2017D19270

LIJST VAN VRAGEN
De vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu over de
Startnota «De opgaven voor de Nationale Omgevingsvisie»
(34 682, nr. 1).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Van Veldhoven
De griffier van de commissie,
Jansma

nds-tk-2017D19270

1

Nr.
1
2
3
4

5

6
7

8

9

10

11
12
13

14
15
16

17

18

19

Vraag
Wat is de bedoeling en de status van de voorliggende startnota
«Opgaven voor de Nationale Omgevingsvisie»?
Op welke wijze wordt de rechtszekerheid van de inwoners van
Nederland in deze Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geborgd?
Op welke wijze wordt de NOVI bindend en voor wie? Op welk
moment? Wat prevaleert er op welke wijze boven de NOVI?
Hoe wordt de afstemming en consistentie met regionale omgevingsvisies geborgd, aangezien de NOVI alleen bindend is voor het
Rijk?
Hoe wordt de randvoorwaardelijkheid van de drinkwatervoorziening voor ruimtelijk- economische ontwikkelingen in het kustgebied opgenomen in de NOVI?
Welke nota’s met rijksbeleid gaan niet op in de NOVI? Waarom niet
en op welke termijn worden ze wel opgenomen?
Kunt u aangeven of, en zo ja, op welke manier, u bestuurlijke
afspraken (zoals het Kustpact of Green Deals) die reeds gemaakt
zijn en/of gemaakt worden met decentrale overheden en die
betrekking hebben op de fysieke ruimte, maar niet of slechts
gedeeltelijk terugkomen in «harde» wet- en regelgeving, gaat
opnemen in de NOVI?
Hoe gaat u precies invulling geven aan de aangenomen motieStienen (EK 33 118, Z) waarin de regering wordt verzocht heldere
en richtinggevende kaders voor de korte en de lange termijn vast
te leggen waarbinnen transities van nationaal belang (op het
gebied van energie en klimaat en op het gebied van mobiliteit en
woningbouwopgave) vorm moeten krijgen?
Hoe gaat u er precies zorg voor dragen dat op elk van de door u
geïdentificeerde opgaven vlekkeloze monitoring plaats zal vinden?
Hoe gaat u dit samen met decentrale overheden precies
bewerkstelligen?
Wat is het tijdpad voor de NOVI qua uitwerking en besluitvorming?
Kunt u meer gedetailleerd en per fase, inclusief een tijdspad,
aangeven hoe de Eerste en Tweede Kamer verder betrokken
worden bij de totstandkoming van alle ontwerpNOVI’s en de
uiteindelijke NOVI? Kunt u voorts aangeven dat u geen onomkeerbare stappen zult zetten zonder de Kamer eerst uitgebreid te
consulteren?
Hoe zijn de vier strategische opgaven bepaald? Met andere
woorden, hoe bent u tot deze vier opgaven gekomen?
Waarom wordt Brainport Eindhoven niet bij de mainports
genoemd?
Waarom kiest u direct in de inleiding van de NOVI duidelijk voor
een economische invalshoek terwijl het uitgangspunt de kwaliteit
van de leefomgeving is? Hoe verhouden beide invalshoeken zich
tot elkaar?
Hoe zeker is het dat de Omgevingswet per 2019 in werking treedt?
Wat wordt bedoeld met een waardevolle leefomgeving?
Is de opsomming van de vier strategische opgaven willekeurig of
prioritair? Hoe wordt gegarandeerd dat een duurzame en
concurrerende economie niet de boventoon gaat voeren ten
opzichte van de ander drie opgaven?
De veelheid van lagen in de illustratie maakt duidelijk dat een
integrale visie moeilijk is: hoe zal de NOVI borgen dat iedere laag
voldoende gewicht krijgt?
Wat betekent het begrip duurzame groei voor de opgaven in de
NOVI? Hoe wordt dit geconcretiseerd en wat is de achtergrond van
deze keuze? Hoe zijn de uitgangspunten tot stand gekomen?
Kunt u een uitgebreide toelichting geven op het begrip
duurzaamheid?

