Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 270

Wijziging van de Wet langdurige zorg in verband
met de herziening van het verlies van
rechtspersoonlijkheid van het CIZ

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 20 september 2019
Algemeen
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de vaste
commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport met betrekking tot het
voorstel van wet houdende wijziging van de Wet langdurige zorg in
verband met de herziening van het verlies van rechtspersoonlijkheid van
het CIZ. Ondergetekende dankt de leden voor de spoedige vaststelling van
het verslag. Met deze nota naar aanleiding van het verslag beantwoord ik,
mede namens de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, graag de vragen en opmerkingen die in het verslag naar voren
zijn gebracht. Daarbij heb ik vergelijkbare vragen afzonderlijk genoemd en
zoveel mogelijk gezamenlijk beantwoord.
(1) Allereerst vragen de leden van de D66-fractie of de regering meer
duidelijkheid kan geven over de voor- en nadelen van het eventuele
vervallen van de rechtspersoonlijkheid van het Centrum Indicatiestelling
zorg (CIZ). (7) De leden van de SP-fractie vragen of de regering een nadere
onderbouwing kan geven wie of welke instantie de voor- en nadelen heeft
onderzocht en of uitgebreider toegelicht kan worden wat de voor- en
nadelen zijn voor de keuze om de eigen rechtspersoonlijkheid van het CIZ
niet op te heffen?
Het Ministerie van VWS heeft zich er in de eerste helft van 2019 op gericht
het CIZ per 1 januari 2020 om te vormen naar een zbo zonder rechtspersoonlijkheid met een agentschap, conform het kabinetsbeleid (zie ook
beantwoording hieronder vraag 3). Zoals toegelicht in de memorie van
toelichting1 van het onderhavige wetsvoorstel bleek bij het opstellen van
de agentschapsaanvraag en de analyse van de benodigde veranderingen
door VWS, dat de voordelen van een transitie naar verwachting niet
zouden opwegen tegen de nadelen. Concrete argumenten zijn de naar
verwachting structureel hogere personeelskosten (zie antwoord op vraag

1

kst-35270-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstukken II 2018/19, 35 270, nr 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 270, nr. 6

1

2), beperkte toename aan sturingsmogelijkheden (zie antwoord op vraag
8) en nauwelijks tot geen doelmatigheidswinst (zie antwoord op vraag 11).
(2) De leden van de D66-fractie vernemen graag een globale inschatting
van de regering over de hoogte van eventuele transitiekosten en waarom
er precies sprake zou zijn van structureel hogere personeelskosten. (9)
Ook de leden van de SP-fractie vragen naar een onderbouwing hoe de
regering tot ongeveer € 5 miljoen per jaar aan hogere personeelskosten
wordt gekomen. (10) De leden van de SP-fractie vragen ook of deze kosten
samenhangen met de nieuwe taken of enkele de transitie zonder
taakuitbreiding.
De werknemers van het CIZ zouden na de overgang van het CIZ naar de
Staat op basis van een privaatrechtelijke arbeidsovereenkomst ambtenaar
worden bij de Staat. Dit zou per medewerker een andere verandering van
arbeidsvoorwaarden betekenen. Zowel de primaire (langere doorloop
salarisschalen en hoger salarisniveau) als de secundaire (o.a. PAS- en
ouderschapsverlofregeling) werkgeverslasten zouden naar schatting netto
meer bedragen in een agentschap dan in de huidige zbo-vorm zonder
agentschap. In totaal loopt dit naar verwachting op tot circa € 5 miljoen
aan extra kosten per jaar. Bij deze berekening is uitgegaan van het aantal
fte exclusief taakuitbreidingen. Deze geschatte extra kosten komen dus
alleen voort uit een eventuele transitie. Er was op dat moment geen zicht
op de totale omvang van de eenmalige transitiekosten die dit traject met
zich mee zou brengen.
(3) De leden van de D66-fractie vragen of de regering kan ingaan op de
adviezen omtrent CIZ zoals verwoord in het rapport «Herpositionering
ZBO’s» en per deeladvies aangeven waarom de regering van mening is
dat hier toch van afgeweken dient te worden.
Vooropgesteld staat dat van slechts een deel van het advies van de
commissie-De Leeuw (mei 2013) wordt afgeweken. De adviezen uit dit
onderzoek inzake het CIZ waren als volgt:
«Voor alle zbo’s waarbij de uitvoering nu nog binnen het zbo is gepositioneerd, is onderzocht of een dergelijke splitsing tussen bestuur en
uitvoering mogelijk is. Bij 28 van deze zbo’s kan de zbo-status beperkt
blijven tot de bestuurlijk verantwoordelijken. De uitvoering van de
betreffende taken kan ondergebracht worden in een agentschap of andere
organisatievorm die integraal onderdeel uitmaakt van de rijksoverheid.
Voorbeelden van zbo’s waarbij (...) dit onderscheid tussen bestuur en
uitvoering voorgesteld wordt zijn: ... het CIZ...» (p. 23)
«– Het CIZ behoudt na de decentralisatie van Awbz-taken vermoedelijk 15
tot 20% van zijn huidige taken, met name als poortwachter voor de
indicatiestelling voor een zwaar zorgzwaartepakket. De indicatiestelling
dient daarbij strikt gescheiden te blijven van de financiering. De status van
agentschap is niet gewenst gelet op de onafhankelijkheid van CIZ en de
privacygevoelige cliëntinformatie.
– Transitiekosten: deze zullen zich bij een eventuele statuswijziging
voordoen in verband met verschillen in arbeidsvoorwaarden, maar gelet
op de zeer forse implicaties van de Awbz-operatie voor CIZ zullen forse
personele gevolgen toch al optreden, waarbij een nieuw perspectief voor
de resterende circa 20% van het personeel juist een oplossing kan zijn.
– Indien bij de decentralisatie van Awbz-taken wordt gekozen voor
handhaving van de CIZ als zbo, dan zou een omzetting naar een publiekrechtelijke rechtsvorm plaats moeten vinden, waarbij de huidige rol van
de Raad van Toezicht zou komen te vervallen. Daarbij kan de zbo-status

