Visie
eerstelijnszorg
2030
26-01-2024
Verp
leeg
dos kundig
sier

Inhoudsopgave

2

De visie is van...

3

Hoofdstuk 5 - Landelijk zorgen voor passende ondersteuning

27

Voorwoord: de ingezette verandering

4

Hoofdstuk 6 - Hoe we de visie gaan realiseren

30

Hoofdstuk 1 - Waar we voor staan

6

Bijlage 1 - Verklarende woordenlijst

41

Hoofdstuk 2 - Onze doelen voor 2030 en verder

14

Bijlage 2 - Landelijk beleid om het doel dichterbij te brengen

45

Hoofdstuk 3 - Lokale eerste lijn in hechte verbanden

21

Hoofdstuk 4 - Volwaardig en aanspreekbaar meedoen in de regio

24

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Deze visie is van .....

3

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Voorwoord: de ingezette verandering
Gezondheid is een groot goed. Maar gezond zijn is niet vanzelfsprekend. Iedereen krijgt op
bepaalde momenten in het leven te maken met vragen over gezondheid en ziekte. En dan is
het belangrijk dat je een passend antwoord op die vragen krijgt. Wie je ook bent, waar je ook
woont. De eerstelijnszorg speelt daarbij een belangrijke rol. We zijn trots op onze eerste lijn
in Nederland. Iedereen kan hier terecht voor vragen over gezondheid, voor zorg of voor
verwijzing naar specialisten of juist het sociaal domein. De eerstelijnszorg in Nederland
beantwoordt verreweg het grootste deel van de zorgvragen en draagt zo bij aan een krachtige
én betaalbare gezondheidszorg. De zorg van onder meer huisartsen, wijkverpleging,
apothekers, fysiotherapeuten, diëtisten, arts verstandelijk gehandicapten en specialisten
ouderengeneeskunde is van levensbelang.

We staan voor de grote opgave om de eerstelijnszorg toegankelijk te houden voor mensen die dat
nodig hebben en deze goed aan te sluiten op het sociaal domein. Daarvoor moeten we allemaal
aan de slag. Deze gezamenlijke visie op eerstelijnszorg gaat ons daarbij helpen. We nemen samen
de verantwoordelijkheid om de eerstelijnszorg vanuit haar kernwaarden te organiseren en te
innoveren . We werken daarvoor samen en stappen over onze eigen schaduw heen. Van deel­
belangen naar gedeeld belang. Op weg naar een toekomstbestendige eerstelijnszorg die midden
in de samenleving staat, waar zorgverleners met plezier werken en waar juist de mensen in de
meest kwetsbare situatie de beste toegang hebben.

GGZ

De betekenis van de eerstelijnszorg voor de samenleving is beschreven door de Raad voor
de Volksgezondheid en Samenleving. 1 De kernwaarden die de Raad daarbij beschrijft zijn
persoonsgerichtheid, continuïteit, integraliteit, samenhang en populatiegerichtheid vanuit een
generalistisch fundament. Vanuit deze kernwaarden kan de eerstelijnszorg een laagdrempelig
eerste aanspreekpunt zijn en passende zorg dichtbij huis leveren.
Maar een goede eerstelijnszorg is niet vanzelfsprekend. De vergrijzing van de Nederlandse
bevolking, de groeiende zorgvraag en de tekorten aan personeel zetten de zorg onder druk.
Ook in de eerste lijnszorg en het sociaal domein. Mensen hebben nu al moeite om bijvoorbeeld
tijdig wijkverpleging te krijgen en steeds meer huisartsenpraktijken hebben een patiëntenstop.
Ondanks de enorme inzet van de zorgverleners zelf.

Buurthuis

Buurthuis
Fysio

1 De basis op orde - Uitgangspunten voor toekomstgerichte eerstelijnszorg
https://www.raadrvs.nl/documenten/publicaties/2023/04/04/de-basis-op-orde

4

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

In deze visie beschrijven we een aantal doelen waarmee we aan de slag gaan om te komen tot een
sterkere eerstelijnszorg. En we beschrijven wat daarvoor nodig is en wie we daarbij nodig hebben.
Op deze manier nemen we allemaal onze verantwoordelijkheid voor het toegankelijk houden van
eerstelijnszorg voor iedereen die dat nodig heeft.

• Bij deze verandering worden zorgverleners, zorgaanbieders en (regionale) organisaties
ondersteund door de landelijke overheid met bekostiging en regelgeving die bijdraagt aan de
doelen uit de visie. Ook de zorgverzekeraars moeten vanuit hun rol aan de bak voor een sterke
eerstelijnszorg om hun zorgplicht te kunnen blijven waarmaken. Hun inkoopbeleid is in lijn met
de kernwaarden van de eerstelijnszorg en de doelen uit de visie.

Wat gaan mensen in Nederland daarvan merken?
• Mensen die dat nodig hebben krijgen eerstelijnszorg die beter past bij hun persoonlijke
situatie en bijdraagt aan hun kwaliteit van leven. Daarbij zullen zij ervaren dat ze minder
gefragmenteerde antwoorden krijgen door betere samenwerking in wijk of dorp. Een vaste kern
van zorg- en hulpverleners zorgt voor samenhangende, continue en persoonsgerichte zorg en
ondersteuning voor mensen die dat nodig hebben. Niet voor iedere vraag over gezondheid is
een (fysiek) bezoek aan eerstelijnszorgverleners nodig. Dat betekent dat mensen zullen merken
dat zij voor het antwoord op hun vraag minder vaak direct contact met een zorgverlener hoeven
te hebben. Bijvoorbeeld omdat zij via websites als Thuisarts.nl en apotheek.nl of door online
vragenlijsten in te vullen al goed advies hebben gekregen. Als een fysiek bezoek nodig is, blijft
deze zorg voor iedereen toegankelijk. Ook voor mensen in kwetsbare situaties, die anders vaak
als eerste toegangsdrempels zouden ervaren.
• Eerstelijnszorgverleners kunnen zich meer focussen op de kern van hun werkzaamheden, met
meer werkplezier. Mensen die bij hen komen hebben hun zorg echt nodig en zijn beter
voorbereid. Zorgverleners ervaren een betere verbinding met de professionals uit het sociaal
domein. Er is meer onderling vertrouwen en daarmee ontstaat vermindering van regeldruk en
administratieve lasten. Ook worden zorgverleners optimaal ondersteund door betere
organisatie van de zorg en betere samenwerking in regio, dorp of wijk. Ze krijgen waar nodig
hulp bij onder meer praktijkmanagement en ICT-zaken. Zo zijn ze minder tijd kwijt met
randzaken. Tijd die ten goede komt aan het verlenen van zorg.

5

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Deze visie is een mijlpaal. Iedereen beseft dat we gezamenlijk aan de slag moeten om de
eerstelijnszorg op een mensgerichte manier houdbaar en duurzaam te maken. De visie ligt er.
Nu gaan we met elkaar aan de slag om deze uit te voeren.

1

Waar we
voor staan
6

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Hoofdboodschap
De urgentie

Onze missie

Wat we fundamenteel anders gaan doen:

De zorgvraag neemt sterker toe dan het zorgaanbod. Bij
ongewijzigd beleid zijn er te weinig professionals om zorg en
ondersteuning te verlenen waardoor de toegankelijkheid en
continuïteit van de eerstelijnszorg 2 niet langer vanzelfsprekend is.

Wij, partijen van de eerstelijnszorg, nemen de verantwoordelijk­heid om de toegankelijk­heid en continuïteit van eerstelijnszorg
te waarborgen. Hierbij hebben we oog voor het behouden van
de kwaliteit van de zorg. We werken krachtig samen aan het
vernieuwen van de eerste lijn 3 en versterken de organisatie ervan.

Onze visie

Zodat de eerstelijnszorg in 2030 is gebaseerd op de principes
van passende zorg, waarbij beschikbare capaciteit en middelen
op de beste en meest doelmatige manier worden ingezet.

1. We verminderen de ontstane ongewenste druk op
de eerstelijnszorg.
2. We zorgen ervoor dat burgers beter worden voorbereid op en
toegeleid naar de eerste lijn.
3. We bieden passende eerstelijnszorg met focus op
gezondheid en kwaliteit van leven, waar van meerwaarde
digitaal ondersteund.
4. We benutten de capaciteit binnen de eerstelijnszorg beter;
waar nodig organiseren we taken anders.
5. We realiseren hechte samenwerking tussen professionals
in wijken/dorpen, zodat er proactief kan worden ingespeeld
op de gezondheidsproblemen en knelpunten in het aanbod
van zorg en welzijn in de wijk.
6. a. We zorgen voor goede aanspreekbaarheid van de
eerstelijnszorg in de regio.
b. We verbeteren de samenwerking met het sociaal domein,
de tweede- en derdelijnszorg, en langdurige zorg.
c. We realiseren een 24/7 infrastructuur voor de
eerstelijnszorg voor crisissituaties.

De eerstelijnszorg is in 2030 toegankelijk voor alle burgers die
zorg nodig hebben, en draagt bij aan gelijke kansen op goede
gezondheid voor iedereen.

2 Dit document is gericht op de eerstelijnszorg waaronder in deze visie wordt verstaan
huisartsenpraktijken, wijkverpleging, apothekers, fysiotherapeuten, diëtisten,
oefentherapeuten, ergotherapeuten, huidtherapie, logopedie, optometristen,
specialisten ouderengeneeskunde en artsen verstandelijk gehandicapten.

7

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

3 Daar waar we spreken over de eerste lijn bedoelen we naast de eerstelijnszorg ook
dat deel van het sociaal domein dat inwoners met een hulpvraag ondersteunt, omdat
zij essentieel zijn in het ondersteunen van burgers met een hulpvraag die buiten de
eerstelijnszorg ligt en daarmee met het toegankelijk houden van de eerstelijnszorg. Het
gaat dan om sociaal domein professionals, waaronder sociaal werk, een algemene term
voor verschillende functies in het sociaal domein, zoals leden van wijkteams, sociaalmaatschappelijk werkers, ouderenadviseurs, cliëntondersteuners, persoonlijk begeleiders,
schuldhulpverleners, bijstandsconsulenten. In elke gemeente is het sociaal domein
anders georganiseerd en zijn er veel medewerkers actief op vrijwel alle leefgebieden.
Samenwerking tussen sociaal domein en de eerstelijnszorg is altijd passend bij de lokale
situatie en infrastructuur.

Wat betekent dit voor inwoners en zorgprofessionals?

Sociaal
Verp
le

eg
dos kundig
sier

Voor inwoners:
Beter passende zorg bij de persoonlijke situatie die bijdraagt
aan kwaliteit van leven. Samenhangende, continue en
persoonsgerichte zorg en ondersteuning.

8

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Voor zorgprofessionals:
Betere samenwerking tussen disciplines en sterkere verbinding
met de professionals uit het sociaal domein. Zicht op knelpunten
op wijkniveau vanuit het hechte wijkverband. Optimaal
ondersteund door betere organisatie van de zorg en betere
samenwerking in regio. Waar nodig hulp bij onder meer
praktijkmanagement en ICT-zaken. Zo zijn ze minder tijd kwijt
met randzaken. Tijd die ten goede komt aan het verlenen van
zorg.

Ons commitment en onze inzet
Wij, partijen van de eerstelijnszorg, nemen de verantwoorde­
lijkheid om de toegankelijkheid en continuïteit van eerstelijns­
zorg te waarborgen. Als collectief van landelijke partijen van
de Kerngroep 4 zetten we ons daarom gezamenlijk in om onze
missie vorm te geven en de doelen te behalen.
Als afzonderlijke partijen committeren we ons aan deze visie. We
nemen ieder onze verantwoordelijkheid zodat:
• Burgers bij de doorontwikkeling van eerstelijnszorg worden
betrokken, en (waar mogelijk) worden gestimuleerd tot meer
eigen verantwoordelijkheid voor hun gezondheid, meer regie
en zelfmanagement;
• Professionals een bijdrage leveren aan de benodigde
vernieuwing; o.a. doordat ze in staat zijn (discipline
overstijgend) met elkaar samen te werken en de schaarse
capaciteit te verdelen;

4 Partijen uit de Kerngroep: Actiz, InEen, KNGF, KNMP, LHV, NHG, NVAVG, Paramedisch
Platform Nederland, Patiëntenfederatie Nederland, Vereniging van Nederlandse
Gemeenten, Sociaal Werk Nederland, Verenso, Verpleegkundigen & Verzorgenden
Nederland, ZorgthuisNL, Zorgverzekeraars Nederland en het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Als toehoorders betrokken bij de Kerngroep:
NZa, Zorginstituut Nederland (ZINL), ZonMw, en IGJ.

9

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

• Vertegenwoordigers van alle eerstelijnsdisciplines volwaardig
kunnen participeren in regionale samenwerkingsverbanden;
• Beroeps- en brancheverenigingen zorgen dat hun achter­
bannen zich organiseren op regionaal niveau, wat
gemandateerde afvaardiging naar de regionale eerstelijns­
samenwerkingsverbanden mogelijk maakt;
• Zorgverzekeraars en zorgaanbieders bij de implementatie
van de visie op wijk- en regioniveau gelijkgericht handelen.
Zorgverzekeraar(s) zullen, afhankelijk van de gekozen vorm
van de samenwerking, daarop aansluiten met passende
(volgende of gelijkgerichte) contractering van het
eerstelijnssamenwerkingsverband. Waar van toepassing
vertalen zorgverzekeraars regionale afspraken door in de
individuele contractering van zorgaanbieders. Uiteraard blijft
afzonderlijke individuele contractering mogelijk in de
eerstelijnszorg. Zij handelen hierbij met het belang van
patiënten voorop, vanuit principes van gelijk­waardigheid,
continuïteit en vertrouwen, waarbij dit leidt tot minder
onnodige administratieve lasten en passende
verantwoordingseisen;

• Zorgverzekeraars, zorgkantoren en gemeenten zorgen
voor gelijkgericht beleid in de regio;
• Gemeenten op regionaal niveau een overlegpartner zijn voor
de regionale structuren en dat op lokaal niveau de sociaal
domein professional, waaronder sociaal werk, onderdeel
uitmaakt van de lokale structuren;
• De Rijksoverheid – in samenspraak met zorgverzekeraars en
gemeenten – passende kaders biedt waarbinnen de beweging
kan plaatsvinden, zowel landelijk, regionaal als lokaal. Dit
betekent in elk geval dat; er blijvend aandacht is voor het
behoud en aantrekken van zorgprofessionals en professionals
in het sociaal domein, het stimuleren van
praktijkhouderschap, het terugdringen van administratieve
lasten, de regeldruk en verantwoordingseisen en het
wegnemen van belemmeringen om samen te werken, in de
regio en wijk én met aanpalende sectoren.

Waar we voor staan
om jezelf te zijn, of je waar nodig voor anderen kunt zorgen.
Keuzes die we als samenleving daarin maken, zijn in hoge
mate bepalend voor hoe gezond mensen zijn en dus ook voor
hoeveel zorg en ondersteuning nodig is.

Streven naar een vitale samenleving, met gelijke
kansen op goede gezondheid
In een welvarend land als Nederland moet iedereen gelijke
kansen hebben om veilig op te groeien, een betekenisvol leven
te leiden, een onbezorgde oude dag te genieten en zich in alle
levensfasen onderdeel te voelen van de samenleving. Hoe we
onze gezondheid ervaren is van veel meer dingen afhankelijk
dan van de aan- of afwezigheid van ziekte. Gezond zijn
betekent ook dat je je leven zinvol vindt, een goede levens­
kwaliteit ervaart en actief kunt meedoen in de samenleving.
Sociale en economische factoren, evenals de omgeving waarin
we leven, hebben een grote invloed op onze gezondheid.
Denk aan de mate waarin mensen kunnen rondkomen, hoe
aantrekkelijk het is om gezonde (leefstijl)keuzes te maken,
hoe we onze fysieke omgeving inrichten, ons onderwijs, hoe de
overheid burgers in kwetsbare posities bejegent, of er ruimte is

10

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Iedereen heeft op enig moment in zijn of haar leven zorg of
ondersteuning nodig. Gelijke kansen bieden op goede
gezondheid vraagt dat die zorg toegankelijk en van goede
kwaliteit is, en waar mogelijk aansluit op de veerkracht van
mensen en de gemeenschappen waarin zij leven. De eerste
lijn speelt daarin een belangrijke en onmisbare rol.

