OMVANG GEMEENTELIJKE
NOODOPVANG AAN
UITGEPROCEDEERDE
ASIELZOEKERS

- eindrapport -

Inge van der Welle
Arend Odé

Amsterdam, augustus 2009
Regioplan publicatienr. 1897

Regioplan Beleidsonderzoek
Nieuwezijds Voorburgwal 35
1012 RD Amsterdam
Tel.: +31 (0)20 - 5315315
Fax : +31 (0)20 - 6265199

Onderzoek, uitgevoerd door Regioplan
Beleidsonderzoek in opdracht van Vereniging van
Nederlandse Gemeenten.

INHOUDSOPGAVE

1

Inleiding ...........................................................................................

1

2

Aanpak ...........................................................................................
2.1
Onderzoeksvragen.............................................................
2.2
Afbakening begrippen ........................................................
2.3
Onderzoeksaanpak ............................................................

3
3
3
4

3

Stand van zaken & ontwikkeling noodopvang..............................
3.1
Gemeentelijke ervaring met noodopvang ..........................
3.2
Bekendheid met bestuursakkoord Rijk en VNG ................
3.3
Achtergrond van het al dan niet verstrekken
van noodopvang ................................................................
3.4
Omvang van ontwikkeling noodopvang .............................
3.5
Samenvatting .....................................................................

9
9
10

4

Doelgroep noodopvang...................................................................
4.1
Selectie ..............................................................................
4.2
Typering doelgroep en recente ontwikkelingen .................
4.3
Samenvatting .....................................................................

17
17
17
20

5

Samenwerking met rijksoverheid...................................................
5.1
Rol van het Rijk ..................................................................
5.2
Samenwerking in het kader van vertrek of noodopvang ...
5.3
Samenvatting .....................................................................

21
21
22
23

6

Conclusie ..........................................................................................

25

11
13
15

1

INLEIDING

De staatssecretaris van Justitie en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) hebben op 25 mei 2007 een bestuursakkoord gesloten
inzake het vreemdelingenbeleid (hierna het bestuursakkoord). Aan deze
bestuurlijke afspraken liggen drie uitgangspunten ten grondslag. Allereerst
staat het afwikkelen van de nalatenschap van de oude Vreemdelingenwet
centraal, waarin is voorzien met de zogenaamde pardonregeling. Ten tweede
beoogt het bestuursakkoord een gezamenlijke inzet van het Rijk en de
Nederlandse gemeenten om de Vreemdelingenwet 2000, overeenkomstig de
doelstellingen van de wetgever, op consistente wijze uit te voeren. Ten derde
moeten achterstanden zoals ten tijde van de oude Vreemdelingenwet worden
voorkomen.
Om dit laatste punt te bewerkstelligen zijn inspanningen nodig van Rijk en
gemeenten op drie verschillende terreinen. Allereerst door het bevorderen van
daadwerkelijk vertrek uit Nederland van vreemdelingen die geen recht (meer)
hebben om in Nederland te verblijven. Daarnaast door het beëindigen van
voorzieningen voor personen die hier van rijkswege geen recht meer op
hebben. Tot slot moeten achterstanden worden voorkomen door het
verbeteren van de toelatingsprocedure asiel.
De VNG en het Rijk hebben, in het kader van de uitvoering van de
pardonregeling, onder meer afgesproken dat gemeentelijke (financiering van)
noodopvang van uitgeprocedeerde asielzoekers uiterlijk eind 2009 wordt
beëindigd. Daarnaast is, in het kader van de uitvoering van de
Vreemdelingenwet 2000, afgesproken dat gemeenten direct noch indirect
meewerken aan de opvang van onrechtmatig in ons land verblijvende
vreemdelingen en de bestaande noodopvang beëindigen.
In het bestuurlijk overleg tussen VNG en de staatssecretaris van 19 maart
2009 is de afspraak gemaakt dat de VNG onderzoekt hoe de afspraken in het
bestuursakkoord zijn nagekomen en wat de omvang van de door gemeenten
gefaciliteerde noodopvang aan uitgeprocedeerde asielzoekers is op dit
moment.
De VNG heeft vervolgens aan Regioplan opdracht verleend het onderzoek uit
te voeren. In het onderzoek is gekeken naar de omvang en ontwikkeling van
de door gemeenten gefaciliteerde noodopvang, de categorieën
uitgeprocedeerde asielzoekers waarvoor gemeenten noodopvang
ondersteunen en de samenwerking van gemeenten met
uitvoeringsorganisaties van het ministerie van Justitie, die werkzaam zijn op dit
terrein.
In het navolgende hoofdstukken treft u de uitkomsten en resultaten van dit
onderzoek aan. Allereerst wordt in hoofdstuk 2 de onderzoeksaanpak
1

uiteengezet en inzicht gegeven in de respons. In hoofdstuk 3 wordt inzicht
verschaft in de huidige stand van zaken en de ontwikkeling van de
noodopvang sinds het bestuursakkoord. In hoofdstuk 4 worden categorieën
uitgeprocedeerde asielzoekers die op dit moment gebruikmaken van
noodopvang nader getypeerd. In hoofdstuk 5 komt de samenwerking met
enkele uitvoeringsorganisaties van het ministerie van Justitie aan bod. In
hoofdstuk 6 worden tot slot de belangrijkste conclusies weergegeven, die uit
het onderzoek naar voren komen.

2

2

AANPAK

Hieronder komen allereerst de onderzoeksvragen aan bod. Vervolgens
worden de begrippen ‘gemeentelijke noodopvang’ en ‘uitgeprocedeerde
asielzoekers’ afgebakend. Tot slot wordt de gekozen onderzoeksmethode
nader toegelicht.

2.1

Onderzoeksvragen
De centrale vraag van het onderzoek luidt:
Hoe staat het medio 2009 met de omvang van de door gemeenten
gefaciliteerde noodopvang ten behoeve van uitgeprocedeerde asielzoekers en
hoe heeft deze opvang zich de afgelopen jaren ontwikkeld?
Deze centrale onderzoeksvraag is onderverdeeld in acht deelvragen:
- Hoeveel gemeenten hebben ervaring met het direct dan wel indirect
faciliteren van noodopvang ten behoeve van uitgeprocedeerde
asielzoekers?
- Zijn de gemeenten op de hoogte van het bestuursakkoord van 25 mei
2007?
- Wat zijn de redenen voor het al dan niet faciliteren van noodopvang?
- Wat is op dit moment de omvang van door gemeenten gefaciliteerde
noodopvang?
- Hoe heeft de door gemeenten ondersteunde noodopvang zich ontwikkeld
in de afgelopen jaren en wat zijn de verwachtingen voor de toekomst?
- Op welke wijze vindt de selectie plaats om voor noodopvang in
aanmerking te komen?
- Voor welke categorieën uitgeprocedeerde asielzoekers ondersteunen
gemeenten noodopvang?
- Hoe verloopt de samenwerking met het Rijk en de uitvoeringsorganisaties
Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) en de Immigratie- en Naturalisatie
Dienst (IND)?

