage.
Waarborgen
iCOV hanteert verscheidene waarborgen in verschillende verwerkingsstadia die bijdragen aan de zorgvuldigheid bij de gegevensverwerking.
Deze zijn deels terug te vinden in artikel 1.8 van het wetsvoorstel en zullen
voor het andere deel worden opgenomen in de amvb waarin bepaalde
aspecten van de gegevensverwerking nader worden uitgewerkt. Een van
de waarborgen wordt er hier uitgelicht, omdat die ook zal gelden voor de
andere samenwerkingsverbanden die onder de WGS vallen. Het betreft de
instelling van een zgn. rechtmatigheidsadviescommissie. Deze commissie
heeft tot taak de rechtmatigheid van de verwerking van persoonsgegevens in het samenwerkingsverband structureel te beoordelen en om
voorstellen aan het samenwerkingsverband te doen om onrechtmatigheden op te lossen. Zo adviseert de rechtmatigheidsadviescommissie van
iCOV onder meer over de vraag of een iRT NN qua scope past binnen de
wettelijke doelstellingen van het samenwerkingsverband en beoordeelt zij
de behoefte aan eventuele nieuwe indicatoren en producten binnen iCOV.
Andere waarborgen die genoemd kunnen worden, zijn het uitvoeren van
een periodieke review van de noodzaak om bepaalde datasets aan te
leveren (draagt bij aan data-minimalisatie), de toepassing van strikte
autorisatie- en screeningsvereisten om het risico van oneigenlijke
datatoegang te minimaliseren, menselijke validatie van de aan te leveren
datasets (géén geautomatiseerde levering) en de eis dat op basis van de
geleverde sturingsinformatie altijd vervolgonderzoek plaatsvindt
(sturingsinformatie levert geen vermoeden van een strafbaar feit of een
andersoortige overtreding van een wettelijk voorschrift op). De informatie
bij iCOV wordt vanaf 2018 verwerkt in de hoger gerubriceerde omgeving
van het Rijk; dit betekent dat deze dezelfde status heeft als de gevoelige
informatie van de Rijksrecherche of van documentatie rondom het
MH17-onderzoek. De gevolgen van deze hogere rubricering zijn
verstrekkend als het gaat om opslag, beheer, toegang en beveiliging.
De juridische begrenzing van de gegevensverwerking is thans nog in het
iCOV-convenant (Stcrt. 2019, 11302) en de daarbij behorende protocollen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

28

gegevensverwerking geregeld. Het convenant benadrukt dat een
verstrekking alleen kan plaatsvinden als dat wettelijk is toegestaan; het
creëert geen nieuwe bevoegdheden tot verstrekking of verwerking.
Met dit wetsvoorstel wordt de juridische begrenzing op het niveau van
wet vastgelegd. Daarnaast worden nadere regels gesteld voor iCOV bij
algemene maatregel van bestuur.
4.3 De Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s)
In artikel 2.16, eerste lid, worden de Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s) aangewezen als samenwerkingsverbanden in de zin van
deze wet.
Met het ondertekenen van het Bestuurlijk akkoord geïntegreerde
decentrale aanpak georganiseerde misdaad in september 200822 hebben
de ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, van Justitie,
van Defensie, van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de staatssecretaris
van Financiën en de voorzitters van het college van procureurs-generaal
en van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten de basis gelegd voor
de bestuurlijke aanpak van georganiseerde misdaad. Dit bestuurlijk
akkoord bevatte een modelconvenant op basis waarvan gemeenten, het
openbaar ministerie, de politie, de Koninklijke marechaussee, de
toenmalige SIOD, de Belastingdienst en de Fiscale Inlichtingen- en
Opsporingsdienst in regionaal verband met elkaar een samenwerkingsverband zijn aangegaan om met een geïntegreerde aanpak de georganiseerde misdaad te bestrijden.
In vervolg daarop zijn met het afsluiten van destijds elf convenanten even
zoveel Regionale Informatie- en Expertisecentra opgericht om deze vorm
van samenwerking te ondersteunen. Daarmee is toen een basis gelegd
voor de geïntegreerde aanpak van georganiseerde misdaad en het in dat
verband bijeenbrengen van bij de deelnemende partijen aanwezige
bestuurlijke en strafrechtelijke informatie.
Een herzien convenant is in 2014 afgesloten. Daarmee zijn de RIEC’s onder
één convenant gebracht en vanaf dat moment georganiseerd op de schaal
van de tien politie-eenheden. Sindsdien zijn verschillende (landelijk
georganiseerde) partijen toegetreden die een bijdrage kunnen leveren aan
het realiseren van de doelstellingen van de RIEC’s. De RIEC’s bestaan
thans uit alle gemeenten (vertegenwoordigd door de burgemeester en het
college van burgemeester en wethouders), alle provincies (vertegenwoordigd door het provinciebestuur), het openbaar ministerie, de
nationale politie, de Koninklijke marechaussee, de rijksbelastingdienst, de
Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, de Inspectie Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, de Immigratie- en Naturalisatiedienst, de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit en het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen.
Daarnaast is inmiddels het Landelijk Informatie- en Expertisecentrum
(LIEC) ingesteld (ondergebracht bij het Ministerie van Justitie en
Veiligheid). Het LIEC ondersteunt de RIEC’s, onder meer door het in
samenwerking met de RIEC’s zorgdragen voor landelijke standaarden ten
behoeve van uniformiteit van de hoofdwerkprocessen en informatiedeling, het bieden van specialistische ondersteuning en het functioneren
als landelijk kenniscentrum voor de bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit, de uitvoering van het systeembeheer en het technisch
beheer van het IT-systeem voor de deelnemers van de RIEC’s. Het LIEC

22

Kamerstukken II 2008/09, 29 911, nr. 27.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

29

adviseert ook de Minister van Justitie en Veiligheid. Het LIEC verwerkt niet
eigenstandig persoonsgegevens en is geen verwerkingsverantwoordelijke.
In het convenant dat aan de samenwerking ten grondslag ligt, zijn de
organisatorische aspecten van de samenwerking geregeld. Dat betreft
onder meer het instellen van – per regio – een stuurgroep en de wijze van
verantwoording van het RIEC.
De juridische begrenzing van de gegevensverwerking en de verantwoording daarover is thans nog in het RIEC-convenant, het daarbij
behorende privacy-protocol en de bijbehorende werkprocesbeschrijvingen geregeld, maar wordt met dit wetsvoorstel op het niveau van wet
vastgelegd. Daarnaast worden bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur nadere regels gesteld over de gezamenlijke gegevensverwerking
door de RIEC’s.
4.4 De Zorg- en Veiligheidshuizen (ZVH)
Veel criminaliteits- en veiligheidsvraagstukken zijn geworteld in sociale
en/of zorgproblematiek. Ook maken criminelen relatief vaak misbruik van
kwetsbaren in de samenleving. Een effectieve aanpak van deze vraagstukken vraagt daarom vaak om samenwerking tussen deelnemers uit het
zorg-, sociaal en veiligheidsdomein, ook in het belang van de betrokkene.
Dat vraagt om een samenwerkingsruimte waarin verschillende deelnemers uit verschillende domeinen met inachtneming van elkaars taken,
verantwoordelijkheden en bevoegdheden hun inzet richting een
betrokkene met elkaar kunnen afstemmen om zo tot een persoonsgerichte
aanpak te komen.
Zorg- en Veiligheidshuizen focussen zich op complexe casuïstiek. In de
context van de Zorg- en Veiligheidshuizen gaat het hierbij om casuïstiek
waarbij een burger (potentieel) crimineel en overlastgevend gedrag
vertoont, vaak met risico’s voor de veiligheid van hemzelf en zijn
omgeving, en waarbij dit gedrag mede veroorzaakt wordt door problemen
die de persoon ervaart op het gebied van het sociale en/of zorgdomein. In
dergelijke situaties zijn de verbinding tussen de straf- en zorgketen, en
interventies vanuit de gemeente en haar partners een voorwaarde voor
een succesvolle en duurzame aanpak van het (potentieel) crimineel en
overlastgevend gedrag. Onderdeel daarvan kan ook zijn dat drang- en
dwangmaatregelen nodig zijn om de noodzakelijke begeleiding, zorg- en
hulpverlening te realiseren. Verbindend uitgangspunt tussen de bij de
aanpak betrokken partijen is daarbij dat als het beter gaat met de persoon,
het (potentieel) crimineel en overlastgevend gedrag zal afnemen, of
veiligheidsrisico’s voor de persoon en zijn omgeving zullen afnemen.
Zorg- en Veiligheidshuizen richten zich op complexe casuïstiek die niet
door één deelnemer of keten alleen kan worden opgelost. Daarbij kan
worden gedacht aan individuen met complexe problematiek zoals
psychiatrische of verslavingsproblematiek, die leidt tot overlast of
dreigend gevaarlijk gedrag voor anderen. Ook kunnen personen door hun
psychische/psychosociale problematiek of verstandelijke beperking
kwetsbaar zijn om in criminele activiteiten verzeild te raken. Door te
komen tot een gezamenlijk beeld van de situatie kunnen de deelnemers
beter de gewenste aard en intensiteit van hun interventie bepalen, mede
gelet op het geheel aan gewenste interventies. Het kan ook gaan om een
overlastgevend gezin waarbij moeder verslaafd is, vader agressief en een
kind dat inbraken pleegt. Dat vraagt van de deelnemers om één
gezamenlijk beeld van de situatie te krijgen en om vanuit één plan in te
zetten op onder andere zorg (bijvoorbeeld behandeling voor de verslaving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

30

van de moeder), passende straf (na een gepleegde inbraak door een zoon)
en bestuurlijke interventies (tijdelijk huisverbod dat is opgelegd aan de
vader). De gezamenlijke inspanning leidt ertoe dat het gezin minder
overlast veroorzaakt, benodigde hulp wordt ingezet en niet meer of
duidelijk minder in aanraking komt met justitie. Bij het komen tot een
persoonsgerichte aanpak staan de volgende vragen centraal. Heeft de
persoon of hebben betrokkenen binnen het gezin problemen op meerdere
gebieden? Is er sprake van crimineel of overlastgevend gedrag of dreigt
dit in de toekomst te gebeuren? Zijn voor de aanpak van de problematiek
partijen uit meerdere ketens nodig?
Bij de aanpak van dergelijke complexe casuïstiek zijn de betrokken
deelnemers afhankelijk van elkaars inspanningen om succesvolle en
duurzame resultaten te bereiken. De samenwerking binnen het Zorg- en
Veiligheidshuis heeft tot doel om ervoor te zorgen dat – gelet op de aard
van de problematiek – samenwerking tot stand kan komen tussen de
juiste deelnemers. Met het oog daarop verwerken zij gezamenlijk
gegevens binnen het Zorg- en Veiligheidshuis, om een zo compleet
mogelijk persoonsbeeld te kunnen creëren teneinde tot een multidisciplinaire aanpak (zorg, hulpverlening, straf) van complexe problematiek te
komen. Daarbij is het streven om steeds zoveel mogelijk te komen tot een
maatwerkaanpak, zowel met betrekking tot de te betrekken deelnemers in
een concreet geval, als de te verwerken persoonsgegevens.
Deelnemers aan de Zorg- en Veiligheidshuizen kunnen individuele
casussen voorleggen. Na acceptatie kunnen deze casussen leiden tot een
persoonsgerichte aanpak met coördinatie en monitoring door de
deelnemers. Daarnaast kunnen Zorg- en Veiligheidshuizen lijsten
vaststellen met personen binnen een doelgroep van een geprioriteerd
veiligheidsprobleem, ten behoeve van het bepalen en uitvoeren van een
gezamenlijke strategie door de deelnemers.
De huidige regelgeving over gegevensverwerking biedt geen goed
juridisch kader voor de gegevensverwerking die nodig is om tot samenwerking en afstemming tussen deelnemers te kunnen komen. Onder de
huidige juridische kaders dient steeds vooraf vastgesteld te worden voor
iedere deelnemer of er een grondslag en noodzaak is om gegevens te
verstrekken. Dat knelt in situaties waarin het benodigde beeld van de
complexe persoonsgerichte casuïstiek pas kan worden vastgesteld als de
informatie van verschillende deelnemers is samengebracht. Pas aan de
hand van het dan ontstane beeld kan worden vastgesteld welke
deelnemers in een specifiek geval nodig zijn voor de persoonsgerichte
aanpak. Een tweede probleem is dat de huidige regelgeving over
gegevensverwerking geen kader biedt voor de gezamenlijke verwerking
van gegevens die plaatsvindt tijdens een casusoverleg. In principe zal nu
iedere deelnemer aan een casusoverleg per casus steeds vooraf moeten
nagaan of elke andere deelnemer aan het casusoverleg wel een
voldoende grondslag heeft om kennis te mogen nemen van de gegevens
die zij inbrengt. Dit stelt de praktijk voor een vrijwel onmogelijke opgave.
Het risico ontstaat daardoor dat deelnemers die individueel allemaal
noodzakelijk zijn om tot een goede aanpak te komen, toch niet tot een
goede afstemming kunnen komen.
Dit wetsvoorstel creëert een juridisch kader voor de gezamenlijke
gegevensverwerking die nodig is voor partijen om ook in dergelijke
situaties tot een goed beeld en een goede aanpak te komen, en daartoe
gezamenlijk casusoverleg te kunnen voeren. Tegelijkertijd stelt het regels
aan de (verdere) verwerking van dergelijke gegevens om de persoonlijke
levenssfeer van de betrokkene te beschermen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

31

Opname van de Zorg- en Veiligheidshuizen creëert een duidelijk juridisch
kader voor de gegevensverwerking in het Zorg- en Veiligheidshuis ten
behoeve van de samenwerking rond complexe casuïstiek, de mogelijkheden voor partijen om gezamenlijk gegevens te verwerken ten behoeve
van die samenwerking, en om criteria te stellen ter bescherming van de
persoonlijke levenssfeer van de burger.
Meer specifiek kan onder de dit wetsvoorstel sneller en grondiger worden
gewerkt doordat:
– er duidelijkheid is over de grondslag voor het verstrekken van
gegevens aan een Zorg- en Veiligheidshuis door de deelnemers,
inclusief bijzondere categorieën van persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard. De noodzakelijke informatie kan
daardoor sneller bij elkaar komen en er kan sneller duidelijk worden
welke deelnemers noodzakelijk zijn om te betrekken bij een casus;
– er een juridisch kader wordt gecreëerd voor het verwerken van
gegevens ten behoeve van het verkennen van de casus en het voeren
van casusoverleg. Hierdoor wordt het mogelijk om gezamenlijk
gegevens te verwerken binnen het samenwerkingsverband ten
behoeve van de verkenning van de problematiek en de persoonsgerichte aanpak, ook als de afzonderlijke juridische kaders van de
betrokken deelnemers een bilaterale uitwisseling tussen alle betrokken
partijen niet mogelijk maken. Hierdoor kan er een grondigere analyse
plaatsvinden van de casus, en kunnen meer invalshoeken meegenomen worden, waardoor de kans op een succesvolle persoonsgerichte
aanpak wordt verhoogd;
– er een juridisch kader ontstaat voor de verstrekking van persoonsgegevens tussen Zorg- en Veiligheidshuizen. De Zorg- en Veiligheidshuizen
zijn regionaal georganiseerd en vanwege verplaatsing van betrokkenen, moet het mogelijk zijn dat Zorg- en Veiligheidshuizen in verschillende regio’s gegevens aan elkaar verstrekken. Hierdoor wordt
samenwerking tussen Zorg- en Veiligheidshuizen mogelijk indien de
casus dat noodzakelijk maakt. Opname in dit wetsvoorstel leidt tevens
tot regulering van een praktijk. Door de regulering in dit wetsvoorstel
ontstaat duidelijkheid over de voorwaarden waaronder gegevensverwerking in het kader van de Zorg- en Veiligheidshuizen plaats kan
vinden, en creëert het wetsvoorstel transparantie voor de burger,
onder meer over de vraag op welke manier hij zijn rechten op grond
van de AVG kan uitoefenen. Tevens maakt het wetsvoorstel het
mogelijk om bij algemene maatregel van bestuur nadere regels te
stellen om een zorgvuldige en rechtmatige gegevensverwerking te
waarborgen. De persoonlijke levenssfeer van de burger kan daardoor
beter worden beschermd.
Zorg- en Veiligheidshuizen beschikken op dit moment al over een privacy
protocol met betrekking tot de verwerking en uitwisseling van gegevens
tijdens de uitvoering van de werkzaamheden, de beperkingen en
randvoorwaarden die daarbij in acht genomen moeten worden, de
afspraken die nodig zijn om een zorgvuldige omgang met gegevens te
waarborgen, en de wijze waarop invulling gegeven wordt aan bijvoorbeeld de rechten van betrokkene en de informatieplicht richting de
betrokkene uit de AVG. Bij de voorbereiding van de algemene maatregel
van bestuur, bedoeld in artikel 1.8, negende lid, zal worden bezien welke
waarborgen uit dat protocol in aanvulling op de waarborgen uit dit
wetsvoorstel in die algemene maatregel van bestuur voor de Zorg- en
Veiligheidshuizen zullen worden vastgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

32

5. Verhouding tot bestaande en nieuwe samenwerkingsverbanden
De WGS heeft niet tot doel een exclusief regime voor gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden te creëren. Zij heeft dan ook geen
implicaties voor de talloze bestaande samenwerkingsverbanden die
binnen de grenzen van het huidige recht voldoende ruimte hebben om op
de door hen gewenste wijze persoonsgegevens te verwerken.
Voor zover er samenwerkingsverbanden zijn die gemeenschappelijke
casusanalyses of data-analyses willen verrichten waarvoor thans geen of
hooguit een suboptimale grondslag bestaat, kan worden overwogen deze
tot een samenwerkingsverband om te vormen dat bij of krachtens de
WGS wordt aangewezen. Zo’n samenwerkingsverband zal uiteraard op
het moment van inwerkingtreding, ten volle aan de voorschriften uit de
WGS en de amvb moeten voldoen.
De vraag welke bestaande samenwerkingsverbanden op enig moment
onder de werking van de WGS worden gebracht, is een vraag die thans
nog bewust deels is opengelaten. Dat heeft verschillende redenen. De
belangrijkste is dat partijen die aan zo’n samenwerkingsverband
deelnemen, eerst zullen willen afwachten hoe de WGS er precies uit gaat
zien om goed te kunnen beoordelen welke meerwaarde deze voor het
desbetreffende samenwerkingsverband zal hebben. Bestaande samenwerkingsverbanden zullen zich ook een beeld van de nieuwe wetgeving willen
vormen, voordat zij kunnen beoordelen of zij onder de werking van de
WGS willen gaan vallen.
Zoals nader toegelicht in paragraaf 3.2.1, wordt in het wetsvoorstel zelf de
gezamenlijke gegevensverwerking door een viertal bestaande samenwerkingsverbanden geregeld: het FEC, iCOV, de RIEC’s en de Zorg- en
Veiligheidshuizen. Het gaat hier om verbanden die voor essentiële
maatschappelijke vraagstukken samenwerken en het betreft bovendien
samenwerkingsverbanden die inmiddels ten minste vijf jaar bestaan en
daarmee een bestendig karakter hebben.
Tot slot is de WGS uiteraard ook bestemd voor samenwerkingsverbanden
die thans nog niet bestaan, maar in de toekomst mogelijk worden
opgericht. Het moet dan gaan om samenwerkingsverbanden waarvan de
deelnemers voor een gemeenschappelijk doel gezamenlijk persoonsgegevens willen verwerken in de vorm van casusanalyses en data-analyses.
De verwachting bestaat dat de behoefte daaraan zal toenemen, nu blijkens
de toename van het aantal samenwerkingsverbanden steeds meer wordt
onderkend dat vraagstukken een integrale aanpak vergen waarvan het
combineren en analyseren van gegevens een essentieel onderdeel
uitmaakt.
6. Verhouding tot de AVG en andere wetgeving
Op de verwerking van persoonsgegevens binnen samenwerkingsverbanden is alleen de AVG van toepassing. Het gaat in dit wetsvoorstel om
het in kaart brengen van benodigde interventies, niet om het verrichten
van daadwerkelijke interventies. In de fase van het in kaart brengen staat
nog niet vast of een eventuele interventie noodzakelijk is. Evenmin is
tevoren duidelijk of deze mogelijke interventie een strafrechtelijke,
bestuursrechtelijke of andere aard zou hebben. Het samenwerkingsverband doet niet aan opsporing of vervolging. Het samenwerkings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

33

verband is ook geen bevoegde autoriteit23 in de zin van de richtlijn, wat
ook een voorwaarde is voor toepasselijkheid van de richtlijn gegevensbescherming opsporing en vervolging. Bepalend voor de toepasselijkheid
van de richtlijn zijn immers (1) het zijn van bevoegde autoriteit in de zin
van de richtlijn, en (2) de doeleinden waarop de verwerking van persoonsgegevens door een bevoegde instantie betrekking hebben. Deze twee
voorwaarden zijn cumulatief.
De verstrekking van politiegegevens en van justitiële en strafvorderlijke
gegevens door opsporingsambtenaren en officieren van justitie aan een
samenwerkingsverband valt wel onder de reikwijdte van de richtlijn
gegevensbescherming opsporing en vervolging. Dit betekent dat die
verstrekking moet voldoen aan de vereisten zoals die zijn neergelegd in de
(voorgestelde wijzigingen van) Wpg en de Wjsg.
De WGS past binnen de voorwaarden die de AVG stelt. De AVG biedt een
rechtsgrond voor verwerking van persoonsgegevens, als deze voortvloeit
uit een wettelijke verplichting of noodzakelijk is voor de vervulling van een
taak van algemeen belang en deze taak is vastgesteld bij lidstatelijk
recht.24 De WGS biedt deze lidstatelijke basis in combinatie met krachtens
de WGS vastgestelde amvb’s.
De AVG biedt onder voorwaarden ook ruimte voor verstrekking van
persoonsgegevens voor een ander doel dan waarvoor deze zijn
verzameld. Zoals uit § 3.3.1 blijkt wordt met dit wetsvoorstel mede
beoogd de mogelijkheid te scheppen om, indien daartoe in geval van een
specifiek samenwerkingsverband aanleiding bestaat, daaraan voor een
bepaald doel door een deelnemer persoonsgegevens te laten verstrekken,
ook als dit onverenigbaar is met het doel waarvoor de gegevens
oorspronkelijk zijn verzameld.
Verder gelden voor de verstrekking van persoonsgegevens aan een
samenwerkingsverband als bedoeld in de WGS en de verwerking daarvan
door het verband uiteraard ook de overige voorschriften uit de AVG. Dat
betreft onder meer de voorschriften over de rechten van de betrokkenen
en over de verplichtingen van de verwerkingsverantwoordelijken (zie
hiervóór § 3.4).
De bepalingen over gegevensverwerking in sectorale wetten blijven met
betrekking tot samenwerkingsverbanden als bedoeld in de WGS in
beginsel hun gelding behouden. Dit geldt bijvoorbeeld voor de geheimhoudingsplicht uit artikel 28 Wet Bibob, waarvan geen afwijking bij
wettelijk voorschrift is toegestaan. Wel geeft de WGS voor verstrekking
van persoonsgegevens aan een samenwerkingsverband als bedoeld in
deze wet een grondslag, voor zover sectorale wetten, zoals de Algemene
wet inzake rijksbelastingen en de Wet Suwi, daarvoor ruimte laten,
bijvoorbeeld door te bepalen dat bij wettelijk voorschrift van een
eventueel gesloten verstrekkingenregime in die wet kan worden
afgeweken. Overigens staat, zoals in § 3.3.1 al naar voren is gebracht, het
bestaan van deze grondslag er niet aan de in de weg dat in sectorale
wetten een zelfstandige grondslag voor verstrekking wordt opgenomen.
Dat kan aan de orde zijn bij specifieke geheimhoudingsbepalingen die het
niet toelaten dat een ander wettelijk voorschrift – in casu artikel 1.5 van
het wetsvoorstel – daarop een uitzondering vormt. Als een uitzondering

23

Bevoegde autoriteit is (a) iedere overheidsinstantie die bevoegd is voor de voorkoming, het
onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van
straffen, met inbegrip van de bescherming tegen en de voorkoming van gevaren voor de
openbare veiligheid, of (b) ieder ander orgaan dat of iedere andere entiteit die krachtens het
recht van de lidstaten is gemachtigd openbaar gezag en openbare bevoegdheden uit te
oefenen met het oog op de onder punt a genoemde doelen (artikel 3, zevende lid, Richtlijn).
24
Artikel 6, eerste lid, onder c en e, en derde lid, aanhef en onder b, AVG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

34

op een dergelijke geheimhoudingsbepaling noodzakelijk is, dient de
betreffende sectorale wet te worden gewijzigd. Wetten die een specifieke
verstrekkingsgrondslag krijgen, zijn de Wjsg, Wpg, Wet op het financieel
toezicht, de Wet toezicht accountsorganisaties, de Wet toezicht trustkantoren 2018, de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme, de Sanctiewet 1977, de Wet toezicht financiële verslaggeving,
de Wet handhaving consumentenbescherming, de Pensioenwet en de Wet
verplichte beroepspensioenregeling.
7. Grondrechtelijke aspecten
Het EVRM beschermt in artikel 8 het recht op respect voor het privéleven.
Ingevolge het tweede lid van dit artikel is een inmenging in de uitoefening
van dit recht slechts gerechtvaardigd, wanneer de inmenging bij de wet is
voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk is in het
belang van de nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het
economisch welzijn van het land, het voorkomen van wanordelijkheden
en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de goede zeden
of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.
Uit de eis dat de inmenging bij wet moet zijn voorzien, vloeit voort dat die
inmenging moet berusten op een naar behoren bekend gemaakt wettelijk
voorschrift waaruit de burger met voldoende precisie kan opmaken welke
op zijn privéleven betrekking hebbende gegevens met het oog op de
vervulling van een bepaalde overheidstaak kunnen worden verzameld en
vastgelegd, en onder welke voorwaarden die gegevens met dat doel
kunnen worden bewerkt, bewaard en gebruikt.25 Het gaat hierbij om een
wettelijk voorschrift in materiële zin. Dit betekent dat aan de hier bedoelde
eisen van toegankelijkheid en voorzienbaarheid kan worden voldaan door
een wet of amvb. De wet of amvb waarmee een specifiek (type) samenwerkingsverband wordt aangewezen zal aan eerder bedoelde eisen
moeten voldoen. De WGS of amvb schrijft met het oog daarop onder
meer voor, voor welk specifiek doel van zwaarwegend algemeen belang
dit verband persoonsgegevens verwerkt, welke categorieën van persoonsgegevens moeten worden verstrekt, welke wijze van verwerking daarbij
wordt gehanteerd en welke voorschriften gelden met betrekking tot het
bewaren en vernietigen daarvan.
De eis dat de inmenging noodzakelijk is in een democratische samenleving, wordt in de jurisprudentie van het EVRM nader ingevuld met het
vereiste van een dringende maatschappelijke behoefte («pressing social
need»). Of hiervan sprake is, wordt bepaald aan de hand van een aantal
criteria. Zo is een maatregel slechts noodzakelijk indien deze relevant is
om het beoogde doel te bereiken en verder moet voldaan zijn aan het
proportionaliteits- en het subsidiariteitsvereiste. In algemene zin kan
worden gesteld dat samenwerkingsverbanden die op grond van de WGS
zijn aangewezen, persoonsgegevens mogen verwerken ten behoeve van
een gemeenschappelijke casusanalyse of data-analyse, die deelnemers
met de uitkomsten van deze analyses in staat stelt op een effectievere
wijze op te treden. Domeinoverstijgende, gezamenlijke gegevensverwerking is in de praktijk noodzakelijk voor zwaarwegende algemene
belangen. Bij de gezamenlijke gegevensverwerking door het viertal
samenwerkingsverbanden dat dit wetsvoorstel regelt (het FEC, iCOV, de
RIEC’s en de Zorg- en Veiligheidshuizen) gaat het om verbanden die voor
essentiële maatschappelijke vraagstukken samenwerken: de integrale
aanpak van – samengevat – risico’s van respectievelijk: inbreuken op de
integriteit van het financiële stelsel, van witwas- of fraudeconstructies,
van georganiseerde criminaliteit, en van complexe problemen rond
25

ABRvS 26 juli 2017, ECLI:NL:RVS:2017:2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

35

personen op het vlak van zorg en veiligheid. Gezamenlijke gegevensverwerking is in het bijzonder in het kader van de bestrijding van ondermijning een belangrijk instrument. Daar is het bij uitstek noodzakelijk dat
meerdere partijen samenwerken en met het oog daarop (persoons)gegevens kunnen uitwisselen. Hier is in de praktijk grote behoefte aan, zo
blijkt uit signalen van medeoverheden, private partijen, en partners in het
Strategisch Beraad Ondermijning (SBO). Er zijn nu geen goede, op
samenwerkingsverbanden toegesneden, grondslagen voor domeinoverstijgende, gezamenlijke gegevensverwerking. Dat blijkt ook uit een advies
dat de Raad van State destijds over een wijziging van de Wet op het
financieel toezicht heeft uitgebracht (Kamerstukken II 2012/13, 33 632,
nr. 4, blz. 18–19). De WGS is hiervoor nodig. Unilaterale verstrekking is
weliswaar vaak al mogelijk, maar daar gaat de WGS niet over. De WGS
voorziet daarom in de noodzakelijke grondslagen voor domeinoverstijgende, gezamenlijke gegevensverwerking en voorkomt bovendien dat
regels over de samenwerkingsverbanden onnodig uiteenlopen.
Wat betreft de proportionaliteit is van belang dat de gegevensverwerking
dient te worden beperkt tot gegevens van de deelnemers die noodzakelijk
zijn voor de taak van het samenwerkingsverband. Op grond van artikel 1.7
kunnen de deelnemers slechts het resultaat van die verwerking terugontvangen van het samenwerkingsverband, indien de verstrekking van deze
resultaten noodzakelijk is voor de vervulling van een publiekrechtelijke
taak die aan de deelnemer is opgedragen, wanneer deze verenigbaar is
met het doel van het samenwerkingsverband, of indien het een private
deelnemer zonder publiekrechtelijke taak betreft, ten behoeve van de
behartiging van de gerechtvaardigde belangen of wettelijke verplichtingen
van deze private deelnemer, wanneer deze verenigbaar zijn met het doel
van het samenwerkingsverband.
Wat betreft de subsidiariteit geldt dat niet kan worden volstaan met
lichtere, minder ingrijpende instrumenten. Hiervoor wordt verwezen naar
de uitvoerige knelpuntenanalyse die reeds heeft plaatsgevonden, waarvan
paragraaf 3.3 van deze memorie van toelichting een samenvatting vormt.
Samenwerkingsverbanden moeten derhalve voor gezamenlijke, domeinoverstijgende gegevensverwerking worden voorzien van een wettelijke
grondslag voor die gegevensverwerking.
Of de gegevensverwerking in een samenwerkingsverband ook in een
concreet geval aan de hier genoemde vereisten voldoet, zal voor
samenwerkingsverbanden die bij amvb worden aangewezen moeten
worden getoetst voorafgaand aan de aanwijzing van het samenwerkingsverband en derhalve bij de voorbereiding van de amvb waarmee het
verband wordt aangewezen.
Dat de inmenging noodzakelijk moet zijn met het oog op een van de in
artikel 8 EVRM genoemde belangen, brengt mee dat het doel van
zwaarwegend algemeen belang waarvoor binnen een samenwerkingsverband als bedoeld in de WGS persoonsgegevens worden verwerkt, een
doel dient te zijn dat ten minste ook een of meer van de in het EVRM
genoemde belangen vertegenwoordigt. Daarmee zal rekening moeten
worden gehouden in de wet of amvb waarin het desbetreffende doel van
zwaarwegend algemeen belang uitdrukkelijk wordt omschreven.
Paragraaf 4 van deze memorie van toelichting en de artikelsgewijze
toelichting beschrijven dit voor de vier (clusters van) samenwerkingsverbanden die in dit wetsvoorstel worden aangewezen als samenwerkingsverband in de zin van de WGS. Bij het FEC, iCOV, de RIEC’s en de Zorg- en
Veiligheidshuizen gaat het om verbanden die voor essentiële maatschappelijke vraagstukken samenwerken: de integrale aanpak van – samengevat
– risico’s van respectievelijk: inbreuken op de integriteit van het financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

36

stelsel, van witwas- of fraudeconstructies, van georganiseerde criminaliteit, en van complexe problemen rond personen op het vlak van zorg en
veiligheid. De gegevensverstrekking dient aldus belangen die in het
tweede lid van artikel 8 van het EVRM worden genoemd: onder meer het
voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten en de bescherming
van de rechten en vrijheden van anderen.
Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie legt in artikel 8
het recht vast op bescherming van persoonsgegevens. Op basis van dit
artikel moeten gegevens eerlijk worden verwerkt, voor bepaalde
doeleinden en met toestemming van betrokkenen of op basis van een
andere gerechtvaardigde grondslag waarin de wet voorziet. Verder
bepaalt dit artikel dat eenieder recht heeft op toegang tot de over hem
verzamelde gegevens en op rectificatie daarvan en dat een onafhankelijke
autoriteit toeziet op de naleving. De WGS en de krachtens deze wet vast te
stellen amvb’s zullen voorzien in een gerechtvaardigde grondslag voor de
gegevensverwerking door onder de WGS vallende samenwerkingsverbanden en in voorschriften voor een eerlijke verwerking voor specifieke
doeleinden. De overige hier genoemde vereisten uit artikel 8 van het
handvest worden ingevuld door de AVG en de Uitvoeringswet AVG. Zo
zijn in de AVG geregeld de beginselen inzake verwerking van persoonsgegevens (artikel 5), de rechten van betrokkene (artikelen 12–23), privacy by
design (artikel 25), de verplichting tot een register van de verwerkingsactiviteiten (artikel 30), de verplichting tot beveiliging (artikel 32), de
verplichting om een gegevensbeschermingseffectbeoordeling uit te
voeren (artikel 35) en voorafgaande raadpleging (artikel 36).
De Grondwet geeft in artikel 10, eerste lid, eenieder, behoudens bij of
krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op eerbiediging van zijn
persoonlijke levenssfeer. Ook dit recht is niet absoluut: bij of krachtens de
wet kunnen daaraan beperkingen worden gesteld. De argumenten die
hierboven zijn gegeven ter rechtvaardiging van de inbreuk op het recht op
respect voor het privéleven in artikel 8 van het EVRM, gelden evenzeer ter
onderbouwing van de wettelijke beperkingen op grond van artikel 10 van
de Grondwet.
8. Overige aspecten
8.1 Uitkomsten gegevensbeschermingseffectbeoordeling
De AVG schrijft in artikel 35 voor in welke gevallen van gegevensverwerking een zgn. gegevensbeschermingseffectbeoordeling (PIA) dient te
worden uitgevoerd. Voor de vier (clusters van) samenwerkingsverbanden
die in dit wetsvoorstel worden aangewezen als samenwerkingsverband in
de zin van de WGS, zijn PIA’s uitgevoerd. De uitkomsten van de PIA zijn
meegenomen bij de vormgeving van het wetsvoorstel. Dit heeft tot de
volgende aanpassingen geleid.
De zeggenschap van een individuele deelnemer over de verstrekking van
de resultaten van de verwerking aan een derde is vergroot door niet meer
te eisen dat hij daartegen zwaarwegende redenen moet aanvoeren.
Voldoende is dat hij daartegen bezwaar heeft. Dit verkleint de mate waarin
die uitkomsten met inbegrip van eventuele persoonsgegevens aan derden
worden verstrekt.
Buiten de mogelijkheden die artikel 1.8, eerste lid, biedt om de deelname
van banken en andere financiële ondernemingen aan verwerkingen door
het FEC te beperken, is deze deelname als gevolg van de PIA voor het FEC
in artikel 2.3, onder h, verdergaand geclausuleerd door te bepalen dat zij
zich beperkt tot bij amvb te beschrijven specifieke verwerkingen of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

37

onderdelen daarvan. Op basis daarvan zal deze deelname bij amvb
worden beperkt tot de verwerkingen in de Terrorismefinanciering
Taskforce en de Serious Crime Taskforce. Verder is het aantal overheidsinstanties dat in artikel 2.3 als reguliere deelnemer wordt aangewezen,
beperkt door die instanties die uitsluitend aan een aantal specifieke
verwerkingen of onderdelen daarvan deelnemen, met die restrictie bij
amvb aan te wijzen. Het betreft hier de Immigratie- en Naturalisatiedienst,
de Koninklijke marechaussee, het Bureau Financieel Toezicht en de
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, die alle in beperkte zin alleen
aan het programma FEC Terrorismefinanciering deelnemen (zie ook par.
4.1).
Uit een oogpunt van voorzienbaarheid is aan artikel 2.6 een bepaling
toegevoegd die voorschrijft dat bij amvb nadere regels worden gesteld
over de criteria om een bepaalde casus voor te dragen voor het casusoverleg van het FEC, waaronder de aard, de eisen van kwaliteit en
betrouwbaarheid waaraan de casus moet voldoen.
Als gevolg van de PIA voor iCOV zijn de verwerkingsmethoden van iCOV
die de drie standaardrapportages iRVI, iRR en iRT NN opleveren, en de
beoogde nieuwe methode, iRT compact (zie par. 4.2) specifiek in de WGS
omschreven. Verder worden in par. 4.2. verschillende waarborgen
genoemd die iCOV toepast, waaronder privacy enhancing technologies.
De DPIA voor de RIEC’s heeft ertoe geleid dat in artikel 2.23 nauwkeuriger
voor elke fase van verwerking is aangegeven welke persoonsgegevens
mogen worden gebruikt. In de toelichting op artikel 2.18 is aangegeven
dat in aansluiting op de bestaande praktijk de analyses van handhavingsknelpunten en de gebieds- of thematische scans kunnen resulteren in
interventieadviezen.
Tot slot heeft de DPIA voor de Zorg- en Veiligheidshuizen tot gevolg gehad
dat in artikel 2.25 uit een oogpunt van een betere voorzienbaarheid van de
verwerkingen die daar plaatsvinden, een expliciete verwijzing naar de
behandeling van complexe casuïstiek is opgenomen. Verder is in par. 4.4.
vastgelegd dat bij de voorbereiding van de amvb, bedoeld in artikel 1.8,
negende lid, zal worden bezien welke waarborgen uit het privacyprotocol
van de Zorg- en Veiligheidshuizen in aanvulling op de waarborgen van
artikelen 1.8 en 1.9 in die amvb voor de Zorg- en Veiligheidshuizen zullen
worden vastgelegd.
8.2 Financiële aspecten
Voor zover dit wetsvoorstel bestaande verwerkingsactiviteiten van de vier
samenwerkingsverbanden codificeert, heeft het voorstel geen financiële
gevolgen, administratieve lasten of bestuurslasten.
Voor iCOV geldt dat de WGS op haar verzoek een nieuwe verwerkingsmethode introduceert: de iRT compact. Het gebruik van die methode is niet
verplicht. Het is aan de deelnemers van iCOV om te beslissen deze
methode daadwerkelijk verder te ontwikkelen en in beheer te gaan
nemen. Als dat het geval is, zullen zij ook voor dekking van de kosten
moeten zorgen.
Het wetsvoorstel noemt in de artikelen 1.8, 1.9 en 1.10 een aantal
waarborgen die bij of krachtens amvb zullen worden uitgewerkt. Daarbij
gaat het bijvoorbeeld om het registreren van bepaalde onderdelen van de
verwerkingen met het oog op controle en toezicht op de naleving van de
verplichtingen die op de samenwerkingsverbanden rusten bij het
verwerken van persoonsgegevens. Een andere waarborg is de instelling
van een zgn. rechtmatigheidsadviescommissie die de rechtmatigheid van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

38

de gegevensverwerking door het desbetreffende samenwerkingsverband
beoordeelt. Deze waarborgen zullen mogelijk uitvoeringslasten
meebrengen, al kan een deel van deze waarborgen worden aangemerkt
als waarborgen ter nadere invulling van voorschriften die ook al uit de
AVG voortvloeien. Zo kan voornoemde registratie worden gezien als een
in artikel 32, eerste lid, onder b, AVG bedoelde passende technische en
organisatorische maatregel om «het vermogen om op permanente basis
de vertrouwelijkheid, integriteit, beschikbaarheid en veerkracht van de
verwerkingsdiensten en systemen te garanderen». De uitvoeringslasten
van de instelling van een rechtmatigheidsadviescommissie kunnen ook
zeer beperkt blijven als bij amvb wordt bepaald dat deze zoveel mogelijk
worden samengesteld uit privacy-officers van de deelnemende organisaties. De vormgeving van de waarborgen zal bij of krachtens amvb
worden geregeld. Pas dan is het mogelijk een uitvoeringstoets te doen. De
mogelijke financiële consequenties die uit de amvb’s voortvloeien,
worden specifiek gedekt binnen de begroting van de betrokken organisaties betreffende het samenwerkingsverband.
In artikel 1.12 wordt voorgeschreven dat het samenwerkingsverband
jaarlijks een jaarverslag opstelt waarin een verantwoording wordt
gegeven van de effectiviteit en bruikbaarheid van de resultaten van de
gegevensverwerking door het verband. Hiermee wordt invulling gegeven
aan het vereiste van de noodzakelijkheid van de gegevensverwerking,
zoals dat in artikel 5, eerste lid, onder c, AVG, is vastgelegd. In zoverre kan
deze waarborg als een normaal onderdeel van de control-cyclus worden
aangemerkt.
9. Advies Autoriteit persoonsgegevens
9.1 Eerste advies
De AP bracht op 4 januari 2019 advies uit26. Naar aanleiding van het
advies is het wetsvoorstel aangepast op diverse punten.
Er is een aantal andere aanpassingen gepleegd, geheel of gedeeltelijk,
naar aanleiding van het advies:
– De mogelijkheid om regels te stellen over de onderlinge verantwoordelijkheidsverdeling in een samenwerkingsverband is vervangen door
een verplichting (artikel 1.4, vierde lid).
– Geregeld is dat de deelnemers één functionaris gegevensbescherming
aanwijzen voor het samenwerkingsverband (artikel 1.4, tweede lid). Dit
voorkomt onduidelijkheden.
– De grondslagen voor subdelegatie naar het niveau van ministeriële
regeling zijn deels geschrapt naar aanleiding van de opmerking van de
AP dat het bij de aanwijzing van de deelnemers, de wijze van verwerking en de invulling van de waarborgen gaat om aspecten die zodanig
belangrijk zijn voor de bescherming van persoonsgegevens dat naar
verwachting maar in beperkte mate sprake zal kunnen zijn van
voorschriften die volgens staand wetgevingsbeleid in een ministeriële
regeling kunnen worden neergelegd.
Niet overgenomen punten
Gelet op punt 2, onder c, van het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State is het advies niet overgenomen om expliciet te regelen dat
een kandidaat-deelnemer kan worden aangewezen na zijn instemming.

26

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

39

De AP noemt drie alternatieven. Het eerste alternatief houdt in dat in
principe wordt volstaan met de bestaande wetgeving, dat betere naleving
daarvan wordt bevorderd en dat slechts incidenteel de wetgeving wordt
aangepast indien een inventarisatie van de knelpunten daartoe aanleiding
geeft. Dit advies gaat voorbij aan de uitvoerige knelpuntenanalyse die
reeds heeft plaatsgevonden, waarvan paragraaf 3.3 van deze memorie
van toelichting een samenvatting vormt. Het advies gaat hier niet op in,
maar weerspreekt niet dat samenwerkingsverbanden voor gezamenlijke,
domeinoverstijgende gegevensverwerking moeten worden voorzien van
een wettelijke grondslag voor die gegevensverwerking. De Afdeling
advisering van de Raad van State overweegt overigens in haar advies dat
de overheid ernstige en ondermijnende criminaliteit moet kunnen
voorkomen, opsporen en bestrijden en dat bestuursorganen die gegevens
hebben over zulke criminaliteit die gegevens daartoe moeten kunnen
uitwisselen met elkaar en ook met private partijen, zodat zij effectief
kunnen optreden. De Afdeling advisering onderschrijft nut en noodzaak
van een wettelijke regeling.
Het tweede alternatief is het invoeren van een mechanisme dat vergelijkbaar is met de melding ongebruikelijke transacties, namelijk een
melding «ongebruikelijke en mogelijk ondermijnende transactie». Het is
lastig om inspiratie te ontlenen aan het mechanisme van de melding
ongebruikelijke transacties, omdat bij de WGS (onder meer) risicomeldingen – anders dan bij de melding ongebruikelijke transacties – niet het
startpunt maar het product van de gegevensverwerking moeten zijn.
Daardoor gaat de vergelijking niet op. Ook gaat deze variant voorbij aan
de behoefte aan een bredere scope, maar ook aan de knelpunten, zoals
die in bestaande samenwerkingsverbanden worden ervaren.
Het derde alternatief, «Versterken bestaande mogelijkheid AVG», houdt in
dat de mogelijkheid uit artikel 36, vijfde lid, AVG wordt gebruikt, om bij
nationale wet gevallen aan te wijzen waarin de AP om voorafgaande
toestemming dient te worden verzocht. Dit alternatief is bij nadere
afweging niet overgenomen omdat voorafgaande toestemming van de AP
zou betekenen dat de uitvoering van het wetsvoorstel, nadat dit door het
parlement is aangenomen, de facto afhankelijk wordt gesteld van de
toestemming van een zelfstandig bestuursorgaan. De Afdeling advisering
van de Raad van State schreef in haar advies op het onderhavige wetsvoorstel over voorafgaande toestemming: «Deze bepaling is weliswaar
gebaseerd op de AVG maar is in de praktijk niet zonder problemen: het
houdt in dat de AP intensief wordt betrokken bij een bestuurlijke
afweging, die niet gemaakt zou moeten worden door de toezichthouder
maar door het bevoegde en aanspreekbare bestuursorgaan. Dat orgaan is
bovendien beter op de hoogte van de elementen die op zijn eigen
specifieke werkterrein afgewogen moeten worden dan de algemene
toezichthouder. Daar komt bij dat het verlenen van toestemming gelet op
de complexiteit van de materie en de verschillende belangen die in het
geding zijn, een omvangrijk onderzoek noodzakelijk zal maken.»
Om wel te voorzien in aanvullende waarborgen, zijn diverse andere
waarborgen toegevoegd aan het wetsvoorstel. Tot slot biedt het
instrument van voorafgaande raadpleging uit de AVG een belangrijke
waarborg (zie paragraaf 3.5).
Bezwaren van de AP tegen het wetsvoorstel
De AP heeft ernstige bezwaren vanuit rechtsstatelijk perspectief. Kern van
de kritiek is dat de delegatiegrondslagen in de WGS -in theorie- schier
oneindige mogelijkheden bieden. Daardoor zou het risico bestaan op
omzeiling van fijnzinnige structuren en waarborgen uit de specifieke
wetten die op de deelnemers aan het samenwerkingsverband normaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

40

gesproken van toepassing zijn. Grote bezwaren zijn de (on)evenredigheid
en de te ruime reikwijdte van de WGS. Doelbinding is in de WGS niet
meer de natuurlijke begrenzing. Bovendien maakt een ruime delegatiebepaling over de doeleinden van de samenwerkingsverbanden volgens de
AP inbreuk op het primaat van de (formele) wetgever.
Aan de voornaamste bedenkingen van de AP is voldaan door vier
(clusters van) samenwerkingsverbanden in het wetsvoorstel zelf te
regelen in plaats van bij amvb. Weliswaar kunnen volgens het wetsvoorstel vanwege de flexibiliteit daarnaast samenwerkingsverbanden bij
amvb worden aangewezen, maar dit is slechts mogelijk binnen de
beperkte reikwijdte van hoofdstuk 3 en na toepassing van een bijzondere
nahangprocedure bij het parlement.
De stelling van de AP dat de WGS tot een ernstige verwatering van de
rechtstatelijke uitgangspunten zal leiden die voor de verschillende
rechtsgebieden gelden, wordt niet onderschreven. In het licht van
voetnoot 5 waarin deze uitgangspunten zijn beschreven, lijkt het vooral te
gaan om de onschuldpresumptie in het strafrecht die meebrengt dat eerst
bij een verdenking van een strafbaar feit bijzondere bevoegdheden tot het
verzamelen van persoonsgegevens beschikbaar komen waarvan de
uitoefening aan relatief zware voorwaarden dient te voldoen. De WGS laat
een rechtsstatelijk uitgangspunt als dit evenwel volledig in stand: zij doet
in geen enkel opzicht afbreuk aan de wettelijke waarborgen die gelden
vanaf het moment waarop een verdenking ontstaat. De stelling van de AP
dat in het strafrecht het verbod van zelfincriminatie en de presumptie van
onschuld ernstig dreigen te worden gerelativeerd, mist dan ook grond. De
AP lijkt er ook aan voorbij te gaan dat de scheiding tussen de verschillende rechtsgebieden nu al niet absoluut is. Er zijn immers nu al talrijke
bepalingen die het mogelijk maken om persoonsgegevens uit het ene
rechtsgebied te benutten binnen een ander rechtsgebied (bijvoorbeeld het
Besluit politiegegevens en de Uitvoeringsregeling Awr). Anders dan de AP
stelt, valt niet in te zien waarom de WGS veel beschermende normen in
belangrijke mate zou uithollen. De WGS bevat aanvullende waarborgen,
onder meer in artikel 1.8 en volgende. De door de AP veronderstelde
relativering van bestuursrechtelijke beginselen doet zich onder de WGS
evenmin voor.
Dat verantwoordelijkheden door de WGS worden veralgemeniseerd, valt
evenmin in te zien. Aan de bestaande verantwoordelijkheden van
overheidsinstanties voor de uitoefening van hun taken en bevoegdheden
wordt immers niet getornd. Ook de veronderstelling dat private partijen
verantwoordelijk worden voor publieke taken/verwerkingen is in haar
algemeenheid onjuist. In de toedeling van publieke taken brengt de WGS
geen verandering, zoals wordt geëxpliciteerd in het voorgestelde artikel
1.3, vierde lid. Helder blijft wat overheidstaken zijn en wat niet. Dat laat
onverlet dat er overheidstaken kunnen zijn waarmee min of meer dezelfde
doelen worden nagestreefd als die welke door private partijen kunnen
worden nagestreefd, zoals het tegengaan van fraude. Het is mede voor dit
type gemeenschappelijke doelen waarvoor samenwerkingsverbanden in
het leven worden geroepen.
Dat een instantie die zelf niet bevoegd is bepaalde gegevens te verzamelen, die gegevens op grond van de WGS kan verkrijgen van een andere
deelnemer die wel bevoegd is die gegevens te verzamelen, is als
constructie niet uitzonderlijk. Zij is niet wezenlijk anders dan andere, al
bestaande legitieme constructies waarin instanties bepaalde gegevens
mogen doorverstrekken aan andere instanties. Het principe van doelbinding is geen absoluut beginsel. Artikel 6, vierde lid, AVG staat ook
verdere verwerking voor een niet-verenigbaar doel toe, mits wettelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