2

Nr.
20

21

22

23

24

25
26

27

28

29

30
31
32

33

Vraag
Hoe kan de Rijksverantwoordelijkheid voor het beleid en beheer
van het werelderfgoed Waddenzee in de NOVI worden geborgd,
aangezien de Omgevingswet geen mogelijkheid meer kent voor
Rijksinpassingsplannen of provinciale inpassingsplannen, zoals de
huidige Wet ruimtelijke ordening (Wro) die wel kent, bezien in de
context dat het Rijksprojectbesluit of provinciale projectbesluit
volgens de Omgevingswet nog het meest in de buurt van deze
inpassingsplannen komt, maar door het projectgerichte karakter
onvoldoende toegesneden lijkt op gebiedsgerichte vraagstukken
zoals die spelen in het Waddengebied?
Welke instrumenten heeft het Rijk om het Waddenbeleid, zoals dat
te zijner tijd in de NOVI zal worden omschreven, ook daadwerkelijk
tot uitvoering te brengen en zo nodig in bindende regels om te
zetten?
Welke instrumenten hebben de samenwerkende beheerders om
het Waddenbeleid, zoals dat te zijner tijd in de NOVI zal worden
omschreven, ook daadwerkelijk tot uitvoering te brengen en zo
nodig in bindende regels om te zetten?
Welke van de instrumenten die onder de Omgevingswet vallen,
zoals de NOVI, zijn bruikbaar om de samenwerking in het kader
van de Samenwerkingsagenda Beheer Waddenzee, waar momenteel hard gewerkt wordt aan «samenwerken als ware het één
beheerder» in 2018, vast te leggen, mede gelet op het feit dat de
Rekenkamer in 2013 signaleerde dat er problemen zijn rond het
beheer van de Waddenzee?
Kunt u uitputtend beschrijven op welke wijze en voor wie de
investeringsbeslissingen met gebruik van de NOVI genomen
worden? Op welke wijze kan hier bezwaar tegen gemaakt worden?
Wat is de juridische status van de NOVI? Welke rechten kan men
aan de NOVI ontlenen?
In de NOVI wordt waar nodig de relatie gelegd met beleid dat niet
direct op de leefomgeving is gericht, maar daar wel invloed op
heeft: kan hier een voorbeeld van gegeven worden? Hoe ver reikt
dit?
Wat betekent het in juridisch verband dat de NOVI zich niet alleen
tot Nederland beperkt? In hoeverre kunnen andere lidstaten op
grond hiervan op hun verantwoordelijkheden worden aangesproken?
Welke status krijgt de NOVI ten opzichte van reeds vastgestelde
structuurvisies of beleidsplannen, zoals de maritieme strategie, het
Beleidsplan Noordzee et cetera? Worden deze vervangen of wordt
hierop voortgebouwd? Wat is dan de juridische status van deze
documenten als er beleidswijzigingen worden voorgesteld in de
NOVI?
Op welke manier wordt het belang van de bodem in relatie tot
duurzaam bodembeheer inhoud gegeven? Op welke manier
worden, soms tegenstrijdige, belangen afgewogen?
In hoeverre is de NOVI leidend in het maken van keuzes als het
gaat om economie, maatschappij, natuur et cetera?
In hoeverre worden de economische belangen meegewogen en
krijgen die een plek in de NOVI?
Welke plek krijgen de nationale belangen in de NOVI? Welke rol
krijgen zij in de afweging op nationaal, maar ook op provinciaal en
gemeentelijk niveau? Wie bepaalt op welke manier de afweging
wordt gemaakt en hoe prioriteiten worden gesteld?
Hoe verhouden de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR),
het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport
(MIRT) en de Rijkscoördinatieregeling (RCR) zich tot de NOVI?

3

Nr.
34

35

36

37

38

39
40

41
42

43
44

45
46

47

48

49
50

Vraag
Wat is de relatie precies tussen de NOVI en het MIRT? Welke
uitgangspunten worden in de NOVI vastgesteld die moeten
worden uitgewerkt in het MIRT?
Op welke wijze wordt de aansluiting van de structuurvisies van het
Rijk, de provincies en de gemeenten geborgd, zeker daar waar
sprake kan zijn van tegengestelde belangen? Hoe wordt omgegaan
met de nationale belangen in dat verband?
Worden de «City Deals» en Green Deals voortgezet onder de
Omgevingswet? Zo, ja, krijgen deze instrumenten een plek in de
NOVI?
Op welke wijze is de landbouwsector als een van de grotere
beheerders van de openbare ruimte betrokken in de eerste fase
van het proces om tot de NOVI te komen?
Hoe wordt in de toekomst geborgd dat de dialoog met de
samenleving ook in de vervolgstappen wordt voortgezet? Hoe
wordt geborgd dat dit ook lokaal het geval zal zijn als lokale
omgevingsvisies worden opgesteld? Kan geleerd worden van het
inmiddels opgetuigde Programma sociaal domein?
Op welke manier hebben de uitkomsten van de maatschappelijke
dialoog de startnota NOVI beïnvloed?
Op welk moment wordt ook het bedrijfsleven betrokken in de
dialoog, bijvoorbeeld om een beeld te krijgen bij de verwachte
snelheid van innovaties?
Wat is de onderbouwing van de stelling in paragraaf 2.1 dat de
verschillen toenemen?
Waar is de stelling «de schaalvergroting in economie, landbouw,
bedrijfsleven en in de onderzoekswereld zet door, mede onder
invloed van mondiale concurrentie» op gebaseerd? Hoe wenselijk
is deze schaalvergroting? Op welke wijze is dit onderzocht?
Is de NOVI gebaseerd op de aanname van schaalvergroting? Kunt
u uw antwoord toelichten?
Wat is de geprognosticeerde groei van de Nederlandse bevolking,
gelet op de verwachting dat de welvaart in Nederland met 1 à 2
procent per jaar toeneemt?
Op welke wijze ziet u digitalisering en innovatie helpen bij het
afwegen van belangen tussen economie en milieu?
Wat wordt bedoeld met «de vraag naar vluchten in Nederland past
niet binnen de huidige kaders»? Op welke kaders wordt in deze
context gedoeld? Welke oplossingen worden hiervoor vanuit de
NOVI aangedragen? Wat zijn de uitganspunten?
Op welke wijze is geborgd dat er in de Randstad voldoende ruimte
blijft voor infrastructuur (hetzij spoor, hetzij weg)? Wat wordt
bedoeld met de mobiliteit in deze regio «zo duurzaam mogelijk de
ruimte geven vraagt om keuzes»? Aan welke keuzes wordt hier
gerefereerd en wat is het toetsingskader hiervoor?
Welke plek krijgen de main-, brain- en greenports in de NOVI? Hoe
wordt concreet invulling gegeven aan het belang van deze clusters
voor Nederland in de NOVI?
Waren de winters in Nederland de afgelopen vijf jaar natter en de
lentes en zomers droger?
Zijn de ambities zoals die in de startnota NOVI staan om tot
mitigatie van klimaatverandering te komen voldoende om de
Waddenzee in zijn huidige vorm te laten voortbestaan? Is er een
adaptatieplan voor de Waddenzee voor het geval de zeespiegel
plotseling sneller stijgt dan verwacht?