De eerste lijn heeft een cruciale rol in het bevorderen
van de gezondheid
De eerstelijnszorg in Nederland is van hoog niveau. De kracht
ervan schuilt in het laagdrempelige, generalistische en integrale
karakter ervan. Samen met de continuïteit die de eerstelijnszorg
kan bieden, zijn de diverse generalistische professionals in de
eerstelijnszorg bij uitstek in staat om de context van de burger
te betrekken. En van daaruit aandacht te geven aan de
lichamelijke, psychische en sociale factoren die van invloed zijn
op iemands welzijn en gezondheid. Tevens zijn zij in de positie
om te bepalen óf en zo ja, welke zorg passend is, of dat er
eventueel hulp of ondersteuning nodig is. Dit doen zij op basis
van kennis over bijvoorbeeld de levensloop, achtergrond en
behoeften van de patiënt en beschikbare alternatieven voor

zorg en ondersteuning. De eerstelijnszorg behandelt een groot
deel van de gezondheidsvragen zelf en heeft in het zorgstelsel
zowel een preventieve, als een behandelende en een
begeleidende rol. De laagdrempelige beschikbaarheid van de
eerstelijnszorg waarbij er snel contact kan zijn, is daarin erg
belangrijk voor deze functie.
Deze kenmerken samen maken van de eerste lijn een cruciale
voorziening om de volksgezondheid te bevorderen, nu en in
de toekomst.

Dit document is gericht op de eerstelijnszorg doorgaans
bestaande uit huisartsenpraktijken, wijkverpleging,
apothekers, fysiotherapeuten, diëtisten, oefentherapeuten,
ergotherapeuten, huidtherapie, logopedie, optometristen,
specialisten ouderengeneeskunde en artsen verstandelijk
gehandicapten.
Daar waar we spreken over de eerste lijn bedoelen we naast
de eerstelijnszorg ook sociaal domein professionals waaronder
sociaal werk, omdat zij essentieel zijn in het ondersteunen van
burgers met een hulpvraag die buiten de eerstelijnszorg ligt en
daarmee met het toegankelijk houden van de eerstelijnszorg.

Missie:
opgave/doel

Visie:
(essentiële) waarden

Waarom bestaat eerstelijnszorg?
Kernopdracht voor de samenle-

Waarvoor staat de eerstelijnszorg? Welke waarden zijn
essentieel om bij te dragen aan

Welke functies van eerstelijnszorg zijn essentieel om
de missie te realiseren?

Strategie:
(essentiële) functies

Zorgverleners

Organisaties

Rol burgers

Randvoorwaarden
(bv. inrichting zorgstelsels, legitimiteit stakeholders)

Bijdragen aan het bevorderen van
(volks)gezondheid en aan het toegankelijk en betaalbaar houden van

Continuïteit, persoonsgerichtheid,
integraliteit (generalisme, samenhang
en wijk/populatiegerichtheid

Laagdrempelig eerste aanspreekpunt voor
alle vragen over ziekte en gezondheid (incl.
24/7 beschikbaarheid), poortwachtersfuncties, leveren van basiszorg dicht bij huis, gids-

Hoe brengen we de essentiële
functies en waarden tot
uitvoering?
Welke vormgeving en randvoorwaarden zijn nodig.

Figuur 1 Doelen, waarden en functies van eerstelijnszorg vanuit samenlevingsperspectief volgens de Raad (RVS, 2023)

Maatschappelijke ontwikkelingen zetten de eerste lijn
onder druk
Net als andere sectoren heeft ook de eerste lijn te maken met
maatschappelijke ontwikkelingen die de houdbaarheid ervan
onder druk zetten. Bij ongewijzigd beleid is de toegankelijkheid
en continuïteit van de eerste lijn niet langer vanzelfsprekend.

Een toenemende zorgvraag bij een teruglopende
zorgcapaciteit.
De zorgvraag neemt toe, als gevolg van vergrijzing, meer
mogelijkheden om te behandelen en toenemende eisen en
verwachtingen. Personeelsschaarste is landelijk een groot
knelpunt, ook in de zorg, en dat zal de komende tijd nog meer
worden. Figuur 2 toont de prognose voor het personeelstekort
in de zorg- en welzijnssector. Toenemende tekorten – die ook
nu al in delen van de eerstelijnszorg zichtbaar zijn – leiden tot
risico’s op hogere werkdruk en minder werkplezier, en kunnen
de uitstroom van personeel verder vergroten.
Gegeven die schaarste zal in de hele keten van zorg, hulp en
ondersteuning scherper moeten worden afgewogen waar zorg
en ondersteuning het meeste nodig is, wat we onder ‘passende
zorg’ verstaan, in hoeverre de inzet van mensen en middelen in
verhouding staat tot meerwaarde voor de inwoner en wat we
van partijen buiten de zorg en burgers mogen verwachten.
Alleen zo kunnen we de toegankelijkheid en kwaliteit van de
zorg overeind houden.

11

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Specifiek voor de eerstelijnszorg geldt dat deze een belangrijke
rol kan innemen bij het toepassen van passende zorg, door
samen met patiënten te bepalen wat nodig is, meer nadruk te
leggen op gezondheid en zo onnodig beroep op zorg te
voorkomen.

Stagnerende door- en uitstroom legt extra druk op
de eerste lijn.
Sterker dan andere sectoren in de zorg wordt de eerste lijn
belast als er problemen zijn om mensen die dat nodig hebben
zorg te bieden. In de verpleeghuiszorg, de (specialistische) GGZ,
het sociaal domein en delen van de medisch specialistische zorg
(MSZ) leiden wachtlijsten, personeelstekorten en beleids­
ontwikkelingen tot toenemende werkdruk. Omdat de eerste lijn
(en zeker de huisartsenzorg, de wijkverpleging en het sociaal
domein waaronder sociaal werk) voor veel mensen het eerste
aanspreekpunt is, en direct verbonden is met deze sectoren is
er sprake van een ‘waterbedeffect’. Knelpunten in door- en
uitstroom leiden tot extra werkzaamheden voor de eerste lijn;
bovendien kan het uitblijven van tijdige en juiste hulp leiden tot
extra verslechtering van de situatie van burgers/patiënten en
hun omgeving.

160000
150000
140000
130000
120000
110000
100000
90000
80000
70000
60000
50000
40000
30000
20000
10000

per activiteit of consult en soms via abonnementen en
groepsfinanciering. Zorgaanbieders worden geacht ook met
elkaar te concurreren. Contractering vindt vooral per (mono)
discipline plaats, vanuit verschillende wetten en (budgettaire)
kaders.

2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032
Referentiescenario

Scenario Nieuw Beleid

Figuur 2 Verwacht arbeidsmarkttekort zorg en welzijn (exclusief
kinderopvang)

Belemmeringen voor anders werken en samenwerking
tussen en binnen sectoren.
Er is meer ruimte nodig om oplossingen te vinden bij patiënten
zelf, in hun netwerk, door zorg anders in te richten en/of
oplossing buiten de zorg de vinden 5. Op dit moment wordt het
bieden en organiseren van ‘passende zorg’ in de lokale context
nog onvoldoende gestimuleerd. Bekostiging vindt vaak plaats

5 Waarbij een extra complicatie is dat er minder alternatieven voor zorg in de informele sfeer
beschikbaar zijn. Zie o.a.: In 2040 meer mantelzorg van ouderen voor andere ouderen |
Nieuwsbericht | Sociaal en Cultureel Planbureau (scp.nl)

12

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Hoe we de eerste lijn organiseren speelt een rol bij het
toegankelijk houden van zorg en ondersteuning. Binnen de
eerste lijn zijn lokaal vaak veel partijen actief, die wisselend zijn
georganiseerd. Hierdoor kennen professionals elkaar niet altijd
voldoende en weten elkaar niet goed te vinden bij hulpvragen
van burgers. Het ontbreken van vaste aanspreekpunten,
personele wisselingen en verschillen in de manier waarop
niet-patiëntgebonden tijd wordt vergoed, maken het
ingewikkelder om op lokaal niveau goed samen te werken.
Op regionaal niveau zien we grote verschillen in de mate
waarin eerstelijnszorgaanbieders aanspreekbaar zijn voor het
maken van afspraken. Dat belemmert de eerstelijnszorg om
met voldoende gezag en mandaat mee te praten met
beleidsontwikkelingen, een stevige partner te zijn voor
andere partijen en goede samenwerkingsafspraken te
maken in de regio.

Als eerstelijnszorg nemen we onze verantwoordelijkheid

Toegankelijkheid
gezonde keuzes

Mobiliteit

Wij, partijen van de eerstelijnszorg, nemen de
verantwoordelijkheid om de toegankelijkheid en continuïteit
van eerstelijnszorg te waarborgen.

Er zijn heel veel zaken van invloed is
op de gezondheid en dus ook
hoeveel mensen er binnen komen bij
de eerstelijnszorg. Dit is afhankelijk
van onderwijs, mobiliteit, gezonde
keuzes toegankelijk maken en
luchtkwaliteit.

Als collectief van landelijke partijen 6 zetten we ons in voor een
sterke, aanspreekbare en hecht georganiseerde eerstelijnszorg.
Die zichzelf blijft vernieuwen, effectief samenwerkt en
afspraken maakt met partners in het sociaal domein, de
tweedelijns- en derdelijnszorg en langdurige zorg, en vanuit
haar rol een bijdrage levert aan gelijke kansen op goede
gezondheid.
Met deze visie bouwen we voort op de uitgangspunten van het
Integraal Zorgakkoord (IZA) en sluiten we aan bij de uitwerking
van de andere IZA-thema’s, en bij andere integrale afspraken
zoals het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor
Ouderen (WOZO), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA),
het Programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en
Welzijn (TAZ) en de Nationale Dementiestrategie 2021-2030.

6 Partijen uit de Kerngroep: Actiz, InEen, KNGF, KNMP, LHV, NHG, NVAVG, Paramedisch
Platform Nederland, Patiëntenfederatie Nederland, Vereniging van Nederlandse
Gemeenten, Sociaal Werk Nederland, Verenso, Verpleegkundigen & Verzorgenden
Nederland, ZorgthuisNL, Zorgverzekeraars Nederland en het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Als toehoorders betrokken bij de Kerngroep:
NZa, Zorginstituut Nederland (ZINL), ZonMw, en IGJ.

13

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Onderwijs

Luchtkwaliteit

Eerst

e lij n s z o r

g

DE KERN VAN ONZE VISIE
Onze visie
De eerstelijnszorg is in 2030 toegankelijk voor alle burgers die
zorg nodig hebben, en draagt bij aan gelijke kansen op goede
gezondheid voor iedereen.

Onze missie
Wij, partijen van de eerstelijnszorg, nemen de verantwoorde­
lijkheid om de toegankelijkheid en continuïteit van eerstelijnszorg
te waarborgen. Hierbij hebben we oog voor het behouden van
de kwaliteit van de zorg.
De komende jaren zetten we in op zes doelen.
In 2030:
1. is de ontstane ongewenste druk op de eerstelijnszorg
substantieel teruggedrongen.
2. zijn patiënten beter voorbereid op en toegeleid naar de
eerste lijn.
3. wordt meer dan nu passende eerstelijnszorg geboden met
focus op gezondheid en kwaliteit van leven, waar mogelijk
digitaal ondersteund.
4. wordt binnen de eerstelijnszorg capaciteit beter benut en
waar nodig worden taken optimaler georganiseerd.
5. wordt er binnen de eerste lijn in de wijk hecht samengewerkt
tussen professionals zodat er proactief kan worden

14

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

ingespeeld op de gezondheidsproblemen en knelpunten
in het aanbod van zorg en welzijn in een wijk.
6. a. is de eerstelijnszorg in de regio aanspreekbaar
b. is de samenwerking met partijen in het sociaal domein, de
tweede- en derdelijnszorg en langdurige zorg op een niveau
dat bijdraagt aan het oplossen van problemen in de hele keten.
c. is in de eerstelijnzorg 24/7 de infrastructuur in de acute zorg­keten voor crisissituaties goed afgestemd en verbeterd.
Om krachtig te kunnen vernieuwen is een sterkere organisatie
van de eerste lijn nodig. Daarom vergroten we de
mogelijkheden voor duurzame samenwerking: binnen de eerste
lijn, tussen de eerste lijn en andere domeinen en tussen de
eerste lijn en haar financiers. We beperken waar nodig de focus
op concurrentie 7; we zien voor ons dat samenwerking en
contractering meer dan nu gebaseerd zijn op continuïteit,
wederzijds vertrouwen en een perspectief op de langere
termijn.
Concreet betekent dit dat professionals in 2030 in de wijk of in
het dorp in hechte wijkverbanden samenwerken. Kernspelers van
de hechte wijkverbanden, met daarin in elk geval de huisarts,

7 Zie IZA onderdeel J p98: “Het grootste deel van de zorg binnen de Zorgverzekeringswet
wordt concurrentieel ingekocht en individueel gecontracteerd. Dat is en blijf het
uitgangspunt binnen ons zorgstelsel. In dit hoofdstuk ligt de nadruk echter op
gelijkgerichtheid in contractering bij de impactvolle transformaties naar passende zorg,
omdat hier in het kader van het IZA nieuwe afspraken over worden gemaakt.”

wijkverpleegkundige, sociaal domein professional waaronder
sociaal werk en apotheker, hebben korte lijnen met elkaar, en
kunnen inspelen op de specifieke behoefte van burgers en
samen werken aan vernieuwing en preventie.
Ook betekent dit dat in 2030 in elke regio een
eerstelijnssamenwerkingsverband actief is, dat de diverse
disciplines van de eerstelijnszorg vertegenwoordigt en ontzorgt.
Het eerstelijnssamenwerkingsverband kan met mandaat en
draagvlak vanuit de respectievelijke achterban optreden en
wordt door professionals gezien als hun vertegenwoordiger.
Via het verband worden duurzame afspraken gemaakt met
verzekeraars, gemeenten en andere zorgdomeinen over de
organisatie, infrastructuur en activiteiten die nodig zijn om
de eerstelijnszorg duurzaam toegankelijk te houden en te
versterken.
Bovenstaande ontwikkelingen worden gesteund door
zorgverzekeraars, gemeenten en door landelijk beleid gericht
op het blijvend inzetten op; het behoud en aantrekken van
zorgprofessionals, het terugdringen van administratieve lasten,
het wegnemen van belemmeringen om samen te werken ten
behoeve van de patiënten en het versterken van de sociale
basis en aandacht voor mensen in de meest kwetsbare posities.

2

Onze doelen
voor 2030 en
verder
15

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Onze doelen voor 2030 en verder
Toestroom, voorbereiding
en toeleiding
1 Verminderen van ontstane ongewenste
druk op de eerstelijnszorg.
2. Zorgen voor passende voorbereiding op
en toeleiding naar de eerste lijn.

Afstemming en samenwerking
in de eerste lijn
3. Bieden van passende eerstelijnszorg, met
focus op gezondheid en kwaliteit van leven,
waar mogelijk digitaal ondersteund.
4. Betere benutting van capaciteit binnen de
eerstelijnszorg en ruimte voor optimaler
organiseren van taken.

Doorstroom, terugstroom
en uitstroom
6. Zorgen voor aanspreekbaarheid van
eerstelijnszorg, samenwerking op
regionaal niveau voor een groter
oplossend vermogen in de hele keten,
beschikbare 24/7 infrastructuur in de
eerstelijnszorg voor crisissituaties

5. Realiseren van hechte samenwerking in
de wijk tussen professionals.

Figuur 3 Doelen visie eerstelijnszorg

De komende jaren zetten we in op transformatie van de zorg
en ondersteuning in de eerste lijn. Waar we naar toewerken,
beschrijven we aan de hand van zes doelen.