41

geregeld en in het kader van een zwaarwegend algemeen belang. Het
wetsvoorstel beoogt zo’n grondslag te bieden.
Anders dan het advies impliceert, betekent dit niet dat alle persoonsgegevens van de deelnemers in één groot bestand worden samengevoegd,
dat alle deelnemers vrijelijk kunnen raadplegen. Het samenwerkingsverband verwerkt de ontvangen gegevens; het gaat hierbij volgens artikel
1.5 slechts om de gegevens die noodzakelijk zijn voor de taak van het
samenwerkingsverband. Op grond van artikel 1.7 van het wetsvoorstel
kan het samenwerkingsverband vervolgens het resultaat van die
verwerking uitsluitend onder bepaalde voorwaarden verstrekken aan de
deelnemers of derden. De deelnemers mogen dus niet vrijelijk elkaars
databestanden raadplegen.
Dat een afwijking van een wettelijke geheimhoudingsbepaling bij amvb
zou geschieden is, is anders dan de AP stelt, niet aan de orde. Hoofdstuk 4
van het wetsvoorstel bevat afwijkingen van wettelijke geheimhoudingsplichten en artikel 1.5 vormt een uitzondering op wettelijke geheimhoudingsplichten die de ruimte scheppen om bij wettelijk voorschrift of
wettelijke plicht een uitzondering te maken.
9.2 Aanvullend advies
Naar aanleiding van het eerste advies van de AP is het wetsvoorstel
aangepast en eind februari 2019 voorgelegd aan de AP. Op 19 april 2019
heeft de AP haar aanvullende advies uitgebracht27.
1. De AP merkt op dat het karakter van een brede kaderwet van
onbepaalde duur die een nog onbekende maar potentieel forse inbreuk op
de bescherming van persoonsgegevens maakt, op gespannen voet staat
met de eisen die het EU-recht op dit punt aan de wetgeving stelt. Pas bij
de latere amvb’s kan volgens de AP worden beoordeeld of de wezenlijke
inhoud van het grondrecht op bescherming van persoonsgegevens zal
worden geëerbiedigd en of de verwerkingen noodzakelijk zijn. Als gevolg
van het karakter van een inhoudelijk neutrale kaderwet hangt de vraag of
de in het eerdere advies geschetste risico’s inzake uitholling van rechtstatelijke waarborgen zich ook daadwerkelijk zullen verwezenlijken, vrijwel
volledig af van de inhoud van de amvb’s. De AP stelt dat de materiële en
temporele reikwijdte vrijwel onbegrensd is. Ook wijst de AP erop dat het
brede, facultatieve karakter van het wetsvoorstel niet leidt tot regulering
en harmonisatie van de gegroeide praktijk aan samenwerkingsverbanden.
Aan de voornaamste bedenkingen van de AP is voldaan door vier
(clusters van) samenwerkingsverbanden in het wetsvoorstel zelf te
regelen in plaats van bij amvb. Weliswaar kunnen volgens het
wetsvoorstel vanwege de flexibiliteit daarnaast samenwerkingsverbanden
bij amvb worden aangewezen, maar dit is slechts mogelijk binnen de
beperkte reikwijdte van hoofdstuk 3 en na toepassing van een bijzondere
nahangprocedure bij het parlement. De stelling van de AP dat het
wetsvoorstel een nog onbekende maar potentieel forse inbreuk op de
bescherming van persoonsgegevens maakt, kunnen wij dan ook niet
delen. Evenmin delen wij de daaraan gekoppelde conclusie van de AP dat
het karakter van de wet op gespannen voet staat met de eisen die het
EU-recht op dit punt aan de wetgeving stelt.
Voor zover binnen de beperkte reikwijdte van hoofdstuk 3 van het
wetsvoorstel samenwerkingsverbanden bij amvb kunnen worden
aangewezen, is bovendien allerminst sprake van een blanco delegatie.
Integendeel, die gedelegeerde regelgevende bevoegdheid wordt door de
27

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

42

formele wetgever begrensd door allerhande voorwaarden en waarborgen.
Bovendien moet de regering straks bij het opstellen van de amvb’s
uiteraard binnen de grenzen van de AVG opereren. Wij zien daarom ook
niet in waarom het karakter van dit wetsvoorstel in strijd zou zijn met de
eisen die het EU-recht stelt. De reikwijdte van de delegatiegrondslagen
mag overigens ruim zijn: zowel het EVRM als de AVG kennen een
materieel wetsbegrip.
De AP stelt dat een brede kaderwet een rechtvaardiging zou kunnen
vinden als deze de gegroeide praktijk aan samenwerkingsverbanden zou
reguleren voor alle samenwerkingsverbanden. Gelet op de verscheidenheid aan samenwerkingsverbanden achten wij dat geen begaanbare
weg. Voor een deel van de samenwerkingsverbanden bestaat geen
noodzaak tot gezamenlijke verwerking van persoonsgegevens, bijvoorbeeld omdat zij geen persoonsgegevens verwerken, omdat zij louter
bilateraal persoonsgegevens verwerken, en/of omdat zij behoorlijk kunnen
functioneren met bestaande grondslagen voor gegevensverwerking, zoals
grondslagen uit sectorale wetgeving, de grondslag om ten behoeve van
wetenschappelijk onderzoek en statistiek persoonsgegevens te verwerken,
of de grondslag om persoonsgegevens verder te verwerken voor
verenigbare doelen. Voor wat betreft de samenwerkingsverbanden die
onder de WGS worden aangewezen, heeft de WGS natuurlijk wel een
harmoniserende werking.
2. De AP adviseert om de inzet op een brede facultatieve kaderwet te
heroverwegen en daarbij te bezien of een op concrete, bestaande
samenwerkingsverbanden toegespitst wetsvoorstel, zo mogelijk met een
tijdelijk karakter, de komende tijd mogelijk al voldoende voorziet in een
oplossing voor de geconstateerde knelpunten.
De heroverweging heeft ertoe geleid dat vier (clusters van) samenwerkingsverbanden in het wetsvoorstel zelf zijn opgenomen.
3. Indien de opzet ongewijzigd blijft, adviseert de AP te bepalen dat de wet
vijf jaar na inwerkingtreding wordt geëvalueerd waarbij in het bijzonder
de reikwijdte voorwerp van aandacht zal moeten zijn. Ook adviseert de AP
om te bepalen dat elke amvb uiterlijk 5 jaar na inwerkingtreding vervalt,
behoudens verlenging bij amvb na evaluatie (horizonbepaling). Zodoende
is periodieke heroverweging van de noodzaak van het desbetreffende
samenwerkingsverband gegarandeerd.
Met de AP zijn wij van mening dat het zinvol is om na vijf jaren de
afweging te maken of een samenwerkingsverband nog steeds noodzakelijk is en of de wet op de juiste manier functioneert. Het wetsvoorstel is
dan ook aangepast met een verplichting om zowel de wet als de amvb’s
na vijf jaar te evalueren. Een horizonbepaling daarentegen achten wij hier
niet op zijn plaats. Het gaat immers naar zijn aard niet om een tijdelijk
probleem of een tijdelijk fenomeen. Het is duidelijk dat er altijd behoefte
zal zijn aan het delen van informatie en dus ook persoonsgegevens.
Natuurlijk kan het door gewijzigde omstandigheden zo zijn dat een
samenwerkingsverband overbodig wordt of dat er geen behoefte meer is
aan de deelname van bepaalde partijen of het gebruik van bepaalde
persoonsgegevens. Maar in dat geval wordt de samenwerking beëindigd
of wordt de reikwijdte ervan beperkt.
4. De AP adviseert primair om de meest vergaande inbreuken op
grondrechten niet te onttrekken aan de volle betrokkenheid van de
formele wetgever en adviseert subsidiair om voor de amvb’s een
zogenoemde voorhangprocedure bij het parlement voor te schrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

43

Ook aan deze bedenkingen van de AP is voldaan door vier (clusters van)
samenwerkingsverbanden in het wetsvoorstel zelf te regelen in plaats van
bij amvb. Voor zover daarnaast samenwerkingsverbanden bij amvb
kunnen worden aangewezen, is dat slechts mogelijk na toepassing van
een bijzondere nahangprocedure bij het parlement.
5. De AP adviseert om de memorie van toelichting aan te vullen met een
concrete casusbeschrijving van een bij amvb aangewezen samenwerkingsverband waaruit in het bijzonder duidelijk blijkt welke voorschriften
in een amvb als beoogd zullen worden opgenomen.
In hoofdstuk 2 van het aangepaste wetsvoorstel is een viertal (clusters
van) samenwerkingsverbanden geregeld.
6. De AP adviseert in de toelichting een uiteenzetting op te nemen over de
gevolgen van toepasselijkheid in voorkomend geval van het richtlijnregime in relatie tot samenwerkingsverbanden en de bepalingen van het
wetsvoorstel en zo nodig ook bij de casusbeschrijving hier aandacht aan
te schenken.
Aan het begin van paragraaf 6 van deze memorie is de uiteenzetting
toegevoegd.
7. De AP adviseert in het wetsvoorstel voor te schrijven dat de amvb
nauwkeurig bepaalt wat de resultaten van de verwerking zijn en in welke
vorm deze worden verstrekt.
Gelet op het uitgangspunt van dataminimalisatie delen wij de opvatting
van de AP dat het wetsvoorstel of de amvb nauwkeurig moet bepalen wat
de resultaten van de verwerking zijn. Dit wordt dan ook geregeld in het
wetsvoorstel dan wel de amvb, afhankelijk van de vraag op welk niveau
het samenwerkingsverband wordt aangewezen.
8. De AP adviseert de geheimhoudingsbepaling zo te formuleren dat deze
niet alleen geldt voor organisaties ten opzichte van derden, maar ook voor
natuurlijke personen ten opzichte van de eigen organisatie en derden,
voor zover het gaat om andere gegevens dan de resultaten van de
verwerking.
De AP wijst terecht op het onderscheid tussen een geheimhoudingsplicht
die slechts rust op de organisatie en een geheimhoudingsplicht die rust
op een natuurlijke persoon. Hoewel een dergelijke beperkte reikwijdte van
de geheimhoudingsplicht ook niet is beoogd, vinden wij het bij nader
inzien toch zinvol om dit in het wetsvoorstel buiten twijfel te stellen. Met
het oog daarop bevat het nieuwe artikel 1.11, eerste lid, een geheimhoudingsplicht voor degenen die betrokken zijn bij de werkzaamheden van
het samenwerkingsverband en daarbij de beschikking krijgen over
persoonsgegevens en voor wie niet reeds uit hoofde van ambt, beroep of
wettelijk voorschrift ter zake van die gegevens een geheimhoudingsplicht
geldt.
Artikel 1.11, tweede lid, bevat een (afgeleide) geheimhoudingsplicht voor
de ontvangers van de resultaten, voor wie niet reeds uit hoofde van ambt,
beroep of wettelijk voorschrift ter zake van die gegevens een geheimhoudingsplicht geldt.
9. De AP adviseert de bevoegdheid tot het aanwijzen van deelnemers neer
te leggen bij de minister die het aangaat en per deelnemer een regulier
besluit op aanvraag te laten nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

44

Voor zover mogelijk hebben wij bij de vier (clusters van) samenwerkingsverbanden de deelnemers in het wetsvoorstel opgenomen, omdat het bij
de aanwijzing van de deelnemers gaat om de kern en de aard van het
samenwerkingsverband. Niettemin delen wij de opvatting van de AP uit
het aanvullend advies in zoverre dat het bij amvb aanwijzen van concrete
– ook private – partijen zich soms minder goed verhoudt met de vereiste
snelle aanpassing van de samenstelling van het samenwerkingsverband.
Daarom achten wij het passend om het in bepaalde gevallen mogelijk te
maken om bij of krachtens amvb deelnemers aan te wijzen. Die
mogelijkheid blijft dan wel beperkt tot het aanwijzen van deelnemers die
onderdeel uitmaken van een reeds in het wetsvoorstel aangewezen
categorie, zoals overheidsinstanties of banken.
10. De AP adviseert het wetsvoorstel zo in te richten dat het besluit tot
aanwijzing het recht geeft om deel te nemen aan het samenwerkingsverband, maar niet de verplichting daartoe.
Indien de wettelijke aanwijzing als deelnemer niet de verplichting geeft
om deel te nemen, zou dat betekenen dat een deelnemer van de ene op
de andere dag uit het samenwerkingsverband zou kunnen treden. Dat zou
zeer ongewenst zijn met het oog op het doel waarvoor een samenwerkingsverband is opgericht en de continuïteit ervan. Met de Afdeling
advisering van de Raad van State28 zijn wij van mening dat de wetgever
zijn verantwoordelijkheid moet nemen gelet op de zwaarwegende
publieke belangen waar het hier om gaat.
11. De AP adviseert zodanige wettelijke voorzieningen te treffen dat bij
uittreding van een deelnemer is gegarandeerd dat onverminderd recht
wordt gedaan aan de beginselen.
We zijn het uiteraard eens met de AP dat recht gedaan moet worden aan
de beginselen die gelden voor het verwerken en beschermen van
persoonsgegevens. Die verplichting vloeit ook voort uit artikel 5 AVG. Bij
uittreding vloeit daarnaast uit het wetsvoorstel voort dat de gegevenstoevoer door de uittredende deelnemer per direct moet worden
beëindigd en dat de uittredende deelnemer per direct moet stoppen met
de verwerking van gegevens binnen het samenwerkingsverband. De
verwerkingsgrondslagen zijn immers alleen van toepassing op deelnemers.
Een uitgetreden deelnemer ontvangt niet langer op grond van artikel 1.7,
eerste lid, de resultaten. Voor wat betreft reeds ontvangen resultaten geldt
dat de ontvanger deze mag verwerken zolang dat noodzakelijk is voor de
(afronding van) de vervulling van de doeleinden waarvoor deze gegevens
op grond van artikel 1.7 zijn verkregen. Daarna mogen de gegevens in
beginsel niet meer worden bewaard, afhankelijk van het gegevensbeschermingsregime dat op de ontvangende verwerkingsverantwoordelijke
van toepassing is.
12. De AP adviseert de toelichting aan te vullen met een duiding van de
geschatte omvang van de voor de AP nieuwe taak inzake «voorafgaande
toestemming» en, eventueel meerjarig, de bekostiging daarvan.
In paragraaf 9.1 is toegelicht waarom «voorafgaande toestemming» niet is
opgenomen in het wetsvoorstel.

28

Zie punt 2, onder c, van het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

45

10. Overige consultatiereacties
Dit wetsvoorstel stond open voor (internet)consultatie van 6 juli tot
20 september 2018. Er zijn 72 burgerreacties ontvangen en 21 reacties van
organisaties: de AP, Amnesty, College voor de rechten van de mens, FEC,
FIU, iCOV, Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, NJCM, Nederlandse
Vereniging van Banken, NOvA, NVvR, OM, Piratenpartij, Platform
Bescherming Burgerrechten, Politie, Privacy barometer, Privacy First,
Reclassering, Regioburgemeesters, Verbond van verzekeraars en VNG29.
Het advies van de AP is in de vorige paragraaf apart behandeld.
Steunbetuigingen zijn ontvangen van:
– FEC: «stap in de goede richting bij de totstandkoming van een sterkere
en effectievere publiek-private samenwerking in de bestrijding van
financieel-economische criminaliteit»;
– iCOV: «een solide basis { aan samenwerkingsverbanden om hun
werkzaamheden efficiënt, effectief en juridisch verankerd uit te
voeren»;
– OM: «instemming en waardering van het wetsvoorstel»;
– Politie: «een oplossing { voor het juridisch complexe vraagstuk van de
uitwisseling van persoonsgegevens door partijen in samenwerkingsverbanden»;
– VNG en Bureau Regioburgemeesters: «goede ontwikkeling dat er een
wettelijk raamwerk met meer mogelijkheden wordt gemaakt voor
informatie-uitwisseling in samenwerkingsverbanden»;
– NOvA: «onderkent de wenselijkheid gegevensverwerking en
-uitwisseling in samenwerkingsverbanden van een betere wettelijke
grondslag te voorzien»;
– Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie: «juicht het wetsvoorstel, dat
met de nodige privacywaarborgen een wettelijke basis voor gegevensdeling binnen samenwerkingsverbanden doet ontstaan, ...toe»;
– Reclassering Nederland: «Een wettelijke regeling voor gegevensuitwisseling in samenwerkingsverbanden acht RN wenselijk».
Enigszins positieve reacties zijn ontvangen van:
– NJCM: «verwelkomt ... dat het kabinet de tot nu toe informele
samenwerkingsverbanden voor het uitwisselen van data tussen
verschillende overheidsinstanties onderling{ formeel wil vormgeven...
[maar] is tegelijkertijd uitermate bezorgd over de huidige opzet van de
WGS... Volgens het NJCM dient de instelling van een samenwerkingsverband plaats te vinden per formele wet»;
– Nederlandse Vereniging van Banken: «De NVB en banken ondersteunen deze ambitie{ Tegelijk bestaat er in de voorgestelde opzet nog te
veel onduidelijkheid over onder meer de feitelijke reikwijdte van de
wet, de privacy van burgers en klanten, de mate waarin medewerking
en samenwerking al dan niet op basis van vrijwilligheid geschiedt en
de voorgestelde wijzigingen in de geheimhoudingsplicht van toezichthouders die mogelijk deelnemer zijn in een bij amvb aangewezen
samenwerkingsverband».
Gedurende de consultatie zijn evenwel ook veel kritische reacties
ontvangen. Deze kritiek richt zich vooral op de volgende hoofdpunten:
1. De inbreuk op de privacy is niet gerechtvaardigd, onder meer omdat de
wettelijke basis niet voldoende duidelijk en precies is, niet is voldaan aan
het voorzienbaarheidsvereiste en sprake is van een «big data carte
blanche» (o.a. AP, College voor de rechten van de mens, Amnesty,
Platform bescherming burgerrechten, Privacy First, burgerreacties). NVvR
29

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

46

vindt het juridisch kader gelet op EVRM en EU-recht weliswaar voldoende
onderbouwd, maar zij benadrukt dat de uitkomst van een data-analyse
pas na beoordeling door de verantwoordelijke autoriteiten (m.n. het OM)
een verdenking oplevert.
Wat betreft de precisie van de wettelijke basis is van belang dat het
wetsvoorstel zo precies mogelijk de doelstellingen van de gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden regelt. Deze doelstellingen zijn zo
concreet mogelijk geregeld voor de vier (clusters van) samenwerkingsverbanden die in het wetsvoorstel zijn opgenomen. Dat is in lijn met artikel 5,
eerste lid, onder b, AVG, dat verplicht tot «welbepaalde, uitdrukkelijk
omschreven en gerechtvaardigde doeleinden». Voor zover samenwerkingsverbanden bij amvb kunnen worden aangewezen, moet de
doelstelling voldoen aan de beperkte reikwijdte van hoofdstuk 3. De
precisie van de wettelijke basis, zal dan grotendeels afhangen van de
betreffende amvb. Er is geen sprake van een big data carte blanche.
De wettelijke basis is wel voorzienbaar: het wetsvoorstel of de amvb
maakt de gegevensverwerking voorzienbaar. Zie ook punt 4: het EVRM
kent een materieel wetsbegrip. Vanuit dat perspectief is het niveau van
regelgeving niet te laag.
De stelling van de NVvR wordt onderschreven, dat de uitkomst van een
data-analyse pas na beoordeling door de verantwoordelijke autoriteiten
(m.n. het OM) een verdenking oplevert. Hierop wordt ingegaan bij punt
11.
2. Noodzaak onvoldoende onderbouwd (AP, Platform bescherming
burgerrechten, Privacy barometer, Privacy First, burgerreacties). In de
reacties van individuele burgers worden als alternatieven genoemd het 1)
het samenwerken via verwerkingsovereenkomsten en 2) het intensiever
handhaven van de bestaande wet.
Het wetsvoorstel is nodig omdat gezamenlijke, domeinoverstijgende
gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden nu veelal goede
grondslagen mist in sectorale wetgeving. Louter unilaterale verstrekking
is weliswaar vaak al mogelijk, maar bij de WGS gaat het niet om unilaterale verstrekking maar om gezamenlijke gegevensverwerking, wat nu
nog niet altijd kan. Uiteraard moeten hierbij de waarborgen van de AVG in
acht worden genomen, maar de AVG staat als zodanig niet in de weg aan
sectoroverstijgende vormen van informatie-uitwisseling. Een deugdelijke
wettelijke grondslag is wel vereist. Het wetsvoorstel voorziet daarin.
Gezamenlijke, domeinoverstijgende gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden is onder meer in het kader van de bestrijding van
ondermijning een belangrijk instrument. Daar is het bij uitstek noodzakelijk dat meerdere partijen samenwerken en met het oog daarop
(persoons)gegevens kunnen uitwisselen. Integrale informatie-uitwisseling
is een goede mogelijkheid om ondermijning aan te pakken. Handhavingsorganisaties zijn het erover eens dat een integrale aanpak, waarbij een
combinatie van instrumenten wordt ingezet, aanzienlijk effectiever is dan
een enkelvoudige benadering, waarbij alleen één domein (bijvoorbeeld
het strafrecht) wordt ingezet. Informatiegestuurd opsporen is belangrijk.
Koppelen van gegevens van opsporingsdiensten en van informatie in
bijvoorbeeld iCOV kan van grote dienst zijn voor de bestrijding van
ondermijnende criminaliteit. Informatiegestuurde opsporing kan eraan
bijdragen om grote witwasconstructies op te sporen.
Verschillende overheidsinstanties op zowel lokaal als landelijk niveau en
ook sommige private partijen hebben gevraagd om met spoed domeinoverstijgende informatiedeling mogelijk te maken in de aanpak van
ondermijning. Zo stelde MKB in zijn publicatie «Speerpunten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

47

MKB-Nederland voor Justitie en Veiligheid»30: «Het beter uitwisselen van
informatie kan criminaliteitsbestrijding én criminaliteit voorkomen veel
effectiever maken. Verbeteringen zijn nodig in de informatie-uitwisseling
publiek-publiek, publiek-privaat en privaat-privaat. Er moet nu eindelijk
echt vaart gemaakt worden met de Wet gegevensverwerking door
samenwerkingsverbanden.»
Wat betreft de alternatieven: alternatief 1 geeft geen soelaas en alternatief
2 scheert langs de problemen heen. Het waar nodig intensiever
handhaven van bestaande wetgeving en de extra mogelijkheden die dit
wetsvoorstel biedt, zijn bovendien complementair aan elkaar.
3. Taken en doelen van samenwerkingsverbanden zijn veel te ruim (AP,
NOvA, Amnesty, NJCM, Piratenpartij, Platform bescherming burgerrechten, Privacy barometer). De NOvA bepleit schrappen van de doelen
«toezicht op de naleving van wettelijke voorschriften» en «handhaven van
de openbare orde of veiligheid». De Nederlandse Vereniging van Banken
wil enerzijds «toezicht op de naleving van wettelijke voorschriften»
beperken tot «toezicht op de naleving van gewichtige wettelijke
voorschriften» en wil anderzijds de reikwijdte uitbreiden met «bestrijding
van witwassen en terrorismefinanciering en het bevorderen van de
integriteit van het financiële stelsel». Bureau Regioburgemeesters wil de
zorg, intragemeentelijke samenwerkingsverbanden en niet-zwaarwegende
algemene belangen aan de reikwijdte toevoegen. Verbond van Verzekeraars wil private belangen toevoegen.
Aan deze bedenking is voldaan doordat het wetsvoorstel zo precies
mogelijk de doelstellingen van de gegevensverwerking regelt voor de vier
(clusters van) samenwerkingsverbanden die in het wetsvoorstel zijn
opgenomen. Voor zover samenwerkingsverbanden bij amvb kunnen
worden aangewezen, moet de doelstelling voldoen aan de beperkte
reikwijdte van hoofdstuk 3. De taken en doelen zullen niet veel te ruim zijn
doordat een amvb onder het wetsvoorstel niet alle doelen uit hoofdstuk 3
kan omvatten; wel kunnen hieruit één of enkele nader gespecificeerde
subdoelen worden geselecteerd. Bij het opstellen van een amvb voor een
samenwerkingsverband dient dus het doel van het desbetreffende
samenwerkingsverband te worden geconcretiseerd binnen de kaders van
hoofdstuk 3.
Het voorstel om de doelen «toezicht op de naleving van wettelijke
voorschriften» en «handhaven van de openbare orde of veiligheid» te
schrappen, is gevolgd door de doeleinden te clausuleren.
Het voorstel om «bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering en
het bevorderen van de integriteit van het financiële stelsel» toe te voegen
is overgenomen in de doelstelling van het FEC.
Het voorstel om niet-zwaarwegende belangen toe te voegen, zou de
drempel te laag maken gelet op de proportionaliteit.
4. Amvb’s zijn een te laag niveau van regelgeving (College voor de
rechten van de mens, FEC, NJCM, Platform bescherming burgerrechten,
Privacy barometer). Zij bepleiten instelling van een samenwerkingsverband per formele wet: één wet per doel. Bureau Regioburgemeesters,
VNG en het Verbond van Verzekeraars vinden amvb’s juist een te hoog
niveau van regelgeving: zij zien dit als onwerkbaar, inflexibel en traag. De
Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie vindt het acceptabel maar
bepleit een voorhangprocedure.
Aan deze bedenking is voldaan door vier (clusters van) samenwerkingsverbanden in het wetsvoorstel zelf te regelen in plaats van bij amvb.
Weliswaar kunnen volgens het wetsvoorstel vanwege de flexibiliteit
30

https://www.mkb.nl/sites/default/files/speerpunten_justitie_en_veiligheid.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

48

daarnaast samenwerkingsverbanden bij amvb worden aangewezen, maar
dit is slechts mogelijk binnen de beperkte reikwijdte van hoofdstuk 3 en na
toepassing van een bijzondere nahangprocedure bij het parlement.
5. Onvoldoende waarborgen om de privacy te beschermen (AP, College
voor de rechten van de mens, Amnesty, Platform bescherming burgerrechten, Privacy First, burgerreacties), zoals analoge toepassing van de
minimumvereisten voor heimelijke surveillance, toezicht zoals in de WIV,
het vooraf uitsluiten van gegevenscategorieën, een onafhankelijke
kwaliteitstoets van de gehanteerde analysemethodes, regels omtrent
algoritmes, doelbinding, minimale gegevensverwerking, juistheid,
controle en bewaartermijn, et cetera. NOvA bepleit om in de amvb
naarmate er grotere hoeveelheden gegevens worden gedeeld, een grotere
mate van bescherming te regelen. Het OM vindt dat ook de categorieën
betrokkenen bij of krachtens amvb dienen te worden bepaald.
Voor een overzicht van en toelichting op de waarborgen verwijzen wij
naar paragraaf 3.4 van deze memorie van toelichting. Naar aanleiding van
de consultatie en het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State zijn aanvullende waarborgen opgenomen in het wetsvoorstel. In
artikel 1.8 van het wetsvoorstel zijn onder meer de volgende waarborgen
toegevoegd, in aanvulling op de waarborgen die de AVG biedt, zoals de
verplichting tot privacy by design op grond van de AVG:
– een systeem van autorisaties, dat wil zeggen de verlening van toegang
tot de systemen waarin de samenwerkingsverbanden gegevens
verwerken aan uitsluitend door de deelnemers geautoriseerde
medewerkers;
– een verplichting tot screening van medewerkers;
– de verplichting tot het loggen van gegevens die noodzakelijk zijn voor
controle en toezicht;
– een verplichting tot het instellen van een rechtmatigheidsadviescommissie die de rechtmatigheid van de verwerking van persoonsgegevens door het samenwerkingsverband beoordeelt;
– een vernietigingstermijn;
– een adequaat beveiligingsniveau, ten minste overeenkomstig
richtlijnen van de Minister van BZK.
Bij geautomatiseerde gegevensanalyse regelt artikel 1.9 tevens de
volgende waarborgen:
– de verplichting zorg te dragen voor adequate en uniforme technische
en organisatorische maatregelen in verband met de bevordering van
de kwaliteit van de gezamenlijke geautomatiseerde gegevensanalyse
alsmede ter bevordering van de juistheid en de volledigheid van de
gegevens die daarbij worden verwerkt;
– de plicht tot menselijke tussenkomst bij de verstrekking van een
resultaat van geautomatiseerde gegevensanalyse, waarbij wordt
beoordeeld of het resultaat op zorgvuldige wijze tot stand is gekomen;
– de verplichting om op een voor het publiek toegankelijke wijze uitleg te
geven over de gehanteerde patronen en indicatoren of andere
onderliggende logica, voor zover volgens een deelnemer zwaarwegende redenen zich daartegen niet verzetten;
– de verplichting tot terugmelding van onjuistheden in bronbestanden.
De WGS gaat niet over initiële gegevensverzameling, maar over verdere
verwerking. Analoge toepassing van de minimumvereisten voor heimelijke surveillance en toezicht zoals in de Wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten 2017 is daarom niet aan de orde.
Op het vooraf uitsluiten van gegevenscategorieën wordt hierna ingegaan
bij punt 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

49

Wat betreft de kwaliteitstoets van de gehanteerde analysemethodes en
regels omtrent algoritmes, wijzen wij op de kwaliteitswaarborgen bij
geautomatiseerde gegevensanalyse (artikel 1.9), de rechtmatigheidsadviescommissie (artikel 1.8), de verplichte terugkoppeling van de resultaten
en evaluatie daarvan (artikel 1.7) en de verplichting tot periodieke privacy
audits (artikel 1.10). De functionaris voor gegevensbescherming heeft ook
een rol bij de onafhankelijke kwaliteitstoets.
Wat betreft het voorstel voor regels omtrent doelbinding, minimale
gegevensverwerking, juistheid, controle en het niet langer opslaan van
gegevens dan noodzakelijk, wordt opgemerkt dat artikel 5 AVG hiertoe
reeds verplicht.
Wat betreft het voorstel voor een grotere mate van bescherming naarmate
er grotere hoeveelheden gegevens worden gedeeld: artikel 32 AVG
voorziet hierin, doordat het ook «omvang» als factor noemt.
Wat betreft het bij of krachtens amvb bepalen van categorieën betrokkenen: in de artikelen uit het wetsvoorstel die de te verstrekken categorieën gegevens opsommen is waar mogelijk ook omschreven welke
categorieën betrokkenen het betreft.
6. Onverenigbare verwerkingen mogelijk maken moet niet bij amvb maar
bij formele wet geschieden of moet überhaupt worden beperkt tot zeer
beperkte uitzonderingsgevallen (NOvA, Amnesty, NJCM, Platform
bescherming burgerrechten, Verbond van Verzekeraars).
Aan deze bedenking is voldaan door vier (clusters van) samenwerkingsverbanden in het wetsvoorstel zelf te regelen in plaats van bij amvb.
Weliswaar kunnen volgens het wetsvoorstel vanwege de flexibiliteit
daarnaast samenwerkingsverbanden bij amvb worden aangewezen, maar
dit is slechts mogelijk binnen de beperkte reikwijdte van hoofdstuk 3 en na
toepassing van een bijzondere nahangprocedure bij het parlement.
7. De verplichting tot verstrekking van gegevens door de deelnemers aan
het samenwerkingsverband moet worden vervangen door een
mogelijkheid tot gegevensverstrekking op grond van de taak van
algemeen belang (aldus AP). Als het een verplichting tot gegevensverstrekking blijft, moet die worden beperkt (namelijk tot gegevens die
van groot belang zijn, aldus Nederlandse Vereniging van Banken) of deze
moet worden uitgebreid (door schrapping van de uitzonderingsclausule
i.v.m. zwaarwegende redenen, aldus Bureau Regioburgemeesters).
Een nadeel van het schrappen van de leveringsplicht van deelnemers aan
het samenwerkingsverband is het volgende: in de evaluatie van de Wet
controle op rechtspersonen (Kamerstukken II 2013/14, 33 857, nr. 1,
bijlage) is gebleken dat het ontbreken van een leveringsverplichting voor
informatieleveranciers (uitzonderingen zijn de Belastingdienst en het
UWV) geregeld leidde tot de vraag vanuit de informatieleverancier of deze
voor het toezicht op rechtspersonen wel verplicht is tot levering en hoe
deze plicht zich verhoudt tot de op de informatieleverancier rustende
geheimhoudingsplicht. Daarbij kwam het voor dat om die reden niet werd
geleverd, wat de volledigheid en bruikbaarheid van de risicomeldingen
negatief kon beïnvloeden (Evaluatie Wcr, blz. 20). Om een dergelijke
situatie te voorkomen is in de WGS gekozen voor een verplichting tot
verstrekking van gegevens voor de deelnemers.
De voor artikel 1.5 gedane tekstsuggestie «gegevens die van groot belang
zijn» zou een onvoldoende objectieve maatstaf zijn en daarmee
onwerkbaar.
De uitzonderingsclausule inzake zwaarwegende redenen is van belang
voor maatwerk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

50

8. Gebrek aan transparantie: de informatieplicht is de uitzondering op de
regel geworden, terwijl artikel 14, vijfde lid, onder c, AVG uitsluitend een
uitzondering toestaat mits passende maatregelen worden getroffen om de
gerechtvaardigde belangen van de betrokkene te beschermen. Die
passende maatregelen ontbreken. Als iemand niet weet op welke lijstjes
hij voorkomt, kan hij daartegen geen verweer voeren (NOvA, Amnesty,
Piratenpartij, Platform bescherming burgerrechten, Privacy barometer,
burgerreacties).
In paragraaf 3.4 van deze memorie van toelichting is ingegaan op de
informatieplichten jegens betrokkenen op grond van de AVG, en op de
uitzonderingsgronden. Zo geldt onder meer een uitzondering indien het
verstrekken van de informatie de verwezenlijking van de doeleinden van
die verwerking onmogelijk dreigt te maken of ernstig in het gedrang
dreigt te brengen (artikel 14, vijfde lid, onderdeel b, AVG). In aanvulling op
paragraaf 3.4 merken wij op dat voorkomen moet worden dat potentiële
criminelen een kijkje in de keuken hebben kunnen nemen en hun kennis
over de informatiepositie en werkwijze van de handhavingsorganisaties
kunnen uitbreiden. Als (volledig) bekend wordt wat de werkwijze is, is er
het risico dat degenen op wie het toezicht is gericht hun gedrag daarop
aanpassen, waardoor de bruikbaarheid van bijvoorbeeld een profiel en de
effectiviteit van het toezicht worden verminderd.
Het wetsvoorstel bevat specifieke transparantieverplichtingen binnen de
grenzen van het mogelijke: indien een samenwerkingsverband gezamenlijke geautomatiseerde gegevensanalyse verricht, verschaft het, voor
zover naar het oordeel van een deelnemer zwaarwegende redenen zich
daartegen niet verzetten, op een voor het publiek toegankelijke wijze
uitleg over de gehanteerde patronen en indicatoren of andere onderliggende logica (artikel 1.9, derde lid).
Het wetsvoorstel schrijft bovendien voor dat het samenwerkingsverband
jaarlijks een jaarverslag opstelt waarin een verantwoording wordt
gegeven van de effectiviteit en bruikbaarheid van de resultaten van de
gegevensverwerking door het verband (artikel 1.12).
Er zijn ook mogelijkheden om verweer te voeren: de betrokkene kan een
weigering om te voldoen aan een inzageverzoek in de zin van artikel 15
AVG voorleggen aan de rechter: indien een verwerkingsverantwoordelijke
een bestuursorgaan is, dan worden beslissingen die genomen zijn inzake
de rechten van betrokkene gelijkgesteld aan besluiten in de zin van de
Awb op grond van artikel 34 van de Uitvoeringswet AVG, zodat bestuursrechtelijke rechtsbescherming openstaat. Indien een verwerkingsverantwoordelijke geen bestuursorgaan is, dan gelden dergelijke beslissingen
niet als besluiten, waardoor civielrechtelijke rechtsbescherming openstaat
(artikel 35 Uitvoeringswet AVG).
9. Rechtsbescherming ontbreekt, bijvoorbeeld tegen onterechte verdachtmaking van mensen als gevolg van fouten en vooroordelen in algoritmen
(Amnesty, Platform bescherming burgerrechten, Privacy barometer,
burgerreacties).
Tegen de achterliggende besluiten bestaat rechtsbescherming. Betrokkenen kunnen in beginsel hun recht van bezwaar uitoefenen op grond van
artikel 21 AVG, wanneer de persoonsgegevens worden verwerkt op grond
van artikel 6, eerste lid, onderdeel e (taak van algemeen belang) of f
(gerechtvaardigde belangen).
Wat betreft de risico’s van fouten en vooroordelen in algoritmen geldt dat
deze geadresseerd zullen moeten worden, wil de gegevensverwerking in
het samenwerkingsverband juridisch aanvaardbaar zijn. De deelnemers
zullen zorgvuldig te werk moeten gaan, onder meer door te zorgen dat de
gegevens van voldoende kwaliteit zijn en dat zij beschikken over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

51

nodige expertise om goede analyses uit te voeren en de uitkomsten op
een passende en controleerbare wijze te duiden.
Voor zover het gebruik van big data uitmondt in een besluit als bedoeld in
de Awb, kan de betrokkene de big-data-analyse in ieder geval in dat
verband aan de orde stellen. Dat kan in beginsel al in de fase van
voorbereiding van het besluit. Een belanghebbende moet immers in de
gelegenheid worden gesteld om een zienswijze te geven, indien de
beschikking mede zou steunen op gegevens over feiten en belangen die
de belanghebbende betreffen en die gegevens niet door hemzelf zijn
verstrekt (art. 4:7 en 4:8 Awb).
Van belang is dat reeds bij het ontwerpen van informatiesystemen en de
daarin toe te passen analyses erin wordt voorzien dat betekenis toekomt
aan rechtsbeginselen als het gelijkheidsbeginsel, het willekeursverbod,
het formele en materiële gelijkheidsbeginsel. Zo is er rechtsbescherming
vooraf.
In geen geval zal er sprake zijn van geautomatiseerde besluitvorming door
het samenwerkingsverband als bedoeld in artikel 22 AVG.
10. Gebrek aan databeveiliging (Piratenpartij en veel burgerreacties): geen
controle of data worden gebruikt voor andere doelen; risico op datamisbruik; het samenbrengen van informatie maakt de risico’s van hacken veel
groter; de overheid heeft geen goed track record op het gebied van
databeveiliging en niet voldoende deskundigheid op ICT-vlak;
medewerkers van samenwerkingsverbanden die betrokken zijn bij
ondermijnende activiteiten kunnen de gegevensuitwisseling saboteren of
data lekken.
Uiteraard moet een aantal infrastructurele maatregelen worden getroffen
en voorzieningen beschikbaar zijn om kwetsbaarheden zoals datalekken,
misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen. Artikel 32 AVG verplicht tot
databeveiliging. Artikel 1.8 van het wetsvoorstel bepaalt bovendien dat
binnen het samenwerkingsverband persoonsgegevens uitsluitend worden
verwerkt in systemen waarvoor een adequaat beveiligingsniveau geldt.
Daarbij dienen persoonsgegevens te worden beveiligd, ten minste
volgens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
vastgestelde richtlijnen.
Voor de controle of data worden gebruikt voor andere doelen zijn de
volgende specifieke waarborgen toegevoegd, mede om het risico op
datamisbruik te minimaliseren:
– De verplichting tot periodieke privacy audits;
– De verplichting tot logging: de deelnemers dragen zorg voor de
vastlegging langs elektronische weg van bij algemene maatregel van
bestuur te beschrijven verwerkingen van persoonsgegevens in
geautomatiseerde systemen. De vastgelegde gegevens worden
uitsluitend gebruikt voor de controle van de rechtmatigheid van de
gegevensverwerking, voor interne controles, ter waarborging van de
integriteit en de beveiliging van de persoonsgegevens en voor
gerechtelijke procedures;
– De verplichting tot instelling van een rechtmatigheidsadviescommissie, die tot taak heeft de rechtmatigheid van de verwerking van
persoonsgegevens in het samenwerkingsverband structureel te
beoordelen bij nieuwe verwerkingen en wijziging in verwerkingen en
om voorstellen aan het samenwerkingsverband te doen om onrechtmatigheden op te lossen;
– Een verplichting tot screening van medewerkers.
Wat betreft deskundigheid – al dan niet op ICT-vlak – bevat het
wetsvoorstel de mogelijkheid om bij amvb opleidingseisen te stellen aan
personen die zijn aangewezen ten behoeve van de inzet in het samenwerkingsverband.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

52

11. Schending onschuldpresumptie door datamining en profileren
(Amnesty, Platform bescherming burgerrechten, Privacy First); bovendien
staat in artikel 2 sub d van de consultatieversie dat de data kunnen
worden gebruikt voor het «vervolgen van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen», dus is onduidelijk waarom de gegevensuitwisseling
binnen de samenwerkingsverbanden niet zou kunnen leiden tot een
formele verdenking.
Zoals reeds toegelicht in paragraaf 3.3.4 van de memorie van toelichting
wordt er nadrukkelijk op gewezen dat de uitkomst van een analyse binnen
een samenwerkingsverband waaraan opsporingsdiensten of OM
deelnemen, onder de voorgestelde WGS nog geen verdenking oplevert.
Zij kunnen de uitkomst van een analyse meewegen bij de beslissing over
het al dan niet starten van het strafrechtelijk onderzoek. Van een verandering van de voorschriften in het Wetboek van Strafvordering met
betrekking tot het vorderen van gegevens is geen sprake. Wel geeft het
wetsvoorstel een betere basis voor het verstrekken van informatieproducten aan OM en opsporingsdiensten uit een samenwerkingsverband
waaraan zij deelnemen, in een fase waarin (nog) geen verdenking bestaat.
Die blijkt nodig te zijn, omdat soms onvoldoende helder leek te zijn of en,
zo ja, in welke omstandigheden opsporingsdiensten en OM op rechtmatige wijze dergelijke informatieproducten kunnen krijgen.
De zinsnede in artikel 2, onder d, die betrekking had op «vervolging van
strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen» is overigens niet (als
zodanig) meer aanwezig in het wetsvoorstel omdat de doeleinden voor
vier (clusters van) samenwerkingsverbanden specifiek zijn geregeld en
omdat slechts binnen een beperkte reikwijdte samenwerkingsverbanden
kunnen worden aangewezen bij amvb.
12. Ongewenste neveneffecten (NOvA, Platform bescherming burgerrechten, Verbond van Verzekeraars, diverse burgerreacties). Genoemd
worden: onjuiste persoonsgegevens kunnen een eigen leven gaan leiden
terwijl onduidelijk is wie ze intussen allemaal heeft; deelnemers kunnen
de deskundigheid missen om informatie op waarde te schatten; risico van
bias via machine learning, algoritmes en AI; ambtenaren hebben
onvoldoende kennis om «false positives» eruit te halen omdat zij door het
gebruik van statistische verbanden moeilijk kunnen herleiden waarom de
burger geselecteerd is; verstrekking aan private partijen kan leiden tot
bijvoorbeeld het onthouden van een hypotheek of zorg; de verplichting tot
gescheiden gegevenshuishoudingen uit artikel 8, tweede lid, van de
consultatieversie kan leiden tot een forse administratieve lastenverzwaring voor private partijen.
Wat betreft de stelling «Onjuiste persoonsgegevens kunnen een eigen
leven gaan leiden terwijl onduidelijk is wie ze intussen allemaal heeft»
geldt dat uit artikel 5, eerste lid, onder d, AVG volgt dat verwerkingsverantwoordelijken de juistheid en actualiteit van de gegevens in het oog
dienen te houden. De verwerkingsverantwoordelijke moet er ook voor
zorgen dat de gegevens gedurende de bewaartermijn actueel blijven om
het risico op onjuistheden te verminderen. Ook bevat het wetsvoorstel de
volgende specifieke waarborgen:
– de verplichting tot terugmelding van onjuistheden in bronbestanden;
– de verplichting zorg te dragen voor adequate en uniforme technische
en organisatorische maatregelen voor de bevordering van de kwaliteit
van de gezamenlijke geautomatiseerde gegevensanalyse en de
juistheid en de volledigheid van de gegevens die daarbij worden
verwerkt;
– de plicht tot menselijke tussenkomst bij de verstrekking van een
resultaat van geautomatiseerde gegevensanalyse, waarbij wordt
beoordeeld of het resultaat op zorgvuldige wijze tot stand is gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

53

Daarnaast volgt uit artikel 3:2 Awb dat gegevens eerst worden geverifieerd voordat ze ten grondslag worden gelegd aan een voorgenomen
besluit. Het risico op fouten kan verder worden beperkt door bij het
constateren van onjuistheden in de gegevens deze terug te melden bij de
bron.
Uit artikel 19 AVG volgt bovendien dat een verwerkingsverantwoordelijke
de eventuele ontvangers van persoonsgegevens in kennis moet stellen
van een rectificatie die heeft plaatsgevonden op verzoek van betrokkene.
Artikel 5, eerste lid, onder a, AVG verplicht tot een behoorlijke gegevensverwerking. Dat gaat ook over de kwaliteit van het proces en kwaliteit van
algoritmen.
Wat betreft het onthouden van een hypotheek wordt opgemerkt dat als
het doel van het samenwerkingsverband fraudebestrijding is, het juist
beoogd is dat verstrekking aan een (private) deelnemer mogelijk is voor
het doel van dat samenwerkingsverband. In dat geval is het onthouden
van een hypotheek aan bijv. een hypotheekfraudeur een goede uitkomst.
Tot slot dient de voorafgaande toetsende rol van de AP als aanvullende
waarborg om ongewenste neveneffecten te voorkomen (zie paragraaf
3.5).
De verplichting tot gescheiden gegevenshuishoudingen is als zodanig
geschrapt gelet op genoemd bezwaar. Indien een deelnemer tevens niet
publieke doelen nastreeft, dient deze gegevensverwerking weliswaar
zoveel mogelijk gescheiden te zijn van de gegevensverwerking van
publieke doelen, maar daartoe is nu de bepaling opgenomen dat een
private deelnemer ten behoeve van de inzet in het samenwerkingsverband slechts personen aanwijst die niet tevens worden belast met
commerciële werkzaamheden voor die private partij.
13. Harmonisatie van samenwerkingsverbanden is niet haalbaar (Bureau
Regioburgemeesters, Politie). Er moet afstemming plaatsvinden met het
wetsvoorstel Verwijzingsportaal Bankgegevens (Nederlandse Vereniging
van Banken). Een individuele burger merkt op dat een exclusief regime
voor gegevensverwerking juist het doel van de WGS moet zijn, omdat
daardoor inzichtelijk wordt wat voor samenwerkingsverbanden er zijn en
wíe er allemaal gegevens verwerkt en met welk doel.
Harmonisatie is wel wenselijk en is ook mogelijk ten aanzien van de
generieke bepalingen. Een exclusief regime is niet haalbaar gelet op de
verscheidenheid aan samenwerkingsverbanden. Een aantal samenwerkingsverbanden kan volstaan met de bestaande grondslagen voor
verwerking van persoonsgegevens, zoals de mogelijkheid om ten
behoeve van wetenschappelijk onderzoek en statistiek persoonsgegevens
te verwerken. Deze mogelijkheid houdt in dat verwerking van gegevens
voor wetenschappelijke en statistische doeleinden als niet onverenigbaar
wordt beschouwd met het oorspronkelijke doel waarvoor de desbetreffende gegevens zijn verzameld.31
14. Van bijzondere categorieën van persoonsgegevens en strafrechtelijke
persoonsgegevens moet verduidelijkt worden of het wetsvoorstel daarop
betrekking heeft (NOvA, Bureau Regioburgemeesters, Amnesty, Nederlandse Vereniging van Banken, Platform bescherming burgerrechten).
Het wetsvoorstel heeft in beginsel op bijzondere categorieën van
persoonsgegevens geen betrekking, omdat verwerking van dergelijke
gegevens verboden is tenzij daarop een uitdrukkelijke uitzondering is
gemaakt. Uit de AVG en UAVG vloeit reeds voort dat de verwerking van
bijzondere categorieën van persoonsgegevens en strafrechtelijke
persoonsgegevens in beginsel verboden is, tenzij in de wet een uitzon31

Verwezen zij naar artikel 5, eerste lid, onder b, AVG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

54

dering op het verwerkingsverbod is geregeld. Een dergelijke uitzondering
is voor persoonsgegevens van strafrechtelijke aard gemaakt, namelijk in
de artikelen uit de WGS die verstrekking op grond van de Wjsg en Wpg
aan samenwerkingsverbanden mogelijk maken, evenals in artikelen 1.5,
1.6 en 1.7. Voor wat betreft bijzondere categorieën van persoonsgegevens
bevat hoofdstuk 2 enkele uitzonderingen (de artikelen 2.21 en 2.29).
15. De doorbreking van geheimhoudingsplichten is wellicht niet effectief
geregeld en behoeft nader onderzoek (NOvA, Bureau Regioburgemeesters). Bovendien moet worden geëxpliciteerd dat bepaalde geheimhoudingsplichten niet worden doorbroken (Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie, Nederlandse Vereniging van Banken, Reclassering Nederland,
FIU-Nederland).
Hierop is ingegaan in onder meer de artikelsgewijze toelichting bij artikel
1.5.
16. De onderlinge verantwoordelijkheidsverdeling behoeft aanscherping:
de mogelijkheid om regels te stellen over verantwoordelijkheid en een
contactpunt, moet worden vervangen door een verplichting (NOvA,
Nederlandse Vereniging van Banken).
Dit punt is overgenomen: artikel 1.4, vierde lid, onderdelen a en b, zijn
dwingend worden geformuleerd naar aanleiding van deze opmerkingen.
17. Gedwongen aanwijzing als deelnemer moet worden uitgesloten door
te regelen dat deelname aan een samenwerkingsverband uitsluitend
geschiedt op vrijwillige basis (NOvA, Nederlandse Vereniging van
Banken).
Met de Afdeling advisering van de Raad van State32 zijn wij van mening
dat de wetgever bij de aanwijzing van deelnemers zijn verantwoordelijkheid moet nemen gelet op de zwaarwegende publieke belangen. Als
instemming van de (kandidaat-)deelnemers nodig is, om ze te kunnen
aanwijzen als deelnemer, is het onzeker of partijen besluiten om toe te
treden tot samenwerkingsverbanden, vanwege allerlei overwegingen van
bestuurlijke of praktische aard. Daarom dient de wetgever om deelnemers
van samenwerkingsverbanden te kunnen aanwijzen, niet afhankelijk te zijn
van hun instemming of verzoek tot deelname.
18. De mogelijkheid van deelname van private partijen is een punt van
aandacht of kritiek (NVvR, Piratenpartij) of gaat juist niet ver genoeg
(Verbond van Verzekeraars).
Het wetsvoorstel is op dit punt in balans.
19. Intragemeentelijke gegevensverwerking ontbreekt in WGS (VNG,
Bureau Regioburgemeesters).
Het wetsvoorstel is inderdaad niet bedoeld voor intragemeentelijke
gegevensverwerking. Een conglomeraat of hybride constructie van lokale
en nationale deelnemers is wel denkbaar.
20. Overige punten: amvb moet beëindiging van samenwerkingsverbanden regelen (OM), samenwerkingsverband zou met een ander
samenwerkingsverband een nieuw samenwerkingsverband moeten
kunnen aangaan (Bureau Regioburgemeesters), regel een hit/no hit
systeem voor banken om juistheid gegevens te checken (Nederlandse
32

Zie punt 2, onder c, van het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