4

Nr.
51

52

53

54

55

56
57

58

59

60

61

62

63

64

Vraag
Waarop baseren het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en
het Centraal Planbureau (CPB) de conclusie dat de uitstoot van
broeikasgassen in Nederland in 2050 met 45 á 65 procent zal zijn
gedaald ten opzichte van 1990? Wat zou het niet behalen van deze
afname voor de NOVI betekenen?
Hoe verhoudt de aanname van de daling van de uitstoot van
broeikasgassen zich tot de uitspraken over de groei van steden en
verkeer, en vervolgens de aanname over de toename van
woningen met een hogere milieubelasting?
Waarom wordt ervan uitgegaan dat de kwaliteit van het grond- en
oppervlaktewater op veel plaatsen niet aan de Europese normen
zal voldoen? Op welke informatie is dat gebaseerd?
Gaat de NOVI uit van het feit dat de kwaliteit van het grond- en
oppervlaktewater op veel plaatsen niet aan de Europese normen
voldoet of zal de NOVI ook handvatten bieden om dit te
verbeteren?
Op welke risico’s wordt gedoeld en kunt u deze wetenschappelijk
onderbouwen? Welke risico’s zijn te kwantificeren uit de veehouderij en welke van andere sectoren?
Welke ontwikkelingen ziet u in de versnippering van de natuur en
wat is daar de oorzaak van?
Welke claims op het landschap worden bedoeld bij energietransitie, schaalvergroting en transitie van de landbouw, recreatie en
verstedelijking? Kunt u per onderdeel een aantal voorbeelden
geven?
Welke rol en welke verantwoordelijkheid dicht u zichzelf en het Rijk
toe in het realiseren van de (nationale) doelstellingen die zullen
worden opgenomen in de NOVI? Hoe ziet het instrumentarium van
het Rijk er in dat kader uit, aangezien de NOVI slechts bindend zal
zijn voor het Rijk?
Waarom is er in deze startnotitie voor gekozen om toch vooral een
situatieschets te geven van de bestaande situatie in plaats van een
visie met concrete en haalbare doelen?
Bent u bereid om in het verdere proces van de totstandkoming van
de NOVI per paragraaf in hoofdstuk 3 aan te geven wat precies de
keuzes en consequenties daarvan zijn, voorzien van een normatief
oordeel over de te kiezen richting, zodat duidelijk wordt wat nu
eigenlijk de richting is die u kiest voor het Rijksbeleid binnen deze
opgaven?
Kunt u aangeven waarom u ervoor kiest om onder de opgave
«bereikbaarheid» sterk richting te geven, gezien het feit dat deze
passages vol met politieke aannames en politiek richtinggevende
uitspraken staan, terwijl dit onderwerpen zijn waarover zeer
verschillend wordt gedacht en de discussie nog niet beslecht is?
Bent u van mening dat de rol van het Rijk bij bereikbaarheidsopgaven vooral ligt in het netwerk tussen de steden en dat de lokale
overheden een verantwoordelijkheid hebben bij de bereikbaarheid
in de steden? De grote steden maken op dit moment fundamenteel
andere mobiliteitskeuzes dan het Rijk (minder auto, meer lopen
fietsen en meer openbaar vervoer): hoe worden die keuzes op
elkaar afgestemd? Moeten de steden niet zelf leidend zijn in de
keuze hoe de bereikbaarheidsopgaven worden ingevuld?
Op welke wijze wordt meegenomen dat goede snelle verbindingen
van krimpregio’s een antwoord kunnen zijn op de krimpproblematiek?
Wat wordt concreet bedoeld met meer en andere samenwerking
tussen andere overheden, bedrijfsleven, kennis- en onderzoeksinstellingen en maatschappelijke organisaties?