2.2

Afbakening begrippen
Gemeentelijke noodopvang
De gemeentelijke noodopvang staat in het onderzoek centraal en is als volgt
gedefinieerd:

3

Het door een gemeente direct of indirect voorzien in materiële en/of financiële
steun aan opvang en/of levensonderhoud van uitgeprocedeerde asielzoekers
die geen beroep (meer) kunnen doen op opvang/voorzieningen door het Rijk. 1
Met directe steun aan opvang of levensonderhoud worden de voorzieningen
bedoeld die de gemeente zelf in beheer heeft. Bij indirecte steun aan opvang
gaat het om het financieel faciliteren van derden, die vervolgens voorzien in
opvang of levensonderhoud.
Uitgeprocedeerde asielzoekers
Met uitgeprocedeerde asielzoekers worden enerzijds asielzoekers bedoeld die
onder de oude Vreemdelingenwet een asielaanvraag hebben ingediend (‘oude
wetters’) en niet in aanmerking zijn gekomen voor het generaal pardon.
Anderzijds worden hiermee asielzoekers bedoeld die onder de nieuwe
vreemdelingenwet (‘nieuwe wetters’) een onherroepelijke afwijzing op het
eerste asielverzoek hebben gekregen. Voor deze laatste groep
uitgeprocedeerde asielzoekers vervalt na de definitieve beslissing het recht op
opvang van rijkswege.
Er zijn overigens verschillende redenen aan te geven waarom uitgeprocedeerde asielzoekers nog in Nederland verblijven. Een deel van deze uitgeprocedeerden is een vervolgprocedure gestart om alsnog een verblijfsvergunning te
verkrijgen. Voor anderen zijn er problemen met betrekking tot de terugkeer
naar het land van herkomst (bijvoorbeeld problemen met vaststelling identiteit,
herkomstland werkt niet mee aan terugkeer).

2.3

Onderzoeksaanpak
Voor het onderzoek is gebruikgemaakt van een vragenlijst die is verspreid
onder alle Nederlandse gemeenten. In de volgende paragraaf worden de
opgenomen vragen verder gespecificeerd, de dataverzameling nader
toegelicht en wordt de respons in kaart gebracht.

2.3.1

Vragenlijst voor Nederlandse gemeenten
Voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen zijn twee vragenlijsten
opgesteld: een uitgebreide vragenlijst voor gemeenten die ervaring hebben
met noodopvang en een korte vragenlijst voor gemeenten die hiermee geen
ervaring hebben. Per onderzoeksthema zijn verschillende vragen opgenomen.
Tabel 2.1 geeft een overzicht van de aan de gemeenten voorgelegde vragen,
uitgesplitst naar de verschillende onderzoeksthema’s. In de tabel zijn zowel de
vragen uit de korte vragenlijst, als uit de uitgebreide vragenlijst opgenomen.

1

Definitie zoals geformuleerd in de aankondigingsbrief van het onderzoek, verstuurd door
de VNG aan alle Nederlandse gemeenten d.d. 5 juni 2009.

4

Tabel 2.1
Opgenomen vragen in vragenlijst naar onderzoeksthema
Thema
Vragen
Ervaring met noodopvang
Is er in uw gemeente nog noodopvang aanwezig?
Bestaat binnen uw gemeente ook opvang waarmee de
gemeente geen bemoeienis heeft?
Bent u op de hoogte van de afspraken in het
bestuursakkoord m.b.t. de beëindiging van de
noodopvang?
Achtergrond
Wat is de belangrijkste reden waarom u geen ervaring
heeft met noodopvang?
Waarom heeft u de noodopvang beëindigd?
Wat is voor uw gemeente de reden om noodopvang te
(blijven) faciliteren?
Omvang
Voor hoeveel uitgeprocedeerde asielzoekers is
noodopvang door uw gemeente gefaciliteerd op 31
december 2006, 2007, 2008 en 31 mei 2009?
Is het aantal personen waaraan noodopvang wordt
verleend, verminderd sinds het bestuursakkoord van
mei 2007?
Is uw gemeente voornemens om het faciliteren van de
noodopvang voor uitgeprocedeerde asielzoekers die
geen recht hebben op opvang van rijkswege te
beëindigen voor 1 januari 2010?
Als er nu geen noodopvang meer is, wanneer is deze
beëindigd?
Verwacht u dat in de nabije toekomst ook geen
noodopvang zal worden gefaciliteerd?
Doelgroep
Op welke wijze vindt selectie plaats om voor
noodopvang in aanmerking te komen?
Aan welke categorieën uitgeprocedeerde asielzoekers
wordt in en door uw gemeente noodopvang verleend?
Welke categorie is getalsmatig het belangrijkst?
Hoeveel uitgeprocedeerde asielzoekers verblijven (bij
benadering) in de noodopvang?
Voor hoeveel oude wetters ondersteunde de gemeente
noodopvang op 31 december 2006, 2007, 2008 en 31
mei 2009?
Voor hoeveel ‘nieuwe wetters’ ondersteunde de
gemeente noodopvang op 31 december 2006, 2007,
2008 en 31 mei 2009?
Samenwerking met het
Vindt u dat het Rijk de afspraken in het kader van het
Rijk
bestuursakkoord in voldoende mate nakomt?
Vindt u dat het Rijk voldoende oog heeft voor het
bestaan van problematische situaties van
uitgeprocedeerden die onrechtmatig in Nederland
verblijven?
Werkt uw gemeente (hetzij in regionaal verband) samen
met de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V)?
Werkt u in het kader van terugkeer samen met andere
(particuliere) organisaties dan de DT&V?
Hoe beoordeelt u de samenwerking met DT&V?
Onderhoudt uw gemeente (hetzij in regionaal verband)
in het kader van de noodopvang contact met de IND?
Hoe beoordeelt u de samenwerking met de IND?

5

2.3.2

Dataverzameling
Op 5 juni 2009 heeft de VNG de colleges van burgemeester en wethouders
van alle 441 gemeenten een brief gestuurd waarin het onderzoek, bestaande
uit een vragenlijst die via internet kon worden ingevuld, werd aangekondigd en
toegelicht. Aan de gemeenten is gevraagd de vragenlijst door de juiste
beleidsmedewerker te laten invullen. Voor de toegang tot de vragenlijst is
gebruikgemaakt van unieke inlogcodes per gemeente, zodat binnen iedere
gemeente de vragenlijst maar één keer kon worden ingevuld.
Ter verhoging van de respons zijn alle gemeenten die twee weken na het
versturen van de aankondigingsbrief de vragenlijst nog niet hadden ingevuld
telefonisch benaderd. Het doel van deze nabelactie was het identificeren van
de juiste beleidsmedewerker en deze aan te sporen de vragenlijst zo snel
mogelijk in te vullen. Wanneer de beleidsmedewerker telefonisch niet
bereikbaar was, werd indien mogelijk, een bericht achter gelaten of een e-mail
gestuurd. Het nabellen van gemeenten heeft geleid tot een duidelijke
verhoging van de respons.