55

Vereniging van Banken), voer PIA op WGS uit (Piratenpartij), de criteria
voor wanneer wel/niet onderling afschermen ontbreken in artikel 8, vijfde
lid, van de consultatieversie (burgerreactie).
Voor de beëindiging van een samenwerkingsverband is per definitie een
(intrekkings)wet, amvb of regeling nodig en dat biedt de gelegenheid om
ook de afwikkeling dan te regelen.
Het is niet de bedoeling dat een samenwerkingsverband kan deelnemen
aan een ander samenwerkingsverband. Dat zou te ver gaan. Wel biedt
artikel 1.7, tweede lid, de mogelijkheid om de resultaten van de
verwerking aan een derde, waaronder ook de deelnemers van een ander
samenwerkingsverband kan vallen.
Consultatie Samenwerkingsverband Zorg- en Veiligheidshuizen
De bij de Zorg- en Veiligheidshuizen betrokken partijen zijn in de
gelegenheid gesteld te reageren op het onderdeel van het wetsvoorstel
dat betrekking heeft op de Zorg- en Veiligheidshuizen. Uitnodigingen
daartoe zijn verstuurd via de werkgroep Gegevensdeling en Privacy Zorg
en Veiligheid en rechtstreeks.
Reacties zijn binnengekomen van: de Landelijke Vereniging van Managers
Zorg- en Veiligheidshuizen, Reclassering Nederland, openbaar ministerie,
Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, Geestelijke Gezondheidszorg
Nederland, Jeugdzorg Nederland, Raad voor de Kinderbescherming,
Dienst Justitiële Inrichtingen en Vereniging Nederlandse Gemeenten en
Bureau Regioburgemeesters (gezamenlijke reactie).
De reacties zijn in drie categorieën te onderscheiden:
• Reacties op het proces;
• Reacties de inhoud van het wetsvoorstel;
• Suggesties en aanvullingen voor verduidelijking bij de artikelen.
Deze laatste zijn voor zover van toepassing verwerkt, en vallen in deze
paragraaf buiten beschouwing.
Reacties op het proces: tijdsdruk
Alle reacties zijn kritisch over het tempo waarin het onderdeel voor de
Zorg- en Veiligheidshuizen in dit wetsvoorstel tot stand moet komen.
Verschillende organisaties uiten dan ook zorgen dat dit ten koste kan gaan
van de zorgvuldigheid.
Bij de totstandkoming van dit wetsvoorstel is geprobeerd zoveel mogelijk
partijen tijdig en intensief te betrekken. Zo heeft er meerdere malen
overleg plaatsgevonden met vertegenwoordigers van de Landelijke
Vereniging van Managers van Zorg- en Veiligheidshuizen en zijn onderdelen tussentijds aan hen voorgelegd, om op die manier de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel in de praktijk te kunnen toetsen. Ook
andere partijen zijn in de gelegenheid gesteld om tussentijds reactie te
geven op onderdelen. Verschillende partijen zijn positief over de inspanningen die er ondanks de tijdsdruk zijn gedaan om hen bij het
wetsvoorstel te betrekken.
Reacties op de inhoud van het wetsvoorstel
Alle reacties zijn positief over het feit dat er een wettelijke regeling komt
voor de gezamenlijke gegevensverwerking in de Zorg- en Veiligheidshuizen. Gegevensdeling en privacy is al vele jaren een heet hangijzer
binnen de Zorg- en Veiligheidshuizen. Een wettelijke regeling biedt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

56

helderheid aan partijen over wie er mogen samenwerken in de Zorg- en
Veiligheidshuizen, en welke gegevens daarbij mogen worden gedeeld en
met welk doel. «De WGS regelt een solide basis onder de gegevensdeling
in de Zorg- en Veiligheidshuizen», constateert de Landelijke Vereniging
van Managers van Zorg- en Veiligheidshuizen.
• Wetsvoorstel als geheel sterk gericht op veiligheid en fraudebestrijding.
In verschillende reacties, met name die van de zorgpartijen, wordt
opgemerkt dat het wetsvoorstel als geheel erg gericht is op veiligheid en
fraudebestrijding. Terwijl in de Zorg- en Veiligheidshuizen juist ook de
zorg- en hulpverlening een belangrijk element van de aanpak is. Daarin zit
ook een belangrijk verschil met de andere drie samenwerkingsverbanden
die in het wetsvoorstel worden geregeld. Meerdere partijen pleiten ervoor
om het belang van de zorg- en hulpverleningsketen explicieter tot uiting te
laten komen in het wetsvoorstel, en ook duidelijk te maken dat het
bijvoorbeeld niet de bedoeling is dat gegevens die zorgpartijen in het
verband van Zorg- en Veiligheidshuizen delen, gebruikt worden voor
opsporing en fraudebestrijding.
Dit wetsvoorstel regelt voor de vier samenwerkingsverbanden afzonderlijk
voor welk doel er gezamenlijk gegevens mogen worden verwerkt. Waar
iCOV, RIEC en FEC vooral gericht zijn op witwas- of fraudeconstructies,
georganiseerde criminaliteit en de integriteit van het financiële stelsel, zijn
de Zorg- en Veiligheidshuizen gericht op de behandeling van complexe
casuïstiek. Dat zijn situaties waarbij problemen op het gebied van
criminaliteit, overlastgevend gedrag en veiligheidsrisico’s voor een
belangrijk deel hun oorzaak vinden in (een combinatie van) zorg- en
sociale problematiek. De Zorg- en Veiligheidshuizen richten zich dan ook
op de afstemming die nodig is tussen interventies uit het strafrecht,
bestuurlijke maatregelen, begeleiding, zorg en hulpverlening om tot een
duurzame verbetering van de situatie te komen. Het doel van de Zorg- en
Veiligheidshuizen is – voor de reikwijdte van dit wetsvoorstel – om bij de
behandeling van complexe casuïstiek gezamenlijk gegevens te verwerken
ten aanzien van een betrokkene voor zover dat noodzakelijk is voor de
uitoefening, afstemming en coördinatie van de inzet van de wettelijke
taken en bevoegdheden waarmee de deelnemers zijn belast en daaraan
gerelateerde noodzakelijke werkzaamheden op het terrein van strafrechtelijke en bestuursrechtelijke handhaving alsmede begeleiding en zorg- en
hulpverlening in het belang van het voorkomen, verminderen en
bestrijden van criminaliteit en ernstige overlast en het voorkomen en
verminderen van onveilige situaties voor personen of binnen een gebied.
Daarmee is voldoende duidelijk dat ook zorg- en hulpverlening een
belangrijk aspect van de gezamenlijke gegevensverwerking is.
• Aansluiten bij hetgeen de laatste jaren is ontwikkeld m.b.t. een
zorgvuldige praktijk.
De meeste reacties wijzen erop dat er de afgelopen jaren al veel werk is
verricht door de Zorg- en Veiligheidshuizen om tot een zorgvuldige
praktijk van gegevensverwerking te komen. Een wettelijke regeling zou
dan ook niet zozeer hele nieuwe gegevensverwerkingen mogelijk moeten
maken, als wel een degelijke juridische basis moeten leggen onder deze
zorgvuldige praktijk. In een aantal reacties klinkt in dat verband de
waarschuwing door dat een wettelijke regeling niet de indruk moet
wekken dat partijen straks structureel gegevens mogen delen, of dat
partijen gedwongen worden om gegevens te moeten delen, ook als dat
naar het oordeel van de betreffende organisatie niet noodzakelijk is gezien
de inhoud van de casus. Casusbehandeling in het Zorg- en Veiligheidshuis
dient maatwerk te blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

57

Bij de totstandkoming van het onderdeel voor de Zorg- en Veiligheidshuizen in dit wetsvoorstel is geprobeerd om zo goed mogelijk aan te
sluiten bij de zorgvuldige praktijk die in de afgelopen jaren door een
werkgroep van privacy-experts van de Zorg- en Veiligheidshuizen is
ontwikkeld. Mede naar aanleiding van deze reacties zijn in verschillende
artikelen bepalingen geëxpliciteerd die moeten leiden tot een stapsgewijze benadering in de gezamenlijke gegevensverwerking met het oog op
het maatwerk, waarop in de reacties wordt geduid. Onder andere in artikel
2.28, artikel 2.31 en artikel 2.32 is dit uitgangspunt toegepast. Ook is in
artikel 2.29 een bepaling opgenomen die elke deelnemer de mogelijkheid
geeft om voorwaarden en beperkingen te stellen aan het verstrekken van
de resultaten aan deelnemers of derden op grond van artikel 1.7, eerste en
tweede lid, en artikel 2.31, elfde lid.
Op die manier kunnen deelnemers hun eigen verantwoordelijkheid ten
aanzien van gegevensverwerking blijven waarmaken. Dit wetsvoorstel laat
onverlet dat de deelnemers aan het samenwerkingsverband invulling
zullen moeten geven aan de beginselen van noodzaak, subsidiariteit en
proportionaliteit uit de AVG. In de memorie van toelichting is daartoe,
naar aanleiding van de consultatie, op verschillende punten geëxpliciteerd
dat de deelnemers afspraken zullen moeten maken hoe zij dit zullen doen.
De werkwijze die in de afgelopen jaren is ontwikkeld, biedt daarin een
belangrijke houvast.
• Mogelijke competentieconflicten
In sommige reacties komt de vraag naar voren in hoeverre de deelnemers
in het samenwerkingsverband in de afwegingen van afzonderlijke
deelnemers kunnen treden, bijvoorbeeld omtrent de noodzaak om
gegevens in te brengen, of omtrent de beslissing om bepaalde sancties,
voorzieningen of maatregelen te treffen.
Dit punt is in de memorie van toelichting verder verduidelijkt. Dit
wetsvoorstel verandert niets aan de bestaande taken, bevoegdheden en
verantwoordelijkheden van de individuele deelnemers, zoals is geëxpliciteerd in artikel 1.3, vierde lid. Ook creëert het wetsvoorstel geen mogelijkheden voor het samenwerkingsverband om in de bevoegdheden van
deelnemers te treden. Elke deelnemer behoudt zijn eigen bevoegdheid en
verantwoordelijkheid omtrent de inzet van sancties, bestuurlijke maatregelen, toe te kennen voorzieningen of in te zetten hulp, en behandeling.
Dit geldt ook voor bijvoorbeeld de afweging of bepaalde gegevens wel of
niet noodzakelijk zijn om te delen in een specifiek geval.
• Flexibiliteit in deelnemers
Verschillende reacties, onder andere van de Landelijke Vereniging van
Managers van Zorg- en Veiligheidshuizen, de VNG en het Bureau
Regioburgemeesters, wijzen erop dat het aanwijzen van deelnemers aan
het samenwerkingsverband bij wet ertoe leidt dat er geen regionaal
maatwerk meer mogelijk is. Zij zouden de lijst van artikel 48 (huidig artikel
2.27) graag zien als een minimumlijst, met de mogelijkheid om bij
convenant ook andere deelnemers toe te laten.
Deze wens wordt in dit wetsvoorstel niet gehonoreerd. Door een selecte
groep deelnemers bij wet aan te wijzen wordt duidelijkheid gecreëerd
over de bestuursorganen en organisaties die in de ogen van de regering
verantwoordelijkheid moeten dragen voor de zorgvuldige en rechtmatige
gegevensverwerking in een Zorg- en Veiligheidshuis. Dit zijn sleutelpartners die allen mede verantwoordelijk zijn voor de wijze waarop in het
Zorg- en Veiligheidshuis wordt gewerkt. Het is echter duidelijk dat gezien
de grote diversiteit aan problematieken die aan de orde kunnen zijn in de
Zorg- en Veiligheidshuizen het onmogelijk is om op voorhand alle
mogelijke deelnemers in een specifiek geval te kennen. Daarom is in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

58

artikel 2.31, negende lid, de mogelijkheid geopend om, indien dit naar het
oordeel van de deelnemers die bij een casus zijn betrokken noodzakelijk
is, op incidentele basis een derde te betrekken bij de behandeling van de
casus. Hiermee wordt in de ogen van de regering voldoende ruimte
geboden om in voorkomende gevallen tot maatwerk te komen. De
verantwoordelijkheid voor de zorgvuldigheid waarop de beslissing om
een derde te betrekken tot stand komt, is echter de verantwoordelijkheid
van de deelnemers die zijn aangewezen bij deze wet. Het staat de
deelnemers van Zorg- en Veiligheidshuizen overigens vrij om bij
convenant op bestuurlijk niveau afspraken te maken met derden in de
regio, over hun organisatorische inzet in situaties waarin hun betrokkenheid gewenst is, en hen te binden aan de werkwijze die de deelnemers
hebben afgesproken met het oog op een zorgvuldige gegevensverwerking.
• Beroepsgeheim
Uit de reacties van onder andere GGZ Nederland en Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) blijkt dat zij tevreden zijn over de wijze
waarop in het wetsvoorstel het medisch beroepsgeheim wordt gerespecteerd. Tegelijkertijd constateert VGN ook, dat hierdoor een belangrijk
dilemma voor zorg- en hulpverleners met een wettelijk beroepsgeheim
blijft bestaan. Immers onder de doelgroep die in de Zorg- en Veiligheidshuizen aan de orde is bevinden zich relatief vaak zorgmijders, of mensen
met wie in eerste instantie geen contact kan worden gelegd. Het is dan
niet mogelijk om toestemming te krijgen om het beroepsgeheim te
doorbreken, terwijl het delen van informatie wel een belangrijke bijdrage
zou kunnen leveren aan de aanpak. Het wetsvoorstel biedt vooralsnog
geen mogelijkheden om dan desnoods informatie te delen zonder
toestemming, behoudens in noodsituaties of als er acuut gevaar is voor
de veiligheid van de persoon of anderen.
Het klopt dat dit wetsvoorstel de geheimhouding op grond van artikel
7:457 van het Burgerlijk Wetboek, artikel 88 van de Wet op de beroepen in
de individuele gezondheidszorg en artikel 7.3.11 van de Jeugdwet
respecteert. Het wetsvoorstel geeft wel aan dat het goed hulpverlenerschap een grond kan zijn om het beroepsgeheim zonder toestemming van
betrokkene te doorbreken. Daarmee wordt aangesloten bij dit begrip uit
artikel 7:457 van het Burgerlijk Wetboek en de Jeugdwet. Deze beroepsgeheimen dienen een belangrijk maatschappelijk doel. Namelijk het
waarborgen van de vrije toegang tot (medische) zorg en (jeugd)hulp. Het
is aan de beroepsgroepen zelf om nader te bepalen in welke situaties
goed hulpverlenerschap van de zorg- of hulpverlener vraagt om de
geheimhouding te doorbreken zonder toestemming. Indien beroepsgroepen hier een knelpunt signaleren voor hun beroepsgroep, is het in de
eerste plaats aan hen om hier meer duidelijkheid en eventueel meer
ruimte in te bieden.
• Rechtmatigheidsadviescommissie, flexibiliteit en verstrekken van
resultaten van het Zorg- en Veiligheidshuis aan derden
In artikelen 1.7 en 1.8 van dit wetsvoorstel wordt een rol toegekend aan
een rechtmatigheidsadviescommissie. Elk samenwerkingsverband dient
een rechtmatigheidsadviescommissie in te stellen. Deze toetst de
rechtmatigheid van nieuwe verwerkingen, en toetst of de verstrekking van
resultaten aan derden is toegestaan. In verschillende reacties wordt er op
gewezen dat deze rechtmatigheidsadviescommissie in de praktijk van de
Zorg- en Veiligheidshuizen niet werkbaar is. In ieder geval niet als deze tot
op casusniveau uitspraken zou moeten doen over de rechtmatigheid van
gegevensverwerkingen en het verstrekken van resultaten aan derden. In
de Zorg- en Veiligheidshuizen is immers sprake van maatwerk. De aard
van de problematiek van de betrokkene is mede bepalend voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

59

gegevensverwerkingen in een specifiek geval. Dit bepaalt ook of het
noodzakelijk is om incidenteel een derde te betrekken bij een casus. Indien
de rechtmatigheidsadviescommissie hier eerst een uitspraak over zou
moeten doen leidt dat tot een onwerkbare bureaucratie en vertraging in
het werk.
Omgekeerd werd in een enkele reactie kritiek geuit op de mogelijkheid om
resultaten uit het Zorg- en Veiligheidshuis te kunnen verstrekken aan
derden. Deze bepaling zou een te groot risico betekenen voor ongewenste
verspreiding van persoonsgegevens.
De kritiek op de rechtmatigheidsadviescommissie met betrekking tot de
Zorg- en Veiligheidshuizen heeft geleid tot aanpassing van het
wetsvoorstel en een nadere uitleg in de memorie van toelichting over de
rol en positie van deze commissie in de samenwerkingsverbanden. Het is
mogelijk gemaakt om een rechtmatigheidsadviescommissie voor alle
Zorg- en Veiligheidshuizen aan te wijzen en bij amvb nadere regels te
stellen aan de werkwijze. Het ligt in de rede dat bij verstrekkingen op
casusniveau conform een in deze wet vastgelegde verwerkingswijze er in
beginsel geen tussenkomst van de rechtmatigheidsadviescommissie
nodig zal zijn. Een rechtmatigheidsadviescommissie is nodig om
uitspraken te doen over nieuwe verwerkingswijzen en ook kunnen aan de
rechtmatigheidsadviescommissie kwesties voorgelegd worden, waarbij er
twijfel bestaat over de rechtmatigheid van een verwerking.
Artikel 2.31, negende lid, biedt de mogelijkheid om, indien dit naar het
oordeel van de deelnemers die bij een casus betrokken zijn noodzakelijk
is, een derde op incidentele basis te betrekken bij de casus. Dit kan
bijvoorbeeld het geval zijn als een specifieke expertise nodig is gelet op
de aard van de problematiek. Artikel 2.31, negende lid, biedt dan de
mogelijkheid om tot het maatwerk te komen dat nodig is. Een derde die
op basis van artikel 2.31, negende lid, bij een casus wordt betrokken, dient
op grond van artikel 2.31, tiende lid op dat moment beschouwd te worden
als een deelnemer voor de duur van de casus. Hij is gehouden aan
dezelfde bepalingen voor de gegevensverwerking op grond van deze wet
als de deelnemers aan de Zorg- en Veiligheidshuizen. Een dergelijke derde
valt daarmee niet onder de toets van de rechtmatigheidsadviescommissie
zoals bedoeld in artikel 1.7, tweede lid. Voor verstrekking van de resultaten aan deze derden, geldt artikel 1.7, eerste lid. Wanneer naar het
oordeel van een of meer deelnemers zwaarwegende redenen zich tegen
de verstrekking van hun gegevens aan deze derde verzetten, worden de
gegevens niet verstrekt. Artikel 1.7, derde lid, en artikel 2.29, derde lid,
stellen voorts nadere voorwaarden aan de verstrekking. Deelnemers
kunnen afspraken maken hoe zij met dergelijke situaties omgaan en een
oordeel vragen aan de rechtmatigheidsadviescommissie over die
afspraken. Ook kan door de deelnemers, indien er twijfel bestaat over de
rechtmatigheid van een dergelijke verstrekking, een oordeel vooraf
gevraagd worden aan de rechtmatigheidsadviescommissie. De regering is
van mening dat hiermee voldoende waarborgen zijn tegen ongewenste en
onnodige verspreiding van de resultaten.
• Bewaren en vernietigen van gegevens
Verschillende reacties wijzen erop dat het wetsvoorstel de termijn waarop
vernietiging, anonimisering, dan wel verwijdering moet plaatsvinden,
rekent vanaf de datum van de eerste verwerking. In de situatie van de
Zorg- en Veiligheidshuizen is er regelmatig sprake van langlopende
casuïstiek. Het zou dan meer voor de hand liggen om te rekenen vanaf de
datum waarop de casus is afgesloten.
Omwille van de eenduidigheid is er in dit wetsvoorstel voor gekozen om
te rekenen vanaf de datum waarop de eerste verwerking heeft plaatsgevonden. De bepaling die hierop betrekking heeft in artikel 1.8, zevende lid,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

60

biedt echter ruimte om, indien feiten of omstandigheden het noodzakelijk
maken om gelet op het doel van de Zorg- en Veiligheidshuizen een casus
te heropenen, de termijn te verlengen. Dit vergt echter een duidelijke
afweging van de deelnemers die bij de casus zijn betrokken.
• Gegevensuitwisseling tussen samenwerkingsverbanden
In sommige reacties wordt teleurstelling geuit over het feit dat dit
wetsvoorstel geen regeling bevat voor de uitwisseling van gegevens
tussen de verschillende samenwerkingsverbanden die deze wet regelt,
o.a. tussen de Zorg- en Veiligheidshuizen en de RIEC’s.
Dit wetsvoorstel bevat inderdaad niet een dergelijke regeling. Dit
wetsvoorstel regelt de gezamenlijke gegevensverwerking voor vier
samenwerkingsverbanden. Het doel, de werkwijze, en de aard van de
gegevens die aan de orde kunnen zijn bij de verschillende samenwerkingsverbanden is soms fundamenteel verschillend. Dit speelt met name
bij de Zorg- en Veiligheidshuizen ten opzichte van de andere drie
samenwerkingsverbanden die dit wetsvoorstel regelt. Om die reden bevat
dit wetsvoorstel geen specifieke bepalingen die het mogelijk maken om
gegevens uit te wisselen tussen de Zorg- en Veiligheidshuizen en de
andere samenwerkingsverbanden. De doelen en werkwijzen van de
samenwerkingsverbanden liggen daarvoor te ver uit elkaar om hiervoor
een generieke regeling te treffen. Dit laat onverlet, dat in hele specifieke
gevallen het noodzakelijk kan zijn om toch tot gegevensuitwisseling te
komen tussen bijvoorbeeld een RIEC en een Zorg- en Veiligheidshuis. In
dergelijke situaties zullen de mogelijkheden daartoe op basis van de
inhoud van de casus en de mogelijkheden van de deelnemers aan beide
samenwerkingsverbanden beoordeeld moeten worden. Het zal immers
vaak voorkomen dat dezelfde deelnemers deelnemen aan meerdere
samenwerkingsverbanden. Daarbij kan het aangewezen zijn dat
deelnemers een casus bij zowel het RIEC als bij het Zorg- en Veiligheidshuis inbrengen. Bij twijfel kan daartoe een oordeel gevraagd worden
aan de rechtmatigheidsadviescommissie. Wel regelt dit wetsvoorstel de
mogelijkheid om gegevens uit te wisselen tussen Zorg- en Veiligheidshuizen onderling, als dit noodzakelijk is gelet op het doel van de Zorg- en
Veiligheidshuizen.
• Opsomming van te verstrekken gegevens aan de Zorg- en Veiligheidshuizen is te star
In de reactie van onder andere de Landelijke Vereniging van Managers
van Zorg- en Veiligheidshuizen wordt gepleit om de lijst van persoonsgegevens in artikel 51 (huidig artikel 2.30) niet op te nemen als een limitatieve lijst. Gezien de grote diversiteit in casuïstiek die in de Zorg- en
Veiligheidshuizen aan de orde kan zijn, bestaat dan immers het risico dat
in sommige gevallen bepaalde gegevens niet verstrekt mogen worden
omdat ze niet op de lijst staan, terwijl dit wel noodzakelijk is. Zij pleiten
voor de toevoeging van een bepaling die het mogelijk maakt om in
uitzonderingsgevallen ook andere gegevens te verwerken, indien dit naar
het oordeel van de bij een casus betrokken deelnemers noodzakelijk is.
Artikel 2.30 wijst een groot aantal categorieën van persoonsgegevens aan
die potentieel aan de orde kunnen zijn in het Zorg- en Veiligheidshuis en
vrijwel alle leefdomeinen van een persoon kunnen omvatten. Daarnaast
kunnen bij algemene maatregel van bestuur aanvullende categorieën
gegevens worden aangewezen, voor zover dat noodzakelijk is voor het
doel van de Zorg- en Veiligheidshuizen, bedoeld in artikel 2.25. Om te
voldoen aan de AVG en aan de Grondwet is het omwille van de transparantie van belang om burgers vooraf duidelijkheid te bieden over welke
categorieën van gegevens die op hen betrekking hebben, worden
verwerkt in het Zorg- en Veiligheidshuis. Daarmee zijn er voldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

61

mogelijkheden om alle relevante gegevens te kunnen verwerken die
noodzakelijk zijn voor het doel van het Zorg- en Veiligheidshuis.
• Gegevens voor wat betreft natuurlijke personen uit de directe kring van
betrokkene
Volgens een aantal reacties is artikel 51 (huidig artikel 2.30) erg
onbepaald.
In de memorie van toelichting is een nadere toelichting opgenomen over
welke personen hiermee worden bedoeld. Ook is opgenomen dat er
alleen gegevens verwerkt mogen worden over de betreffende persoon,
voor zover dat in relatie staat tot de problematiek van de betrokkene die in
de casus behandeld wordt.
Consultatie samenwerkingsverband Regionale Informatie- en
Expertisecentra
Ten aanzien van de onderdelen van dit wetsvoorstel die betrekking
hebben op de Regionale Informatie- en Expertisecentra hebben in het
bijzonder gereageerd de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Bureau
Regioburgemeesters en de Stuurgroepen RIEC’s.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Bureau Regioburgemeesters
en de Stuurgroepen RIEC’s zijn positief over het idee om samenwerkingsverbanden een goede wettelijke basis te bieden, maar uiten zorgen over
zowel de snelheid van het proces als de inhoud. De belangrijkste
bezwaren zijn het gebrek aan flexibiliteit in mogelijkheden voor de
praktijk, het gebrek aan ruimte voor innovatie en toekomstige ontwikkelingen en lastenverzwaring door het treffen van de waarborgen.
De WGS biedt een duidelijk juridisch kader voor de praktijk. De bestaande
praktijk wordt op een zo flexibel mogelijke wijze gecodificeerd – die ook
conform de eisen van de Raad van State is. De bedoeling van de WGS is
dan ook dat de RIEC’s hun bestaande praktijk ongewijzigd kunnen
voortzetten. Daarbij biedt de WGS het voordeel dat de bestaande praktijk
van een duidelijke juridische basis wordt voorzien.
De regering begrijpt de zorgen over het gebrek aan ruimte voor innovatie
en toekomstige ontwikkelingen. Daarom zijn er in de WGS veel mogelijkheden gecreëerd voor innovatie en toekomstige ontwikkelingen. Zo
kunnen er bij amvb nieuwe deelnemers aan de RIEC’s worden toegevoegd
en kunnen er nieuwe activiteiten worden aangewezen, waaronder vormen
van geautomatiseerde gegevensanalyse, zoals profilering. Ook kunnen er
nieuwe taken en bevoegdheden worden aangewezen waarvoor de
deelnemers gegevens kunnen uitwisselen en kunnen er nieuwe soorten
gegevens worden toegevoegd die de RIEC’s mogen verwerken.
De WGS maakt vergaande inbreuken op de privacy mogelijk in het belang
van criminaliteitsbestrijding. Dat kan alleen als er ook voldoende
waarborgen worden geregeld ter bescherming van de privacy. Het regelen
van waarborgen is ook een belangrijke eis van de AVG waar de Raad van
State op wijst. Om ook daarin de nodige flexibiliteit te bereiken, wordt in
het wetsvoorstel veelal aangeven dat er op een bepaald punt een
waarborg dient te zijn, maar de verdere invulling van die waarborg kan op
lager niveau gebeuren. Zorgen over de invulling van de waarborgen en
lastenverzwaring, kunnen nader worden geadresseerd bij de totstandkoming van de amvb.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

62

Consultatie samenwerkingsverband Financieel Expertisecentrum
Ten aanzien van paragraaf 2.1 van dit wetsvoorstel heeft het Financieel
Expertisecentrum in maart 2020 een nadere reactie gegeven, ter
aanvulling van de eerdere consultatiereactie van september 2018. Ook
deze reactie is verwerkt.
II. ARTIKELSGEWIJS
HOOFDSTUK 1. ALGEMENE BEPALINGEN
Artikel 1.1 (definities)
Een belangrijk element uit de definitie van samenwerkingsverband is dat
samenwerkingsverbanden noch een bestuursorgaan, noch een natuurlijke
of rechtspersoon zijn. Een samenwerkingsverband in de zin van deze wet
moet worden gezien als de deelnemers tezamen. Uit het voorgestelde
artikel 1.4 volgt dat de deelnemers gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken zijn in de zin van de AVG. Terwijl het bestuursrecht in beginsel het
bestuursorgaan als «bouwsteen» gebruikt en het burgerlijke recht uitgaat
van natuurlijke en rechtspersonen, daar gaat de AVG uit van «verwerkingsverantwoordelijken». De bevoegdheid om persoonsgegevens te
verwerken komt toe aan de verwerkingsverantwoordelijken: de deelnemers van het samenwerkingsverband die bij of krachtens artikel 1.3 zijn
aangewezen. Het kan overigens gaan om zowel een specifiek landelijk
samenwerkingsverband als een specifiek stel van regionale samenwerkingsverbanden.
Volgens de definitie van deelnemers kan het gaan om overheidsinstanties,
overheidsorganen en private partijen. Uiteraard kan het bij een overheidsinstantie of overheidsorganisatie ook gaan om een gemandateerde.
Het begrip sturingsinformatie is gedefinieerd omdat dit bij sommige
samenwerkingsverbanden het beoogde resultaat van de gezamenlijke
gegevensverwerking in het samenwerkingsverband is. Het gaat om
handelingsperspectieven voor de deelnemers. Het kan gaan om een
eerste vermoeden dat er sprake zou kunnen zijn van een strafbaar feit of
een onrechtmatige handeling of overtreding.
Voor de opsporingsdiensten en het OM geldt ook dat sturingsinformatie
niet direct als bewijs kan worden gebruikt zonder dat er eerst nog nader
opsporingsonderzoek plaatsvindt.
Aangezien de definities zoals opgenomen in artikel 4 van de AVG
rechtstreekse werking hebben, spreekt het voor zichzelf dat deze van
toepassing zijn op de WGS en de daarop berustende bepalingen.
Artikel 1.2 (reikwijdte)
Uit het artikel volgt dat de wet uitsluitend van toepassing is op een
samenwerkingsverband voor zover dit bij of krachtens deze wet is
aangewezen. Op deze wijze zal geen misverstand kunnen bestaan over de
vraag of een samenwerkingsverband onder de werking van de WGS valt.
Duidelijk is hierdoor dat de WGS niet van toepassing is op samenwerkingsverbanden die niet bij of krachtens deze wet zijn aangewezen als
samenwerkingsverband in de zin van de WGS. Dergelijke samenwerkingsverbanden zijn voor hun bevoegdheden inzake verwerking van gegevens
afhankelijk van de mogelijkheden die andere wetgeving biedt. Er
verandert dus niets voor samenwerkingsverbanden die niet worden
aangewezen als samenwerkingsverband in de zin van de WGS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

63

Uit het tweede lid vloeit voort dat het deelnemers aan een samenwerkingsverband, dat onder de werking van de WGS valt, vrij staat om
gegevens op andere, zoals bilaterale of multilaterale, wijze te verwerken
voor zover daar een rechtsgrond voor is.
Indien een samenwerkingsverband wordt aangewezen bij amvb, moge
het voor zich spreken dat deze amvb wordt voorgedragen door de meest
betrokken bewindspersonen, zoals met name bewindspersonen onder wie
deelnemers ressorteren.
Uit het wetsvoorstel vloeit overigens voort dat een bij of krachtens deze
wet aangewezen samenwerkingsverband enkel kan worden opgeheven na
wijziging van deze wet onderscheidenlijk de amvb.
Artikel 1.3 (deelnemers)
Eerste lid
Van een samenwerkingsverband kunnen zowel overheidsinstanties,
overheidsorganen als private partijen deel uitmaken.
Op grond van het eerste lid kunnen partijen uitsluitend deelnemen aan
een samenwerkingsverband indien die in hoofdstuk 2 of bij algemene
maatregel van bestuur zijn aangewezen.
Tweede lid
Het tweede lid bepaalt dat aanwijzing van een overheidsinstantie of
overheidsorgaan als deelnemer slechts geschiedt indien deelname
noodzakelijk is voor het doel van het samenwerkingsverband. Deze
waarborg betekent dat de kring van partijen die aan samenwerkingsverbanden kunnen deelnemen, wordt afgebakend tot de relevante partijen.
Voorkomen moet worden dat partijen «gratuit» aan een samenwerkingsverband gaan deelnemen terwijl het doel van het samenwerkingsverband
niet aansluit bij hun werkzaamheden.
Derde lid
Het derde lid opent de mogelijkheid voor deelname van private partijen.
Vanwege de publieke belangen die worden nagestreefd met een samenwerkingsverband, volgt uit het derde lid dat het samenwerkingsverband
niet zal kunnen bestaan uit uitsluitend private partijen, maar er altijd
tevens publieke partijen deel van uitmaken. Wat zodoende onder de
voorgestelde wet zou kunnen, is een samenwerkingsverband tussen
politie, OM en containervervoerders ter bestrijding van ladingdiefstal.
Vierde lid
Het vierde lid expliciteert dat aan het samenwerkingsverband of aan
deelnemers geen nieuwe taken of bevoegdheden worden verleend. Het
wetsvoorstel regelt enkel dat een samenwerkingsverband gezamenlijk
gegevens mag verwerken voor zover dat noodzakelijk is voor een bij of
krachtens deze wet vastgesteld doel van zwaarwegend algemeen belang.
Dit moet worden beschouwd als een taak van algemeen belang als
bedoeld in artikel 6, eerste lid, onder e, van de AVG. Zoals de tekst van het
wetsvoorstel impliceert, bestaat de taak uit gegevensverwerking. Met het
wetsvoorstel is niet beoogd dat het samenwerkingsverband een geheel op
zichzelf staande taak wordt verleend; de taak van het samenwerkingsverband is uiteindelijk bedoeld om de behartiging van algemene belangen
van één of meer deelnemers te ondersteunen. Een samenwerkingsverband krijgt evenmin bestuursrechtelijke bevoegdheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

64

Vijfde lid
Het vijfde lid stelt buiten twijfel dat een samenwerkingsverband geen
rechtspersoonlijkheid heeft. Samenwerkingsverbanden die bij of
krachtens dit wetsvoorstel worden aangewezen, krijgen daarmee
geenszins rechtspersoonlijkheid of openbaar gezag. Dit wetsvoorstel dient
slechts om te voorzien in grondslagen voor de verwerkingen van
gegevens door samenwerkingsverbanden. Zoals reeds is toegelicht in
paragraaf 3.2.1 is het niet de bedoeling dat er een nieuw overheidsorgaan,
nieuwe instantie of zelfstandige entiteit van enige vorm ontstaat. Het
uitgangspunt van de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid van
de deelnemers is onverenigbaar met eigen rechtspersoonlijkheid van het
samenwerkingsverband. Eigen rechtspersoonlijkheid zou een nieuwe,
zelfstandige entiteit creëren, die bovendien aan de ministeriële verantwoordelijkheid onttrokken zou zijn. Er zijn ook overigens geen steekhoudende argumenten voor eigen rechtspersoonlijkheid van samenwerkingsverbanden in de zin van dit wetsvoorstel.
Gelet op artikel 1.3, vijfde lid, vormen de deelnemers een samenwerkingsverband zonder rechtspersoonlijkheid. Het wetsvoorstel creëert geen
zelfstandige juridische entiteit en kent de deelnemers of het samenwerkingsverband evenmin nieuwe zelfstandige taken en bevoegdheden toe.
Aan het wetsvoorstel ligt immers het uitgangspunt ten grondslag dat de
gezamenlijke gegevensverwerking ten dienste moet staan aan de
uitoefening van de bestaande wettelijke taken en bevoegdheden van de
deelnemers. In de praktijk kan de behoefte bestaan het beheer van een
samenwerkingsverband te beleggen bij een privaatrechtelijke rechtspersoon of een gemeenschappelijke regeling, bijvoorbeeld op het terrein
van huisvesting en andere ondersteuning. Uit artikel 1.3, vijfde lid, volgt
dat de gezamenlijke verwerking van gegevens op zich niet door de
deelnemers kan worden uitbesteed aan een nieuwe rechtspersoon. Dit
verdraagt zich niet met de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid
van de deelnemers. De (privaatrechtelijke) rechtspersoon kan zich wel
bezighouden met het anderszins ondersteunen van het samenwerkingsverband.33 Indien de deelnemers van een samenwerkingsverband een
privaatrechtelijke rechtspersoon of gemeenschappelijke regeling willen
oprichten, zijn de regels inzake de oprichting van dergelijke organisatievormen van toepassing.34 Ook kan als er betrokkenheid gewenst is van
meerdere deelnemers, zoals bijvoorbeeld meerdere gemeenten in een
bepaalde regio, sprake zijn van mandaatverlening in de zin van afdeling
10.1.1 van de Algemene wet bestuursrecht.
Zesde lid
Het ongedaan maken van een aanwijzing verloopt op grond van het zesde
lid niet noodzakelijk via dezelfde procedure als waarmee de aanwijzing
heeft plaatsgevonden. Indien deelname niet meer noodzakelijk is voor het
doel van het samenwerkingsverband, is het wenselijk dat deelname van
een in hoofdstuk 2 genoemde deelnemer, op korte termijn bij amvb kan
worden beëindigd.

33

Te denken valt bijvoorbeeld aan ondersteuning bij het huren van de accommodatie en bij alle
faciliteiten die nodig zijn voor het beschikbaar stellen van de kantoor- en vergaderruimten.
34
Relevant zijn artikel 4.7, eerste lid, onder a, Comptabiliteitswet 2016 (voorhangprocedure),
artikel 29 Politiewet 2012 (toestemming korpschef) en in geval van een gemeenschappelijke
regeling de Wet gemeenschappelijke regelingen (waaronder artikel 94 inzake een besluit van
de minister).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

65

Artikel 1.4 (gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid)
Eerste lid
Aangezien geen sprake is van eigen rechtspersoonlijkheid van het
samenwerkingsverband en het samenwerkingsverband als zodanig geen
bestuursorgaan is, dient de verdeling van verantwoordelijkheid voor de
verwerking van persoonsgegevens anders te worden ingericht. Daarom
worden de deelnemers als gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken
aangewezen door het onderhavige artikel.
Met het voorgestelde artikel 1.4, eerste lid, wordt uitvoering gegeven aan
art. 4, zevende lid, tweede volzin, AVG: «wanneer de doelstellingen van en
middelen voor deze verwerking in het (...) lidstatelijke recht worden
vastgesteld, kan daarin worden bepaald wie de verwerkingsverantwoordelijke is of volgens welke criteria deze wordt aangewezen». Het is uit een
oogpunt van bescherming van persoonsgegevens van belang duidelijk
vast te stellen wie met betrekking tot de gegevensverwerking als
verwerkingsverantwoordelijken in de zin van de AVG zijn aan te merken.
Op deze verantwoordelijken rusten immers verschillende verplichtingen,
zoals de beveiligingsplicht en de verplichting betrokkenen gebruik te
kunnen laten maken van hun inzage- en correctierecht. Op grond van
artikel 82 AVG is in geval van gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken elke verwerkingsverantwoordelijke voor de gehele schade aansprakelijk die wordt veroorzaakt door een verwerking die inbreuk maakt op de
AVG.
Indien een verwerkingsverantwoordelijke een bestuursorgaan is, dan
worden beslissingen die genomen zijn inzake de rechten van betrokkene
gelijkgesteld aan besluiten in de zin van de Awb op grond van artikel 34
van de Uitvoeringswet AVG, zodat bestuursrechtelijke rechtsbescherming
openstaat. Indien een verwerkingsverantwoordelijke geen bestuursorgaan
is, dan gelden dergelijke beslissingen niet als besluiten, waardoor
civielrechtelijke rechtsbescherming openstaat (artikel 35 Uitvoeringswet
AVG). Overigens bepaalt artikel 26, derde lid, van de AVG dat onverminderd de onderlinge afspraken, betrokkenen hun rechten uit hoofde van
de AVG tegen iedere verwerkingsverantwoordelijke kunnen uitoefenen.
Tweede lid
In het voorgestelde tweede lid is geregeld dat de deelnemers één van de
functionarissen voor gegevensbescherming van de deelnemende
overheidsinstanties of overheidsorganen aanwijzen als coördinerend
functionaris voor gegevensbescherming voor het samenwerkingsverband.
Dit voorkomt onduidelijkheden. Voor het samenwerkingsverband wordt
uit hun midden een coördinerend functionaris voor gegevensbescherming
aangewezen. Deze coördinerend functionaris voor gegevensbescherming
is belast met de taken op grond van artikel 39 AVG en coördineert de
voorbereiding van privacy audits. De coördinerend functionaris voor
gegevensbescherming is ook een aanspreekpunt voor deelnemers naast
de eigen functionaris voor gegevensbescherming die het eerste
aanspreekpunt blijft voor bestuurders van de afzonderlijke deelnemers.
Deze coördinerend functionaris voor gegevensbescherming heeft een
coördinerende en faciliterende taak en moet samenwerken met de andere
fg’s van de deelnemers om te proberen tot consensus te komen.
Derde lid
Deze bepaling verduidelijkt onder meer dat het samenwerkingsverband
geen medewerkers in dienst neemt. Aangezien het samenwerkingsverband geen zelfstandige juridische entiteit wordt, is indienstneming van
medewerkers immers niet mogelijk. De medewerkers blijven in dienst van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

66

de deelnemers. Dit wetsvoorstel laat onverlet dat de deelnemers kunnen
overeenkomen om, indien nodig voor de beheersmatige ondersteuning,
gebruik te maken van hierop toegesneden rechtsvormen, zoals bijvoorbeeld een stichting of een gemeenschappelijke regeling.
Indien een deelnemer tevens niet-publieke doelen nastreeft, dient deze
gegevensverwerking zoveel mogelijk gescheiden te zijn van de gegevensverwerking van publieke doelen. Daartoe is de bepaling opgenomen dat
een private deelnemer ten behoeve van de inzet in het samenwerkingsverband slechts personen aanwijst die niet tevens worden belast met
commerciële werkzaamheden voor die private partij.
Vierde lid
Deze bepaling regelt de verplichting om bij algemene maatregel van
bestuur invulling te geven aan het lidstatelijk recht, bedoeld in artikel 26
van de AVG. Daaruit volgt dat gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken hun respectieve verantwoordelijkheden voor de nakoming van de
uit de AVG volgende verplichtingen vaststellen door middel van een
onderlinge regeling, tenzij en voor zover lidstatelijk recht dit regelt.
Dit betekent dat in de amvb de verdeling van verantwoordelijkheid in de
zin van artikel 26 van de AVG tussen de verschillende verwerkingsverantwoordelijken wordt geregeld.
Het is mogelijk om in de amvb te differentiëren naar de verschillende
verwerkingen: er kan bijvoorbeeld sprake zijn van afzonderlijke verantwoordelijkheid per (deel)verwerking.
In het vierde lid, onder a, is dit geconcretiseerd doordat een wettelijke
verplichting is opgenomen voor het nader uitwerken van de wijze waarop
binnen het samenwerkingsverband door de deelnemers wordt samengewerkt. Het kan bijvoorbeeld zo zijn, dat er voor specifieke vragen ad hoc
samenwerking plaatsvindt tussen slechts enkele deelnemers. Ook kan de
uitwerking van de verantwoordelijkheden vorm krijgen door te regelen dat
aan bepaalde verwerkingsactiviteiten slechts enkele deelnemers mogen
meedoen.
In het vierde lid, onder b, is geregeld dat een deelnemende overheidsinstantie of een deelnemend overheidsorgaan als contactpunt moet worden
aangewezen in de zin van artikel 26 AVG. Het contactpunt treedt voor
burgers op als aanspreekpunt voor het uitoefenen van rechten op grond
van de AVG.
Artikel 1.5 (verstrekking aan het samenwerkingsverband)
Er is in het wetsvoorstel sprake van drie fasen van gegevensverwerking,
namelijk: 1) verstrekking aan het samenwerkingsverband, 2) verwerking
binnen het samenwerkingsverband en 3) verstrekking uit het samenwerkingsverband van de resultaten van de gegevensverwerking.
In schemavorm ziet dit er als volgt uit:
→

Fase 3:
Het samenwerkingsverband verstrekt de
resultaten van de
gezamenlijke gegevensverwerking aan een deelnemer of een derde (onder de
voorwaarden van artikel
1.7)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

67

Fase 1:
Deelnemer verstrekt
gegevens aan het
samenwerkingsverband
(op grond van artikel 1.5
en/of de voorgestelde
wijziging van de Wpg,
Wjsg en andere sectorale
wetten)

→

Fase 2:
Deelnemers van het
samenwerkingsverband
verwerken gezamenlijk
gegevens voor het doel
van het samenwerkingsverband (op grond van
hoofdstuk 2 of amvb)

Het voorgestelde artikel 1.5 regelt de eerste fase. Dat is nodig, want zoals
in het algemeen deel van deze memorie van toelichting uitgebreid is
toegelicht, bevatten sectorspecifieke regelingen niet zozeer grondslagen
voor verstrekking aan meerdere partijen tegelijk (zoals verstrekking aan
deelnemers van een samenwerkingsverband tegelijk) als wel grondslagen
voor unilaterale verstrekking tussen twee partijen onderling. Artikel 1.5
voorziet in een basis voor verstrekking aan meerdere partijen tegelijk.
Eerste lid
Het voorgestelde artikel 1.5, eerste lid, bevat een verplichting voor de
deelnemers om de in hoofdstuk 2 of bij amvb aangewezen categorieën
gegevens te verstrekken aan het samenwerkingsverband voor zover dat
noodzakelijk is voor de vervulling van het doel van het samenwerkingsverband. Uit de aanwijzing van de categorieën gegevens blijkt of het gaat
om persoonsgegevens en/of andere gegevens en verder om welke
categorieën het dan precies gaat.
Artikel 1.5, eerste lid, bevat een uitzondering op de verstrekkingsplicht
ingeval «zwaarwegende redenen zich daartegen verzetten». De deelnemer
die gegevens zou moeten verstrekken bepaalt exclusief of er zwaarwegende redenen zijn die zich daartegen verzetten. Andere deelnemers
hebben daar in juridische zin geen zeggenschap over, om te voorkomen
dat daarover rechtsonzekerheid ontstaat. Zo staat het ook uitdrukkelijk in
het voorgestelde artikel 1.5, eerste lid. Deze tenzij-clausule maakt het
overigens ook mogelijk om de gegevens alleen aan sommige deelnemers
niet te verstrekken.
Artikel 1.5, eerste lid, vormt de basis voor de verstrekking van gegevens
aan het samenwerkingsverband en is een rechtsgrond voor de verwerking
van persoonsgegevens in de zin van artikel 6, eerste lid, onder c, en derde
lid, aanhef en onder b, AVG (wettelijke plicht).
Artikel 1.5, eerste lid, doorbreekt tevens geheimhoudingsbepalingen uit
andere wetten, wanneer die de ruimte bevatten om bij wettelijk
voorschrift van de geheimhoudingsplicht af te wijken. Dit is nodig omdat
een dergelijke geheimhoudingsbepaling op gespannen voet kan staan
met het uitgangspunt van de integrale benadering door een samenwerkingsverband.
Artikel 1.5, eerste lid, maakt dan ook gebruik van de ruimte die bepaalde
geheimhoudingsbepalingen toelaten om daarvan bij wettelijk voorschrift
af te wijken. Het gaat dan onder meer om de volgende geheimhoudingsplichten, die onder de condities van artikel 1.5, eerste lid, worden
doorbroken:
– artikel 67 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen;
– artikel 74 van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en
inkomen;
– artikel 65 van de Participatiewet;
– artikel 2:5 Algemene wet bestuursrecht;
– artikel 8:34 van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg;
– artikel 18c, vierde lid, van de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten.
De exceptie uit artikel 1.5, eerste lid, inzake de zwaarwegende redenen
laat onverlet dat artikel 1.5, eerste lid, een wettelijke verplichting tot
gegevensverstrekking is.
Artikel 1.5 laat onverlet de geheimhoudingsplichten uit sectorale
wetgeving die geen afwijking bij wettelijk voorschrift toelaten en het aldus
niet toelaten dat een ander wettelijk voorschrift – in casu artikel 1.5 –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

68

daarop een uitzondering vormt. Voor een aantal van deze geheimhoudingsplichten is het niettemin wenselijk en noodzakelijk dat uitzonderingen op die geheimhoudingsplichten worden opgenomen. Dit is
gebeurd in hoofdstuk 4 van de WGS. Door de in hoofdstuk 4 voorgestelde
wijzigingen van die sectorale wetten worden geheimhoudingsplichten uit
de volgende wetten doorbroken:
– Wet politiegegevens;
– Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens;
– Wet op het financieel toezicht;
– Wet toezicht accountantsorganisaties;
– Wet toezicht trustkantoren 2018;
– Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme;
– Sanctiewet 1977;
– Wet toezicht financiële verslaggeving;
– Wet handhaving consumentenbescherming;
– Pensioenwet;
– Wet verplichte beroepspensioenregeling.
Tweede lid
Artikel 1.5, tweede lid, expliciteert het voorgaande, door te bepalen dat de
verstrekking van gegevens waarop een specifieke geheimhoudingsbepaling van toepassing is die het niet toelaat dat een ander wettelijk
voorschrift daarop een uitzondering maakt, plaatsvindt op grond van de in
artikel 1.5, tweede lid, aangehaalde nieuwe verstrekkingsgrondslagen die
via hoofdstuk 4 van de WGS worden toegevoegd. Dit betekent onder meer
dat verstrekking van politiegegevens, justitiële en strafvorderlijke
gegevens plaatsvindt op grond van de nieuwe grondslagen die via
hoofdstuk 4 van de WGS worden toegevoegd aan de Wet politiegegevens
en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens. Door dit te expliciteren
wordt beoogd om onduidelijkheden weg te nemen. Dit is temeer van
belang, omdat politie, OM en (bepaalde) bijzondere opsporingsdiensten
deelnemen aan alle samenwerkingsverbanden die worden aangewezen in
het voorgestelde hoofdstuk 2 van deze wet.
Derde lid
Artikel 1.5, derde lid, bevat een uitzondering op het verbod om persoonsgegevens van strafrechtelijke aard te verwerken. In veel gevallen zal
artikel 33, eerste lid, onder a, slotzinsnede, Uitvoeringswet AVG reeds van
toepassing zijn als uitzondering op het verbod om persoonsgegevens van
strafrechtelijke aard, namelijk in die gevallen waarin deelnemers aan het
samenwerkingsverband dergelijke persoonsgegevens «hebben verkregen
krachtens de Wet politiegegevens of de Wet justitiële en strafvorderlijke
gegevens». Dit is het geval wanneer de politie of het openbaar ministerie
gegevens verstrekken op grond van de in hoofdstuk 4 voorgestelde
grondslagen in de Wet politiegegevens en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens.
Ook zal artikel 33, eerste lid, onder b, Uitvoeringswet AVG soms opgaan.
Daarin is een uitzondering opgenomen op het verbod om persoonsgegevens van strafrechtelijke aard te verwerken als de verwerking geschiedt
door en ten behoeve van publiekrechtelijke samenwerkingsverbanden.
Er is echter nog geen uitzondering op het verbod om persoonsgegevens
van strafrechtelijke aard te verwerken wanneer dergelijke gegevens aan
het samenwerkingsverband worden verstrekt door een deelnemer die niet
onder de Wpg of Wjsg valt (te denken valt bijvoorbeeld aan een
gemeente) én er geen sprake is van een samenwerkingsverband dat
volledig bestaat uit publiekrechtelijke partijen. Voor dergelijke gevallen
maakt artikel 1.5, derde lid, een uitzondering. Deze uitzondering is relevant

