Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1906

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 september 2014
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij twee fiches,
die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Mededeling gegevensuitwisselingsstructuur (CISE) voor
maritieme bewaking (Kamerstuk 22 112, nr.1905)
Fiche 2: Richtlijn betreffende de organisatie van de arbeidstijd in de
Binnenvaart
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1906
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1906

1

Fiche: Richtlijn betreffende de organisatie van de arbeidstijd in de
binnenvaart
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Richtlijn betreffende de tenuitvoerlegging van de Europese Overeenkomst
betreffende de regeling van bepaalde aspecten van de organisatie van de
arbeidstijd in de binnenvaart die is gesloten door de Europese Binnenvaart Unie (EBU), de Europese Schippersorganisatie (ESO) en de
Europese Federatie van Vervoerswerknemers (ETF)
b) Datum ontvangst Commissiedocument
7-7-2014
c) Nr. Commissiedocument
COM(2014) 452
d) Pre-lex
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=1042153
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
SWD (2014) 226
SWD (2014) 227
f) Behandelingstraject Raad
Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken (WSBVC)
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
h) Rechtsbasis
Artikel 155, lid 2 VwEU (Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie).
Het betreft een zogenoemde sociale partners richtlijn. De sectorale sociale
partners zijn op EU niveau de tekst van de bijlage overeengekomen. De
Raad kan de overeengekomen bijlage niet amenderen. De tekst van de
richtlijn is wel onderwerp van onderhandeling.
i) Besluitvormingsprocedure Raad
Gekwalificeerde meerderheid
j) Rol Europees parlement
In kennis stellen
2. Essentie voorstel
• Inhoud voorstel
De tekst van de bijlage behorende bij de voorgestelde richtlijn is een
zogenoemde sociale partner overeenkomst die de sectorale sociale
partners zelf overeengekomen zijn. De overeenkomst (bijlage van de
richtlijn) is gesloten door de Europese Binnenvaart Unie (EBU), de
Europese Schippersorganisatie (ESO) en de Europese Federatie van
Vervoerswerknemers (ETF). De Europese Commissie heeft de representativiteit van deze koepelorganisaties onderzocht en deze voldoende
representatief gevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1906

2

De voorgestelde richtlijn is een specifieke richtlijn zoals genoemd in artikel
14 van de algemene Arbeidstijdenrichtlijn 2003/88/EG en bevat meer
specifieke voorschriften m.b.t. arbeids- en rusttijden en medische keuring
in de binnenvaart.
De voorgestelde voorschriften gelden, in tegenstelling tot de huidige
regelgeving, voor alle werknemers aan boord van een binnenvaartschip,
zowel het nautische als het niet-nautische personeel. Alleen voor de
passagiersvaart zijn afwijkende normen mogelijk.
De regels zijn niet van toepassing op de arbeid van de zelfstandige
schipper zonder personeel. Wat zzp’ers betreft is alleen de schipper/
eigenaar als zodanig te beschouwen. De overige bemanning wordt in
arbeidsrechtelijke zin, ook als die zzp’ers zijn, gekwalificeerd als
werknemers.
Arbeids- en rusttijden
Met betrekking tot arbeidstijd geldt op dit moment voor een bemanningslid van 18 jaar en ouder één norm, een gemiddelde arbeidstijd van
48 uur per week, over 52 weken. Deze norm geldt alleen voor
werknemers. Het richtlijnvoorstel voegt daar een aantal normen aan toe,
eveneens alleen van toepassing op arbeid door werknemers:
• een maximale dagelijkse arbeidstijd van 14 uur;
• een maximum arbeidstijd in één week van 84 uur;
• een norm voor het maximaal aantal dagen dat achtereen mag worden
gewerkt (31);
• een set compensatiebepalingen, waarmee bepaald wordt hoeveel rust
er staat tegenover elke dag waarop arbeid wordt verricht aan boord;
• een maximale arbeidstijd binnen de nachttijd (23:00 – 06:00 uur) van 42
uur per week.
Met betrekking tot rusttijd geldt op dit moment voor een bemanningslid
van 18 jaar en ouder een dagelijkse rusttijd van 8 tot 12 uur, die, afhankelijk van het soort vaart niet (dagvaart, A1, maximaal 14 uren), gedeeltelijk (semi-continuvaart, A2, maximaal 18 uren) of geheel tijdens de vaart
genoten mag worden (continuvaart, B, maximaal 24 uren).
Deze normen – gebaseerd op de regelgeving van de Centrale Commissie
voor de Rijnvaart (CCR)1 – gelden voor werknemers en zelfstandigen.
Het richtlijnvoorstel kent twee nieuwe normen, alleen van toepassing op
arbeid door werknemers:
• Een dagelijkse rusttijd van 10 uur, waarvan 6 uur ononderbroken
• Een wekelijkse rusttijd van 84 uur.
De gewerkte uren worden door de werkgever en werknemer gezamenlijk
vastgesteld. Nader aandacht zal nog moeten worden besteed aan de
vraag hoe de huidige CCR-regels zich verhouden met die welke in het
richtlijnvoorstel worden gesteld aangezien dit niet naadloos op elkaar
aansluit.
Medische keuring
Artikel 18 van de Arbowet regelt dat de werkgever verplicht is de
werknemers periodiek in de gelegenheid te stellen een onderzoek te
ondergaan, dat erop gericht is de risico’s die de arbeid voor de
gezondheid van de werknemers met zich meebrengt zoveel mogelijk te
voorkomen of te beperken (Preventief Medisch Onderzoek, PMO). Voor de
binnenvaart is dit niet verder uitgewerkt. Als er al sprake is van PMO, is de
gangbare frequentie eens in de vier jaar.