2.3.3

Respons
Van alle Nederlandse gemeenten heeft 69 procent de vragenlijst op internet
ingevuld (Tabel 2.2). Deze gemeenten vertegenwoordigen ruim driekwart
(78%) van de Nederlandse bevolking. Op grond van deze hoge respons kan
een betrouwbaar beeld worden geschetst van de stand van de gemeentelijke
noodopvang in Nederland. De respons vormt bovendien een goede
afspiegeling van de Nederlandse gemeenten. Zowel de kleinere gemeenten,
als de middelgrote en grote gemeenten zijn in het onderzoek voldoende
vertegenwoordigd. Bijna alle responderende gemeenten (98%) hebben de
vragenlijst volledig ingevuld.

Tabel 2.2
Responspercentage naar gemeentegrootte
Type gemeente naar inwoneraantal
Populatie
Responsaantal
Minder dan 10.000
52
31
10.000 – 20.0000
132
94
20.000 – 50.0000
189
126
50.000 – 100.000
43
32
Meer dan 100.000
25
23
Totaal
441
306

Responspercentage
59,6%
71,2%
66,7%
74,4%
92,0%
69,4%

Selectiviteit respons
Het is belangrijk dat de responderende gemeenten een goede afspiegeling
vormen van de Nederlandse gemeenten naar gemeentegrootte. Dat is in dit
onderzoek het geval. De verdeling in de respons naar gemeentegrootte wijkt
namelijk nauwelijks af van de verdeling in de gehele populatie (Tabel 2.2).De
6

grotere gemeenten met meer dan 50.000 inwoners en de gemeenten met
10.000 tot 20.000 inwoners zijn licht oververtegenwoordigd in het onderzoek.
De andere gemeenten zijn licht ondervertegenwoordigd. Gezien de geringe
afwijking kan de respons representatief worden geacht voor de Nederlandse
gemeenten op grond van gemeentegrootte.

Tabel 2.3
Selectiviteit naar gemeentegrootte
Type gemeente naar inwoneraantal
Populatie
Aantal
%
Minder dan 10.000
52
11,8
10.000 – 20.0000
132
29,9
20.000 – 50.0000
189
42,9
50.000 – 100.000
43
9,8
Meer dan 100.000
25
5,7
Totaal
441
100,0

Respons
Aantal
%
31
10,1
94
30,7
126
41,2
32
10,5
23
7,5
306
100,0

Het percentage responderende gemeenten was veel hoger onder de grote
gemeenten (meer dan 100.000 inwoners), dan onder de kleine gemeenten
(minder dan 10.000 inwoners) (Tabel 2.2). Ruim negentig procent van de grote
gemeenten en zestig procent van de kleine gemeenten hebben aan het
onderzoek deelgenomen. Dit komt overeen met de verwachting dat bij de
grotere gemeenten de noodopvangproblematiek het meest speelt, waardoor
het invullen van de vragenlijst naar alle waarschijnlijkheid meer prioriteit heeft
gekregen. De aanname is dat kleine gemeenten die geen ervaring hebben met
noodopvang enigszins zijn ondervertegenwoordigd in dit onderzoek.
Redenen voor non-respons
Over het algemeen waren de gemeenten bereid de vragenlijst in te vullen.
Slechts enkele gemeenten gaven aan niet aan het onderzoek te willen
meewerken. De belangrijkste reden dat 31 procent van de gemeenten niet aan
het onderzoek heeft meegewerkt, is dat bij deze gemeenten de juiste
beleidsmedewerker niet werd bereikt. Bij het nabellen kwam naar voren dat
het in verschillende gemeenten onduidelijk is of er een beleidsmedewerker is
die voor noodopvang aan uitgeprocedeerde asielzoekers verantwoordelijk is.
Ook waren beleidsmedewerkers voor langere tijd afwezig (vakantie, ziekte).
Daarnaast werken verschillende kleine gemeenten op dit beleidsterrein samen
met andere gemeenten. Eén beleidsmedewerker is dan verantwoordelijk voor
verschillende gemeenten, maar heeft niet altijd de afzonderlijke vragenlijst per
gemeente ingevuld.

7

8

3

STAND VAN ZAKEN & ONTWIKKELING NOODOPVANG

Om een beeld te krijgen van de huidige stand van zaken van de noodopvang
in gemeenten, wordt in dit hoofdstuk allereerst een overzicht gegeven van het
aantal gemeenten dat op dit moment, of in het verleden, noodopvang heeft
ondersteund. Tevens wordt bezien in hoeverre ook andere particuliere en
maatschappelijke organisaties noodopvang faciliteren. Vervolgens wordt
ingegaan op de motieven van gemeenten op grond waarvan zij al dan niet
noodopvang faciliteren. Tot slot wordt gekeken naar de ontwikkeling van de
noodopvang in de afgelopen jaren en de verwachtingen voor de nabije
toekomst.

3.1

Gemeentelijke ervaring met noodopvang
De meerderheid van de gemeenten (60%) heeft geen ervaring met het direct
dan wel indirect ondersteunen van noodopvang aan uitgeprocedeerde
asielzoekers (tabel 3.1). Bijna een vijfde (18%) van de gemeenten heeft in het
verleden wel noodopvang ondersteund, maar heeft deze inmiddels beëindigd.
Iets meer dan een vijfde van de gemeenten faciliteert op dit moment nog
steeds noodopvang aan uitgeprocedeerde asielzoekers.

Tabel 3.1

Ervaringen met noodopvang

Geen ervaring met noodopvang
Ervaring met noodopvang, maar inmiddels beëindigd
Door gemeente gefaciliteerde noodopvang 1
Totaal

Aantal
184
54
68
306

%
60,1
17,6
22,2
100,0

Grote gemeenten en gemeenten met een asielzoekerscentrum (AZC) binnen
de gemeentegrenzen hebben vaker te maken met noodopvang dan kleine
gemeenten. Bijna driekwart (74%) van de grote gemeenten (meer dan
100.000 inwoners) faciliteert op dit moment nog noodopvang (tabel 3.2). Het
zijn vooral de kleinere gemeenten die de noodopvang inmiddels hebben
beëindigd. Ook gemeenten met een AZC binnen de gemeentegrenzen
faciliteren op dit moment vaker noodopvang dan andere gemeenten. In 82
procent van de gemeenten met een AZC wordt medio 2009 nog noodopvang
voor uitgeprocedeerde asielzoekers ondersteund.

1

Op grond van de behaalde respons ligt, met een betrouwbaarheid van 95 procent, het
percentage van Nederlandse gemeenten dat op dit moment nog noodopvang faciliteert
tussen de 20 en 25 procent.