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

69

voor de Zorg- en Veiligheidshuizen en voor het Financieel Expertisecentrum.
Artikel 1.5 ziet niet op de verwerking van bijzondere categorieën van
persoonsgegevens in de zin van artikel 1 van de Uitvoeringswet
Algemene verordening gegevensbescherming. Paragrafen 2.3 en 2.4 van
dit wetsvoorstel bevatten hierover twee artikelen met uitzonderingen op
het verwerkingsverbod (de artikelen 2.21 en 2.29). Op bijzondere
categorieën persoonsgegevens zijn de AVG en andere wetten, zoals de
Uitvoeringswet AVG van toepassing, die een aantal uitzonderingen
bevatten op het verbod dergelijke persoonsgegevens te verwerken. Een
relevante uitzondering is het bestaande artikel 23, onder c, Uitvoeringswet
AVG. Daarin is geregeld dat het verbod om bijzondere categorieën van
persoonsgegevens te verwerken niet van toepassing is, indien «de
verwerking noodzakelijk is in aanvulling op de verwerking van persoonsgegevens van strafrechtelijke aard voor de doeleinden waarvoor deze
gegevens worden verwerkt». Het gaat hierbij om de situatie waarin
persoonsgegevens van strafrechtelijke aard mogen worden verwerkt, én
dat deze gegevens tevens betrekking hebben op een bijzonder persoonsgegeven. Voor zover daarbij persoonsgegevens van strafrechtelijke aard
moeten worden vastgelegd, laat het bestaande artikel 23, onder c, dat toe.
Artikel 1.6 (verwerking binnen het samenwerkingsverband)
Artikel 1.6, eerste lid, beschrijft op beknopte wijze de verwerkingen binnen
het samenwerkingsverband en sluit nauw aan bij de definitie van
samenwerkingsverband.
Artikel 1.6, tweede lid, stelt buiten twijfel dat persoonsgegevens van
strafrechtelijke aard die op grond van artikel 1.5 zijn ontvangen,
vervolgens mogen worden verwerkt binnen het samenwerkingsverband.
Aldus regelen de artikelen 1.5, 1.6 en 1.7 voor alle samenwerkingsverbanden dat dergelijke persoonsgegevens mogen worden verwerkt, zowel
in de fase van verstrekking aan het samenwerkingsverband, verwerking
binnen het samenwerkingsverband als verstrekking van de resultaten
door het samenwerkingsverband.
Artikel 1.7 (verstrekking van de resultaten aan deelnemers en
derden)
Eerste lid
Artikel 1.7, eerste lid, is een rechtsgrond voor de verwerking van
persoonsgegevens in de zin van artikel 6, eerste lid, onder c, en derde lid,
aanhef en onder b, AVG (wettelijke plicht).
Met het voorgestelde artikel 1.7, eerste lid, wordt geregeld dat deelnemers
beschikken over de resultaten van de verwerking uit het samenwerkingsverband voor zover verstrekking noodzakelijk is voor:
a. de vervulling van een publiekrechtelijke taak die aan de deelnemer is
opgedragen, wanneer deze verenigbaar is met het doel van het
samenwerkingsverband, of
b. de behartiging van de gerechtvaardigde belangen of de uitvoering
van wettelijke verplichtingen van een private deelnemer, wanneer
deze verenigbaar zijn met het doel van het samenwerkingsverband.
Dat verstrekking ook kan vanwege de wettelijke verplichtingen van
private deelnemers houdt verband met het feit dat het bij private
deelnemers ook om wettelijke verplichtingen kan gaan, zoals voor de
banken o.g.v. de Wwft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

70

Na de ontvangst van de resultaten is artikel 6, eerste lid, onder e of f, AVG
de rechtsgrond voor de verwerking: heeft de (ontvangende) deelnemer
een taak van algemeen belang, dan kan deze de resultaten verwerken op
grond van een (in sectorale wetgeving gedefinieerde) taak van algemeen
belang, bedoeld in artikel 6, eerste lid, onder e, AVG. Betreft het een
private deelnemer (zonder taak van algemeen belang), dan mag die de
resultaten verwerken voor een gerechtvaardigd belang als bedoeld in
artikel 6, eerste lid, onder f, AVG. In geval van de uitvoering van wettelijke
verplichtingen is artikel 6, eerste lid, onder c, AVG de rechtsgrond voor de
verwerking.
De verstrekkende verwerkingsverantwoordelijken binnen het samenwerkingsverband zijn verantwoordelijk voor de verstrekking en zijn dus
verantwoordelijk voor de beoordeling of in concreto voldaan is aan de
voorwaarden van artikel 1.7. De zinsnede «Tenzij naar het oordeel van een
deelnemer zwaarwegende redenen zich daartegen verzetten worden»
vereist niet in elk individueel geval een aparte beoordeling; voldoende is
een algemene beoordeling voor de start van een project. De tenzijclausule maakt het onder meer mogelijk om de gegevens alleen aan
bepaalde partijen niet te verstrekken.
Tweede lid
Deze bepaling regelt dat de resultaten kunnen worden verstrekt aan
derden, voor zover dat noodzakelijk is voor het doel van het samenwerkingsverband, op voorwaarde dat deze verstrekking (krachtens het tweede
lid) bij amvb mogelijk is gemaakt (of in hoofdstuk 2 van de WGS).
Doorgaans zal de grond voor gegevensverwerking door de ontvanger
artikel 6, eerste lid, onder e, AVG zijn. De tenzij-clausule dient mutatis
mutandis op vergelijkbare wijze te worden geïnterpreteerd als hierboven
bij het eerste lid is toegelicht.
Vierde en vijfde lid
Deze bepalingen betreffen de verplichting voor ontvangers van resultaten
van de gegevensverwerking van het samenwerkingsverband om terug te
koppelen wat de effectiviteit en bruikbaarheid van de resultaten was. De
deelnemers van het samenwerkingsverband evalueren hiermee de
gehanteerde werkwijze. Om bij te dragen aan de kwaliteit van de
gegevens is het van belang dat er een terugkoppeling moet zijn: wat
wordt gedaan met de meldingen die zijn gedaan met gebruikmaking van
bijvoorbeeld data-analysetechnieken? Hebben die daadwerkelijk witwasconstructies aan het licht gebracht of waren het onterechte meldingen?
Deze feedback is nodig om te toetsen of de gegevensverwerking
noodzakelijk en effectief is. Feitelijk is dit een kwaliteitscirkel. Een
constante aanscherping van de werkwijze, en indien van toepassing de
gehanteerde patronen en indicatoren, is wezenlijk.
Zevende lid
Het zevende lid stelt buiten twijfel dat persoonsgegevens van strafrechtelijke aard die op grond van artikel 1.5 zijn ontvangen, en die op grond van
artikel 1.6, tweede lid, vervolgens mogen worden verwerkt binnen het
samenwerkingsverband, eveneens mogen worden verwerkt bij de
verstrekking van de resultaten door het samenwerkingsverband, onder de
voorwaarden van artikel 1.7, waarvan met name het eerste en tweede lid
van belang zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

71

Artikel 1.8 (waarborgen)
Deze bepaling schept een aantal waarborgen in aanvulling op de
waarborgen van de AVG – om bij te dragen aan de zorgvuldige
verwerking daarvan.
Het eerste lid geeft de mogelijkheid om nadere voorwaarden en beperkingen te verbinden aan de gegevensverwerking. Zo kan bijvoorbeeld bij
algemene maatregel van bestuur worden geregeld dat de verstrekking,
bedoeld in artikel 1.5 of 1.7, niet of niet zonder meer geschiedt aan
bepaalde deelnemers (bijvoorbeeld niet aan private partijen) of aan
(bepaalde) derden.
Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat artikel 1.8, eerste lid, ook de
mogelijkheid omvat om te regelen dat aan bepaalde verwerkingsactiviteiten als bedoeld in artikel 30 AVG slechts enkele deelnemers mogen
meedoen.
In het voorgestelde artikel 1.8 is voorts voorzien in een aantal specifieke
waarborgen:
– een systeem van autorisaties, dat wil zeggen de verlening van toegang
tot de systemen waarin de samenwerkingsverbanden gegevens
verwerken aan uitsluitend door de deelnemers geautoriseerde
medewerkers (tweede lid);
– een verplichting tot screening van medewerkers (derde lid);
– de verplichting tot het loggen van gegevens die noodzakelijk zijn voor
controle en toezicht (vierde lid)
– een verplichting tot het instellen van een rechtmatigheidsadviescommissie die de rechtmatigheid van de verwerking van persoonsgegevens door het samenwerkingsverband beoordeelt (zesde lid)
– een vernietigingstermijn (zevende lid);
– een adequaat beveiligingsniveau overeenkomstig richtlijnen van de
Minister van BZK (zevende lid). Bij dat laatste kan worden gedacht aan
de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), die de ministerraad
op 14 december 2018 heeft vastgesteld voor het Rijk en in het
interbestuurlijk verkeer met het Rijk. De BIO is een gemeenschappelijk
normenkader, gebaseerd op de internationale norm ISO 27001/2 voor
de beveiliging van de informatie(systemen) van de overheid en bevat
een concretisering van een aantal normen tot verplichte overheidsmaatregelen. Ten aanzien van de beveiliging van bijzondere categorieën persoonsgegevens in de zin van artikel 9 AVG en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard in de zin van artikel 10 AVG gelden
hogere beveiligingsvereisten dan ten aanzien van de beveiliging van
reguliere persoonsgegevens in de zin van artikel 4, onderdeel 1, AVG.
De rechtmatigheidsadviescommissie dient om te adviseren over grondslagen en over te treffen technische en organisatorische maatregelen. Wat
betreft de rechtmatigheidsadviescommissie geldt dat de precieze
inrichting van deze commissie en de gehanteerde werkwijze niet in de wet
geregeld behoeven te worden. Een rechtmatigheidsadviescommissie
bestaat doorgaans uit privacy-experts en compliance deskundigen en
beoordeelt in ieder geval de rechtmatige verwerking van persoonsgegevens in het samenwerkingsverband. Meer specifiek kan een rechtmatigheidsadviescommissie bijvoorbeeld de volgende taken hebben:
– Het voeren van structureel overleg over privacy met alle deelnemers;
– Het toetsen van gegevensbeschermingseffectbeoordelingen (PIA’s), het
– voor zover noodzakelijk – begeleiden bij de uitvoering daarvan en het
uitbrengen van advies daarover aan de functionarissen voor gegevensbescherming en de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

72

–
–

–

Het in beeld brengen van de privacyissues die er zijn en het doen van
voorstellen voor mitigerende maatregelen aan de deelnemers;
Het door middel van interne controlemechanismen, zoals de beoordeling van gegevensuitwisselingen door de rechtmatigheidsadviescommissie, contractuele afspraken alsook door het stimuleren van
bewustzijn onder medewerkers en technische beheersmaatregelen,
waarborgen dat de verzamelde gegevens enkel voor de vooraf
vastgestelde doeleinden worden verwerkt;
Bij concrete verwerkingen vooraf een rechtmatigheidsbeoordeling
verrichten, opdat bij de verstrekking van het resultaat een aanduiding
van de toepasselijke rechtmatigheidsbeoordeling kan worden
gegeven.

Artikel 1.9 (bijzondere waarborgen inzake geautomatiseerde
gegevensanalyse)
Met geautomatiseerde gegevensanalyse wordt gedoeld op verwerkingsprocessen waarbij bijvoorbeeld wiskundige en statistische procedures
worden gehanteerd. Gezamenlijke gegevensverwerking met geautomatiseerde bestandsvergelijking is een ander voorbeeld.
Eerste lid
Het eerste lid verplicht de deelnemers tot het treffen van technische en
organisatorische maatregelen om de kwaliteit van de geautomatiseerde
gezamenlijke gegevensanalyse te bevorderen.
Tweede lid
Het tweede lid waarborgt menselijke tussenkomst bij het verstrekken van
het resultaat van de gegevensverwerking, waarbij wordt beoordeeld of
het resultaat op zorgvuldige wijze tot stand is gekomen.
Derde lid
Het derde lid verplicht het samenwerkingsverband tot transparantie over
de gehanteerde patronen en indicatoren of andere onderliggende logica.
Dit is een belangrijke waarborg, zoals ook blijkt uit de rechtbank-uitspraak
in de SyRI-zaak.35
Vierde lid
Het vierde lid gaat over de terugmelding door het samenwerkingsverband
van onjuistheden aan de deelnemende organisatie waarvan de persoonsgegevens afkomstig zijn. Deze bepaling is het spiegelbeeld van artikel 19
AVG, dat juist betrekking heeft op de communicatie (over correcties) in de
omgekeerde richting: door verstrekker aan ontvanger. Artikel 19 AVG
regelt dat een verwerkingsverantwoordelijke iedere ontvanger aan wie
persoonsgegevens zijn verstrekt, in kennis stelt van elke rectificatie, tenzij
dit onmogelijk blijkt of onevenredig veel inspanning vergt.
Vijfde lid
Voor het geval dat het samenwerkingsverband persoonsgegevens
geautomatiseerd analyseert, schrijft het vijfde lid voor dat dit voor bij
amvb vastgestelde fasen gepseudonimiseerd plaatsvindt. Pseudonimiseren is volgens artikel 4, onderdeel 5, AVG het verwerken van persoonsgegevens op zodanige wijze dat de persoonsgegevens niet meer aan een
35

ECLI:NL:RBDHA:2020:865.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

73

specifieke betrokkene kunnen worden gekoppeld zonder dat er aanvullende gegevens worden gebruikt, mits deze aanvullende gegevens apart
worden bewaard en technische en organisatorische maatregelen worden
genomen om ervoor te zorgen dat de persoonsgegevens niet aan een
geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon worden
gekoppeld.
Om van gepseudonimiseerde persoonsgegevens te kunnen spreken
moeten de aanvullende gegevens apart worden bewaard en moeten
technische en organisatorische maatregelen zijn genomen om ervoor te
zorgen dat de gepseudonimiseerde gegevens niet aan een natuurlijk
persoon kunnen worden gekoppeld. De toepassing van pseudonimisering
op persoonsgegevens kan de risico’s voor de betrokkenen verminderen en
kan de verwerkingsverantwoordelijken en de verwerkers helpen om hun
verplichtingen inzake gegevensbescherming na te komen.
Voor deze waarborg is gekozen, omdat bij geautomatiseerde analyse van
persoonsgegevens doorgaans relatief veel persoonsgegevens worden
verwerkt en de risico’s voor de bescherming van persoonsgegevens
navenant groter kunnen zijn. Van de samenwerkingsverbanden die onder
de WGS vallen, past iCOV al geautomatiseerde gegevensanalyse voor het
opstellen van haar rapportages toe.
Artikel 1.10 (auditbepaling)
Deze auditbepaling is een extra waarborg, ontleend aan de richtlijn
gegevensbescherming opsporing en vervolging. De formulering is
afkomstig uit artikel 33 van de Wet politiegegevens en dient om een
kwaliteitssysteem te waarborgen. Door deze formulering aan te laten
sluiten bij de auditbepaling voor de deelnemers die voor de uitoefening
van hun wettelijke taken vallen onder de reikwijdte van de Wpg is het voor
die deelnemers mogelijk om de auditverplichtingen inhoudelijk op elkaar
te laten aansluiten. Dit is efficiënter en een minder grote belasting.
Blijkens artikel 39, eerste lid, onder b, AVG hebben de FG’s ook een functie
bij de betreffende audits. Ook de AP heeft aangegeven een expliciete rol
van de FG’s te zien bij dergelijke audits.
Artikel 1.11 (geheimhouding)
Eerste lid
Het voorgestelde artikel 1.11, eerste lid, bevat een geheimhoudingsplicht
voor degenen die die betrokken zijn bij de uitoefening van de taak van het
samenwerkingsverband en daarbij de beschikking krijgen over persoonsgegevens en voor wie niet reeds uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk
voorschrift ter zake van die gegevens een geheimhoudingsplicht geldt,
behoudens voor zover artikel 1.7 of enig ander wettelijk voorschrift in
verstrekking van de gegevens voorziet.
Een derde exceptie op de geheimhoudingsplicht is de situatie waarin de
gegevensverstrekking noodzakelijk is voor het afleggen van verantwoording door een medewerker aan de deelnemer die hem heeft
aangewezen voor de inzet in het samenwerkingsverband. Deze exceptie is
toegevoegd naar aanleiding van het advies van de Afdeling advisering
van de Raad van State (punt 4): «Het wetsvoorstel bevat geen concrete
regels om te verzekeren dat het samenwerkingsverband en de deelnemende partijen voor de burger en voor degene die politiek verantwoordelijk is, effectief aanspreekbaar is. Dat probleem wordt versterkt doordat
de medewerkers die namens hun organisatie binnen het samenwerkingsverband samenwerken, op grond van het wetsvoorstel in beginsel
geheimhouding verschuldigd zijn aan hun eigen organisatie. Die
geheimhoudingsplicht, hoewel uit een oogpunt van bescherming van
persoonsgegevens begrijpelijk, kan het voor de deelnemende organisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

74

gecompliceerder maken om hun (gezamenlijke) verantwoordelijkheid voor
de gegevensverwerking in de praktijk te effectueren omdat zij niet steeds
over alle relevante informatie zullen kunnen beschikken.»
Tweede lid
Artikel 1.11, tweede lid, bevat een (afgeleide) geheimhoudingsplicht voor
de ontvangers van de resultaten, voor wie niet reeds uit hoofde van ambt,
beroep of wettelijk voorschrift ter zake van die gegevens een geheimhoudingsplicht geldt, behoudens voor zover enig wettelijk voorschrift in
verstrekking van de gegevens voorziet.
Derde lid
Artikel 1.11, derde lid, regelt de geheimhouding van «andere gegevens
waarvan degene die betrokken is bij de werkzaamheden van het samenwerkingsverband het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs moet
vermoeden». Het gaat hier om overige gegevens die niet bekend mogen
worden zoals bedrijfsgeheimen, informatiebeveiligingsmaatregelen,
geheimen over aanstaande interventies en te vergaande details over de
algoritmen.
Artikel 1.12 (jaarverslag)
Omwille van de transparantie van de gegevensverwerking en de
democratische legitimatie wordt voorgesteld dat samenwerkingsverband
jaarlijks een jaarverslag publiceren inzake de effectiviteit en bruikbaarheid
van de resultaten van de gegevensverwerking.
HOOFDSTUK 2. BEPALINGEN INZAKE SPECIFIEKE SAMENWERKINGSVERBANDEN
Paragraaf 2.1 Financieel Expertisecentrum (FEC)
Artikel 2.2 (doel)
Artikel 2.2 bevat een omschrijving van het doel van de gegevensverwerking door het FEC waaronder alle huidige verwerkingsactiviteiten
vallen. Centraal staat de versterking van de integriteit van het financiële
stelsel. Het FEC kan samenwerken en gegevens verwerken met alle
partijen die betrokken kunnen zijn of worden bij het voorkomen en
bestrijden van financieel-economische criminaliteit en andere ernstige
vormen van criminaliteit of van terrorismefinanciering, alsmede risico’s
met betrekking tot de integriteit van natuurlijke of rechtspersonen die
binnen het financiële stelsel werkzaam zijn.
Het financiële stelsel is een breed begrip. Daaronder worden niet alleen
verstaan de banken en andere financiële ondernemingen als gedefinieerd
in artikel 1:1 van de Wet op het financieel toezicht, zoals geldtransactiekantoren, beleggings- en verzekeringsmaatschappijen, maar ook overige
bijvoorbeeld eveneens de meldplichtige Wwft-instellingen van de Wwft,
zoals notarissen, advocaten en makelaars.
Daarbij kan het FEC samenwerken en gegevens uitwisselen met zowel
publieke als private partijen voor zover dat noodzakelijk is voor de
uitoefening van publiekrechtelijke taken en bevoegdheden van die
(publieke of private) partijen, die als deelnemer bij of krachtens de wet zijn
aangewezen.
Ook private partijen kunnen een bijdrage leveren aan het uitoefenen van
publiekrechtelijke taken en bevoegdheden, zoals bedoeld in artikel 2.2. Zo
is bijvoorbeeld het voorkomen van witwassen en terrorismefinanciering
een publiekrechtelijke taak, waarin niet alleen diverse publieke partijen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

75

zoals de in artikel 2.3 genoemde deelnemers aan het FEC, een rol hebben
maar eveneens meerdere private partijen een rol kunnen vervullen. In dit
kader vervullen die laatste, zoals banken, verzekeraars en notarissen, de
zogenoemde poortwachtersfunctie. Ook andere private partijen dan die
een poortwachtersfunctie vervullen, leveren een bijdrage aan een
publiekrechtelijke taak wanneer zij aan een project of andere activiteiten
van het FEC deelnemen, bijvoorbeeld een project met het oog op het
uitoefenen van publiekrechtelijke taken en bevoegdheden gericht op het
voorkomen van corruptie of witwassen en terrorismefinanciering, en
kunnen derhalve als deelnemer bij amvb worden aangewezen.
Het Financieel Expertisecentrum verwerkt gegevens, voor zover dat
noodzakelijk is voor de uitoefening van publiekrechtelijke taken en
bevoegdheden van de deelnemers. Met deze formulering wordt aangesloten op het noodzakelijkheidsvereiste van artikel 6 van de Algemene
verordening gegevensbescherming. De huidige wijze van gegevensverstrekking in het FEC, waaronder één van de basiskenmerken van het
FEC waarbij getoetst wordt of bepaalde informatie van de ene partner van
belang kan zijn voor een andere FEC partner, is essentieel en daarmee
noodzakelijk om de doelstellig van het FEC te bereiken.
In lid 2, dat de term «risico’s van inbreuken op de integriteit van het
financiële stelsel» omschrijft, dient de zinsnede «doen en nalaten» breed
uitgelegd te worden. In de eerste plaats gaat het daarbij om het bewust
faciliteren van financieel-economische criminaliteit en andere ernstige
vormen van criminaliteit of van terrorismefinanciering. Het gaat echter
ook om het onbewust faciliteren daarvan wanneer crimineel geld
bijvoorbeeld van de ene rekening op een andere wordt overgemaakt,
zonder dat de financiële instelling weet of kan vermoeden dat het om
criminele of terroristische gelden gaat. Ten slotte valt hier ook onder dat
private partijen in bepaalde gevallen barrières op kunnen werpen, of dit
juist niet of onvoldoende doen, om criminele handelingen te voorkomen.
Bij risico’s met betrekking tot de integriteit van natuurlijke of rechtspersonen die binnen het financiële stelsel werkzaam zijn, moet men denken
aan onder andere risico’s met betrekking tot betrouwbaarheid en
geschiktheid van bestuurders, (mede)beleidsbepalers en personen die
toezicht houden op het beleid van ondernemingen die actief zijn binnen
het financiële stelsel. Voor het maatschappelijke vertrouwen in het
financiële stelsel, is het immers van groot belang dat de personen die
binnen het financiële stelsel actief zijn, integer zijn. Een ander voorbeeld
van een dergelijk risico, is het risico van het niet naar behoren functioneren van de poortwachtersfunctie. Op het moment dat enkele (rechts)personen die werkzaam zijn binnen het financiële stelsel tekortschieten
bij het voorkomen van fraude of witwaspraktijken, kan dit het vertrouwen
in het gehele financiële stelsel schaden.
Artikel 2.3 (deelnemers)
In de FEC-raad is er sprake van partners enerzijds. Dit zijn partijen die een
vaste positie hebben in de FEC-raad. De lijst van deelnemers in het
voorgestelde artikel komt overeen met de bestaande «partners» van het
FEC. De deelnemers aan het FEC hebben alle een taak bij het versterken
van de integriteit van de financiële sector.
Anderzijds zijn er bij het FEC participanten: dit zijn organisaties die geen
vaste positie hebben in de FEC-raad. Het betreft partijen die alleen aan
enkele verwerkingsactiviteiten van het FEC deelnemen. Participanten
schuiven alleen aan in de FEC-raad wanneer er sprake is van een
onderwerp waar ze zich mee bezighouden. Het voorgestelde onderdeel h
is opgenomen omdat er flexibiliteit nodig is en biedt de basis om bij of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

76

krachtens amvb ook de participanten aan te wijzen als deelnemer, voor
daarbij te omschrijven specifieke verwerkingen of onderdelen daarvan. Er
zijn momenteel vier participanten: de Koninklijke marechaussee, IND,
AIVD en BFT (Bureau Financieel Toezicht). Voorgesteld wordt om deze aan
te wijzen in de amvb, bedoeld in onderdeel h, voor in die amvb te
omschrijven specifieke verwerkingen of onderdelen daarvan.
Artikel 2.4 (verstrekking van gegevens aan het samenwerkingsverband)
Het voorgestelde artikel 2.4 bepaalt welke categorieën gegevens de
deelnemers verstrekken aan het FEC met het oog op de activiteiten,
bedoeld in artikel 2.5. Artikel 2.4 laat onverlet de voorwaarden dat de
verstrekking noodzakelijk is voor het doel van het samenwerkingsverband
en dat zwaarwegende redenen zich niet tegen verstrekking verzetten.
Artikel 2.5 (activiteiten)
Het FEC voert binnen de kaders van de huidige wetgeving de volgende
verwerkingsactiviteiten uit:
• Signalenoverleg t.b.v. «FEC-regulier»
• Signalenoverleg en Gegevensanalyse t.b.v. Programma Terrorismefinanciering
• Signalenoverleg t.b.v. Taskforce Terrorismefinanciering
• Signalenoverleg t.b.v. Taskforce Serious Crime.
Er zijn geen verwerkingsactiviteiten die het FEC onder de WGS niet meer
zou kunnen uitvoeren. Met de zgn. non-regressiebepaling die in het
wetsvoorstel is opgenomen (artikel 1.2, tweede lid), wordt ook in
juridische zin verankerd dat de bestaande verwerkingsactiviteiten die op
bilaterale leest zijn geschoeid, onverkort in stand kunnen blijven.
Nieuw is de mogelijkheid om voortaan ook t.b.v. «FEC-regulier»
gegevensanalyses uit te voeren.
Artikel 2.6 (signalenoverleg)
Als er sprake is van een complex probleem, dan gaan de deelnemers over
tot signalenoverleg. Het proces begint met een signaal van een probleem
(zie de definitie van signaal in artikel 1.1 van het wetsvoorstel).
Nadat een signaal is ingebracht door een van de partners gaan de overige
partners na of zij over relevante informatie beschikken om het in het
signaal beschreven probleem nader te analyseren. Die informatie wordt
op beveiligde wijze met elkaar gedeeld en door de partners geanalyseerd
op bruikbaarheid. Daarna kan één van de partners hulp vragen of kan de
partner aangeven het signaal zelf niet te kunnen gebruiken en eventueel
dat het voor een andere deelnemer van het FEC relevant lijkt.
Periodiek worden alle lopende signalen met elkaar besproken in het
signalenoverleg, waaraan vaste personen per deelnemer deelnemen. In
het signalenoverleg wordt besproken of alle relevante informatie gedeeld
is, of deze informatie vragen oplevert, wat de informatie aan nieuwe
inzichten heeft opgeleverd en of er en zo ja, welke interventiemogelijkheden bestaan. Waar mogelijk en passend vindt onderlinge afstemming
plaats over te ondernemen interventies. Als een signaal complex of
omvangrijk is, leent het periodieke signalenoverleg zich niet voor een
goede inhoudelijke bespreking van het signaal. In dat geval kan een extra
signalenoverleg (dit wordt binnen het FEC een dataroom genoemd)
specifiek voor dat signaal georganiseerd worden. In dat signalenoverleg
vinden dezelfde activiteiten plaats als in het periodieke signalenoverleg,
alleen is meer tijd beschikbaar voor behandeling van een signaal. Naast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

77

de vaste personen die ook aan het periodieke signalenoverleg deelnemen,
kunnen ook inhoudelijke experts van de partners deelnemen.
Artikel 2.7 (gegevensanalyse)
Dit artikel heeft geen betrekking op profilering. Profiling is in het geval van
FEC niet nodig. Het FEC doet dit nu ook niet en de noodzaak daarvan is
niet gebleken. Er wordt geen gebruik gemaakt van algoritmes. Alles wordt
per subject bekeken. Er worden ook in deze situatie geen personen met
groepskenmerken verbonden. De groepskenmerken worden apart
bekeken en worden niet gebruikt om een persoon in kaart te brengen.
Binnen het FEC beschikt alleen het Programma FEC-TF (specifiek op het
thema terrorismefinanciering) over een team van analisten die de in het
kader van dit programma aan het samenwerkingsverband verstrekte
gegevens verder verwerken (onder meer ordenen, rangschikken, verrijken,
analyseren en registreren in een signalendatabase). Bij analyse moet
gedacht worden aan netwerkanalyse, inkomens- en vermogensanalyse,
SWOT36, SNA (sociale netwerk analyse), etc. Bij de analyse wordt gebruik
gemaakt van analysetools waarmee grotere hoeveelheden vooral
relationele informatie visueel doorzocht kunnen worden. Hierbij wordt
evenmin gebruik gemaakt van profilering. De informatie wordt verder
uitgewerkt tot informatieproducten zoals rapportages en interventiemogelijkheden.
Artikel 2.8 (verstrekking van het resultaat)
Voor de definitie van sturingsinformatie wordt verwezen naar artikel 1.1.
Paragraaf 2.2 Infobox Crimineel en Onverklaarbaar Vermogen
(iCOV)
Artikel 2.10 (doel)
De omschrijving van het doel komt overeen met het huidige doel van
iCOV.
Met het oog op het in kaart brengen van onverklaarbaar of crimineel
vermogen, het bestrijden van witwas- of fraudeconstructies, het kunnen
innen van overheidsvorderingen die oninbaar dreigen te worden en het
uitoefenen van toezicht op de goede werking van de markt, verwerkt iCOV
in opdracht van een of meer deelnemers gegevens voor zover dat
noodzakelijk is voor de uitoefening van publiekrechtelijke taken en
bevoegdheden van de deelnemers. Het overkoepelende doel is dat geld
terugvloeit naar de plek waar het werkelijk hoort: de maatschappij.
Het doel van iCOV dient een zwaarwegend algemeen belang, te weten het
voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten als bedoeld in artikel
8, tweede lid, EVRM. Dat belang is gediend met de activiteiten van iCOV.
Er zijn veel aanwijzingen dat een substantieel deel van de financiële
geldstromen in of via Nederland crimineel of onverklaarbaar zijn en dat
daarmee zwaarwegende maatschappelijke, financiële en economische
belangen worden geschaad. Witwassen betreft een ernstig strafbaar feit.
Het gebruik van crimineel verkregen vermogen stimuleert het begaan van
strafbare feiten voor geldelijk gewin, en de omloop van crimineel
verkregen vermogen ondermijnt en ontwricht het financieel stelsel. Ook
fraudeconstructies betreffen ernstige strafbare feiten. Deze staan veelal
36

SWOT staat voor Strengths, Weaknesses, Opportunities en Threats (sterktes, zwaktes, kansen
en bedreigingen). Een SWOT-analyse is een hulpmiddel dat intern de sterktes en zwaktes en in
de omgeving de kansen en bedreigingen analyseert en overzichtelijk weergeeft; op basis
hiervan wordt vervolgens de strategie bepaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

78

niet op zichzelf en vormen een middel om inkomsten uit andere illegale
activiteiten te verhullen of om het plegen van andere vormen van fraude
mogelijk te maken.
Een goede informatiepositie is daarbij noodzakelijk om van daaruit ten
behoeve van opsporing, toezicht en handhaving, alsmede de daaraan
verbonden incassotaken, overheidsbreed keuzes op maat te kunnen
maken (integrale aanpak). Met een goede informatiepositie kan beter
gestuurd worden op het afpakken van crimineel vermogen, opdat
misbruik en misdaad niet lonen. De deelnemers van iCOV hebben
gezamenlijk beter zicht op crimineel of onverklaarbaar vermogen. Ten
behoeve van een goede informatiepositie over criminele of onverklaarbare vermogens is het noodzakelijk om door samenwerking op een
effectieve en efficiënte manier een integraal beeld over de vermogenspositie van (groepen) personen samen te stellen om zo toezicht, handhaving
en incasso te verbeteren.
De analyses van iCOV leiden tot verschillende typen rapportages die in
het bijzonder inzicht geven in onverklaarbaar of crimineel vermogen,
witwassen en fraudeconstructies. Door goede analyse en combinatie van
verschillende data – zowel binnen een individuele organisatie als tussen
overheidspartijen – kunnen kwetsbaarheden omtrent fraude tijdig
zichtbaar worden gemaakt en kan bloot worden gelegd dat een bepaalde
frauduleuze handeling vaak onderdeel is van een breder handelingspatroon.
Aan de hand van de rapportages van iCOV kunnen organisaties die zijn
belast met de opsporing van strafbare feiten of toezicht op de naleving
van wettelijke voorschriften, gerichter optreden en efficiënter en effectiever hun middelen inzetten. Met behulp van de analyses van iCOV
kunnen bovendien interventiestrategieën worden ontwikkeld om
ondermijnende criminaliteit beter te herkennen en te bestrijden. Aan de
hand van het resultaat van het onderzoek kan bijvoorbeeld gerichter
worden geïntervenieerd tegen netwerken die witwasdiensten aanbieden.
Het doel van iCOV dient subsidiair, voor zover het doel van iCOV is gericht
op het uitoefenen van toezicht op de goede werking van de markt, het
belang van het «handhaven van het economisch welzijn van het land» als
bedoeld in artikel 8, tweede lid, EVRM. Dit belang is gediend met
gezamenlijke gegevensverwerking door de Belastingdienst (waarvan de
missie een financieel gezond Nederland inhoudt), door DNB (dat gericht is
op een stabiel financieel stelsel) en door ACM (dat als missie heeft om bij
te dragen aan een gezonde economie door markten goed te laten werken).
Artikel 2.11 (deelnemers)
De lijst van deelnemers komt overeen met de huidige deelnemers van
iCOV. Omwille van de flexibiliteit is aanvulling bij of krachtens amvb
mogelijk van overheidsinstanties en overheidsorganen die belast zijn met
toezicht op de naleving, opsporing of de inning van overheidsvorderingen.
Artikel 2.12 (verstrekking van gegevens aan het samenwerkingsverband)
De opsomming van door deelnemers te verstrekken gegevens komt in
hoge mate overeen met de op dit moment door deelnemers te
verstrekken gegevens op basis van de protocollen voor gegevensverwerking (Stcrt. 2019, 11303 en Stcrt. 2019, 11305).
Het verstrekken van de gevraagde categorieën gegevens voldoet naar ons
oordeel aan de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit. Hoewel
het voorgestelde artikel de te verstrekken categorieën gegevens noemt,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

79

laat dat onverlet dat de leverende deelnemers zelf bepalen welke
gegevens, vergaard vanuit de eigen taakstelling, concreet noodzakelijk zijn
om beschikbaar te stellen, zodat er een goede invulling gegeven kan
worden aan de doelstelling van iCOV. Artikel 2.12 laat bovendien onverlet
de voorwaarden dat de verstrekking noodzakelijk is voor het doel van het
samenwerkingsverband en dat zwaarwegende redenen zich niet tegen
verstrekking verzetten.
Deze toets op proportionaliteit en subsidiariteit van de levering van
gegevens ziet er bij iCOV als volgt uit. Elke gegevenslevering bij iCOV
wordt voorafgegaan door een zogenaamde proeflevering nadat door de
leverende deelnemer is besloten dat bepaalde informatie relevant is voor
het doel van het iCOV samenwerkingsverband. Deze proeflevering heeft
tot doel om de kwaliteit van de data te laten beoordelen door experts van
iCOV en om vast te kunnen stellen of de data geschikt en passend zijn om
opgenomen te worden in een informatieproduct van iCOV. Indien blijkt dat
de data van onvoldoende kwaliteit zijn, zal geconcludeerd moeten worden
dat de gegevens niet geschikt zijn om te gebruiken voor de totstandkoming van de informatieproducten. De gegevens waarvoor een
proeflevering heeft plaatsgevonden, zullen in dat geval dan ook
verwijderd worden. Indien de experts van iCOV daarentegen oordelen dat
de data geschikt zijn om opgenomen te worden in een informatieproduct
van iCOV, leggen zij deze bevinding voor aan de leden van de rechtmatigheidsadviescommissie. Zij adviseren vervolgens aan het samenwerkingsverband over de vraag of het acceptabel is dat de data daadwerkelijk
opgenomen kunnen worden in een informatieproduct van iCOV. Hierbij
houdt de rechtmatigheidsadviescommissie rekening met de proportionaliteit, subsidiariteit en doorkruising van het opsporingsbelang. Bij een
positief advies worden de data geleverd naar een beveiligde omgeving.
Bij een negatief advies worden de data verwijderd uit de productieomgeving en wordt de leverende organisatie op de hoogte gesteld van het
feit dat de data ongeschikt zijn om kwalitatief hoogwaardige producten te
kunnen vervaardigen.
Uit de genoemde categorieën gegevens kan een beter beeld worden
verkregen van structuren rond ondermijnende criminaliteit, zoals de
kenmerken van de groep personen, bedrijven en stichtingen die betrokken
zijn bij ondermijnende criminaliteit. Daarnaast kunnen uit die gegevens
niet eerder geïdentificeerde op crimineel geld gebaseerde relaties in beeld
worden gebracht. Er is op voorhand een veelheid aan persoonsgegevens
noodzakelijk om een representatieve en valide thematische benadering
van een problematiek samen te stellen. Immers, door een representatieve
groep te onderzoeken op een specifiek fenomeen kunnen afwijkingen
zichtbaar worden die van belang zijn voor opsporing, handhaving, inning,
executie, toezicht of bestuursrechtelijke maatregelen.
Er bestaan redelijkerwijs geen alternatieve informatiebronnen waaruit
deze gegevens kunnen worden afgeleid die een lichtere inbreuk zouden
maken op de persoonlijke levenssfeer. Het doel van het beoogde
onderzoek kan niet worden bereikt door het verstrekken van minder
gegevens over als verdacht aangemerkte transacties. Minder gegevens
zijn onvoldoende representatief en kunnen een vertekend en
onbetrouwbaar beeld geven. Daarvoor is van belang dat witwasstromen
kunnen veranderen.
De gegevens betreffen veel personen, maar daartegenover staat dat door
de wijze waarop het onderzoek is vormgegeven de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen niet onevenredig wordt geschaad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

80

Artikel 2.13 (activiteiten)
Dit artikel beschrijft de vier typen rapportages die iCOV opstelt voor de
deelnemers. Voor de operationele doeleinden (productie genoemd) kan
iCOV vier standaardrapportages vervaardigen. Deze rapportages bevatten
sturingsinformatie in de zin van het voorgestelde artikel 1.1.
Het gaat om vier soorten rapportages:
De iCOV Rapportage Vermogen en Inkomen (iRVI)
Dit is een financieel paspoort van een persoon of bedrijf. Voor een
uitgebreide toelichting wordt verwezen naar paragraaf 4.2 van het
algemeen deel. Een voorbeeld, om toe te lichten wat dit concreet
betekent: de Belastingdienst controleert de btw-aangifte van een
ondernemer die in 2018 is begonnen met zijn zaak. In het laatste kwartaal
noteert hij plots een omzet van enkele miljoenen. Uit de eigen Belastingdienstsystemen blijken echter geen inkomsten. In een rapportage van
iCOV blijkt dat de betrokkene woont op een adres dat toebehoort aan een
persoon die vele geplofte bv’s37 op naam heeft staan. De overgebleven
belastingschuld is nooit terugbetaald omdat er ogenschijnlijk geen
vermogen meer aanwezig was. De schade voor de samenleving bestaat in
dit voorbeeld uit miljoenen euro’s. Het resultaat is in deze zaak dat de zaak
aan de FIOD kan worden overgedragen door middel van sturingsinformatie.
De iCOV Rapportage Relaties (iRR):
Dit is een overzicht van de financiële en zakelijke relaties van een persoon
of bedrijf of tussen personen of bedrijven. Een voorbeeld: de politie is een
familie op het spoor die betrokken lijkt bij de handel in synthetische drugs.
De familie heeft grote auto’s, een groot huis en winkelt bij de duurste
zaken. Ogenschijnlijk zijn er geen legale inkomsten, in de vorm van een
baan of bezit van een bedrijf. De vraag is ook waar het geld gestald is. Het
politieteam dat onderzoek doet, vraagt een rapportage aan bij iCOV. De
officier van justitie geeft daarvoor schriftelijke toestemming. Uit de
rapportage van iCOV blijkt dat de familie gebruikmaakt van een bankrekening van een lang geleden opgeheven BV. Een reguliere zoekslag via de
Kamer van Koophandel had dat opgeheven bedrijf niet in het vizier
gebracht. Dankzij de rapportage wordt niet alleen duidelijk hóe dat geld de
legale economie instroomt, maar ook wat de werkwijze van de familie is.
De geldstromen vertoonden namelijk connecties met landen die erom
bekend staan dat ze verhullende constructies mogelijk maken. Het
verhullen van de herkomst van geld is een van de eerste stappen bij
witwassen.
De iCOV Rapportage Thema (iRT):
Deze zogenoemde «themascan» geeft bijvoorbeeld inzicht in de risico’s op
witwassen via vastgoed in een bepaald geografisch gebied. Het kan
hierbij gaan om geldstromen rondom vastgoed in een bepaald geografisch gebied. Te denken valt aan een aanpak waarbij kennis over
witwassen en ondermijning wordt gecombineerd met onderzoek aan de
hand van data. Dit biedt opvallende inzichten in de verschillende facetten
van de problematiek in het specifieke gebied en daarmee direct
handvatten om deze aan te pakken.
37

Met die term wordt gedoeld op een frauduleuze constructie waarbij een besloten vennootschap via een turboliquidatie wordt opgeheven en schuldeisers (zoals de Belastingdienst) en
curator het nakijken hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

81

De iCOV Rapportage Thema compact (iRT compact):
Deze rapportage is reeds toegelicht in paragraaf 4.2.
Rapportages alleen op verzoek
Zoals de aanhef van het artikel beschrijft, gaat aan de rapportage altijd
vooraf een verzoek van één of meer deelnemers. Dat past bij het
uitgangspunt dat iCOV slechts in opdracht van zijn deelnemers gegevens
verwerkt. Dit betekent dat iCOV alleen een rapportage kan opstellen als zij
hiervoor een rechtsgeldig verzoek heeft ontvangen dat in relatie staat tot
het doel van het samenwerkingsverband én de bijhorende taak van de
verzoekende deelnemer, zoals omschreven in artikel 2.11. Het verzoek tot
een rapportage moet een verantwoording geven met het oog op welke
publiekrechtelijke taak de deelnemer een rapportage vraagt.
De rapportages die door iCOV gegenereerd worden, vergen altijd een
menselijke beoordeling en een toetsing bij de authentieke bron. Artikel
1.9, tweede lid, voorziet hierin.
Wetenschap en innovatie
Naast de rapportages is er binnen iCOV ook een tak wetenschap en
innovatie, zoals nader is toegelicht in paragraaf 4.2 van de memorie van
toelichting. Zoals aldaar is toegelicht vinden de verwerkingen in het kader
van wetenschap en innovatie plaats onder het regime van de artikelen 89
AVG, 22 Wpg en 39g juncto 15 Wjsg.
Artikel 2.14 (delegatiegrondslag)
Dit artikel dient als delegatiegrondslag om een aantal specifieke
waarborgen bij of krachtens amvb te regelen.
Artikel 2.15 (verstrekking van het resultaat)
Eerste lid
Nadat een rapportage is vervaardigd, wordt deze via een beveiligde
omgeving beschikbaar gesteld voor de aanvrager. Zodra de aanvrager het
product in ontvangst heeft genomen, valt dit product onder het wettelijk
regime van de deelnemende partij en daarmee ook niet meer onder de
gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid van het samenwerkingsverband. Hiermee gaat dus de verwerkingsverantwoordelijkheid over naar
de aanvragende/ontvangende deelnemer van het samenwerkingsverband.
De aanvrager heeft met dit product sturingsinformatie ontvangen,
waarmee hij kan bepalen hoe hij de zaak opvolgt. Voor de definitie van
sturingsinformatie wordt verwezen naar artikel 1.1.
De sturingsinformatie geeft de aanvrager de mogelijkheid om capaciteit in
te zetten voor bijvoorbeeld verder onderzoek en interventiebepaling. De
informatie dient nader geanalyseerd te worden: de informatie kan op
zichzelf geen vergaande conclusies voor personen opleveren gezien het
feit dat iCOV niet over eventuele aanvullende relevante informatie of
bevoegdheden beschikt om verdere validatie mogelijk te maken. Vanaf het
moment van levering dient dit onderzoek te worden vervolgd door de
aanvragende/ontvangende organisatie.
Op de deelnemer die het resultaat ontvangt, rust volgens artikel 1.11,
tweede lid, van dit wetsvoorstel een geheimhoudingsplicht, behoudens
voor zover enig wettelijk voorschrift voorziet in de bevoegdheid of
verplichting om de gegevens te verstrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

82

Tweede lid
Resultaten van iCOV kunnen onder de voorwaarden van artikel 1.7,
tweede lid, ook verstrekt worden aan derden. Het huidige juridische kader
waarbinnen iCOV werkt, staat niet toe dat er informatie wordt gedeeld
met derden, terwijl dat juist noodzakelijk kan zijn om een integraal beeld
van een casus of problematiek te verkrijgen.
Paragraaf 2.3 De Regionale Informatie- en Expertisecentra
Artikel 2.16 (aanwijzing)
Eerste lid
Door de aanwijzing van de Regionale Informatie- en Expertisecentra
(hierna: RIEC’s) als samenwerkingsverbanden in de zin van deze wet
wordt geregeld dat de deelnemers aan de RIEC’s ten behoeve van de
uitoefening van hun bestaande wettelijke taken en bevoegdheden
gezamenlijk persoonsgegevens en andere relevante gegevens kunnen
verwerken. Naast de algemene bepalingen van hoofdstuk 1, worden in
deze paragraaf aanvullende regels gesteld over de gezamenlijke
verwerking van persoonsgegevens en andere relevante gegevens in het
kader van de RIEC’s.
De aanwijzing heeft uitsluitend betrekking op het mogelijk maken en
reguleren van de gezamenlijke verwerking van persoonsgegevens en
andere relevante gegevens in de bestaande samenwerking tussen
deelnemers.
Duidelijkheidshalve wordt benadrukt dat de aanwijzing in de zin van deze
bepaling nadrukkelijk niet tot gevolg heeft dat er een nieuw overheidsorgaan, nieuwe instantie of zelfstandige entiteit van enige vorm ontstaat,
waarmee er eventueel nieuwe juridische verhoudingen zouden ontstaan
tussen de deelnemers of ter zake van het samenwerkingsverband als
zodanig. Aan het wetsvoorstel ligt het uitgangspunt ten grondslag dat de
gezamenlijke verwerking van persoonsgegevens en andere relevante
gegevens ten dienste staat aan de uitoefening van de bestaande wettelijke
taken en bevoegdheden van de deelnemers. Er worden met de aanwijzing
of enige andere bepaling in dit wetsvoorstel derhalve geen nieuwe taken
of bevoegdheden aan de deelnemers of aan de samenwerkingsverbanden
als zodanig toegekend. Voor zover dit wetsvoorstel regels bevat over de
juridische verhoudingen tussen de deelnemers, hebben die uitsluitend
betrekking op de nadere uitwerking van de eisen die de Algemene
verordening gegevensbescherming stelt ter zake van de gezamenlijke
verwerking, zoals de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid.
Evenmin regelt dit wetsvoorstel de organisatie, inrichting, positionering
en het beheer van de samenwerkingsverbanden. De regeling daarvan is
voorbehouden aan de deelnemers. De deelnemers maken onderling
afspraken over de wijze waarop het samenwerkingsverband wordt
ingericht, het stellen van taken, het vaststellen van prioriteiten en het en
zorgdragen voor financiering en beheer. Ook kan sprake zijn van mandaatverlening in de zin van afdeling 10.1.1 van de Algemene wet bestuursrecht.
Tweede lid
In artikel 2.16, tweede lid, is geregeld dat bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur regels kunnen worden gesteld over de territoriale
werkgebieden van de RIEC’s. De RIEC’s zijn regionaal georganiseerd en
omvatten elk een separaat territoriaal werkgebied. Omwille van de
transparantie van de gezamenlijke gegevensverwerking in een specifieke
regio, is het wenselijk deze regio’s te duiden in de lagere regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

83

Hiermee wordt namelijk duidelijkheid geboden aan de betrokkenen over
wie gegevens worden verwerkt en tot welk RIEC zij zich kunnen wenden
voor het uitoefenen van hun rechten op grond van de AVG, bijvoorbeeld
om geïnformeerd te worden.
Bij het bepalen van nadere regels over de territoriale werkgebieden, zal in
beginsel worden aangesloten bij de regionale indeling zoals die op dat
moment geldt op basis van afspraken tussen de deelnemers. Door de
territoriale werkgebieden bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur te regelen, kan na de initiële vaststelling worden ingespeeld op
regionale veranderingen in de toekomst, bijvoorbeeld als het werkgebied
van een RIEC aangepast moet worden in verband met gemeentelijke
herindeling. Ook kan het zijn dat de RIEC’s op grond van regionale
omstandigheden zelf komen tot voorstellen voor een andere territoriale
indeling.
Artikel 2.17 (doel)
In artikel 2.17 is het doel bepaald met het oog waarop de deelnemers aan
de RIEC’s gezamenlijk gegevens verwerken. Het oogmerk van de
samenwerking tussen de deelnemers is de gezamenlijke aanpak van
georganiseerde criminaliteit. Het verbeteren van de informatiepositie van
de afzonderlijke partners en het op elkaar afstemmen van eventuele
interventies en handhavingsmaatregelen maken mogelijk dat iedere
afzonderlijke deelnemer de eigen wettelijke taken en bevoegdheden
optimaal kan toepassen, zo mogelijk in samenhang met de interventies en
handhavingsmaatregelen van andere deelnemers. Het doel dat met de
samenwerking tussen deze partijen wordt gediend, betreft het gezamenlijk
invulling geven aan:
• een bestuurlijke en geïntegreerde aanpak van de georganiseerde
criminaliteit door naast het strafrechtelijk laten vervolgen van
individuele betrokkenen en het ontmantelen van criminele samenwerkingsverbanden ook bestuursrechtelijke interventies en fiscale
handhaving aan te wenden om de georganiseerde criminaliteit te
bestrijden;
• Het identificeren van gelegenheidsstructuren binnen die economische
sectoren en publieke voorzieningen die vatbaar zijn voor beïnvloeding
door de georganiseerde criminaliteit opdat, middels het treffen van
maatregelen ter bescherming, wordt voorkomen dat criminelen of
criminele organisaties bewust of onbewust worden gefaciliteerd door
de overheden en daardoor de democratische rechtsstaat wordt
ondermijnd.
Om een nadere focus aan te brengen binnen de deze doelen, is een aantal
verschijningsvormen benoemd waar de samenwerkende deelnemers
specifiek aandacht aan besteden. Het betreft op dit moment:
– mensenhandel en -smokkel;
– georganiseerde hennepteelt;
– fraude in de vastgoedsector;
– misbruik binnen de vastgoedsector;
– witwassen en daaraan gerelateerde vormen van financieeleconomische criminaliteit;
– verschijningsvormen van georganiseerde criminaliteit zoals die door
de Minister van Justitie en Veiligheid worden benoemd op basis van
het vierjaarlijks door de Minister van Justitie en Veiligheid vast te
stellen Nationaal Dreigingsbeeld;
– door iedere Stuurgroep RIEC te bepalen verschijningsvormen van
georganiseerde criminaliteit en de bestrijding van handhavingsknelpunten.
Daarnaast wordt vanuit het RIEC-samenwerkingsverband ondersteuning
geboden aan bestuursorganen bij de toepassing van de Wet Bibob, zodat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

