Werkwijze en Beoordelingskader

Reviewcommissie Hoger Onderwijs en Onderzoek
5 maart 2012

INHOUD
Preambule
1.

Inleiding

2.

Werkwijze

3.

Beoordelingskader
3.1.

Algemeen

3.2

Ambitieniveau en realiteitsgehalte

3.3

Aansluiting bij nagestreefde ontwikkelingen op stelselniveau

3.4

Uitvoerbaarheid

BIJLAGE
1.

Zwaartepuntvorming
1. Innovatiecontracten, Human Capital Agenda’s voor de topsectoren, Masterplan
Bèta en Technologie
2. de Centres of Expertise (CoE’s) in het hbo
3. EU-programma’s: ‘Horizon 2020’ en ‘Erasmus for all’
4. Sectorplannen

Preambule
De hoofdlijnenakkoorden die de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
mede namens de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie voor wat
betreft het groene onderwijs en onderzoek met de universiteiten en hogescholen heeft
gesloten (2011), vormen het kader voor in september 2012 te realiseren
prestatieafspraken. De Reviewcommissie Hoger Onderwijs en Onderzoek (RC) zal vóór 1
augustus 2012 de staatssecretaris adviseren over de uiterlijk 5 mei bij hem ingediende
voorstellen voor prestatieafspraken van de individuele universiteiten en hogescholen.
Voor u ligt de notitie met daarin de werkwijze en het beoordelingskader van de
reviewcommissie. De RC heeft een proces voor ogen waarbij op basis van de door de
instelling geformuleerde strategie en ambities heldere bestuurlijke afspraken met de
staatssecretaris worden gemaakt. De RC hanteert bij haar werkwijze drie basale
uitgangspunten:
1.

De instelling is zelf verantwoordelijk voor haar eigen strategische keuzes
De uitgangspunten voor de bestuurlijke verhoudingen tussen instellingen en overheid zijn
vertrouwen, autonomie en het afleggen van verantwoording. Instellingen maken hun
eigen, strategische keuzes. Het maken van prestatieafspraken past bij deze
sturingsfilosofie.
Bij profilering staan het eigen karakter en het ontwikkelingsperspectief van de individuele
instelling voorop. De RC hoopt en verwacht dat op deze wijze een grote variëteit aan
instellingsprofielen zichtbaar wordt. Om aan deze variëteit recht te doen, beoordeelt de
RC de plannen van de instellingen in de eerste plaats in het licht van de voorgeschiedenis
en de context van de individuele hogeschool of universiteit. Het oordeel van de
reviewcommissie over de voorstellen voor prestatieafspraken betreft het
instellingsniveau. De reviewcommissie geeft een integrale beoordeling van de plannen
van de instelling.

2.

De instelling doet een concreet en transparant voorstel
Afspraken dienen primair betrekking te hebben op doelen en resultaten. Dat vereist dat
de prestatieafspraken zo veel mogelijk concreet en smart1 geformuleerd zijn. Het is de
verantwoordelijkheid van de instelling om de eigen strategische keuzes en ambities te
onderbouwen en transparant te maken. Het staat de instellingen vrij daarbij al dan niet
indicatoren te hanteren, met uitzondering van de conform de hoofdlijnenakkoorden
verplichte indicatoren voor onderwijskwaliteit en studiesucces. Men kan gebruik maken
van indicatoren die de RC als handreiking op haar website heeft geplaatst. Maar
vanzelfsprekend kan men evenzeer gebruik maken van eigen indicatoren, bijvoorbeeld
indicatoren die men hanteert bij het uitzetten van de instellingsstrategie of als interne
sturingsinformatie.
De RC onderkent de beperkingen van het werken met indicatoren: niet alles wat
waardevol is, kan gemeten worden. Daarom worden instellingen nadrukkelijk uitgenodigd
om de concrete doelen en indicatoren in te bedden in een kwalitatieve beschrijving van
hun (nagestreefde) profiel. Het eigen beargumenteerde verhaal van de instelling staat
voorop.

3.

De reviewcommissie hanteert een transparant beoordelingskader
Het derde uitgangspunt van de RC is dat het beoordelingskader dat zij hanteert, zo
transparant mogelijk dient te zijn. Dit om aan instellingen te kunnen aangeven hoe aan
het denken en de dialoog over profilering door de RC wordt vormgegeven. In deze notitie
wordt dat beoordelingskader systematisch uitgewerkt. Daarbij is er ook in voorzien dat
de RC met elke instelling een gesprek heeft voordat zij haar eindadvies opstelt.

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
2

1.

Inleiding
Voor u ligt de notitie met daarin de werkwijze en het beoordelingskader van de
Reviewcommissie Hoger Onderwijs en Onderzoek (RC). Op basis van dit kader zal de RC
adviseren2 aan de staatssecretaris3 over:
•
•

de voorstellen van individuele instellingen voor prestatieafspraken over kwaliteit en
studiesucces, profilering en valorisatie.
de toekenning van een selectief budget voor profilering en zwaartepuntvorming aan
individuele instellingen.

Het gaat daarbij om de volgende vragen:
1. Kan de RC de staatssecretaris adviseren de door de instelling voorgestelde
prestatieafspraak te ondertekenen? Daarbij is extra aandacht vereist voor de inzet
van de instelling bij onderwijskwaliteit en studiesucces. In 2016 wordt beoordeeld of
de afgesproken prestaties over de periode tot en met 2015 zijn gerealiseerd. Dit
oordeel bepaalt of en in hoeverre de middelen voor ‘kwaliteit en studiesucces’
(voorwaardelijke financiering) in de periode 2017-2020 worden gecontinueerd.
2. Welke voorstellen van instellingen komen vanaf 2013 in aanmerking voor (hoeveel)
extra geld uit het selectieve budget?
Tijdpad
De staatssecretaris van OCW heeft alle universiteiten en hogescholen uitgenodigd
uiterlijk op 5 mei 2012 een voorstel voor een prestatieafspraak in te dienen. De RC zal
elk voorstel beoordelen en daarover adviseren aan de staatssecretaris van OCW.
De RC zal elke instelling in de gelegenheid stellen in mei of juni het voorstel toe te lichten
in een individueel gesprek met tenminste twee leden van de RC. De instelling kan dit
gesprek benutten om in te gaan op eventuele specifieke omstandigheden van de
instelling; de RC kan zonodig aanvullende vragen stellen.
De instelling krijgt de gelegenheid om in de week volgend op het gesprek een korte brief
op te stellen met aanvullingen op of wijzigingen van het voorstel. Deze brief wordt
gestuurd naar de staatssecretaris van OCW met een afschrift aan de RC.
Daarop stelt de RC een conceptadvies op dat uiterlijk 13 juli bij de instelling wordt
aangeleverd met het verzoek om het advies te controleren op feitelijke onjuistheden.
Eventuele correcties moeten uiterlijk 20 juli bij de RC binnen zijn.
Vervolgens biedt de RC het definitieve advies vóór 1 augustus 2012 aan de
staatssecretaris van OCW aan.

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
3

2.