Doel 1: Verminderen van ontstane ongewenste druk op
de eerstelijnszorg
Een deel van de hulpvragen van burgers hoort niet thuis in de
eerstelijnszorg. Deze hulpvragen kunnen deels door burgers zelf
worden opgepakt, met betere voorbereiding en informele hulp
dan wel formele ondersteuning vanuit het sociaal domein.
We werken toe naar de situatie in 2030 waarin burgers (waar
mogelijk) eigen regie en eigen initiatief nemen om met inzet

16

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

van (digitale) hulpmiddelen en een sterk sociaal netwerk zo
lang mogelijk zelfredzaam te zijn.
Het tijdig signaleren en oplossen van sociaal-maatschappelijke
problematiek voorkomt gezondheidsproblemen in de
toekomst. Door landelijk en lokaal meer in te zetten op het
verminderen van factoren waarvan we weten dat ze gepaard
gaan met ziektelast, willen we de zorgvragen aan de
eerstelijnszorg verminderen.
Dit betekent dat we in 2030 de oneigenlijke instroom en de
daaruit voortvloeiende ongewenste druk op eerstelijnszorg
substantieel hebben teruggedrongen door:

• Bij te dragen aan initiatieven die een gezondere en vitale
samenleving en leefomgeving bevorderen.
Door het ontbreken van bestaanszekerheid, een gezonde
leefomgeving en goede gezondheidsvaardigheden ontstaan
er veel gezondheidsproblemen met als gevolg meer druk. Er
is nog veel te winnen door het perspectief van gezondheid te
versterken in de keuzen die we als samenleving maken
(health in all policies). Als eerste lijn dragen we bij aan
initiatieven die een gezondere en vitale samenleving
bevorderen. Gelijktijdig vragen we van het Rijk een
gedifferentieerde aanpak, met gerichte inzet om te komen tot
minder gezondheidsproblemen. En daarmee inzet op het
verminderen van bestaans­onzekerheid door de oorzaken
ervan aan te pakken, ongezonde keuzes te ontmoedigen, en
in te zetten op het verminderen van gezondheidsverschillen.
• Burgers te stimuleren tot het nemen van meer eigen verantwoordelijk­
heid voor hun gezondheid, meer eigen regie en zelfmanagement.
Het sociaal domein en de eerstelijnszorg hebben, versterkt
door het GALA, een belangrijke rol in gezondheids­
bevordering en het vergroten van gezondheidsvaardigheden
(waar mogelijk en nodig) onder specifieke groepen in de
samenleving. Door (wijkgerichte) preventie, ondersteuning en
betrouwbare informatie zorgen we ervoor dat burgers waar
mogelijk ondersteund worden in het vergroten van hun
gezondheids­vaardigheden, zodat zorgvragen voorkomen of

minder zwaar worden. Aanvullend stimuleren we eigen regie en
zelfmanagement bij burgers met voldoende draagkracht. Door
meer in te zetten op bijvoorbeeld (digitale) zelfhulp,
technologische hulpmiddelen, preventieve oefeningen en juiste
voorzieningen. Via landelijke initiatieven kunnen betrouwbare
zelfmanagement bronnen zoals Thuisarts.nl worden uitgebreid
en kan het gebruik ervan worden gestimuleerd. Dit helpt in het
ondersteunen van burgers voorafgaand en tijdens het zorgproces
op een interactieve en persoonsgerichte wijze. Dit leidt er
uiteindelijk toe dat meer capaciteit inzetbaar blijft voor burgers
voor wie de zorg en ondersteuning essentieel is.
• Het uitdragen van een visie die bijdraagt aan het stimuleren van
burgers tot meer verantwoordelijkheid voor hun gezondheid,
eigen regie en zelfredzaamheid.
Op landelijk niveau maken we helder waar eerste lijn wel en
niet voor is bedoeld en hoe de toegankelijkheid is geregeld.
Het is belang om richting burgers in het algemeen, en
kwetsbare, moeilijk bereikbare groepen in het bijzonder, te
communiceren over de veranderingen binnen de
eerstelijnszorg, zodat zij weten wat ze van de eerstelijnszorg
kunnen verwachten en wat hun eigen rol is. We geven
aandacht aan wat burgers zelf kunnen doen (afhankelijk van
hun situatie en gezondheidsvaardig­heden) en waar zij zorg
voor kunnen ontvangen en waarvoor niet, inclusief
informatie over eigen kosten en vergoedingen, in het kader
van verwachtingsmanagement. Zo helpen we professionals

17

Visie eerstelijnszorg 2030 | Consultatieversie

in het voorkomen of afschalen van zorg en ondersteuning
waar deze niet (meer) nodig is. We betrekken zorgverleners
en burgers actief in het ontwikkelen van deze boodschap,
juist ook omdat de behoeften en beelden van burgers versus
de mogelijkheden van de zorg in de komende jaren meer uit
elkaar kunnen gaan lopen door krapte.
• Betere afstemming en nauwere samenwerking met het sociaal domein
over juiste zorg en ondersteuning op de juiste plek.
Niet alle vragen van burgers aan de eerstelijnszorg kunnen en
hoeven met zorg te worden beantwoord, bijvoorbeeld omdat
ze van sociale aard zijn of voortkomen uit problematiek op
het gebied van bestaanszekerheid of soms niet-medische
ondersteuning betreffen. Voor deze vragen is het sociaal
domein (waaronder de sociale basis, sociaal-maatschappelijk
werk, schuldhulpverlening, inkomensondersteuning,
beschermd wonen, jeugd- en gezinsondersteuning) de
aangewezen plek. Ook informele initiatieven in de wijk
leveren hieraan een grote bijdrage. Door een sterkere
verbinding en samenwerking tussen het sociaal domein en
de eerstelijnszorg brengen we burgers sneller bij de juiste
hulp en waar nodig hulpverlener. We sluiten breed aan bij de
vijf ketenaanpakken van de regionale preventieinfrastructuur 8.
8 Onderdeel van de regionale preventie-infrastructuur zijn vijf ketenaanpakken:
Valpreventie, Kansrijke Start, Welzijn op Recept, Gecombineerde Leefstijlinterventie
Volwassenen en Aanpak Kind naar Gezonder Gewicht.

Doel 2: Passende voorbereiding op en
toeleiding naar de eerste lijn
We zorgen voor passende voorbereiding op- en toeleiding naar
de eerste lijn. We verbeteren de toegang tot de eerste lijn door:
• (Digitale) vraagverheldering en toeleiding in te zetten.
Vraagverheldering helpt burgers om hun hulpvraag scherp te
formuleren; goede toeleiding helpt om te bepalen of een
gezondheidsvraag een zorgvraag is, en welke maatregelen
burgers zelf kunnen nemen. Het helpt zorgprofessionals om
vooraf in te schatten welke zorg (van wie) vereist is.
Bestaande hulpmiddelen (zoals Thuisarts.nl) worden in
samenhang uitgebreid om burgers informatie te bieden en te
ondersteunen. Daarnaast wordt onderzocht of er (digitale)
hulpmiddelen kunnen worden ontwikkeld die burgers helpen
het juiste loket te vinden voor hun hulpvraag, zodat zij
(indien mogelijk) beter zelf kunnen uitzoeken welk zorg- en
welzijnsaanbod het beste past bij diverse hulpvragen. Ook
verkennen we de mogelijkheden om kunstmatige
intelligentie meer in te zetten voor vraagverheldering, met
oog voor (privacy)risico’s. Vraagverheldering en zelftriage
zijn niet voor iedereen weggelegd, maar kunnen helpen in
het efficiënter omgaan met de capaciteit. Een alternatieve
route blijft beschikbaar voor burgers die door beperkte
gezondheidsvaardigheden, taalbarrière of digitale
vaardigheden niet gebruik kunnen maken van dit soort
mogelijkheden.

• Het (digitaal) ontsluiten van betrouwbare informatie over de toegang
tot en kwaliteit van zorg.
Veel burgers zoeken informatie op het internet over waar zij
met hun hulpvraag terecht kunnen. Het beschikken over de
juiste, betrouwbare informatie helpt burgers en professionals
om passende zorg en ondersteuning te vinden (inzicht in
beschikbare capaciteit, kwaliteit van zorg, afstand tot een
zorgprofessional, wachttijd tot behandeling, termijn waarop
het raadplegen van een zorgprofessional gewenst is, etc.).
Niet iedereen kan direct terecht om elke vorm van vereiste
zorg te ontvangen. Wanneer burgers weten hoe lang de
wachttijd is voor de gevraagde zorg helpt dat bij het
toewerken naar realistische verwachtingen over wie welke
zorg wanneer en van wie krijgt.

• Elke eerstelijnszorgverlener bijdraagt aan ‘de juiste zorg op de juiste
plek op het juiste moment bij de juiste persoon’ en er inzicht is in
elkaars capaciteit.
Om schaarse capaciteit optimaal in te zetten is het belangrijk
dat mensen met een hulpvraag snel op de plek komen waar
hun vraag het beste kan worden beantwoord. Soms is dat bij
de betreffende eerstelijnszorgverlener, maar soms kan het
ook in de eigen omgeving, het sociaal domein of is een
doorverwijzing naar een andere hulpverlener passender.
Randvoorwaarde is dat er realtime inzicht is in de capaciteit
bij andere sectoren/zorgaanbieders voor burgers en
professionals, dat hiermee goede samenwerkingsafspraken
bestaan en dat deze aanbieders ruimte hebben en bekostigd
worden om waar nodig de patiënt over te nemen.

Doel 3: Passende eerstelijnszorg, met focus op
gezondheid en kwaliteit van leven, waar van
meerwaarde digitaal ondersteund

• Samen beslissen een integraal onderdeel is van de eerstelijnszorg.
Patiënt en zorgprofessional nemen samen beslissingen over
passende zorg. Dit vraagt om goede informatie voor de
hulpvrager en diens mantelzorgers, wat onder meer via het
digitaal aanbod kan worden geboden. Dit houdt ook in dat
via samen beslissen hybride zorg kan worden aangeboden.
Samen met de patiënt of diens naaste wordt wanneer nodig
periodiek geëvalueerd.

Passende zorg is zorg die aansluit bij de behoefte van de patiënt,
waarbij patiënt en zorgverlener samen beslissen, waarbij de
focus ligt op gezondheid en wat iemand wel kan, al dan niet
met (digitale) hulpmiddelen. Door vanuit dit perspectief samen
te werken, zorgen we ervoor dat iedereen die zorg nodig heeft,
in de toekomst passende zorg kan blijven krijgen.
In 2030 is passende zorg als uitgangspunt breed verankerd in
ons handelen. Concreet betekent dit onder andere dat:

18

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

• Bij complexe en langdurige zorgvragen proactieve zorgplanning
wordt ingezet.
Zo kunnen patiënt en zorgprofessional(s) gezamenlijk keuzes
maken over (toekomstige) zorgvragen. Dit voorkomt de inzet
van niet-passende zorg. Door vooraf de mogelijkheden te
bespreken en keuzes te maken, is de patiënt bovendien beter
voorbereid.
• Digitale en hybride zorg binnen de eerstelijnszorg wordt nagestreefd,
mits passend bij de zorgvraag, mogelijkheden van de patiënt en de
toegevoegde waarde hiervan wetenschappelijk is bewezen.
Er zijn veel mogelijkheden, waaronder thuismonitoring,
e-consult, beeldbellen en AI. Digitale en hybride zorg zijn
manieren om zorg ‘dichtbij’ de patiënt te bieden. Hierin kan
het vergroten van de bekendheid van hybride zorg door het
opdoen van positieve ervaringen mogelijk bijdragen aan het
enthousiasmeren van de groep inwoners die terughoudend is
als het gaat om hybride zorg. Daarnaast moet de kwaliteit
van de zorg ook bij digitale alternatieven goed zijn geborgd.

Doel 4: Betere benutting van capaciteit binnen de
eerstelijnszorg en ruimte voor optimaler organiseren
van taken
Binnen de lokale eerste lijn heeft de huisartsenzorg en
wijkverpleging een centrale positie tussen de diverse zorg- en
welzijnsverleners. Het is nodig en wenselijk om de toenemende
druk op de huisartsenzorg te verlichten en de capaciteit van
professionals in de eerstelijnszorg beter te benutten.
Concreet betekent dit dat we:
• De capaciteit aan (eerstelijns) zorgverleners op peil houden en
verbeteren, door landelijk en regionaal in te zetten op
arbeidsmarktbeleid, opleiding, behoud, en verminderen van
uitstroom uit de zorg. De inzet raakt alle aspecten die daarbij
horen zoals goed werkgeverschap, aanbieden van vaste/
grotere dienstverbanden,stimuleren van praktijkhouderschap
en verminderen van administratieve lasten.
• Waar mogelijk hybride zorg inzetten, met het doel om capaciteit beter
te benutten en werkdruk te verlagen.
Dit vraagt om het herontwerpen van zorgpaden en -processen
en het zorgen voor het afschalen van traditionele processen.
We sluiten aan bij de afspraak gemaakt in het IZA 9.
9 Pagina 92 IZA: ‘’Sectoren onderzoeken welke zorgpaden geschikt zijn voor digitale en/of
hybride zorg. Van deze geschikte zorg komt 70% digitaal of hybride beschikbaar. Van alle
zorg die hybride wordt aangeboden, streven we naar een inclusie van c.q. het gebruik door
minimaal 50% van de patiëntenpopulatie waarvoor de hybride zorgpaden geschikt zijn’’

19

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

• Meer inzetten op optimaler organiseren van zorgtaken.
Zorgprofessionals kunnen ook nu al kiezen om bepaalde
zorgtaken niet zelf uit te voeren, maar wel zelf de regie over
de behandeling als geheel te houden 10. Dit kan zowel binnen
de eigen praktijk (denk hierbij aan taakdelegatie naar
praktijkondersteuners binnen de huisartsenpraktijk) als in
samenhang met andere disciplines, zoals wijkverpleging of
paramedisch professional 11 (taakherschikking) 12. Door hier
verder op in te zetten, ontstaat ruimte voor een betere
verdeling van taken.
• Passende mogelijkheden creëren, waaronder passende bekostiging
om het regiebehandelaarschap primair bij een andere professional
dan de huisarts te beleggen.
Nu al zijn er goede afspraken met specialisten ouderen­
geneeskunde of artsen verstandelijk gehandicapten over een
betere verdeling van de werklast (met duidelijkheid over de
verantwoordelijkheidsverdeling als belangrijke
randvoorwaarde). Tussen zorgverleners kunnen – mede
afhankelijk van de context en problematiek van de populatie
in de regio – afspraken worden gemaakt over het (tijdelijk)

10 Handreiking Verantwoordelijkheidsverdeling bij samenwerking in de zorg (2022)
11 Paramedisch professionals in de eerste lijn: diëtetiek, ergotherapie, fysiotherapie,
huidtherapie, logopedie, optometrie en oefentherapie
12 Taakdelegatie en taakherschikking vindt altijd plaats in een gezamenlijk besluit
tussen zorgprofessional en patiënt

beleggen van het regiebehandelaarschap 13 bij een
verpleegkundig specialist of gedragswetenschapper 14.
Mogelijk kan dit op termijn en in bepaalde omstandigheden
bij bepaalde doelgroepen ook bij de (wijk)verpleegkundige.
Waarbij wel moet worden afgestemd op welke wijze dit goed
kan en wat dit vraagt, naast samenwerkingsafspraken, aan
aanvullende regelgeving. Hiervoor zijn aanvullende landelijke
afspraken over het regiebehandelaarschap bij specifieke
doelgroepen noodzakelijk. Om het regiebehandelaarschap
optimaal in te richten zijn inzicht en capaciteit in aanpalende
sectoren, eenduidigheid in aanspraken, bekostiging en de
toepassing van het eigen risico randvoorwaardelijk.
Belangrijk is dat voor de patiënt duidelijk blijft wie de
regiebehandelaar is.

