1
> Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Stelling Rechtsadvies
mr. M.J.F. Stelling
Stationsstraat 21-C
2405 BL Alphen aan den Rijn

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving
Directie Juridische en
Operationele
Aangelegenheden
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv
Ons kenmerk
2344338

Datum
14 augustus 2018
Onderwerp Uw verzoek om vernietiging van de Gedragsregels

Uw kenmerk
MS/17.004/14
Bij beantwoording de datum
en ons kenmerk vermelden.
Wilt u slechts één zaak in uw
brief behandelen.

Geachte heer Stelling,
Bij brief van 12 juni 2018 hebt u mij verzocht te bevorderen een koninklijk besluit
tot stand te brengen dat ertoe strekt de Gedragsregels 2018 van de Nederlandse
Orde van Advocaten (hierna: de NOvA) te vernietigen. U voert daartoe kort
gezegd aan dat de algemene raad van de NOvA in strijd met art. 7 Grondwet in
de regels 3, 7 en 8 van de Gedragsregels 2018 normen heeft gesteld ter zake van
de uitingsvrijheid van advocaten, waarvan de naleving door middel van het
tuchtrecht wordt afgedwongen. De grondwettelijk gewaarborgde vrijheid van
meningsuiting wordt daardoor naar uw mening aangetast. Het besluit van de
algemene raad van 14 februari 2018, waarbij die gedragsregels zijn vastgesteld,
behoort naar uw mening dan ook, voor zover het de gedragsregels 3, 7 en 8
betreft, overeenkomstig art. 30 Advocatenwet te worden vernietigd.
In antwoord op uw brief bericht ik u als volgt.
De Gedragsregels voor advocaten verschenen voor het eerst in 1980 en vervingen
de “Ereregelen voor advocaten” uit 1968. De huidige tekst van de Gedragsregels,
in werking getreden op 22 februari 2018, is grotendeels gebaseerd op de tekst uit
1992, waarbij in 1997 en 1998 enkele wijzigingen zijn aangebracht. In de
Gedragsregels wordt een interpretatief kader gegeven voor de toepassing van de
in art. 46 van de Advocatenwet neergelegde betamelijkheidsnorm. Dit artikel
bepaalt dat advocaten aan tuchtrechtspraak zijn onderworpen ter zake van enig
handelen of nalaten in strijd met de zorg die zij als advocaat behoren te
betrachten ten opzichte van degenen wier belangen zij als zodanig behartigen of
behoren te behartigen, ter zake van inbreuken op verordeningen van de NOvA en
ter zake van enig handelen of nalaten dat een behoorlijk advocaat niet betaamt.
Er is voor wat betreft de Gedragsregels geen sprake van een verordening in de
zin van de Advocatenwet. Dit punt wordt in de Inleiding tot de Gedragsregels
bevestigd: “‘Deze regels brengen normen onder woorden, die naar de heersende
opvattingen in de kring der advocaten behoren te worden in acht genomen bij de
uitoefening van het beroep van advocaat. Zij vormen niet de vastlegging van het
voor de advocaten geldende tuchtrecht’” en “‘(De gedragsregels) zijn niet bindend
in de zin, waarin de regels van de door de Nederlandse orde van advocaten
vastgestelde verordeningen bindend zijn. Ze zijn bedoeld als richtlijn voor de
Pagina 1 van 2

advocaat voor zijn handelen bij de uitoefening van de praktijk. Zij kunnen tevens
dienen als richtlijn voor de tuchtrechter, al binden zij deze niet zoals het Hof van
Discipline meermalen heeft beslist”. De Gedragsregels bevatten dus geen
algemeen verbindende voorschriften. Zij dienen slechts als interpretatief
richtsnoer voor de toepassing van de wettelijke betamelijkheidsnorm.
Nu het om niet bindende gedragsregels gaat, kan geen sprake zijn van delegatie
van regelgevende bevoegdheid, laat staan van ongrondwettige delegatie.
Vanwege het niet-bindend karakter van de Gedragsregels kan evenmin worden
volgehouden dat deze vooraf beperkingen opleggen aan de vrijheid van
meningsuiting van een advocaat noch dat hierin een verbod op bepaalde
uitlatingen kan worden gelezen. Wel kan het voorkomen dat van een advocaat
kan worden gevergd dat hij achteraf voor de tuchtrechter verantwoording aflegt
voor uitlatingen die hij als advocaat heeft gedaan. Echter, uit vaste jurisprudentie
van het Hof van Discipline1 volgt dat de tuchtrechter niet gebonden is aan de
Gedragsregels. De tuchtrechter toetst de uitlatingen van de advocaat over wie
wordt geklaagd aan de norm van art. 46 Advocatenwet. Een dergelijke toetsing
achteraf is in overeenstemming met de clausule ‘behoudens ieders
verantwoordelijkheid volgens de wet’. Art. 46 Advocatenwet voorziet in de
formeel-wettelijke grondslag die in art. 7 van de Grondwet wordt gevergd. Ik
verwijs in dit verband naar het arrest van het Gerechtshof Den Haag van 12 april
2016, ECLI:NL:GHDHA:2016:857 en de daaropvolgende Conclusie van de
Advocaat-Generaal bij de Hoge Raad van 2 juni 2017, ECLI:NL:PHR:2017:524.
Wellicht ten overvloede merk ik daarbij op dat het door u tegen het arrest van het
Gerechtshof ingestelde beroep in cassatie met toepassing van art. 81, eerste lid,
van de Wet op de Rechterlijke Organisatie is verworpen in het arrest van de Hoge
Raad van 3 juni 2016, ECLI:NL:HR:2016:1056.

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving
Directie Juridische en
Operationele
Aangelegenheden

Datum
30 juli 2018
Ons kenmerk
2344338

Nu er van een ongrondwettige delegatie of beperking van grondrechten geen
sprake is, is er geen grond voor het opstellen van een Koninklijk Besluit dat ertoe
strekt de op 22 februari 2018 in werking getreden Gedragsregels van de NOvA te
schorsen en/of te vernietigen.

Hoogachtend,
De Minister voor Rechtsbescherming,
namens deze,

G.A.C.M. van Ballegooij
Directeur Juridische en Operationele Aangelegenheden

1

Zie o.a. de uitspraken van het Hof van 5 februari 2018, ECLI:NL:TAHVD:2018:29 en 5 juli
2010, ECLI:NL:TAHVD:2010:YA1175 HVD
Pagina 2 van 2