5

Nr.
65

66

67

68

69
70

71

72

73
74

75

76

77

78

79

Vraag
Wat zijn de komende jaren de belangrijkste opgaven in het kader
van de ketenmobiliteit? Zijn dat goede verbindingen van verschillende mobiliteitsnetwerken? Wat zijn de uitdagingen waar
eventueel nu al op kan worden geanticipeerd?
Waar is de conclusie op gebaseerd dat benuttingsmaatregelen ook
manieren zijn om bereikbaarheidsdoelstellingen te realiseren? Wat
betekent dit voor de verdere uitwerking van het voorliggende
document?
In hoeverre is het juist dat een adequate afstemming van ruimtelijke ordening en mobiliteit bijdraagt aan een efficiënter mobiliteitssysteem voor heel Nederland? Waar liggen de (mogelijke)
regionale verschillen? Verschilt de definitie van een efficiënter
mobiliteitssysteem nog per mobiliteitsvorm? Zo ja, hoe ziet deze
eruit voor een autobezitter, treinreiziger en fietser?
Wordt met achterlandverbinding ook gedoeld op bereikbaarheid
voor een werknemer woonachtig in Gelderland en werkend op de
Zuidas?
Is de «deur-tot-deurambitie» letterlijk bedoeld, bijvoorbeeld van
Utrechtse voordeur tot Rotterdamse haven?
Welke mogelijkheden heeft u als decentrale overheden met hun
beleidskeuzes de ambitie frustreren om in de Randstad binnen een
uur van deur tot deur te reizen en bent u van plan om deze
mogelijkheden te benutten?
In hoeverre bent u van plan om door middel van prijsprikkels
andere keuzes af te dwingen als het gaat om stedelijke
bereikbaarheid?
Hoe wordt de term «landschap» gedefinieerd en hoe wordt deze
definitie gebruikt, aangezien cultuurlandschappen (onder paragraaf
3.2) in de startnota soms «culturele voorzieningen» genoemd
worden, elders (onder paragraaf 3.5) wordt gesproken over
«energielandschappen» en de term landschap (onder paragraaf
3.8) weer gelijkgeschakeld wordt met natuur?
Op welke wijze vormt de energietransitie mogelijk een bedreiging
voor onze cultuur en erfgoed?
Waarom overweegt u om erfgoed op te offeren ten faveure van
verduurzaming en kunt u daar een aantal concrete voorbeelden
van geven?
Kunnen de windbiotopen van historische molens op een met de
beschermde dorps- en stadsgezichten vergelijkbare wijze
behandeld worden?
Kunt u aangeven hoe u van plan bent op de vele open vragen die
in de startnota gesteld worden, zoals die op regelnummer 659:
«[...] zal op slimme wijze moeten worden omgegaan met de
noodzakelijke verduurzaming ervan.», antwoorden denkt te
formuleren, op welke manier en welke termijn deze antwoorden tot
stand zullen komen en waarom u er klaarblijkelijk doelbewust voor
heeft gekozen nog zoveel vragen open te laten?
Van welke vermindering van uitstoot van broeikasgassen gaat de
NOVI in 2050 ten opzichte van 1990 uit? Van de daling met 45 á 65
procent van pagina 21 of die van 80 tot 95% van pagina 31? Vanuit
welk uitgangspunt is de NOVI vervolgens geschreven?
Welke rol ziet het Rijk voor zich in de NOVI weggelegd om
onderlinge nabijheid te creëren van activiteiten en functies door
verdichting rond multimodale knooppunten?
Hoe staat het met de plannen van de EU om met EU-gelden
miljarden te investeren in het aanleggen van hoogwaardige
digitale infrastructuur in lidstaten die dit tot dusverre hebben
nagelaten? In hoeverre financiert Nederland hiermee zijn eigen
concurrentie?