13 Bij regiebehandelaarschap heeft in de huidige situatie elke zorgverlener een eigen
professionele verantwoordelijkheid, conform de uitspraak van het Centraal Tuchtcollege
voor de Gezondheidszorg (CTG) uit januari 2021
14 Gedragswetenschappers kunnen regiebehandelaar zijn bij mensen met een beperking
en voorliggende gedragsmatige problematiek

• Experimenteren met het op een andere manier organiseren van
verwijzing naar gespecialiseerde zorg.
Uitgangspunt is dat de poortwachtersfunctie belegd blijft bij
de huisarts, maar met gerichte samenwerkingsafspraken kan
er onder bepaalde voorwaarden doorverwezen worden door
andere professionals. Om de huisarts te ontlasten, dubbel
werk of onnodige administratieve lasten te voorkomen, en
deskundigheidsbevordering mogelijk te maken, verkennen
we in de komende periode en doen we onderzoek naar of en
hoe doorverwijzingen op een andere manier georganiseerd
kunnen worden. Bijvoorbeeld vanuit de fysiotherapie voor
specifieke aandoeningen en bij enkelvoudige problemen.
Afspraken over doorverwijzen door andere professionals
maken we in landelijk verband en in afstemming met de
gespecialiseerde zorg.
• Paramedici bijdragen aan het voorkomen van (en verergering van)
problemen en daarmee de doorstroming naar de tweede lijn helpen
verminderen.
	Paramedici zijn een belangrijke schakel tussen verschillende
domeinen. Zij kunnen ondersteunen in de wijk, ontzorgen
voor de huisartsenpraktijken, verbinden naar het sociaal
domein en in veelvoorkomende gevallen doorstroming naar
de tweede lijn helpen verminderen. Dit vraagt samenwerking
en elkaars expertise goed kennen tussen paramedici, en
medisch specialisten. Deze rol vereist ook een passende

20

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

aanspraak en financiering. Dit betekent ook dat de inkoop en
tarieven dit mede mogelijk moeten maken en passend
moeten zijn bij deze ambities.
• Afspraken maken over regelruimte voor zorgprofessionals bij
specifieke en/of complexe situaties zodat zij direct kunnen
handelen bij de patiënt. Dit kan als er goede kaders zijn
vastgelegd in wijk- en regionale samenwerkingsafspraken
en professionals hieraan mandaat verlenen en
verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen handelen.
Dit kan ook betekenen dat er (al dan niet landelijk)
afspraken worden gemaakt over bepaalde bevoegdheden
beleggen bij andere zorgverleners dan nu het geval is,
zoals aanvragen van specifieke hulpmiddelen.

Doel 5: Hechte samenwerking in de wijk tussen
professionals, zodat er proactief kan worden
ingespeeld op de gezondheidsproblemen
Nauwe samenwerking tussen professionals in de wijk of het
dorp helpt om de zorg en ondersteuning beter te laten
verlopen. Elkaar kennen helpt om trajecten beter op elkaar aan
te laten sluiten, taken van elkaar over te kunnen nemen en
praktische knelpunten aan te pakken. Specifiek voor
generalistische professionals (in het bijzonder de huisarts,
wijkverpleging, apotheker en sociaal domein professional,
waaronder sociaal werk) geldt dat zij een belangrijke rol kunnen
spelen bij het bevorderen van de gezondheid van de bevolking
als geheel en de toegang tot zorg. Daarbij kan huishoudelijke
hulp en ondersteuning ook een belangrijke signalerende rol
vervullen bij samenwerking in de eerste lijn.
In 2030 zorgen we dat er effectieve en intensieve samenwerking
in dorpen en wijken is tussen professionals in de eerste lijn, door:

Sociaal

• Te zorgen dat er op wijkniveau korte lijnen bestaan tussen
generalistische professionals, met vaste aanspreekpunten en
voldoende ruimte en tijd om de samenwerking ook concreet
invulling te geven. Dit wordt nader toegelicht in hoofdstuk 3.
• Als wijkverpleging samen te werken in herkenbare en
aanspreekbare wijkteams.
In iedere wijk is het voor burger/patiënt, aanbieders van
wijkverpleging, andere zorgaanbieders, gemeenten en
zorgverzekeraars (afdeling bemiddeling) duidelijk wie ze
kunnen benaderen voor de wijkverpleging overdag, ’s avonds,
’s nachts en in het weekend. Nurger/patiënt, aanbieders van
wijk­­-verpleging en andere zorgaanbieders en -professionals
hebben in hun wijk een actueel inzicht waar ze met hun vraag
voor wijkverpleging terecht kunnen. Zo weet iedereen altijd bij
welke aanbieders of professionals ze terecht kunnen voor
zorg- en ondersteuningsvragen, in welke vormen van zorg
aanbieders gespecialiseerd zijn en hoe zij samenwerken in
de regio 15.
• De rol en positie van het sociaal domein (waaronder het sociaal werk)
te versterken, zodat er in elke wijk en dorp een duurzame en
stevige infrastructuur is voor het sociaal domein, met voldoende
herkenbaarheid en continuïteit, zodat het sociaal domein een
volwaardige partner is voor de zorg.

15 Leidraad herkenbare en aanspreekbare wijkverpleging

21

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

• De rol en positie van de specialist ouderengeneeskunde en
arts verstandelijk gehandicapten te versterken in de wijk, zodat
specifieke doelgroepen in de eigen omgeving passende zorg
en behandeling kunnen ontvangen. De expertise van de
specialist ouderengeneeskunde en arts verstandelijk
gehandicapten, o.a. op het gebied van proactieve zorg­
planning, draagt bij aan het verminderen van de druk op
de eerste lijn en kan ziekenhuisopnames voorkomen.
Aanvullend hierop vraagt de afname van het aantal
intramurale plekken dat specialisten ouderengeneeskunde
en artsen verstandelijk gehandicapten vaker (ook)
extramuraal werken, zodat zij naast of in samenwerking met
de huisarts deze patiëntengroepen kunnen begeleiden en
behandelen.
• Als apothekers zich te verbinden aan de wijk en meer invulling
te geven aan een generalistische rol.
Apothekers kunnen een proactieve rol spelen in medicatie­
veiligheid en passend medicijngebruik. Door goede samen­
werkingsafspraken in de wijk kan ook langs deze weg een
bijdrage worden geleverd aan het vergroten van de gezondheid
van de patiënt en het verminderen van de druk op de
eerstelijnszorg.

• Als paramedische zorgverleners zich te organiseren in de wijk
en op regioniveau.
Door een hogere organisatiegraad kunnen paramedisch
professionals ook een grotere bijdrage leveren aan goede
zorg en collectief aanbod voor bepaalde gezondheids­
problemen.

Doel 6: Zorgen voor aanspreekbaarheid van
eerstelijnszorg, samenwerking op regionaal niveau
voor een groter oplossend vermogen in de hele keten,
beschikbare 24/7 infrastructuur in de eerstelijnszorg
voor crisissituaties
Om knelpunten rondom instroom, doorstroom en uitstroom
op te lossen is samenwerking op gelijkwaardig niveau met
aanpalende sectoren essentieel. Daarnaast vraagt de focus
op gezondheid en kwaliteit van leven om een bredere blik en
dus meer geïntegreerd werken. Dit vraagt aanspreekbaarheid,
verbeterde samenwerking en afvaardiging op niveau van de
gehele eerstelijnszorg. Hiermee kan in samenwerking met de
tweede- en derdelijnszorg, maar ook GGZ en sociaal domein,
worden onderzocht hoe de bestaande knelpunten kunnen
worden opgelost 16. Daarnaast is het voor de eerstelijnszorg
noodzakelijk dat er een 24/7 infrastructuur wordt gerealiseerd
met de eerstelijnszorg voor crisissituaties (ELV, acute
wijkverpleging, crisisbedden voor de GGZ, respijtzorg, Wlz
crisis, zorgcoördinatie). Dit ligt ook op de thematafel acute
zorg, maar vraagt verdieping in de volgende fase.

16 Voor samenwerking rondom patiënten met GGZ problematiek zal worden aangesloten bij
de IZA thematafel samenwerking sociaal domein, huisartsenzorg en ggz.

Concreet streven we na dat in 2030:
• Elke regio een aanspreekbare eerstelijnszorg heeft.
Per regio wordt toegewerkt naar een regionaal eerstelijns­
samen­­werkingsverband waar de eerstelijnsdiscliplines in
zijn vertegenwoordigd.
• In elke regio dekkende afspraken zijn gemaakt over organisatie,
(transmurale) samenwerking en zorgcoördinatie tussen sociaal domein,
eerste-, tweede- en derdelijnszorg ten behoeve van 'zorg dichtbij'.
Deze afspraken worden gemaakt vanuit het belang van
burgers en met een goede en gemandateerde afvaardiging
vanuit de eerstelijnszorg en met betrokkenheid van burgers/
patiënten 17.
• Elke regio een plan van aanpak 18 heeft geïmplementeerd om de
belangrijkste capaciteits- en ketenknelpunten op te lossen.
Denk daarbij aan regionale coördinatie van GGZ-wachtlijsten,
aanmeldpunten en coördinatie voor plekken in verpleeghuisen revalidatiezorg, vernieuwing van de spoedzorg, et cetera.
Op dit moment is de eerstelijnszorg veel tijd kwijt om
mensen toe te leiden naar een passende plek. Concreet
vraagt een toegankelijke eerstelijnszorg beschikbare
crisisplekken (ELV, Wlz crisis/Wmo spoed), een duidelijk

aanspreekpunt en verantwoordelijkheid bij GGZ en VVT om
patiënten (tijdelijk) over te nemen van de eerstelijnszorg.
• Elke regio afspraken heeft gemaakt over overbruggingszorg, indien
de gewenste zorg niet beschikbaar is (o.a. bij wachtlijsten),
om niet-passende aanspraak op eerstelijnszorg te
voorkomen. Het eerstelijnssamenwerkingsverband
(nader toegelicht in hoofdstuk 4) vervult hier vanuit de
eerstelijnszorg op regionaal niveau een essentiële rol bij.
• In alle regio’s effectieve initiatieven op het gebied van samenwerking
en verplaatsing tussen tweede-, derde- en eerstelijnszorg lopen en
worden opgeschaald.
Inzet van bijvoorbeeld meekijkconsulten, vormen van
anderhalvelijnszorg en geïntegreerde spoedpleinen helpen
om taken in de regio met elkaar te verdelen. Ook kunnen dit
soort initiatieven ervoor zorgen dat het werken in de
eerstelijnszorg aantrekkelijker wordt. We versterken de inzet
op deze initiatieven en rollen ze waar mogelijk landelijk uit.

17 Idealiter wordt de samenwerking met burgers vormgegeven via de Regiotafel/tafel
Regioplan waar inwonerparticipatie is geborgd, zodat inwonerparticipatie niet dubbelop
wordt georganiseerd
18 Op basis van het Regiobeeld/Regioplan
Sociaal

22

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

3

Lokale eerste lijn
in hechte ­verbanden
23

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Lokale eerste lijn in hechte verbanden
De eerste lijn heeft lokale binding en kan daarmee
proactief en integraal werken

Complexe zorgvragen vragen om betere multi­
disciplinaire samenwerking

De kracht van eerstelijnszorg is dat mensen er terecht kunnen
met vaak ongedifferentieerde vragen over gezondheid en
ziekte. Hierbij past een generalistische en integrale blik met
oog voor de lichamelijke, psychische en sociale factoren die van
invloed kunnen zijn op gezondheid en ziekte, maar het betekent
niet dat zorgverleners zelf de hulp of zorg moeten kunnen
bieden. Korte lijnen zijn nodig om andere professionals tijdig
en laagdrempelig te kunnen betrekken, elkaar om advies te
vragen, en burgers beter te kunnen helpen.

Omdat de problematiek onder burgers in de eerste lijn toeneemt,
is multidisciplinaire samenwerking vaker nodig om passende
ondersteuning, hulp of zorg te bieden. Multidisciplinaire samen­
werking is zeker niet nieuw (denk aan MDO’s, PaTz-groepen,
FTO-groepen, et cetera).

De eerste lijn, dus de eerstelijnszorg en het sociaal domein,
waaronder sociaal werk, tezamen, heeft naar zijn aard een
sterke verbinding met de wijk/het dorp, de burgers en lokale
netwerken. Professionals in de eerste lijn kunnen niet alleen
proactief en gericht inspelen op gezondheidsproblemen van
individuen en deze sneller koppelen aan de juiste hulp, maar ook
een rol spelen in gezondheids­thema’s die patiëntoverstijgend/
lokaal spelen. Bijvoorbeeld door gericht in te spelen op
risicogroepen, te werken aan praktische oplossingen voor
knelpunten in de zorg- en welzijns­keten en waar nodig op
hoger niveau knelpunten te agenderen. Op die manier levert de
eerste lijn in de wijk bijdragen aan het verkleinen van
gezondheidsachter­standen en verbeteren van de
toegankelijkheid en kwaliteit van de zorg.

24

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

De groeiende groep burgers die multidisciplinaire zorg en
ondersteuning nodig heeft, maakt het noodzakelijk dat dit
onderling beter wordt georganiseerd en gecoördineerd. Als
eerste denken we aan de sterk groeiende groep ouderen met
een kwetsbare gezondheid waarbij zorg wordt geboden vanuit
de wijk­verpleging, huisarts, apotheker, specialist
ouderengeneeskunde en de sociaal domein professional,
waaronder sociaal werk. Ook voor burgers met een
verstandelijke handicap en burgers met psychische klachten en
sociaal-maatschappelijke problemen is goede multidisciplinaire
zorg en ondersteuning nodig. Dit vraagt wel mogelijkheden om
gegevens te kunnen delen over deze casussen, waar het kan
anoniem dan wel met toestemming van de betreffende burger.

Het toekomstperspectief: hechte wijkverbanden met
een integraal en generalistisch perspectief die verant­
woordelijkheid nemen voor de populatie (in de wijk)
Ons doel is dat in 2030 professionals in de eerste lijn ­samen­
werken in hechte wijkverbanden 19. Vanuit dit hechte
wijkverband kunnen professionals op populatieniveau
inspelen op de specifieke behoefte van burgers in de wijk/het
dorp en samen werken aan vernieuwing en verminderen van
knelpunten. Deze wijkverbanden omvatten minimaal de
huisartsenzorg, de wijkverpleging, de apotheker en de sociaal
domein professional, waaronder sociaal werk als belangrijke
kernspelers die een rol hebben richting de bevolking als geheel.
Afhankelijk van de problematiek in de wijk kan gekozen
worden voor een bredere samenstelling, denk aan de
fysiotherapeut, diëtist, specialist ouderengeneeskunde,
arts verstandelijk gehandicapten en in specifieke gevallen
eventueel mondzorgprofessional of de verloskundige 20.

19 Waar wijkverband staat, kan ook dorpsverband of lokaal niveau worden gelezen.
De ‘wijk’ is een niet vastomlijnd begrip, waarbij wordt gedacht aan een populatie van
10.000 à 20.000 inwoners. Afhankelijke van de lokale context kan een passende schaal
worden gekozen.
20 Op diverse plekken in het land worden initiatieven analoog aan mentale gezondheids­
centra opgezet. Waar passend kan vanuit deze initiatieven ook verbinding worden
gemaakt tussen het hechte wijkverband en de GGZ. Hiervoor kan worden aangesloten bij
de Voetnoot toevoegen: Voor samenwerking rondom patiënten met GGZ problematiek zal
worden aangesloten bij de IZA thematafel samenwerking sociaal domein, huisartsenzorg
en ggz.

Hecht wijkverband met minimale taken

1) Aanspreekbaar zijn voor professionals, voor het
regionale eerstelijnssamenwerkingsverband en voor
externe partijen om samenwerkingsafspraken te
maken met elkaar en te zorgen dat ze worden
nageleefd, bijvoorbeeld over het implementeren van
regionale afspraken en programma’s, communicatie
en bereikbaarheid, taakverdeling, afspraken over wie
welke inzet levert voor de meest burgers/patiënten in
kwetsbare omstandigheden, doorverwijzing, scholing,
innovaties, gegevensuitwisselinget cetera.

Disciplines zoals specialisten
ouderengeneeskunde, artsen VG,
fysiotherapeuten, diëtisten en
andere paramedici

Huisartsen,
wijkverpleegkundige,
apothekers, sociaal
domein professional,
waaronder sociaal
werk

2) Gestructureerd ontwikkelingen bespreken en
knelpunten verzamelen in de wijk, zodat die kunnen
worden opgepakt door het wijkverband of worden
doorgezet naar het regionaal eerstelijnssamenwerkingsverband.

