Aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat
Mevrouw drs. V.L.W.A. Heijnen
Postbus 20901
2500 EX Den Haag

Datum
Uw kenmerk
Ons kenmerk
Bijlage(n)
Onderwerp

20 juni 2022
VT20180008-903377143108
Personeelstekort
treinverkeersleiding ProRail

Geachte mevrouw Heijnen, beste Vivianne,
Raad van Bestuur
Bezoekadres
Moreelsepark 3
3511 EP Utrecht
Postadres
Postbus 2038
3500 GA Utrecht

ProRail heeft aangegeven u op de hoogte te zullen houden over de stappen die ProRail zet om het
tekort aan treindienstleiders en de gevolgen daarvan aan te pakken. ProRail verwijst naar de
eerdere brieven over dit onderwerp 1, 2. ProRail ziet dat de uitwerking van de maatregelen vorm
krijgt én dat de afgelopen periode er nagenoeg geen treinen zijn uitgevallen als gevolg van het
tekort aan treindienstleiders. De aankomende zomervakantieperiode wordt het wel, zoals BCG in
haar doorrekening van onze aanpak al had aangegeven, uitdagend om de roosters rond te blijven
krijgen.
Externe toetsing BCG
ProRail heeft haar aanpak van het tekort aan personeel bij Verkeersleiding extern laten toetsen
door de Boston Consulting Group (BCG) 3. BCG heeft de aanpak onderschreven en bevestigd dat
de situatie nog zeker tot 2023 kwetsbaar blijft. Ook als de maatregelen uit het plan van aanpak
succesvol worden geïmplementeerd is dat het geval. BCG noemt 2 denkbare opties: het (tijdelijk)
versnellen en uitbreiden van de opleidingscapaciteit en/of anders werken op de posten. Beide
opties kennen uitvoeringsrisico's.
Opleidingscapaciteit
Op dit moment zijn alle opleidingsplekken gevuld en opleidingen verlopen volgens planning. Omdat
ProRail in 2021 al veel heeft gedaan aan de versnelling en capaciteit van de opleiding, is het effect
hiervan lager, omdat de opleidingscapaciteit binnen de mogelijkheden al maximaal benut wordt.
ProRail breidt de opleidingscapaciteit uit naar 120 plaatsen dit jaar en 150 plaatsen volgend jaar.
ProRail onderzoekt nog welke innovaties de opleidingscapaciteit en/of doorlooptijd mogelijk op de
middellange termijn nog kunnen versnellen. ProRail verwacht hierdoor het komend jaar geen
radicaal andere opleidingscapaciteit of versnelling en op de kortere termijn neemt ProRail hierop
geen verdere acties.
Traject ‘Anders werken’
BCG gaf in haar onderzoek aan dat voor aankomende zomer al één maatregel verlichting kan
brengen. Dat is het anders organiseren van werk om diensten uit te sparen. In Q1 '22 heeft ProRail
in navolging van dit advies besloten om samen met de collega's op de twaalf
1 24 november 2021 met kenmerk VT20170018-1546735203-2636
2 5 april 2022 met kenmerk VT20170018-1546735203-2840

