2017D32435

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Financiën heeft op 15 november 2017 een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over
de brief van zijn voorganger van 24 oktober 2017 houdende het concept
besluit EMU-tekort norm 2018 voor de decentrale overheden (Kamerstuk
34 775 IX, nr. 9).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Zuilen

nds-tk-2017D32435

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de Minister is gekomen tot een
tekortnorm van -0,3% bruto binnenlands product (bbp). Kan de Minister
aangeven waarom er in deze tijden van economische hoogconjunctuur
niet is gekozen voor een begroting die in evenwicht is, of een klein
overschot laat zien? Ook omdat de begroting van de rijksoverheid naar
verwachting wel een positief begrotingssaldo kent en de economie er
beter voorstaat dan een jaar geleden. In hoeverre werkt het vaststellen
van een negatieve tekortnorm in de huidige economische omstandigheden procyclisch? In hoeverre is de afgesproken tekortnorm gebaseerd
op de investeringsbehoefte van de decentrale overheden of is deze
«aanbodgestuurd»?
Daarnaast zijn de leden van de VVD-fractie geïnteresseerd in hoe deze
ruime tekortnorm zich verhoudt tot de stijgende middelen die decentrale
overheden toegewezen kregen via de trap-op-trap-afsystematiek? Waarom
is het nodig om – ondanks extra middelen – een tekortnorm af te spreken?
Heeft de Minister overwogen het EMU-saldo van de decentrale overheden
uit te splitsen naar de aparte bestuurslagen (gemeenten, provincies en
waterschappen) of zelfs naar per gemeente, provincie of waterschap? Zo
nee, waarom niet? Zou dat niet een goede prikkel zijn om de kosten te
beheersen en de bestuurslagen zelf verantwoordelijk te houden voor de
eigen begroting, analoog aan bijvoorbeeld de ministeries of de deelkaders
van de rijksbegroting?
De leden van de VVD-fractie willen graag weten of van voorgaande jaren
bekend is hoe de uitsplitsing van de tekorten voor de bestuurslagen was.
Zijn er bepaalde bestuurslagen die structureel weinig of juist veel tekort
hebben en hoe kan dit? In hoeverre speelt de omvang en de hoeveelheid
investeringen een rol? Kunnen de tekorten van de laatste jaren naar
periode in het jaar uitgesplitst worden? In hoeverre vindt er aan het einde
van het jaar een «sprintje naar de tekortnorm» plaats omdat er nog
bestedingsruimte onder de norm beschikbaar blijft?
Decentrale overheden en de nationale overheden hanteren verschillende
wijzen van boekhouden. In hoeverre heeft dit verschil (bij omrekening
naar het EMU-saldo) de afgelopen jaren tot knelpunten geleid? Waar zaten
deze knelpunten en wat is eraan gedaan om deze knelpunten op te lossen,
zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Aangezien er geen sancties worden opgelegd bij het overschrijden van de
norm, vragen de voorgenoemde leden wat de prikkel is om te komen tot
een sluitende begroting. Wat voor overleg vindt plaats tussen de
decentrale overheden (en het Rijk) om een overschrijding van de
tekortnorm te voorkomen?
Als laatste willen de leden van de VVD-fractie graag weten waarom de
mogelijkheid tot een sanctie is vastgelegd in de wet als er geen sanctie
wordt vastgesteld, terwijl bijvoorbeeld de rijksbegroting altijd de
disciplinerende werking van het stabiliteits- en groeipact kent?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het concept
besluit EMU-tekortnorm 2018 voor decentrale overheden. Naar aanleiding
van het genoemde punt brengen deze leden het volgende naar voren.

2

Allereerst willen de leden van de PVV-fractie weten hoe het EMU-tekortpad voor de aankomende jaren, zowel voor de centrale overheid als voor
de decentrale overheden, eruit zal zien. Tevens vragen deze leden of de
EMU-tekortnorm voor decentrale overheden de komende jaren zal dalen.
Zo ja, is deze daling mogelijk en verantwoord?
Voorts merken de leden van de PVV-fractie op dat in het regeerakkoord de
normeringssystematiek voor het Gemeentefonds en het Provinciefonds is
aangepast. Deze leden willen weten hoe deze aanpassing eruit ziet. Ook
merken de leden van de PVV-fractie op dat het accres-effect (trap op, trap
af) structureel 1,4 miljard euro is. De voorgenoemde leden willen weten
wat de invloed hiervan is op het EMU-saldo van de decentrale overheden.
Waar wordt dit extra geld aan besteed?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister van Financiën. Zij maken gebruik van de mogelijkheid tot het
stellen van enkele vragen hierover.
De leden van de CDA-fractie verwijzen naar artikel 3 van de Wet houdbare
overheidsfinanciën (Wet Hof), waarin staat dat decentrale overheden zijn
gehouden een gelijkwaardige inspanning te leveren wanneer het gaat om
de ontwikkeling van gezonde overheidsfinanciën. In 2017 was de
verwachting dat er een begrotingstekort zou bestaan van –0,7% bbp. Het
toenmalige kabinet stelde een EMU-tekortnorm voor de decentrale
overheden voor van –0,3% bbp. De leden van de CDA-fractie constateren
dat voor 2018 een verwachting bestaat dat er een begrotingsoverschot zal
ontstaan van 0,8% bbp. Toch wordt voorgesteld om evenals in 2017 voor
2018 een EMU-tekortnorm voor decentrale overheden vast te stellen van
–0,3% bbp.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister dan ook waarin het
«gelijkwaardige» zit van de inspanning die zowel het Rijk als de decentrale
overheden moeten leveren voor houdbare overheidsfinanciën. Voorts
vragen deze leden of het juist is dat een EMU-tekort van om en nabij de
0,3% bbp bij decentrale overheden, ook in tijden van hoogconjunctuur, de
maximale inspanning is die decentrale overheden kunnen leveren.
In hetzelfde artikel 3 van de Wet Hof worden een aantal aspecten
genoemd waar rekening mee moet worden gehouden wanneer het gaat
om de bepaling van de gelijkwaardige inspanning van decentrale
overheden. De Wet Hof benoemt de volgende drie: de schuldenpositie, de
investeringsopgaven en de omvang van de aanwezige vermogens van de
decentrale overheden. Kan de Minister aangeven welke van bovengenoemde aspecten de drijver is van de tekortnorm?
De leden van de CDA-fractie constateren dat de komende kabinetsperiode
elk jaar een begrotingsoverschot wordt verwacht. Deze leden vragen de
Minister of met het huidige inzicht van de hierboven genoemde aspecten,
namelijk de schuldenpositie, de investeringsopgaven en de omvang van
de aanwezige vermogens, al een beeld kan worden geschetst van de
verwachting ten aanzien van de ontwikkeling van de EMU-tekortnorm
voor decentrale overheden in de kabinetsperiode. Is er een reële kans dat
voor decentrale overheden elk jaar een tekort moet worden vastgesteld?
Ten slotte vragen de leden van de CDA-fractie naar de uitsplitsing van het
aandeel in de tekortnorm van decentrale overheid naar aparte bestuurslagen. Deze leden vragen de regering of elke aparte bestuurslagen kampt
met tekorten of verschilt de financiële positie per bestuurslaag sterk?

