Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

26 234

Vergaderingen Interim Committee en
Development Committee

Nr. 194

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 december 2016
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Financiën, het verslag aan
van de jaarvergadering van de Wereldbankgroep, die plaatsvond van 7 tot
en met 9 oktober 2016 in Washington, DC. Op 26 september 2016 is uw
Kamer per brief geïnformeerd over de beoogde Nederlandse inzet
(Kamerstuk 26 234, nr. 191). Op 6 oktober 2016 zijn vragen van uw Kamer
in een schriftelijk overleg beantwoord (Kamerstuk 26 234, nr. 192).
Het hoofdthema van de jaarvergadering en de plenaire bijeenkomst van
het Development Committee was de toekomststrategie van de Bank, de
zogeheten Forward Look. De strategie zet uiteen hoe de Bank de komende
jaren uitvoering zal geven aan haar twee kerndoelstellingen (het
uitbannen van extreme armoede en het bereiken van gedeelde welvaart in
2030), de klimaatafspraken en zal bijdragen aan de Global Goals voor
duurzame ontwikkeling. Ook is gesproken over de zogenaamde
dynamische formule, een verdeelsleutel op basis waarvan zal worden
beoordeeld of een herverdeling van aandelen en stemgewichten van
landen binnen de Bank noodzakelijk is.
En marge van de beraadslagingen heeft de Nederlandse delegatie
verschillende gesprekken gevoerd met het topmanagement van de Bank
en deelgenomen aan een paneldiscussie over de verbetering van
arbeidsomstandigheden in de textielindustrie.
Aansluitend op de jaarvergadering vonden onderhandelingen plaats over
de driejaarlijkse middelenaanvulling van het ontwikkelingsfonds van de
Bank voor de armste landen, de International Development Association
(IDA). Voorafgaand aan de jaarvergadering is uw Kamer geïnformeerd
over de Nederlandse inzet (Kamerstuk 26 234, nr. 191). Na afronding van
de onderhandelingen, voorzien in december 2016, zal het kabinet net als

kst-26234-194
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 194

1

bij eerdere middelenaanvullingen verslag doen en uw Kamer informeren
over de Nederlandse bijdrage1.
De schriftelijke en mondelinge interventies die Nederland namens de
kiesgroep inbracht in het Development Committee zijn bijgevoegd,
evenals het Communiqué van de vergadering.
In antwoord op vragen van het lid Van Laar naar aanleiding van de
kabinetsbrief van 16 juni 2016 over financiële ontwikkelingen in Mozambique (Kamerstuk 33 625, nr. 216), rapporteert het kabinet hierbij tevens
over het tegengaan van fraude en onjuist rapporteren bij de besteding van
hulpgelden in Mozambique, conform de toezegging aan uw Kamer
gedaan tijdens het Wetgevingsoverleg Jaarverslag BuHa-OS 2015 van
21 juni 2016 om dit aan te kaarten bij de Bank, het Internationaal Monetair
Fonds (IMF) en de Europese Unie (EU) (Kamerstuk 34 475 XVII, nr. 9).
1. Strategie 2030: Forward Look
Eén van de twee agendapunten van het Development Committee was de
vaststelling van de toekomststrategie van de Bank, waarin de Bank
ambieert om een leidende rol te blijven spelen in de internationale
ontwikkelingsarchitectuur. In 2017 wordt op basis van de strategie en de
vraag naar financiering van klantlanden overwogen of de financiële
capaciteit van de verschillende instellingen van de Bankgroep volstaat of
dat een kapitaalverhoging noodzakelijk is. Nederland heeft binnen de
Bank de toon gezet voor deze volgtijdelijkheid: aan de basis van een
eventuele kapitaalverhoging (bigger Bank) moet een goed uitgewerkte
toekomststrategie (better Bank) ten grondslag liggen.
Veel van de prioriteiten die Nederland in gesprekken met het Bankmanagement heeft opgebracht zijn in de strategie opgenomen, waarmee
sprake is van verdere convergentie van beleid tussen Nederland en de
Bank.2 Zo wordt ingezet op fragiele staten, waar extreme armoede zich de
komende jaren zal concentreren, en wordt aandacht besteed aan het
aantrekken van private financieringsstromen en het mobiliseren van
binnenlandse middelen (domestic resource mobilization) om de
benodigde extra financiering voor ontwikkeling te genereren. Tegelijkertijd
bevat de strategie een aanzet om te komen tot een efficiëntere en
flexibelere Bank. De Bank blijft hiermee voor Nederland een belangrijke
partner in het bereiken van ontwikkelingsresultaten.
Nederland heeft de Bank opgeroepen om de gepresenteerde ambities via
een werkprogramma met duidelijke doelstellingen te vertalen naar
concrete resultaten en gevraagd om de voortgang te bespreken bij de
voorjaarsvergadering van april 2017. Verder heeft Nederland ingezet op
drie aspecten waar de Bank nog stappen kan zetten om dichter tot haar
klantlanden, de private sector en het maatschappelijk middenveld te
komen. Allereerst moet ten minste de helft van het Bankpersoneel werken
in de klantlanden, daar waar ontwikkeling plaatsvindt. Ten tweede moet
de Financing for Development-agenda aantoonbaar doorwerken naar de
landenprogramma’s van de Bank, onder andere door duidelijk te maken
hoeveel privaat geld wordt gemobiliseerd. Ten derde moet de Bank haar
samenwerking met het maatschappelijk middenveld tijdens de
hervorming van de safeguards ook op projectniveau vormgeven, met
name in fragiele staten.