Financiële afspraken over het hechte wijkverband worden gemaakt met de regionale eerstelijnssamenwerkingsverbanden

Figuur 4 - Hoofdtaken van het hecht wijkverband

25

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Hechte wijkverbanden pakken op wijkniveau minimaal
de volgende taken op:
• Gestructureerd ontwikkelingen bespreken en knelpunten
verzamelen, zodat die kunnen worden opgepakt door het
wijkverband of worden doorgezet naar het regionaal
eerstelijnssamenwerkingsverband.
• Aanspreekbaar zijn voor professionals, voor regionale
eerstelijnssamenwerkingsverband en voor externe partijen
en samenwerkingsafspraken maken en met elkaar zorgen dat
ze worden nageleefd. Bijvoorbeeld over het implementeren
van regionale afspraken en programma’s, communicatie en
bereikbaarheid, taakverdeling, afspraken over wie welke
inzet levert voor de meest kwetsbare burgers, doorverwijzing,
scholing, innovatie, gegevensuitwisseling et cetera.
Er zijn hierbij acties mogelijk als het (laten) verzorgen van een
wijkscan om inzicht te krijgen in de behoeften en knelpunten,
en het in samenspraak met aanwezige zorg- en
welzijnsaanbieders komen tot doelstelling en acties op de
benoemde knelpunten. Waar gewenst en mogelijk kunnen
hechte wijkverbanden ook de multidisciplinaire zorg en
ondersteuning op individueel patiëntniveau beter organiseren.
Binnen deze kaders is ruimte om takenpakket en samenstelling
van de hechte wijkverbanden uit te breiden, aansluitend bij de
lokale context. Afspraken daarover worden lokaal en waar

26

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

nodig regionaal gemaakt. In principe is voor hechte
wijkverbanden geen juridische structuur nodig; inhoud en
kwaliteit van de samenwerking staan voorop. 21
Het doel is toewerken naar sterk verbeterde samenwerking in
de wijk tussen de diverse disciplines in de eerste lijn. Hierdoor is
er een passend aanbod voor de zorg- en welzijnsvragen in de
wijk in 2030.
Daar waar deze hechte wijkverbanden (nog) niet (organisch)
ontstaan, vervult het eerstelijnssamenwerkingsverband (of de
voorloper daarvan) in de betreffende regio een belangrijke rol
bij het aanjagen van de vorming van wijkverbanden, in nauwe
afstemming met de zorgverzekeraar(s) en het gemeentelijk
domein 22. Het regionaal eerstelijnssamenwerkingsverband is er
uiteindelijk verantwoordelijk voor dat hechte wijkverbanden
ontstaan en worden ondersteund (zie taak 4 van het
eerstelijnssamenwerkingsverband).

21 Een juridische structuur kan uiteraard wel een keuze zijn van partijen zelf, als dit past bij de
lokale context.
22 In de contractjaren 2024-2026 kan dit (indien al relevant) gefinancierd worden via de
ZonMw subsidie; vanaf contracteerjaar 2026 maakt het eerstelijnssamenwerkingsverband
hierover (contract)afspraken met de preferente zorgverzekeraar en wordt dit bekostigd
via O&I.

Sociaal

GGZ

Buurthuis

4

Volwaardig en
aanspreekbaar
meedoen in de regio
27

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Volwaardig en aanspreekbaar meedoen in de regio
Gezamenlijke inzet op regioniveau om volwaardig
te kunnen participeren

Het toekomstperspectief: eerstelijnszorg
gezamenlijk aanspreekbaar op regionaal niveau

De voorwaarden om de eerstelijnszorg haar werk goed te
kunnen laten doen, worden voor een belangrijk deel in de wijk
ontwikkeld door praktisch en resultaatgericht met elkaar samen
te werken. Maar er zijn ook afspraken en gezamenlijke inzet op
een hoger (geografisch) niveau nodig. Het is cruciaal dat de
eerstelijnszorg daarin volwaardig en vanuit de volle breedte kan
participeren, juist omdat veel knelpunten alleen op een groter
schaalniveau kunnen worden opgelost. Denk bijvoorbeeld aan
inzicht in capaciteit van verpleeghuizen en revalidatiezorg,
afspraken over wachtlijstknelpunten in de GGZ, transmurale
afspraken met ziekenhuizen, en afspraken over 24/7
beschikbaarheid en spoedzorg.

Op dit moment bestaan er al op diverse plekken regionale
organisaties die voornamelijk per eerstelijnsdiscipline zijn
georganiseerd (denk aan de huisartsenzorg in de vorm van de
regionale huisartsenorganisaties). Deze regionale organisaties
stimuleren en verder uitbouwen geeft perspectief op discipline
overstijgende eerstelijns samenwerking op regionaal niveau.

Door op regionaal niveau goed georganiseerd te zijn, kan de
eerstelijnszorg gezamenlijk aanspreekbaar zijn voor alle zaken
die de eerstelijnszorg raken en verantwoordelijkheid nemen
voor het borgen van de toegankelijkheid en continuïteit van
de zorg in de regio. Ook biedt gezamenlijke inzet op regionaal
niveau kansen om de eerstelijnszorg op lokaal niveau beter te
faciliteren en ontzorgen. Succesvolle regionale samenwerking
geeft de eerstelijnszorg ook een krachtiger stem in de
totstandkoming en uitvoering van regioplannen op basis
van regiobeelden zoals die in het IZA zijn afgesproken.

28

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Doel voor 2030 is dat er in elke regio 23 een regionaal
eerstelijnssamenwerkingsverband 24 is, waarin de verschillende
eerstelijnsdisciplines 25 gemandateerd en met draagvlak vanuit de
eigen monodisciplinaire regionale organisaties zijn vertegen­
woordigd. Dit vraagt dat de verschillende eerstelijnsdisciplines
(daar waar dit nog niet het geval is) zich ‘per eerstelijnsdiscipline’
organiseren wat gemandateerde afvaardiging naar het
eerstelijnssamen­werkingsverband mogelijk maakt. Hiervoor
moeten deze eerstelijnsdisciplines worden gefaciliteerd 26.

23 W
 ij zien de subregio’s van de zorgkantoorregio’s als de meest passende schaal. De
subregio’s van de zorgkantoorregio’s komen ongeveer overeen met de huisartsenregio’s.
24 W
 e leggen geen vorm voor samenwerking op; verschillende vormen voor het
samen­werkingsverband zijn denkbaar, zoals een vereniging, stichting, coöperatie,
netwerksamenwerking of anderszins.
25 I n deze visie worden onder de eerstelijnsdisciplines verstaan: huisartsenpraktijken, wijk­
verpleging, apothekers, fysiotherapeuten, diëtisten, oefentherapeuten, ergotherapeuten,
huidtherapie, logopedie, optometristen, specialisten ouderengeneeskunde en artsen
verstandelijk gehandicapten.
26 Het monodisciplinair organiseren vraagt passende financiering, wat onder meer kan via
de ZonMw subsidie worden gefinancierd, zoals beschreven in paragraaf 6.1.2. Daarnaast

Het eerstelijnssamenwerkingsverband voelt zich verantwoordelijk
voor de gezondheid van de burgers in de regio en voor de
toegankelijkheid van de eerstelijnszorg voor met name de
meest kwetsbaren. Het eerstelijnssamenwerkingsverband
vertegenwoordigt minimaal de huisartsen, wijkverpleging en
apothekers uit de regio, zo snel mogelijk en uiterlijk 2030 de
andere eerstelijnsdisciplines en heeft een nauwe samenwerking
met de regionale (gemandateerde) gemeente(n). Stip op de
horizon in 2030 is dat alle relevante eerstelijnsdisciplines
gemandateerd vertegenwoordigd zijn.
Het regionaal eerstelijnssamenwerkingsverband zorgt voor
medezeggenschap van burgers/patiënten – bijvoorbeeld via de
medezeggenschap aan de Regiotafel/tafel Regioplan – en werkt
samen met burgerinitiatieven en netwerken in de wijk/dorp die
bijdragen aan meer gezondheid en ondersteunen de
burgerinitiatieven bij het kunnen innemen van hun rol.
Deelname aan het eerstelijnssamenwerkingsverband kent
voordelen voor professionals, zoals betrokkenheid en invloed
op (disciplineoverstijgend) beleid en gefaciliteerd worden op
praktijk- en wijkniveau. Gelijktijdig betekent deelname dat
professionals zich op praktijk- en wijkniveau committeren aan

zijn er ook mogelijkheden via reguliere contractering of via subsidieroute VWS voor
paramedische zorg.

de afspraken die door het eerstelijnssamenwerkingsverband
worden gemaakt.
De basisprincipes van het eerstelijnssamenwerkingsverband zijn:
• De governance van het eerstelijnssamenwerkingsverband
krijgt vorm op basis van gelijkwaardigheid van de aan­­
gesloten beroepsgroepen.
• De inhoud stuurt de beweging. De versterking van de
organisatie staat daaraan ten dienste. We bouwen daarbij
zoveel mogelijk door op bestaande structuren.
Eerstelijnssamenwerkingsverbanden zijn transparant naar
hun financiers en aangesloten zorgaanbieders over hun
werkzaamheden en resultaten, stellen zich lerend en
reflecterend op en werken met minimale overhead. Het
eerstelijnssamenwerkingsverband staat ten dienst van de
uitvoeringspraktijk in wijken/dorpen.
• De preferente zorgverzekeraar(s) maakt/maken afspraken met
het eerstelijnssamenwerkingsverband over inzet en te behalen
resultaten en wijze van financiering. Deze afspraken hebben
betrekking op de regionale implementatie van doelen zoals
beschreven in deze visie en veranderstrategie. Zie voor verdere
concretisering hoofdstuk 6 en paragraaf 6.2 Werkagenda voor
regionale organisatievormen en inkoop van zorg.

Regionale eerstelijnssamenwerkingsverbanden
pakken minimaal de volgende taken op:
1. Organiseren van mandatering/vertegenwoordiging van de
eerstelijnsdisciplines bij afspraken met andere partijen en
sectoren over toegankelijkheid, kwaliteit 27, samenwerking en
coördinatie van de zorg (door-, terug- en uitstroom en indien
nodig overbruggingszorg; inclusief opstellen regiobeeld en
regioplan) en borgen van het perspectief van de
eerstelijnszorg in de beleidsontwikkeling (waaronder het
ROAZ-plan).
2. Regionaal organiseren van de capaciteit/toegankelijkheid
van eerstelijnsdisciplines op basis van knelpunten in de
eerstelijnszorg in de regio, bestaande regioplannen en
beelden (incl. ROAZ-beelden/plannen). Het gaat hierbij om
initiatieven voor (24/7)-continuïteit van zorg, huisvesting,
problemen bij praktijkopvolging, voldoende instroom
paramedici, mogelijkheden schaarse personele capaciteit
slimmer in te zetten, werkplezier te vergroten, et cetera.
Hierbij houdt het eerstelijnssamenwerkingsverband
verbinding met landelijke expertise en initiatieven.
3. Maken van zorginhoudelijke afspraken voor specifieke
patiëntengroepen (bijvoorbeeld in de vorm van
zorgprogramma’s, zie paragraaf 6.2). Dit gebeurt op basis
van landelijke richtlijnen, landelijke kaders en landelijke
afspraken die gemaakt worden in en o.b.v. deze visie en
27 Op basis van landelijk vastgestelde richtlijnen en kwaliteitsinstrumenten

29

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

o.b.v. het regioplan. Tegelijkertijd kan ook juist in de regio
gezamenlijke innovatie plaatsvinden passend bij de
landelijke kader 28.
4. Ondersteunen van hechte wijkverbanden én zorgen voor
regionale dekking voor alle wijken. Dit omvat het actief en
gestructureerd ophalen en delen van knelpunten en
eventuele oplossingen op praktijk- en wijkniveau.
5. Het faciliteren en ondersteunen van eerstelijnszorgaan­
bieders in de regio. Bijvoorbeeld door een rol te spelen in
het faciliteren en ontzorgen van zorgprofessionals op
overkoepelende thema’s zoals HR (arbeidsmarkt, scholing),
digitalisering/ICT-implementatie (gegevensuitwisseling,
databeheer), inkoop, huisvesting, bedrijfsvoering en
administratie. Het is aan partijen in de regio tot hoever de
samenwerking op het punt van faciliteren en ontzorgen zou
moeten strekken, en of die al dan niet disciplineoverstijgend
wordt vormgegeven.

28 in samenhang met ontwikkelingen vanuit bijvoorbeeld landelijke expertisecentra.

Regionaal eerstelijnssamenwerkingsverband
met vijf hoofdtaken
1

2

3

Mandatering/vertegenwoordiging van de eerstelijns
disciplines bij afspraken met andere partijen en sectoren
en vertegenwoordiging bij de ROAZ.Individuele aanbieders
worden sterk gestimuleerd zich bij de mandatering van het
eerstelijnssamenwerkingsverband aan te sluiten.
Regionaal organiseren van capaciteit en toegankelijkheid eerstelijnsdisciplines op basis van knelpunten in
de eerstelijnszorg in de regio, bestaande regioplannen
en beelden (incl. ROAZ-beelden/plannen).

5 Faciliteren en ondersteunen van alle eerstelijnszorg-

1

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

4 Ondersteuning hechte wijkverbanden, c.q.

4
3

- Preferente zorgverzekeraar(s) zullen,
afhankelijk van de gekozen vorm van
de samenwerking, daarop aansluiten
met passende (volgende of gelijkgerichte) contractering van het eerstelijnssamenwerkingsverband. Waar van
toepassing vertalen zorgverzekeraars
regionale afspraken door in de individuele contractering van zorgaanbieders. Uiteraard blijft afzonderlijke
individuele contractering mogelijk in
de eerstelijnszorg;

Figuur 5 - Hoofdtaken van het regionaal eerstelijnssamenwerkingsverband

30

Individuele aanbieders hebben vrijheid om hier volledig/deels/geen gebruik van te maken, zolang ze in lijn werken met
afspraken in de regio.

5

2

Zorginhoudelijke afspraken over specifieke patiëntengroepen zoals kwetsbare ouderen, mensen met chronische
aandoeningen die voor de hele regio gelden. Bijvoorbeeld
in de vorm van zorgprogramma’s.

- Het regionaal eerstelijnssamenwerkingsverband geeft samen met
partners in de regio invulling aan de
doelen zoals beschreven in visie en
veranderstrategie;

aanbieders in de regio (ICT, capaciteitsmanagement,
huisvesting, etc.)

ervoor zorgen dat er in alle wijken/dorpen van
de betreffende regio de samenwerking tussen
kernspelers/professionals is vormgegeven in
hechte wijkverbanden, zodat zij kunnen inspelen
op de specifieke behoefte van inwoners.

- Eerstelijnssamenwerkingsverband
en zorgverzekeraar(s) maken
afspraken over toekomstbestendig
beleid eerste lijn in de regio;

- Eerstelijnssamenwerkingsverband
maakt samenwerkingsafspraken
met ggz, MSZ, gemeenten en VVT
(o.a. via tafel regioplan en via
ROAZ): verwijzing, doorstroom,
terugstroom, zorgcoördinatie etc.

Een essentiële eerste stap in de benodigde verandering is dat de
verschillende eerstelijnszorgdisciplines (daar waar dit nog niet
het geval is) zich per discipline organiseren wat gemandateerde
afvaardiging naar het eerstelijnssamenwerkingsverband mogelijk
maakt. Daar waar meerdere aanbieders van eerstelijnszorg in
een regio werkzaam zijn, zoals dit in de wijkverpleging het geval
is, vraagt dit dat deze aanbieders zich zo organiseren dat zij een
gemandateerde vertegenwoordiging kunnen afvaardigen naar
het eerstelijnssamenwerkings­verband. Ook voor apothekers,
fysiotherapeuten, diëtisten en andere paramedici geldt dat zij
zich (daar waar dit nog niet het geval is) zullen moeten
organiseren op regioniveau, zodat ook zij volwaardig kunnen
participeren op regionaal niveau. Er zijn disciplines die op
sommige plekken op een andere dan regionale schaal
georganiseerd zijn, zoals de artsen verstandelijk gehandicapten
of specialisten ouderengeneeskunde, die zowel vanuit de
zorgorganisaties als zelfstandige samenwerkingsverbanden
werken. Dit vraagt om maatwerk in samenwerking met het
regionaal samenwerkingsverband.

5

Landelijk zorgen
voor passende
ondersteuning
31

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Landelijk zorgen voor passende ondersteuning
Landelijk congruent beleid om het doel dichterbij
te brengen
Onze doelen zijn alleen te realiseren wanneer het perspectief
van de eerste lijn voldoende is geborgd in congruent en steunend,
langdurig landelijk beleid. En wanneer de eerstelijnszorg, haar
samenwerkingspartners en aanpalende sectoren worden
gesteund door blijvend in te zetten op:
een sterk sociaal domein;
het behouden en aantrekken van professionals, zowel in
de eerstelijnszorg als in aanpalende sectoren, waaronder
het aantrekkelijk maken van het praktijkhouderschap;
het optimaliseren van instroom, doorstroom en uitstroom
van en naar aanpalende sectoren (sociaal domein, ggz,
medisch-specialistische zorg, langdurige zorg);
passende bekostiging, contractering en verantwoording;
elektronische gegevensuitwisseling van patiënten tussen
alle zorgsectoren waarvoor adequate databeschikbaarheid
noodzakelijk is;
het verlagen van regeldruk en administratieve lasten;

32

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

doorontwikkelen van de kwaliteit van de eerstelijnszorg,
waaronder het ontwikkelen van richtlijnen en
standaarden op landelijk niveau op de gebieden waar
deze nog ontbreken.
In de tabel in bijlage 2 worden de belangrijkste benodigde
maatregelen toegelicht en de raakvlakken met landelijk beleid
c.q. de landelijke tafels waar de maatregelen al zijn belegd. Het
is essentieel dat de ontwikkelingen zoals hierboven genoemd
plaatsvinden, om de eerstelijnszorg toegankelijk te houden.
Hieronder gaan we dieper in op het thema van passende
bekostiging, contractering en verantwoording.