84

bestuursorganen beter in de gelegenheid worden gesteld om – met de
toepassing van de Wet Bibob – het faciliteren van criminele activiteiten te
voorkomen of stop te zetten en daarmee de eigen integriteit te bewaren.
Dat vindt plaats op grond van en binnen de kaders van artikel 28, tweede
lid, onderdeel d, van de Wet Bibob (voor wat betreft de gegevensverstrekking door de verzoeker om ondersteuning), en op grond van de
grondslagen uit sectorale wetgeving38 (voor wat betreft de gegevensverstrekking door de verleners van ondersteuning).
Het doel waarvoor RIEC’s gezamenlijk (persoons)gegevens kunnen
verwerken, is gekoppeld aan de uitoefening van de bestaande wettelijke
taken en bevoegdheden van de deelnemers. Hiermee wordt uitvoering
gegeven aan de verplichting uit de artikelen 5, 6, eerste lid, onderdeel e, in
samenhang bezien met het derde en vierde lid, van de Algemene
verordening gegevensbescherming. Artikel 5, onderdelen a en b, van de
AVG bepaalt dat persoonsgegevens moeten worden verwerkt op een
wijze die ten aanzien van de betrokkene rechtmatig, behoorlijk en
transparant is, alsmede voor welbepaalde, uitdrukkelijk omschreven en
gerechtvaardigde doeleinden mogen worden verzameld en niet verder
mogen worden verwerkt op een met die doeleinden onverenigbare wijze.
Artikel 6, eerste lid, onderdeel e, van de AVG bepaalt dat de verwerking
van persoonsgegevens alleen rechtmatig is indien de verwerking
noodzakelijk is voor een taak van algemeen belang of voor een taak in het
kader van de uitoefening van openbaar gezag die aan de verwerkingsverantwoordelijke is opgedragen. Artikel 6, derde lid, onderdeel b, van de
AVG bepaalt dat de rechtsgrond moet worden vastgesteld bij lidstatelijk
recht dat op de verwerkingsverantwoordelijke van toepassing is. Het doel
van de verwerking moet bij de rechtsgrond worden vastgesteld of is
noodzakelijk voor de vervulling van een taak van algemeen belang of voor
de uitoefening van het openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is verleend. Het lidstatelijke recht moet beantwoorden aan
een doelstelling van algemeen belang en moet evenredig zijn aan het
nagestreefde gerechtvaardigde doel.
De grondslagen voor gezamenlijke verwerking van persoonsgegevens bij
of krachtens de WGS zijn gericht op een doel van zwaarwegend algemeen
belang dat niet op voorhand verenigbaar is met de doelen waarvoor de
deelnemers de te verstrekken gegevens hebben verzameld. Artikel 6,
vierde lid, aanhef, AVG staat ook verdere verwerking voor een
niet-verenigbaar doel toe, mits wettelijk geregeld en in het kader van een
zwaarwegend algemeen belang. Het wetsvoorstel beoogt zo’n grondslag
te bieden. Het lidstatelijk recht moet dan wel ten minste één van de
belangen van artikel 23, eerste lid, AVG beschermen. Dat is hier het geval,
zoals toegelicht aan het slot van paragraaf 3.3.1 van het algemeen deel
van de memorie van toelichting. De RIEC’s hebben tot doel het verwerken
van gegevens voor zover dat noodzakelijk is voor de uitoefening van de
wettelijke taken en bevoegdheden van de deelnemers op het terrein van
strafrechtelijke, bestuursrechtelijke en fiscaalrechtelijke handhaving in het
belang van de bestrijding van georganiseerde criminaliteit. Het doel van
de RIEC’s en de regulering van de gezamenlijke gegevensverwerking voor
dat doel in dit wetsvoorstel, vormt daarmee een noodzakelijke en
evenredige maatregel als bedoeld in artikel 23, eerste lid, onderdelen c, d,
en h, van de AVG, ter waarborging van de openbare veiligheid en de
voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare
feiten of de tenuitvoerlegging van straffen, met inbegrip van de
bescherming tegen en de voorkoming van gevaren voor de openbare
veiligheid alsmede een taak op het gebied van toezicht, inspectie of
regelgeving die verband houdt, al is het incidenteel, met de uitoefening

38

Zie voor een niet-uitputtend overzicht van grondslagen: Kamerstukken II 2018/19, 35 152, nr. 3,
blz. 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

85

van het openbaar gezag in de in de punten a), tot en met e) en punt g)
bedoelde gevallen.
De RIEC’s verwerken uitsluitend gegevens voor zover dat noodzakelijk is
voor de uitoefening van de wettelijke taken en bevoegdheden van de
deelnemers op het terrein van strafrechtelijke, bestuursrechtelijke en
fiscaalrechtelijke handhaving in het belang van de bestrijding van
georganiseerde criminaliteit. Uit de bestaande wettelijke taken en
bevoegdheden van de deelnemers vloeit reeds voort dat de verwerking
van persoonsgegevens en andere relevante gegevens voor de uitoefening
daarvan noodzakelijk is. Deze bepaling bouwt daarop voort door de
informatiepositie van afzonderlijke deelnemers in aanvulling daarop te
versterken door de mogelijkheid te creëren om onder voorwaarden
persoonsgegevens en andere relevante gegevens met andere relevante
deelnemers uit te wisselen en in gezamenlijkheid te verwerken. Het
wetsvoorstel creëert immers geen nieuwe taken en bevoegdheden voor
de deelnemers of de samenwerkingsverbanden als zodanig. Doordat de
verwerking altijd noodzakelijk moet zijn voor de uitoefening van hun
bestaande wettelijke taken en bevoegdheden, zijn het doel en de grenzen
daarvan duidelijk afgebakend, welbepaald en uitdrukkelijk omschreven.
Gelet op het feit dat de gezamenlijke gegevensverwerking uitsluitend is
toegestaan in het belang van het zwaarwegend algemeen belang van het
bestrijden van georganiseerde criminaliteit, is sprake van een gerechtvaardigd belang.
Bij toepassing van alle bevoegdheden tot persoonsgegevensverwerking
die de deelnemers krijgen op grond van dit wetsvoorstel, moet telkens
worden getoetst of de persoonsgegevensverwerking noodzakelijk is het
met oog op het doel van artikel 2.17. Elke separate persoonsgegevensverwerking moet daarnaast voldoen aan de rechtmatigheidseisen van de
AVG. Het is aan elk RIEC zelf om een zorgvuldige procedure in te richten
voor het gezamenlijk verwerken van gegevens, waarmee invulling
gegeven wordt aan de beginselen van noodzaak, proportionaliteit en
subsidiariteit uit de AVG.
Artikel 2.18 (activiteiten)
Eerste lid
In artikel 2.18, eerste lid, wordt geregeld welke drie activiteiten de RIEC’s
verrichten met het oog op het doel dat is omschreven in artikel 2.17 en
waartoe de deelnemers gezamenlijk gegevens verwerken. De grondslag
voor de verwerking van gegevens in het kader van deze activiteiten is
opgenomen in artikel 2.23. Het gaat om de volgende activiteiten.
Onderdeel a: het aanwijzen en analyseren van handhavingsknelpunten
Het RIEC is erop gericht om de georganiseerde en ondermijnende
criminaliteit aan te pakken en te voorkomen, de toepassing van de
integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur te bevorderen en
handhavingsknelpunten te bestrijden. In artikel 1.1 van dit wetsvoorstel is
een handhavingsknelpunt als volgt gedefinieerd: «door de deelnemers
van een Regionaal Informatie- en Expertisecentrum aangewezen
personen, groepen van personen, gebieden of branches, waarover bij de
deelnemers van een Regionaal Informatie- en Expertisecentrum
dusdanige aanwijzingen zijn dat de vigerende wet- en regelgeving
structureel niet wordt nageleefd, dat dit duidt op verschijningsvormen van
georganiseerde criminaliteit». Alvorens de deelnemers (in de praktijk
georganiseerd in de stuurgroepen RIEC’s) van een RIEC overgaan tot het
aanwijzen van een handhavingsknelpunt, dienen verschillende
deelnemers aanwijzingen (vastgelegde feiten, omstandigheden en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

86

waarnemingen gedaan tijdens de uitoefening van hun respectievelijke
wettelijke taken en bevoegdheden) te hebben, die erop duiden dat
vigerende regelgeving structureel niet wordt nageleefd. Handhavingsknelpunten kunnen vanwege de regionale verscheidenheid per RIEC
verschillend zijn. Afhankelijk van het aangewezen handhavingsknelpunt is
het van belang vast te stellen of het knelpunt is ontstaan door een
«handhavingstekort» of dat het knelpunt is ontstaan door onvoldoende
zicht op de problematiek, gelet op onder andere de locatie, de doelgroep,
het type overtredingen, de mate van non-compliance en de achterliggende maatschappelijke problematiek. De gezamenlijke gegevensverwerking in het kader van de analyse van een handhavingsknelpunt kan
resulteren in een interventieadvies dat de betrokken deelnemers in staat
stelt hun wettelijke taken en bevoegdheden uit te oefenen of kan
resulteren in het inbrengen van de casus in het casusoverleg.
Onderdeel b: het voeren van casusoverleggen
De RIEC’s voeren met het oog op het doel van artikel 2.17 casusoverleggen ten behoeve van het bepalen en uitvoeren van gezamenlijke
strategieën voor de uitoefening van de wettelijke taken en de inzet van
hun wettelijke bevoegdheden door de deelnemers. De aanleiding voor het
voeren van een casusoverleg kan zijn gelegen in een signaal dat één of
meer deelnemers inbrengt of inbrengen in het RIEC of opschaling vanuit
de activiteiten van het aanwijzen en analyseren van handhavingsknelpunten of het verrichten van een gebiedscan of thematische scan.
Signalen kunnen alleen door de betreffende deelnemer of deelnemers bij
de RIEC’s worden ingediend wanneer het signaal betrekking heeft op
feiten en omstandigheden die naar voren zijn gekomen naar aanleiding
van waarnemingen die zijn gedaan tijdens de uitoefening van hun
respectievelijke wettelijke taken en bevoegdheden, en die erop duiden dat
vigerende regelgeving structureel niet wordt nageleefd. Het casusoverleg
gebeurt met ondersteuning van het bureau van een RIEC in de vorm van
een informatieoverleg waaraan betrokken deelnemers deelnemen of in de
vorm van een thematische werkgroep. De gezamenlijke gegevensverwerking in het kader van het casusoverleg resulteert in een interventieadvies dat de betrokken deelnemers in staat stelt hun wettelijke taken en
bevoegdheden uit te oefenen. Het advies wordt gebruikt om te bepalen of
interventie noodzakelijk is, of interventie in afstemming tussen bepaalde
deelnemers moet gebeuren en welke deelnemers betrokken moeten zijn
alsmede welke deelnemer verantwoordelijk is voor de te verrichten
interventie of interventies of de coördinatie daarvan op zich neemt.
Onderdeel c: het verrichten van gebiedscans en thematische scans
De RIEC’s verrichten als activiteit gebiedscans en thematische scans ten
behoeve van het bepalen en uitvoeren van gezamenlijke strategieën voor
de uitoefening van de wettelijke taken en de inzet van hun wettelijke
bevoegdheden door de deelnemers bij misstanden in maatschappelijke
sectoren en publieke voorzieningen die vatbaar zijn voor innesteling van
georganiseerde criminaliteit.
Aanleiding voor een gebiedscan of een thematische scan kan zijn een
door het lokaal bestuur geselecteerd en benoemd gebied, branche of
thema. De georganiseerde criminaliteit opereert over grenzen heen, maar
wortelt en investeert vrijwel altijd lokaal. Het detecteren van signalen van
criminele investeringen en activiteiten, waaronder verwevenheid met de
bovenwereld, is vaak de eerste stap om zicht en inzicht te verkrijgen op of
over georganiseerde criminaliteit. Criminelen gebruiken vaak onroerend
goed voor het faciliteren van criminele activiteiten. Gelet hierop en met
inachtneming van de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

87

een zogenaamde gebiedscan of thematische scan een gepaste methodiek
voor het detecteren van dit fenomeen. Het specifieke doel van een
gebiedscan en een thematische scan is het signaleren van misstanden in
de onroerend goedsector en om deze signalen door samenwerking tussen
deelnemende partijen bestuursrechtelijk aan te pakken. Het gaat daarbij
om de integrale aanpak van transacties in onroerende zaken die zijn
gefinancierd met vermogen dat met criminele activiteiten is verkregen en
de aanpak van het gebruik van onroerende zaken voor witwassen van
crimineel vermogen, het tegengaan van mensenhandel en -smokkel,
georganiseerde hennepteelt en andere door de Minister van Justitie en
Veiligheid en de regionale stuurgroepen RIEC’s te bepalen verschijningsvormen.
De gezamenlijke gegevensverwerking in het kader van de gebiedscan of
thematische scan kan resulteren in een interventieadvies dat de betrokken
deelnemers in staat stelt hun wettelijke taken en bevoegdheden uit te
oefenen. Ook kan een gebiedscan of thematische scan aanleiding geven
tot het inbrengen van de casus in het casusoverleg.
Tweede lid
Het tweede lid bepaalt dat bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur nadere regels kunnen worden gesteld over de activiteiten,
bedoeld in het eerste lid, en dat aanvullende activiteiten kunnen worden
aangewezen, waaronder vormen van geautomatiseerde gegevensanalyse,
zoals profilering, voor zover die noodzakelijk zijn voor het doel, bedoeld in
artikel 2.17. De georganiseerde criminaliteit verandert constant en vindt
voortdurend nieuwe manieren voor het plegen van misdaden. Het is
daarom noodzakelijk dat de gezamenlijke verwerking van gegevens door
de RIEC’s daarop geactualiseerd kan worden en er in de toekomst nieuwe
activiteiten kunnen worden aangewezen. Deze bepaling strekt daartoe.
Nieuwe activiteiten van de RIEC’s die leiden tot een betere aanpak van de
georganiseerde misdaad en waarvoor de deelnemers gezamenlijk
gegevens moeten kunnen verwerken, moeten snel kunnen worden
geïmplementeerd. Het bieden van een grondslag op het niveau van een
algemene maatregel van bestuur biedt die mogelijkheid.
Artikel 2.19 (deelnemers)
Eerste lid
In artikel 2.19, eerste lid, worden de deelnemers aan de RIEC’s aangewezen.
Iedere aan het RIEC-samenwerkingsverband deelnemende partij is een
overheidsorgaan of overheidsinstantie waaraan de uitoefening of
uitvoering van een of meer wettelijke taken en bevoegdheden is
opgedragen. Die zijn uiteenlopend; in de praktijk kan één bestuursorgaan
meerdere bevoegdheden uitoefenen. Private partijen nemen op dit
moment niet deel aan de RIEC’s.
Zoals hiervoor is aangegeven, is het doel waarvoor RIEC’s persoonsgegevens kunnen uitwisselen gekoppeld aan de uitoefening van de
bestaande wettelijke taken en bevoegdheden van de deelnemers. Hiermee
wordt uitvoering gegeven aan de verplichting uit de artikelen 5, 6, eerste
lid, onderdeel e, in samenhang bezien met het derde en vierde lid, van de
Algemene verordening gegevensbescherming. Bij de aanwijzing van de
deelnemers wordt daarom tevens bepaald met het oog op welke
bestaande wettelijke taken en bevoegdheden zij gezamenlijk gegevens
kunnen verwerken in het RIEC. Bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur kunnen nadere regels worden gesteld over de wettelijke taken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

88

bevoegdheden waarvoor door de deelnemers gegevens kunnen worden
verwerkt binnen het RIEC. Dit betekent onder andere dat waar nodig een
nadere concretisering kan plaatsvinden van de aangewezen wettelijke
taken en bevoegdheden, dat deze bij wijziging van wetgeving daarop
kunnen worden geactualiseerd en er zo nodig ook aanvullende wettelijke
taken en bevoegdheden kunnen worden aangewezen waarvoor de
deelnemers gegevens kunnen verwerken in het RIEC. Zoals opgemerkt
verandert de georganiseerde criminaliteit voortdurend. Om die reden
moet het mogelijk zijn ook de instrumenten voor de aanpak daarop te
actualiseren.
Gelet op artikel 1.4, eerste lid, zijn de deelnemers gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken als bedoeld in artikel 26, eerste lid, van de
Algemene verordening gegevensbescherming. Duidelijkheidshalve wordt
opgemerkt dat de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid als
bedoeld in artikel 26 van de AVG betrekking heeft op de persoonsgegevensverwerking in het kader van het samenwerkingsverband. Elke
deelnemer (of het bestuursorgaan waaronder de deelnemer ressorteert)
blijft onverkort verwerkingsverantwoordelijke voor de persoonsgegevensverwerking die geschiedt bij de uitoefening van de wettelijke taken en
bevoegdheden van die deelnemer. Dit wetsvoorstel brengt daarin geen
wijzigingen aan.
De deelnemers die op grond van het eerste lid worden aangewezen zijn:
Onderdeel a: politie
De politie neemt deel voor de uitoefening van de taak bedoeld in artikel 3
van de Politiewet 2012 en de daaruit voortvloeiende bevoegdheden. De
politie heeft op grond van artikel 3 van de Politiewet 2012 tot taak in
ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de
geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van
de rechtsorde (opsporing en openbare orde) en het verlenen van hulp aan
hen die deze behoeven.
Het RIEC is erop gericht om de georganiseerde en ondermijnende
criminaliteit aan te pakken, de toepassing van de integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur te bevorderen en handhavingsknelpunten te bestrijden. De bijdrage van de politie is erop gericht om
voldoende informatie over een signaal te verkrijgen zodat gefundeerd een
selectie kan worden gemaakt. Op basis van het verkregen inzicht in de
(mogelijke) aard en omvang van de georganiseerde criminaliteit wordt
een integraal interventieadvies geformuleerd. Met inachtneming van dit
interventieadvies neemt de politie, na overleg en afstemming met de
andere deelnemers een beslissing – zo nodig in overleg met het openbaar
ministerie – over het wel of niet overgaan tot een opsporingsonderzoek.
Ongeacht of een interventieadvies leidt tot een strafrechtelijke, bestuursrechtelijke, fiscale en/of privaatrechtelijke aanpak, vindt in de navolgende
uitvoeringsfase – binnen de wettelijke mogelijkheden – een voortdurende
informatie-uitwisseling plaats tussen de deelnemers met als doel het
complementeren en actualiseren van de informatiepositie ten behoeve
van de aanpak door de daartoe geëigende deelnemers. De voortgang van
de gemaakte afspraken kan in het RIEC worden gevolgd. Deze redenen
maken het voor de politie noodzakelijk om deel te nemen aan het RIEC.
Onderdeel b: de rijksbelastingdienst
De rijksbelastingdienst, met in begrip van alle onderdelen daarvan,
bedoeld in de op artikel 3 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen
gebaseerde ministeriële regeling, neemt deel voor het uitvoeren van de
wettelijke taken en bevoegdheden bij of krachtens de belastingwet,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

89

genoemd in artikel 2, eerste lid, onderdeel a, van de Algemene wet inzake
rijksbelastingen, de Invorderingswet 1990, de wettelijke taken en
bevoegdheden bij of krachtens de Algemene douanewet en het Douanewetboek van de Unie, en de hoofdstukken 2 en 3 van de Algemene wet
inkomensafhankelijke regelingen.
In de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) en de Invorderingswet
1990 (Iw 1990) is een aantal bevoegdheden voor de rijksbelastingdienst
opgenomen die kunnen worden toegepast om informatie bij belastingplichtigen, inhoudingsplichtigen en bij derden op te vragen en te
gebruiken. Op deze manier kan de Belastingdienst de materiële en de
formele belastingschuld vaststellen.
De douane is als onderdeel van de rijksbelastingdienst onder meer belast
met de uitvoering van het Douanewetboek van de Unie (DWU), de
Algemene douanewet (Adw) en de Algemene wet inzake rijksbelastingen
(AWR). De douane voert hiertoe onder andere de volgende werkzaamheden uit: controles op goederen en aangiften, administratieve controle
en klantmanagement. Tijdens de uitoefening van haar controletaken richt
de douane zich naast haar fiscale taken op goederen die een bedreiging
vormen voor veiligheid, gezondheid, economie en milieu (VGEM). Deze
VGEM-taken richten zich op een groot spectrum van goederen zoals het
illegaal in- en uitvoeren van verdovende middelen, wapens, ivoor,
beschermde diersoorten, merk-vervalste producten, strategische
goederen, sigaretten, en afval. De douane werkt risicogericht en heeft
daarbij oog voor risicogoederen, risicolanden, risicolocaties en risicozendingen. Behalve toezichthoudende bevoegdheden heeft de douane op
grond van hoofdstuk 9 uit Adw ook de bevoegdheid tot het opleggen van
een bestuurlijke boete en op grond van hoofdstuk 11 van de Adw ook
opsporingsbevoegdheden.
De rijksbelastingdienst, onderdeel toeslagen, is op grond van artikel 11
van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir) belast met
het toekennen, uitbetalen en terugvorderen van tegemoetkomingen. Een
tegemoetkoming is een financiële bijdrage van het Rijk op grond van een
inkomensafhankelijke regeling. Er worden vier inkomensafhankelijke
regelingen door de rijksbelastingdienst, onderdeel toeslagen, uitgevoerd:
de huur-, zorg- en kinderopvangtoeslag en het kindgebonden budget, die
hun wettelijke basis vinden in respectievelijk de Wet op de huurtoeslag, de
Wet op de zorgtoeslag, de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen, en de Wet op het kindgebonden budget. De rijksbelastingdienst, onderdeel toeslagen, beschikt op grond van de artikelen 40 en 41
Awir over de mogelijkheid om voor bepaalde overtredingen bestuurlijke
boetes op te leggen.
De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de inkomensafhankelijke
regelingen ligt bij het Ministerie van Financiën. De verantwoordelijkheid
voor de inhoud van de inkomensafhankelijke regelingen, en de terbeschikkingstelling van het budget, ligt echter bij de vakdepartementen: het
Ministerie van BZK (huurtoeslag), het Ministerie van VWS (zorgtoeslag),
en het Ministerie van SZW (kinderopvangtoeslag en kindgebonden
budget). Aangezien de rijksbelastingdienst zich bezighoudt met de
fiscaalrechtelijke handhaving en uit de praktijk blijkt dat in geval van
georganiseerde criminaliteit er praktisch altijd sprake is van het
verzwijgen van inkomsten bij de rijksbelastingdienst en derhalve van
belastingfraude, is het voor de rijksbelastingdienst van belang om als
deelnemer aan de RIEC’s te worden aangewezen. In de RIEC’s wordt de
relevante informatie bijeengebracht zodat de rijksbelastingdienst via het
raadplegen en het voorbereiden met de andere deelnemers beslissingen
kan nemen om wel of niet over te gaan tot het toepassen van fiscaalrechtelijke handhaving, zoals bijvoorbeeld het opleggen van een navorderingsaanslag dan wel een boete.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

90

Onderdeel c: Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst
De Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) neemt deel voor de
uitoefening van de wettelijke taken, bedoeld in artikel 3 van de Wet op de
bijzondere opsporingsdiensten en de daaruit voortvloeiende bevoegdheden. De FIOD is de bijzondere opsporingsdienst van de rijksbelastingdienst. De FIOD werkt aan het bestrijden van fiscale, financieeleconomische en goederenfraude en levert een bijdrage aan het
waarborgen van de integriteit van het financiële stelsel en de bestrijding
van de georganiseerde criminaliteit, in het bijzonder de financiële
component daarvan.
De FIOD is een van de vier bijzondere opsporingsdiensten als bedoeld in
artikel 2 van de Wet op de bijzondere opsporingsdiensten (Wet BOD). De
FIOD is, op grond van artikel 3 Wet BOD, belast met:
a. de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde op de beleidsterreinen waarvoor de Minister van Financiën verantwoordelijkheid
draagt;
b. de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde op een beleidsterrein waarvoor een andere minister dan de hiervoor bedoelde,
verantwoordelijkheid draagt en die door die minister in overeenstemming met Onze betrokken Minister (van Financiën) en Onze Minister
van Justitie en Veiligheid aan die bijzondere opsporingsdienst is
opgedragen;
c. opsporingshandelingen in verband met strafbare feiten die zijn
geconstateerd in het kader van de taakuitoefening bedoeld onder a.
en b., en die met die taakuitoefening verband houden;
d. de opsporing van andere strafbare feiten, indien de bijzondere
opsporingsdienst daarmee is belast door de officier van justitie.
Vanuit zijn wettelijke taakstelling (artikel 3 Wet BOD) ziet de FIOD het
belang om een bijdrage te leveren aan de integrale aanpak van georganiseerde criminaliteit. Daarbij gaat het met name om de strafrechtelijke
handhaving en opsporing van die criminaliteit die onder het beleidsterrein
van de FIOD valt.
Onderdeel d: Koninklijke marechaussee
De Koninklijke marechaussee (KMar) neemt deel voor de uitoefening van
de wettelijke taken en bevoegdheden bij of krachtens artikel 4 van de
Politiewet 2012. De politietaken van KMar zijn limitatief vastgelegd in
artikel 4 van de Politiewet 2012. Een aanzienlijk onderdeel van deze taken
vormt de uitvoering van de bij of krachtens de Vreemdelingenwet 2000
opgedragen taken. Voor het doel van de RIEC’s zijn de volgende taken van
de KMar relevant:
• de uitvoering van krachtens de Vreemdelingenwet 2000 opgedragen
taken waaronder het mobiel toezicht veiligheid, grenscontrole en
grensbewaking aan de buitengrenzen;
• het voorkomen en bestrijden van illegale migratie, mensensmokkel en
fraude met reis- en identiteitsdocumenten;
• de bestrijding van criminaliteit op, rond, en in relatie tot luchthavens
en militaire terreinen;
• het verlenen van bijstand en samenwerking met de politie bij de
bestrijding van de grensoverschrijdende criminaliteit;
• het verlenen van bijstand en samenwerking in het kader van de
nationale veiligheid en terrorismebestrijding.
Vanuit haar wettelijke taakstelling en handhavings- en opsporingsprioriteiten, ziet de KMar het belang om bij te dragen aan de integrale aanpak
van de georganiseerde criminaliteit. Daarbij gaat het met name om de
taken die verband houden met grenspassage en het tegengaan van
mensensmokkel en -handel, met als doel de daarbij behorende ketenaanpak te versterken en aan te vullen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

91

Onderdeel e: Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen
Het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV), neemt deel
voor de uitoefening van de wettelijke taken en bevoegdheden bij of
krachtens hoofdstuk 5 van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk
en inkomen. Het UWV is een zelfstandig bestuursorgaan en verzorgt in
opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de
uitvoering van werknemersverzekeringen (zoals WW, WIA (IVA en WGA),
Wajong, WAO, WAZ, Wazo en Ziektewet) en arbeidsmarkt- en gegevensdienstverlening. Binnen het UWV is de directie Handhaving de eerstaangewezen afdeling als het gaat om het vaststellen van mogelijk misbruik
van uitkeringen of subsidies, aangezien het UWV moet zorgen voor het
verstrekken van rechtmatige uitkeringen. Hiertoe werkt het UWV samen
met andere overheidsinstanties zoals de rijksbelastingdienst, de Inspectie
SZW, de Sociale Verzekeringsbank, gemeenten, de politie en het openbaar
ministerie, maar ook met private instellingen zoals verzekeraars.
Handhaving is gericht op een effectieve aanpak van individuele vormen
van fraude zoals zwartwerken naast een uitkering, het bestrijden van
systeemfraudes zoals PGB-fraude, faillissementsfraude, schijnconstructies, hennepteelt naast een uitkering en dergelijke. Fraudezaken
worden afgedaan door het opleggen van terugvorderingen en bestuurlijke
boetes, of het doen van aangifte bij het OM bij ernstige fraudes.
Onderdeel f: Immigratie- en Naturalisatiedienst
De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) neemt deel voor de uitvoering
van de wettelijke taken en bevoegdheden op het terrein van toezicht en
handhaving bij of krachtens de Vreemdelingenwet 2000 en de Rijkswet op
het Nederlanderschap. De IND is onderdeel van het Ministerie van Justitie
en Veiligheid. De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Vreemdelingenwet 2000 en de Rijkswet
op het Nederlanderschap. De IND is de uitvoeringsorganisatie die
verantwoordelijk is voor de uitvoering van het vreemdelingenbeleid in
Nederland. Dat houdt in dat de IND alle aanvragen beoordeelt van
vreemdelingen die in Nederland willen verblijven of Nederlander willen
worden. De IND levert als de toelatingsorganisatie van Nederland een
bijdrage aan de aanpak van migratiecriminaliteit, waaronder mensenhandel en -smokkel. Daartoe werkt de IND nauw samen met de andere
deelnemers aan het RIEC en wisselt de IND gericht informatie uit.
Informatie die beschikbaar komt binnen het RIEC kan een bijdrage leveren
aan een effectievere aanpak van vormen van migratiecriminaliteit,
bijvoorbeeld:
– het voorkomen van mensenhandel door het tijdig onderkennen van
signalen;
– de bestrijding van fraude en misbruik in toelatingsprocedures; en
– samenwerking ter voorkoming en bestrijding van mensenhandel en
-smokkel.
Dergelijk misbruik moet zoveel mogelijk worden voorkomen dan wel in
een zo vroeg mogelijk stadium worden herkend, onderkend en tegengegaan.
De IND is voor de herkenning van de hiervoor beschreven situaties in
belangrijke mate afhankelijk van informatie die aanwezig is bij de andere
deelnemers. Deze informatie kan aanleiding geven tot de inzet van
toezicht- en handhavingsbevoegdheden voor het tegengaan van
migratiecriminaliteit. De IND kan bijvoorbeeld op grond van artikel 55a
van de Vreemdelingenwet 2000 een bestuurlijke boete opleggen bij
overtreding van enkele bepalingen van de Vreemdelingenwet 2000 die
zien op het referentschap in de zin van artikel 2a Vreemdelingenwet 2000.
Verder kan de IND het erkend referentschap intrekken of schorsen. Ook
kan de IND op grond van de Rijkswet op het Nederlanderschap in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

92

bepaalde gevallen overgaan tot het intrekken van het Nederlanderschap.
Er kan ook worden overgegaan tot intrekking van een verblijfsvergunning
indien fraude in de toelatingsprocedure is aangetoond dan wel indien er
strafbare feiten zijn gepleegd.
Onderdeel g: openbaar ministerie
Het openbaar ministerie (OM) neemt deel voor de uitoefening van de in
artikel 124 van de Wet op de rechterlijke organisatie opgedragen taak en
de daaruit voortvloeiende bevoegdheden. Het OM is op grond van artikel
124 van de Wet op de rechterlijke organisatie belast met de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde en andere bij wet opgedragen taken. Het
OM heeft mede op grond van artikel 12 Politiewet 2012 het gezag over de
opsporing van strafbare feiten en is verantwoordelijk voor het vervolgen
daarvan, alsmede voor de tenuitvoerlegging van opgelegde straffen.
Het OM heeft op grond van artikel 148 Wetboek van Strafvordering (Sv)
het gezag en de verantwoordelijkheid over de opsporing door de politie
en de overige participerende opsporingsinstanties, zoals de FIOD en de
Inspectie SZW (Directie Opsporing). In het RIEC wordt de relevante
informatie bijeengebracht zodat het OM via het raadplegen en het
voorbereiden met de andere deelnemers een beslissing kan nemen over
het wel of niet overgaan tot het starten van een opsporingsonderzoek en
daarna uiteindelijk het instellen van strafrechtelijke vervolging.
Onderdeel h: burgemeester
De burgemeester is op grond van artikel 172 van de Gemeentewet belast
met de handhaving van de openbare orde en beschikt in dat verband over
verschillende bevoegdheden die zijn opgenomen in hoofdstuk XI van titel
III van de Gemeentewet. Het gaat hier onder andere om de bevoegdheden
tot sluiten van inrichtingen en woningen (art. 174 en 174a Gemeentewet),
het opleggen van gebiedsverboden (art. 172a) en het geven van bevelen
ter handhaving van de openbare orde (art. 175 Gemeentewet). Daarnaast
bevatten de door gemeenteraden vastgestelde verordeningen (waaronder
de APV) bevoegdheden ter handhaving van de openbare orde. Uit
paragraaf 2.3 van de Politiewet 2012 volgt dat indien de politie in een
gemeente optreedt ter handhaving van de openbare orde en ter
uitvoering van de hulpverleningstaak, zij onder het gezag staat van de
burgemeester. Op grond van artikel 13b van de Opiumwet is de burgemeester bevoegd drugspanden te sluiten.
De burgemeester heeft verder taken en bevoegdheden op het gebied van
vergunningverlening, toezicht en handhaving («VTH-taken») bij de
uitvoering van de Drank- en Horecawet, de Wet op de kansspelen en de
Paspoortwet.
Voornoemde wettelijke taken en bevoegdheden van de burgemeester zijn
belangrijke instrumenten bij de aanpak van georganiseerde criminaliteit.
Onderdeel i: college van burgemeester en wethouders
Het college van burgemeester en wethouders neemt deel voor de
uitoefening van zijn wettelijke taken en bevoegdheden bij of krachtens
hoofdstuk X van titel III en hoofdstuk XV van titel IV van de Gemeentewet,
titels I, Ia en VIb van de Wet op de kansspelen, artikelen 5, 10, 10b en 10c
van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek, artikel 7
van de Participatiewet, de hoofdstukken 2, 3 en 5 van de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht, artikel 17 en hoofdstuk VI van de Woningwet,
de artikelen 8, 21, 22, 25 en 26 en hoofdstuk 6 van de Huisvestingswet
2014, artikel 1.4, eerste lid, van de Wet basisregistratie personen en de
wettelijke taken en bevoegdheden op het terrein van toezicht en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

93

handhaving bij of krachtens de Wet ruimtelijke ordening en een gemeentelijke verordening.
Onderdeel j: provinciebestuur
Het provinciebestuur neemt deel voor de uitoefening van de wettelijke
taken en bevoegdheden bij of krachtens de Provinciewet, de hoofdstukken
2, 3 en 5 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht of een
provinciale verordening.
In het licht van de VTH-taken van de provincie, zijn de bevoegdheden in
de hoofdstukken 2, 3 en 5 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht van belang. Het bevoegd gezag heeft tot taak zorg te dragen voor
bestuursrechtelijke handhaving, waarvoor ook relevante gegevens
worden verzameld en geregistreerd (artikel 5.2, eerste lid, onderdeel b,
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht). Tevens oefent het provinciebestuur diverse wettelijke taken en bevoegdheden uit op grond van de
Provinciewet die bijdragen aan de aanpak van georganiseerde criminaliteit, zoals de verordenende bevoegdheid (artikel 145 Provinciewet), het
vaststellen van de milieuverordening (in de zin van artikel 1.2 van de Wet
milieubeheer) alsmede de bevoegdheid tot het overgaan tot bestuursdwang evenals het optreden tegen overtredingen.
Onderdeel k: de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid
De Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) neemt deel voor
de uitoefening van de wettelijke taken, bedoeld in artikel 3 van de Wet op
de bijzondere opsporingsdiensten en de daaruit voortvloeiende bevoegdheden alsmede voor de uitvoering van de wettelijke taken en bevoegdheden bij of krachtens artikel 24 van de Arbeidsomstandighedenwet,
artikel 8:1 van de Arbeidstijdenwet, de Warenwet, artikel 13 van de Wet
allocatie arbeidskrachten door intermediairs, artikel 14 van de Wet arbeid
vreemdelingen, de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen,
artikel 18a van de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag, de Wet
op de loonvorming en artikel 5 van de Wet arbeidsvoorwaarden gedetacheerde werknemers in de Europese Unie. De Inspectie SZW bestaat uit
het onderdeel toezicht, namelijk de Directie Arbeidsmarktfraude, de
Directie Arbeidsomstandigheden (Arbo) en de Directie Major Hazard
Control (MHC) en uit de bijzondere opsporingsdienst: de Directie
Opsporing. De Inspectie SZW is belast met de volgende taken:
• toezicht houden op de naleving van de Wet arbeid vreemdelingen, de
Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag en de Wet allocatie
arbeidskrachten door intermediairs (ter bestrijding van illegale arbeid,
ontduiking van het minimumloon, arbeidsuitbuiting, malafide
arbeidsbemiddeling en andere vormen van arbeidsmarktfraude);
• toezicht houden op de naleving van de Arbeidsomstandighedenwet en
de Arbeidstijdenwet (ter bevordering van veilige en gezonde werkomstandigheden en werk- en rusttijden voor werknemers);
• toezicht houden op de naleving van het Besluit risicos zware
ongevallen 1999 en de Aanvullende risico-inventarisatie en -evaluatie
(ter beperking van de risico’s voor werknemers en de omgeving van
bedrijven die werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen);
• opsporen van fraude, uitbuiting en georganiseerde criminaliteit binnen
de keten van werk en inkomen (arbeidsuitbuiting, mensensmokkel en
grootschalige fraude op het gebied van de sociale zekerheid). Dit
gebeurt onder aansturing van het openbaar ministerie;
• signaleren van ontwikkelingen en risico’s op het werkveld van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en deze melden aan belanghebbende
partijen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

94

De Directie Opsporing van de Inspectie SZW is een van de vier bijzondere
opsporingsdiensten, genoemd in artikel 2, onderdeel d, van de Wet op de
bijzondere opsporingsdiensten (Wet BOD). Op grond van artikel 3 Wet
BOD is de Directie Opsporing van de Inspectie SZW belast met:
a. de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde op de beleidsterreinen waarvoor de Minister van SZW verantwoordelijkheid draagt;
b. de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde op een beleidsterrein
waarvoor een andere minister dan de hiervoor bedoelde, verantwoordelijkheid draagt en die door die minister in overeenstemming met
Onze betrokken Minister (van SZW) en Onze Minister van Justitie en
Veiligheid aan die bijzondere opsporingsdienst is opgedragen;
c. opsporingshandelingen in verband met strafbare feiten die zijn
geconstateerd;
d. in het kader van de taakuitoefening bedoeld onder a. en b., en die met
die taakuitoefening verband houden;
e. de opsporing van andere strafbare feiten, indien de bijzondere
opsporingsdienst daarmee is belast door de officier van justitie.
Vanuit zijn wettelijke taakstelling op grond van artikel 3 van de Wet op de
bijzondere opsporingsdiensten ziet de Directie Opsporing het belang om
een bijdrage te leveren aan de integrale aanpak van georganiseerde
criminaliteit. Daarbij gaat het met name om de strafrechtelijke handhaving
en opsporing van die vormen van georganiseerde criminaliteit die onder
het beleidsterrein vallen van de Directie Opsporing van de Inspectie SZW.
Voor wat betreft de overige directies geldt dat het toezicht op de naleving
en handhaving van voornoemde wetten van de onder de Minister van
SZW ressorterende wetten eveneens bijdraagt aan de aanpak van
georganiseerde criminaliteit.
Onderdeel l: de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) neemt deel voor de
uitoefening van de wettelijke taken, bedoeld in artikel 3 van de Wet op de
bijzondere opsporingsdiensten en de daaruit voortvloeiende bevoegdheden. Een bijzondere opsporingsdienst is onder gezag van de officier van
justitie belast met:
a. de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde op de beleidsterreinen waarvoor de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit verantwoordelijkheid draagt;
b. de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde op een beleidsterrein
waarvoor een andere minister dan de onder a. bedoelde, verantwoordelijkheid draagt en die door die minister in overeenstemming met de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Onze Minister
van Justitie en Veiligheid aan die bijzondere opsporingsdienst is
opgedragen;
c. opsporingshandelingen in verband met strafbare feiten die zijn
geconstateerd in het kader van de taakuitoefening bedoeld onder a. en
b., en die met die taakuitoefening verband houden;
d. de opsporing van andere strafbare feiten, indien de bijzondere
opsporingsdienst daarmee is belast door de officier van justitie.
Tweede lid
In het tweede lid wordt geregeld dat bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur nadere regels kunnen worden gesteld over de wettelijke taken
en bevoegdheden van de deelnemers waarvoor gegevens kunnen worden
verwerkt binnen de RIEC’s. Zoals hiervoor is aangegeven volgt hier onder
andere uit dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur waar
nodig een nadere concretisering kan plaatsvinden van de aangewezen
wettelijke taken en bevoegdheden, dat deze bij wijziging van wetgeving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

95

daarop kunnen worden geactualiseerd en er zo nodig ook aanvullende
wettelijke taken en bevoegdheden kunnen worden aangewezen waartoe
de deelnemers gegevens kunnen verwerken in het RIEC. Zoals opgemerkt,
verandert de georganiseerde criminaliteit voortdurend. Om die reden
moet het mogelijk zijn ook de instrumenten voor de aanpak daarop te
actualiseren.
Voor de reikwijdte van dit wetsvoorstel is bepalend dat de wettelijke taken
en bevoegdheden waarvoor de deelnemers met het oog op doel, bedoeld
in artikel 2.17, gezamenlijk gegevens kunnen verwerken, voldoende zijn
afgebakend. De deelnemers zijn belast met een veelheid aan taken en
bevoegdheden, die ook voortdurend aan wetswijziging onderhevig zijn.
Om die reden acht de regering het noodzakelijk om de afbakening van
wettelijke taken en bevoegdheden ook op een lager niveau van regelgeving te kunnen concretiseren en vast te stellen. Dat doet geen afbreuk
aan het uitgangspunt van dit artikel dat de deelnemers uitsluitend
gezamenlijk gegevens kunnen verwerken in het kader van de RIEC’s voor
zover dat noodzakelijk is voor de uitoefening van hun bestaande wettelijke
taken en bevoegdheden in belang van de bestrijding van georganiseerde
criminaliteit.
Derde lid
In het derde lid wordt geregeld dat bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur andere overheidsorganen of overheidsinstanties of private
partijen als deelnemer kunnen worden aangewezen, voor zover dat
noodzakelijk is voor het doel, bedoeld in artikel 2.17, en het om daarbij
beschreven specifieke verwerkingen of onderdelen daarvan gaat.
Op grond van artikel 1.7, tweede lid, in samenhang bezien met artikel 2.23,
achtste lid, kunnen de resultaten van de verwerking aan een derde
worden verstrekt. Daarbij kan het ook gaan om een private partij. Bij de
verstrekking aan derden zal moeten worden voldaan aan de criteria die
daarvoor gelden op grond van artikel 1.7, tweede lid, en de criteria voor
verstrekking van de resultaten aan een derde die op grond van artikel
2.23, negende lid, bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
kunnen worden gesteld.
Artikel 2.20 (onderlinge gegevensuitwisseling)
Eerste lid
Artikel 2.20, eerste lid, maakt het mogelijk dat de deelnemers van de
RIEC’s ter uitvoering van de activiteiten, bedoeld in artikel 2.18, onderling
gegevens kunnen uitwisselen voor zover dat noodzakelijk is voor het doel,
bedoeld in artikel 2.17. Vanwege de regionale werkgebieden waarin
onderscheidenlijke RIEC’s actief zijn, kan het voorkomen dat het nodig is
om informatie uit te wisselen met de deelnemers van een ander RIEC,
bijvoorbeeld omdat de verschijningsvorm van georganiseerde criminaliteit die in beeld is bij een van de RIEC’s zich in meerdere regio’s tegelijk
manifesteert. Ook kan het voorkomen dat een betrokkene die onderwerp
is van een casusoverleg en die in beeld is bij een RIEC, actief wordt in het
werkgebied van een ander RIEC. Met het oog op de efficiëntie van het
werk van de RIEC’s moet het mogelijk zijn gegevens onderling uit te
wisselen. Gelet op het overkoepelende doel van artikel 2.17 moet deze
doorverstrekking beschouwd worden als vallend binnen dit doel. Zoals
aangegeven moeten alle concrete verwerkingen van persoonsgegevens
voldoen aan de rechtmatigheidseisen uit artikel 5 van de AVG. Het is aan
de RIEC’s zelf om een zorgvuldige procedure in te richten voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

96

onderling uitwisselen van gegevens, waarmee invulling gegeven wordt
aan de beginselen van noodzaak, proportionaliteit en subsidiariteit uit de
AVG.
Tweede lid
Indien toepassing wordt gegeven aan het eerste lid, geldt daarbij als
waarborg voor de bescherming van de fundamentele belangen van
betrokkene dat de verstrekking van bijzondere categorieën van persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard aan de
deelnemers van een ander RIEC uitsluitend plaatsvindt nadat de
deelnemer of deelnemers die deze persoonsgegevens aan het RIEC heeft
of hebben verstrekt, hiermee heeft of hebben ingestemd. Deze waarborg
doet tevens recht aan de verantwoordelijkheid die elke deelnemer
afzonderlijk heeft voor de rechtmatige verwerking van persoonsgegevens
in het kader van de uitoefening van de eigen taken en bevoegdheden van
de deelnemer die deze gegevens verstrekt.
Artikel 2.21 (verwerking bijzondere categorieën van persoonsgegevens en burgerservicenummer)
Eerste lid
Gelet op artikel 9, tweede lid, onderdeel g, van de Algemene verordening
gegevensbescherming, kunnen de RIEC’s, voor zover dit noodzakelijk is
voor het doel, bedoeld in artikel 2.17, persoonsgegevens met betrekking
tot iemands seksueel gedrag of seksuele gerichtheid verwerken. De
deelnemers kunnen voor het doel, bedoeld in artikel 2.17, gebruikmaken
van het burgerservicenummer, bedoeld in artikel 1 van de Wet algemene
bepalingen burgerservicenummer.
Voor het doel van de RIEC’s is het noodzakelijk om bijzondere persoonsgegevens over het seksueel gedrag of seksuele gerichtheid te kunnen
verwerken. Bij de aanpak van mensenhandel vinden in RIEC-verband
namelijk ook onderzoeken plaats naar illegale prostitutie en uitbuiting,
waarbij gegevens over seksueel gedrag en seksuele gerichtheid verwerkt
(moeten) worden.
Voor de aanpak van georganiseerde criminaliteit is het, gelet op het doel
van artikel 2.17, essentieel dat ook persoonsgegevens van strafrechtelijke
aard kunnen worden verwerkt. Artikel 2.21 heeft geen betrekking op
persoonsgegevens van strafrechtelijke aard omdat reeds in de artikelen
1.5, 1.6 en 1.7 voor alle samenwerkingsverbanden is geregeld dat deze
mogen worden verwerkt, zowel in de fase van verstrekking aan het
samenwerkingsverband, verwerking binnen het samenwerkingsverband
en verstrekking van de resultaten door het samenwerkingsverband.
Voor de bescherming van deze gegevens biedt dit wetsvoorstel voldoende
adequate waarborgen, zoals de geheimhoudingsplicht en voorwaarden
die aan doorverstrekking worden gesteld. Uiteraard geldt ook de eis uit de
AVG dat de verwerking daarvan niet leidt tot discriminatie of stigmatisering.
Zoals aangegeven moeten alle concrete verwerkingen van persoonsgegevens voldoen aan de rechtmatigheidseisen uit, onder andere, artikel 5
van de AVG. Het is aan de RIEC’s zelf om een zorgvuldige procedure in te
richten voor het gezamenlijk verwerken van bijzondere categorieën van
persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard,
waarmee invulling gegeven wordt aan de beginselen van noodzaak,
proportionaliteit en subsidiariteit uit de AVG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

97

Tweede lid
Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels
worden gesteld over de wijze van verwerking van bijzondere categorieën
van persoonsgegevens en het burgerservicenummer.
Artikel 2.22 (verstrekking van gegevens aan het samenwerkingsverband)
Eerste lid
Artikel 2.22, eerste lid, bepaalt welke categorieën gegevens, de
deelnemers met het oog op de uitvoering van de activiteiten, bedoeld in
artikel 2.18, aan het RIEC verstrekken, onverminderd de voorwaarden dat
de verstrekking noodzakelijk is voor het doel van het samenwerkingsverband en dat zwaarwegende redenen zich niet tegen verstrekking
verzetten.
Onderdeel a
Onderdeel a bepaalt dat ten aanzien van de betrokkene of betrokkenen
over wie of een rechtspersoon of rechtspersonen waarover een signaal is
ontvangen, de volgende categorieën gegevens worden verstrekt.
1°
– identificerende en contactgegevens;
– het burgerservicenummer;
– gegevens betreffende de verblijfsstatus;
– gegevens omtrent de woonsituatie;
– voertuiggegevens;
– financiële gegevens;
– kadastrale gegevens;
– bedrijfsgegevens;
– inkomensgegevens;
– gegevens betreffende zakelijke relaties;
– gegevens betreffende vergunning- of subsidieaanvragen, hierop
genomen besluiten en juridische procedures;
– gegevens inzake toezicht en handhaving alsmede getroffen bestuurlijke maatregelen;
2°
– fiscale gegevens;
– persoonsgegevens van strafrechtelijke aard in de zin van de artikelen 8
en 13 van de Wet politiegegevens die krachtens artikel 20, derde lid,
van die wet aan de deelnemers worden verstrekt;
– persoonsgegevens van strafrechtelijke aard die door het openbaar
ministerie op grond van de artikelen 8b, 39fa en 51ca, van de Wet
justitiële en strafvorderlijke gegevens aan de deelnemers worden
verstrekt;
– gegevens over het seksueel gedrag of seksuele gerichtheid;
3°
– persoonsgegevens van strafrechtelijke aard in de zin van de artikelen 9
en 10, eerste lid, onderdelen a en c, van de Wet politiegegevens die op
grond van artikel 20, derde lid, van die wet aan de deelnemers kunnen
worden verstrekt.
Verstrekking van het burgerservicenummer aan het samenwerkingsverband is van belang om te kunnen borgen dat de te verwerken
persoonsgegevens van de verschillende deelnemers betrekking hebben
op dezelfde persoon. De deelnemers zoals benoemd in artikel 2.19 zijn alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

98

reeds bevoegd om het burgerservicenummer te verwerken op grond van
hun eigen wettelijke taken en bevoegdheden.
Onder persoonsgegevens van strafrechtelijke aard als bedoeld in de
artikelen 8 en 13 van de Wet politiegegevens worden onder meer verstaan
de gegevens die voorkomen in politiemutaties en die verband houden
met door een of meer deelnemers ingebrachte signalen. De gegevens
kunnen ook dienen voor de politie om een signaal in het samenwerkingsverband in te brengen, waarna deze gegevens door de deelnemers in het
samenwerkingsverband verder worden verwerkt als persoonsgegevens
van strafrechtelijke aard.
De verstrekking van politiegegevens zoals bedoeld in artikel 9 en 10,
eerste lid, onderdelen a en c, vindt plaats met inachtneming van wat
daarover is bepaald in de Wet politiegegevens en het Besluit politiegegevens. Op de verstrekking van politiegegevens zoals bedoeld in artikel 9
en 10, eerste lid, onderdelen a en c, die oorspronkelijk zijn verzameld met
behulp van de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden zoals
bedoeld in het Wetboek van Strafvordering, is artikel 126dd Sv van
toepassing. Dit betekent dat voorafgaand aan de verstrekking van deze
politiegegevens eerst toestemming moet worden gevraagd aan de officier
van justitie voor de verstrekking aan het RIEC-samenwerkingsverband
omdat dit valt onder doelafwijkend gebruik in de zin van artikel 126dd Sv.
De onderverdeling tussen de drie typen categorieën gegevens, komt voort
uit de relatieve zwaarte van de gegevens en de mate waarin het
verwerken van die gegevens een inbreuk maakt op de persoonlijke
levenssfeer van een betrokkene. Het eerste type gegevens ziet op
reguliere gegevens waarover de bestuurlijke deelnemers beschikken. Het
tweede type gegevens betreft gegevens waarvan de verwerking een
zwaardere inbreuk vormt op de persoonlijke levenssfeer dan het eerste
type gegevens en die in de regel uitsluitend kunnen worden verkregen
van bepaalde deelnemers met fiscaalrechtelijke en strafrechtelijke
bevoegdheden, zoals de rijksbelastingdienst, politie of openbaar
ministerie. Het gaat hierbij om fiscale gegevens, persoonsgegevens van
strafrechtelijke aard, als bedoeld in de artikelen 8 en 13 van de Wet
politiegegevens alsmede justitiële en strafvorderlijke gegevens in de zin
van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens en om gegevens over
iemands seksueel gedrag of seksuele gerichtheid. Het derde type
gegevens betreft persoonsgegevens die de zwaarste inbreuk maken op de
persoonlijke levenssfeer, persoonsgegevens van strafrechtelijke aard,
bedoeld in de artikelen 9 en 10, eerste lid, onderdelen a en c, van de Wet
politiegegevens. Voor deze laatste categorie geldt uiteraard ook dat die
gegevens uitsluitend kunnen worden verkregen van de politie. De
samenwerking in het kader van de RIEC’s heeft uitgewezen dat politiegegevens die worden verwerkt op grond van de artikelen 8 en 13 Wet
politiegegevens, vaak onvoldoende zijn om zicht te krijgen op de
verborgen verschijningsvormen van de georganiseerde criminaliteit en
dat ook de politiegegevens die worden verwerkt op grond van de artikelen
9 en 10 van de Wet politiegegevens van groot belang zijn voor de
geïntegreerde aanpak van georganiseerde criminaliteit. Dit betreft de
politiegegevens van onderzoeken naar de schending van de rechtsorde in
een bepaald geval en gegevens van de criminele inlichtingen eenheden.
De deelnemers dienen bij de uitvoering van hun activiteiten telkens een
zorgvuldige afweging te maken of het verwerken van deze categorieën
gegevens wel noodzakelijk is voor het doel, gelet op de zwaarte van de
inbreuk op de persoonlijke levenssfeer. Wanneer dat niet het geval is,
dienen de deelnemers van de verwerking van dergelijke gegevens af te
zien. Zoals aangegeven moeten alle concrete verwerkingen van persoonsgegevens voldoen aan de rechtmatigheidseisen uit artikel 5 van de AVG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