Werkwijze
Zoals afgesproken in de hoofdlijnenakkoorden zullen de prestatieafspraken betrekking
hebben op onderwijskwaliteit en studiesucces, profilering van onderwijs en onderzoek, en
valorisatie. De RC zal de voorstellen van de instellingen beoordelen in het licht van hun
profiel, de prestaties die zij de afgelopen jaren gerealiseerd hebben en hun ambities voor
de toekomst. Daarom wordt van de instellingen gevraagd om aanvullend op hun
voorstellen voor de prestatieafspraak een beschrijving te geven van hun profiel, van de
prestaties die zij de afgelopen jaren hebben gerealiseerd en van hun ambities voor de
komende jaren. In de profielbeschrijving dienen instellingen aan te geven wat hun
prioriteiten zijn ten aanzien van de profieldimensies onderwijs, onderzoek en valorisatie
en op welke doelgroepen zij zich richten.
Huidig profiel, sterkte-zwakteanalyse en nagestreefd profiel
De RC is zich ervan bewust dat profilering een dynamisch proces is dat zich in de loop
van de tijd voltrekt. Niettemin vergt een goede beoordeling door de RC een expliciete
beschrijving van het profiel. Het instellingsvoorstel moet de drie volgende elementen
bevatten:
1.
Een beschrijving van het huidige instellingsprofiel
De instelling wordt ten eerste gevraagd het huidige instellingsprofiel te beschrijven,
waarbij onderscheid wordt gemaakt naar de profieldimensies onderwijs, onderzoek en
valorisatie. Het is aan de instelling om aan te geven welke dimensies men in welke mate
relevant acht voor het instellingsprofiel.
2.
Een analyse van de sterktes en zwaktes van de instelling
De RC vraagt ten tweede aan de instelling om in het voorstel aan te geven welke
strategische afwegingen ten grondslag liggen aan de in de profielbeschrijving en het
voorstel voor de prestatieafspraak neergelegde keuzes. De RC realiseert zich dat de
instellingen weinig tijd hebben om een integrale sterkte-zwakteanalyse op te stellen.
Desgewenst kan een instelling bestaande documenten benutten.
3.
Een beschrijving van de voorgenomen wijzigingen van of aanscherpingen in het
instellingsprofiel
Ten derde wordt de instelling uitgenodigd om aan te geven welke aanscherpingen of
wijzigingen men wil aanbrengen in het profiel van de instelling. De RC vraagt de
instelling om aan te geven:
• de ambities voor onderwijs, onderzoek en/of valorisatie uitgedrukt in kwantitatieve en
kwalitatieve doelstellingen, die tijdens de review in 2016 kunnen worden
geëvalueerd.
• de voornemens met betrekking tot het bijstellen van het onderwijs- en
onderzoekaanbod met het oog op het nagestreefde profiel.
Het staat de instelling vrij om bij de drie hierboven aangegeven elementen van het
instellingsvoorstel al dan niet gebruik te maken van indicatoren. Ter ondersteuning van
de instellingen reikt de RC op haar website (www.rchoo.nl) een groslijst van indicatoren
aan voor elk van de drie profieldimensies en voor de context van de instelling. Tevens is
op de website van de RC relevante achtergrondinformatie voor de instellingen
beschikbaar.
Ook kan de instelling zelf beslissen of men de door de RC aangereikte informatie wel of
niet wil gebruiken en/of men eigen indicatoren wenst te hanteren. Uitgezonderd zijn de
‘verplichte indicatoren 4 voor onderwijs (onderwijskwaliteit en studiesucces; voor de

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
4

exacte definitie van deze indicatoren zie website RC) zoals vastgelegd in de
hoofdlijnenakkoorden met de universiteiten en hogescholen en de daarbij afgesproken
keuzevrijheden (zie ook paragraaf 3.2). Voor deze indicatoren geldt dat zij in elk voorstel
aan de orde moeten komen. In het geval dat de instelling voor eigen indicatoren kiest,
vraagt de RC een adequate beschrijving per indicator en een validering van de
bijgeleverde empirische informatie.
De RC vraagt instellingen aan te geven hoe de relevante stakeholders (zoals bijvoorbeeld
werkgevers, studenten, docenten en onderzoekers) zijn betrokken bij de besluitvorming
over de prestatieafspraak.
Beoordelingscriteria
De RC zal de voorstellen van de instellingen toetsen aan de volgende drie criteria:
•
•
•

het ambitieniveau en realiteitsgehalte;
de aansluiting bij gewenste ontwikkelingen op stelselniveau;
de uitvoerbaarheid.

Het derde criterium wordt uitsluitend betrokken bij de beoordeling ten behoeve van de
toekenning van geld uit het selectieve budget. De wijze waarop de RC deze drie criteria
zal hanteren, wordt in het beoordelingskader (paragraaf 3) nader uitgewerkt.
Het belang van de specifieke context en historie van een instelling
Bij profilering staat het eigen karakter en het ontwikkelingsperspectief van de individuele
instelling voorop. Om daar recht aan te doen, beoordeelt de RC de voorstellen in de
eerste plaats in het licht van de specifieke context en historie van de instelling. Centrale
vragen zijn of de voorstellen voldoende ambitieus en haalbaar zijn en of ze aansluiten bij
de gewenste ontwikkelingen op stelselniveau.
Daarbij is het voor de RC van belang om een beeld te hebben van de ontwikkeling van de
instelling over de afgelopen periode (Welke stappen zijn de laatste jaren gezet? Tot
welke resultaten heeft dit geleid? Welke lessen uit het verleden worden getrokken?) en
van de specifieke omstandigheden die bij de beoordeling zouden moeten worden
betrokken.
De RC zal zelf relevante contextuele informatie verzamelen, maar zij spoort de
instellingen aan om hun context en historie nadrukkelijk in beeld te brengen.
Vergelijkend perspectief
In aanvulling op deze aandacht voor context en historie zal de RC bezien hoe de plannen
van de instellingen zich verhouden tot de voornemens van vergelijkbare instellingen.
Instellingen kunnen daartoe ook zelf (nationale en/of internationale) relevante
instellingen benoemen. Een voorwaarde hierbij is dat de betreffende universiteit of
hogeschool ervoor zorgt dat betrouwbare data van de gekozen instellingen tijdig
beschikbaar zijn voor de RC.
Geen format
De instelling kan zelf bepalen op welke wijze zij het voorstel voor de prestatieafspraak
wenst te presenteren. Er is geen verplicht format voor het opstellen van het voorstel. Een
instelling kan daarbij gebruik maken van bestaande documenten of plannen. De RC gaat
ervan uit dat de hier beschreven werkwijze en het beoordelingskader voldoende
aanknopingspunten bieden voor de instelling om te bepalen of zij de door de RC
gevraagde informatie heeft verschaft.

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
5

De RC stelt een maximum aan de omvang van het voorstel, namelijk 40 pagina’s
inclusief eventuele bijlagen. Het staat de instelling natuurlijk vrij om een minder
omvangrijk document aan te leveren.

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
6

3.

Beoordelingskader

3.1 Algemeen
Criteria
Het beoordelingskader is samengesteld uit drie criteria die in deze paragraaf nader
worden uitgewerkt:
•
•
•

ambitieniveau en realiteitsgehalte (3.2);
aansluiting bij gewenste ontwikkelingen op stelselniveau (3.3);
uitvoerbaarheid (3.4).

De RC zal zich een oordeel vormen over de instellingsvoorstellen aan de hand van deze
drie criteria en zal dat oordeel tot uitdrukking brengen in drie daarop betrekking
hebbende ordinale vijfpuntsschalen.
De RC zal haar beoordeling van de criteria uitvoeren op instellingsniveau. Omdat
profilering echter soms juist ook op een lager aggregatieniveau plaatsvindt, wil de RC
hier ruimte voor bieden. Als instellingen voorstellen en plannen concreet maken op het
niveau van opleidingen, faculteiten, schools of sectoren zal de RC de betreffende
informatie in haar oordeel betrekken.

Weging
Zoals in de inleiding aangegeven, zal de RC oordelen over de volgende twee vragen:
•
•

Is er sprake van een adequaat voorstel voor een prestatieafspraak?
Komt de instelling in aanmerking voor extra – en zo ja, hoeveel - geld uit het
‘selectieve budget’?