6

Nr.
80

81

82

83

84
85

86

87
88
89
90

91

92

93

94

95

Vraag
Welke mogelijkheden ziet u om, als andere lidstaten subsidies
krijgen om digitale infrastructuur aan te leggen, financiële
compensatie bij de EU te claimen voor de hoogwaardige infrastructuur die Nederland zelf al heeft aangelegd?
Waarom is hier de ontwikkeling die de landbouw de afgelopen
jaren heeft laten zien niet opgenomen als een van de voorbeelden
die voor andere sectoren zou kunnen worden genoemd, aangezien
in het kader van de energievoorziening wordt gesteld dat
vermindering van de uitstoot van broeikasgassen een urgent
vraagstuk is?
Is bij hoofdstuk 3.5 «energievoorziening» uitgegaan van 80 tot 95%
vermindering van de uitstoot van broeikasgassen in 2050 ten
opzichte van 1990? Is hierbij alleen uitgegaan van het rapport van
McKinsey of zijn er ook andere rapporten gebruikt? Zo ja, welke?
Waarom staan deze niet op pagina 32 en 33 in een voetnoot
gemeld?
Hoe bindend is het uitgangspunt van een volledige duurzame
energievoorziening in internationaal verband in 2050 voor de
NOVI? Waarom is hierbij het regeerakkoord van de VVD en de
PvdA van 2012 genoemd en niet het Energieakkoord?
Wat wordt bedoeld met het inzetten van prijsprikkels om klimaaten energiedoelstellingen te halen?
Wat is de onderbouwing van de stelling dat flexibilisering van de
arbeidsmarkt en een toename van eenpersoonshuishoudens
daarnaast zorgen voor een veranderende woonbehoefte? Waarom
wordt deze stelling één op één verbonden aan een verhoogde
vraag naar vrije sector huurwoningen?
Wat wordt precies bedoeld met «prijsprikkels kunnen eveneens
worden ingezet om klimaat- en energiedoelstellingen te realiseren»? Waar wordt precies aan gedacht en welke uitgangspunten en
kaders worden gehanteerd?
Op welke manier ziet u geothermie als duurzame bron van energie
naast wind- en zonne-energie?
Neemt de behoefte aan kantoorvolume absoluut of relatief af?
Met welk beleid wordt er concreet op aangestuurd om lege plekken
te creëren in de Rotterdamse haven?
Hoeveel procent van de totale nieuwbouwopgave wordt naar
verwachting veroorzaakt door vluchtelingen, allochtonen en de
autochtone Nederlandse bevolking?
In hoeverre waren de 48.000 gerealiseerde woningen afdoende om
aan de vraag te voldoen? Wordt bij de benodigde 70.000 woningen
eenzelfde verhouding gehanteerd tussen vraag en opgave?
Welke praktische, financiële of juridische belemmeringen zijn er
om het leegstaande commerciële vastgoed om te bouwen en te
gebruiken voor de groeiende woningbehoefte?
Bent u van mening dat een regierol van het Rijk gewenst is ten
aanzien van het vitaal en aantrekkelijk houden van de binnensteden, stedelijke transformatie en stedelijke groei? Zo nee, waarom
niet?
Is er een hiërarchie aan belangen aan te geven tussen bijvoorbeeld
economie en ecologie, of particuliere, lokale of nationale
belangen? Is schoon drinkwater of gezonde lucht bijvoorbeeld
altijd een nationaal belang? Is energiewinning altijd een nationaal
belang?
Welke afwegingskaders worden bij activiteiten en de gevolgen
voor gezondheid en veiligheid bij de NOVI beschreven en/of
bepaald?

7

Nr.
96

97

98

99

100

101

102
103

104

105
106

107

108
109
110

111

Vraag
Van welke terugdringing van welke specifieke emissies en van
welke permanente verbetering van de luchtkwaliteit gaat de NOVI
uit?
Op welke termijn wordt een permanente verbetering van de
luchtkwaliteit, waarbij de streefwaarde van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) eindpunt is, behaald?
Op basis van welke normen worden gezondheid en veiligheid
meegenomen in de context van de leefomgeving? Wat wordt
verstaan onder de doelstelling dat burgers de leefomgeving als
veilig en gezond ervaren? Wanneer is hier sprake van en aan welke
eisen moet dan zijn voldaan?
Wanneer en door wie is de recent bepaalde ambitie voor wat
betreft de permanente verbetering van luchtkwaliteit vastgesteld?
Welke streefwaarden moeten wanneer zijn gehaald? Welke rol
speelt Europees bronbeleid hierbij? In hoeverre wordt kosteneffectiviteit meegenomen in de afweging? Hoe wordt een methodiek
ingebouwd waardoor de effectiviteit van dergelijke maatregelen
gemeten wordt?
Wat is de onderbouwing voor de zin «de milieuveiligheid, voor
mens en maatschappelijke activiteit, neemt nationaal gezien
langzaam toe door beleidsmatige ingrepen»?
Hoe gaat u decentrale overheden motiveren dat zij zich inzetten
voor de Nationale klimaatadaptatiestrategie en de negatieve
effecten maar ook kansen ten gevolge van de klimaatverandering
in bredere zin onderkennen?
Gaat de NOVI op termijn uit van landschapsbescherming? Zo ja, op
welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Hoe zullen het Nederlandse (cultuur)landschap, ecologische
hoofdstructuur en biodiversiteit in de NOVI op zijn minst worden
beschermd en indien mogelijk zo sterk mogelijk verbeterd? Bent u
voornemens hierop één of meerdere visies vast te stellen? Hoe
krijgt dit vervolgens beslag in het voorschrijvende en kaderstellende karakter van de NOVI?
Wat is de stand van zaken van de in de Landschapsbrief (Kamerstuk 33 576, nr. 89) genoemde uitwerking ten aanzien van de NOVI?
Hoe hebben de provincies dit bod uitgewerkt of hoe werken zij dit
uit?
Op welke wijze maakt de Structuurvisie Ondergrond (STRONG)
(integraal) onderdeel uit van de NOVI?
Hoe worden in Nederland «veerkrachtige ecosystemen en
ecosysteemdiensten» gedefinieerd? Wat gaat u concreet doen om
dit in 2020 zeker te stellen?
Welke mogelijkheden zijn er om innovaties op korte termijn toe te
staan (nationaal en internationaal) die bijdragen aan het efficiënter
omgaan met en recycling van schaarse grondstoffen zoals fosfaat,
aangezien de ontwikkelingen er zijn maar wetgeving in de EU en in
Nederland niet wordt toegestaan?
Op welke manier krijgen de Nationale Parken een plek in de NOVI?
Waarom wordt bij de vier opgaven voor natuurlijke hulpbronnen
en behoud van welvaart het bronbeleid niet genoemd?
Hoe ziet u de deeleconomie, als voorbeeld van een nieuwe manier
van produceren en consumeren die minder grondstoffen vergen,
in het licht van de keuzevrijheid van het individu op het gebied van
vervoer? Hoe wilt u een deeleconomie bewerkstelligen zonder
inbreuk te maken op deze keuzevrijheid?
Is de bescherming van (grote) unieke nationale landschappen en
omgevingswaarden, zoals bijvoorbeeld de kust, een nationaal
belang of kan dit worden overgelaten aan lokale overheden en
particuliere belangenbehartigers?