99

Het is aan de RIEC’s zelf om een zorgvuldige procedure in te richten voor
het gezamenlijk verwerken van gegevens, waarmee invulling gegeven
wordt aan de beginselen van noodzaak, proportionaliteit en subsidiariteit
uit de AVG.
Onderdeel b
Onderdeel b bepaalt dat ten aanzien van personen uit de directe kring van
betrokkene of betrokkenen of personen die in direct verband staan met de
rechtspersoon of rechtspersonen, de te verstrekken categorieën gegevens
hetzelfde zijn als in onderdeel a.
Om wetstechnische redenen is onderdeel b een separaat onderdeel, dat
net als onderdeel a in drieën is opgesplitst. Dit maakt het mogelijk om in
artikel 2.23 naar de juiste categorieën gegevens te verwijzen.
Onderdeel c
Ter zake van medewerkers van deelnemers is het noodzakelijk om binnen
het samenwerkingsverband hun identificerende en contactgegevens te
kunnen verwerken, alsmede gegevens met betrekking tot hun persoon
over hun autorisatieniveau en de wijze waarop deze medewerker is
gescreend.
Tweede lid
Het tweede lid bepaalt dat bij algemene maatregel van bestuur nadere
regels worden gesteld over de categorieën van gegevens en de concretisering daarvan, bedoeld in het eerste lid en de bronnen van waaruit die
gegevens afkomstig zijn en dat aanvullende categorieën gegevens kunnen
worden aangewezen, voor zover dat noodzakelijk is voor het doel,
bedoeld in artikel 2.17. In dit artikel is een gelaagdheid beoogd van de
beschrijving van de categorieën gegevens die de RIEC’s op grond van
deze paragraaf verwerken. De regering kiest ervoor de categorieën
gegevens in het wetsvoorstel te benoemen en om de nadere concretisering daarvan en de bronnen van waaruit de gegevens afkomstig te zijn
bij algemene maatregel van bestuur vast te stellen. Op deze manier wordt
recht gedaan aan het uitgangspunt dat bij wet in formele zin moet worden
vastgelegd ter zake van welke gegevens betrokkene kan verwachten dat
die ten aanzien van zijn persoon worden verwerkt in het kader van het
samenwerkingsverband. Op de vaststelling van deze algemene maatregel
van bestuur is de voorhangprocedure van toepassing.
Artikel 2.23 (grondslag verwerken gegevens voor activiteiten)
Eerste tot en met zesde lid
Artikel 2.23, eerste tot en met zesde lid, biedt de grondslag voor de
gezamenlijke verwerking van gegevens in het kader van de activiteiten,
bedoeld in artikel 2.18, namelijk:
a. het aanwijzen en analyseren van handhavingsknelpunten;
b. het voeren van casusoverleggen;
c. het verrichten van gebiedscans en thematische scans bij misstanden
in maatschappelijke sectoren en publieke voorzieningen die vatbaar
zijn voor innesteling van georganiseerde criminaliteit.
Zoals bij artikel 2.18 is toegelicht verrichten de RIEC’s met het oog op het
doel van artikel 2.17 de voornoemde activiteiten waarvoor zij gezamenlijk
(persoons)gegevens verwerken. De gezamenlijke gegevensverwerking in
het kader van deze activiteiten geschiedt op dezelfde wijze. Om die reden
volstaat dit artikel als de verwerkingsgrondslag voor alle drie voornoemde
activiteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

100

De aanleiding voor het verrichten van een van deze activiteiten kan zijn
gelegen in een signaal dat of signalen die één of meer deelnemers
inbrengt of inbrengen in het RIEC. Signalen kunnen alleen door de
betreffende deelnemer of deelnemers bij de RIEC’s worden ingediend
wanneer het signaal feiten en omstandigheden betreft die voortkomen uit
waarnemingen die zijn gedaan tijdens de uitoefening van hun respectievelijke wettelijke taken en bevoegdheden en die erop duiden dat sprake is
van een verschijningsvorm van georganiseerde criminaliteit. De gezamenlijke gegevensverwerking in het kader van de voornoemde activiteiten kan
resulteren in een interventieadvies dat de betrokken deelnemers beter in
staat stelt hun wettelijke taken en bevoegdheden op effectieve en
adequate wijze uit te oefenen. Het advies wordt gebruikt om te bepalen of
interventie noodzakelijk is, of interventie in afstemming tussen bepaalde
deelnemers moet gebeuren en welke deelnemers betrokken moeten zijn
alsmede welke deelnemer verantwoordelijk is voor de te verrichten
interventie of interventies dan wel welke deelnemer de coördinatie op zich
neemt van gezamenlijk te verrichten interventies.
Bij monodisciplinaire interventies, bijvoorbeeld alleen fiscale maatregelen, ligt de coördinatie bij de rijksbelastingdienst, bij strafrechtelijke
interventies gelden de verantwoordelijkheden zoals die zijn geregeld in
het Wetboek van Strafvordering en heeft het OM het gezag over de
opsporing. Bij multidisciplinaire interventies van zowel strafrechtelijke als
bestuursrechtelijke en fiscale maatregelen moet van geval tot geval
worden bepaald waar de coördinatie moet komen te liggen, maar met
respect voor de bevoegdheden van alle partijen. Deelnemers treden niet
in elkaars bevoegdheden.
In deze bepaling wordt richting gegeven aan het stapsgewijze proces voor
de verwerking van persoonsgegevens en andere relevante gegevens bij
de uitvoering van de activiteiten, bedoeld in artikel 2.18. Het stapsgewijze
proces is gekoppeld aan de drie typen categorieën gegevens die in artikel
2.22, eerste lid, worden onderscheiden. Zoals in de toelichting bij artikel
2.22 is aangegeven, komt de onderverdeling tussen de drie typen
categorieën gegevens voort uit de relatieve zwaarte van de gegevens en
de mate waarin het verwerken van die gegevens een inbreuk maakt op de
persoonlijke levenssfeer van een betrokkene. De bedoeling van artikel 2.23
is dat de deelnemers telkens een afweging maken of het verwerken van
deze onderscheidenlijke drie typen categorieën gegevens noodzakelijk is
voor het doel, bedoeld in artikel 2.17. Uitgangspunt is daarom dat die
afweging als volgt plaatsvindt, rekening houdend met de zwaarte van de
categorieën gegevens:
1) Bij het verrichten van een activiteit kunnen gegevens worden
verwerkt die worden ingebracht door de deelnemers en die geen
bijzondere categorieën van persoonsgegevens, persoonsgegevens
van strafrechtelijke aard of fiscale gegevens betreffen;
2) In aanvulling daarop kunnen fiscale gegevens en persoonsgegevens
van strafrechtelijke aard worden verwerkt, zijnde gegevens in de zin
van artikel 8 en 13 van de Wet politiegegevens alsmede persoonsgegevens van strafrechtelijke aard als bedoeld in de Wet justitiële en
strafvorderlijke gegevens en bepaalde bijzondere categorieën van
persoonsgegevens;
3) In aanvulling daarop kunnen persoonsgegevens van strafrechtelijke
aard worden verwerkt, zijnde gegevens in de zin van artikel 9 en 10
van de Wet politiegegevens. Dit betreft de politiegegevens van
onderzoeken naar de schending van de rechtsorde in een bepaald
geval en gegevens van de criminele inlichtingen eenheden.
Met dit stapsgewijze proces waarin verschillende categorieën van
persoonsgegevens naar de mate van relatieve zwaarte worden verwerkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

101

voor zover dat noodzakelijk is voor het doel, bedoeld in artikel 2.17, wordt
invulling gegeven aan de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit.
Artikel 2.23, eerste tot en met zesde lid, regelt het stapsgewijze proces als
volgt:
1) Een deelnemer kan bij een RIEC een signaal dat verband houdt met
het doel, bedoeld in artikel 2.17, melden, en daartoe gegevens
verwerken (eerste lid).
2) De deelnemers beoordelen vervolgens of het signaal in overeenstemming is met het doel, bedoeld in artikel 2.17 (tweede lid).
3) Bij de afweging of een signaal voldoende aanleiding geeft tot
gezamenlijke verwerking van gegevens in het RIEC, toetsen de
deelnemers aan:
a. het type signaal;
b. het aantal signalen alsmede de aard en omvang daarvan;
c. het gewicht van het signaal en de reeds gepleegde interventies
ter zake van het signaal of de signalen, en
d. het aantal deelnemers dat overeenkomstige signalen meldt,
alsmede het verband tussen de signalen.
4) Pas wanneer het signaal naar het oordeel van de deelnemers
aanleiding geeft tot het verrichten van een van de voornoemde
activiteiten in het RIEC en dit noodzakelijk is met het oog op het doel,
bedoeld in artikel 2.17, kunnen de deelnemers overgaan tot verzameling en uitwisseling van en samenvoeging met andere relevante
gegevens, bedoeld in artikel 2.22, die beschikbaar zijn bij de
deelnemers (vierde lid).
5) De deelnemers beoordelen vervolgens welke deelnemers met het
oog op het doel van artikel 2.17 moeten worden betrokken bij de te
verrichten activiteit en daarbij gegevens mogen verwerken (vijfde lid).
Niet alle deelnemers worden automatisch betrokken: er wordt een
zorgvuldige afweging gemaakt welke deelnemers moeten worden
betrokken gelet op hun onderscheidenlijke taken en bevoegdheden.
Hierdoor wordt de gezamenlijke verwerking beperkt tot die deelnemers wier deelname gelet op het doel van artikel 2.17 daadwerkelijk
noodzakelijk is.
6) De verwerking van gegevens in het kader van een activiteit, bedoeld
in artikel 2.18, eerste lid, vindt plaats overeenkomstig de volgende
stappen.
a. Indien een signaal aanleiding geeft tot gezamenlijke verwerking
van gegevens in het kader van een activiteit, bedoeld in artikel
2.18, eerste lid, met het oog op het doel, bedoeld in artikel 2.17,
kunnen de betrokken deelnemers relevante gegevens, bedoeld in
artikel 2.22, eerste lid, onderdeel a, onderdeel 1° en onderdeel b,
onderdeel 1°, verwerken.
b. Indien de deelnemers gezamenlijk gegevens verwerken ter
uitvoering van een activiteit, bedoeld in artikel 2.18, eerste lid, en
dat met het oog op het doel, bedoeld in artikel 2.17, noodzakelijk
is, kunnen de deelnemers in aanvulling op de gegevens, bedoeld
in onderdeel a van dit artikellid, gegevens verwerken, bedoeld in
artikel 2.22, eerste lid, onderdeel a, onderdeel 2°, en onderdeel b,
onderdeel 2°.
c. Indien de deelnemers gezamenlijk gegevens verwerken ter
uitvoering van een activiteit, bedoeld in artikel 2.18, eerste lid,
onderdelen a of b, en dat noodzakelijk is met het oog op het
doel, bedoeld in artikel 2.17, kunnen de deelnemers in aanvulling
op de gegevens, bedoeld in onderdelen a en b van dit artikellid,
de gegevens verwerken, bedoeld in artikel 2.22, eerste lid,
onderdeel a, onderdeel 3°, en onderdeel b, onderdeel 3°. Deze
gegevens kunnen alleen worden verwerkt voor het aanwijzen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

102

analyseren van handhavingsknelpunten en het voeren van
casusoverleggen. Voornoemde gegevens kunnen niet worden
gebruikt voor het maken van gebiedscans of thematische scans.
Het kan in de praktijk van de RIEC’s voorkomen dat een signaal al na
ontvangst als dusdanig ernstig wordt beschouwd, dat het noodzakelijk
kan zijn al direct over te gaan tot het gezamenlijk verwerken van de
zwaardere typen categorieën gegevens. Deze bepaling staat dat toe, mits
de deelnemers zich ervan rekenschap geven dat zij daartoe pas overgaan
na zorgvuldige afweging met het oog op het doel van artikel 2.17.
Duidelijkheidshalve wordt hier herhaald dat alle concrete verwerkingen
van persoonsgegevens moeten voldoen aan de rechtmatigheidseisen uit
artikel 5 van de AVG. Het is aan de RIEC’s zelf om een zorgvuldige
procedure in te richten voor het gezamenlijk verwerken van gegevens,
waarmee invulling gegeven wordt aan de beginselen van noodzaak,
proportionaliteit en subsidiariteit uit de AVG.
Zevende lid
De gezamenlijke verwerking op grond van dit artikel kan, zoals hiervoor
aangegeven, resulteren in een interventieadvies dat de betrokken
deelnemers in staat stelt hun wettelijke taken en bevoegdheden uit te
oefenen. Het advies kan worden gebruikt om te bepalen of interventie
wenselijk en noodzakelijk is, of deze in afstemming tussen bepaalde
deelnemers moet gebeuren en welke deelnemers betrokken moeten zijn
alsmede welke deelnemer verantwoordelijk is voor de gezamenlijk te
verrichten interventie of interventies. Het zevende lid regelt dat de
deelnemers daartoe gegevens mogen verwerken. Indien de deelnemers in
afstemming afspraken hebben gemaakt over interventies die ten aanzien
van een betrokkene of betrokkenen of een rechtspersoon of rechtspersonen worden ingezet, kunnen zij ter uitvoering daarvan gegevens
verwerken. Bij het verstrekken van resultaten aan de deelnemers wordt
artikel 1.7, eerste lid, in acht genomen.
Achtste lid
Het achtste lid bepaalt, in samenhang bezien met artikel 1.7, tweede lid,
dat resultaten van de gezamenlijke verwerking van gegevens in het kader
van de RIEC’s aan een derde kunnen worden verstrekt. Het kan hierbij
gaan om andere overheden, een private partij of de deelnemers van een
ander samenwerkingsverband. Voor gegevens van de rijksbelastingdienst
geldt een uitzondering: die kunnen niet aan private partijen worden
verstrekt ter behartiging van een gerechtvaardigd belang.
De verstrekking die hier geregeld wordt, is incidenteel van aard: bij elke
verstrekking moeten de deelnemers beoordelen of de verstrekking
verenigbaar is met het doel, bedoeld in artikel 2.17. Daarbij moet ook
worden voldaan aan de eisen van artikel 6, vierde lid, van de AVG. Bij de
verstrekking aan derden zal voorts moeten worden voldaan aan de criteria
die daarvoor op grond van artikel 2.23, negende lid, bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur kunnen worden gesteld.
De resultaten bestaan uit een advies de eigen bevoegdheden of mogelijkheden te benutten om bij te dragen aan het doel van het RIEC-samenwerkingsverband. Het advies bevat slechts die gegevens die nodig zijn om
het gegeven advies te onderbouwen en een gedegen afweging van de
mogelijke interventies te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

103

Negende lid
In het negende lid is bepaald dat bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur nadere regels kunnen worden gesteld over de gezamenlijke
verwerking van gegevens ter uitvoering van de activiteiten, bedoeld in
artikel 2.18, waaronder over de criteria waaraan een signaal moet voldoen
en de criteria voor verstrekking van de resultaten van de gezamenlijke
verwerking van gegevens aan een derde.
Paragraaf 2.4 De Zorg- en Veiligheidshuizen
Artikel 2.24 (aanwijzing)
In artikel 2.24, eerste lid, worden de Zorg- en Veiligheidshuizen aangewezen als samenwerkingsverbanden in de zin van deze wet. Het Zorg- en
Veiligheidshuis is een samenwerkingsverband waarin instanties verantwoordelijk voor strafrechtelijke of bestuursrechtelijke handhaving
alsmede begeleiding en zorg- en hulpverlening tot eenduidige regie
komen bij de samenwerking rond complexe casussen in het zorg- en
veiligheidsdomein. De samenwerking in het Zorg- en Veiligheidshuis heeft
tot doel een bijdrage te leveren aan het voorkomen, verminderen en
bestrijden van criminaliteit en ernstige overlast en het bieden van
passende zorg, in situaties waarin sprake is van complexe (zorg)problematiek die zonder interventie leidt of kan leiden tot onveilige situaties
voor personen of binnen een gebied. De deelnemers doen dat door te
komen tot een persoonsgerichte aanpak, waarbij instrumenten op het
gebied van het strafrecht en het bestuursrecht, bestuurlijke maatregelen
en noodzakelijke zorg en ondersteuning op elkaar zijn afgestemd. Zij doen
dat vanuit de wetenschap dat (potentieel) crimineel en overlastgevend
gedrag veelal zijn oorzaak vindt in sociale- en zorgproblematiek. Samenwerking tussen deelnemers uit de strafrechtketen, het bestuurlijk domein
en het sociale en zorgdomein is dan noodzakelijk om tot een duurzame
verbetering van de situatie te komen, zowel voor de betrokkene zelf, als
voor de omgeving waarin deze woont, leeft en werkt. In artikel 2.27
worden de deelnemers van de Zorg- en Veiligheidshuizen aangewezen.
Van welke deelnemers betrokkenheid in een concreet geval noodzakelijk
is, wordt bepaald door de casus en de aard van de problematiek.
Door de aanwijzing van de Zorg- en Veiligheidshuizen als samenwerkingsverbanden in de zin van deze wet wordt geregeld dat de deelnemers aan
de Zorg- en Veiligheidshuizen persoonsgegevens en andere relevante
gegevens waarover zij beschikken in het kader van de uitoefening van hun
bestaande wettelijke taken en bevoegdheden, de uitvoering van een
behandelingsovereenkomst als bedoeld in de Wet geneeskundige
behandelingsovereenkomst of diensten op grond van de Jeugdwet,
gezamenlijk kunnen verwerken, om tot de hier boven genoemde
persoonsgerichte aanpak te kunnen komen. Naast de algemene
bepalingen van hoofdstuk 1, worden in deze paragraaf aanvullende regels
gesteld over de gezamenlijke verwerking van persoonsgegevens en
andere relevante gegevens in het kader van de Zorg- en Veiligheidshuizen.
De aanwijzing heeft uitsluitend betrekking op het mogelijk maken en
reguleren van de gezamenlijke verwerking van persoonsgegevens en
andere relevante gegevens in de samenwerking tussen deelnemers.
Duidelijkheidshalve wordt benadrukt dat de aanwijzing in de zin van deze
bepaling nadrukkelijk niet tot gevolg heeft dat er een nieuw overheidsorgaan, nieuwe instantie of zelfstandige entiteit van enige vorm ontstaat,
waarmee er eventueel nieuwe juridische verhoudingen zouden ontstaan
tussen de deelnemers of ter zake van het samenwerkingsverband als
zodanig. Aan het wetsvoorstel ligt het uitgangspunt ten grondslag dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

104

gezamenlijke verwerking van persoonsgegevens en andere relevante
gegevens ten dienste staat aan de uitoefening van de bestaande wettelijke
taken en bevoegdheden van de deelnemers. Er worden met de aanwijzing
of enige andere bepaling in dit wetsvoorstel derhalve geen nieuwe taken
of bevoegdheden aan de deelnemers of aan de samenwerkingsverbanden
als zodanig toegekend. Artikel 1.3, vierde en vijfde lid, bepaalt dat
aanwijzing als deelnemer geen wijziging aanbrengt in de publiekrechtelijke taken en bevoegdheden van de deelnemers alsmede dat de
deelnemers een samenwerkingsverband zonder rechtspersoonlijkheid
vormen. Voor zover dit wetsvoorstel regels bevat over de juridische
verhoudingen tussen de deelnemers, hebben die uitsluitend betrekking op
de nadere uitwerking van de eisen die de Algemene verordening
gegevensbescherming stelt ter zake van de gezamenlijke verwerking,
zoals de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid.
Evenmin regelt dit wetsvoorstel de organisatie, inrichting, positionering
en het beheer van de samenwerkingsverbanden. De regeling daarvan is
voorbehouden aan de deelnemers. De deelnemers maken onderling
afspraken over de wijze waarop het samenwerkingsverband wordt
ingericht, taken stelt, prioriteiten vaststelt en zorgdraagt voor financiering
en beheer.
Gelet op artikel 1.3, vijfde lid, vormen de deelnemers een samenwerkingsverband zonder rechtspersoonlijkheid. Het wetsvoorstel creëert geen
zelfstandige juridische entiteit en kent de deelnemers of het samenwerkingsverband evenmin nieuwe zelfstandige taken en bevoegdheden toe.
Aan het wetsvoorstel ligt immers het uitgangspunt ten grondslag dat de
gezamenlijke gegevensverwerking ten dienste moet staan aan de
uitoefening van de bestaande wettelijke taken en bevoegdheden van de
deelnemers. In de praktijk kan de behoefte bestaan het beheer van een
samenwerkingsverband te beleggen bij een privaatrechtelijke rechtspersoon of een gemeenschappelijke regeling, bijvoorbeeld op het terrein
van huisvesting en andere ondersteuning. Uit artikel 1.3, vijfde lid, volgt
dat de gezamenlijke verwerking van gegevens op zich niet door de
deelnemers kan worden uitbesteed aan een nieuwe rechtspersoon. Dit
verdraagt zich niet met de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid
van de deelnemers. De (privaatrechtelijke) rechtspersoon kan zich wel
bezighouden met het anderszins ondersteunen van het samenwerkingsverband.39 Indien de deelnemers van een samenwerkingsverband een
privaatrechtelijke rechtspersoon of gemeenschappelijke regeling willen
oprichten, zijn de regels inzake de oprichting van dergelijke organisatievormen van toepassing.40 Ook kan als er betrokkenheid gewenst is van
meerdere deelnemers, zoals bijvoorbeeld meerdere gemeenten in een
bepaalde regio, sprake zijn van mandaatverlening in de zin van afdeling
10.1.1 van de Algemene wet bestuursrecht.
In artikel 2.24, tweede lid, is geregeld dat bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur regels kunnen worden gesteld over de territoriale
werkgebieden van de Zorg- en Veiligheidshuizen. De Zorg- en Veiligheidshuizen zijn regionaal georganiseerd en omvatten elk een separaat
territoriaal werkgebied. Omwille van de transparantie van de gezamenlijke
gegevensverwerking in een specifieke regio, is het wenselijk deze regio’s
te duiden in de lagere regelgeving. Hiermee wordt namelijk duidelijkheid
geboden aan de betrokkenen over wie gegevens worden verwerkt over tot
39

Te denken valt bijvoorbeeld aan ondersteuning bij het huren van de accommodatie en bij alle
faciliteiten die nodig zijn voor het beschikbaar stellen van de kantoor- en vergaderruimten.
40
Relevant zijn artikel 4.7, eerste lid, onder a, Comptabiliteitswet 2016 (voorhangprocedure),
artikel 29 Politiewet 2012 (toestemming korpschef) en in geval van een gemeenschappelijke
regeling de Wet gemeenschappelijke regelingen (waaronder artikel 94 inzake een besluit van
de minister).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

105

welk Zorg- en Veiligheidshuis zij zich kunnen wenden voor het uitoefenen
van hun rechten op grond van de AVG, bijvoorbeeld om geïnformeerd te
worden.
Bij het bepalen van nadere regels over de territoriale werkgebieden, zal in
beginsel worden aangesloten bij de regionale indeling zoals die op dat
moment geldt op basis van afspraken tussen de deelnemers. Door de
territoriale werkgebieden bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur te bepalen, kan na de initiële vaststelling worden ingespeeld op
regionale veranderingen in de toekomst, bijvoorbeeld als het werkgebied
van een Zorg- en Veiligheidshuis aangepast moet worden in verband met
gemeentelijke herindeling. Ook kan het zijn dat Zorg- en Veiligheidshuizen
op grond van regionale omstandigheden zelf komen tot voorstellen voor
een andere territoriale indeling.
Artikel 2.25 (doel)
In artikel 2.25 is het doel bepaald met het oog waarop de Zorg- en
Veiligheidshuizen persoonsgegevens en andere relevante gegevens
verwerken. Zorg- en Veiligheidshuizen focussen zich op complexe
casuïstiek. Van complexe casuïstiek is sprake in de volgende gevallen.
– Indien bij een betrokkene meerdere problemen op meer dan één
leefgebied41 spelen en die (naar verwachting) leiden tot crimineel en/of
overlastgevend gedrag of maatschappelijke teloorgang;
– en samenwerking tussen meerdere ketens (minimaal dwang en drang)
nodig is om tot een effectieve aanpak te komen; het is in de reguliere
samenwerking tussen partners binnen één keten niet mogelijk om deze
problematiek effectief aan te pakken;
– en de problematiek beïnvloed wordt door, en impact heeft op het
(gezins)systeem en/of de directe sociale leefomgeving (of wordt
verwacht dat te gaan hebben);
– of er sprake is van ernstige lokale of gebiedsgebonden (veiligheids)problematiek, die vraagt om een ketenoverstijgende aanpak.
Daarbij kan het gaan om personen met een hoog veiligheidsrisico,
ernstige multi-probleemgezinnen of zorgmijders die strafbare feiten
plegen, ernstige overlast veroorzaken of weigeren mee te werken aan
hulpverlening, en waarachter een complexe problematiek schuilgaat.
Voor een succesvolle en duurzame oplossing van deze problematiek is het
noodzakelijk dat er samenwerking tot stand kan komen tussen de
verschillende deelnemers die zijn belast met strafrechtelijke of bestuursrechtelijke handhaving alsmede begeleiding, zorg en hulpverlening.
Onder hulpverlening wordt ook verstaan de ondersteuning die de
gemeente biedt vanuit haar taken op het terrein van het sociaal domein.
Het doel is om criminaliteit en ernstige overlast te voorkomen en de
veiligheidsrisico’s voor betrokkene en de omgeving waar hij woont, werkt
en leeft, te verkleinen. Daarbij richten de Zorg- en Veiligheidshuizen zich
zowel op bestaande overtreders van de wet (voor het voorkomen van
recidive) als op individuen binnen groepen met een groot risico op
afglijden richting crimineel en ernstig overlastgevend gedrag.
Samenwerking in het Zorg- en Veiligheidshuis door de deelnemers draagt
bij aan de effectiviteit en de kwaliteit van de gepleegde interventies
doordat informatie van deelnemers bij elkaar komt. Op die manier
ontstaat er een beter begrip van de achterliggende problematiek, kunnen
interventies op elkaar worden afgestemd en in samenhang worden
41

Hierbij gaat het om leefgebieden met criminogene factoren, zoals deze ook in diverse
instrumenten worden gehanteerd, zoals: werk en inkomen, financiën, onderwijs, psychische
en fysieke gezondheid, wonen, relaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

106

uitgevoerd. Door de gezamenlijke inzet van de deelnemers kan de
strafrechtelijke aanpak als stok achter de deur dienen voor effectieve zorgen hulpverlening. Op haar beurt wint de strafrechtelijke aanpak aan
effectiviteit door aanvulling met zorg- en hulpverlening. Om dat te kunnen
realiseren is gezamenlijke gegevensverwerking noodzakelijk.
De Zorg- en Veiligheidshuizen verwerken gegevens in het belang van het
voorkomen, verminderen en bestrijden van criminaliteit en ernstige
overlast en het voorkomen en verminderen van onveilige situaties voor
personen of binnen een gebied. Het gaat hierbij om complexe (zorg)problematiek, die zonder interventie leidt of kan leiden tot onveilige situaties
voor personen of binnen een gebied. Zij doen dat uitsluitend voor zover
dat noodzakelijk is voor de uitoefening, afstemming en coördinatie van de
inzet van de wettelijke taken en bevoegdheden waarmee deelnemers zijn
belast en de daaraan gerelateerde noodzakelijke werkzaamheden van
deelnemers op het terrein van strafrechtelijke en bestuursrechtelijke
handhaving alsmede begeleiding en zorg- en hulpverlening.
Voor de afzonderlijke publiekrechtelijke deelnemers aan de Zorg- en
Veiligheidshuizen geldt dat artikel 6, eerste lid, onderdelen c (voldoen aan
een wettelijke verplichting) en e (noodzakelijk voor de vervulling van een
taak van algemeen belang of van een taak in het kader van de uitoefening
van het openbaar gezag) van de AVG de grondslag vormen om persoonsgegevens te verwerken. Aan de Zorg- en Veiligheidshuizen nemen naast
publiekrechtelijke partijen, ook private partijen deel (zie hierna). De
grondslag voor deze afzonderlijke private partijen om persoonsgegevens
te verwerken is gelegen in artikel 6, eerste lid, onderdelen b (uitvoering
van een overeenkomst), c (voldoen aan een wettelijke verplichting) of f (de
behartiging van de gerechtvaardigde belangen van de verwerkingsverantwoordelijke of van een derde).
Uit de bestaande wettelijke taken, bevoegdheden en daaraan gerelateerde
noodzakelijke werkzaamheden van de deelnemers vloeit reeds voort dat
de verwerking van persoonsgegevens en andere relevante gegevens voor
de uitoefening daarvan noodzakelijk is, en waartoe de voornoemde
grondslagen uit de AVG de grondslag vormen om persoonsgegevens te
verwerken. Deze bepaling bouwt daarop voort door de informatiepositie
van afzonderlijke deelnemers in aanvulling daarop te versterken door de
mogelijkheid te creëren om onder voorwaarden persoonsgegevens en
andere relevante gegevens met relevante deelnemers uit te wisselen en in
gezamenlijkheid te verwerken voor de uitoefening van hun bestaande
wettelijke taken, bevoegdheden en werkzaamheden. Het wetsvoorstel
creëert immers geen nieuwe taken en bevoegdheden voor de deelnemers
of de samenwerkingsverbanden als zodanig. Doordat de verwerking altijd
noodzakelijk moet zijn voor de uitoefening van hun bestaande wettelijke
taken en bevoegdheden, of de daaraan gerelateerde noodzakelijke
werkzaamheden op het gebied van begeleiding, hulp of ondersteuning,
zijn het doel en de grenzen daarvan duidelijk afgebakend, welbepaald en
uitdrukkelijk omschreven. Gelet op het feit dat de gezamenlijke gegevensverwerking uitsluitend is toegestaan in het belang van het voorkomen,
verminderen en bestrijden van criminaliteit, en ernstige overlast en het
voorkomen en verminderen van onveilige situaties voor personen of
binnen een gebied, waarbij sprake is van een combinatie van complexe
(zorg)problematiek, is sprake van een zwaarwegend algemeen belang.
Bij alle bevoegdheden tot persoonsgegevensverwerking die de
deelnemers krijgen op grond van deze paragraaf, moet worden getoetst of
de persoonsgegevensverwerking noodzakelijk is het met oog op het doel
in de zin van artikel 2.25. Elke separate persoonsgegevensverwerking
moet daarnaast voldoen aan de eisen van de AVG. Onderdeel daarvan is
ook dat bij elke casus in het kader van de subsidiariteit en proportionaliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

107

steeds een afweging zal moeten worden gemaakt welke deelnemers op
welk moment betrokken moeten worden bij een casus en dus gerechtigd
zijn gezamenlijk gegevens te verwerken.
Het doel waarvoor Zorg- en Veiligheidshuizen persoonsgegevens kunnen
uitwisselen is, zoals hiervoor aangegeven, gekoppeld aan de uitoefening
van de bestaande wettelijke taken en bevoegdheden van de deelnemers
en daaraan gerelateerde noodzakelijke werkzaamheden die worden
verricht door een aantal specifieke deelnemers (private partijen zoals
hiervoor vermeld). Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de verplichting
uit de artikelen 5, 6, eerste lid, onderdelen c en e, in samenhang bezien
met het derde lid, van de Algemene verordening gegevensbescherming.
Artikel 5, onderdelen a en b, van de AVG bepaalt dat persoonsgegevens
moeten worden verwerkt op een wijze die ten aanzien van de betrokkene
rechtmatig, behoorlijk en transparant is, alsmede voor welbepaalde
uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigde doeleinden mogen worden
verzameld en niet verder mogen worden verwerkt op een met die
doeleinden onverenigbare wijze. Artikel 6, eerste lid, onderdelen c en e,
van de AVG bepaalt dat de verwerking van persoonsgegevens alleen
rechtmatig is indien de verwerking noodzakelijk is om te voldoen aan een
wettelijke verplichting die op de verwerkingsverantwoordelijke rust of
voor een taak van algemeen belang of voor een taak in het kader van de
uitoefening van openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke
is opgedragen. Artikel 6, derde lid, onderdeel b, van de AVG bepaalt dat
de rechtsgrond moet worden vastgesteld bij lidstatelijk recht dat op de
verwerkingsverantwoordelijke van toepassing is. Het doel van de
verwerking moet bij de rechtsgrond worden vastgesteld of is noodzakelijk
voor de vervulling van een taak van algemeen belang of voor de
uitoefening van het openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is verleend. Het lidstatelijk recht moet beantwoorden aan een
doelstelling van algemeen belang en moet evenredig zijn aan het
nagestreefde gerechtvaardigde doel.
De grondslagen voor gezamenlijke verwerking van persoonsgegevens bij
of krachtens de WGS zijn gericht op een doel van zwaarwegend algemeen
belang dat niet op voorhand verenigbaar is met de doelen waarvoor de
deelnemers de te verstrekken gegevens hebben verzameld. Artikel 6,
vierde lid, aanhef, AVG staat ook verdere verwerking voor een
niet-verenigbaar doel toe, mits wettelijk geregeld en in het kader van een
zwaarwegend algemeen belang. Het wetsvoorstel beoogt zo’n grondslag
te bieden. Het lidstatelijk recht moet dan wel één van de belangen van
artikel 23, eerste lid, AVG beschermen. Dat is hier het geval, zoals
toegelicht aan het slot van paragraaf 3.3.1 van het algemeen deel van de
memorie van toelichting. De Zorg- en Veiligheidshuizen hebben tot doel
bij de behandeling van complexe casuïstiek gegevens te verwerken ten
aanzien van een betrokkene voor zover dat noodzakelijk is voor de
uitoefening, afstemming en coördinatie van de inzet van de wettelijke
taken en bevoegdheden waarmee de deelnemers zijn belast en daaraan
gerelateerde noodzakelijke werkzaamheden op het terrein van strafrechtelijke en bestuursrechtelijke handhaving alsmede begeleiding en zorg- en
hulpverlening in het belang van het voorkomen, verminderen en
bestrijden van criminaliteit en ernstige overlast en het voorkomen en
verminderen van onveilige situaties voor personen of binnen een gebied.
Het doel van de Zorg- en Veiligheidshuizen en de regulering van de
gezamenlijke gegevensverwerking voor dat doel in dit wetsvoorstel,
vormt daarmee een noodzakelijke en evenredige maatregel als bedoeld in
artikel 23, eerste lid, onderdelen c, d, e, en h van de AVG, ter waarborging
van de openbare veiligheid en de voorkoming, het onderzoek, de
opsporing en de vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging
van straffen, met inbegrip van de bescherming tegen en de voorkoming

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

108

van gevaren voor de openbare veiligheid alsmede in het belang van de
volksgezondheid, alsook een taak op het gebied van toezicht, inspectie of
regelgeving die verband houdt, al is het incidenteel, met de uitoefening
van het openbaar gezag in de in de punten a), tot en met e) en punt g)
bedoelde gevallen.
Artikel 2.26 (activiteiten)
In artikel 2.26 wordt geregeld welke twee activiteiten de Zorg- en
Veiligheidshuizen verrichten met het oog op het doel dat is omschreven in
artikel 2.25. Het gaat daarbij om het voeren van casusoverleggen en het
vaststellen van lijsten met geprioriteerde casussen. Het is aan de
deelnemers van het desbetreffende Zorg- en Veiligheidshuis voorbehouden te bepalen aan welke van deze twee activiteiten uitvoering wordt
gegeven en of zij daarbij gezamenlijk gegevens verwerken. Indien dat het
geval is, geldt daarvoor het bepaalde bij of krachtens dit wetsvoorstel. De
grondslagen voor de gezamenlijke verwerking van gegevens in het kader
van deze activiteiten zijn opgenomen in de artikelen 2.31 en 2.32.
Onderdeel a: het voeren van casusoverleggen
De Zorg- en Veiligheidshuizen faciliteren en regisseren casusoverleggen
waarin afspraken worden gemaakt over een persoonsgerichte aanpak bij
complexe casuïstiek. Bij het voeren van casusoverleggen maken
betrokken deelnemers afspraken over interventies die ten aanzien van een
betrokkene worden ingezet, de uitvoering, evaluatie en zo nodig het
bijstellen van die afspraken, alsmede over de afsluiting van de casus. Op
die manier ontstaat een gezamenlijke strategie voor de uitoefening van de
wettelijke taken en bevoegdheden waarmee de deelnemers zijn belast en
de daaraan gerelateerde noodzakelijke werkzaamheden die worden
verricht door de deelnemers. Alvorens tot een casusoverleg te komen,
toetsen de deelnemers de casus aan het doel van het samenwerkingsverband, en stellen zij een persoonsbeeld op om te kunnen wegen of een
casus besproken dient te worden in het casusoverleg. Daarbij verkennen
zij tegelijk welke vaste en incidentele deelnemers, gelet op hun respectievelijke taken, bevoegdheden en werkzaamheden, bij het casusoverleg
dienen te worden betrokken. Indien een casus niet in aanmerking komt
voor bespreking in het casusoverleg, wordt de melder daarover geïnformeerd en indien mogelijk van advies voorzien voor verdere behandeling.
Tijdens een casusoverleg bespreken de deelnemers de casus. Daarbij
wordt indien nodig dieper ingegaan op de karakteristieken van het gedrag
én de omstandigheden van een persoon: welke oorzakelijke factoren zijn
er? Hoe kan het ongewenste (criminele, overlastgevende) gedrag
verklaard worden? Zo ontstaat er een brede blik op de persoon en zijn
leefwereld, waarin aangrijpingspunten besloten liggen voor een effectieve
aanpak. In een casusoverleg worden er geen beslissingen door het
casusoverleg als geheel genomen over de aanpak van personen of
uitoefening van taken of de aanwending van bevoegdheden door
deelnemende partijen. De beslissing over de inzet van eigen bevoegdheden berust immers exclusief bij elke deelnemer zelf. Het casusoverleg
strekt uitsluitend tot het creëren van een beter inzicht in de problematiek,
en afstemming tussen interventies en werkzaamheden van deelnemers
met het oog op het in artikel 2.25 gestelde doel.
Onderdeel b: het vaststellen van lijsten met geprioriteerde casussen
Soms is er binnen een regio sprake van een bepaalde vorm van criminaliteit die veel voorkomt of bijzondere overlast veroorzaakt. Ook kan er
sprake zijn van een veiligheidsprobleem dat sterk lokaal en gebiedsge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

109

bonden is, of specifieke veiligheidsrisico’s met zich meebrengt. Om in
dergelijke situaties focus en slagkracht te realiseren binnen de aanpak van
het probleem is het nodig om extra aandacht te schenken aan personen
die het meest bijdragen aan de betreffende vorm van criminaliteit, de
onveiligheid of het veiligheidsrisico. Deze bepaling faciliteert de
mogelijkheid om in dergelijke situaties op basis van objectieve criteria,
een lijst samen te stellen met personen die prioriteit moeten krijgen bij de
aanpak van het probleem en daartoe gezamenlijk gegevens te verwerken.
Deze aanpak wordt ook wel «Top X»-aanpak genoemd. De lijst stelt
deelnemers in staat om beschikbare middelen bij voorrang in te zetten op
de aldus geselecteerde casussen. Het prioriteren van casussen aan de
hand van het opstellen en gebruiken van een dergelijke lijst, draagt bij aan
het bepalen en uitvoeren van een gezamenlijke strategie voor de
uitoefening van de taken en bevoegdheden waarmee de deelnemers zijn
belast alsmede de daaraan gerelateerde noodzakelijke werkzaamheden
die worden verricht door de deelnemers.
Artikel 2.27 (deelnemers)
Eerste en tweede lid
In artikel 2.27 worden de deelnemers aan de Zorg- en Veiligheidshuizen
aangewezen. Deelnemers aan een Zorg- en Veiligheidshuis hebben op
basis van dit wetsvoorstel een grondslag voor de gezamenlijke
verwerking van persoonsgegevens in het kader van de activiteiten van
artikel 2.26, voor zover dat noodzakelijk is voor het doel van artikel 2.25.
Het feit dat een bestuursorgaan, organisatie of instelling is aangewezen
als deelnemer aan een Zorg- en Veiligheidshuis, betekent niet dat deze
deelnemer altijd bij alle casussen die in het Zorg- en Veiligheidshuis
behandeld worden, of altijd bij alle activiteiten genoemd in artikel 2.26,
ook daadwerkelijk zal deelnemen aan de gezamenlijke verwerking van
gegevens. Welke deelnemers in een specifieke casus noodzakelijk zijn om
te komen tot een persoonsgerichte aanpak is immers afhankelijk van de
aard van de problematiek. Het standaard betrekken van alle deelnemers
bij elke casus die zich aandient, in alle fasen van het proces, zou op
gespannen voet staan met de beginselen van noodzaak, subsidiariteit en
proportionaliteit uit de AVG. De deelnemers in de Zorg- en Veiligheidshuizen zullen daarom afspraken moeten maken hoe zij bij de uitvoering
van hun activiteiten invulling geven aan de beginselen van noodzaak,
subsidiariteit en proportionaliteit van de AVG, om zo de persoonlijke
levenssfeer van de betrokkene te beschermen.
De aanwijzing van de deelnemers wordt onderverdeeld in twee groepen.
In artikel 2.27, eerste lid, worden de publiekrechtelijke deelnemers of
overheidsinstanties aangewezen die zijn belast met de uitoefening van
wettelijke taken of bevoegdheden. In artikel 2.27, tweede lid, wordt een
aantal private partijen als deelnemer aangewezen die bij of krachtens de
wet taken of bevoegdheden uitoefenen of daartoe door een bestuursorgaan gemandateerd zijn, of daaraan gerelateerde noodzakelijke
werkzaamheden verrichten, en die verband houden met het doel, bedoeld
in artikel 2.25. Met laatstgenoemde werkzaamheden wordt onder andere
gedoeld op instellingen voor geestelijke gezondheidszorg. Hieronder
wordt daar nader op ingegaan.
Voor alle deelnemers geldt dat zij gezamenlijk gegevens kunnen
verwerken in het samenwerkingsverband, voor zover dat noodzakelijk is
voor het doel, bedoeld in artikel 2.25, en zoals verder uitgewerkt in de
artikelen 2.31 en 2.32. Ook de privaatrechtelijke deelnemers zijn daartoe
gerechtigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

110

De reden voor de tweedeling tussen publiekrechtelijke deelnemers of
overheidsinstanties enerzijds en privaatrechtelijke deelnemers anderzijds,
is gelegen in de toekenning van de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid als bedoeld in artikel 26 van de AVG alsmede in de verduidelijking van de positie van private partijen die deelnemen aan een
samenwerkingsverband, zoals een Zorg- en Veiligheidshuis. In navolging
van de Afdeling advisering van de Raad van State meent de regering dat
de primaire verantwoordelijkheid voor de persoonsgegevensverwerking
in het kader van het samenwerkingsverband moet berusten bij de
publiekrechtelijke deelnemers of overheidsinstanties en niet bij de private
deelnemers. Het doel van het samenwerkingsverband is immers het
behartigen van een zwaarwegend algemeen publiek belang en de
publiekrechtelijke deelnemers of overheidsinstanties dragen – vanuit hun
onderscheidenlijke wettelijke taken en bevoegdheden die eveneens in het
algemeen publiek belang zijn toegekend – daar de primaire verantwoordelijkheid voor. Het voor de uitoefening van die wettelijke taken en bevoegdheden verantwoordelijke bestuursorgaan, kan daar op worden aangesproken door het volksvertegenwoordigend orgaan. De rechten en
plichten die uiting geven aan deze verantwoordelijkheid en die zijn
verbonden aan de gezamenlijke gegevensverwerking die op grond van dit
wetsvoorstel, in het bijzonder deze paragraaf, mogelijk worden gemaakt,
worden om voornoemde redenen dan ook voorbehouden aan de
publiekrechtelijke deelnemers of overheidsinstanties, bedoeld in het
eerste lid. De gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid als bedoeld
in artikel 26 van de AVG voor de gezamenlijke verwerking van gegevens
wordt daartoe exclusief toegekend aan de publiekrechtelijke deelnemers
of overheidsinstanties (artikel 2.27, derde lid).
Duidelijkheidshalve wordt opgemerkt dat de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid als bedoeld in artikel 26 van de AVG betrekking heeft op
de persoonsgegevensverwerking in het kader van het samenwerkingsverband. Elke deelnemer (of het bestuursorgaan waaronder de deelnemer
ressorteert) blijft onverkort verwerkingsverantwoordelijke voor de
persoonsgegevensverwerking die geschiedt bij de uitoefening van de
wettelijke taken en bevoegdheden van die deelnemer. Dit wetsvoorstel
brengt daarin geen wijzigingen aan.
De regering acht het essentieel dat private partijen wel moeten kunnen
deelnemen aan de Zorg- en Veiligheidshuizen. Het tweede lid van dit
artikel regelt deelname van daarin opgenomen private partijen aan het
Zorg- en Veiligheidshuis, voor zover zij bij of krachtens de wet uitvoering
geven aan wettelijke taken en bevoegdheden, of gemandateerd zijn om
deze namens een bestuursorgaan uit te oefenen of van een bestuursorgaan de opdracht daartoe hebben gekregen of daaraan gerelateerde
noodzakelijke werkzaamheden verrichten, zoals bijvoorbeeld werkzaamheden in het kader van het verlenen van gezondheidszorg. Waar in deze
paragraaf wordt geregeld dat persoonsgegevens mogen worden
verwerkt, is beoogd dat alle deelnemers daartoe gerechtigd zijn voor
zover hun betrokkenheid noodzakelijk is. Zoals hiervoor aangegeven,
worden rechten en plichten die betrekking hebben op de verantwoordelijkheid voor de persoonsgegevensverwerking, voorbehouden aan de
deelnemers, bedoeld in het eerste lid. Het gaat daarbij onder andere om
de beslissing om persoonsgegevens te delen met een ander Zorg- en
Veiligheidshuis en de beoordeling of een melding geschikt is voor
casusoverleg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

111

Taken van deelnemers met betrekking tot de Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg en de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten
Instellingen voor geestelijke gezondheidszorg en gehandicaptenzorg
hebben ingevolge de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg en de
Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte
cliënten de bevoegdheid om verplichte of onvrijwillige zorg in te zetten. In
het traject naar verplichte of onvrijwillige zorg kennen deze wetten ook
taken toe aan de burgemeester, het college van burgemeester en
wethouders, het openbaar ministerie en de politie. Om die reden zijn ook
bij deze deelnemers hun taken in het kader van deze wetten benoemd. Het
uitgangspunt van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg en de
Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte
cliënten is dat verplichte of onvrijwillige zorg wordt ingezet als ultimum
remedium. In gevallen waar de burger in aanraking is gekomen met het
strafrecht en tevens zorg noodzakelijk is, kan het van belang zijn om niet
alleen te bekijken wat er in een vrijwillig kader mogelijk is, maar ook welke
mogelijkheden een onvrijwillig kader zou bieden. Het kan ook blijken dat
reeds ingezette verplichte of onvrijwillige zorg onvoldoende is en wellicht
het strafrecht een (aanvullende) oplossing kan bieden. Dan kan overleg in
een Zorg- en Veiligheidshuis een mogelijkheid bieden om gezamenlijk te
zoeken naar de meest passende oplossing. Voor de besluitvorming over
toepassing van verplichte of onvrijwillige zorg gelden onverkort de
bepalingen van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg en de Wet
zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten.
Het Zorg- en Veiligheidshuis treedt niet in de besluitvorming van de
afzonderlijke deelnemers.
Eerste lid
De publiekrechtelijke deelnemers of overheidsinstanties die op grond van
het eerste lid worden aangewezen zijn:
De Raad voor de Kinderbescherming (onderdeel a)
De Raad voor de Kinderbescherming ressorteert onder de Minister van
Justitie en Veiligheid en neemt deel voor de uitvoering van de wettelijke
taken en bevoegdheden op grond van de artikelen 255 en 257 van Boek 1
van het Burgerlijk Wetboek, artikel 2:7 van het Besluit tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen, artikel 3.1 van de Jeugdwet en de artikelen 5,
eerste lid, 6, 10 en 25 van de Wet opneming buitenlandse kinderen ter
adoptie.
Bij complexe casuïstiek zoals toegelicht in paragraaf 4.4 kunnen ook
jeugdigen betrokken zijn. Soms zijn zij zelf betrokken bij criminele
activiteiten, overlast, of veiligheidsproblematiek. De persoonsgerichte
aanpak is dan op hen gericht. Echter vaak zal de oorzaak mede gelegen
zijn in de thuissituatie. Vaak is de Raad voor de Kinderbescherming dan al
betrokken vanuit zijn wettelijke taken, of is het van belang de mogelijkheden die de Raad voor de Kinderbescherming heeft om bij te dragen aan
de persoonsgerichte aanpak, mee te nemen. Ook kan het zijn dat de casus
betrekking heeft op leden van een gezin, waarbij in het belang van de
veiligheid van jeugdigen in het gezin, de betrokkenheid van de Raad voor
de Kinderbescherming noodzakelijk is. Er is dan afstemming noodzakelijk
met partijen op het gebied van strafrecht, bestuursrecht, begeleiding en
zorg- of hulpverlening. De WGS biedt een wettelijk kader om die samenwerking en afstemming voor wat betreft de gezamenlijke gegevensverwerking in het Zorg- en Veiligheidshuis te kunnen organiseren. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