Bij beide oordelen zal de RC hetzelfde beoordelingskader hanteren, zij het dat er bij de
eerste vraag geen beoordeling plaatsvindt op het derde criterium uitvoerbaarheid.
Daarnaast zal de RC de drie criteria bij de twee oordelen verschillend wegen.
Prestatieafspraken
De RC zal bij haar oordeelsvorming over de prestatieafspraken tot een positief oordeel
komen als op het eerste (ambitieniveau en realiteitsgehalte) en tweede (aansluiting bij
gewenste stelselontwikkelingen) criterium ten minste een 3 wordt gescoord op de hierna
te presenteren vijfpuntsschalen. Er vindt geen beoordeling plaats op het derde criterium
(uitvoerbaarheid).
Daarnaast zal de RC tot een positief oordeel komen wanneer instellingen die een 2
scoren op het tweede criterium ‘aansluiting’, dat kunnen compenseren met een score 4
of 5 op het eerste criterium ‘ambitie en realiteitsgehalte’. Dit biedt ruimte aan
instellingen die een brede en vergaande kwaliteitsverbetering als eerste prioriteit kiezen.
Selectieve budget
Bij de oordeelsvorming over een mogelijke toekenning uit het selectieve budget geldt dat
de scores op elk van de drie criteria tenminste een 3 zullen moeten zijn. Daarnaast zal
bij deze beoordeling het criterium ‘aansluiting bij gewenste ontwikkelingen op
stelselniveau’ relatief zwaar wegen. De RC hanteert daarbij de volgende verdeling:
RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
7

•
•
•

ambitieniveau en realiteitsgehalte: 25%
aansluiting bij gewenste ontwikkelingen op stelselniveau: 50%
uitvoerbaarheid: 25%.

Instellingen hoeven geen apart plan in te dienen voor het selectieve budget. Wel kan een
instelling desgewenst zelf onder de aandacht brengen voor welke ambities of
voornemens men in het bijzonder de middelen wil aanwenden. De RC zal adviseren hoe
het selectieve budget wordt verdeeld over de voorstellen die aan de
minimumvoorwaarden voldoen en die het beste scoren op de gewogen criteria.
Zoals in het hoofdlijnenakkoord met de hogescholen is afgesproken, is een deel van het
selectieve budget ook beschikbaar voor instellingen die zich nadrukkelijk onderscheiden
ten opzichte van andere instellingen in termen van ambitie of aanhoudend bewezen
(onderwijs)kwaliteit. De RC vertaalt dat in een 5-score op het eerste criterium.
Bij de universiteiten zal de RC er nadrukkelijk op letten dat bij de beoordeling niet alleen
de voorgenomen ambitie maar ook de past performance expliciet wordt meegenomen.
Daarbij blijft gelden dat er aanknopingspunten moeten zijn voor aansluiting bij de
nagestreefde stelselontwikkelingen en dat sprake moet zijn van voldoende
uitvoerbaarheid.
Bij haar advies over de hoogte van het toe te kennen bedrag zal de RC rekening houden
met de omvang van de instelling (in termen van studentenaantallen), maar de kwaliteit
van de voorstellen zal leidend zijn.
De instellingen die middelen krijgen uit het selectieve budget worden hiermee in staat
gesteld de door hen voorgestelde plannen sneller uit te voeren en de gestelde ambities
eerder te realiseren, te intensiveren of te verdiepen. Bij de midtermreview in 2014 zal
een lichte toets plaatsvinden om te bepalen of de middelen effectief zijn ingezet en of de
plannen van de grond zijn gekomen.
Ten minste de helft van het selectieve budget voor het hbo is beschikbaar voor
inhoudelijke zwaartepuntvorming. Een cruciale conditie in dit verband is dat de selectieve
middelen slechts beschikbaar komen wanneer de basiskwaliteit van alle
bacheloropleidingen van de hogeschool volgens NVAO-oordelen op orde is.

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
8

3.2 Ambitieniveau en realiteitsgehalte
Begripsomschrijving
Het criterium ‘ambitieniveau en realiteitsgehalte’ wordt gedefinieerd als de mate waarin
de instelling een verbetering van haar (activiteiten en) prestaties nastreeft, waarbij
tegelijkertijd aannemelijk wordt gemaakt dat de ambitie te realiseren is. Van belang is
dat er evenwicht is tussen de nagestreefde activiteiten en prestaties enerzijds en de kans
op verwezenlijking daarvan anderzijds.
Aandachtspunten bij de beoordeling
De RC zal geformuleerde ambities primair bezien in relatie tot de context en historie van
de betreffende instelling. Zij zal in het recente verleden gemaakte strategische keuzes en
gerealiseerde verbeteringen bij haar oordelen betrekken. Ook het handhaven van een al
bestaand hoog prestatieniveau kan als ambitieus gelden. De RC spoort de instellingen
aan om deze punten, waar relevant, in het voorstel onder de aandacht van de RC te
brengen.
De voorstellen zullen in ieder geval een concrete beschrijving moeten bevatten van de
voornemens en beoogde resultaten voor 2015, omdat de RC na 2015 haar eindadvies zal
geven. Dit laat onverlet dat de instelling een ambitie voor de langere termijn kan
formuleren.
De vrijheidsgraden voor de instelling bij het formuleren van haar ambities verschillen
voor onderwijs, onderzoek en valorisatie. Hierna wordt nader op deze verschillen
ingegaan.
Onderwijs, inclusief ‘onderwijskwaliteit en studiesucces’
Instellingen worden uitgenodigd om kort een algemene karakterisering van (hun
benadering van) het onderwijs te geven om zo het profiel van de instelling op deze
dimensie te kenschetsen. Daarbij geven instellingen aan hoe zij aandacht besteden aan
intensivering van het onderwijs, verbetering van het rendement van hun opleidingen, het
terugdringen van uitval en studie-switch, het tot stand brengen van een meer ambitieuze
en minder vrijblijvende studiecultuur en het verbeteren van de docentkwaliteit.
Universiteiten worden opgeroepen in het verlengde van het rapport van de commissieVeerman aan te geven in welke mate en op welke wijze zij aandacht besteden aan
academische vorming. Daarnaast wordt hen gevraagd te beschrijven hoe zij meer
differentiatie in het onderwijs zullen realiseren.
Ook hogescholen staan voor een tweeledige opdracht: én de kwaliteit van de bacheloropleidingen omhoog brengen én meer differentiatie in het onderwijsaanbod
bewerkstelligen. Daarbij hoort ook de versterking van het praktijkgericht onderzoek als
kwaliteitsimpuls voor het onderwijs.
Voor ‘onderwijskwaliteit en studiesucces’ zijn in de hoofdlijnenakkoorden afspraken
gemaakt over indicatoren waarop instellingen ambities zullen formuleren: uitval,
rendement, switch, docentkwaliteit, onderwijsintensiteit, kwaliteit of excellentie.
Daarnaast zullen de voorstellen ook concrete doelstellingen bevatten met betrekking tot
de indirecte kosten. Universiteiten en hogescholen hebben de vrijheid om bij enkele
indicatoren eigen definities te hanteren, mits beargumenteerd en gevalideerd. Dit laat
onverlet dat een instelling desgewenst aanvullende indicatoren in deze profieldimensie
kan kiezen.