9

Tabel 3.2

Ervaringen met noodopvang naar gemeentegrootte.
(in % naar gemeentegrootte)
Minder 10.000- 20.000 - 50.000Meer
dan
20.000
50.000 100.000
dan
10.000
100.000
Geen noodopvang
96,8%
72,3%
54,0%
40,6%
21,7%
Noodopvang beëindigd
3,2%
16,0%
25,4%
15,6%
4,3%
Noodopvang aanwezig
0,0%
11,7%
20,6%
43,8%
73,9%
Totaal
100,0% 100,0% 100,0% 100,0% 100,0%

Totaal
(n=306)
60,1%
17,6%
22,2%
100,0%

Ook particulieren en maatschappelijke organisaties verzorgen noodopvang.
Noodopvang aan uitgeprocedeerde asielzoekers kan dus ook bestaan zonder
dat gemeenten daar financiële bemoeienis mee hebben. Ongeveer een vijfde
(17%) van de gemeenten geeft aan dat dergelijke particuliere voorzieningen
binnen de eigen gemeentegrenzen bestaan (tabel 3.3). De helft (51%) geeft
aan dat er geen noodopvang wordt verleend door particulieren en
maatschappelijke organisaties. Nog eens bijna een derde (30%) weet niet of
er dergelijke voorzieningen zijn. In gemeenten met ervaring met noodopvang
is er ook vaker particuliere noodopvang dan in de gemeenten zonder ervaring
met noodopvang. Slechts elf procent van de gemeenten zonder
noodopvangervaring is bekend met particuliere noodopvang aan
uitgeprocedeerde asielzoekers binnen de eigen gemeentegrenzen.

Tabel 3.3

Bestaat er binnen uw gemeente noodopvang waarmee de
gemeente geen bemoeienis heeft?
Gemeenten met
Gemeenten zonder
Totaal
ervaring noodopvang
ervaring met
(n=122)
noodopvang (n=184)
%
%
%
Aantal
Ja
26,2
11,4
17,3
53
Nee
39,3
59,2
51,3
157
Onbekend
32,0
28,8
30,1
92
Geen antwoord
2,5
0,5
1,3
4
Totaal
100,0
100,0
100,0
306

3.2

Bekendheid met bestuursakkoord Rijk en VNG
Een zeer ruime meerderheid van de Nederlandse gemeenten (86%) is bekend
met de afspraken zoals die zijn vastgelegd in het bestuursakkoord tussen de
VNG en het Rijk inzake beëindiging van noodopvang aan uitgeprocedeerde
asielzoekers. Een meerderheid (54%) van de gemeenten is goed op de
hoogte van de afspraken en bijna een derde (32%) is hiervan enigszins op de
hoogte (tabel 3.3). Slechts dertien procent van de gemeenten is in het geheel
niet op de hoogte van de afspraken in het Bestuursakkoord. Gemeenten die
ervaring hebben met noodopvang zijn over het algemeen beter op de hoogte
van de afspraken dan de gemeenten zonder ervaring met

10

noodopvang. Ruim driekwart (76%) van de gemeenten met ervaring is goed
op de hoogte van de afspraken tussen het Rijk en de VNG.

Tabel 3.4

Bekendheid met de afspraken in het Bestuursakkoord
Gemeenten met
Gemeenten zonder
Totaal
noodopvang* (n=122) noodopvang (n=184)
%
%
%
Aantal

Goed op de hoogte
Enigszins op de
hoogte
Niet op de hoogte
Geen antwoord
Totaal

75,4
18,9

40,2
40,8

54,2
32,0

166
98

4,1
1,6
100,0

18,5
0,5
100,0

12,7
1,0
100,0

39
3
306

* Zowel gemeenten die op dit moment nog noodopvang faciliteren als gemeenten die in het
verleden noodopvang hebben gefaciliteerd maar deze inmiddels hebben beëindigd.

3.3

Achtergrond van het al dan niet verstrekken van
noodopvang
Een meerderheid (59%) van de gemeenten die tot op heden geen ervaring
hebben met noodopvang, geeft hiervoor als belangrijkste reden dat er binnen
hun gemeente geen personen zijn die hiervoor in aanmerking komen (tabel
3.5). Voor bijna een vijfde is noodopvang geen aandachtspunt van het
gemeentelijk beleid.
Slechts een klein deel (5%) van de gemeenten zonder ervaring met
noodopvang heeft wel personen binnen de gemeenten die voor noodopvang in
aanmerking zouden kunnen komen. Ook onder deze gemeenten is
noodopvang geen aandachtspunt van het gemeentelijk beleid, omdat zij deze
zien als een taak van het Rijk en niet van de gemeente of hiervoor geen
financiële middelen hebben.
Tabel 3.5

Belangrijkste reden geen ervaring met noodopvang
Aantal
Er zijn in de gemeente geen uitgeprocedeerde asielzoekers
109
die hiervoor in aanmerking komen
Dit is geen aandachtspunt van het gemeentelijke beleid
34
Anders
16
Weet niet / Geen antwoord
25
Totaal
184

%
59,2
18,5
8,7
13,6
100,0

Een groot deel van de Nederlandse gemeenten die ervaring hebben met
noodopvang heeft deze inmiddels beëindigd. De meest genoemde reden voor
het beëindigen van de noodopvang is dat er binnen de gemeenten geen
personen meer waren die hiervoor in aanmerking kwamen (tabel 3.6). In bijna
driekwart (72%) van de gemeenten die hun noodopvang inmiddels hebben
beëindigd, was de reden daarvoor dat er geen personen binnen de
11

gemeentegrenzen meer waren die hiervoor in aanmerking konden komen.
Slechts een beperkt aantal gemeenten (15%) beëindigde de noodopvang
vanwege de afspraken in het bestuursakkoord. Andere redenen die worden
genoemd, zijn bijvoorbeeld het feit dat de gemeente zich niet langer
verantwoordelijk voelde voor de financiering.

Tabel 3.6

Redenen beëindigen van noodopvang
(meerdere antwoorden mogelijk)

Er zijn in de gemeente geen personen meer die hiervoor in
aanmerking komen
Vanwege afspraken in het Bestuursakkoord
Anders

Aantal
39

% (n=54)
72,2

8
15

14,8
27,8

De redenen van gemeenten om noodopvang te blijven faciliteren zijn divers.
Meer dan driekwart (77%) van de gemeenten ziet zich hiertoe genoodzaakt
omdat mensen in een vervolgprocedure zitten, waarbij het Rijk niet meer in
opvang voorziet (Tabel 3.7). Ook klemmende humanitaire redenen worden
door een ruime meerderheid (65%) van de gemeenten genoemd. Ruim een
derde ziet zich op grond van medische en/of psychische problematiek van
betrokken personen genoodzaakt om noodopvang te blijven faciliteren.
Daarnaast spelen bij nog eens ruim een derde van de gemeenten
overwegingen in het kader van openbare orde en veiligheid. Andere redenen
die worden genoemd, zijn het feit dat het minderjarige kinderen betreft of
omdat er problemen worden ondervonden in het terugkeertraject.