8

Nr.
112

113

114
115

116
117

118
119
120
121

122

123

124

125

126

127

Vraag
Bent u van mening dat er binnen de NOVI geen toekomst is voor
mijnbouwactiviteiten, aangezien extractie van gas, olie, kolen en
zout uit de bodem per definitie niet duurzaam is en dus niet past
bij de gewenste transities?
Is het de bedoeling dat de NOVI ook een visie bevat over de vraag
hoe Nederland het behoud en herstel van de biodiversiteit wil
realiseren, gelet op het gegeven dat uit rapporten van het PBL
blijkt dat het slecht is gesteld met de biodiversiteit in Nederland en
veel habitats en soorten zich in een ongunstige staat van instandhouding bevinden? Zo ja, worden hier de kernboodschap en
richtinggevende noties voor natuur uit het advies van het Overleg
Infrastructuur en Milieu (OIM) bij betrokken?
Kunt u aangeven wat de trends zijn in de emissies van ammoniak,
fosfaat, nitraat en gewasbeschermingsmiddelen?
Op welke manier zijn in de opgave van de NOVI de effecten
meegenomen van al ingezet beleid? Op welke manier worden
resultaten verwerkt die in de komende (vijf) jaren worden bereikt?
Wordt kwalitatief goed en betaalbaar voedsel gezien als een van de
maatschappelijke doelen? Zo nee, waarom niet?
Hoe werkt het feit dat de openbare drinkwatervoorziening is
aangemerkt als nationaal belang door naar de omgevingsvisies
van decentrale overheden, evenals vingerende wet- en regelgeving? Hoe gaat u invulling geven aan waterkwaliteit als
basisvoorwaarde?
Kunt u aangeven op welke wijze geothermie en het opslaan van
CO2 de kwaliteit van het grondwater verslechteren?
Op welke wijze gaat de kwaliteit van het grondwater achteruit door
energiewinning?
Hoe wordt in de NOVI gewaarborgd dat Nederland tweede
voedselexporteur van de wereld blijft?
Hoe zal het feit dat de openbare drinkwatervoorziening benoemd is
als nationaal belang, en derhalve nationale bescherming behoeft,
doorwerken naar de omgevingsvisies van gemeenten en
provincies?
Op welke wijze is omgegaan met het advies van de Adviescommissie Water dat de drinkwatervoorziening, waterkwaliteit en
zoetwatervoorziening nationale belangen zijn die in de NOVI
geborgd moeten worden?
Hoe worden de afspraken uit STRONG en de afspraken tussen het
Interprovinciaal Overleg (IPO) en de vereniging van drinkwaterbedrijven Vewin, over de aanvullende voorraden voor de drinkwatervoorziening en de ruimtelijke inpassing daarvan, opgenomen in de
NOVI?
Op welke wijze wordt meer eenheid in beleid gerealiseerd tussen
het waterkwaliteitsbeleid van de Kaderrichtlijn Water (KRW) en het
meststoffenbeleid en gewasbeschermingsbeleid?
In hoeverre zijn ook andere bronnen geraadpleegd dan het PBL
voor wat betreft de waterkwaliteit? Is er inzicht in de bronnen die
de waterkwaliteit van nature beïnvloeden? Zo ja, waarom worden
deze er dan niet bij betrokken?
Welke verantwoordelijkheid zal in de NOVI genomen worden met
betrekking tot de keuzes bij verschillende gebruiksopties die
gemaakt moeten gaan worden bij bodemdaling en samenhangend
grondwaterpeilbeheer in veengebieden?
Wat betekent de stelling van het PBL dat decentrale overheden én
het Rijk een rol hebben in het omgaan met de problematiek van
bodemdaling in het licht van deze startnota en de vervolgstappen
om tot de uiteindelijke NOVI te komen?