3

Gebruikt elke bestuurslaag deze periode van hoogconjunctuur om
reserves op te bouwen en schuldposities af te bouwen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de fractie van D66 hebben kennisgenomen van het concept
besluit EMU-tekortnorm voor de decentrale overheden.
Het collectieve aandeel van de decentrale overheden voor het EMU-saldo
is in het concept besluit vastgesteld op -0,3% bbp. Hoe is de Minister tot
dit percentage gekomen? Kan de Minister hier een cijfermatige onderbouwing van geven?
De decentrale overheden kennen momenteel een positieve bijdrage aan
het EMU-saldo. Ook in de Startnota (bijlage 2, tabel 2) is een positieve
bijdrage aan het saldo geraamd voor de gehele meerjarenperiode.
Waarom kiest de Minister in dit concept besluit voor een negatieve
bijdrage van de decentrale overheden aan het EMU-saldo? Hoe verhoudt
het concept besluit zich tot de Startnota?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het concept
besluit EMU-tekortnorm decentrale overheden.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister voor de decentrale
overheden een vaste ruimte voor het werkelijke EMU-tekort van 0,5% bbp
in ieder geval te handhaven. Deze leden menen dat tijdens een conjuncturele neergang de schuld van de centrale overheid oploopt en dat deze
bij conjuncturele voorspoed moet worden afgebouwd. Bij de gezamenlijke
decentrale overheden is deze conjunctuurcyclus aanzienlijk minder. Deze
leden menen dat afbouw van hun schuld onnodig is, omdat deze laag is.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister daarom dit toe te lichten.
De leden van de SP-fractie menen dat met het aannemen van de motie
van Hijum (Kamerstuk 33 416, nr. 26), waarin de Tweede Kamer heeft
uitgesproken dat de Wet Hof er niet toe mag leiden dat de investeringen
van de decentrale overheden worden beperkt. De leden van de SP-fractie
vragen de Minister dit besluit te heroverwegen in het licht van deze motie.
De leden van de SP-fractie menen dat decentrale overheden een
autonome positie in ons staatsbestel hebben. Deze leden vinden dat
decentrale overheden ruimte moet worden geboden om in te teren op het
financieel vermogen voor investeringen in maatschappelijke opgaven. De
leden vragen de Minister of hij deze mening deelt en of hij deze kan
toelichten.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister een vaste ruimte voor het
werkelijke EMU-tekort van 0,5% bbp te verruimen. De leden menen dat bij
afwijking van de vaste EMU-tekortruimte vanwege het inboeken van een
effect voor conjunctuur een ruime marge in acht moet worden genomen.
De leden vragen hierover de Minister naar zijn mening.
De leden van de SP-fractie constateren dat door de bezuiniging die het
Rijk toepaste op de nieuwe gemeentelijke taken in 2015, op het gebied van
zorg, jeugdzorg, inkomen en werk, gemeenten allerlei bezuinigingen
hebben moeten doorvoeren, ook op andere terreinen dan de nieuwe
taken. Erkent de Minister dit? De leden van de SP-fractie vragen om een
overzicht van de nieuwe taken voor gemeenten sinds 2008 en het budget
dat zij daarvoor kregen via het Gemeentefonds. Tevens vragen deze leden

4

de Minister daarbij te vermelden hoeveel er budgettair werd bespaard of
geïnvesteerd met de overheveling van de taken en middelen op de
rijksbegroting.
De leden van de SP-fractie menen dat bij de raming door het CPB uit 2012
van het EMU-tekort van decentrale overheden een negatief effect door de
conjunctuur is ingeboekt. Deze leden vinden dat de sanctie het strak
volgen van dit geschatte EMU-tekortpad belemmert. De leden vragen de
Minister om zijn opvatting. Tevens menen de voorgenoemde leden dat het
geraamde EMU-tekort van 0,3% bbp in 2017 door het CPB meer dan vijf
jaar oud is. Zij vinden daarom dat de raming met grote onzekerheid is
omgeven en vragen de Minister met een realistische raming te komen om
dit concept besluit te onderbouwen.
II Reactie van de Minister

5