3 Zie de brief van 24 december 2021 met kenmerk VT20170018-154673470-2684

ProRail B.V., KvK 30124359

verkeersleidingsposten te onderzoeken hoe het werk efficiënter kan worden georganiseerd: het
traject ‘Anders Werken’. Het doel van het traject ‘Anders Werken’ is om het werk efficiënter te
verdelen en diensten uit te sparen, zodat de medewerkers meer tijd hebben voor bijvoorbeeld het
kunnen werken aan vakmatige ontwikkeling, medezeggenschapswerk, inhoudelijke projecten,
pauzes en verlof.
ProRail heeft de onderzoeken met betrekking tot de twee grootste posten, te weten Amsterdam en
Utrecht, nu afgerond. De medewerkers van deze posten hebben hier een grote bijdrage aan
kunnen leveren. Deze onderzoeken laten zien dat diverse maatregelen kunnen bijdragen tot
anders werken. Op basis hiervan wil ProRail een pilot starten. Zo is de inschatting dat bijvoorbeeld
op de post Utrecht met de, mede door medewerkers zelf bedachte, maatregelen - mogelijk 15 tot
20% van de diensten kan worden uitgespaard door het anders indelen van werkplekken en
aflosdiensten – uiteraard conform de CAO. Deze maatregelen leveren naar verwachting een
significante bijdrage aan het terugdringen van het tekort. We zijn onder de indruk van de
aangedragen voorstellen. Het zijn voorstellen met potentie, die tegelijk ook impact hebben op hoe
we werken. Daarom worden de voorstellen omgezet in pilots die we nauwgezet zullen volgen. Deze
kunnen worden afgeblazen, na evaluatie worden gestopt, na evaluatie worden gecontinueerd tot
najaar 2023 of na evaluatie permanent worden ingezet. Op dit moment geeft ProRail de
onderzoeken op de andere posten vorm.
Hierbij wil ProRail haar uitdrukkelijke waardering uitspreken voor de medewerkers die naast hun
gewone werkzaamheden als treindienstleider extra tijd in dit onderzoek hebben gestoken. We
begrijpen dat deze veranderingen veel van de collega’s vragen, maar we hebben ook het
vertrouwen dat het hen ook meer rust in hun werk gaat bieden.
Onderzoek werkbeleving
Zoals gemeld in onze brief van 5 april jl. heeft onderzoeksbureau nGenious de resultaten van het
onderzoek naar de werkbeleving bij Verkeersleiding opgeleverd aan ProRail en de vakbonden. In
onze reactie op dit onderzoek hebben we aangegeven dat de menselijke maat onderbelicht is
geraakt door de focus op prestaties op het spoor, structuren en processen. Dit heeft geleid tot
ontevredenheid bij een deel van de organisatie. De hierbij ontstane patronen zijn niet van het ene
op het andere moment op te lossen en te veranderen. Van groot belang in deze aanpak is dat we
ons niet alleen richten op de besturing, strategie en structuur, maar ook op leiderschap, gedrag en
cultuur. Per locatie hebben we een uitgebreide terugkoppeling van de onderzoeksresultaten op de
verschillende locaties van Verkeersleiding gegeven. We werken nu aan een inventarisatie van
interventies per locatie en stellen op basis daarvan de acties per locatie vast. Na de zomer starten
we. Uiteraard bieden we waar nodig nu al ondersteuning. Daarnaast lopen er al twee trajecten die
beoogd zijn de werkbeleving van onze medewerkers te verhogen: het verbeteren van de
omstandigheden op de werkplek (klimaat, verlichting, werkplek-ergonomie) en onderzoek naar het
bieden van meer waardering en perspectief voor onze collega’s in de operatie (functiereeksen,
loopbaanpaden, financiële waardering)
Vooruitblik
Naast een goede inhoudelijke aanpak van het tekort is het belangrijk om ook voldoende aandacht
te schenken aan de juiste veranderaanpak en de mensen die dit doen. Om te borgen dat hier ook
op de lange termijn voldoende aandacht voor blijft, is vanaf mei jl. een landelijk manager Mens en
Cultuur in het MT van Verkeersleiding aangesteld. Ook is de logistieke operatie onder één direct
leidinggevende gebracht in plaats van verschillende regionale managers. Dit moet de slagkracht en
eenduidigheid in de uitvoering ten goede komen.

2/3
Ons kenmerk T20170117-1878796715-108

Zoals eerder genoemd wordt de zomerperiode uitdagend en is de bezetting op alle posten dan
krap. Naast het traject Anders Werken helpen posten elkaar proactief om het rooster rond te krijgen
en we nemen extra maatregelen. Treindienstleiders kunnen daarvoor ook buiten de eigen post
worden ingezet, en de flexpool wordt ingezet. Aanvullend wordt medewerkers bijvoorbeeld
gevraagd of ze tijdelijk meer uren willen werken. ProRail heeft een landelijk coördinator aangesteld
om te helpen sturen op optimale personeelsplanning in de zomer. Daarnaast hebben posten
‘afschaalmaatregelen’ tot hun beschikking, waarbij wel alle treinen kunnen blijven rijden.
Op de middellange termijn (richting najaar 2023) verwacht ProRail dat het inzetbaarheidsprobleem
geleidelijk afneemt. Dit kan natuurlijk alleen bij gelijkblijvende prestatie van werving en opleiding, bij
gelijkblijvend slagingspercentage en bij gelijkblijvende verwachte uitstroom.
Op de lange termijn (richting 2024 en verder) blijven we aandacht houden voor strategische
personeelsplanning, een gezond werkklimaat en goede arbeidsrelaties. Daarbij zetten we in op
digitalisering en het door laten ontwikkelen van de functie treindienstleider en decentrale
verkeersleider naar de toekomst. De lange termijn heeft onze aandacht, maar de prioriteit gaat nu
allereerst uit naar de andere werkstromen die op kortere termijn al resultaat moeten bieden.
Tot slot
Ook de komende tijd blijven we veel van onze mensen vragen om de roosters rond te krijgen en de
treinen te laten rijden. Hier zijn wij ons terdege van bewust. We gaan de zomerperiode in terwijl de
tekorten nog niet zijn opgelost. Daar treffen we, zoals hierboven beschreven, maatregelen voor.
Ondanks deze aanpak en maatregelen blijft het niet ondenkbaar dat in de komende periode uitval
van treinen kan ontstaan. Een risico dat in het najaar van 2023 naar alle waarschijnlijkheid weer
onder controle is.
Met vriendelijke groet,

John Voppen
Chief Executive Officer

Ans Rietstra
Chief Operational Officer

3/3
Ons kenmerk T20170117-1878796715-108