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
9

De RC onderkent overigens dat er een spanningsveld kan bestaan tussen de indicatoren
onderling. Zo wordt in het hoofdlijnenakkoord met de HBO-raad gesteld dat de partijen
zich bewust zijn van de spanning die bestaat tussen de noodzaak de bachelorstandaard
te verhogen, terwijl de kwaliteit van de instroom onder druk staat en het studiesucces
moet toenemen. Bij de beoordeling van de prestatieafspraken zal rekening worden
gehouden met dit trilemma. In het hoofdlijnenakkoord met de VSNU is als
randvoorwaarde opgenomen dat de verbetering van het rendement niet ten koste mag
gaan van de kwaliteit en het eindniveau van de opleidingen. Een hoge ambitie op de ene
indicator kan gepaard gaan met een minder hoge ambitie op een andere indicator. In de
hoofdlijnenakkoorden is expliciet aangegeven dat instellingen op dit punt ruimte hebben
om eigen keuzes te maken.
Tevens zal de RC rekening houden met het tijdstip waarop veranderende wet- en
regelgeving met betrekking tot bijvoorbeeld selectie in het hoger onderwijs,
toelatingsvoorwaarden mbo-hbo, doorstroom hbo-wo en vervroeging van de
aanmelddatum operationeel is.
Voor excellentie in onderwijs zal de RC twee benaderingen hanteren. Ten eerste kan de
instelling als indicator de deelnamepercentages van studenten aan excellentietrajecten
gebruiken. Het kan daarbij gaan om al in het kader van het lopende Sirius Programma
gehonoreerde of nog door de instelling te ontwikkelen trajecten. In het laatste geval
dienen deze trajecten nadrukkelijk onderdeel te zijn van het instellingsvoorstel en is
externe validering van het excellente karakter van het programma vereist om bij gebruik
als indicator overtuigend te zijn. Daartoe moet een dergelijk te ontwikkelen
excellentietraject uiterlijk in 2013 beoordeeld zijn door de commissie van leading experts
van het Sirius Programma. De RC zal met deze commissie hier afspraken over maken.
Ten tweede wordt de instelling de mogelijkheid geboden te kiezen voor de twee andere
voor onderwijskwaliteit benoemde indicatoren NSE-oordeel5 en goed/excellentscore
NVAO.
Tot slot wordt hogescholen en universiteiten gevraagd aan te geven welke keuzes men
heeft gemaakt. Zijn er delen van het onderwijsaanbod die de instelling wil afbouwen,
bijstellen of uitbreiden?
Onderzoek
Universiteiten en hogescholen zijn op verschillende manieren betrokken bij onderzoek.
De RC probeert daarom recht te doen aan een breed scala van onderzoekstypen, van
fundamenteel en toegepast tot praktijkgericht onderzoek. Waar bij de hogescholen het
referentiekader veelal regionaal of nationaal van karakter is, is universitair onderzoek
eerder gericht op kennisproductie en -verspreiding in een mondiaal wetenschappelijk
verband.
Voor universitair onderzoek zijn meer, en meer robuuste, indicatoren beschikbaar dan
voor het praktijkgericht onderzoek dat hogescholen uitvoeren. Indicatoren voor
praktijkgericht onderzoek en valorisatie liggen bij hogescholen sterk in elkaars verlengde.
Verbinding met de beroepspraktijk en terugkoppeling naar het onderwijs zijn algemeen
erkende kernpunten. Via projecten als Evaluating Research in Context (ERiC, NWO 6) is
aan de ontwikkeling van indicatoren gewerkt en ook in het kader van de
Validatiecommissie Kwaliteitszorg Onderzoek (VKO) krijgen specifieke indicatoren voor
prestaties en impact van praktijkgericht onderzoek aandacht. Een selectie daaruit is bij
wijze van voorbeeld in de groslijst van indicatoren op de website van de RC opgenomen.
Ook voor het onderzoek vraagt de RC om aan te geven welke onderdelen van het
onderzoek de instelling wil afbouwen, uitbreiden of bijstellen.

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
10

Wat in termen van ambitieniveau in de profieldimensie ‘onderzoek’ als een (sterke)
verbetering kan gelden, hangt uiteraard af van het type instelling en de
onderzoeksdoelstellingen, het disciplinaire specialisatieprofiel, en de uitgangssituatie van
de instelling. In de Strategische Agenda Hoger Onderwijs, Onderzoek en Wetenschap en
in het hoofdlijnenakkoord is in dit licht aangegeven dat universiteiten hun
wetenschappelijk profiel zullen versterken door zwaartepunten te vormen en door samen
te werken.
Valorisatie
In de hoofdlijnakkoorden is afgesproken om vóór 2015 te streven naar een breed
gedragen set van valorisatie-indicatoren. Deze kan als basis dienen voor nadere
afspraken over valorisatie na 2015. Bij de ontwikkeling van de set zijn de ministeries van
OCW en EL&I, de VSNU, de HBO-raad, de KNAW en de Landelijke Commissie Valorisatie
betrokken. De RC zal dit traject rond het ontwikkelen en testen van valorisatieindicatoren nadrukkelijk volgen. Voor de komende prestatieafspraken vraagt de RC
instellingen aan te geven wat hun ambities zijn op het gebied van valorisatie, zo mogelijk
aan de hand van indicatoren.
De RC benadrukt opnieuw dat mogelijke verbeteringen in termen van valorisatieactiviteiten en prestaties sterk afhankelijk zijn van het type instelling en de
doelstellingen, het disciplinaire specialisatieprofiel, en de uitgangssituatie van de
instelling.
Wat betreft ‘valorisatie’ zal de RC bij de beoordeling van de voorstellen voor de
prestatieafspraken de in de hoofdlijnenakkoorden genoemde aandachtspunten betrekken.
Bij de universiteiten gaat het daarbij om:
•
•

ambities op valorisatiegebied en de concretisering hiervan, waaronder:
de wijze waarop de instelling valorisatie in de organisatie (inclusief onderwijs in
ondernemendheid en ondernemerschap) en het HRM-beleid verankert.

Bij de hogescholen gaat het erom:
•
•

wat tot 2015 in onderwijs in ondernemendheid en ondernemerschap alsmede in
kennisbenutting van het praktijkgericht onderzoek is bereikt en welke stappen de
instelling daarvoor zet;
hoe de instelling organisatorisch en qua professionele infrastructuur (in het HRMbeleid) kennisbenutting en ondernemerschapsonderwijs verankert.

Beoordeling
De RC zal haar beoordeling op het criterium ‘ambitieniveau en realiteitsgehalte’ tot
uitdrukking brengen via een score op de volgende vijfpuntsschaal. Deze schaal zal de RC
gebruiken voor een integraal oordeel over het ambitieniveau van het voorstel.

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
11

Punten

Betekenis

5

Het instellingsvoorstel is bijzonder ambitieus. De ambitie is overtuigend
realiseerbaar gegeven de context, historie en gekozen strategie met
bijbehorende maatregelen van de instelling.
De instelling zal naar verwachting bij het behalen van de ambitie haar positie
ten opzichte van de huidige situatie sterk verbeteren of haar thans reeds
sterke positie kunnen consolideren. Duidelijk zichtbare en verifieerbare
vooruitgang ten opzichte van de huidige situatie is te verwachten tijdens de
review in 2016. Als een instelling in de afgelopen jaren al een scherp profiel
heeft opgebouwd in combinatie met aanhoudend bewezen hoge kwaliteit, zal
handhaving op hetzelfde hoge niveau ook als ambitieus worden
gekwalificeerd.
Het instellingsvoorstel is ambitieus. Gegeven de context en historie van de
instelling lijkt de ambitie realiseerbaar. De ambitie is goed realiseerbaar
gegeven de context en historie van de instelling en de gekozen strategie met
bijbehorende maatregelen. De instelling zal naar verwachting bij het behalen
van de ambitie haar positie ten opzichte van de huidige situatie verbeteren;
zichtbare en verifieerbare verbeteringen ten opzichte van de huidige situatie
zijn te verwachten tijdens de review in 2016.
Het instellingsvoorstel is merendeels ambitieus. De ambitie lijkt realiseerbaar
gegeven de context, historie en gekozen strategie met bijbehorende
maatregelen.
Zichtbare en verifieerbare verbeteringen ten opzichte van de huidige situatie
zijn op het merendeel van de onderdelen te verwachten tijdens de review in
2016.
Het instellingsvoorstel schiet merendeels tekort voor wat betreft ambitie en
realiseerbaarheid gegeven de context en historie van de instelling.
Zichtbare en verifieerbare verbeteringen ten opzichte van de huidige situatie
zijn slechts voor weinig onderdelen te verwachten tijdens de review in 2016.
Het instellingsvoorstel schiet sterk tekort voor wat betreft ambitie en
realiseerbaarheid gegeven de context en historie van de instelling.
Zichtbare en verifieerbare verbeteringen ten opzichte van de huidige situatie
zijn niet te verwachten tijdens de review in 2016. De instelling zal naar
verwachting met deze formulering van de ambitie haar positie ten opzichte
van de huidige situatie niet verbeteren.