Tabel 3.7

Redenen om noodopvang te blijven faciliteren
(meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal
Er is sprake van een vervolgprocedure
52
Klemmende humanitaire redenen
44
Medische en/of psychische problematiek
26
Openbare orde en veiligheid
25
Anders
17

12

% (n=68)
76,5
64,7
38,2
36,8
25,0

3.4

Omvang en ontwikkeling noodopvang
Het totale aantal personen waaraan de responderende gemeenten
noodopvang verlenen, is sterk afgenomen sinds 2007 (zie figuur 3.8). Op 31
december 2007 werd door deze gemeenten bij benadering aan 2111
uitgeprocedeerde asielzoekers noodopvang verleend. Op 31 mei 2009 was dit
aantal gereduceerd tot 750 personen. Dit betekent een afname van 64
procent. Het gemiddelde aantal personen waaraan noodopvang wordt
verleend per gemeente is afgenomen van 21 personen naar zeven personen.

Tabel 3.8

Totaal
Gemiddeld
Minimum
Maximum

*

Omvang door responderende gemeenten gefaciliteerde
noodopvang per jaar
2006 (n=99)*
2007 (n=99)*
2008 (n=99)*
2009 (n=101)*
2.111
2.144
1.007
750
21
22
10
7
0
0
0
0
250
200
140
115

Van de 122 gemeenten met ervaring met noodopvang hebben elf gemeenten geen aantallen
ingevuld. Zeventien gemeenten hebben de informatie onvolledig ingevuld. De genoemde
aantallen per jaar zijn gebaseerd op het aantal gegeven antwoorden.

In de meeste gemeenten die op dit moment noodopvang faciliteren, is de
omvang van de noodopvang voor uitgeprocedeerde asielzoekers beperkt. Op
31 mei 2009 was in zestig procent van deze gemeenten het aantal personen
waarvoor noodopvang wordt gefaciliteerd kleiner dan tien (tabel 3.9). In bijna
een vijfde van deze gemeenten (19%) gaat het om een groep van minimaal
tien en maximaal dertig personen. Slechts in een beperkt aantal gemeenten
(7%) wordt noodopvang voor meer dan dertig personen ondersteund. Dit komt
alleen in de grotere gemeenten (50.000 inwoners of meer) voor.

Tabel 3.9 Omvang noodopvang d.d. 31 mei 2009 in categorieën.
Aantal
Minder dan 5 personen
5 – 10 personen
10 – 30 personen
Meer dan 30 personen
Geen antwoord
Totaal

26
15
13
5
9
68

%
38,2
22,1
19,1
7,4
13,2
100,0

In de grote Nederlandse gemeenten (meer dan 100.000 inwoners) gaat het
vaak om een grotere groep. Maar ook voor de grote gemeenten geldt dat de
groep waaraan noodopvang wordt verleend, sterk is afgenomen sinds 2007
(figuur 3.1).

13

Figuur 3.1 Gemiddeld aantal personen waaraan een gemeente noodopvang
verleende. In absolute aantallen per jaar naar gemeentegrootte

120
100
80
60
40
20
0
2006

2007

2008

2009

minder dan 20,000 inwoners

20,000 - 50,000 inwoners

50,000 - 100,000 inwoners

meer dan 100,000 inwoners

Ongeveer zeventien procent van de gemeenten die in het verleden
noodopvang hebben gefaciliteerd maar inmiddels hebben beëindigd,
beëindigde de noodopvang al voordat het bestuursakkoord werd gesloten.
Nog eens bijna de helft (44%) beëindigde de noodopvang binnen een jaar na
het sluiten van het bestuursakkoord.
Voor de gemeenten die nog steeds noodopvang faciliteren, geldt dat de
omvang van de noodopvang is afgenomen (tabel 3.10). In een ruime
meerderheid van deze gemeenten (62%) is het aantal personen waaraan
noodopvang wordt verleend sterk verminderd sinds het bestuursakkoord. Voor
nog eens ruim een vijfde (22%) van deze gemeenten geldt dat het aantal
sindsdien enigszins is verminderd. In een beperkt aantal gemeenten is er geen
verandering opgetreden of is het aantal personen waaraan noodopvang wordt
verleend toegenomen.

Tabel 3.10

Ontwikkeling aantal personen waaraan noodopvang wordt
verleend sinds het Bestuursakkoord van mei 2007
Absoluut
%
Ja, sterk verminderd
42
61,8
Ja, enigszins verminderd
15
22,1
Nee, geen verandering
4
5,9
Nee, enigszins toegenomen
4
5,9
Nee, sterk toegenomen
1
1,5
Weet niet / Geen antwoord
2
3,0
Totaal
68
100,0

Onder de gemeenten die geen ervaring hebben met noodopvang, verwacht
eveneens een ruime meerderheid (70%) dat zij ook in de toekomst hiermee
niet in aanraking zullen komen (tabel 3.11). Slechts een kleine minderheid
(10%) geeft aan dat dit (theoretisch) in de toekomst wel mogelijk is. Voorts is
14

meer dan de helft van de gemeenten die op dit moment noodopvang
faciliteren (65%) van plan deze voor 1 januari 2010 te beëindigen (tabel 3.11).
De grootste groep (46%) geeft wel aan dat dit alleen mogelijk is als aan
bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Zij benadrukken vooral twee
randvoorwaarden waaraan voldaan moet worden, wil de gemeente het
faciliteren van noodopvang kunnen beëindigen:
- uitgeprocedeerde asielzoekers die op dit moment in (vervolg)procedure
zitten, moeten door het Rijk in onderdak worden voorzien;
- een sluitend terugkeerbeleid is van groot belang om tot beëindiging van de
noodopvang over te kunnen gaan.
Een vijfde van de gemeenten die op dit moment noodopvang ondersteunt
(21%), is niet voornemens de noodopvang per 1 januari 2010 te beëindigen.
Tot slot weet ook een kleine minderheid (12%) van de gemeenten met
noodopvang niet of zij deze per 1 januari 2010 zullen beëindigen.

Tabel 3.11
Nabije toekomst noodopvang
Voornemen gemeenten met noodopvang om
deze per 1 januari 2010 te beëindigen
Ja, onder bepaalde voorwaarden
Ja, voor zowel oude als nieuwe wetters
Ja, alleen voor oude wetters
Ja, alleen voor nieuwe wetters
Nee
Weet niet
Geen antwoord
Totaal
Toekomstverwachting gemeenten zonder
ervaring met noodopvang in nabije toekomst
Onwaarschijnlijk dat in de nabije toekomst
noodopvang wordt gefaciliteerd
Waarschijnlijk dat noodopvang in nabije
toekomst wordt gefaciliteerd
Onduidelijk / Er valt niets over te zeggen
Totaal

3.5

Aantal

%

31
11
1
1
14
8
2
68
Aantal

45,6
16,2
1,5
1,5
20,6
11,8
2,9
100,0
%

129

70,1

19

10,3

36
184

19,6
100,0

Samenvattting
• Bijna alle gemeenten die op dit moment noodopvang faciliteren, zijn op de
hoogte van de afspraken in het bestuursakkoord.
• Vervolgprocedures waarbij het Rijk niet meer in opvang voorziet en
klemmende humanitaire redenen zijn de belangrijkste achtergronden van
gemeentelijke noodopvang.
• De omvang van de noodopvang is substantieel afgenomen sinds het
Bestuursakkoord van 2007. Op 31 mei 2009 is de totale omvang van de
noodopvang in de responderende gemeenten met meer dan zestig procent
afgenomen in vergelijking met 31 december 2007.
• Personen in een vervolgprocedure en schrijnende gevallen (op grond van
15

medische en/of psychische problematiek en kwetsbare groepen) vormen
voor gemeenten het belangrijkste obstakel voor het beëindigen van
noodopvang.