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 270, nr. 6

2

beperkt blijven tot het bestuur; de uitvoerende werkzaamheden kunnen
aan een agentschap worden opgedragen met verwante werkprocessen.
(...)
– De Raad van Toezicht opheffen en de functie passend maken bij het
governancemodel van de Kaderwet zbo’s via twee sporen:
– toetsing van de mate waarin de doelen worden bereikt: indien gewenst
door het zbo kan hiervoor een Raad van Advies worden ingesteld;
– II. toetsing van efficiency en rechtmatigheid:
• via de lijn van het eigenaarschap van de SG: deze toetsing wordt
volledig belegd bij het departement;
• instellen van een Audit Committee (incl. externe leden te benoemen door de Minister).» (p. 168–169)
De commissie-De Leeuw adviseerde voor het CIZ dus een combinatie van
een zbo-bestuur (zonder rechtspersoonlijkheid) en een agentschap. Van
deze voorgenomen transitie wordt afgeweken, omdat de voordelen
hiervan niet opwegen tegen de nadelen, zoals toegelicht onder het
antwoord op vraag 1.
De transitiekosten werden in 2013 voor het CIZ anders ingeschat vanwege
de grote wetswijziging waar het CIZ destijds voor stond. De forse
implicaties van de AWBZ-operatie en transitiekosten zijn in 2015 al
genomen. Inmiddels is de situatie anders dan destijds ingeschat, omdat
het CIZ meer taken heeft en meer personeel in dienst heeft, waardoor ook
het argument van de transitiekosten herijkt moet worden (zie ook
beantwoording vraag 2 en 9).
Ook op het gebied van governance is er veel veranderd rond het CIZ ten
opzichte van de situatie in 2013; dit deeladvies is dan ook grotendeels
opgevolgd. Het CIZ is op dit moment een publiekrechtelijk zbo waarop de
Kaderwet zelfstandige bestuursorganen van toepassing is, en heeft een
governancemodel conform de circulaire «Governance ten aanzien van
zbo’s»2. De Raad van Toezicht van het CIZ is enkele jaren geleden
omgevormd tot een Raad van Advies. Het eigenaarschap is apart belegd
bij de secretaris-generaal van het Ministerie van VWS en is gescheiden
van het opdrachtgeverschap. Het CIZ heeft een Audit Adviescommissie
met externe leden.
(4) De leden van de D66-fractie vragen wat een medewerker van het CIZ
zou merken van een eventuele overgang naar de staat? Temeer nu de
regering stelt dat het niet wenselijk wordt geacht dat de organisatie
tijdens de invoer van deze grote nieuwe taken belast wordt met de
overgang naar de Staat.
De beoogde transitie zou impact hebben op de arbeidsvoorwaarden van
elke individuele medewerker, maar nog onduidelijk was precies hoe. Dit
zou mogelijk spanning en onrust kunnen veroorzaken voor alle
medewerkers, hetgeen niet wenselijk is in een organisatie die voor grote
opgaven staat.
Daarnaast zou een transitie een dubbele belasting betekenen voor de
bedrijfsvoering van het CIZ, die zich ook toelegt op de voorbereiding van
de nieuwe taken (zoals het indiceren van verzekerden met een psychische
stoornis die toegang krijgen tot de Wet langdurige zorg en uitvoering van
de Wet zorg en dwang).