4

3

2

1

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
12

3.3 Aansluiting bij nagestreefde ontwikkelingen op stelselniveau:
zwaartepuntvorming en differentiatie

Begripsomschrijving
In diverse documenten (strategische agenda, hoofdlijnenakkoorden, Innovatiecontracten
en ‘Human Capital Agenda’s’ in de topsectoren, Masterplan Bèta en Technologie,
sectorplannen, EU-programma’s ‘Horizon 2020’ en ‘Erasmus for all’) zijn wensen voor de
toekomstige ontwikkeling van het hoger onderwijs, het onderzoek en de valorisatie
vastgelegd. Deze documenten zijn in bijlage 1 samengevat. Deze vormen de basis voor
het tweede criterium. De RC zal een oordeel geven over de mate waarin de voorstellen
aansluiten bij twee hoofdprioriteiten: zwaartepuntvorming en differentiatie van het
onderwijs. Met name voor zwaartepuntvorming is van belang dat door de instellingen
wordt ingespeeld op de in bijlage 1 benoemde punten.
Zoals hiervoor aangegeven, zal de RC dit criterium relatief zwaar laten wegen bij de
advisering over de eventuele toekenning van financiële middelen uit het selectieve
budget.
Universiteiten
A.
Inzet voor prestatieafspraken
Bij zwaartepuntvorming bij universiteiten gaat het om het creëren van focus en massa,
een sterkere koppeling van onderwijs aan onderzoek, het behoud van eigen
wetenschappelijke sterktes, het inspelen op de Innovatiecontracten en ‘Human Capital
Agenda’s’ in de topsectoren en op de nieuwe EU-programma’s aangaande onderwijs en
onderzoek.
Differentiatie van het onderwijs richt zich bij de universiteiten op herordening van het
onderwijsaanbod, verbreding van de bacheloropleidingen, samenwerkingsverbanden bij
kleine opleidingen en excellentietrajecten. Deze differentiatie dient gekoppeld te zijn aan
de versterking van de aansluiting van het opleidingenaanbod bij het profiel van de
universiteit en bij de topsectoren. Herordening leidt nu al tot een sterkere verbinding van
de masteropleidingen met onderzoekszwaartepunten. De vorming van landelijke masterprogramma’s kan hierbij zinvol zijn.
B.
Selectieve budget
De voornemens ten aanzien van zwaartepuntvorming in onderwijs en onderzoek en
differentiatie voor de periode 2013-2016 wegen relatief zwaar mee bij de toekenning
voor extra middelen uit het selectieve budget. Deze middelen maken voor de
universiteiten onderdeel uit van het onderwijsbudget. Maar bij de beoordeling van de
voornemens van de universiteiten door de RC staat de integraliteit van onderwijs en
onderzoek voorop.
De RC zal er nadrukkelijk op letten dat bij de beoordeling niet alleen de voorgenomen
ambitie maar ook de past performance expliciet wordt meegenomen.
Hogescholen
A.
Inzet voor prestatieafspraken
Elke hogeschool beschrijft welke stappen de afgelopen jaren zijn gezet op het gebied van
zwaartepuntvorming of thematische profilering, differentiatie van het onderwijs,
herordening van het opleidingenaanbod en aansluiting op de topsectoren. Tevens
beschrijft de hogeschool welke resultaten daarmee bereikt zijn, wat de ambities voor de
komende jaren zijn en welke maatregelen genomen worden om die ambities te

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
13

realiseren. Daarbij wordt rekening gehouden met de sectorale verkenningen en
afspraken die gemaakt zijn in het kader van sectorplannen.
Zwaartepuntvorming in de hbo-sector is gericht op de versterking van het praktijkgericht
onderzoek via publiek-private samenwerking in combinatie met hoogwaardig
onderwijsaanbod, en het inspelen op de ‘Human Capital Agenda’s’ in de topsectoren en
maatschappelijke uitdagingen.
Bij differentiatie in het hoger beroepsonderwijs gaat het om het aansluiten bij sectorale
verkenningen en het realiseren van een profielbepalende differentiatie in
onderwijsprogramma’s. Hierbij kan gedacht worden aan driejarige vwo-trajecten, meer
excellentie (zie ook paragraaf 3.2), Associate-degree- en hbo-masterprogramma’s. De
twee laatstgenoemde programma’s dienen nadrukkelijk afgestemd te zijn op de behoefte
van werkenden en het bedrijfsleven. Ook dienen de masterprogramma’s te fungeren als
doorstroomtraject voor bachelorstudenten, bijvoorbeeld voor studenten uit
honoursclasses en de driejarige trajecten voor vwo’ers. Voor de Ad geldt dat het van
belang is een relatie te leggen met de uitkomsten van de commissie Ad7 (uitrol
succesvolle programma’s en top 25 vanuit werkveld).
Hogescholen hebben de mogelijkheid om een eigen tijdsvenster te hanteren dat aansluit
bij hun ontwikkelingsproces. Op basis hiervan doet elke hogeschool concrete voorstellen
voor de eigen profilering. Dit kan betrekking hebben op de ontwikkeling van inhoudelijke
zwaartepunten, herijking van het onderwijsaanbod, excellentie en/of onderwijskundige
differentiatie van het onderwijs voor de periode waarover prestatieafspraken worden
gemaakt.
Daarbij is in het hoofdlijnenakkoord met de HBO-raad vastgesteld dat hogescholen over
het algemeen een regionale functie vervullen, zeker waar het de bacheloropleidingen
betreft. Om aan de lokale vraag van de arbeidsmarkt én van de studenten te voldoen, is
voor de meeste hogescholen een breed, multisectoraal karakter dan ook het
uitgangspunt. Tevens is afgesproken dat sectorale verkenningen een belangrijk
instrument zijn voor herijking van het opleidingenaanbod.
B.
Selectieve budget
De voornemens ten aanzien van zwaartepuntvorming en differentiatie voor de periode
2013-2016 wegen relatief zwaar mee bij de toekenning voor extra middelen uit het
selectieve budget.
In het hoofdlijnenakkoord met de HBO-raad is daarnaast aangegeven dat het selectieve
budget ook bedoeld is ter honorering van zeer hoge ambities en aanhoudend (bewezen)
prestaties van hogescholen op het gebied van kwaliteit. Het laatste punt wordt door de
RC gehonoreerd bij het eerste criterium (voorwaarde is een 5-score op het eerste
criterium ambitie en realiteitsgehalte, zie paragraaf 3.2).
Tenminste de helft van het selectieve budget voor het hbo is beschikbaar voor
zwaartepuntvorming. Het budget dat aan een Centre of Expertise (CoE) kan worden
toegekend, is in beginsel gelijk aan het budget dat instellingen tijdens de vorige
toekenningsronde voor Centres of Expertise konden krijgen (€1 miljoen per jaar voor een
beperkt aantal jaren). Voor een CoE gelden in elk geval de voorwaarden dat het CoE past
in het profiel van de instelling en dat er sprake is van co-financiering en publiek-private
samenwerking. Gezien de korte termijn waarop de voorstellen moeten worden ingediend,
zal een deel van de uitwerking in 2013 kunnen plaatsvinden (zie ook bijlage 1).
Specifiek voor het hoger agrarisch onderwijs (hao) geldt dat met de selectieve middelen
verder inhoud wordt gegeven aan het vervolgtraject in het verlengde van het sectorplan
hao.

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
14

Aandachtspunten bij de beoordeling
De RC zal elk instellingsvoorstel beoordelen op:
•
•

de mate waarin wordt aangesloten op een of beide hoofdprioriteiten
(zwaartepuntvorming en differentiatie van het onderwijs) en
hoe dit tot uitdrukking komt in de nagestreefde profielen.