1
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Zie IOB-evaluatie «Working with the World Bank,» 2013 (nr. 374).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 194

2

Tijdens de jaarvergadering presenteerde de Bank ook het rapport «Taking
on Inequality,»3 waarin de Bank stelt dat het bestrijden van ongelijkheid
een voorwaarde is voor het uitbannen van extreme armoede in 2030. In
een gesprek met Paul Romer, de nieuwe hoofdeconoom van de Bank,
onderschreef Nederland de inzet van de Bank om ongelijkheid tegen te
gaan en ontwikkeling inclusief te maken om te zorgen dat niemand achter
blijft (Leave No One Behind). Wat Nederland betreft is daarbij modernisering van handelspolitiek nodig om globalisering eerlijker te maken voor
iedereen.
Hoewel de door President Kim ingezette bezuinigingsoperatie van 400
miljoen dollar in 2018 wordt afgerond, heeft Nederland benadrukt dat het
niet kan blijven bij een eenmalige exercitie. Kostenefficiëntie en innovatief
gebruik van middelen blijven noodzakelijk om effectief te opereren.
Kwaliteit en selectiviteit moeten daarbij leidend zijn. Tegelijkertijd heeft
Nederland aangegeven dat de Bank de komende jaren gebaat is bij
organisatorische stabiliteit, om de transformatie van de Bank die
President Kim in zijn eerste termijn is gestart te bestendigen.
2. Voice
Het tweede agendapunt van het Development Committee betrof de
vaststelling van de dynamische formule, waarover het afgelopen jaar in
de Bestuursraad van de Bank is onderhandeld. De formule dient als
inbreng voor een evaluatie van het aandeelhouderschap, waarbij wordt
beoordeeld of een herverdeling van aandelen via een zogeheten selectieve kapitaalverhoging noodzakelijk is. Dit zou moeten leiden tot een
evenwichtiger verdeling van stemgewichten van landen binnen de Bank,
zodat recht wordt gedaan aan de veranderende economische verhoudingen en de positie van ontwikkelingslanden. Nederland stelt zich
constructief op in deze discussie en heeft zich ingezet om de stem van
ontwikkelingslanden binnen de Bank te vergroten.
In het Development Committee heeft Nederland zich gedistantieerd van
de voorgestelde opzet van de formule, waarbij 80 procent gewicht wordt
toegekend aan de economische omvang van landen (BBP) en slechts
20 procent gewicht aan de financiële bijdragen van landen aan IDA.
Toepassing van de huidige formule leidt niet tot de beoogde geleidelijke
en evenwichtige herverdeling van het aandeelhouderschap. Het levert een
kleine groep van grote landen een nog groter aandeel op ten koste van de
meeste andere landen, waaronder ontwikkelingslanden en Nederland.
Tegenover President Kim heeft Nederland benadrukt dat het onwenselijk
is dat IDA-bijdragen slechts beperkt gewicht krijgen in de formule.
Enerzijds worden opkomende economieën hiermee onvoldoende
aangemoedigd om (naar rato) bij te dragen, terwijl anderzijds grote
donoren zoals Nederland te weinig erkenning krijgen voor hun bijdragen.
Nederland heeft de Bank opgeroepen om de uitkomst van de formule in
een volgend stadium te verzachten, onder andere door een limiet te
stellen aan hoeveel individuele aandeelhouders daadwerkelijk in aandeel
achteruit mogen gaan. Daarbij moet er voldoende oog zijn voor de positie
van kleine en middelgrote landen en het belang van IDA. Tegelijkertijd
moet de samenstelling, structuur en regionale zetelverdeling van de
Bestuursraad van de Bank niet ter discussie staan. Volgens President Kim
moet de formule slechts gezien worden als de «wiskundige» fase van de
herziening van het aandeelhouderschap. In de hierop volgende fase wordt
de herziening verder uitgewerkt, waarbij Kim toezegde zich te zullen
inzetten om verliezen zo goed en eerlijk mogelijk te verzachten en te
verdelen.
3