9

Nr.
128

129

130

131
132

133

134

135

136

137

138
139

140

141
142
143

Vraag
Door wie zal de op termijn voorspelde «expliciete keuze» gemaakt
worden wanneer het versterken van het ene doel ten koste gaat
van een ander belang?
Wie zal de daadwerkelijke keuzes maken tussen de in totaal 19
verschillende «schuiven» die in dit hoofdstuk staan afgebeeld? Hoe
expliciet gaat u deze keuzes maken richting de maatschappij in den
brede en specifiek richting decentrale overheden wanneer een of
meerdere keuzes door het kabinet gemaakt worden?
Op welke wijze worden in de volgende fase keuzes gemaakt in
oplossingsrichtingen? Hoe ziet dat proces eruit? Op welke wijze
wordt de Kamer daarbij betrokken?
Wat wordt verstaan onder regulering via prijsbeleid en via
normering?
Wat wordt verstaan onder het inzetten op de meest duurzame
vervoersmiddelen passend bij het doel van de reis? Wie stelt dit
vast?
Kunt u toelichten op welke concrete nieuwe maatregelen wordt
gedoeld, en of de consequenties zijn doorberekend voor de
gebruikers, met de zinsnede «gebruikers worden gestimuleerd om
op andere tijden, via andere modaliteiten of geen gebruik te maken
van bestaande netwerken»? Zo ja, hoe?
Welke gedragseffecten worden als uitgangspunt genomen om
middels prijsprikkels externe kosten/gevolgen (congestie,
vervuiling et cetera) door te bereken in de prijs voor het gebruik
van respectievelijk de auto, bus, trein, tram, taxi en fiets?
Kunt u aangeven wanneer u de bestaande weginfrastructuur
optimaal gaat benutten en wanneer u alle spitsstroken vervangt
door volwaardige rijbanen?
Klopt het dat instrumenten als gedragsbeïnvloeding en prijsbeleid
om gebruikers op andere tijdstippen gebruik te laten maken van
onze fysieke infrastructuur een negatief effect hebben op onze
scores in de internationale lijstjes bijvoorbeeld op het gebied van
vestigingsklimaat?
Zullen waarden (en/of baten) zoals minder schade, minder
gezondheidszorgkosten een eerlijker onderdeel uitmaken van
doorrekeningen van het CPB en het PBL, vooruitlopend op een
nadere uitwerking van de NOVI? Kunt u uw antwoord toelichten?
Wie en of wat bepaalt op welke moment uiteindelijk de richting die
wordt gekozen in de genoemde vraagstukken?
Hoeveel heeft Nederland tot dusverre uitgegeven aan klimaatbeleid en hoeveel dit concreet heeft bijgedragen aan het tegengaan
van klimaatverandering?
Kunt u toelichten wat de strategie met betrekking tot ruimtelijke
adaptatie is die ontwikkeld wordt om wateroverlast en hittestress
te bestrijden? Bent u van mening dat hittestress een lokaal
probleem is? Zo ja, is het dan voornamelijk aan de gemeenten om
de opwarming in hun stad te bestrijden? Hoe kunnen gemeenten
hierin gefaciliteerd worden?
Kunt u een toelichting geven op de keuze bij klimaatadaptatie voor
aanpassing van het hele systeem? Wat houdt dit precies in?
Wat zijn nu precies de criteria voor meekoppelkansen? Wat is nu
precies het toetsingskader?
Hoe vaak per jaar is kwetsbare en vitale infrastructuur zoals de
energievoorziening, IT, telecom, drinkwatervoorziening en
transportnetwerken de afgelopen vijf jaar verstoord geweest door
hevige regenbuien in combinatie met windstoten, onweer en
bliksem?