Een belangrijk doel van profilering, zoals aan de orde gesteld in de genoemde
beleidsdocumenten, is dat de individuele instelling, gegeven de context en historie van
de instelling, scherpe keuzes maakt die de doelmatigheid en kwaliteit van het onderwijs
en onderzoek kunnen verhogen. De RC zal in haar oordeelsvorming meewegen of een
instelling concrete en zichtbare stappen zet zoals afbouw, concentratie of
krachtenbundeling. De RC zal daarbij in ogenschouw nemen of voorstellen consequenties
hebben voor andere instellingen en/of er overlap aanwezig is met het aanbod van veel
andere instellingen.
De RC hecht grote waarde aan instellingsoverstijgende afspraken. Deze zal zij in het
oordeel nadrukkelijk meenemen, mits zichtbaar gemaakt in de voorstellen van alle
betrokken instellingen.
Daarnaast zal de RC rekening houden met het type instelling en haar context. Zo zal een
monosectorale pabo minder vergaand kunnen aansluiten bij differentiatie en
zwaartepuntvorming dan een brede grote hogeschool.
Beoordeling
De RC zal haar beoordeling op het criterium ‘aansluiting bij nagestreefde ontwikkelingen
op stelselniveau’ tot uitdrukking brengen via de score op de volgende vijfpuntsschaal:
Punten

Betekenis

5

Het instellingsvoorstel zet zeer sterk in op differentiatie en
zwaartepuntvorming.
Het instellingsvoorstel bevat hierop sterk toegesneden scherpe keuzes ten
aanzien van het onderwijs- en onderzoekaanbod. De keuzes zijn zeer goed
gerelateerd aan de relevante (regionale of (inter)nationale) omgeving.
Het instellingsvoorstel zet sterk in op differentiatie en zwaartepuntvorming.
Het instellingsvoorstel bevat hierop toegesneden scherpe keuzes ten aanzien
van het onderwijs- en onderzoekaanbod. De keuzes zijn goed gerelateerd aan
de relevante (regionale of (inter)nationale) omgeving.
Het instellingsvoorstel zet substantieel in op differentiatie en
zwaartepuntvorming.
Het instellingsvoorstel bevat hierop toegesneden keuzes ten aanzien van het
onderwijs- en onderzoekaanbod. De keuzes zijn voldoende gerelateerd aan de
relevante (regionale of (inter)nationale) omgeving.
Een beperkt deel van het instellingsvoorstel zet in op differentiatie en
zwaartepuntvorming.
Het instellingsvoorstel bevat enkele hierop toegesneden keuzes ten aanzien
van het onderwijs- en onderzoekaanbod. De keuzes zijn matig gerelateerd aan
de relevante (regionale of (inter)nationale) omgeving.
Het instellingsvoorstel zet niet of nauwelijks in op differentiatie en
zwaartepuntvorming.
Het instellingsvoorstel bevat niet of nauwelijks hierop toegesneden keuzes ten
aanzien van het onderwijs- en onderzoekaanbod.

4

3

2

1

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
15

3.4

Uitvoerbaarheid

Begripsomschrijving
Het derde door de RC te hanteren criterium betreft de ‘uitvoerbaarheid’ van een
instellingsvoorstel. Dit criterium wordt uitsluitend betrokken bij de beoordeling ten
behoeve van het selectieve budget.
Bij het criterium ‘uitvoerbaarheid’ gaat het de RC erom in hoeverre de instelling in haar
voorstel aannemelijk maakt dat zij het nagestreefde profiel kan realiseren. Daarom zou
de instelling - beknopt, maar zo concreet mogelijk - dienen aan te geven hoe zij zich
voorneemt de ambities waar te maken.
Aandachtspunten bij de beoordeling
Daarbij is het onder meer van belang dat de instelling aandacht besteedt aan:
•
•
•
•

de samenhang tussen de voorgenomen ambities, de te nemen beslissingen en de in
te voeren maatregelen;
recente succesvolle initiatieven die aansluiten bij de geformuleerde ambities;
de beschikbare capaciteit en middelen;
de verankering in de instelling(strategie), alsmede een duurzame consistente aanpak.

De RC zal hierbij bijzondere aandacht besteden aan de voornemens met betrekking tot
zwaartepuntvorming en differentiatie.
Beoordeling
De RC zal haar beoordeling op het criterium ‘uitvoerbaarheid’ tot uitdrukking brengen via
een score op de volgende vijfpuntsschaal:
Punten

Betekenis

5

Het instellingsvoorstel is bijzonder goed uitvoerbaar. De instelling stelt
duidelijke prioriteiten bij de inzet van capaciteit en middelen en geeft zeer
overtuigend aan hoe de strategie met bijbehorende doelen zal worden
gerealiseerd.

4

Het instellingsvoorstel is uitvoerbaar. De instelling stelt prioriteiten bij de inzet
van capaciteit en middelen en geeft overtuigend aan hoe de strategie met
bijbehorende doelen zal worden gerealiseerd.

3

Het instellingsvoorstel is merendeels uitvoerbaar. Voor een groot deel van de
strategie en bijbehorende doelen geeft de instelling overtuigend aan dat deze
zullen worden gerealiseerd.

2

Het instellingsvoorstel is niet meer dan gedeeltelijk uitvoerbaar. Het is
onvoldoende duidelijk hoe de strategie met bijbehorende doelen zal worden
gerealiseerd.
Het instellingsvoorstel is niet of nauwelijks uitvoerbaar. Het wordt (vrijwel)
niet duidelijk hoe de strategie met bijbehorende doelen zal worden
gerealiseerd.

1

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
16

BIJLAGE 1
Zwaartepuntvorming
Voor zwaartepuntvorming is het volgende van belang:
1. de Innovatiecontracten (2012) en de ‘Human Capital agenda’s (2012) voor de
topsectoren; Masterplan Bèta en Technologie;
2. de gewenste Centres of Expertise (CoE) in het hbo;
3. de EU-programma’s ten aanzien van onderzoek (‘Horizon 2020’) en onderwijs
(‘Erasmus for all’);
4. de relevante sectorplannen.
1.

Innovatiecontracten en ‘Human Capital Agenda’s’
Dit voorjaar zullen de Human Capital Agenda’s (HCA’s) en de Innovatiecontracten (IC’s)
voor de door het kabinet vastgestelde topsectoren 8 beschikbaar komen. Het betreft de
volgende sectoren:
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Agrofood
Chemie
Creatieve Industrie
Energie
High tech
Life sciences
Logistiek
Tuinbouw
Water

In de HCA’s worden afspraken gemaakt over het verbeteren van de aansluiting –
kwantitatief en kwalitatief - tussen het bedrijfsleven en de onderwijsinstellingen. De
topsectoren stellen daarnaast een gezamenlijk Masterplan Bèta en Technologie op, dat
de bestaande en nieuwe activiteiten rond dit thema verbindt.
De IC’s geven een overkoepelende strategie voor kennisontwikkeling en innovatie. De
economische en maatschappelijke innovatiebehoeften in de betreffende sector vormen
hierbij het uitgangspunt. Onderdeel van de IC’s zijn publiek-private
samenwerkingsvormen en de vorming van Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI).
Daarnaast wordt aandacht besteed aan sectordoorsnijdende thema’s, zoals biobased
economy, nanotechnologie, sociale infrastructuur en ICT. Ook zullen de topsectoren
inspelen op Europese thema’s en andere internationale netwerken.
De RC vraagt de instelling - afhankelijk van het profiel van de hogeschool of universiteit in het voorstel in te gaan op éen of meer agenda’s en/of contracten. Gevraagd wordt
concreet inzichtelijk te maken hoe de topsectoren terug te vinden zijn in het
nagestreefde profiel van de instelling; bijvoorbeeld het stimuleren van de groei van het
aantal studenten in voor topsectoren relevante opleidingen of het maken van keuzes ten
aanzien van het onderwijs- en onderzoeksaanbod.
Masterplan Bèta en Technologie
De negen topsectoren hebben gezamelijk het Masterplan Bèta en Technologie (MB&T)
opgesteld. De langetermijnambitie (2025) is dat 40% van alle afgestudeerden een bètaen technologische opleiding heeft genoten. Als onderdeel van deze ambitie stellen de
topsectoren zich als doel om gedurende een langere periode minstens 40.000 bètatechnologische mensen per jaar extra aan te trekken door opleiding en zijinstroom.
Naast deze verhoging is ook een kwaliteitsslag nodig in het onderwijs en de
beroepsbevolking. In het masterplan zijn vier inhoudelijke speerpunten geïdentificeerd
voor het bepalen van concrete actiepunten:
RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
17