Raadpleegbaar via http://www.worldbank.org/PSP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 194

3

3. Migratie en ontwikkeling
De Bank is goed gepositioneerd om zich vanuit haar kernmandaat in te
zetten op het aanpakken van de grondoorzaken van vluchtelingenstromen
en om de duurzame opvang van vluchtelingen in gastlanden te bevorderen. Nederland heeft hierbij gepleit voor een nauwe samenwerking van
de Bank met andere organisaties. In Jemen worden de programma’s van
de Bank bijvoorbeeld uitgevoerd door de Verenigde Naties. Met de
Vicepresident van de Bank voor het Midden-Oosten, Hafez Ghanem,
besprak Nederland de eerste projecten van de Bank in Libanon en
Jordanië die worden gefinancierd uit een speciale zachte leningenfaciliteit
voor de Syrië-regio (Concessional Financing Facility). Deze faciliteit is
mede op aandringen van Nederland opgericht om vluchtelingen
toekomstperspectief te bieden en de weerbaarheid van gastgemeenschappen te vergroten door toegang tot werk en basisvoorzieningen zoals
onderwijs te verbeteren. Inmiddels is de faciliteit opengesteld voor alle
middeninkomenslanden als onderdeel van het door de Bank opgerichte
Global Crisis Response Platform. Dit platform dient als een coördinatiemechanisme voor het crisisinstrumentarium van de Bank, waartoe Nederland
tijdens de voorjaarsvergadering in april 2016 had opgeroepen. Ten slotte
heeft Nederland zich ingezet voor meer ondersteuning via IDA aan
vluchtelingen en gastgemeenschappen in de armste landen.
4. Arbeidsomstandigheden in de textielindustrie
Op uitnodiging van de private sectortak van de Bank, de International
Finance Corporation (IFC), nam Nederland deel aan een paneldiscussie
met de International Labour Organisation (ILO), Nike en de Haïtiaanse
textielfabrikant Codevi over het verbeteren van arbeidsomstandigheden in
de textielindustrie. Zowel Nike als Codevi beaamden dat een betere
behandeling van werknemers leidt tot betere bedrijfsresultaten en dus een
goede investering is. Nederland signaleerde een groeiend bewustzijn over
eerlijke kleding onder consumenten en ging in op de rol van de overheid
om partners bij elkaar te brengen in een gezamenlijke publiek-private
aanpak. Daarbij sprak Nederland steun uit voor het zogeheten Better
Work-programma van IFC en ILO voor maatschappelijk verantwoord
ondernemen in de textielindustrie en riep op tot verdere opschaling
daarvan om wereldwijd resultaten te boeken.
5. Fraudebestrijding
Naar aanleiding van het bewust verzwijgen van leningen door de
Mozambikaanse regering heeft Nederland het tegengaan van fraude en de
verplichting om leningen te rapporteren opgebracht binnen de instellingen van de Bank, het IMF en de EU. Nederland heeft, net zoals deze
instellingen en andere landen, besloten om directe ontwikkelingssteun
aan de centrale overheid van Mozambique op te schorten. Daarbij heeft
Nederland samen met het IMF gevraagd om een onafhankelijke internationale audit om te onderzoeken hoe Mozambique de leningen heeft
kunnen aangaan zonder medeweten van haar parlement en internationale
partners, om dit in de toekomst te kunnen voorkomen. Deze audit is
inmiddels gestart.
Fraude zet hulpgelden op het spel, waardoor juist de armen het slachtoffer zijn. Nederland zet zich dan ook in voor strenge maatstaven om
fraude tegen te gaan. Zowel de Bank, het IMF als de EU spelen in
multilateraal verband een belangrijke rol om goed bestuur te bevorderen.
Zij beschikken daarbij over verschillende instrumenten om financiële
middelen te beschermen tegen malversaties. Zo heeft de Bank eigen
regelgeving en een speciale Vicepresident om fraude en corruptie te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 194

4

voorkomen, tegen te gaan en te bestraffen. Het IMF heeft een
misreporting- en safeguards-beleid om risico’s van misbruik en onjuist
rapporteren te minimaliseren. Binnen de EU beschikt de organisatie voor
ontwikkelingssamenwerking (DEVCO) over eigen fraudebeleid en heeft de
Europese Commissie een onafhankelijk bureau (OLAF) met autonome
bevoegdheden om op te treden tegen fraude. Binnen de instellingen
wordt periodiek gesproken over fraudebestrijding en worden controlemechanismes regelmatig geëvalueerd, waarbij Nederland voor een strikt
optreden staat.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 26 234, nr. 194

5