16

4

DOELGROEP NOODOPVANG

Ten aanzien van de doelgroep worden in dit hoofdstuk drie belangrijke
factoren uitgelicht. Allereerst wordt de selectieprocedure toegelicht. Ten
tweede wordt gekeken voor welke categorieën uitgeprocedeerde asielzoekers
noodopvang wordt ondersteund. Tot slot geeft dit hoofdstuk een beeld van het
aantal het aantal ‘oude wetters’ en ‘nieuwe wetters’ waarvoor gemeenten in de
periode 2006 – 2009 noodopvang hebben gefaciliteerd.

4.1

Selectie
Er zijn verschillende manieren waarop de selectie om voor noodopvang in
aanmerking te komen plaatsvindt. In ruim een kwart (29%) van de gemeenten
gebeurt dat door de opvangorganisaties zelf. Nog eens een kwart (25%) van
de gemeenten selecteert personen in samenspraak met betrokken instanties,
zoals Vluchtelingenwerk en INLIA (Internationaal Netwerk van Lokale
Initiatieven ten behoeve van Asielzoekers). Deze organisaties toetsen de door
de gemeente opgestelde criteria en brengen advies uit. In ongeveer een vijfde
(19%) van de gemeenten is een toetsingscommissie ingesteld. Daarnaast
wordt in zestien procent van de gemeenten getoetst op expliciete criteria door
het college of de verantwoordelijke ambtenaar. Slechts in een klein deel (13%)
van de gemeenten bestaan geen expliciete criteria voor de selectie van
personen die aanmerking kunnen komen voor noodopvang.

Tabel 4.1

Selectie doelgroep (meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal
Dat gebeurt door opvangorganisatie zelf
20
In overleg / toetsing door betrokken instanties
17
Er is een toetsingscommissie
13
Toetsing door gemeente
11
Dat gebeurt niet op basis van expliciete criteria
9
Onbekend
1

4.2

% (n=68)
29,4
25,0
19,1
16,2
13,2
2,9

Typering doelgroep en recente ontwikkelingen
Er zijn zes verschillende categorieën uitgeprocedeerde asielzoekers waaraan
noodopvang wordt verleend. Allereerst wordt noodopvang verleend aan
personen die een vervolgprocedure hebben lopen en geen beroep meer
kunnen doen op voorzieningen van het Rijk. Het overgrote deel (84%) van de
gemeenten faciliteert noodopvang voor deze categorie uitgeprocedeerde
asielzoekers. Ten tweede wordt noodopvang verleend aan personen op grond
van medische of psychische problematiek. Dit komt in een ruime meerderheid
(57%) van de gemeenten voor. Een derde categorie zijn personen waarvan
17

het land van herkomst niet meewerkt aan terugkeer (buiten schuld). In veertig
procent van de gemeenten wordt aan deze categorie noodopvang verstrekt.
Eveneens verleent ongeveer veertig procent noodopvang aan een vierde
groep. Dit zijn personen in afwachting van vertrek uit Nederland. Ruim een
kwart (27%) verstrekt noodopvang aan een vijfde categorie, namelijk personen
met een verblijfsvergunning in afwachting van woonruimte. Tot slot versterkt
ook ongeveer een kwart van de gemeenten (24%) noodopvang aan een zesde
categorie asielzoekers, namelijk personen die in een beoordelingstraject zitten
voor asiel. Een kleine minderheid (10%) van de gemeenten noemt naast deze
zes categorieën nog andere groepen waaraan noodopvang wordt verleend.
Het gaat hierbij onder andere om slachtoffers van mensenhandel (B9regeling 1 ) en om minderjarige asielzoekers.
Tabel 4.2

Categorieën waaraan noodopvang wordt verleend
(meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal
in vervolgprocedure
57
beroep op medische of psychische problematiek
39
herkomstland werkt niet mee aan terugkeer
27
in afwachting van vertrek uit Nederland
26
met status in afwachting van woonruimte
18
in beoordelingstraject voor asiel
16
andere categorie
7

% (n=68)
83,8
57,4
39,7
38,2
26,5
23,5
10,3

De categorieën waaraan gemeenten het meest noodopvang verlenen, zijn ook
de categorieën die over het algemeen getalsmatig het grootst zijn (tabel 4.3).
In bijna de helft (47%) van de gemeenten zijn personen in een
vervolgprocedure de grootste groep. In ongeveer een kwart (24%) van de
gemeenten zijn personen die niet meer in een asieltraject zitten en een beroep
doen op medische of psychische problematiek getalsmatig de belangrijkste
groep. De andere categorieën die hierboven zijn genoemd zijn slechts in een
beperkt aantal gemeenten de omvangrijkste categorie.

1

De term B9-regeling verwijst naar Hoofdstuk B9 uit de Vreemdelingencirculaire. Het doel van
deze regeling is om slachtoffers en getuige-aangevers van mensenhandel in staat te stellen
aangifte te doen en zo de dreiging van onmiddelijke uitzetting weg te nemen. Deze regeling omvat
het recht op aangifte, met daaraan gekoppeld het recht op een tijdelijke verblijfstatus gedurende
de strafrechtelijke procedure. Na de uitspraak kunnen slachtoffers van mensenhandel een verzoek
tot voortgezet verblijf indienen op grond van klemmende humanitaire redenen (zie www.b9regeling.nl).