Passende bekostiging, contractering en
verantwoording
Niet-vrijblijvende samenwerkingsafspraken in wijk én regio zijn
nodig om de toegankelijkheid van eerstelijnszorg, maar ook van
zorg in het algemeen, te blijven borgen. Om de doelen in deze
visie meer dan een vrijblijvend vergezicht te laten zijn, is een
type bekostiging nodig die in lijn ligt met de systeemdoelen
(toegankelijkheid, kwaliteit en doelmatigheid). Voor een
passende en structurele bekostiging is daarnaast een helder
gedefinieerd takenpakket noodzakelijk. Dat wil zeggen: de
rollen en verantwoordelijkheden van betrokken partijen zijn

helder en er is beschreven wat ten minste van ieder regionaal
eerstelijnssamenwerkingsverband en van ieder wijkverband
verwacht mag worden aan taken (zie hiervoor hoofdstuk 6).
Daarnaast zijn afspraken nodig over hoe een passende
financiering binnen de bestaande budgettaire kaders de
beweging zoals beschreven in deze visie ondersteunt. Passende
financiering houdt in dat er vanuit vertrouwen wordt gewerkt
en gecontracteerd tussen aanbieder(s) en verzekeraar(s),
waarbij er wordt ingezet op passende verantwoordingseisen,
met zo min mogelijk regeldruk en administratieve lasten.

Bekostiging

Contractering

Verantwoording

Het samenhangend pakket aan verantwoordelijkheden en
(inhoudelijke) afspraken moet een bijpassende bekostiging
kennen. Wij zien een brede betaaltitel voor ons met een
sectoroverstijgende werking. De exacte vorm die ons voor ogen
staat dient nog verder te worden uitgewerkt, maar de bedoeling
is dat deze dezelfde functie heeft als de huidige vormgeving van
“O&I” zoals deze nu in segment 2 van de beleidsregel voor
“Huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg” is vormgegeven 29.

De regionale eerstelijnssamenwerkingsverbanden geven
samen met partners in de regio invulling aan de doelen zoals
beschreven in deze visie en veranderstrategie. We vergroten de
slagkracht van de eerstelijnszorg door de wijkverpleegkundige
coördinatie, naast de huisarts en het sociaal domein, eenduidig
in de wijk te organiseren waar dat nodig is om de inhoudelijke
doelen te bereiken. Dit doen we in goede samenwerking en
vanuit ieders eigen rol en verantwoordelijkheid, waar nodig
gestimuleerd door contracteringsbeleid van zorgverzekeraars
en met het oog op het terugdringen van versnippering.
Zorgverzekeraar(s) zullen, afhankelijk van de gekozen vorm van
de samenwerking, daarop aansluiten met passende (volgende
of gelijkgerichte) contractering van het eerstelijnssamenwerkingsverband. Waar van toepassing vertalen
zorgverzekeraars regionale afspraken door in de individuele
contractering van zorgaanbieders. Uiteraard blijft afzonderlijke
individuele contractering mogelijk in de eerstelijnszorg. Zie ook
paragraaf 6.2 Werkagenda voor regionale organisatievormen
en inkoop van zorg.

De samenwerking tussen de zorgverzekeraars en
zorgaanbieders steunt op vertrouwen en transparantie.
Enerzijds gaat de rechtmatigheid van de zorguitgaven over
correct registreren en declareren, anderzijds over gepast
gebruik en kwaliteit van zorg. Regelmatig wordt de kwaliteit
van het registratie- en declaratieproces getoetst. Tevens wordt
regelmatig met zorgverleners geëvalueerd hoe dit proces
minder belastend en efficiënter kan, waarbij wordt gewerkt
vanuit vertrouwen en, waar dat van meerwaarde is, meerjarige
afspraken. Er wordt gestreefd naar minder correctiewerkzaam­
heden achteraf en een verlaging in de controles voor beide
partijen. Meer onderling vertrouwen en daarmee vermindering
van de regeldruk, administratieve lasten en verantwoordings­
eisen leiden tot meer werkplezier, meer capaciteit in de praktijk
en minder mensen die besluiten de zorg te verlaten.

Deze bekostiging krijgt een eerstelijnsdiscipline overstijgend
karakter en is daarmee voor alle disciplines beschikbaar.
Deze aparte vergoeding is niet gekoppeld aan bestaande prestaties
voor patiëntgebonden contact, maar beschrijft het geheel aan
aanvullende werkzaamheden op het gebied van coördinatie
en afstemming dat samenhangt met het uitvoeren van het
regioplan.
NB. Deze vorm heeft nu de nodige technische uitdagingen,
vanwege de huidige verzuilde aanspraken, kaders, tariefsoort
en inkoopdynamiek (dit is nu nog monodisciplinair ingericht).
We presenteren hier geen oplossing voor dit vraagstuk.

29 De bekostiging van de reguliere eerstelijnszorg op zorgverlenersniveau voor de patiënt
blijft in beginsel gelijk aan het huidige model.

33

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

6

Hoe we de visie
gaan realiseren
34

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Hoe we de visie gaan realiseren
In dit hoofdstuk leest u onze veranderstrategie voor de veranderopgaven, de bijbehorende roadmap en de governance die
helpen om de beoogde verandering krachtig vorm te geven, uit
te dragen en te monitoren.

6.1	Veranderstrategie: een sterke organisatie om
krachtig inhoudelijk te vernieuwen
Onze veranderstrategie is gericht op veranderingen op lokaal,
regionaal en landelijk niveau met het doel om de eerstelijnszorg
krachtig te kunnen vernieuwen.

Uitgangspunten voor de veranderstrategie:
1. Inhoud stuurt de beweging; de beoogde verandering gaat
over het bereiken van concrete inhoudelijke verbeteringen
in de werkpraktijk van de eerste lijn en de verandering die
daarvoor nodig is in de samenwerking, mandatering en
organisatie van de eerste lijn in de wijk en op regioschaal.
2. De verandering is veelomvattend. Duurzame transformatie
vraagt commitment, inzet, tijd, investeringen in mensen
en middelen, vertrouwen en ruimte om te leren en te
onderzoeken.
3. We sluiten aan bij het IZA en andere landelijke akkoorden
waar dat kan, maar creëren waar nodig ruimte voor een
eigen proces als dat helpt om de verandering sneller te
realiseren.

35

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

4. Tempoverschillen tussen regio’s mogen, maar wel met een
duidelijk einddoel richting 2030 (‘de stip op de horizon’).
5. De beweging wordt landelijk gefaciliteerd met een
governance die aanspreekbaar is en anderen kan
aanspreken op de plekken waar verandering onvoldoende
tot stand komt.

6.1.1 Veranderstrategie op lokaal niveau
• Stip op de horizon
Op lokaal niveau zijn er in elke wijk hechte wijkverbanden 30. De
kernspelers van de hechte wijkverbanden (zie hoofdstuk 3)
hebben korte lijnen met elkaar, en zijn in staat om in te spelen
op de specifieke behoeften van de populatie in de wijk. Het
doel is om op wijk- en regioniveau uitvoering te geven aan de
versterking van de eerstelijnszorg zoals beschreven in deze
visie. Op wijkniveau hebben de kernspelers gestructureerd
zicht op ontwikkelingen, behoeften en knelpunten, zodat
professionals effectief hun werk kunnen doen en samen
kunnen werken aan oplossingen. Overleg- en organisatie­
vormen zijn dienend daaraan (en dus geen doel op zich).

30 Waar wijk staat, kan ook dorp of lokaal niveau worden gelezen. De ‘wijk’ is een niet
vastomlijnd begrip, waarbij wordt gedacht aan een populatie van 10.000 à 20.000
inwoners. Afhankelijk van de lokale context wordt een passende schaal gekozen.

• De benodigde verandering
Het vormen van hechte wijkverbanden zien wij als een
groeiproces, waarbij zoveel mogelijk moet worden
voortgebouwd op de goede vormen van hechte
samenwerking die al bestaan. Wel is een minimaal niveau
vereist dat uiteindelijk in elke wijk aanwezig moet zijn. In de
wijken bestaat het hecht wijkverband uit één of enkele
afgevaardigde aanspreekpunten van de huisartsenzorg,
wijkverpleging, apothekers en het het sociaal domein,
waaronder sociaal werk. Afhankelijk van de context in de wijk
en samenstelling van het wijkverband kunnen ook andere
disciplines aansluiten. Bijvoorbeeld de specialist
ouderengeneeskunde bij doelgroepen zoals kwetsbare
ouderen in de wijk.
Omdat de vraagstukken die binnen wijken spelen ook hun
oorsprong kunnen hebben buiten de eerstelijnszorg, is
afstemming met het sociaal domein noodzakelijk. Vanuit de
kant van gemeenten wordt actief gestuurd op samenwerking
met het wijkverband.

Activiteit

Aanjagen ontwikkeling naar
hechte wijkverbanden,
waaronder afvaardiging
kernspelers

Verzamelen en delen goede
voorbeelden van wijksamenwerking (via stimuleringsregeling
vanuit VWS)

2024 - 2025 - 2026

Hechte wijkverbanden
groeien toe naar uitvoeren
van hoofdtaken

2027 - 2030

Verantwoordelijke

Preferente zorgverzekeraar(s)28 en voorloper
eerstelijnssamenwerkingsverband

Preferente zorgverzekeraar(s) met het
eerstelijnssamenwerkingsverband

Stimulering

ZonMw subsidie, stimuleren via contractering

Eerstelijnszorgbrede financiering voor O&I-taken, voor alle
eerstelijnsdisciplines, via het eerstelijnssamenwerkingsverband

Roadmap veranderstrategie op lokaal niveau

6.1.2 Veranderstrategie op regionaal niveau
• Stip op de horizon
Op regionaal niveau 32 zijn er aanspreekbare eerstelijns­samen­
werkingsverbanden, met gemandateerde vertegen­woordiging
vanuit verschillende eerstelijnszorgdisciplines. We bouwen
hierbij zoveel mogelijk door op bestaande structuren.
Zorgverzekeraars en zorgaanbieders handelen bij de
31 De preferente zorgverzekeraar informeert waar nodig de mandaatgemeente als samen­
werking in de wijk met het sociaal domein minder goed tot stand komt en vice versa. De
mandaatgemeente is de betreffende gemeente binnen een regio die namens de andere
gemeenten het mandaat heeft gekregen voor het maken van afspraken aan de Regiotafel.
32 Nederland telt 55 á 57 huisartsenregio’s; op basis hiervan verwachten wij dat ongeveer in
55 á 57 regio’s eerstelijnssamenwerkingsverbanden ontstaan (www.hechtehuisartsenzorg.nl).

36

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

implementatie van de visie op regioniveau gelijkgericht.
Zorgverzekeraars zullen, afhankelijk van de gekozen vorm
van de samenwerking, daarop aansluiten met passende
(volgende of gelijkgerichte) contractering van de regionale
eerstelijnssamenwerkingsverbanden. Waar van toepassing
vertalen zorgverzekeraars regionale afspraken door in de
individuele contractering van zorgaanbieders. Uiteraard blijft
afzonderlijke individuele contractering mogelijk in de
eerstelijnszorg. Zorgprogramma’s kunnen onderdeel zijn van
de regionale afspraken, zie ook paragraaf 6.2 Werkagenda
voor regionale organisatievormen en inkoop van zorg. Hierbij

geldt dat zorgprogramma’s ontwikkeld worden door
zorgverleners vanwege een noodzaak die zij zelf zien voor
hun patiënten. Het eerstelijnssamenwerkings­verband kent
vijf hoofdtaken, zie figuur 5.
• De benodigde verandering
Het vormen van eerstelijnssamen­werkingsverbanden in de
regio’s zien we als een groeiproces dat stap voor stap en in
nauwe samenspraak tussen aanbieders en financier
(zorgverzekeraar) plaatsvindt, en dat wordt gestimuleerd,
gefaciliteerd en gevolgd vanuit het landelijk niveau. Voor
de exacte route van verandering zijn diverse scenario’s
denkbaar die in samenspraak met de preferente
zorgverzekeraar kunnen worden uitgewerkt.

Voor de ontwikkeling van de regionale eerstelijnssamen­
werkingsverbanden wordt waar mogelijk aangesloten bij de
regionale samenwerkingsstructuren die al bestaan en goed
functioneren. Op die manier worden de in gang gezette
ontwikkelingen doorgezet. In de meeste regio’s zijn Regionale
HuisartsenOrganisaties (RHO’s) actief; een denkbaar scenario is
dat de RHO een gidsrol neemt bij de op- en inrichting van het
eerstelijnssamenwerkingsverband 33 en zich op termijn
doorontwikkelt tot een regionale eerstelijnsorganisatie.
Belangrijk is dat het proces zo wordt vormgegeven dat het
voorsorteert op de gewenste samenwerking in de regio en
voldoende uitgaat van gelijkwaardigheid. Het komen tot de
regionale eerstelijnssamenwerkingsverbanden zal mede
afhankelijk zijn van hoe effectief en gelijkgericht de financiering
en inrichting van het eerstelijnszorglandschap zullen zijn.

Activiteit

33 Daar waar een regio nog niet beschikt over een RHO of de RHO deze rol niet kan oppakken
dan kan bijvoorbeeld de VVT/wijkverpleging hier een rol in spelen in plaats van de RHO.

37

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Netwerkfase
contouren van het
eerstelijnssamenwerkingsverband
worden per regio
neergezet o.b.v.
Regioplan

2024

Verantwoordelijke

Stimulering

Het regionale eerstelijnssamenwerkingsverband geeft samen
met partners in de regio invulling aan de doelen zoals
beschreven in deze visie en veranderstrategie. Zo vergroten
we de slagkracht van de eerstelijnszorg door de wijkverpleeg­
kundige coördinatie naast de huisartsenzorg en het sociaal
domein eenduidig in de wijk te organiseren waar dat nodig is
om de inhoudelijke doelen te bereiken, gezamenlijk en ieder

Monodisciplinaire
samenwerking
aanjagen/faciliteren
zodat gemandateerde
afvaardiging mogelijk
wordt (loopt door t/m
2026)

Branche-organisaties en
beroepsverenigingen

Afsprakenfase
de betreffende partijen
maken samenwerkingsafspraken die ze vastleggen
in een intentie-overeenkomst leidend tot een
samenwerkingsovereenkomst

Organisatiefase
vormen van entiteit;
uitbreiding met
gemandateerde
vertegenwoordiging
eerstelijnsdisciplines

2025

Preferente zorgverzekeraar(s) in de regio met kernpartijen i.s.m.
ondersteunende partij. RHO heeft een gidsrol waar nodig.