112

wetsvoorstel wijst de Raad voor de Kinderbescherming daarom aan als
deelnemer.
De Dienst Justitiële Inrichtingen (onderdeel b)
De Dienst Justitiële Inrichtingen ressorteert onder de Minister van Justitie
en Veiligheid en neemt deel voor de uitvoering van de wettelijke taken op
grond van artikel 2 van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen,
artikel 2 van de de Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden,
artikel 2 van de Penitentiaire beginselenwet en artikel 2.2, eerste en
tweede lid, van de Wet forensische zorg, alsmede de daaruit voortvloeiende bevoegdheden en artikel 2:7 van het Besluit tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen.
Deelname van de Dienst Justitiële Instellingen is noodzakelijk, omdat bij
complexe casuïstiek, zoals hiervoor toegelicht, ook sprake kan zijn van
detentie. Het komt regelmatig voor dat een persoon waarop een
persoonsgerichte aanpak in het Zorg- en Veiligheidshuis van toepassing
is, in detentie gaat. Dat wil echter geenszins zeggen dat de omstandigheden die hebben geleid tot de persoonsgerichte aanpak in het Zorg- en
Veiligheidshuis veranderd zijn als betrokkene vrij komt. Ook kan het zijn
dat het wenselijk is dat bepaalde elementen van de persoonsgerichte
aanpak doorlopen tijdens de detentie. De WGS biedt een wettelijk kader
om die samenwerking en afstemming in het Zorg- en Veiligheidshuis te
kunnen organiseren. Dit wetsvoorstel wijst de DJI daarom aan als
deelnemer.
De politie (onderdeel c)
De politie neemt deel voor de uitoefening van de taak bedoeld artikel 3
van de Politiewet 2012 en de daaruit voortvloeiende bevoegdheden, en de
wettelijke taken en bevoegdheden op grond van de artikelen 5:3, 7:3, 8:1,
8:2, 8:10, en 13:3 van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg en de
artikelen 28b, tweede lid, en 33 van de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten.
Personen waarbij sprake is van complexe problematiek zoals toegelicht in
paragraaf 4.4 komen veelal als eerste in beeld bij de politie, bijvoorbeeld
als veroorzakers van criminaliteit, overlast of veiligheidsproblematiek.
Vaak is er dan sprake van achterliggende problematiek, die niet door de
politie of een louter strafrechtelijke aanpak kan worden opgelost. Het
Zorg- en Veiligheidshuis is dan het aangewezen samenwerkingsverband
om tot een persoonsgerichte aanpak te kunnen komen, waarbij interventies uit het strafrecht, bestuursrecht, begeleiding, zorg en hulpverlening op elkaar zijn afgestemd. De WGS biedt een wettelijk kader om die
samenwerking en afstemming in het Zorg- en Veiligheidshuis te kunnen
organiseren. Dit wetsvoorstel wijst de politie daarom aan als deelnemer.
Het openbaar ministerie (onderdeel d)
Het openbaar ministerie neemt deel, voor de uitoefening van de in artikel
124 van de Wet op de rechterlijke organisatie opgedragen taak en de
daaruit voortvloeiende bevoegdheden, en de uitoefening van de wettelijke
taken en bevoegdheden op grond van de artikelen 5:3, 5:16, 5:17, eerste
lid, 5:18, 5:19, 7:7, eerste lid, 7:11, eerste lid, 8:1, eerste en derde lid, 8:17,
zevende lid, 8:18, derde lid, onder b, en tiende lid, 8:19, derde lid, aanhef,
13:3, eerste, vierde en vijfde lid, van de Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg, de artikelen 28a, derde lid, aanhef, 28b, eerste lid, van
de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte
cliënten en artikel 2.3 van de Wet forensische zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

113

Bij complexe casuïstiek zoals toegelicht in paragraaf 4.4, zal in de meeste
gevallen ook sprake zijn van strafrechtelijke maatregelen. Een persoonsgerichte aanpak vraagt dan om een goede afstemming tussen strafrechtelijke maatregelen, bestuursrechtelijke maatregelen, begeleiding, ondersteuning en zorg. Ook kan het zijn dat het openbaar ministerie tot de
conclusie komt dat een louter strafrechtelijke aanpak niet tot duurzame
verbetering zal leiden als er niet ook andere maatregelen of trajecten
ingezet worden, bijvoorbeeld op het gebied van begeleiding, zorg- of
hulpverlening. De WGS biedt een wettelijk kader om die samenwerking en
afstemming in het Zorg- en Veiligheidshuis te kunnen organiseren. Dit
wetsvoorstel wijst het openbaar ministerie daarom aan als deelnemer.
De burgemeester (onderdeel e)
De burgemeester neemt deel voor de uitoefening van zijn wettelijke taken
en bevoegdheden op het terrein van de handhaving van de openbare orde
bij of krachtens hoofdstuk XI van titel III van de Gemeentewet, paragraaf
2.3 van de Politiewet 2012, artikel 13b van de Opiumwet of een gemeentelijke verordening en voor de uitoefening van zijn wettelijke taken en
bevoegdheden bij of krachtens de Wet tijdelijk huisverbod en de artikelen
7:1, 7:2, 7:4 en 8:1 van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg, de
artikelen 29 tot en met 36 van de Wet zorg en dwang psychogeriatrische
en verstandelijk gehandicapte cliënten.
De burgemeester is verantwoordelijk voor de handhaving van de
openbare orde in de gemeente. In die hoedanigheid heeft de burgemeester bevoegdheden om bestuurlijke maatregelen in te zetten op grond
van de bovengenoemde wetten. Bij complexe casuïstiek zoals toegelicht
in paragraaf 4.4, is sprake van criminaliteit, overlast of veiligheidsproblematiek. De inzet van bestuurlijke maatregelen in aanvulling op andere
interventies en trajecten op het gebied van begeleiding of zorg- of
hulpverlening kan dan noodzakelijk zijn, onder andere om de veiligheid
van betrokkene en zijn omgeving op korte termijn te waarborgen. De WGS
biedt een wettelijk kader om die samenwerking en afstemming voor wat
betreft de gezamenlijke gegevensverwerking in het Zorg- en Veiligheidshuis te kunnen organiseren. Dit wetsvoorstel wijst de burgemeester
daarom aan als deelnemer.
Het college van burgemeester en wethouders (onderdeel f)
Het college van burgemeester en wethouders neemt deel voor de
uitoefening van zijn wettelijke taken en bevoegdheden bij of krachtens de
artikelen 2.1.1, eerste lid, artikel 2.1.7, 2.3.1 tot en met 2.3.6, 2.3.9, 2.3.10
en 2.4.1 van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, de artikelen 2.3
en 2.4 van de Jeugdwet, artikel 7 van de Participatiewet, artikel 3 van de
Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, artikel 16 van de Leerplichtwet
1969 en de wettelijke taken en bevoegdheden, bedoeld in de artikelen 5:1,
5:2, 5:3 en 5:16 van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg, artikel
28c van de Wet zorg en dwangpsychogeriatrische en verstandelijk
gehandicapte cliënten en artikel 2:7 van het Besluit tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen.
Bij complexe casuïstiek zoals toegelicht in paragraaf 4.4, is er veelal
sprake van achterliggende problematiek in het zorg- en sociaal domein.
Verbetering van de situatie vraagt dan onder andere inzet van voorzieningen uit die domeinen, in aanvulling op de inzet van interventies uit
strafrecht of bestuursrecht. Veelal zullen er ook al voorzieningen uit het
gebied van zorg en/of sociaal domein zijn ingezet, maar is de afstemming
met andere domeinen onvoldoende. Het college van burgemeester en
wethouders is in de gemeente verantwoordelijk voor wettelijke taken in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

114

het sociaal domein, onder andere op het gebied van de Jeugdwet,
Participatiewet, Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 en de Wet
gemeentelijke schuldhulpverlening. Onder de collegetaken op grond van
de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 valt onder andere de inzet
van bemoeizorg. Ook heeft het college een taak in het kader van de Wet
verplichte geestelijke gezondheidszorg en de Leerplichtwet 1969, en heeft
zij een rol bij de re-integratie van ex-gedetineerden. Met de decentralisaties in het sociaal domein van 2015 heeft het college bovendien een
coördinerende rol toegekend gekregen in het sociaal domein. Het college
is vanuit deze veelheid aan taken en haar coördinerende rol, in de meeste
gevallen een onmisbare partij in de totstandkoming van een persoonsgerichte aanpak. Dit wetsvoorstel biedt een wettelijk kader om de samenwerking en afstemming voor wat betreft de gezamenlijke gegevensverwerking met andere partijen in het Zorg- en Veiligheidshuis te kunnen
organiseren. Dit wetsvoorstel wijst het college van burgemeester en
wethouders daarom aan als deelnemer.
Een instelling voor gemeentelijke gezondheidsdienst (GGD, onderdeel g)
Een instelling voor gemeentelijke gezondheidsdienst neemt deel voor het
in opdracht van het college van burgemeester en wethouders uitvoeren
van de wettelijke taken en bevoegdheden bij of krachtens de Wet publieke
gezondheid en artikel 2.1.1, eerste lid, van de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015. Met deze laatste taken wordt gedoeld op de taken die
een GGD uitvoert in opdracht van het college van burgemeester en
wethouders bij het ondersteunen van de zelfredzaamheid en de participatie van personen met een beperking of met chronische psychische of
psychosociale problemen. Het betreft hier onder andere taken in het kader
van bemoeizorg.
Bij complexe casuïstiek zoals toegelicht in paragraaf 4.4, is er veelal
sprake van achterliggende problematiek in het zorg- en sociaal domein.
Verbetering van de situatie vraagt dan onder andere inzet van voorzieningen uit die domeinen, in aanvulling op de inzet van interventies uit
strafrecht en/of bestuursrecht. Bij complexe casuïstiek is er relatief vaak
sprake van personen die zorg mijden. Vaak zijn deze mensen al bij de GGD
in beeld, of is het noodzakelijk dat de bemoeizorg wordt ingezet in
aanvulling op andere interventies om iemand te bewegen hulp te
aanvaarden, en zo te werken aan een duurzame oplossing. De WGS biedt
een wettelijk kader om de samenwerking en afstemming met andere
partijen voor wat betreft de gezamenlijke gegevensverwerking in het
Zorg- en Veiligheidshuis te kunnen organiseren. Dit wetsvoorstel wijst de
instellingen voor gemeentelijke gezondheidsdienst daarom aan als
deelnemer.
Tweede lid
Een reclasseringsinstelling (onderdeel a)
Een door de Minister voor Rechtsbescherming op grond van artikel 4,
eerste lid, van de Reclasseringsregeling 1995 erkende reclasseringsinstelling neemt deel voor de taken bedoeld in hoofdstuk 3 van de Reclasseringsregeling 1995 en artikel 2:7 van het Besluit tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen.
Bij complexe casuïstiek zoals toegelicht in paragraaf 4.4 is er in de meeste
gevallen ook sprake van strafbare feiten. Reclasseringsinstellingen zijn
dan betrokken op basis van hun publiekrechtelijke taken, bedoeld in
hoofdstuk 3 van de Reclasseringsregeling 1995 en artikel 2:7 van het
Besluit tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen. Vaak is er al sprake

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

115

van een persoonsgerichte aanpak in het Zorg- en Veiligheidshuis,
bijvoorbeeld bij veelplegers, of is het van belang dat zo’n aanpak tot stand
komt om tot een duurzame verbetering te komen van de situatie.
Afstemming tussen reclassering en andere partijen in het domein van
strafrecht, bestuursrecht, begeleiding, zorg- en hulpverlening is dan
noodzakelijk. De WGS biedt een wettelijk kader om die samenwerking en
afstemming voor wat betreft de gezamenlijke gegevensverwerking in het
Zorg- en Veiligheidshuis te kunnen organiseren. Dit wetsvoorstel wijst de
reclasseringsinstelling aan als deelnemer.
Een advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling
(onderdeel b)
De door het college van burgemeester en wethouders op grond van
artikel 4.1.1, eerste lid, van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015
aangewezen organisatie van een advies- en meldpunt huiselijk geweld en
kindermishandeling (AMHK) neemt deel voor de taken bedoeld in artikel
4.1.1, tweede lid, van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015. De
AMHK’s opereren onder de naam Veilig Thuis.
Bij complexe casuïstiek zoals toegelicht in paragraaf 4.4 kan er ook sprake
zijn van huiselijk geweld, misbruik van jeugdigen, of kindermishandeling.
Soms is er sprake van daderschap, dat plaatsvindt onder dwang van
huisgenoten of familieleden. Veilig Thuis heeft wettelijke taken om in
dergelijke situaties de noodzakelijke stappen te ondernemen. Als er in
dergelijke situaties sprake is van problematiek of lopende interventies en
trajecten op het gebied van strafrecht, bestuursrecht, begeleiding of zorgof hulpverlening, is het van belang dat stappen in afstemming hiermee
genomen worden. De WGS biedt een wettelijk kader om die samenwerking en afstemming voor wat betreft de gezamenlijke gegevensverwerking in het Zorg- en Veiligheidshuis te kunnen organiseren. Dit
wetsvoorstel wijst de AMHK’s aan als deelnemer.
Een gecertificeerde instelling o.g.v. de Jeugdwet (onderdeel c)
Een gecertificeerde instelling die in het bezit is van een certificaat of
voorlopig certificaat als bedoeld in artikel 3.4 van de Jeugdwet neemt deel
voor zover die jeugdreclassering of een kinderbeschermingsmaatregel als
bedoeld in artikel 1.1 van de Jeugdwet uitvoert.
Bij complexe casuïstiek zoals toegelicht in paragraaf 4.4 kunnen ook
jeugdigen betrokken zijn. Soms zijn zij zelf betrokken bij criminele
activiteiten, overlast, of veiligheidsproblematiek. De persoonsgerichte
aanpak is dan op hen gericht. Vaak zal de oorzaak echter mede gelegen
zijn in de thuissituatie. In veel gevallen zal er sprake zijn van de uitvoering
van jeugdreclassering of een kinderbeschermingsmaatregel door een
gecertificeerde instelling zoals bedoeld in de Jeugdwet, terwijl er ook
sprake is van een persoonsgerichte aanpak, of is er een noodzaak om tot
een persoonsgerichte aanpak te komen, waarbij jeugdbeschermingsmaatregelen afgestemd moeten worden op interventies en trajecten uit
strafrecht, bestuursrecht, begeleiding of zorg- of hulpverlening. Dit
wetsvoorstel biedt een wettelijk kader om die samenwerking en
afstemming voor wat betreft de gezamenlijke gegevensverwerking in het
Zorg- en Veiligheidshuis te kunnen organiseren. Dit wetsvoorstel wijst de
gecertificeerde instellingen zoals bedoeld in de Jeugdwet daarom aan als
deelnemer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

116

Een instelling voor geestelijke gezondheidszorg (onderdeel d)
Een instelling voor geestelijke gezondheidszorg (GGZ-instelling) neemt
deel ter uitvoering van de werkzaamheden bedoeld in artikel 1:1 jo. 2:1
van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg, artikel 1.1.1 van de
Wet langdurige zorg, artikel 1.1 van de Wet forensische zorg, de artikelen
1 en 5 tot en met 9 van de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en
verstandelijk gehandicapte cliënten, artikel 1.1 van de Jeugdwet, de
artikelen 1.1.1 en 2.1.1, eerste lid, van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 of een behandeling uitvoert uit hoofde van een behandelingsovereenkomst krachtens artikel 446 van Boek 7 van het Burgerlijk
Wetboek.
Specifiek met het oog op GGZ-instellingen regelt het tweede lid,
onderdeel d, de mogelijkheid om ook deelnemer te zijn voor de uitoefening van voornoemde werkzaamheden. Dit zijn de aan de wettelijke
taken en bevoegdheden van andere deelnemers gerelateerde noodzakelijke werkzaamheden, bedoeld in artikel 2.25.
De mogelijkheid voor GGZ-instellingen om voor de uitvoering van deze
werkzaamheden ook deelnemer te kunnen zijn is noodzakelijk, omdat bij
de complexe casuïstiek zoals die aan de orde is in het Zorg- en Veiligheidshuis, relatief vaak sprake is van psychiatrische en/of psychosociale
problematiek, die mede ten grondslag ligt aan de strafbare feiten of
openbare orde-problemen. In dat kader zal er ook vaak sprake zijn van
vrijwillige psychische zorg, zonder dat er direct sprake hoeft te zijn van
zorg in het gedwongen kader. De betrokkenheid van de GGZ-instelling of
behandelaar is in dergelijke situaties noodzakelijk om tot een goede
afweging te komen omtrent de persoonsgerichte aanpak, de effectiviteit of
juist contraproductiviteit van beoogde maatregelen, en de bijdrage die
vanuit de zorg geleverd kan worden aan het voorkomen van strafbare
feiten, recidive of veiligheidsproblemen. Medewerkers van een
GGZ-instelling die betrokken zijn bij de behandeling van patiënten zijn op
grond van hun beroep gehouden aan zeer stringente geheimhoudingsverplichtingen zoals vastgelegd in artikel 457 van Boek 7 van het Burgerlijk
Wetboek, artikel 88 van de Wet op de beroepen in de individuele
gezondheidszorg en artikel 7.3.11 van de Jeugdwet. Dat betekent dat
gegevens die zij in het kader van bijvoorbeeld een casus in het Zorg- en
Veiligheidshuis ontvangen, uitsluitend gebruikt mogen worden voor zover
dat in het kader van de behandeling van betrokkene noodzakelijk is en
voor zover er geen andere geheimhoudingsverplichtingen op deze
gegevens rusten. Het is bijvoorbeeld niet toegestaan dat de behandelaar
of de GGZ-instelling waar deze werkzaam is deze gegevens gebruikt voor
andere doeleinden, of verstrekt aan derden. Dat is alleen mogelijk met
toestemming van de betrokkene, of als er sprake is van een van de andere
uitzonderingsgronden in artikel 457 van Boek 7 van het Burgerlijk
Wetboek, artikel 88 van de Wet op de beroepen in de individuele
gezondheidszorg of artikel 7.3.11 van de Jeugdwet. Deze vertrouwelijkheid wordt gewaarborgd door tuchtrecht dat rust op de behandelaar.
Omwille van de inhoudelijke noodzaak, en de reeds aanwezig zijnde
wettelijke waarborgen voor de vertrouwelijkheid van de gegevens in het
kader van het beroepsgeheim, acht de regering het aanvaardbaar een
GGZ-instelling de mogelijkheid te geven om deel te kunnen nemen op
basis van haar civielrechtelijke betrokkenheid bij een patiënt. Dit
wetsvoorstel creëert een wettelijk kader om in voorkomende gevallen
samenwerking en afstemming tussen de GGZ en partijen op het gebied
van strafrecht, bestuursrecht, begeleiding of zorg- of hulpverlening voor
wat betreft de gezamenlijke gegevensverwerking in het Zorg- en Veiligheidshuis te kunnen organiseren. Dit wetsvoorstel wijst instellingen voor
geestelijke gezondheidszorg daarom aan als deelnemer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

117

Een instelling voor maatschappelijke dienstverlening (onderdeel e)
Onderdeel e wijst als deelnemer aan een instelling die in opdracht van het
college van burgemeester en wethouders taken verricht ter uitvoering van
de artikelen 2.3.1 tot en met 2.3.5 van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, de artikelen 2.3 en 2.4 van de Jeugdwet, artikel 7 van de
Participatiewet of artikel 3 van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.
Het gaat hier om de taken van het college van burgemeester en
wethouders in het kader van de toeleiding naar voorzieningen op grond
van de genoemde sociaal domeinwetten. Deze worden in de praktijk
onder meer uitgevoerd door sociale wijkteams als onderdeel van een
private stichting of samenwerkingsverband. Voor zover deze instellingen
uitvoering geven aan taken van het college van burgemeester en
wethouders in het sociaal domein, zijn de redenen om de mogelijkheid te
creëren een dergelijke organisatie deel te kunnen laten nemen aan de
Zorg- en Veiligheidshuizen dezelfde als voor het college van burgemeester
en wethouders, zoals toegelicht bij het eerste lid, onderdeel f.
Het is gelet op de hoeveelheid deelnemers die onder onderdeel e kunnen
vallen binnen het territoriale werkgebied van een Zorg- en Veiligheidshuis
alsook het verschil in betrokkenheid bij casussen aan het college van
burgemeester en wethouders te bepalen welke daarvan als vaste
deelnemer worden aangewezen of als derden incidenteel worden
uitgenodigd op grond van artikel 2.31, negende lid. Gelet op het feit dat
het college van burgemeester en wethouders bepaalt of en welke
organisaties voornoemde taken voor hem uitvoeren, ligt het in de rede dat
het college van burgemeester en wethouders zeggenschap heeft over
deelname van dergelijke organisaties op grond van dit onderdeel.
Derde lid
Zoals hiervoor aangegeven, wordt in afwijking van artikel 1.4, eerste lid,
geregeld dat uitsluitend de deelnemers, bedoeld in het eerste lid,
gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken zijn als bedoeld in artikel 26,
eerste lid, van de Algemene verordening gegevensbescherming voor de
verwerking van persoonsgegevens door de Zorg- en Veiligheidshuizen. De
reden voor de tweedeling tussen publiekrechtelijke deelnemers of
overheidsinstanties enerzijds en privaatrechtelijke deelnemers anderzijds,
is gelegen in de toekenning van de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijkheid als bedoeld in artikel 26 van de AVG alsmede in de verduidelijking van de positie van private partijen die deelnemen aan een Zorg- en
Veiligheidshuis. Artikel 1.4, tweede tot en met vierde lid, is van overeenkomstige toepassing.
Vierde lid
Het vierde lid schrijft voor dat bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur nadere regels kunnen worden gesteld over de wettelijke taken en
bevoegdheden van de deelnemers en daaraan gerelateerde noodzakelijke
werkzaamheden waarvoor gegevens kunnen worden verwerkt binnen de
Zorg- en Veiligheidshuizen. Omwille van de afbakening van de reikwijdte
van het wetsvoorstel kan bij lagere regelgeving – voor zover dat niet reeds
volgt uit dit artikel – worden bepaald voor welke wettelijke taken en
bevoegdheden en daaraan gerelateerde noodzakelijke werkzaamheden
persoonsgegevens kunnen worden verwerkt binnen het Zorg- en
Veiligheidshuis. Ook biedt het vierde lid de mogelijkheid om rekening te
houden met wijziging of verschuiving van wettelijke taken en bevoegdheden en daaraan gerelateerde noodzakelijke werkzaamheden waarvoor
de deelnemers persoonsgegevens moeten kunnen verwerken met het oog
op het doel, bedoeld in artikel 2.25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

118

Vijfde lid
Het vijfde lid regelt dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
andere overheidsorganen of overheidsinstanties of private partijen
kunnen worden aangewezen als deelnemer voor zover dat noodzakelijk is
voor het doel als bedoeld in artikel 2.25. Gelet op de opgave van de Zorgen Veiligheidshuizen kan het nodig zijn in de toekomst op structurele basis
andere of nieuwe partijen te betrekken. Het vijfde lid beoogt de praktijk
hierin enige flexibiliteit te bieden doordat in een dergelijk geval niet eerst
een wetswijziging nodig is. Uiteraard zal bij de toevoeging van deelnemers worden getoetst of structurele deelname noodzakelijk is met het
oog op het doel dat Zorg- en Veiligheidshuizen nastreven en zullen alle
rechten en plichten die uit dit wetsvoorstel voortvloeien onverkort op
nieuwe deelnemers van toepassing zijn. Bij de toevoeging van publiekrechtelijke deelnemers of overheidsinstanties enerzijds en private
deelnemers anderzijds, geldt onverkort de systematiek van het eerste en
tweede lid.
Artikel 2.28 (onderlinge gegevensuitwisseling)
Artikel 2.28 maakt het mogelijk dat Zorg- en Veiligheidshuizen onderling
gegevens kunnen uitwisselen voor zover dat noodzakelijk is voor het doel,
bedoeld in artikel 2.25. Vanwege de regionale organisatie van Zorg- en
Veiligheidshuizen kan zijn dat de desbetreffende casus de werkgebieden
van meerdere Zorg- en Veiligheidshuizen bestrijkt. Uitwisseling van
gegevens kan bijvoorbeeld noodzakelijk zijn omdat een betrokkene
verhuist naar een andere regio, terwijl de redenen om zijn casus te
behandelen in het Zorg- en Veiligheidshuis nog steeds aanwezig zijn. Ook
komt het voor dat een betrokkene feitelijk in meerdere regio’s tegelijk
woont, bijvoorbeeld als er sprake is van gebroken gezinnen, of als
betrokkene geen vaste woon- of verblijfplaats heeft. In dergelijke situaties
kan het voorkomen dat een betrokkene in beeld komt bij meerdere Zorgen Veiligheidshuizen, of dat het voor een goede aanpak van de problematiek noodzakelijk is dat er samenwerking tot stand komt tussen
deelnemers van meerdere Zorg- en Veiligheidshuizen. Gelet op het
overkoepelende doel van artikel 2.25 moet de gegevensuitwisseling
tussen Zorg- en Veiligheidshuizen in dergelijke situaties mogelijk zijn en
beschouwd worden als vallend binnen het doel van artikel 2.25.
Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen twee vormen van gegevensuitwisseling. De eerste vorm is de check op bekendheid. Dit betekent dat
indien iemand in beeld komt bij een Zorg- en Veiligheidshuis, het Zorg- en
Veiligheidshuis kan checken of deze persoon ook al bekend is bij een
ander Zorg- en Veiligheidshuis. De tweede vorm van gegevensuitwisseling betreft de uitwisseling van inhoudelijke casusinformatie.
Eerste lid
Het eerste lid regelt de check op bekendheid: de mogelijkheid voor de
deelnemers, bedoeld in artikel 2.27, eerste lid, van een Zorg- en Veiligheidshuis die gegevens over een betrokkene verwerken ter uitvoering van
de activiteiten, bedoeld in artikel 2.26, om ter vaststelling of een
betrokkene bekend is bij een ander Zorg- en Veiligheidshuis, identificerende en contactgegevens alsmede het burgerservicenummer van die
betrokkene uit te wisselen met de deelnemers, bedoeld in artikel 2.27,
eerste lid, van een ander Zorg- en Veiligheidshuis voor zover dat
noodzakelijk is voor het doel, als bedoeld in artikel 2.25.
De check op bekendheid bij een ander Zorg- en Veiligheidshuis kan
bijvoorbeeld plaatsvinden zodra een persoon wordt aangemeld volgens
artikel 2.31, eerste lid. Deze check is noodzakelijk om te voorkomen dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

119

meerdere Zorg- en Veiligheidshuizen onafhankelijk van elkaar een
persoonsgerichte aanpak ontwikkelen, met het risico van stapeling van
trajecten en interventies, en elkaar tegenwerkende aanpakken. Daarnaast
is het feit dat iemand wordt aangemeld bij een Zorg- en Veiligheidshuis,
terwijl er ook al een persoonsgerichte aanpak loopt of recent heeft
gelopen bij een ander Zorg- en Veiligheidshuis een uitermate relevant
gegeven in de beoordeling van de casus.
De check op bekendheid kan ook plaatsvinden in het kader van de
beoordeling of iemand op de lijst van geprioriteerde casussen geplaatst
dient te worden volgens artikel 2.32, tweede lid.
Voor de check op bekendheid hoeven slechts zeer beperkt persoonsgegevens verwerkt te worden. Het gaat dan om identificerende en contactgegevens van een betrokkene en het burgerservicenummer. Uit de check
volgt de antwoordinformatie «bekend of niet bekend», en indien
«bekend», de gegevens van het Zorg- en Veiligheidshuis waar betrokkene
bekend is.
Tweede lid
Het tweede lid regelt de mogelijkheid om, na identificerende en contactgegevens alsmede het burgerservicenummer ten behoeve van de bekendheidscheck te hebben uitgewisseld, tevens andere relevante gegevens,
bedoeld in artikel 2.30, waaruit inhoudelijke casusinformatie blijkt, uit te
wisselen tussen Zorg- en Veiligheidshuizen, indien de check op
bekendheid daar aanleiding toe geeft. Indien uit de bekendheidscheck
blijkt dat een betrokkene inderdaad reeds bekend is bij een ander Zorg- en
Veiligheidshuis kan dit aanleiding zijn om contact op te nemen om te
verkennen of het in het licht van de doelstelling van artikel 2.25 noodzakelijk is om tot nadere afstemming te komen tussen de regionale Zorg- en
Veiligheidshuizen.
Hierbij dient echter altijd een zorgvuldige afweging gemaakt te worden of
en zo ja welke gegevens daarbij noodzakelijk zijn om uit te wisselen.
Voorkomen moet namelijk worden dat er een free flow van information
ontstaat tussen Zorg- en Veiligheidshuizen, waarbij de betrokkene, maar
ook de bij een casus betrokken deelnemers geen zicht meer hebben op de
verwerking van hun gegevens door een ander Zorg- en Veiligheidshuis.
Uitwisseling van inhoudelijke casusinformatie tussen Zorg- en Veiligheidshuizen kan daarom uitsluitend na consultatie van de bij een casus
betrokken deelnemers en met inachtneming van het gestelde in artikel 1.7,
artikel 2.28, vierde lid, en artikel 2.29, derde lid. Artikel 1.7 bepaalt dat
verstrekking van resultaten vanuit het samenwerkingsverband mogelijk is
aan deelnemers tenzij zwaarwegende belangen zich daar tegen verzetten
onderscheidenlijk aan derden, tenzij een deelnemer daartegen bezwaar
heeft. Artikel 2.28, vierde lid, bepaalt dat het verstrekken van bijzondere
categorieën van persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard door een Zorg- en Veiligheidshuis aan een ander Zorg- en
Veiligheidshuis alleen mogelijk is als de deelnemer die de gegevens heeft
ingebracht daarmee instemt. Artikel 2.29, derde lid, bepaalt dat deelnemers die gegevens inbrengen ten behoeve van de behandeling van een
casus voorwaarden en beperkingen kunnen stellen aan de verstrekking
van resultaten aan deelnemers of derden. Het is aan elk Zorg- en
Veiligheidshuis zelf om een zorgvuldige procedure in te richten voor het
uitwisselen van gegevens met een ander Zorg- en Veiligheidshuis,
waarmee invulling gegevens wordt aan de beginselen van noodzaak,
proportionaliteit en subsidiariteit uit de AVG, en om invulling te geven aan
de voorwaarden van de artikelen 1.7, 2.28, vierde lid, en 2.29, derde lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

120

Derde lid
Het derde lid regelt de mogelijkheid om andere relevante gegevens als
bedoeld in artikel 2.30 waaruit inhoudelijke casusinformatie blijkt, aan de
deelnemers van een ander Zorg- en Veiligheidshuis te verstrekken tijdens
de uitvoering van de activiteiten, bedoeld in artikel 2.26, indien uit feiten
en omstandigheden blijkt dat de verstrekking noodzakelijk is voor het doel
als bedoeld in artikel 2.25. Anders dan de situatie bedoeld in het eerste en
tweede lid, gaat het hier om de situatie dat niet aan het begin, maar op
enig moment tijdens de behandeling van een casus de noodzaak blijkt om
gegevens uit te wisselen met een ander Zorg- en Veiligheidshuis. Een
dergelijke situatie kan zich voordoen in de hiervoor geschetste omstandigheden.
In formele zin gebeurt uitwisseling van gegevens tussen Zorg- en
Veiligheidshuizen door uitwisseling tussen de deelnemers uit artikel 2.27,
eerste lid, aangezien zij de gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken
zijn. In praktische zin kan het gaan om uitwisseling van gegevens tussen
deelnemers die bij een casus zijn betrokken. Het ene Zorg- en Veiligheidshuis kan dan gericht contact opnemen met het andere Zorg- en
Veiligheidshuis waarmee wordt samengewerkt, of waarheen gegevens
overgedragen moeten worden, om afspraken te maken over de over te
dragen gegevens. Daarbij moet dezelfde zorgvuldigheid in acht genomen
worden als hierboven toegelicht bij het tweede lid: uitwisseling van
inhoudelijke casusinformatie tussen Zorg- en Veiligheidshuizen kan
uitsluitend na consultatie van de bij een casus betrokken deelnemers en
met inachtneming van het gestelde in artikel 1.7, artikel 2.28, vierde lid, en
artikel 2.29, derde lid. Elk Zorg- en Veiligheidshuis zal een zorgvuldige
procedure in moeten richten voor het uitwisselen van gegevens met een
ander Zorg- en Veiligheidshuis, om te voldoen aan de hier boven
genoemde voorwaarden van de AVG en deze wet.
Vierde lid
Indien toepassing wordt gegeven aan het tweede of derde lid, geldt
daarbij als waarborg voor de bescherming van de fundamentele belangen
van betrokkene dat de verstrekking van bijzondere categorieën van
persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard aan
een ander Zorg- en Veiligheidshuis uitsluitend plaatsvindt nadat de
deelnemer of de deelnemers die deze persoonsgegevens aan het Zorg- en
Veiligheidshuis heeft of hebben verstrekt, hiermee heeft of hebben
ingestemd. Deze waarborg doet tevens recht aan de verantwoordelijkheid
die elke deelnemer afzonderlijk heeft voor de rechtmatige verwerking van
persoonsgegevens in het kader van de uitoefening van de eigen taken en
bevoegdheden van de deelnemer die deze gegevens verstrekt.
Artikel 2.29 (verwerking bijzondere categorieën van persoonsgegevens en burgerservicenummer)
Eerste lid
Gelet op het doel, bedoeld in artikel 2.25, met het oog waarop Zorg- en
Veiligheidshuizen gezamenlijk gegevens verwerken, is het noodzakelijk
voor de deelnemers om gegevens over gezondheid en het burgerservicenummer te kunnen verwerken. Zorg- en Veiligheidshuizen richten zich
immers op complexe casuïstiek welke niet door één deelnemer of keten
alleen kan worden opgelost. De aard van complexe casuïstiek, en het
zwaarwegend maatschappelijk belang om tot een duurzame verbetering
van de situatie te komen bij personen waarbij deze casuïstiek speelt, is
toegelicht in paragraaf 4.4 van deze toelichting. Het betreft casuïstiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

121

waarbij problemen op het gebied van criminaliteit, overlastgevend gedrag
en veiligheidsrisico’s, mede hun oorzaak vinden in zorgproblematiek en
sociale problematiek, zoals bijvoorbeeld psychische problemen, schulden,
en/of verslaving. Om bij dergelijke problematiek tot een goed inzicht van
de situatie te komen, de achterliggende problematiek te kennen en een
persoonsgerichte aanpak die tot duurzame verbetering van de situatie kan
leiden in te zetten, moeten de verschillende ketens (strafrecht, bestuursrecht, zorg en sociaal) samen kunnen werken en hun interventies en
trajecten op elkaar kunnen afstemmen. De mogelijkheid tot de gezamenlijke verwerking van persoonsgegevens, waaronder bijzondere categorieën van persoonsgegevens, namelijk gegevens betreffende de
gezondheid, en strafrechtelijke gegevens is dan essentieel.
Artikel 2.29 heeft geen betrekking op persoonsgegevens van strafrechtelijke aard omdat reeds in de artikelen 1.5, 1.6 en 1.7 voor alle samenwerkingsverbanden is geregeld dat deze mogen worden verwerkt voor zover
dat noodzakelijk is voor het doel, zowel in de fase van verstrekking aan het
samenwerkingsverband, verwerking binnen het samenwerkingsverband
en verstrekking van de resultaten door het samenwerkingsverband.
De deelnemers mogen met het oog op het doel van artikel 2.25 gebruikmaken van het burgerservicenummer, bedoeld in artikel 1 van de Wet
algemene bepalingen burgerservicenummer. Verstrekking van het
burgerservicenummer aan het samenwerkingsverband is van belang om
te kunnen waarborgen dat de te verwerken persoonsgegevens van de
verschillende deelnemers betrekking hebben op dezelfde persoon. De
deelnemers zoals benoemd in artikel 2.27 zijn allen reeds gehouden om
het burgerservicenummer te verwerken op grond van hun eigen wettelijke
taken en de wettelijke taken die zij uitoefenen namens een bestuursorgaan. Ook een GGZ-instelling is gehouden aan het gebruik van het
burgerservicenummer op grond van het Besluit gebruik burgerservicenummer in de zorg.
Tweede lid
Het tweede lid stelt vast dat voor deelnemers waarop het wettelijk
medisch beroepsgeheim van toepassing is op grond van artikel 457 van
Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, artikel 88 van de Wet op de beroepen
in de individuele gezondheidszorg of artikel 7.3.11 van de Jeugdwet bij
het beoordelen van de verstrekking op grond van artikel 1.5, eerste lid,
van gegevens over onder andere gezondheid, het medisch beroepsgeheim onverkort blijft gelden. Het gaat hier om een uitzondering op de
verplichting tot verstrekking van gegevens, bedoeld in artikel 1.5, eerste
lid. Dat betekent dat zij gegevens over een betrokkene die zij in het kader
van een behandeling hebben verkregen, uitsluitend aan een Zorg- en
Veiligheidshuis verstrekken indien zij daarvoor uitdrukkelijke toestemming
hebben verkregen van de betrokkene, behoudens de gevallen waarin enig
wettelijk voorschrift een deelnemer verplicht gegevens te verstrekken of
enig wettelijk voorschrift toestaat gegevens zonder uitdrukkelijke
toestemming van betrokkene te verstrekken of deze verstrekking
noodzakelijk is uit het oogpunt van goed hulpverlenerschap. Dit laatste
verwijst naar het conflict van plichten zoals dat nader is uitgewerkt in
beroepscodes, in het bijzonder in de richtlijn van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG).42
Wettelijke beroepsgeheimen strekken zich uit tot gegevens die een
hulpverlener in het kader van een behandeling ontvangt. Naast gegevens
over gezondheid, beschikken hulpverleners over gegevens met betrekking
tot de gezinssituatie, of de schoolsituatie. Het tweede lid van dit artikel
heeft daarom betrekking op alle gegevens waarover een beroepsbeoefenaar beschikt op wie het wettelijk medisch beroepsgeheim van artikel
42

KNMG-richtlijn «Omgaan met medische gegevens», KNMG 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

122

457 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, artikel 88 van de Wet op de
beroepen in de individuele gezondheidszorg of artikel 7.3.11 van de
Jeugdwet van toepassing is.
Derde lid
In het derde lid is geregeld dat een deelnemer die op grond van artikel 1.5,
eerste lid, de in artikel 1.5, tweede lid, genoemde bepalingen, of overeenkomstig artikel 2.29, tweede lid, gegevens verstrekt aan het Zorg- en
Veiligheidshuis voorwaarden en beperkingen kan stellen aan het
verstrekken van de resultaten aan deelnemers of derden op grond van
artikel 1.7, eerste en tweede lid en artikel 2.31, elfde lid. Het komt de
kwaliteit van het casusoverleg en de resultaten die daaruit voortvloeien
ten goede als alle deelnemers de ruimte voelen om informatie in te
brengen in de zekerheid dat zij te allen tijde grip kunnen houden op de
verstrekking van resultaten aan andere deelnemers en aan derden. Die
grip moet zich niet beperken tot alleen de bijzondere categorieën van
persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard, maar
moet, mede gelet op de gevoeligheid van de gegevens die overeenkomstig het tweede lid worden verstrekt, mogelijk zijn voor alle gegevens
die deelnemers inbrengen. Het derde lid heeft daarmee een ruimer
toepassingsbereik dan artikel 1.7, derde lid.
Vierde lid
In het vierde lid is bepaald dat bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur nadere regels kunnen worden gesteld over de wijze van
verwerking van bijzondere categorieën van persoonsgegevens en het
burgerservicenummer.
Artikel 2.30 (verstrekking van gegevens aan het samenwerkingsverband)
Eerste lid
Artikel 2.30, eerste lid, bepaalt welke categorieën gegevens de deelnemers
verstrekken aan het Zorg- en Veiligheidshuis met het oog op de activiteiten, bedoeld in artikel 2.26, onverminderd de voorwaarden dat de
verstrekking noodzakelijk is voor het doel van het samenwerkingsverband
en dat zwaarwegende redenen zich niet tegen verstrekking verzetten.
Onderdeel a
Onderdeel a bepaalt dat ten aanzien van de betrokkene of betrokkenen
waarop een melding als bedoeld in artikel 2.31 betrekking heeft dan wel
die voldoet of voldoen aan de criteria voor plaatsing op de lijst met
geprioriteerde casussen, bedoeld in artikel 2.32, eerste lid, de volgende
categorieën gegevens worden verstrekt:
– identificerende en contactgegevens;
– het burgerservicenummer;
– gegevens omtrent de woonsituatie;
– financiële gegevens;
– inkomensgegevens;
– persoonsgegevens over gezondheid;
– persoonsgegevens van strafrechtelijke aard in de zin van de artikelen 8
en 13 van de Wet politiegegevens die krachtens artikel 20, derde lid,
van die wet aan de deelnemers worden verstrekt;
– persoonsgegevens van strafrechtelijke aard die door het openbaar
ministerie op grond van de artikelen 8b, 39fa, en 51ca van de Wet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

123

–
–
–
–

justitiële en strafvorderlijke gegevens aan de deelnemers worden
verstrekt;
gegevens betreffende relaties met gezinsleden en andere directe
sociale contacten;
gegevens inzake toezicht en handhaving alsmede getroffen bestuurlijke maatregelen of opgelegde beperkingen;
gegevens over geïndiceerde en toegekende zorg of voorzieningen in
het sociaal domein;
gegevens over begeleiding, zorg en hulpverlening.

De Zorg- en Veiligheidshuizen behandelen met name casussen waarbij
problemen op het gebied van criminaliteit, overlastgevend gedrag en
veiligheidsrisico’s mede hun oorzaak vinden in sociale en/of zorgproblematiek. Welke problemen in een specifieke casus relevant zijn om mee te
nemen in de analyse van de casus en de daarop gebaseerde persoonsgerichte aanpak, zal per casus verschillen. De behandeling van casussen in
de Zorg- en Veiligheidhuizen is daarom altijd maatwerk, waarbij de aard
van de problematiek van de persoon en de aard van de problemen die
daar het gevolg van zijn, leidend dienen te zijn bij de persoonsgerichte
aanpak en de te verwerken gegevens. Dit betekent dat de categorieën van
persoonsgegevens die potentieel aan de orde kunnen zijn in het Zorg- en
Veiligheidshuis noodgedwongen vrijwel alle leefdomeinen van een
persoon kunnen omvatten. Inperking van deze categorieën gegevens kan
ertoe leiden dat onbedoeld aspecten buiten beeld blijven die achteraf wel
noodzakelijk blijken te zijn voor een succesvolle persoonsgerichte aanpak.
Hierdoor bestaat het risico dat problemen onnodig lang voortduren, of
verergeren met alle gevolgen en risico’s die daarmee gepaard kunnen
gaan voor de persoon en de mensen in de omgeving waar hij woont,
werkt en leeft. De waarborgen tegen een onnodige en onwenselijke
inmenging in de levenssfeer van de betrokkene zullen daarom gevonden
moeten worden in een zorgvuldige inrichting van het proces van
casusbehandeling waarbij invulling gegeven dient te worden aan de
beginselen van noodzaak, subsidiariteit en proportionaliteit van de AVG.
Dit betekent onder andere dat per casus steeds op basis van de aard van
de problematiek bekeken zal moeten worden welke gegevens noodzakelijk
zijn om te verstrekken aan het Zorg- en Veiligheidshuis in het kader van de
activiteiten van de artikelen 2.26, 2.31 en 2.32, met het oog op het doel
van artikel 2.25. In artikel 2.31 van dit wetsvoorstel wordt reeds invulling
gegeven aan zo’n zorgvuldige inrichting. Zo dient er, indien een casus
door een deelnemer wordt aangemeld, altijd een beoordeling plaats te
vinden of de aanmelding in overeenstemming is met het doel van artikel
2.25. Alleen als dat zo is, kan een casus in behandeling worden genomen
en kan verdere informatieverzameling plaats vinden. Daarnaast zullen de
deelnemers in het Zorg- en Veiligheidshuis afspraken moeten maken hoe
zij bij de uitvoering van de activiteiten in de zin van artikel 2.31 verder
invulling geven aan de beginselen van noodzaak, subsidiariteit en
proportionaliteit van de AVG, om zo de persoonlijke levenssfeer van de
betrokkene te beschermen.
Met betrekking tot het opstellen van lijsten zoals bedoeld in artikel 2.26,
aanhef en onder b, worden de te verwerken gegevens steeds beperkt door
de objectieve criteria die door de deelnemers worden opgesteld voor
plaatsing op de lijst.
Categorieën gegevens
Zoals hiervoor aangegeven is verstrekking van het burgerservicenummer
aan het samenwerkingsverband van belang om te kunnen borgen dat de
te verwerken persoonsgegevens van de verschillende deelnemers
betrekking hebben op dezelfde persoon. De deelnemers zoals benoemd in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

124

artikel 2.27 zijn allen reeds gehouden om het burgerservicenummer te
verwerken op grond van hun eigen wettelijke taken en de wettelijke taken
die zij uitoefenen namens een bestuursorgaan. Ook een GGZ-instelling is
gehouden aan het gebruik van het burgerservicenummer op grond van
het Besluit gebruik burgerservicenummer in de zorg.
Onder persoonsgegevens van strafrechtelijke aard als bedoeld in de
artikelen 8 en 13 van de Wet politiegegevens wordt onder meer verstaan
het gebruik van een politiefoto en informatie over voertuigen.
Onder financiële gegevens en inkomensgegevens worden onder meer
verstaan gegevens om schulden van een persoon vast te stellen. Deze
gegevens staan vaak centraal in de aanpak van een casus. Juist het
ontbreken van zicht op de precieze financiële en inkomenssituatie is in de
praktijk de reden dat een casus niet verder komt, moeizaam loopt of lang
duurt.
Met gegevens over geïndiceerde dan wel toegekende zorg, of voorzieningen in het sociaal domein wordt geduid op zorg of ondersteuning die
een betrokkene ontvangt in de zin van de Wet langdurige zorg, of de
Zorgverzekeringswet, respectievelijk de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke
schuldhulpverlening. Met lopende trajecten op het gebied van zorg, hulp
of ondersteuning wordt onder andere geduid op re-integratie-trajecten in
het kader van de Participatiewet, of de Wet re-integratie ex-gedetineerden,
of lopende schuldsaneringstrajecten. Het kan daarbij ook gaan om
lopende trajecten in het kader van bemoeizorg.
Met gegevens inzake toezicht en handhaving alsmede getroffen bestuurlijke maatregelen of opgelegde beperkingen, worden onder andere
bedoeld gegevens over maatregelen die getroffen zijn in het kader van de
Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg, of de Wet zorg en dwang
psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten, maatregelen in
het kader van de jeugdbescherming als bedoeld in de Jeugdwet, of
tijdelijke huis- en/of gebiedsverboden. Ook maatregelen op het gebied van
leerplicht kunnen hieronder vallen.
Onderdeel b
Onderdeel b bepaalt dat ten aanzien van natuurlijke personen uit de
directe kring van betrokkene dezelfde categorieën gegevens als genoemd
in onderdeel a, worden verstrekt.
Bij complexe casuïstiek zoals toegelicht in paragraaf 4.4 speelt ook vaak
de omgeving van de betrokkene een rol. Vaak zal de oorzaak voor
crimineel of overlastgevend gedrag of veiligheidsrisico’s bijvoorbeeld
mede gelegen zijn in de thuissituatie, of in het gedrag van een groep
waarin een belangrijk deel van het leven van betrokkene zich afspeelt.
Voor een succesvolle persoonsgerichte aanpak is het dan van belang om
ook naar deze omgevingsfactoren te kunnen kijken en gegevens over deze
personen uit de directe kring van betrokkene te kunnen verwerken. Zeker
bij jeugdigen is het dan van belang om ook inzicht te hebben in strafrechtelijke en bestuursrechtelijke maatregelen en lopende trajecten op het
gebied van begeleiding, zorg- en/of hulpverlening bij de ouders of leden
van het huishouden.
Bij de directe kring van betrokkene mogen alleen gegevens worden
verwerkt van personen die in relatie staan tot de problematiek van de
betrokkene. Dat kan gaan om leden van het huishouden die problemen
hebben die bijdragen aan de problemen van de betrokkene. Het kan ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

125

gaan om contacten bij criminele activiteiten zoals het netwerk op straat,
mededaders, medeleden van een mogelijke jeugdgroep of fluïde crimineel
netwerk. Hiernaast kan het ook gaan om broertjes of zusjes uit huishoudens die risico lopen om door betrokkene in de criminaliteit te worden
betrokken. Indien na het casusoverleg geen betrokkenheid of ernstige
risico’s daarop vastgesteld kunnen worden, dienen alle persoonsgegevens
te worden vernietigd.
Onderdeel c
Ten aanzien van medewerkers van deelnemers en medewerkers van
andere instanties, overheidsorganen of instellingen die betrokken zijn bij
de begeleiding, zorg- en hulpverlening van betrokkene is het noodzakelijk
om binnen het samenwerkingsverband hun identificerende en contactgegevens te kunnen verwerken.
Tweede lid
Het tweede lid bepaalt dat bij algemene maatregel van bestuur nadere
regels kunnen worden gesteld over de categorieën van gegevens en de
concretisering daarvan, bedoeld in het eerste lid, de bronnen van waaruit
die gegevens afkomstig zijn en dat aanvullende categorieën gegevens
kunnen worden aangewezen, voor zover dat noodzakelijk is voor het doel,
bedoeld in artikel 2.25. In deze bepaling is een gelaagdheid beoogd van de
beschrijving van de categorieën gegevens die de Zorg- en Veiligheidshuizen op grond van deze paragraaf verwerken. De regering kiest ervoor
de categorieën gegevens in het wetsvoorstel te benoemen en om de
nadere concretisering daarvan en de bronnen van waaruit de gegevens
afkomstig te zijn bij lagere regelgeving vast te stellen. Op deze manier
wordt recht gedaan aan het uitgangspunt dat bij wet in formele zin moet
worden vastgelegd ter zake van welke gegevens betrokkene kan
verwachten dat die ten aanzien van zijn persoon worden verwerkt in het
kader van het samenwerkingsverband. De voordracht voor een krachtens
dit lid vast te stellen algemene maatregel van bestuur wordt niet eerder
gedaan dan vier weken nadat het ontwerp aan beide Kamers der
Staten-Generaal is overgelegd.
Artikel 2.31 (grondslag activiteit casusoverleg)
Eerste tot en met zesde lid
In artikel 2.31 wordt de grondslag gecreëerd voor de verwerking van
gegevens in het kader van de activiteit casusoverleg zoals beschreven in
de toelichting bij artikel 2.26, aanhef en onder a. In deze bepaling wordt
het stapsgewijze proces voor de verwerking van persoonsgegevens en
andere relevante gegevens in aanloop naar, tijdens en bij de afsluiting van
het casusoverleg vastgelegd. Zoals vermeld in de toelichting op artikel
2.27 betekent het feit dat een organisatie is aangewezen als deelnemer
niet dat deze ook altijd betrokken zal zijn bij elke casus die in het kader van
dit artikel wordt behandeld. Dat zou immers in strijd zijn met de beginselen van noodzaak, subsidiariteit en proportionaliteit. De behandeling
van casussen, de betrokkenheid van deelnemers of derden, en de te
verwerken gegevens zijn altijd maatwerk. De deelnemers aan het Zorg- en
Veiligheidshuis zullen daarom afspraken moeten maken hoe zij bij de
uitvoering van de in dit artikel geschetste stappen invulling geven aan dat
maatwerk, en aan de beginselen van noodzaak, subsidiariteit en proportionaliteit van de AVG, om zo de betrokkene te beschermen tegen onnodige
verwerking en verspreiding van zijn gegevens. Het eerste tot en met zesde
lid beschrijven de afzonderlijke stappen in het proces:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

126

1)

2)

3)

4)

5)

een deelnemer kan een casus aanmelden wanneer deze naar zijn
oordeel verband houdt met het doel, bedoeld in artikel 2.25 (eerste
lid).
Daarna maken de deelnemers, bedoeld in artikel 2.27, eerste lid, een
zorgvuldige beoordeling of deze melding van een casus inderdaad in
overeenstemming is met het doel als bedoeld in artikel 2.25 (tweede
lid).
Pas wanneer de melding naar het oordeel van de deelnemers,
bedoeld in artikel 2.27, eerste lid, in overeenstemming is met het
doel, bedoeld in artikel 2.25, kunnen deze deelnemers, overgaan tot
verzameling en uitwisseling van en samenvoeging met andere
relevante gegevens die beschikbaar zijn bij de deelnemers (derde lid).
De formele bevoegdheid om over te gaan tot deze stap ligt bij de
deelnemers zoals bedoeld in artikel 2.27, eerste lid, aangezien zij
optreden als gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken voor de
Zorg- en Veiligheidshuizen. Dit laat echter onverlet dat in deze stap
ook deelnemers, zoals bedoeld in artikel 2.27, tweede lid, bij de
gegevensuitwisseling kunnen worden betrokken. Gegevensuitwisseling met deze deelnemers kan in deze stap van het proces
noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld om zicht te krijgen of er sprake is van
actuele of recentelijke betrokkenheid bij de persoon op wie de casus
betrekking heeft, en de aard van die betrokkenheid. Die informatie is
cruciaal om tot een goede beoordeling te komen welke van de
deelnemers zoals bedoeld in artikel 2.27, tweede lid, betrokken
moeten worden bij de verdere behandeling van de casus. Het derde
lid beoogt nadrukkelijk ook een grondslag te creëren voor de
gegevensuitwisseling met deze deelnemers. Om diezelfde reden is
het mogelijk dat in deze stap derden bevraagd worden om te kunnen
bepalen of het noodzakelijk is hen te betrekken bij de verdere
behandeling van de casus. Bij het bevragen en de verwerking van
persoonsgegevens zullen daarbij de beginselen van noodzaak,
subsidiariteit en proportionaliteit in acht genomen moeten worden.
De deelnemers, bedoeld in artikel 2.27, eerste lid, beoordelen
vervolgens welke deelnemers met het oog op het doel van artikel
2.25 moeten worden betrokken bij de behandeling van de casus en
daarbij gegevens mogen verwerken (vierde lid). Ook beoordelen zij
of, en zo ja welke derden incidenteel bij de casus betrokken moeten
worden. De mogelijkheid tot het betrekken van derden op incidentele
basis is expliciet geregeld in het negende lid van dit artikel. Niet alle
deelnemers worden automatisch betrokken: er wordt een zorgvuldige
afweging gemaakt welke deelnemers moeten worden betrokken gelet
op hun onderscheidenlijke taken en bevoegdheden. Hierdoor wordt
de gezamenlijke verwerking beperkt tot die deelnemers wier
deelname gelet op het doel van artikel 2.25 daadwerkelijk noodzakelijk is. In formele zin zijn het de deelnemers zoals bedoeld in artikel
2.27, eerste lid, die beoordelen welke deelnemers en eventueel
derden bij de casus moeten worden betrokken, aangezien zij
optreden als gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken voor de
Zorg- en Veiligheidshuizen. Dit laat echter onverlet dat zij in deze
beoordeling ook het oordeel of advies van de deelnemers zoals
bedoeld in artikel 2.27, tweede lid kunnen betrekken.
Wanneer het casusoverleg plaatsvindt kunnen de betrokken
deelnemers overgaan tot het bespreken van de reeds verzamelde
informatie en, voor zover noodzakelijk, het verder verzamelen en
uitwisselen van andere relevante gegevens en samenvoegen van
deze informatie met andere relevante gegevens. Indien dat naar het
oordeel van de betrokken deelnemers noodzakelijk is met het oog op
het doel van artikel 2.25, kunnen zij afspraken maken over de
interventies, begeleiding, hulp of zorg die ten aanzien van een
betrokkene kunnen of moeten worden ingezet (vijfde lid). Tijdens het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

127

6)

overleg bepalen deelnemers zelf of, en zo ja welke gegevens zij nader
noodzakelijk achten om in te brengen met het oog op het doel van
artikel 2.25.
Indien de deelnemers afspraken hebben gemaakt over interventies
die ten aanzien van een betrokkene worden ingezet, kunnen de
betrokken deelnemers gegevens verwerken die met het oog op het
doel van artikel 2.25 noodzakelijk zijn voor de uitvoering van hun
eigen aandeel, de evaluatie en zo nodig het bijstellen van die
afspraken alsmede voor het overleggen over afsluiting van de casus
(zesde lid). Bij deze stap zal een zorgvuldige afweging plaats moeten
vinden over de gegevens die elke deelnemer nodig heeft voor het
uitvoeren van zijn aandeel in de afspraken. Daarnaast zal bij deze stap
rekening moeten worden gehouden met artikel 1.7, derde lid, en
artikel 2.29, derde lid. Artikel 1.7, derde lid, bepaalt dat bijzondere
categorieën van persoonsgegevens, en persoonsgegevens van
strafrechtelijke aard slechts vanuit het samenwerkingsverband aan
derden kunnen worden verstrekt nadat de deelnemer die deze
gegevens aan het samenwerkingsverband heeft verstrekt daarmee
instemt. Artikel 2.29, derde lid, bepaalt dat elke deelnemer die
gegevens aan het Zorg- en Veiligheidshuis verstrekt voorwaarden en
beperkingen kan stellen aan het verstrekken van de resultaten aan
deelnemers of derden op grond van artikel 1.7, eerste en tweede lid,
en artikel 2.31, elfde lid.