18

Tabel 4.3

Omvangrijkste categorie waaraan noodopvang wordt verleend
Aantal
%
in vervolgprocedure
32
47,1
beroep op medische of psychische problematiek
16
23,5
in afwachting van vertrek uit Nederland
4
5,9
herkomstland werkt niet mee aan terugkeer
4
5,9
met status in afwachting van woonruimte
3
4,4
andere categorie
4
5,9
geen antwoord
2
2,9
totaal
68
100,0

4.2.1

Oude en Nieuwe wetters
Ten aanzien van de uitgeprocedeerde asielzoekers waaraan noodopvang
wordt verleend, is het belangrijk een verschil te maken tussen ‘oude wetters’
en ‘nieuwe wetters’. De ‘nieuwe wetters’ vallen onder de nieuwe
Vreemdelingenwet die op 1 januari 2001 in werking is getreden. De ‘oude
wetters’ hebben een asielaanvraag ingediend onder de oude
Vreemdelingenwet. Voor deze groep werd in 2007 de pardonregeling in het
leven geroepen. Een deel van deze ‘oude wetters’ kwam echter niet in
aanmerking voor de pardonregeling en moest Nederland alsnog verlaten. Niet
iedereen is inmiddels teruggekeerd naar het land van herkomst.
Het aantal ‘oude wetters’ waarvoor noodopvang door gemeenten wordt
gefaciliteerd, is sinds de pardonregeling wel zeer sterk gedaald (figuur 4.1).
Eind 2006 verleenden de responderende gemeenten noodopvang aan ruim
1400 ‘oude wetters’. Op 31 mei 2009 was het totale aantal ‘oude wetters’ in
gemeentelijke noodopvang gereduceerd tot 196 personen. 2

2

Als de ‘oude wetters’ en ‘nieuwe wetters’ bij elkaar worden opgeteld, wijkt het totaal iets af
van het totaal zoals gegeven in tabel 3.8. Dit komt omdat een paar gemeenten wel een
totaal hebben ingevuld, maar geen opsplitsing hebben gemaakt naar oude en nieuwe
wetters. Daarnaast heeft een aantal gemeenten mogelijk een invoerfout gemaakt, waardoor
het totaal afwijkt van de optelsom van het aantal oude wetters plus aantal nieuwe wetters.

19

Figuur 4.1
Totaal aantal ‘oude wetters’ en ‘nieuwe wetters’ waaraan de
responderende gemeenten noodopvang verleenden per jaar

1600
1400
1200
1000
800
600
400
200
0
2006

2007
aantal oude wetters

2008

2009

aantal nieuwe wetters

Het aantal ‘nieuwe wetters’ is in de responderende gemeenten de afgelopen
jaren redelijk constant gebleven (figuur 4.1). Eind 2006 verleenden deze
gemeenten noodopvang aan bij benadering 468 ‘nieuwe wetters’. Op 31 mei
2009 was dit aantal ‘nieuwe wetters’ licht toegenomen tot 534 personen.

4.3

Samenvatting
• Er is geen eenduidige manier waarop binnen gemeenten selectie
plaatsvindt van personen die voor noodopvang in aanmerking komen. Wel
zijn er over het algemeen expliciete criteria opgesteld om voor noodopvang
in aanmerking te komen. In slechts dertien procent van de gemeenten die
op dit moment noodopvang faciliteren is er geen sprake expliciete criteria.
• Er wordt vooral noodopvang ondersteund voor personen die een
vervolgprocedure hebben lopen en niet in aanmerking komen voor opvang
van rijkswege. Daarnaast verstrekt ook een meerderheid van de gemeenten
noodopvang op grond van medische of psychische problematiek of het
‘buiten schuld’ criterium indien het herkomstland niet meewerkt aan het
vertrek.
• De opvang aan ‘oude wetters’ is zeer sterk gedaald sinds 2007. Het aantal
‘nieuwe wetters’ waarvoor noodopvang wordt gefaciliteerd, is min of meer
constant gebleven.

20

5

SAMENWERKING MET RIJKSOVERHEID

In dit hoofdstuk wordt allereerst de rol van het Rijk besproken, zoals die wordt
gezien door de ogen van gemeenten die ervaring hebben met noodopvang.
Daarna wordt ingegaan op zowel de samenwerking met de Dienst Terugkeer
& Vertrek (DT&V) als de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND).

5.1

Rol van het Rijk
Ruim een derde van de gemeenten die ervaring hebben met noodopvang
(36%) vindt dat het Rijk de afspraken in het kader van het bestuursakkoord
onvoldoende nakomt (tabel 5.1). Ongeveer een kwart (27%) vindt dat de
afspraken voldoende worden nagekomen en een derde (34%) kan hierop
geen antwoord geven. Wel is er een groot verschil tussen de gemeenten die
op dit moment nog noodopvang faciliteren en de gemeenten die de
noodopvang inmiddels hebben beëindigd. Meer dan de helft (56%) van de
gemeenten die op dit moment nog noodopvang faciliteren, vindt dat het Rijk de
afspraken onvoldoende nakomt. Onder gemeenten die de gemeentelijke
noodopvang inmiddels hebben beëindigd, is dit slechts elf procent. De helft
van deze gemeenten weet niet of het Rijk de afspraken voldoende nakomt.

Tabel 5.1

Afspraken Bestuursakkoord

Rijk komt afspraken
voldoende na
Rijk komt afspraken
onvoldoende na
Weet niet
Geen antwoord
Totaal

%

Totaal
Aantal

Noodopvang
beëindigd
37,0%

Op dit moment
noodopvang
19,1%

27,0

33

11,1%

55,9%

36,1

44

50,0%
1,9%
100,0%

20,6%
4,4%
100,0%

33,6
3,3
100,0

41
4
122

De gemeenten die vinden dat het Rijk de afspraken onvoldoende nakomt,
wijzen er vooral op dat het terugkeerbeleid tekortschiet. Voor bijna driekwart
(73%) van deze gemeenten is dit een van de redenen waarom het Rijk
tekortschiet in het nakomen van de afspraken zoals neergelegd in het
bestuursakkoord. Het terugkeerbeleid wordt bijvoorbeeld als niet sluitend
ervaren. Daarnaast vindt een ruime minderheid van de gemeenten (39%) dat
er verschillen in interpretatie zijn over het Bestuursakkoord tussen de
gemeenten en het Rijk. Deze verschillen in interpretatie zijn overigens niet
nader gespecificeerd in de vragenlijst. Andere reden die door de gemeenten
worden genoemd, zijn het feit dat het Rijk geen opvang verleent aan personen

21

in vervolgprocedures, problemen door niet-sluitende wetgeving en
vertragingen in de afhandeling van de pardonprocedures.

Tabel 5.2

Reden gemeenten waarom Rijk Bestuursakkoord onvoldoende
nakomt (meerdere antwoorden mogelijk)
Aantal
% (n=44)
Terugkeerbeleid schiet tekort
32
72,7
Rijk geeft andere interpretatie aan Bestuursakkoord
17
38,6
Informatie-uitwisseling met Rijksoverheid onvoldoende
5
11,4
Anders
21
17,2

Of het Rijk voldoende oog heeft voor het bestaan van probleemgevallen die
onrechtmatig in Nederland verblijven, daarover zijn de meningen verdeeld.
Bijna de helft van de gemeenten (43%) vindt dat het Rijk voldoende of
enigszins aandacht heeft voor deze groepen. Maar ook bijna een derde (30%)
vindt dat het Rijk nauwelijks aandacht heeft voor probleemgevallen. Een kleine
groep (7%) vindt dat het Rijk helemaal geen aandacht heeft voor deze
gevallen. Ongeveer een vijfde (18%) van de gemeenten kan hierop geen
antwoord geven.