ZonMw subsidie, stimuleren via contractering

Roadmap veranderstrategie op regionaal niveau

(VANAF) 2026

Verdiepingsfase
eerstelijnssamenwerkingsverband groeit
toe naar uitvoeren van
hoofdtaken

2027 - 2030

Preferente zorgverzekeraar(s) in de
regio met het eerstelijnssamenwerkingsverband (met nauwe
samenwerking mandaatgemeente)

Via contractering

vanuit zijn eigen rol en verantwoordelijk­heid. Zorgverzekeraars
en zorgaanbieders zullen bij de implementatie van de visie op
wijk- en regioniveau gelijkgericht handelen. Zorgverzekeraar(s)
zullen, afhankelijk van de gekozen vorm van de samenwerking,
daarop aansluiten met passende (volgende of gelijkgerichte)
contractering van het eerstelijnssamenwerkingsverband.
Waar van toepassing vertalen zorgverzekeraars regionale
afspraken door in de individuele contractering van
zorgaanbieders. Uiteraard blijft afzonderlijke individuele
contractering mogelijk in de eerstelijnszorg. Het regionaal
samenwerkingsverband moet in staat zijn om contractuele
afspraken te maken 34. Hiervoor is vereist dat het eerstelijns­
samenwerkingsverband minimaal bestaat uit gemandateerde
afvaardigingen van de betrokken zorgaanbieders. De focus zal
daarbij in eerste instantie liggen op de zorgaanbieders die in de
wijk de basis vormen van het hechte wijkverband, te weten
huisartsen, apothekers en aanbieder(s) van wijkverpleging.
Er wordt gefaciliteerd dat andere eerstelijnsdisciplines
monodisciplinair tot afvaardiging en mandatering komen.
Zodra andere eerstelijnsdisciplines zich in de regio in bepaalde
mate monodisciplinair hebben georganiseerd, sluiten zij aan bij
het eerstelijnssamen­werkingsverband. In regionale afspraken
wordt vastgelegd dat in (idealiter) 2030 het eerstelijnssamen­
werkingsverband bestaat uit een regionaal gemandateerde
34 Ook een samenwerkingsverband kan formele contractuele afspraken maken. Idealiter
kan is het mogelijk per 2026 dat zorgverzekeraars het samenwerkingsverband kunnen
contracteren voor O&I en zorgprogramma's (zie roadmap).

38

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

vertegenwoordiging van alle relevante overige eerstelijns­
disciplines 35. Ook wordt vastgelegd dat het eerstelijnssamen­
werkingsverband ernaar streeft om in 2030 te voldoen aan alle
hoofdtaken (zie figuur 5) en dat betrokkenheid van burgers/
patiënten 36 is geborgd. Hoe wordt geborgd dat een regionaal
eerstelijnssamenwerkings­verband voldoende slagkracht heeft
om beschreven doelen en taken effectief uit te voeren, vraagt
nog verdere uitwerking en keuzes. Zie in paragraaf 6.2
Werkagenda voor regionale organisatie­vormen en inkoop van
zorg, die beschrijft over welke uitwerking dit gaat en hoe deze
gemaakt zal worden.
Wij zien de eerste jaren als ontwikkeljaren waarin in samen­
spraak met de preferente zorgverzekeraar(s) in de regio de
contouren van het eerstelijnssamenwerkingsverband per regio
worden gevormd. Daarbij zullen globaal de volgende fasen 37
worden doorlopen:

35 Waaronder de specialisten ouderengeneeskunde, de artsen verstandelijk gehandicapten,
de fysiotherapeuten, diëtisten en andere paramedici.
36 Idealiter wordt de samenwerking met burgers vormgegeven via de Regiotafel/tafel
Regioplan waar inwonerparticipatie is geborgd, zodat inwonerparticipatie niet dubbelop
wordt georganiseerd.
37 Fasen zijn uiteraard afhankelijk van het startpunt (daar waar al regionaal wordt
samengewerkt tussen eerstelijnsdisciplines kan dit veel sneller gaan dan daar waar nog
niet regionaal wordt samengewerkt).

• Fase 1 – Netwerkfase.
De betreffende partijen worden bij elkaar gebracht, bij­voorbeeld door een daartoe aangewezen ondersteunende
partij, zoals de Regionale Ondersteuningsstructuren
(ROS’en). Het Regioplan wordt vertaald naar een inhoudelijk
regionaal plan van aanpak voor de eerste lijn voor de
betreffende regio 38.
• Fase 2 – Afsprakenfase.
De betreffende partijen maken samenwerkingsafspraken die
ze vastleggen in een intentieovereenkomst, leidend tot een
samenwerkingsovereenkomst.
• Fase 3 – Organisatiefase.
Het regionaal samenwerkingsverband maakt met de
zorgverzekeraar(s) afspraken over het realiseren van doelen
en taken zoals beschreven in deze visie en veranderstrategie.
•	Parallel aan het bovenstaande wordt per eerstelijnsdiscipline
gewerkt aan het verhogen van de organisatiegraad op
regioniveau, zodat gemandateerde afvaardiging bij het
eerstelijnssamenwerkingsverband mogelijk wordt.

38 Dit plan van aanpak wordt een aanvullend document van het Regioplan.

Voor de ontwikkeljaren kunnen regio’s (voorbereiding/
uitvoerings-)subsidies aanvragen vanuit het ZonMwprogramma. In dit programma welke voor alle disciplines
beschikbaar is van 2024 t/m 2026 het opzetten van de regionale
eerstelijnssamenwerkingsverbanden gefinancierd, in opmaat
naar structurele bekostiging. In het programma worden
belangrijke lessen en ervaringen opgedaan die input geven aan
het nader concretiseren van de eisen die aan
eerstelijnssamenwerkingsverbanden gesteld worden. Dit is
noodzakelijk om structurele bekostiging goed vorm te geven.
Tevens wordt de ontwikkeling naar eerstelijnssamen­
werkingsverbanden gestimuleerd via contractafspraken
vanuit de preferente zorgverzekeraar.
Vanaf contracteerjaar 2026 worden de afspraken over inzet,
doelen en taken tussen zorgverzekeraar(s) en regionale
eerstelijnssamenwerkingsverbanden gemaakt via de reguliere
contractering. Daar waar partijen overeenstemming bereiken,
kunnen vanaf contracteerjaar 2025 contractafspraken worden
gemaakt over de regionale implementatie van de visie.

39

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

6.1.3 Veranderstrategie op landelijk niveau
Op landelijk niveau is de veranderstrategie gericht op het
landelijk faciliteren en monitoren van de beweging. Dit
omvat onder andere het waar nodig aanpassen van weten regelgeving en de bekostiging, waarbij niet alleen de
Rijksoverheid betrokken zal zijn, maar ook de zorgverzekeraars, de landelijke koepelorganisaties van de
eerstelijnsdisciplines en de VNG. Om dit in goede banen
te leiden en te kunnen volgen richten we een landelijke
governance in (zie paragraaf 6.3).
Om de beweging op wijk- en regionaalniveau te faciliteren,
zorgen de diverse landelijke partijen voor het volgende:
• Uitwerking van vragen zoals beschreven in paragraaf 6.2
Werkagenda voor regionale organisatievormen en inkoop
van zorg.
• Ontwikkelen van landelijke richtijnen/kaders/samenwerkings­­afspraken voor hoe taken worden verdeeld binnen de eerste
lijn. Hier moet duidelijk in staan wie regie heeft, wie
doorverwijst bij welke omstandigheden en wie de ‘ingang’ is
bij specifieke patiëntengroepen zodat regio’s hier regionale
afspraken over kunnen maken.
• De benodigde activiteiten oppakken om de inhoudelijke
vernieuwing te stimuleren en te faciliteren conform de
beschreven doelen in deze visie.

• Ontwikkelen waar nodig van aanvullende wet-/regelgeving
om de organisatorische vernieuwing te stimuleren (op gebied
van samenwerking, maar ook op vraagstukken rondom
commitment aan wijk/eerstelijnssamenwerkingsverband,
contractering en rondom het BTW vraagstuk).
• Monitoren van de voortgang en samenhang met landelijk
beleid dat raakt aan randvoorwaarden voor deze visie en
reeds wordt opgepakt via andere tafels (zie bijlage 2).

Activiteit

Landelijke opdracht
uitwerken op basis
van beschreven
hoofdtaken in visie
voor eerstelijnssamenwerkingsverband43

Landelijke opdracht
uitwerken op basis
van hoofdtaken in
visie voor het hechte
wijkverband44

Landelijke
richtlijnen/kaders
ontwikkelen voor
hoe taken worden
verdeeld binnen de
eerstelijnszorg

Activiteiten oppakken
t.b.v. inhoudelijke
vernieuwing conform
doelen in de visie

Subsidies beschikbaar
maken voor wijk en
regiosamenwerking
(2024-2026)45

Geschikte
bekostiging/betaaltitels
doorontwikkelen voor
O&I en inhoudelijke
zorgprogramma’s
(gereed per 2026)*

2024
Verantwoordelijke

Werkorganisatie
implementatie visie
(zie 6.3)

Werkorganisatie
implementatie visie
(zie 6.3)

Stimulering
* zie paragraaf 6.2 voor aanvullingen op de veranderstrategie.

Roadmap veranderstrategie op landelijk niveau

40

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Beroepsverenigingen,
patiëntenverenigingen
en zorgverzekeraars

Aanvullende
wet-/regelgeving
om de beweging te
faciliteren/stimuleren46

2025 EN VERDER
Beroepsverenigingen,
patiëntenverenigingen
en zorgverzekeraars

Rijksoverheid
(ZonMw)

Rijksoverheid(NZa)

Landelijke opdracht (zie governance, paragraaf 6.2)

Rijksoverheid

6.2	Werkagenda voor regionale organisatievormen
en inkoop van zorg
Het doel van de deze werkagenda is scherp te beschrijven
welke stappen nog gezet moeten worden. Hiermee beogen
we de uitvoering te versnellen.
Met deze visie en veranderstrategie zetten partijen een
duidelijke stip op de horizon in 2030. We gaan samen aan het
werk om tot een sterkere eerstelijnszorg te komen, in de wijk en
op regioniveau. Zoals we in de visie beschrijven: de inhoud
stuurt de beweging. De versterking van de organisatie staat
daaraan ten dienste. We bouwen daarbij zoveel mogelijk door
op bestaande structuren. Zo zorgen we ervoor dat de
eerstelijnszorg toegankelijk blijft voor ieder die deze nodig
heeft. Er komen regionale eerstelijnssamenwerkingsverbanden
die samen met partners in de regio invulling geven aan de
doelen zoals beschreven in de visie en veranderstrategie. we
vergroten de slagkracht van de eerstelijnszorg door de
wijkverpleegkundige coördinatie, naast de huisartsenzorg en
het sociaal domein, eenduidig in de wijk te organiseren waar
dat nodig is om de inhoudelijke doelen te bereiken. Dit doen we
in goede samenwerking en vanuit ieders eigen rol en
verantwoorde­­lijkheid, waar nodig gestimuleerd door
contracteringsbeleid van zorgverzekeraars en met het oog op
het terugdringen van versnippering. Zorgverzekeraars en
zorgaanbieders zullen bij de implementatie van de visie op
wijk- en regioniveau gelijk­gericht handelen. Zorgverzekeraar(s)

41

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

zullen, afhankelijk van de gekozen vorm van de samenwerking,
daarop aansluiten met passende (volgende of gelijkgerichte)
contractering van het eerstelijnssamenwerkingsverband. Waar
van toepassing vertalen zorgverzekeraars regionale afspraken
door in de individuele contractering van zorgaanbieders.
Uiteraard blijft afzonderlijke individuele contractering mogelijk
in de eerstelijnszorg.
Tegelijkertijd constateren we met de betrokken partijen dat
de doelen en hoofdtaken op specifieke punten nog verdere
aanscherping en uitwerking vragen om de afgesproken
beweging in de praktijk te brengen. Het gaat hierbij niet zozeer
om het ‘wat’ (welke taken), maar vooral om het ‘wie’ (wie gaan
de taken uitvoeren) en het ‘hoe’ (hoe worden de taken
uitgevoerd en met welk mandaat). Zo heeft een regionale
eerstelijnssamenwerkingsverbanden voldoende slagkracht en
mandaat nodig om de taken effectief uit te voeren. Op een
aantal punten maken we bewust nog geen scherpe keuzes in
deze visie en veranderstrategie. Dat komt omdat de gevolgen
van die keuzes groot zijn, op allerlei vlakken, en we die goed
met elkaar willen overzien. Ook bestaan er op een aantal
punten rondom het ‘wie’ en ‘hoe’ nog verschillen van inzicht
tussen partijen.
We spreken daarom af dat wij, landelijke partijen, in de
maanden na vaststelling van de visie en veranderstrategie op
een aantal fundamentele onderwerpen tot scherpere keuzes en

uitwerking komen. We doen dat voortvarend, zodat het veld
snel duidelijkheid krijgt. Tegelijkertijd kan het veld ook al van
start, binnen de huidige bekostigingssystematiek en met de
middelen uit het ZonMw-programma. Dit levert waardevolle
lessen op, die helpen bij de verdere uitwerking.
De verdere uitwerking en aanscherping vindt plaats op de
volgende punten:
• De vraag hoe het regionale eerstelijnssamenwerkings­
verbanden voldoende slagkracht krijgt om de doelen en
taken uit de visie daadwerkelijk effectief uit te kunnen
voeren.
Hierbij spelen o.a. de volgende punten:
• Hoe geven we verdere concretisering aan de inhoudelijke
taken en verantwoordelijkheden van de regionale verbanden?
• Welke mate van vrijheid/flexibiliteit blijft er voor de vorm
van een regionale eerstelijnssamenwerkingsverbanden?
Partijen willen geen blauwdruk opleggen, maar is er een
minimale ‘formaliteit’ van deze organisatie nodig of kan
ook een overlegtafel zonder (juridische) entiteit volstaan
om de inhoudelijke doelen en taken te realiseren? En hoe
kunnen regio’s de keuze maken tussen het opzetten van
nieuwe structuren of het doorbouwen op bestaande
structuren, zodat gelijkwaardigheid geborgd wordt?
• Welke (formele) taken en bevoegdheden krijgt een
regionale eerstelijnssamenwerkingsverbanden om de
afgesproken doelen te kunnen realiseren? En hoe geven

we in de praktijk handen en voeten aan
‘aanspreekbaarheid’, ‘verantwoordelijkheid’ en
mandatering, zodanig dat dit de inhoudelijke beweging
mogelijk maakt?
• Hoe maken zorgverzekeraars afspraken over passende
financiering van regionale activiteiten om de visie te
realiseren? Passende financiering kan betekenen dat
zorgverzekeraars gelijkgericht of volgend inkopen,
afhankelijk van de inhoud en vorm van de afspraken.
• Wat vraagt dit aan wijzigingen op het gebied van
bekostiging, wet- en regelgeving, toezicht en
contractering?
• De vraag op welke wijze ook zorg – bijvoorbeeld in de vorm
van programma’s - bij een regionale eerstelijns­samen­
werkingsverbanden als hoofdaannemer kan of moet
worden ingekocht. Hierbij spelen o.a. de volgende vragen:
• Welke gevolgen zou dit hebben voor de marktordening
van de eerstelijnszorg en zijn deze gevolgen wenselijk?
Denk aan concurrentiepositie van aanbieders en
zorgverzekeraars, maar ook de keuzevrijheid voor burgers.
• Wat vraagt deze optie aan wijzigingen op het gebied van
bekostiging, wet- en regelgeving, toezicht en
contractering?

42

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Wijze waarop we deze aanscherping zullen maken:
• Begin 2024 zullen er over bovenstaande twee thema’s een
aantal bestuurlijke overleggen worden georganiseerd om
de vraagstukken verder uit te diepen.
• Er zullen daarbij een aantal scenario’s of modellen worden
ontwikkeld, waarin keuzes worden gemaakt op deze twee
thema’s. Partijen zullen in beeld brengen welke gevolgen
keuzes hebben voor het behalen van de doelen uit de visie
en voor de publieke doelen van de gezondheidszorg:
betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit. Het gaat
hierbij bijvoorbeeld om de gevolgen voor bekostiging,
contractering, marktordening, keuzevrijheid, toezicht etc.
• De scenario’s beschrijven ook welke concrete stappen nodig
zijn om deze te realiseren.
• Uiterlijk voor de zomer van 2024 zullen de scenario’s worden
opgeleverd.
• Bestuurders besluiten vervolgens samen met de minister
van VWS op welk(e) scenario(‘s) wordt ingezet.
• Deze afspraak laat onverlet dat gestart wordt met de
uitwerking en uitvoering van de afspraken uit de visie.