Zevende lid
In het zevende lid is bepaald dat bij de verwerking van gegevens, bedoeld
in het eerste tot en met zesde lid, de deelnemers ten aanzien van
betrokkene en natuurlijke personen uit de directe kring van betrokkene de
categorieën gegevens kunnen verwerken, bedoeld in artikel 2.30, voor
zover dat noodzakelijk is voor het doel van artikel 2.25.
Achtste lid
In het achtste lid is als aanvullende waarborg op de waarborgen uit artikel
1.8 bepaald dat de persoonsgegevens die in de casus zijn opgenomen,
worden afgeschermd totdat de persoonsgegevens op grond van artikel
1.8, zevende lid, worden vernietigd, geanonimiseerd of verwijderd of ter
beschikking worden gesteld voor hernieuwde verwerking. Met deze
bepaling wordt veiliggesteld dat bij afsluiting van een casus de daarin
opgenomen persoonsgegevens na afsluiting van de casus niet meer
kunnen worden geraadpleegd of gebruikt in afwachting van vernietiging,
anonimisering of verwijdering. Het is dan nog wel zichtbaar dat de casus
in het Zorg- en Veiligheidshuis in behandeling is geweest, maar
deelnemers kunnen niet meer bij de overige gegevens. Indien zich vóór de
datum van vernietiging, anonimisering of verwijdering, omstandigheden
voordoen die het noodzakelijk maken om de casus te heropenen, dan kan
de afscherming worden opgeheven, in overeenstemming met artikel 1.8,
zevende lid, tweede volzin. In overleg met de deelnemers die gegevens
hebben verstrekt ten behoeve van de oorspronkelijke casus, kunnen
gegevens die noodzakelijk zijn voor de hernieuwde casus opnieuw
gebruikt worden.
Langlopende casussen
In principe is de betrokkenheid van een Zorg- en Veiligheidshuis bij een
persoon tijdelijk van aard, totdat de situatie voldoende is verbeterd, of
totdat partners zonder tussenkomst van het Zorg- en Veiligheidshuis
verder kunnen met de casus. Desalniettemin blijkt dat er soms gevallen
zijn waarbij langdurige betrokkenheid van het Zorg- en Veiligheidshuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

128

noodzakelijk is. Dit speelt bijvoorbeeld bij personen met een hoog
veiligheidsrisico als gevolg van chronisch ernstig psychiatrische aandoeningen. Het Zorg- en Veiligheidshuis vervult dan een cruciale rol bij het
duurzaam verbinden van de ketens van strafrecht, openbare orde en
veiligheid, zorg en sociaal domein. In dergelijke situaties kan de termijn
voor vernietiging, anonimisering of verwijdering van artikel 1.8, zevende
lid, eerste volzin te kort blijken. De casus loopt dan misschien nog, of is
pas vrij recent afgesloten. In dergelijke gevallen biedt artikel 1.8, zevende
lid, tweede volzin, de mogelijkheid dat in bijzondere gevallen en voor
zover dat noodzakelijk is voor het doel van het samenwerkingsverband
persoonsgegevens die worden bewaard, in opdracht van de deelnemers,
na verkregen instemming van de deelnemer die de betreffende persoonsgegevens heeft verstrekt, ter beschikking worden gesteld voor
hernieuwde verwerking.
Uitgangspunt is wel dat er dan een nieuwe beoordeling plaatsvindt door
de deelnemers, welke gegevens nog noodzakelijk zijn om te hergebruiken.
Afsluiten van de casus
In formele zin zijn het de deelnemers zoals bedoeld in artikel 2.27, eerste
lid, die de casus afsluiten, aangezien zij optreden als gezamenlijke
verwerkingsverantwoordelijken voor de Zorg- en Veiligheidshuizen. Dit
laat echter onverlet dat zij hierbij het oordeel van de overige betrokken
deelnemers zullen betrekken.
Negende en tiende lid
In het negende lid is geregeld dat de deelnemers, bedoeld in artikel 2.27,
eerste lid, derden op incidentele basis kunnen laten deelnemen aan het
casusoverleg indien dat noodzakelijk is voor het doel van artikel 2.25. Deze
derden krijgen uitsluitend toegang tot de persoonsgegevens die in het
Zorg- en Veiligheidshuis worden verwerkt, voor zover dat noodzakelijk is
voor het doel, bedoeld in artikel 2.25.
Indien dat naar het oordeel van de betrokken deelnemers voor een goede
behandeling van complexe persoonsgebonden casuïstiek noodzakelijk is,
kunnen derden op incidentele basis bij het casusoverleg worden
betrokken. Het gaat hierbij om partijen die actief zijn op uiteenlopende
gebieden zoals huisvesting, zorg, maatschappelijke opvang, jeugdhulp,
crisisopvang, woonbegeleiding, beschermd wonen, begeleiding bij
geestelijke of licht verstandelijke beperkingenproblematiek, maatschappelijk werk, slachtofferzorg, bewindvoerders, huisartsenzorg, curatoren,
bewindvoerders of mentoren.
Hiernaast kunnen, indien dat naar het oordeel van de betrokken
deelnemers voor een goede beoordeling van een individuele casus
noodzakelijk is, ook expertisecentra, onderzoeksinstellingen of wetenschappelijke instellingen op incidentele basis deelnemen aan het overleg
over een individuele casus. In formele zin zijn het de deelnemers zoals
bedoeld in artikel 2.27, eerste lid, die beoordelen of, en zo ja welke derden
zij op incidentele basis bij de casus willen betrekken, aangezien zij
optreden als gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken voor de Zorgen Veiligheidshuizen. Dit laat echter onverlet dat zij hierbij ook het oordeel
van overige betrokken deelnemers zullen betrekken.
Bij toepassing van het negende lid zijn de artikelen die bij of krachtens
deze wet van toepassing zijn op de deelnemers, bedoeld in artikel 2.27,
tweede lid, van overeenkomstige toepassing en zien de deelnemers,
bedoeld in artikel 2.27, eerste lid, erop toe dat derden die op incidentele
basis deelnemen aan het casusoverleg, voldoen aan de Algemene
verordening gegevensbescherming en het bepaalde bij of krachtens dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

129

wetsvoorstel Dat betekent in de eerste plaats dat deze derden gelijk
worden gesteld met de deelnemers, bedoeld in artikel 2.27, tweede lid.
Voor de verstrekking van de resultaten van de gezamenlijke verwerking
aan deze derden, hebben zij te gelden als deelnemers en geschiedt de
verstrekking van resultaten overeenkomstig 7, eerste lid.
Het tiende lid geeft mede uitvoering aan artikel 2.27, derde lid, waaruit
volgt dat de publiekrechtelijke deelnemers, bedoeld in artikel 2.27, eerste
lid, gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken zijn voor de gezamenlijke gegevensverwerking in het samenwerkingsverband. Wanneer deze
deelnemers het noodzakelijk achten om derden op incidentele basis te
laten deelnemen aan een casusoverleg, zijn zij er ook verantwoordelijk
voor dat deze derden zich aan de AVG en aan het bepaalde bij of
krachtens dit wetsvoorstel houden.
Voor derden die incidenteel deelnemen, geldt bijvoorbeeld de geheimhoudingsbepaling op grond van artikel 1.11 van dit wetsvoorstel.
Op grond van het twaalfde lid, kunnen bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur nadere regels worden gesteld over incidentele
deelname van derden aan het overleg alsmede de criteria die daarvoor
gelden en werkwijze die daarbij wordt gevolgd.
Elfde lid
Het elfde lid biedt de grondslag voor de deelnemers, bedoeld in artikel
2.27, eerste lid, om overeenkomstig artikel 1.7, tweede lid, de resultaten
van de gezamenlijke verwerking van gegevens op grond van het elfde lid
aan een derde te verstrekken. Deelnemers kunnen afspraken maken over
hoe zij met dergelijke situaties omgaan. Daarbij dienen altijd de voorwaarden van artikel 1.7, tweede lid en derde lid, en artikel 2.29, derde lid
in acht genomen te worden.
Het gaat hier om een derde die niet bij de casus is betrokken op grond van
artikel 2.31, negende lid. Zij worden op grond van het tiende lid immers
gelijkgesteld met deelnemers als bedoeld in artikel 2.27, tweede lid,
waarmee voor de verstrekking van resultaten artikel 1.7, eerste lid, op hen
van toepassing is.
Een derde die op grond van artikel 2.31, negende lid, betrokken wordt bij
de casus dient op dat moment beschouwd te worden als een deelnemer
voor de duur van de casus.
In formele zin zijn het de deelnemers zoals bedoeld in artikel 2.27, eerste
lid die beslissen of zij resultaten uit het Zorg- en Veiligheidshuis aan een
niet betrokken derde willen verstrekken, aangezien zij optreden als
gezamenlijke verwerkingsverantwoordelijken voor de Zorg- en Veiligheidshuizen. Dit laat onverlet dat zij bij deze beslissing zich rekenschap
zullen moeten geven van het oordeel van de overige bij de casus
betrokken deelnemers. Ook zullen zij hierbij de voorwaarden van artikel
1.7, tweede lid en derde lid, en artikel 2.29, derde lid, in acht dienen te
nemen. Artikel 1.7, tweede lid, bepaalt onder andere dat verstrekking
achterwege blijft indien een deelnemer daar bezwaar tegen heeft. Artikel
1.7, derde lid, geeft aan dat verstrekking van bijzondere categorieën van
persoonsgegevens en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard aan
derden slechts mogelijk is indien de deelnemer die de gegevens aan het
samenwerkingsverband heeft verstrekt, daarmee instemt. Artikel 2.29,
derde lid, bepaalt voorts dat deelnemers die gegevens verstrekken aan het
Zorg- en Veiligheidshuis voorwaarden en beperkingen kunnen stellen aan
het verstrekken van de resultaten aan deelnemers of derden op grond van
artikel 1.7, eerste en tweede lid, en artikel 2.31, elfde lid.
Waar in het elfde lid gesproken wordt van deelnemers worden ook de
derden die op incidentele basis deelnemen bedoeld, die op grond van het
negende lid van dit artikel bij de casus zijn betrokken en op grond van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

130

tiende lid gelijk worden gesteld met deelnemers als bedoeld in artikel
2.27, tweede lid.
Twaalfde lid
In het twaalfde lid is geregeld dat bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur nadere regels kunnen worden gesteld over de gezamenlijke
verwerking van gegevens bij het casusoverleg, waaronder over de criteria
waaraan een casus moet voldoen om te kunnen worden behandeld in het
Zorg- en Veiligheidshuis, de eisen van kwaliteit en betrouwbaarheid
waaraan de casus moet voldoen, over incidentele deelname van derden
aan het overleg alsmede de criteria die daarvoor gelden en de werkwijze
die daarbij wordt gevolgd. Daarbij kunnen ook beperkingen worden
gesteld aan de categorieën van persoonsgegevens waartoe derden
toegang kunnen krijgen. Ook kunnen nadere regels worden gesteld over
de criteria voor verstrekking van de resultaten van de gezamenlijke
verwerking van gegevens aan een derde.
Artikel 2.32 (grondslag activiteit lijst geprioriteerde casussen)
Artikel 2.32 biedt de grondslag voor het gezamenlijk verwerken van
gegevens in het kader van de activiteit van het maken en gebruiken van
een lijst met geprioriteerde casussen. Zoals bij artikel 2.26, aanhef en
onder b, is toegelicht, is het nodig om extra aandacht te schenken aan
personen die het meest bijdragen aan de criminaliteit of onveiligheid dan
wel een hoog veiligheidsrisico hebben. Met het vaststellen van een lijst
van casussen, ook wel «Top X»-aanpak genoemd, worden de beschikbare
middelen bij voorrang ingezet op de aldus geselecteerde casussen. Het
prioriteren van casussen aan de hand van het opstellen en gebruiken van
de lijst met geprioriteerde casussen draagt bij aan het bepalen en
uitvoeren van een gezamenlijke strategie voor de uitoefening van de taken
en bevoegdheden waarmee de deelnemers zijn belast. Deelnemers aan
het Zorg- en Veiligheidshuis zullen voor de activiteiten in het kader van dit
artikel afspraken moeten maken over de wijze waarop zij invulling geven
aan de beginselen van van noodzaak, subsidiariteit en proportionaliteit
van de AVG, om zo de betrokkene te beschermen tegen onnodige
verwerking en verspreiding van zijn gegevens.
Eerste lid
In het eerste lid is bepaald dat de deelnemers, bedoeld in artikel 2.27,
eerste lid, objectieve criteria vaststellen op grond waarvan de casus van
een betrokkene op de lijst met geprioriteerde casussen wordt geplaatst en
dat zij deze criteria openbaar maken. Deze bepaling dient als waarborg
voor betrokkenen om van tevoren een inschatting te kunnen maken
wanneer hun persoonsgegevens door de Zorg- en Veiligheidshuizen in dit
verband kunnen worden verwerkt.
Tweede lid
Het tweede lid bepaalt dat de deelnemers, bedoeld in artikel 2.27, eerste
lid, gegevens, bedoeld in artikel 2.30, kunnen verwerken om vast te stellen
welke casussen voldoen aan de vastgestelde criteria en welke casussen
met het oog op het doel van artikel 2.25 op de lijst geplaatst dienen te
worden.
Het Zorg- en Veiligheidshuis draagt zorg voor een zorgvuldige totstandkoming van een lijst met daarop alle casussen van personen die voldoen
aan de onder het eerste lid gestelde objectieve criteria. Het Zorg- en
Veiligheidshuis zal op grond van informatie die deelnemers daarbij
verstrekken beoordelen of casussen inderdaad aan de criteria voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

131

Slechts in een enkel geval zal één deelnemer over alle gegevens
beschikken waarmee uitsluitsel kan worden gegeven of een casus aan alle
vastgestelde criteria voldoet. In de regel zal de informatie die nodig is om
aan alle criteria te kunnen toetsen, verspreid zijn over meerdere
deelnemers. In die gevallen zal het nodig zijn om bij verschillende
deelnemers gegevens over personen op te halen voor zover die
betrekking hebben op een of meerdere criteria, om daarna door vergelijking vast te stellen welke personen aan alle gestelde criteria voldoen om
voor een casusbehandeling in aanmerking te komen. Alleen de casussen
van personen die aan alle criteria voldoen, worden op de lijst geplaatst.
Het selecteren op een of meer criteria en het vergelijken op alle criteria
betreft geen geautomatiseerde gegevensanalyse zoals bedoeld in artikel
1.9. Met geautomatiseerde analyse wordt gedoeld op verwerkingsprocessen waarbij wiskundige en statistische procedures worden gehanteerd,
of gezamenlijke gegevensverwerking met geautomatiseerde bestandsvergelijking. Daarvan is hierbij geen sprake.
Er worden persoonsgegevens verwerkt van alle personen die voldoen aan
ten minste een deel van de criteria als tussenstap naar de selectie van
casussen van personen die aan alle criteria voldoen. De persoonsgegevens van de betrokkene die worden vastgelegd zijn onder andere
identificerende gegevens en de gegevens waaruit blijkt of de persoon
voldoet aan een of meerdere criteria voor plaatsing op de lijst. Als een
persoon op de lijst wordt geplaatst, wordt deze daarover geïnformeerd
conform de AVG. Als de persoon niet op de lijst wordt geplaatst, dan
vernietigt het Zorg- en Veiligheidshuis de bij haar geregistreerde
informatie conform artikel 1.8, zevende lid. Als de casus van een persoon
op de lijst is geplaatst, betekent dit dat deze met voorrang behandeld
wordt conform de stappen zoals beschreven in artikel 2.31. Tijdens de
casusbehandeling zoals beschreven in artikel 2.31, vindt periodiek een
beoordeling plaats of plaatsing op de lijst nog aangewezen is op grond
van de criteria.
Indien plaatsing op de lijst niet meer is nodig is, wordt de casus van de
persoon van de lijst gehaald. De door het Zorg- en Veiligheidshuis
geregistreerde informatie wordt dan na de in artikel 1.8, zevende lid,
genoemde bewaartermijn vernietigd. De betrokkene wordt hierover
geïnformeerd conform de AVG.
Derde lid
Het derde lid bepaalt dat indien de casus van een betrokkene op de lijst
wordt geplaatst, zijn casus behandeld wordt als een melding van een
casus aan het Zorg- en Veiligheidshuis die in overeenstemming is met het
doel, bedoeld in artikel 2.25, en dat artikel 2.31, derde tot en met twaalfde
lid, dan van overeenkomstige toepassing is.
Vierde lid
Het vierde lid bepaalt dat indien opname op de lijst niet of niet langer
noodzakelijk is voor het doel, bedoeld in artikel 2.25, eerste lid, de casus
van betrokkene en alle op hem betrekking hebbende gegevens onverwijld
van de lijst worden verwijderd. Voor zover er andere persoonsgegevens
over betrokkene zijn verwerkt in het kader de activiteiten zoals bedoeld
onder artikel 2.26, aanhef en onder a, worden deze gegevens behandeld
conform het gestelde in artikel 1.8, zevende lid, en artikel 2.31, achtste lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

132

Vijfde lid
Het vijfde lid regelt dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
nadere regels kunnen worden gesteld over deze bepaling.
HOOFDSTUK 3. OVERIGE SAMENWERKINGSVERBANDEN
Om voldoende flexibiliteit te houden voor het oprichten van nieuwe
samenwerkingsverbanden nadat de WGS in werking is getreden, wordt
met hoofdstuk 3 een delegatiegrondslag voorgesteld, op basis waarvan
een nieuw samenwerkingsverband bij amvb kan worden aangewezen.
Daarbij wordt een bijzondere nahangprocedure voorgesteld om het
parlement ook bij de aanwijzing en regeling van dit nieuwe verband te
betrekken. Deze procedure houdt in dat na publicatie van de amvb de
Staten-Generaal een periode van vier weken krijgen waarin één van beide
Kamers met een absolute meerderheid kan verzoeken om het in de amvb
geregelde onderwerp bij wet te regelen. In dat geval wordt de amvb
onverwijld ingetrokken en wordt een daartoe strekkend wetsvoorstel zo
spoedig mogelijk ingediend. In vier bestaande wetten is deze procedure
overigens geregeld in deze vorm.
Aanwijzing van een samenwerkingsverband bij amvb is uitsluitend
mogelijk als bij amvb doeleinden worden omschreven die passen binnen
het raamwerk van het voorgestelde hoofdstuk 3:
a. het voorkomen en bestrijden van ernstige vormen van criminaliteit;
b. het voorkomen van grootschalig of systematisch onrechtmatig
gebruik van overheidsgelden en overheidsvoorzieningen; of
c. het voorkomen van grootschalige of systematische ontduiking van
wettelijke verplichtingen tot betaling van belastingen, retributies en
rechten bij in- en uitvoer.
HOOFDSTUK 4. WIJZIGING VAN ANDERE WETTEN
De verplichting tot gegevenslevering uit het voorgestelde artikel 1.5 laat
onverlet de geheimhoudingsplichten uit sectorale wetgeving die geen
afwijking bij wettelijk voorschrift toelaten. Voor een aantal van deze
geheimhoudingsplichten is het wenselijk en noodzakelijk dat uitzonderingen op die geheimhoudingsplichten worden opgenomen. Hiertoe dient
hoofdstuk 4 van de WGS. Door de voorgestelde wijzigingen van die
sectorale wetten worden geheimhoudingsplichten uit de volgende wetten
doorbroken:
– Wet politiegegevens;
– Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens;
– Wet op het financieel toezicht;
– Wet toezicht accountantsorganisaties;
– Wet toezicht trustkantoren 2018;
– Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme;
– Sanctiewet 1977;
– Wet toezicht financiële verslaggeving;
– Wet handhaving consumentenbescherming;
– Pensioenwet;
– Wet verplichte beroepspensioenregeling.
Artikel 4.1 (wijziging Wet politiegegevens)
Met dit voorgestelde artikel wordt in de Wpg een grondslag opgenomen
voor verstrekking van politiegegevens door verwerkingsverantwoordelijken aan een samenwerkingsverband in de zin van de WGS, wanneer de
politie of de Koninklijke marechaussee daaraan deelnemen. De voorgestelde wijziging is ook relevant voor bijzondere opsporingsdiensten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

133

indien zij als deelnemer van een samenwerkingsverband in de zin van de
WGS zijn aangewezen. Op basis van artikel 46, eerste lid, van de Wpg
juncto artikel 2 van het Besluit politiegegevens bijzondere opsporingsdiensten en artikel 2 van het Besluit politiegegevens buitengewoon
opsporingsambtenaren zullen de nieuwe bepalingen en de daarop te
baseren bepalingen van het Besluit politiegegevens van overeenkomstige
toepassing zijn op bijzondere opsporingsdiensten en buitengewoon
opsporingsambtenaren.
De huidige Wpg (artikel 20, eerste lid) biedt bevoegde autoriteiten (zoals
de politie en de Koninklijke marechaussee) de mogelijkheid om politiegegevens te verstrekken aan samenwerkingsverbanden waaraan zij
deelnemen teneinde strafbare feiten te voorkomen en op te sporen, de
openbare orde te handhaven, hulp te verlenen aan hen die deze behoeven
of voor het uitoefenen van toezicht op de naleving van regelgeving. Zij
mogen gegevens verstrekken voor zover dit noodzakelijk is met het oog
op een zwaarwegend algemeen belang.
Op grond van de huidige bepaling verstrekt de politie als bevoegde
autoriteit op lokaal, regionaal en landelijk niveau gegevens aan
deelnemers van diverse soorten samenwerkingsverbanden. Hierbij valt te
denken aan samenwerkingsverbanden met bijvoorbeeld gemeenten,
jeugdzorg, de belastingdienst, scholen, uitkeringsinstanties en zorgorganisaties. Het kan gaan om tijdelijke samenwerking om een lokaal veiligheidsprobleem in een wijk aan te pakken maar bijvoorbeeld ook om een
structurele samenwerking ter bestrijding van bepaalde criminaliteitsfenomenen op landelijk niveau. In de praktijk gaat het in veel gevallen om
samenwerkingsverbanden waarvoor de verdergaande verwerkingsmogelijkheden die de WGS biedt, niet nodig zijn.
Voor de verstrekking van politiegegevens aan samenwerkingsverbanden
die onder de WGS vallen, wordt voorgesteld aan artikel 20 Wpg een derde
lid toe te voegen. Hiermee wordt benadrukt dat het gaat om een
verstrekking aan een ander soort samenwerkingsverband dan bedoeld in
het eerste lid. De doeleinden van de verwerking van de politiegegevens
door een samenwerkingsverband dat onder de WGS valt, zijn in de eerste
plaats opgesomd in hoofdstuk 2, de artikelen 2.2, 2.10, 2.17 en 2.25. Het
gaat in dat hoofdstuk om vier samenwerkingsverbanden waaraan ten
minste steeds de politie en in bepaalde gevallen ook de Koninklijke
marechaussee deelnemen. Als de politie of de Koninklijke marechaussee
aan een bij amvb aangewezen samenwerkingsverband als bedoeld in
hoofdstuk 3, artikel 3.1, deelneemt, geldt de doelstelling die in dat artikel
wordt bedoeld.
Volgens artikel 9, eerste lid, van de richtlijn gegevensbescherming
opsporing en vervolging mogen persoonsgegevens die door verwerkingsverantwoordelijken worden verzameld voor opsporing en vervolging, niet
worden verwerkt voor andere doeleinden, tenzij die verwerking krachtens
het Unierecht of lidstatelijke recht is toegestaan. Het voorgestelde artikel
20, derde lid, is te beschouwen als een dergelijke bepaling van lidstatelijk
recht.
Als de verwerkingsverantwoordelijke deelneemt aan een samenwerkingsverband onder de WGS dan verstrekt hij politiegegevens aan het
samenwerkingsverband voor zover dat noodzakelijk is voor het bereiken
van het doel van het samenwerkingsverband en met inachtneming van
hetgeen bij artikel 21 Wpg is gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

134

De voorgestelde bepaling bevat een uitzondering op de verstrekkingsplicht ingeval «zwaarwegende redenen zich daartegen verzetten». Bij
zwaarwegende redenen moet in het geval van de opsporingsdiensten in
ieder geval wordt gedacht aan redenen die verband houden met
opsporingsbelangen. Over de vraag of sprake is van zwaarwegende
redenen hebben andere deelnemers in het samenwerkingsverband dan de
deelnemer die de gegevens zou verstrekken, geen zeggenschap.
Artikel 4.2 (wijziging Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens)
Artikel 4.2 bevat wijzigingen van de Wjsg om een grondslag te regelen
voor verstrekking van justitiële en strafvorderlijke gegevens door
verwerkingsverantwoordelijken aan een samenwerkingsverband in de zin
van de WGS, wanneer zij daaraan deelnemen.
In de verplichtingen tot verstrekking is telkens als uitzondering
opgenomen «tenzij naar het oordeel van de verwerkingsverantwoordelijke
zwaarwegende redenen zich daartegen verzetten». Een voorbeeld van
deze uitzondering doet zich voor wanneer het OM besluit om geen
gegevens te verstrekken omdat met verstrekking het opsporingsbelang
zou worden geschaad. Een andere zwaarwegende reden zou kunnen zij
dat het OM besluit om niet tot verstrekking over te gaan omdat zij besluit
niet tot vervolging over te gaan wegens gebrek aan bewijs.
Met het oog op de deelname van politiële of justitiële autoriteiten aan
samenwerkingsverbanden wordt voorgesteld in de Wjsg een artikel 8b en
artikel 39fa op te nemen die de verstrekking van respectievelijk justitiële
en strafvorderlijke gegevens aan samenwerkingsverbanden als bedoeld in
de WGS regelen. Met betrekking tot deze bepalingen geldt mutatis
mutandis grotendeels hetzelfde als wat in de toelichting op artikel 4.1 is
vermeld.
Daarnaast wordt voorgesteld om in de Wjsg een artikel 51ca op te nemen,
dat de verstrekking regelt van tenuitvoerleggingsgegevens. Zowel de
Minister van Justitie en Veiligheid als het College van procureurs-generaal
zijn in de Wjsg aangewezen als verwerkingsverantwoordelijken.
Artikel 4.3 tot en met artikel 4.11
Deze artikelen wijzigen een aantal wetten op het gebied van met name de
financiële markten. Voor deze wetgeving wordt een algemene uitzonderingsbepaling op de geheimhoudingsplicht voorgesteld voor verstrekking
aan een samenwerkingsverband in de zin van de WGS. Dit maakt mogelijk
dat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank
(DNB) kunnen deelnemen aan samenwerkingsverbanden en dat zij
informatie die zij op grond van de gewijzigde wetten verkrijgen, kunnen
delen. Het gaat achtereenvolgens om de Wet op het financieel toezicht
(Wft), de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta), de Wet toezicht
trustkantoren 2018 (Wtt 2018), de Wet ter voorkomen van witwassen en
het financieren van terrorisme (Wwft), de Sanctiewet 1977, de Wet
toezicht financiële verslaggeving, de Wet handhaving consumentenbescherming, de Pensioenwet en de Wet verplichte beroepspensioenregeling.
Artikel 4.3 (wijziging Wet op het financieel toezicht)
Het onderhavige artikel wijzigt de Wft. Op grond van artikel 1:89 Wft rust
op de AFM en DNB een geheimhoudingsplicht, waarop alleen uitzonderingen in de Wft mogelijk zijn. In de artikelen 1:90 tot en met 1:93f Wft zijn
uitzonderingen opgenomen, die mogelijk maken dat de AFM en DNB aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

135

bepaalde partijen, onder bepaalde voorwaarden gegevens verstrekken.
Het voorgestelde artikel 1:93ga Wft maakt mogelijk dat de AFM en DNB
informatie die zij verkrijgen in het kader van het toezicht op de Wft en op
Europese verordeningen delen met partijen in een samenwerkingsverband dat onder de WGS valt, als zij aan dat samenwerkingsverband
deelnemen.
Het verstrekken van gegevens of inlichtingen door de AFM en DNB op
grond van de Wft is telkens aan voorwaarden verbonden. Deze
voorwaarden zijn per soort en per ontvangende partij verstrekking
geregeld in de artikelen 1:90 tot en met 1:93f Wft. Zij komen veelal voort
uit dwingende Europese voorschriften over de geheimhoudingsplicht
waaraan de AFM en DNB gehouden zijn. Deze voorschriften verschillen
per richtlijn of verordening. Veel richtlijnen of verordeningen bevatten een
gesloten stelsel: een uitputtende opsomming van mogelijke uitzonderingen op de geheimhoudingsplicht. Andere laten de nationale wetgever
vrijer. Binnen een samenwerkingsverband gelden de voorwaarden van de
artikelen 1:90 tot en met 1:93f onverkort, voor zover de deelnemers aan
het samenwerkingsverband partijen zijn waarmee de uitwisseling in deze
artikelen is geregeld. Dit is met een schakelbepaling van veel voorkomende voorwaarden voor verstrekking geregeld in het tweede lid.
Ook bij verstrekking aan andere partijen, waarvoor op dit moment nog
geen zelfstandige, bilaterale verstrekking in de Wft is geregeld, zullen de
AFM en DNB altijd aan de Europese voorschriften over geheimhouding en
gebruik van gegevens moeten voldoen. Veel voorkomende voorwaarden
voor verstrekking zijn opgenomen in artikel 1:93, tweede en derde lid, Wft.
Deze bepalingen verbieden verstrekking indien:
a. het doel waarvoor de vertrouwelijke gegevens of inlichtingen zullen
worden gebruikt onvoldoende bepaald is;
b. het beoogde gebruik van de vertrouwelijke gegevens of inlichtingen
niet past in het kader van het toezicht op financiële markten of op
personen die op die markten werkzaam zijn;
c. de verstrekking van de vertrouwelijke gegevens of inlichtingen zich
niet zou verdragen met de Nederlandse wet of de openbare orde;
d. de geheimhouding van de vertrouwelijke gegevens of inlichtingen
niet in voldoende mate is gewaarborgd;
e. de verstrekking van de vertrouwelijke gegevens of inlichtingen
redelijkerwijs in strijd is of zou kunnen komen met de belangen die
deze wet beoogt te beschermen; of
f.
onvoldoende is gewaarborgd dat de vertrouwelijke gegevens of
inlichtingen niet zullen worden gebruikt voor een ander doel dan
waarvoor deze worden verstrekt.
In het geval van een samenwerkingsverband dat onder de WGS valt,
worden deze voorwaarden ondervangen door het systeem van de WGS.
Zo is het doel van het samenwerkingsverband per definitie voldoende
bepaald (a), zal op het moment van het aanwijzen van de AFM of DNB als
deelnemer worden beoordeeld of het doel van het samenwerkingsverband voldoende bij hun taken aansluit (b), zal verstrekking niet in strijd
met de Nederlandse wet of openbare orde zijn (c), is de geheimhouding
geregeld (d), is er de mogelijkheid om verstrekking te weigeren als dat in
strijd komt met de belangen die de Wft beoogt te beschermen (zwaarwegende redenen) (e) en is de doelbinding geregeld (f).
Een andere voorwaarde die op grond van Europees recht veelal geldt voor
verstrekking door de AFM en DNB is dat zij extra zorgvuldig omgaan met
informatie die zij van andere toezichthouders hebben ontvangen. Zij
kunnen deze informatie alleen verder verstrekken als de toezichthouder
van wie zij die hebben ontvangen daar toestemming voor heeft gegeven
(artikelen 1:90, tweede lid, 1:91, tweede lid, onderdeel b, 1:93, derde lid,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

136

1:93b, tweede lid, 1:93c, tweede lid, 1:93e, eerste lid, en 1:93f, eerste lid
Wft). Ook voor verstrekking aan samenwerkingsverbanden waarop de
WGS van toepassing is, zal deze voorwaarde op grond van Europese
voorschriften in de meeste gevallen moeten gelden en zal zij worden
opgenomen in de amvb. Het systeem van de WGS met de toevoeging van
deze voorwaarde biedt daarmee dezelfde waarborgen bij verstrekking van
gegevens als de overige gegevensverstrekkingen die in de Wft zijn
geregeld.
Per samenwerkingsverband zal bekeken worden of het wenselijk en
mogelijk is dat de AFM en DNB als deelnemers worden aangewezen. Als
dit het geval is en de AFM of DNB toetreedt tot een samenwerkingsverband, kan het zijn dat bij bepaalde gegevens het Europees recht
beperkingen stelt aan de verstrekking van deze gegevens. In dat geval
zullen bij algemene maatregel van bestuur nadere voorwaarden worden
gesteld waaronder de verstrekking door de AFM en DNB kan plaatsvinden
aan een samenwerkingsverband. Per samenwerkingsverband en per soort
informatie zal telkens bekeken worden welke voorwaarden gelden op
Europees niveau. Deze zullen vervolgens ook worden opgenomen in de
amvb waarmee het samenwerkingsverband (nader) wordt geregeld.
Daarmee is dan ook voor alle andere deelnemers in het samenwerkingsverband duidelijk onder welke voorwaarden de AFM en DNB gegevens
kunnen verstrekken. Door deze werkwijze te hanteren past de verstrekking
door de AFM en DNB in het kader van een samenwerkingsverband binnen
het Europese stelsel van geheimhouding en gegevensverstrekking.
Artikel 4.4 (wijziging Wet toezicht accountantsorganisaties)
Op grond van artikel 63a Wta rust op de AFM een geheimhoudingsplicht,
waarop alleen uitzonderingen in de Wta mogelijk zijn. In de artikelen 63b
tot en met 63f, 63j en 63m zijn uitzonderingen opgenomen, die mogelijk
maken dat de AFM aan bepaalde partijen, onder bepaalde voorwaarden
gegevens verstrekt. Artikel 63ea maakt mogelijk dat de AFM informatie die
zij verkrijgt in het kader van het toezicht op de Wta kan delen met partijen
in een samenwerkingsverband dat onder de WGS valt, als zij als
deelnemer aan dat samenwerkingsverband is aangewezen.
Het verstrekken van gegevens of inlichtingen door de AFM op grond van
de Wta is aan voorwaarden verbonden. Deze voorwaarden zijn per soort
verstrekking en per ontvangende partij geregeld. Voor verstrekking aan
een samenwerkingsverband zullen deze voorwaarden onverkort gelden.
Dat is opgenomen in het voorgestelde artikel 63ea, tweede lid, Wta. Zoals
in de toelichting op artikel 4.3 is beschreven wordt aan veel van deze
voorwaarden voldaan via het systeem van de WGS. Voor andere
voorwaarden, die niet worden ondervangen door het systeem van de
WGS, bepaalt het voorgestelde artikel 63ea, tweede lid, Wta dat zij
onverkort gelden, voor zover de deelnemers aan het samenwerkingsverband partijen zijn waarvoor de verstrekking in de artikelen 63b, 63c,
63cc en 63e is geregeld. Voor andere partijen, waarvoor in die artikelen
geen zelfstandige bilaterale verstrekking is geregeld, kan per geval
worden bepaald welke voorwaarden in de amvb worden opgenomen.
In aanvulling op de voorwaarden die ook in de Wft voorkomen, bepaalt
artikel 63cc, tweede lid, nog dat de gegevens die worden verstrekt niet
herleidbaar mogen zijn tot andere personen dan accountantsorganisaties
of externe accountants. Als de AFM voornemens is toe te treden tot een
samenwerkingsverband zal moeten worden afgewogen of het verstrekken
van deze gegevens aan (een deel van de) deelnemende partijen noodzakelijk en proportioneel is. Zo nodig zal voor bepaalde gegevens in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

137

amvb waarmee het samenwerkingsverband (nader) wordt geregeld,
worden bepaald dat zij niet worden verstrekt.
Het voorgestelde artikel 63ea, derde lid, Wta bevat een grondslag om in
de amvb nadere voorwaarden en beperkingen te stellen. Dit kan nodig zijn
om aan Europese voorschriften te voldoen. Op dit moment biedt artikel 36
van de richtlijn wettelijke controles jaarrekeningen43 lidstaten de ruimte
om in hun nationale wetgeving uitzonderingen op de geheimhoudingsplicht van de toezichthouders te maken. Ook artikel 22 van de verordening
wettelijke controles jaarrekeningen44 staat hier niet aan in de weg.
Mochten op enig moment wel Europese voorschriften gaan gelden voor
de verstrekking aan samenwerkingsverbanden waarvoor de WGS geldt,
dan kunnen die voorschriften per samenwerkingsverband in de amvb
worden vastgelegd.
Artikel 4.5 (wijziging Wet toezicht trustkantoren 2018)
Op grond van artikel 55 Wtt 2018 rust op DNB een geheimhoudingsplicht,
waarop alleen uitzonderingen in die wet mogelijk zijn. In de artikelen 56
tot en met 58 Wtt 2018 zijn uitzonderingen opgenomen, die mogelijk
maken dat DNB aan bepaalde partijen, onder bepaalde voorwaarden
gegevens verstrekt. Artikel 56a maakt mogelijk dat DNB informatie die zij
verkrijgt in het kader van het toezicht op de Wtt kan delen met partijen in
een samenwerkingsverband dat onder de WGS valt, als zij als deelnemer
aan dat samenwerkingsverband is aangewezen.
Het verstrekken van gegevens of inlichtingen door DNB op grond van de
Wtt 2018 is aan voorwaarden verbonden. Deze voorwaarden zijn per soort
verstrekking en per ontvangende partij geregeld in de artikelen 56 tot en
met 58. Voor verstrekking aan een samenwerkingsverband zullen deze
voorwaarden onverkort gelden. Dat is opgenomen in het voorgestelde
artikel 56, tweede lid, Wtt 2018. Zoals in de toelichting op artikel 4.3 is
beschreven wordt aan veel van deze voorwaarden voldaan via het
systeem van de WGS. Voor andere voorwaarden, die niet worden
ondervangen door het systeem van de WGS, bepaalt het voorgestelde
artikel 56, tweede lid, Wtt 2018 dat zij gelden, voor zover de deelnemers
aan het samenwerkingsverband partijen zijn waarvoor de verstrekking in
de artikelen 56, 57 en 58 is geregeld. Voor andere partijen, waarvoor in die
artikelen geen zelfstandige, bilaterale verstrekking is geregeld, kan per
geval worden bepaald welke voorwaarden in de amvb worden
opgenomen.
In aanvulling op de voorwaarden die ook in de Wft voorkomen, bevat
artikel 56, eerste lid, nog het verbod om gegevens te verstrekken die
betrekking hebben op cliënten van trustkantoren. Als DNB voornemens is
toe te treden tot een samenwerkingsverband zal moeten worden
afgewogen of het verstrekken van deze gegevens aan (een deel van de)
deelnemende partijen noodzakelijk en proportioneel is. Zo nodig zal voor
bepaalde gegevens in de amvb waarmee het samenwerkingsverband
(nader) wordt geregeld, worden bepaald dat zij niet worden verstrekt.

43

Richtlijn 2006/43/EG van het Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2006 betreffende de
wettelijke controles van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen, tot wijziging van
de Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad en houdende intrekking van Richtlijn
84/253/EEG van de Raad (PbEU 2006, L 157, p. 87).
44
Verordening (EU) nr. 537/2014 van 16 april 2014 betreffende specifieke eisen voor de wettelijke
controles van financiële overzichten van organisaties van openbaar belang en tot intrekking
van Besluit 2005/909/EG van de Commissie (PbEU 2014, L158, p. 77).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

138

Het voorgestelde artikel 56a, derde lid, Wtt 2018 bevat een grondslag om
in de amvb nadere voorwaarden en beperkingen te stellen. Dit kan nodig
zijn om aan Europese voorschriften te voldoen. In het geval van de Wtt
2018 gaat het om voorschriften uit de vierde anti-witwasrichtlijn45, die in
de Wtt 2018 zijn geïmplementeerd, voor zover het verplichtingen voor
trustkantoren betreft. Op 30 mei 2018 is een richtlijn tot wijziging van de
vierde anti-witwasrichtlijn46 in werking getreden, die voor toezichthouders
op de verplichtingen uit deze richtlijn een geheimhoudingsplicht voorschrijft.47 Op die geheimhoudingsplicht zijn maar beperkte uitzonderingen
mogelijk. Indien DNB deelneemt aan een samenwerkingsverband zal met
deze beperking rekening gehouden moeten worden en zullen aan de
verstrekking van gegevens op grond van de Wtt 2018 in de amvb
eventueel aanvullende voorwaarden worden gesteld.
Artikel 4.6 (wijziging Wet ter voorkoming van witwassen en
financieren van terrorisme)
Het artikel maakt mogelijk dat zowel toezichthoudende autoriteiten in de
zin van de Wwft als instellingen die verplichtingen hebben op grond van
de Wwft gegevens verstrekken aan een samenwerkingsverband waarop
de WGS van toepassing is, als zij als deelnemer daaraan zijn aangewezen.
A
Artikel 22, eerste lid juncto zesde lid, bevat de geheimhoudingsplicht van
toezichthoudende autoriteiten als bedoeld in de Wwft (DNB, AFM, Bureau
Financieel Toezicht, de deken, de Minister van Financiën en de kansspelautoriteit). Het geldt voor al het Wwft toezicht, met uitzondering van het
toezicht op advocaten en het toezicht op notarissen. De geheimhoudingsplicht van de toezichthoudende autoriteiten voor die beroepsgroepen is
geregeld in specifieke wetgeving voor die beroepsgroepen. Het voorgestelde artikel bevat slechts een uitzondering op de geheimhoudingsplicht
van de toezichthoudende instellingen dat in artikel 22, eerste lid, Wwft is
geregeld en is niet van toepassing voor de toezichthoudende autoriteiten
voor die beroepsgroepen. Om mogelijk te maken dat toezichthoudende
autoriteiten gegevens verstrekken aan een samenwerkingsverband
waarop de WGS van toepassing is, bevat het voorgestelde artikel 22d een
uitzondering op de geheimhoudingsplicht.
Het bilateraal verstrekken van gegevens of inlichtingen door een
toezichthoudende autoriteit op grond van de Wwft is aan voorwaarden
verbonden. Deze voorwaarden zijn per soort verstrekking en per ontvangende partij geregeld in artikel 22 tot en met 22c. Voor verstrekking aan
een samenwerkingsverband zullen deze voorwaarden onverkort gelden.
Dat is opgenomen in het voorgestelde artikel 22d, tweede lid, Wwft. Zoals
in de toelichting op artikel 4.3 is beschreven wordt aan veel van deze
voorwaarden voldaan via het systeem van de WGS. Voor andere
voorwaarden, die niet worden ondervangen door het systeem van de
WGS, bepaalt het voorgestelde artikel 22d, tweede lid, Wwft dat zij
gelden, voor zover de deelnemers aan het samenwerkingsverband
45

Richtlijn (EU) 2015/849 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015 inzake de
voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of
terrorismefinanciering, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees
Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement
en de Raad en Richtlijn 2006/70/EG van de Commissie (PbEU 2015, L 141).
46
Richtlijn (EU) 2018/843 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018 tot wijziging
van Richtlijn (EU) 2015/849 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel
voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, en tot wijziging van de Richtlijnen
2009/138/EG en 2013/36/EU (PbEU 2018, L 156).
47
Artikel 57bis van de richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

139

partijen zijn waarvoor de verstrekking in de artikelen 22 tot en met 22c is
geregeld. Voor andere partijen, waarvoor in die artikelen geen
zelfstandige, bilaterale verstrekking is geregeld, kan per geval worden
bepaald welke voorwaarden in de amvb worden opgenomen.
Het voorgestelde artikel 22d, derde lid, Wwft bevat een grondslag om in
de amvb nadere voorwaarden en beperkingen te stellen. Dit kan nodig zijn
om aan Europese voorschriften te voldoen. In het geval van de Wwft gaat
het, net als bij de Wtt 2018, om voorschriften uit de vierde anti-witwasrichtlijn48, die in de Wwft zijn geïmplementeerd. Op 30 mei 2018 is een
richtlijn tot wijziging van de vierde anti-witwasrichtlijn49 in werking
getreden, die voor toezichthoudende autoriteiten een geheimhoudingsplicht voorschrijft.50 Op die geheimhoudingsplicht zijn maar beperkte
uitzonderingen mogelijk. Indien toezichthoudende autoriteiten deelnemen
aan een samenwerkingsverband zal met deze beperking rekening
gehouden moeten worden en zullen aan de verstrekking van gegevens op
grond van de Wwft in de amvb eventueel aanvullende voorwaarden
worden gesteld.
B
De Wwft kent naast een geheimhoudingsplicht voor toezichthoudende
autoriteiten in artikel 23 ook een geheimhoudingsplicht (mededelingsverbod) voor instellingen die de beschikking hebben over bepaalde
Wwft-informatie. Dit mededelingsverbod wordt voorgeschreven in de
vierde anti-witwasrichtlijn, die in de Wwft is geïmplementeerd.51 In
bepaalde gevallen kan de informatie waar het om gaat van nut zijn voor
een samenwerkingsverband. Om die reden wordt voorgesteld om in
artikel 23aa een uitzondering op het mededelingsverbod op te nemen, die
het mogelijk maakt dat instellingen gegevens verstrekken aan een
samenwerkingsverband dat valt onder de WGS.
Op grond van artikel 39, tweede lid, vierde anti-witwasrichtlijn, kan die
verstrekking alleen plaatsvinden aan bevoegde autoriteiten of voor
rechtshandhavingsdoeleinden. Verstrekking door een instelling aan een
samenwerkingsverband dat valt onder de WGS zal daaraan dan ook
telkens moeten voldoen. Dit wordt in het systeem van de WGS ondervangen doordat in het kader van de vraag of een instelling kan toetreden
wordt nagegaan wat de mogelijkheden en voorwaarden zijn voor
verstrekking. Als op grond van de richtlijn geen uitwisselingsmogelijkheden bestaan, zal een instelling de informatie die valt onder de geheimhoudingsplicht van artikel 23 niet in het samenwerkingsverband kunnen
delen.

48

Richtlijn (EU) 2015/849 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015 inzake de
voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of
terrorismefinanciering, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees
Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement
en de Raad en Richtlijn 2006/70/EG van de Commissie (PbEU 2015, L 141).
49
Richtlijn (EU) 2018/843 van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2018 tot wijziging
van Richtlijn (EU) 2015/849 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel
voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, en tot wijziging van de Richtlijnen
2009/138/EG en 2013/36/EU (PbEU 2018, L 156).
50
Artikel 57bis van de richtlijn.
51
Artikel 39, eerste lid, van de richtlijn (EU) 2015/849 van het Europees Parlement en de Raad
van 20 mei 2015 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het
witwassen van geld of terrorismefinanciering, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012
van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn 2005/60/EG van het
Europees Parlement en de Raad en Richtlijn 2006/70/EG van de Commissie (PbEU 2015, L 141).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

140

Artikel 4.12 (wijziging Wet Bibob)
Dit betreft een wetstechnische actualisering om op de juiste wijze te
verwijzen naar de RIEC’s.
Deze toelichting wordt ondertekend mede namens de Minister voor
Rechtsbescherming.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 447, nr. 3

141