Speerpunt 1: Grotere instroom van bèta- technologiegediplomeerden in de
topsectoren
Speerpunt 2: Continue afstemming onderwijs – arbeidsmarkt
Speerpunt 3: Binden, boeien en ontwikkelen van bèta- en technische mensen
Speerpunt 4: Vergroot het internationaal perspectief op de arbeidsmarkt

Het MB&T is overkoepelend en aanvullend op de HCA’s van de topsectoren en vele
bestaande programma’s. Het plan wordt gezamenlijk uitgevoerd door de topsectoren, het
onderwijs en de overheid.
2.

Centres of Expertise (CoE) in het hbo
Inhoudelijke zwaartepuntvorming in het hbo is gericht op de versterking van het
praktijkgericht onderzoek via publiek-private samenwerking en in combinatie met
hoogwaardig onderwijsaanbod. Hierbij gaat het om de focus die hogescholen in een
regionaal of thematisch samenwerkingsverband in het praktijkgerichte onderzoek
aanbrengen, alsmede om de verbinding die met de regionale arbeidsmarkt wordt
gelegd. Aan zwaartepuntvorming kan onder meer worden vormgegeven via Centres of
Expertise (CoE). Het doel is ten minste één CoE tot stand te laten komen in de publieke
sectoren ‘zorg’ en ‘onderwijs’ en één in elke topsector, mits daar behoefte aan blijkt uit
de ‘Human Capital Agenda’s’. Daarnaast is er ook buiten deze publieke en topsectoren
ruimte voor CoE’s. Er zijn al CoE’s in de sectoren chemie, water, automotive, agrofood en
tuinbouw & uitgangsmaterialen.
Voor een CoE gelden in elk geval de volgende voorwaarden:
• Het CoE past in het profiel van de instelling; het gaat om integrale zwaartevorming
rond onderwijs en onderzoek, gebaseerd op de (economische) zwaartepunten in de
regio.
• Er is sprake van co-financiering en publiek-private samenwerking. Voor de CoE’s in de
zorg en het onderwijs geldt de eis tot co-financiering niet als harde voorwaarde, wel
is het een pre als er financiële publiek-publieke samenwerking is.
Gezien de korte termijn waarop de voorstellen moeten worden ingediend, kan een deel
van de uitwerking in 2013 plaatsvinden. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om het maken van
een business-plan, de concretisering van de private financiering en het opstellen van een
begroting. Wel dient de instelling al in haar voorstel aannemelijk te maken dat het
perspectief dusdanig is dat zij in 2013 aan deze voorwaarden kan voldoen. Een positieve
midtermreview is voorwaarde voor toekenning van de tweede tranche van twee jaar in
2015 en 2016.

3.

EU-programma’s: ‘Horizon 2020’ en ‘Erasmus for all’
De RC verwacht dat instellingen hun ambities mede zullen formuleren in het licht van de
nieuwe EU-programma’s voor onderzoek 9 (‘Horizon 2020’) en onderwijs10 (‘Erasmus for
all’). ‘Horizon 2020’ is het EU-kaderprogramma voor onderzoek en innovatie dat zal lopen
van 2014 tot 2020 en dat alle bestaande EU-middelen voor onderzoek en innovatie
bundelt. Daarbij gaat het onder meer om het kaderprogramma voor onderzoek, de
innovatiegerelateerde maatregelen van het kaderprogramma voor concurrentievermogen
en innovatie en het Europees Instituut voor Innovatie en Technologie (EIT). In ‘Horizon
2020’ worden middelen uitgetrokken voor onderzoek naar de grote maatschappelijke
uitdagingen in Europa (de grand challenges):
•
•
•

gezondheidszorg, demografische veranderingen en welzijn;
voedselveiligheid, duurzame landbouw, marien en maritiem onderzoek en de bioeconomie;
veilige, schone en efficiënte energie;

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
18

•
•
•

slim, groen en geïntegreerd vervoer;
klimaatbeleid, hulpbronefficiëntie en grondstoffen;
inclusieve, innoverende en veilige samenlevingen.

De focus ligt sterk op excellentie in onderzoek, maar de middelen voor ‘Horizon 2020’
zijn vooral ook bedoeld om nieuw gegenereerde kennis om te zetten in technologische
doorbraken. Met het programma wordt een sterke impuls gegeven aan de European
Research Council (ERC), het onderzoek inzake toekomstige en opkomende technologieën
(Future and Emerging Technologies - de FET Flagship Initiatives), opleidings-, mobiliteitsen carrièreperspectieven voor jong talent (o.m. de Marie Curie-acties) en het EIT.
Internationale samenwerking in onderzoek is daarbij essentieel. Netwerkvorming,
publiek-private partnerschappen in onderzoek en openstelling van grootschalige
onderzoeksinfrastructuur zullen daarom in ‘Horizon 2020’ worden bevorderd.
Internationalisering is ook het doel van ‘Erasmus for All’ (E4A). Dit nieuwe, zeven jaar
durende programma van de Europese Unie voor onderwijs, opleiding, jeugd en sport, zal
alle huidige EU- en internationale regelingen verenigen – en sterk verruimen – op het
gebied van de bevordering van studeren in het buitenland door studenten in het hoger
onderwijs en praktijkstagestudenten. Ook docenten, onderwijsinstellingen en
ondernemingen kunnen een beroep doen op E4A. De RC is van mening dat zowel in
‘Horizon 2020’ als ‘Erasmus 4 All’ kansen liggen voor Nederlandse
hogeronderwijsinstellingen.
4.

Sectorplannen
In de strategische agenda en de hoofdlijnenakkoorden zijn in elk geval de volgende
sectoren benoemd met afspraken of plannen die een rol kunnen spelen bij de
herordening van het onderwijs- en/of onderzoekaanbod.
Wo:
• Geesteswetenschappen (wo, 2008)
• Natuur- en scheikunde (wo, 2010)
• Technologie / drie TU’s (wo, 2004 en 2011)
• Alfa- en gammawetenschappen (SA en HLA, 2011)
Hbo:
• Hbo Noord Nederland 2010-2015 (2010)
• Kunstvakonderwijs (hbo, 2011)
• Sectorale verkenning hbo techniek in bedrijf (hbo, 2011)
• Sectorale verkenning gezondheidszorg (hbo, gepland in 2012)
• Hoger agrarisch beroepsonderwijs 2011-2015 (2011)
• Sectorale agenda Lerarenopleidingen (voorjaar 2012)
De RC zal bij haar beoordeling aandacht schenken aan de wijze waarop een instelling
eventuele concrete uitwerkingen voorstelt die aansluiten bij sectorplannen11. Plannen die
al via een sectorcommissie of regieorgaan geïmplementeerd en gemonitoord worden
hoeven niet uitgebreid terug te komen in de prestatieafspraken. De RC verwacht wel dat
de instellingen met hun profilering aansluiten bij deze plannen. Ook kan het zijn dat de
ambitie van de instelling verder reikt dan in het sectorplan is afgesproken door
bijvoorbeeld een relatie te leggen met topsectoren of verdergaande
samenwerkingsverbanden aan te gaan.
Bij plannen of verkenningen waar (nog) geen beleidsreactie van de overheid beschikbaar
is, is het niettemin denkbaar dat instellingen daarbij rekening houden.
Specifiek voor het kunstvakonderwijs geldt dat er 1 april 2012 een inhoudelijke
verdieping van het sectorplan beschikbaar komt. De instellingen moeten uitvoering

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
19

geven aan deze verdieping in hun prestatieafspraken. De RC betrekt bij de beoordeling in
hoeverre de instellingen aansluiten bij de inhoudelijke verdieping en het sectorplan.