2

Zie de bijlage bij Kamerstukken I 2014/15, C, AB

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 270, nr. 6

3

(5) Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie waarom de regering
deze wet «pas zo laat» (2 september j.l.) aan de Tweede Kamer heeft
gestuurd, nu het wetsvoorstel voor 1 januari 2020 in werking moet
treden? (6) Kan de regering daarbij ook ingaan op het feit dat het advies
van de Raad van State, die geen opmerkingen had bij het voorstel, van
24 juli dateert.
Pas tijdens het voorbereiden van de agentschapsaanvraag bleek dat de
verwachte voordelen niet zouden opwegen tegen de nadelen. Waar de
Regeling agentschappen vraagt om aan te tonen dat een organisatie als
agentschap doelmatiger werkt dan daarvoor, bleek dit bij het CIZ niet het
geval niet het geval te zijn. Besluitvorming heeft plaatsgevonden in de
ministerraad van 12 juli 2019. De te nemen stappen tijdens een wetgevingsprocedure nemen tijdens de vakantieperiode wat meer tijd in beslag
dan daarbuiten.
(8) De leden van de SP-fractie betreuren het dat het CIZ niet als uitvoeringsorganisatie onderdeel wordt van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Deelt de regering de mening dat juist hiermee de
Minister van VWS meer invloed kan hebben en direct aanspreekbaar is op
het functioneren van het CIZ, dan nu het geval is? (12) Het CIZ wordt de
komende jaren belast met nieuwe taken, zoals de wijziging van de Wlz om
mensen met een psychische stoornis toegang te geven tot de Wlz, de wet
zorg en dwang en de uitrol van de versnelde werkwijze bij de indicatiestelling. De leden van de SP-fractie vragen de regering of het juist gezien
deze extra belangrijke taken, het niet verstandig is om het CIZ als
onderdeel te laten opereren van het Ministerie van VWS, gezien het gaat
om grote en belangrijke taken, waarbij het ministerie kan bijsturen indien
het nodig is?
De mogelijkheden voor inhoudelijke aansturing van het CIZ op de
taakuitvoering zouden niet veranderen, omdat het CIZ een zbo zou blijven.
Het advies en uitgangspunt van de transitie was, conform kabinetsbeleid,
de omvorming naar een zbo zonder rechtspersoonlijkheid in combinatie
met een ondersteunend agentschap waarin de bedrijfsvoering is
ondergebracht (zie ook beantwoording vraag 3). Dit omdat het instellingsmotief voor het zbo CIZ bestaat uit «strikt regelgebonden uitvoering»:
indicaties die het CIZ stelt moeten strikt regelgebonden zijn, om (de schijn
van) politieke inmenging in individuele indicaties te voorkomen. Het zbo
CIZ zou dus ook na een transitie verantwoordelijk blijven voor de inhoud
van het werk (de indicatiestelling en andere wettelijke taken).
Medewerkers van het (agentschap) CIZ leggen in dat geval (conform art.
16 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen) uitsluitend aan het zbo
verantwoording af over de indicatiestelling, zodat de strikt regelgebonden
uitvoering en onafhankelijkheid gewaarborgd blijven.
Het zbo CIZ zou na de transitie echter geen rechtspersoonlijkheid meer
hebben en zou dus zelf geen personeel in dienst kunnen nemen of andere
rechtshandelingen verrichten. Deze handelingen zouden dan plaatsvinden
in het agentschap op basis van mandaat door de Minister. Daarnaast
bleek uit de analyse geen significante vergroting van sturingsmogelijkheden op het gebied van de bedrijfsvoering. Er was evenmin sprake van
een wens daartoe vanuit eigenaar of opdrachtgever. De agentschapsvorm
biedt beperkt meer sturingsmogelijkheden als het gaat om de bedrijfsvoering. De Minister van VWS heeft op de bedrijfsvoering diverse
sturingsmogelijkheden richting het CIZ, omdat het CIZ valt onder de
Kaderwet zelfstandige bestuursorganen. Daarnaast hanteert VWS ook
voor zbo’s het resultaatgerichte sturingsmodel, op basis van de circulaire
«Governance ten aanzien van zbo’s». Dit driehoeksmodel is vergelijkbaar
met het model dat wordt gebruikt bij agentschappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 270, nr. 6

4

Het CIZ is een zbo waar geen majeure problemen zijn in de bedrijfsvoering of uitvoering van taken.
(11) De leden van de SP-fractie vragen of het onderbrengen van het CIZ
onder het Ministerie van VWS juist niet kostenbesparend zou werken
doordat bespaard kan worden op de uitvoeringskosten?
Omdat er nauwelijks tot geen aansluiting plaats zou (kunnen) vinden bij
Shared Service Organisaties (o.a. doordat het CIZ niet in Den Haag
gehuisvest is), omdat het CIZ al voldoet aan de rijkshuisvestingsnormen
(waardoor ook daarop niet bespaard zou worden) en doordat de kosten
van de verplichte aansluiting bij P-direkt (de Rijksbrede personele
administratie) naar schatting juist hoger zouden uitvallen, zou de
overgang naar een agentschap geen doelmatigheidswinst opleveren.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 270, nr. 6

5