6.3 	Governance en monitoring tijdens
implementatiefase (2024-2026)
De in deze visie neergelegde veranderopgave is een majeure
transformatie voor alle bij de eerste lijn betrokken partijen.
Wij realiseren ons dat dit van alle betrokkenen de nodige
inspanningen zal vergen en van ons zal vragen dat wij - om de

toegankelijkheid, kwaliteit en continuïteit van de eerstelijnszorg
overeind te houden en bij te dragen aan gelijke kansen op
goede gezondheid voor iedereen - het lange termijn doel laten
prevaleren boven korte termijnbelangen.
Wij nemen onze verantwoordelijkheid om hieraan bij te dragen
vanuit het besef dat de eerstelijnszorg een sleutelrol vervult bij
het realiseren van de noodzakelijke hervormingen in bredere
zin in de gezondheidszorg zoals die zijn neergelegd in het IZA.
Om deze verantwoordelijk-heid waar te maken, is een goede
structuur nodig om te kunnen volgen of de afspraken in
voldoende mate en tempo worden gerealiseerd en welke
kaders en middelen behulpzaam zijn om dit te bewerkstelligen.
Het uitvoeren van de veranderstrategie vraagt om eigenaarschap
en inzet van alle partijen die bij de visie betrokken zijn.
Tegelijker­tijd moet de uitvoering daadkrachtig en wendbaar
zijn om te zorgen dat de ambities haalbaar blijven.
Er wordt een governance ingericht die aansluit op de IZA
governance, waarbij de uitvoering van de visie valt onder de nog op te starten - Thematafel Versterking Eerstelijnszorg.
Hierbij sluiten we ook aan bij de IZA monitoring. De partijen
gaan samen nog kijken naar praktisch werkbare governance
afspraken.

Bijlage 1
Verklarende
woordenlijst

43

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Verklarende woordenlijst
Begrip

Definitie

Begrip

Definitie

Aanpalende sectoren

Sectoren waar de eerstelijnszorg veel mee te maken heeft, zoals het
­sociaal domein, GGZ, VVT en de medisch-specialistische zorg.

Eerstelijnszorg

Anderhalvelijnszorg

Anderhalvelijnszorg is beperkt medisch complexe zorg die bij de patiënt
thuis of in een gezondheidscentrum/(wijk)kliniek/huisartsenpraktijk
wordt geleverd door eerstelijnszorgprofessionals met soms onder­
steuning vanuit een medisch specialist, waar die voorheen door een
medisch s­ pecialist in het ziekenhuis verleend werd.

Behelst in deze visie huisartsenpraktijken, wijkverpleging, apothekers,
fysiotherapeuten, diëtisten, oefentherapeuten, ergotherapeuten,
­huidtherapie, logopedie, optometristen, specialisten ouderengenees­
kunde en artsen verstandelijk gehandicapten. Breder omvat dit ook
andere professionals zoals psychologen, logopedisten, verloskundigen,
tandartspraktijken, jeugdgezondheidszorg.

Gezondheidsvaardigheden

Cognitieve en sociale vaardigheden die men nodig heeft voor het
­verkrijgen, begrijpen en toepassen van informatie voor het bevorderen
of behouden van een goede gezondheid.

Hecht wijkverband

Samenwerking tussen professionals in de eerste lijn op lokaal niveau.
Vanuit dit hechte wijkverband kunnen professionals inspelen op de
specifieke behoefte van inwoners in de wijk/dorp en samen werken aan
vernieuwing. Deze wijkverbanden omvatten minimaal de huisartsenzorg,
de wijkverpleging, de apotheker, en het sociaal domein, waaronder
sociaal werk, als belangrijke kernspelers die een rol hebben ten aanzien
van de bevolking als geheel. Afhankelijk van de problematiek in de wijk
kan gekozen worden voor een bredere samenstelling.

Burger

Een lid van de bevolking; een inwoner.

Doorstroom

Patiëntenstroom binnen de eerstelijnszorg tussen de verschillende disciplines of van de eerstelijnszorg naar tweedelijns- of derdelijnszorg.

Eerste lijn

Behelst naast de eerstelijnszorg ook het sociaal werk of andere sociaal
domein professionals, omdat zij essentieel zijn in het ondersteunen van
burgers met een hulpvraag die buiten de eerstelijnszorg ligt en daarmee
met het toegankelijk houden van de eerstelijnszorg.

Eerstelijnssamen­
werkingsverband

44

Samenwerking tussen eerstelijnszorgdisciplines op regionaal niveau. Via
het eerstelijnssamenwerkingsverband is de eerstelijnszorg gezamenlijk
aanspreekbaar en neemt het gezamenlijk verantwoordelijkheid voor het
borgen van de toegankelijkheid en continuïteit van de zorg in de regio.
Ook biedt het kansen om de eerste lijn op lokaal niveau beter te faciliteren
en ontzorgen.

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Waar wijkverband staat, kan ook dorpsverband of lokaal niveau worden
gelezen. De ‘wijk’ is een fluïde begrip, waarbij wordt gedacht aan een
populatie van 10.000 à 20.000 inwoners. Afhankelijk van de lokale
context kan een passende schaal en invulling worden gekozen.
Instroom

Burgers wiens gezondheidsvraag een zorgvraag blijkt en daardoor als
patiënt in zorg komt.

Langdurige zorg

In deze context alle zorg binnen de Wet langdurige zorg (Wlz) die
­intramuraal geleverd wordt. Hieronder valt o.a. de intramurale
­verpleeghuiszorg en -gehandicaptenzorg.

45

Begrip

Definitie

Begrip

Definitie

Mandaatgemeente

De mandaatgemeente is de betreffende gemeente binnen een regio die
namens de andere gemeenten het mandaat heeft gekregen voor het maken van afspraken aan de Regiotafel.

Praktijkhouderschap

Het voeren van een eigen praktijk als zorgprofessional.

Proactieve zorgplanning

Patiënt en zorgprofessional(s) maken gezamenlijk keuzes over (toe­
komstige) zorgvragen. Dit voorkomt de inzet van niet-passende zorg.
Door vooraf de mogelijkheden te bespreken en keuzes te maken, is de
patiënt bovendien beter voorbereid.

Regiebehandelaarschap

De regiebehandelaar is verantwoordelijk voor de geleverde zorg. Daar­
binnen valt bij multidisciplinaire zorg het opstellen van het individueel
behandelplan, waarin de zorg van andere zorgverleners is beschreven
en het aansturen van het multidisciplinaire team. De rol van de regie­
behandelaar bij de inzet van multidisciplinaire zorg (volgens standaarden)
onderscheiden we van de generalistische (monodisciplinaire) inzet op
verzoek van de huisarts.

Overbruggingszorg

Zorg waarover afspraken worden gemaakt indien de gewenste zorg niet
beschikbaar is, bijvoorbeeld bij wachtlijsten, om niet-passende aanspraak
op eerstelijnszorg te voorkomen.

Passende zorg

Passende zorg gaat uit van vier basisprincipes:
1. Passende zorg draagt bij aan het functioneren van mensen en
de ­kwaliteit van leven.
2. Passende zorg komt samen met de patiënt tot stand. Zorgprofessional en patiënt beslissen samen over best passende behandeling. Is de
juiste zorg op de juiste plek.
3. D
 ichtbij waar het kan, op afstand als het moet bijvoorbeeld door het
inzetten van digitale zorg.
4. Passende zorg gaat niet over ziekte, maar over gezondheid; kijken
naar wat iemand nog wél kan. Inzetten op preventie en vernieuwing.

Patiënt

Een burger met een zorgvraag.

Paramedici/paramedische zorgverleners

Zorgverleners in de diëtetiek, ergotherapie, fysiotherapie, huidtherapie,
logopedie, optometrie en oefentherapie.

Poortwachtersfunctie

Functie om patiënten door te verwijzen van de eerstelijnszorg naar de
tweedelijnszorg. De poortwachtersfunctie vereist medisch generalistische
kennis, dus blijft belegd bij de huisarts. Wel kan er op gerichte onderdelen
worden verkend of andere disciplines kunnen doorverwijzen. Afspraken
hierover worden gemaakt in landelijk verband en in afstemming met de
gespecialiseerde zorg.

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Regiebehandelaar kan in de huidige situatie, naast de huisarts, de specialist
ouderengeneeskunde, arts verstandelijk gehandicapten of verpleegkundig
specialist zijn. Deze behandelaars leveren de zorg vaak in nauwe samenwerking in een multidisciplinair team. Wie deze rol vervult hangt af van
of het somatische of het gedragsmatige aspect voorliggend is. De regie­
behandelaar zorgt ook één aanspreekpunt voor de patiënt en diens
naaste(n).
(Sub)regio

Een aaneengesloten geografisch gebied. In de regiobeelden en regio­
plannen van IZA wordt hiervoor de indeling naar zorgkantoorregio’s
­gebruikt. In dit document verwijst ‘regio’ meestal naar een subregio
­binnen een zorgkantoorregio.

Begrip

Definitie

Begrip

Definitie

Sociaal domein

Het domein gericht op welzijn en behelst de sociale basis, sociaal-­
maatschappelijk werk, schuldhulpverlening, inkomensondersteuning,
beschermd wonen, jeugdzorg. Soms worden ook domeinen als wonen
en ruimte, bijstand, sport en cultuur, onderwijs en kinderopvang tot het
sociaal domein gerekend.

Transmuraal/ trans­
murale samenwerking
of afspraken

(Samenwerking of afspraken) tussen de eerstelijnszorg en aanpalende
sectoren.

Triage

Het beoordelen van de urgentie van de zorgvraag en vervolgens de wijze
waarop de zorgvraag het beste kan worden beantwoord en door wie die
patiënt gezien moet worden.

Tweedelijnszorg

In deze context alle zorg binnen de Zorgverzekeringswet waarvoor een verwijzing van de huisarts vereist. Hierbinnen vallen onder
­andere ­medische specialistische zorg en de specialistische geestelijke
gezondheidszorg.

Vraagverheldering

Het verdiepen van de ingangsvraag naar een zorgvraag waarop als
­antwoord een eerste inschatting mogelijk is met een mix van zelfzorg,
informele zorg, medische zorg en ondersteuning vereist is.

Wijk

De wijk verwijst hier naar een afgrensbaar gebied wat bijv. overeenkomt
met twee à drie geografische wijken en/of adherentiegebied van een of
meerdere huisartspraktijken. Hierbij wordt gedacht aan een schaal van
10.000 à 20.000 inwoners. Afhankelijk van de lokale context kan een passende schaal worden gekozen.

Zelfmanagement

Het zodanig omgaan met de chronische aandoening (verschijnselen
(symptomen), behandeling, lichamelijke, emotionele (psychische)
en ­sociale gevolgen en bijbehorende aanpassingen in leefstijl) dat
de ­aandoening optimaal wordt ingepast in het leven.

Zelfredzaamheid

Het vermogen van burgers om zichzelf te redden op alle levensterreinen
met zo min mogelijk professionele ondersteuning en zorg.

Sociaal domein
­professional,
­waaronder sociaal werk

46

In de visie spreken we over sociaal domein professionals, waaronder
­sociaal werk, als een algemene term voor verschillende functies in het
­sociaal domein, zoals leden van wijkteams, sociaal-maatschappelijk
­werkers, ouderenadviseurs, cliëntondersteuners, persoonlijk begeleiders,
schuldhulpverleners, bijstandsconsulenten. In elke gemeente is het sociaal
domein anders georganiseerd en zijn er veel medewerkers actief op vrijwel
alle leefgebieden. We spreken in het kader van het hechte wijkverband
van de sociaal domein professional, waaronder sociaal werk, als functie
die deelneemt aan het wijkverband en een rol heeft in het bevorderen
dat inwoners deelnemen aan het maatschappelijk leven. Deze rol kan
afhankelijk van de lokale inrichting en context door diverse sociaal domein
professionals worden ingevuld indien de gemeente dit wenselijk acht.

Taakdelegatie

De keuze door een zorgprofessional om de uitvoering van een bepaalde
zorgtaak over te dragen aan zorg- of welzijnsverleners in de eigen praktijk,
zoals praktijkondersteuners. De zorgprofessional behoudt wel de regie
over de behandeling als geheel.

Taakherschikking

Het structureel herverdelen van taken tussen verschillende beroepen.

Terugstroom

Patiëntstroom van de tweedelijnszorg naar de eerstelijnszorg.

Toeleiden

Bepalen of een gezondheidsvraag een zorgvraag is of niet en de burger
verbinden aan de juiste professional.

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Bijlage 2
Landelijk beleid om
het doel dichterbij
te brengen
47

Visie eerstelijnszorg 2030 | Consultatieversie

Landelijk beleid om het doel dichterbij te brengen
Landelijke maatregelen

48

Raakvlak landelijk beleid

Behoud en aantrekken van professionals, zowel in de eerste
lijn als in aanpalende sectoren

• Bijdragen aan aantrekkelijkheid van werken binnen de eerste lijn en
verminderen van de uitstroom uit de zorg.
• Het aantrekkelijk maken van (vast) dienstverband en
­praktijkhouderschap.
• Waar nodig vergroten van opleidingscapaciteit.

• Programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (TAZ)
• IZA-tafel ‘arbeidsmarktsituatie & ontzorgen’.

Een sterk sociaal domein

• Middelen voor het sociaal domein om in te zetten op terugdringen
­gezondheidsachterstand, gezonde fysieke leefomgeving, versterken
sociale basis, gezonde leefstijl, versterken mentale gezondheid en
­weerbaarheid en vitaal ouder worden.
• Inzet maatschappelijk werkers in het hecht wijkverband.
• Sterkere verbinding tussen eerstelijnszorg en het sociaal domein,
o.a. door aansluiting bij de vijf ketenaanpakken van de regionale
­preventie-infrastructuur.

• Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).
• Werkagenda VNG bij het Integraal Zorgakkoord (IZA).
• IZA-tafel ‘gezond leven en preventie’.
• IZA-tafel: ‘verbeteren van de samenwerking tussen sociaal domein,
huisartsenzorg en ggz-zorg'.
• Hervormingsagenda Jeugd.

Versoepelen toeleiding, instroom, doorstroom en uitstroom
aanpalende sectoren (VVT, GGZ, specialistische zorg)

• Vormen van zelfmanagement, voorbereiding en toeleiding die mensen
in staat stellen betere afwegingen te maken voor ze een beroep doen
op zorg.
• Uitwerken van een zorg coördinatie voorziening, waarbij patiënten
contact op kunnen nemen met een centraal punt, waarna verwijzing
plaatsvindt, in aansluiting op regionale initiatieven.
• Inzet op juiste zorg op de juiste plek.
• Terugdringen van wachtlijsten.
• Voorkomen vastlopen keten.
• Terugdringen problematiek ANW-uren huisartsenposten.

• Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO).
• IZA-tafel: ‘samenwerking in de acute zorg’.
• IZA-tafel: ‘samenwerking sociaal domein, huisartsen en GGZ’.
• Programma: het toekomstbestendig maken van en regionaal
­inrichten van medisch-generalistische zorg aan patiënten met
een ­complexe zorgvraag.

Passende bekostiging en contractering (zie hoofdstuk 6)

• Via afspraken borgen van aanspreekbaarheid en niet-vrijblijvendheid
van afspraken.
• Domein overstijgende betaaltitel.

• IZA-tafel: ‘contractering’.
• IZA-tafel: ‘verbeteren van de samenwerking tussen sociaal domein,
huisartsenzorg en ggz-zorg’.
• BACO-advies van de NZa.

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024

Landelijke maatregelen

49

Raakvlak landelijk beleid

Elektronische gegevensuitwisseling van patiënten tussen
alle zorgsectoren

• Zorgprofessionals beschikken binnen 24 uur na registratie over alle
kerngegevens zodat passende zorg op een veilige manier kan worden
gegeven.
• Burgers kunnen beschikken over een persoonlijke gezondheids­
omgeving (PGO).

• IZA-tafel: ‘gegevensuitwisseling en digitalisering’.
• Nationale visie en strategie voor het gezondheidsinformatiestelstel.
• Wetsvoorstel elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz).

Verlagen van regeldruk en administratieve lasten

• Inzet van uren en middelen zoveel mogelijk direct voor de zorg.
• Zorgaanbieders en zorgverzekeraars werken aan onderling vertrouwen.
• Zorgverzekeraars werken actief aan omlaag brengen van verantwoordingslast met een vast te stellen percentage.
• Partijen verminderen regeldruk met 5% (afspraak IZA).

• IZA-tafel: ‘arbeidsmarktsituatie en ontzorgen’.
• Programma [Ont]Regel de Zorg.

Doorontwikkelen van de kwaliteit van de eerstelijnszorg op
landelijke niveau

• (Door)ontwikkelen van monodisciplinaire én multidisciplinaire
­professionele richtlijnen/standaarden om zorgkeuzes meer in
­samenhang richting patiënten te kunnen presenteren.
• Initiatieven rondom (toegankelijkheid) medisch generalistische zorg.

• IZA-tafel: ‘passende zorg: Waardegedreven – samen met de patiënt,
pakket en kwaliteit’.

Visie eerstelijnszorg 2030 | 26-01-2024