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
20

Noten
1

Smart: specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch, tijdgebonden

2

Voor een volledige taakomschrijving, zie Besluit van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap van 28 februari 2012, nr. HO&S/355166, houdende instelling van de Commissie voor kwaliteit,
profilering en valorisatie in het hoger onderwijs en onderzoek, kortweg de Reviewcommissie hoger onderwijs en
onderzoek (Instellingsbesluit Reviewcommissie hoger onderwijs en onderzoek)
3

In het vervolg van deze notitie wordt waar de staatssecretaris (van OCW) staat tevens de minister van EL&I
bedoeld voor wat betreft het groene onderwijs en onderzoek.
Voor de OU zullen deels andere indicatoren gelden. De OU is een universiteit met een eigen taak en positie in
het hogeronderwijsbestel. Ook de OU is uitgenodigd om in het kader van het hoofdlijnenakkoord met de
universiteiten een voorstel voor een prestatieafspraak voor te leggen. In de brief van 23 december 2011 aan de
Tweede Kamer met zijn beleidsreactie op het advies van het internationaal review panel Open Universiteit
schetst de staatsecretaris enkele hoofdlijnen voor de toekomst van de OU. Bij de beoordeling van het voorstel
van de OU houdt de reviewcommissie rekening met deze hoofdlijnen. In het overleg met de OU is vastgesteld
dat de verplichte indicatoren voor de voorwaardelijke financiering niet goed passen bij de eigen aard van de
OU. De OU heeft ruimte gekregen om eigen indicatoren voor onderwijskwaliteit/excellentie, studiesucces en
organisatorische maatregelen voor te stellen (beargumenteerd en gevalideerd).
4

5

Nationale Studentenenquête, 2011

6

http://www.eric-project.nl/nwohome.nsf/pages/NWOA_6TZJ28

7

Beleidsreactie advies commissie Associate degree over aanpak definitieve invoering Associatedegreeprogramma's in het hbo, brief van Staatssceretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan de
voorzitter van de Tweede Kamer, Den Haag, 20 december 2011
8

Uitgebreide informatie over de topsectoren is te vinden op: http://www.top-sectoren.nl/

9

Mededeling van de Europese Commissie over het komende Kaderprogramma ‘Horizon 2020’ (2014-2020,
waarin o.a. de societal challenges centraal staan:
http://ec.europa.eu/research/horizon2020/pdf/proposals/com(2011)_808_final.pdf
Een belangrijk instrument van dit komende Kaderprogramma zijn de zogenaamde European Innovation
Partnerships (EIP’s). Daar loopt nu reeds een pilot op het gebied Active and healthy ageing.
http://ec.europa.eu/research/innovation-union/index_en.cfm?section=active-healthy-ageing. In de komende
periode worden er nieuwe EIP’s gelanceerd op de gebieden Raw Materials, Sustainable Agriculture en Water.
Tenslotte bestaan er nog de zogenaamde Joint Programming Initiatieven. Dit zijn lidstaat-gedreven initiatieven,
waarbij de EU-lidstaten proberen op verschillende maatschappelijke uitdagingen hun onderzoekagenda’s op
elkaar af te stemmen.
http://ec.europa.eu/research/era/areas/programming/joint_programming_en.htm
Het lopende EU-Kaderprogramma 7 (2007-2013) voor onderzoek en technologische ontwikkeling valt uiteen in
vijf onderdelen.
1. Cooperation: thematisch ingedeeld, grootste onderdeel van KP:
http://cordis.europa.eu/fp7/cooperation/home_en.html
2. Ideas: European Research Council (ERC) ter stimulering van excellent grensverleggend onafhankelijk
onderzoek http://erc.europa.eu/about-erc/mission
3. Capacities: o.a. International Cooperation, waarin contacten met instellingen uit landen buiten de EU
gestimuleerd worden. http://ec.europa.eu/research/iscp/index.cfm
4. People: Marie Curie beurzen ten behoeve van mobiliteit van individuele onderzoekers
http://cordis.europa.eu/fp7/people/home_en.html
5. Euratom,: Europese samenwerking op het vlak van nucleair onderzoek
http://cordis.europa.eu/fp7/euratom/home_en.html
10

Erasmus for all: http://ec.europa.eu/education/erasmus-for-all/

Modernisation of Europe's higher education systems (September 2011):
http://ec.europa.eu/education/higher-education/doc1320_en.htm

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
21

Naast het Kaderprogramma (DG Research & Innovation) is met name ook het EIT (DG Education) van belang,
waardoor de kennisdriehoek gestimuleerd wordt. http://eit.europa.eu/
11

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

•
•
•

•

Sectorplannen zijn te vinden op:
Natuur- en scheikunde: www.nwo.nl/nwohome.nsf/pages/NWOP_85YBRC
Technologie (TU’s): http://www.3tu.nl/uploads/media/3TU_sectorplan_2011-2015.pdf
Geesteswetenschappen: www.regiegeesteswetenschappen.nl
Lifesciences: http://www.lifesciences2020.nl/download/4/partners in de_polder.pdf
Hbo-techniek (2008) URL: http://www.hbo-raad.nl/hbo-raad/publicaties/doc_view/1035-investeringsplancommissie-de-boer?tmpl=component&format=raw
Strategische Onderzoeksagenda Nanotechnologie, (gedrukte versie): NNI (Nederlands Nano Initiatief)
Masterplan toekomst wiskunde:
http://www.nwo.nl/files.nsf/pages/NWOA_7P7KRY/$file/low_res_masterplan_toekomst_wiskunde_LR.pdf
Sport: http://www.nocnsf.nl/cms/showpage.aspx?id=5058
Noord-Nederland: http://www.sectorplannoord.nl/over-sectorplan-noord/
Zeeland: http://www.bmc.nl/onderwijs/adviesrapport-kerend-tij-taskforce-zeeland
Hoger agrarisch onderwijs: http://www.groenonderwijs.nl/dossierdownloads/Sectorplan_HAO_03_2011.pdf
Kunstvakonderwijs: sectorplan http://www.hbo-raad.nl/hbo-raad/publicaties/doc_view/1416-sectorplankunstonderwijs-focus-op-toptalent?tmpl=component&format=raw; en beleidsreactie
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2011/10/24/beleidsreactiesectorplan-kunstvakonderwijs-focus-op-toptalent.html
Sectorale agenda lerarenopleidingen: nog niet beschikbaar
Strategische verkenning nieuwe biologie (KNAW)
http://www.knaw.nl/Content/Internet_KNAW/publicaties/pdf/20111028.pdf
Nationaal plan toekomst onderwijswetenschappen en beleidsreactie (januari 2011):
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2011/02/10/nationaal-plan-toekomstonderwijswetenschappen.html
Advies ‘Wetenschap en Vakmanschap, onderwijsonderzoek voor en met de onderwijspraktijk’
http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/brochures/2012/01/09/wetenschap-envakmanschap-onderwijsonderzoek-voor-en-met-de-onderwijspraktijk.html
Relevant document: Agenda 2020, visie op het aardwetenschappelijk onderzoek
http://www.knaw.nl/Content/Internet_KNAW/publicaties/pdf/20101026.pdf

RC – Beoordelingskader – 5 maart 2012
22