10

Nr.
144

145

146

147

148

149
150
151

152

153

154
155
156
157

158

159

160
161

Vraag
Waarom wordt gelijkstroom niet als mogelijke techniek genoemd
als mogelijke basis van klimaatneutrale energieopwekking of bij
mogelijke verandering van netwerken?
Wat wordt bedoeld met de voortzetting van relatief centraal
georganiseerde en specifiek gerichte overheidssturing in het kader
van een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving?
Aan welke strengere normering voor vervoer wordt gedacht en
aan welk prijsbeleid voor vervoer? Wat betekent dit voor de
afweging in de NOVI en de status van dit document?
Welke verbeteringen vinden op dit moment plaats en hoe worden
deze gemeten? Hoe worden verdere efficiencyverbeteringen
meegenomen in de uitgangspunten van dit rapport?
Wat is de meerwaarde van de enorme investeringen in dure
verouderde technieken die ons landschap verpesten en op veel
weerstand stuiten onder de bevolking als er in de nabije toekomst
veel efficiëntere en voordelige technieken voorhanden zijn die op
veel minder weerstand stuiten, zoals u zelf stelt?
Wie en of wat bepaalt op welke moment uiteindelijk de richting die
wordt gekozen in de genoemde vraagstukken?
Wat zijn de gemiddelde meerkosten per woning voor inbreiding?
Op welke wijze kan een groeiende vraag naar woningen, en de
daarmee samenhangende prijsontwikkeling, segregatie vergroten?
Welke oplossing zal de NOVI daarbij aanreiken?
Wat is de doelstelling als het gaat om een acceptabele omvang van
sociale verschillen in stad en ommeland? Wat betekent dit voor de
afwegingen?
Wat is de huidige gemiddelde benuttingsgraad van Park &
Ride-locaties en in hoeverre is het rendabel om daarin te
investeren?
Wie en of wat bepaalt op welke moment uiteindelijk de richting die
wordt gekozen in de genoemde vraagstukken?
Op welke wijze zullen opgaven en ontwikkelingen benut worden
om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren?
Wat betekent het begrip «landschap» binnen het omgevingsrecht,
in de Omgevingswet en in de NOVI?
Hoe krijgt een integrale landschapsvisie zijn beslag in de NOVI,
zoals aangekondigd in de Landschapsbrief (Kamerstuk 33 576, nr.
89)?
Bent u bereid om de uitgangspunten van de Rijksnatuurvisie,
waarbij is ingezet op functiecombinaties als drinkwatervoorziening
en natuur en het creëren van robuuste gebieden, over te nemen in
de NOVI?
Hoe kan er onder het kopje «landschap als uitgangspunt/uitkomst
van ontwikkelingen» nog sprake zijn van visie op de leefomgeving
als het een beleidsoptie is om landschap uitsluitend te zien als
resultante van andere ontwikkelingen?
Wie en of wat bepaalt op welke moment uiteindelijk de richting die
wordt gekozen in de genoemde vraagstukken?
Wat betekent «richtinggevend» precies en in hoeverre moet dit
geïnterpreteerd worden als dat er sprake zal zijn van een bepaalde
doorzettingsmacht wanneer u aangeeft dat met deze startnota voor
de NOVI de eerste stap is gezet naar een volwaardige omgevingsvisie op nationaal niveau en dat daarin het rijksbeleid voor de
leefomgeving in samenhang en richtinggevend wordt
gepresenteerd?

11

Nr.
162

163

164

165

166
167

168

169

170

171

Vraag
Hoe wordt precies vastgelegd dat nationale beleidskeuzes
inderdaad directief zijn voor omgevingsvisies van decentrale
overheden evenals voor de uitvoeringsregelgeving, wanneer u
aangeeft dat in de NOVI beleidskeuzes zullen worden gemaakt die
daarna in de uitvoering tot uiting worden gebracht (zoals investeringsbeslissingen, programma’s en regelgeving)?
Hoe gaat u ervoor zorgen dat straks heel helder uit de NOVI blijkt
wat precies wordt aangemerkt als nationaal belang, en daarmee
samenhangend waar de rijksoverheid dus ook leidend, kaderstellend en/of doorslaggevend is in de keuzes die daarmee gepaard
gaan voor de fysieke leefomgeving, daarbij in acht nemend dat er
sprake kan zijn van gedeelde verantwoordelijkheden?
Waarom worden er mogelijk ook zaken in de NOVI opgenomen die
niet of slechts zijdelings als nationaal belang worden aangemerkt,
aangezien het per slot van rekening gaat over de nationale kijk op
de fysieke leefomgeving en de consequenties van de keuzes die de
rijksoverheid daarin maakt, en niet over zaken die eigenlijk gewoon
aan decentrale overheden kunnen worden overgelaten?
Welke nationale belangen bent u voornemens in de NOVI aan te
wijzen? Hoe verhouden deze zich tot de enorme opgave waar
Nederland zich voor gesteld ziet als het gaat over duurzaamheid,
milieu, natuur, klimaat en de Energieagenda?
Hoe wordt de afstemming en consistentie met de regionale
omgevingsvisies geborgd?
Hoe werken de verschillende aspecten die zijn benoemd als
nationaal belang, en daarom nationale bescherming behoeven,
door naar de omgevingsvisies van provincies en gemeenten?
Hoe gaat u om met de grote verschillen in de ruimtelijke, sociale
en economische structuur van steden en stedelijke regio’s?
Hoeveel ruimte komt er om af te wijken van landelijk beleid voor
bijvoorbeeld krimpregio’s?
Heeft u nu al een idee hoe het samenspel tussen Rijk en decentrale
overheden, vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid, zal
verlopen bij de besluitvorming omtrent ruimtelijke ontwikkelingen?
Hoe wordt daarbij geborgd dat het Rijk zich alleen bemoeid met
echte rijksbelangen?
Hoe wordt met (groot)stedelijk beleid versus «dorpsbeleid»
omgegaan? Welke rol hebben steden en dorpen in het bereiken
van economische-, sociale- en duurzaamheidsdoelstellingen? Hoe
worden de ruimtelijke voorwaarden voor het bereiken van deze
doelstellingen meegenomen? Hoe wordt daarbij de integraliteit
gerealiseerd? Hoe wordt daarbij met de specifieke stad-land relatie
omgegaan?
Hoe wordt met de sociale vraagstukken in steden, dorpen en
stedelijke regio’s omgegaan op regionaal-, stedelijk- en wijkniveau
en op het niveau van dorpen?

12