Tabel 5.3

Heeft het Rijk voldoende oog voor probleemsituaties van personen
die onrechtmatig in Nederland verblijven?
Aantal
%
Ja, voldoende
7
5,7
Ja, enigszins
43
35,2
Nee, nauwelijks
37
30,3
Nee, helemaal niet
9
7,4
Weet niet
22
18,0
Geen antwoord
4
3,3
Totaal
122
100,0

5.2

Samenwerking in het kader van vertrek of noodopvang
Vrijwel alle gemeenten die noodopvang faciliteren, werken samen met de
Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V). Slechts in een klein deel (9%) van de
gemeenten is er geen samenwerking. Ruim een derde (35%) van de
gemeenten geeft aan goed samen te werken met de DT&V. Ook ongeveer
één derde (31%) vindt de samenwerking voldoende. Slechts een kleine groep
(10%) beoordeelt de samenwerking met de DT&V als matig. Deze kleine
groep vindt vooral dat de DT&V tekortschiet in het aanbieden van faciliteiten
en te weinig aandacht heeft voor problematische situaties. Geen enkele
gemeente beoordeelt de samenwerking als slecht.
Iets minder dan de helft van de gemeenten die noodopvang faciliteren werkt
samen met de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND). Een kleine minderheid
(7%) van de gemeenten geeft aan goed samen te werken met de IND. Bijna
22

een vijfde (19%) van de gemeenten beoordeelt de samenwerking voldoende
en in tien procent van de gemeenten is er sprake van een matige of slechte
samenwerking.
Tabel 5.4

Samenwerking overheidsinstellingen
DT&V (terugkeer) %
Geen samenwerking
8,8
Goede samenwerking
35,3
Voldoende samenwerking
30,9
Matige samenwerking
10,3
Slechte samenwerking
0,0
Weet niet / Onbekend
5,9
Geen antwoord
4,4
Totaal
100,0

IND (noodopvang)%
51,5
7,4
19,1
7,4
2,9
7,4
4,4
100,0

In het kader van terugkeer werkt een ruime meerderheid (63%) van de
gemeenten ook samen met particuliere organisaties (tabel 5.5).
Vluchtelingenwerk, de IOM (Internationale Organisatie voor Migratie) en het
INLIA (Internationaal Netwerk van Lokale Initiatieven ten behoeve van
Asielzoekers) worden het meest genoemd als particuliere partners in het kader
van terugkeer.

Tabel 5.5

Samenwerking in het kader van terugkeer met particuliere
organisaties
Aantal
%
Ja
43
63,2
Nee
18
26,5
Weet niet
4
5,9
Geen antwoord
3
4,4
Totaal
68
100,0

5.3

Samenvatting
•

•
•

Meer dan de helft van de gemeenten die op dit moment nog steeds
noodopvang faciliteren, vindt dat het Rijk de afspraken uit het
Bestuursakkoord onvoldoende nakomt.
Vooral met betrekking tot de afspraken omtrent het terugkeerbeleid
schiet het Rijk volgens de gemeenten tekort.
Bijna alle gemeenten die noodopvang faciliteren, werken samen met
de Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V) en beoordelen deze
samenwerking over het algemeen als voldoende tot goed. Daarnaast
werkt een ruime meerderheid van de gemeenten in het kader van
terugkeer ook samen met particuliere organisaties.

23

•

24

Meer dan de helft van de gemeenten die noodopvang faciliteren werkt
niet samen met de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND). De
gemeenten die wel samenwerken met de IND, beoordelen deze
samenwerking lang niet altijd positief.

6

CONCLUSIE

Het doel van dit onderzoek was om inzicht te krijgen in de stand van zaken
van door gemeenten ondersteunde noodopvang aan uitgeprocedeerde
asielzoekers. Hiertoe is een onderscheid gemaakt tussen twee verschillende
groepen. De eerste groep zijn de ‘oude wetters’, die niet vallen onder het
generaal pardon en Nederland alsnog moeten verlaten. De tweede groep zijn
de ‘nieuwe wetters’; zij hebben onder de nieuwe Vreemdelingenwet van 2001
een asielaanvraag ingediend.
Alle 441 Nederlandse gemeenten zijn benaderd om op het internet een
vragenlijst in te vullen over hun ervaringen met noodopvang aan
uitgeprocedeerde asielzoekers. Bijna driekwart van de gemeenten heeft aan
deze oproep gehoor gegegeven. Op grond van deze respons was het mogelijk
een betrouwbaar en representatief beeld te schetsen van de noodopvangproblematiek in Nederlandse gemeenten. Omdat verwacht mag worden dat de
gemeenten die ervaring hebben met noodopvang aan uitgeprocedeerde
asielzoekers meer geneigd zijn de vragenlijst in te vullen, is er mogelijk sprake
van een lichte overschatting van de noodopvang ten opzichte van de
werkelijke situatie.
Uit het onderzoek is gebleken dat een meerderheid (60%) van de Nederlandse
gemeenten geen ervaring heeft met noodopvang aan uitgeprocedeerde
asielzoekers. Bijna een vijfde (18%) heeft wel ervaring met noodopvang, maar
heeft deze inmiddels beëindigd. Ruim een vijfde (22%) van de gemeenten
ondersteunde medio 2009 nog noodopvang. Het betreft vooral de grote
gemeenten en gemeenten met asielzoekerscentra binnen de
gemeentegrenzen.
De omvang van de noodopvang is sterk afgenomen sinds het
Bestuursakkoord van mei 2007. Deze afname betrof vooral de ‘oude wetters’.
Het aantal ‘nieuwe wetters’ is redelijk constant gebleven de afgelopen jaren.
Personen die nog in een vervolgprocedure verwikkeld zijn, vormen op dit
moment getalsmatig de grootste groep waaraan noodopvang wordt verleend.
Daarnaast vormen ook personen voor wie op grond van medische of
psychische problematiek noodopvang wordt ondersteund een omvangrijke
groep.
De gemeenten die op dit moment nog noodopvang faciliteren zijn over het
algemeen voornemens om deze noodopvang, zowel voor oude als voor
nieuwe wetters, per 1 januari 2010 te beëindigen, mits door het Rijk aan
bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Meer dan de helft van deze gemeenten
vindt dat het Rijk de afspraken uit het Bestuursakkoord onvoldoende is
nagekomen. Een meerderheid van de gemeenten die noodopvang faciliteert,
werkt in het kader van terugkeer naar tevredenheid samen met Dienst
25

Terugkeer en Vertrek (DT&V). De samenwerking tussen gemeenten die
noodopvang faciliteren en de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND) op het
gebied van noodopvang is beperkt.
Medio 2009 kunnen we concluderen dat de door de gemeente gefaciliteerde
noodopvang sterk is verminderd sinds het bestuursakkoord. Gemeenten zien
zich geconfronteerd met personen in vervolgprocedures en schrijnende
gevallen waar het Rijk volgens hen onvoldoende aandacht voor heeft. De
aanwezigheid van deze groepen en problemen rondom het terugkeerbeleid
vormen voor de responderende gemeenten de grootste obstakels om de
noodopvang per 1 januari 2010 te beëindigen.

26