1

Nederland, Duitsland, België, Frankrijk en Zwitserland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1906

3

Het richtlijnvoorstel geeft werknemers het recht op een jaarlijkse, door de
werkgever te financieren medische keuring, waarbij vooral moet worden
gelet op de symptomen of beperkingen die kunnen samenhangen met het
werk aan boord met minimale dagelijkse rusttijden en /of minimale
rustdagen. Deze keuring kan deel uitmaken van de nationale gezondheidszorg.
• Impact assessment Commissie
De Commissie heeft een impact assessment laten uitvoeren.
Qua economische gevolgen zal het de oneerlijke concurrentie beperken,
omdat het voorstel voorziet in gemeenschappelijke definities en de
werkurenlimieten.
Gevolgen mkb. De meeste mobiele werknemers zijn werkzaam in kleine
en middelgrote organisaties. »Het mkb is voorstander van de richtlijn,
vanwege de harmonisatie van normen.
Sociale gevolgen. Er zal een verbetering optreden van de arbeidsvoorwaarden voor de werknemers in de Europese binnenvaart, die werken in
landen met minder beschermende bepalingen inzake arbeidstijd.
Uitvoering en kosten. Door het gemeenschappelijk vaststellen van de
gewerkte uren door werkgever en werknemer kan een doeltreffende
controle plaatsvinden door de Inspectie, die geen extra administratieve
lasten voor de exploitant met zich meebrengt. Ook voor de inspectie
wordt geen verhoging van de inzet verwacht.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het Nederlandse beleid is gericht op een concurrerende binnenvaart die
veilig (in- en extern) opereert. Regelgeving moet een goed evenwicht
vormen tussen het bewerkstelligen van veiligheid en gezondheid enerzijds
en een goede bedrijfsvoering anderzijds.
a) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
De arbeidstijden voor de binnenvaart worden in Nederland geregeld in
het Arbeidstijdenbesluit vervoer dat voortvloeit uit de Arbeidstijdenrichtlijn uit 2003. De rusttijden voor de binnenvaart worden geregeld in
het Arbeidstijdenbesluit vervoer dat als basis de desbetreffende
CCR-regelgeving kent. De periodieke medische keuring van werknemers
wordt via de Arbowet geregeld.
De voorgestelde voorschriften gelden, in tegenstelling tot de huidige
regelgeving, voor alle werknemers aan boord van een binnenvaartschip,
zowel het nautische als het niet-nautische personeel. De regels zijn niet
van toepassing op de arbeid van de zelfstandige schipper zonder
personeel. Wat zzp’ers betreft is alleen de schipper/eigenaar als zodanig te
beschouwen. De overige bemanning wordt in arbeidsrechtelijke zin, ook
als die zzp’ers zijn, gekwalificeerd als werknemers. Opgemerkt dient te
worden dat in de Nederlandse binnenvaartsector relatief veel zzp’ers
werkzaam zijn.
In principe is Nederland van mening dat de voorgestelde regels niet
verder zouden moeten gaan dan strikt noodzakelijk is voor het bewerkstelligen van veiligheid en gezondheid, het doel van de Arbeidstijdenrichtlijn.
Het lijkt er op dat de regels met betrekking tot arbeids- en rusttijden en
medische keuring verder gaan.
Verder zal het leiden tot meer regelgeving op het gebied van arbeids- en
rusttijden. Ook moet geconstateerd worden dat, als het gaat om beperking
van de arbeidstijd, het richtlijnvoorstel het verschil tussen zelfstandigen
en werknemers vergroot en het niet duidelijk is wat hiervan de marktgevolgen zullen zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1906

4

Nederland vindt het echter van belang dat er een gelijk speelveld
gecreëerd wordt voor werknemers in de binnenvaartsector. Zo kan er
eerlijke concurrentie in de binnenvaart plaats vinden. Nederland vindt het
bovendien belangrijk dat de sociale partners op eigen initiatief onderhandelingen gevoerd hebben over deze elementen en tot een overeenkomst
gekomen zijn. De Nederlandse brancheorganisaties zijn goed betrokken
geweest bij het tot stand komen van de overeenkomst tussen EBU, ESO
en ETF en staan hier volledig achter. Nederland is van mening dat de
voordelen tegen genoemde bezwaren opwegen en staat daarom positief
tegenover het voorstel.
b) Eerste inschatting van krachtenveld
Gegeven de basis van het voorstel, wordt het voorstel breed gedragen.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
De EU heeft naar de mening van Nederland een bevoegdheid om op te
treden.
Nederland kan zich vinden in de gekozen rechtsbasis (artikel 155, lid 2
VwEU).
b) subsidiariteit
Het kabinet oordeelt positief over de subsidiariteit van dit voorstel. Het
gewenste resultaat, namelijk een gelijk speelveld voor werknemers in
deze sector op het gebied van veiligheid gezondheid en bedrijfsvoering
kan alleen door middel van een Europese aanpak worden bereikt. Een
aanpak op Europees niveau is dan ook vereist.
c) proportionaliteit
Wat het kabinet betreft gaan de voorstellen van de Commissie verder dan
strikt noodzakelijk zou zijn geweest voor het bewerkstelligen van de
veiligheid en gezondheid voor werknemers in de binnenvaartsector.
Echter, gezien het feit dat de sectorale sociale partners op eigen initiatief
tot deze overeenkomst zijn gekomen, oordeelt het kabinet positief over de
proportionaliteit van dit voorstel.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
Het voorstel heeft geen gevolgen voor de EU-begroting
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
Geen
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
Bij het effectueren van het recht op een kostenloze jaarlijkse medische
keuring door de werknemer: kosten voor het bedrijfsleven van de
medische keuringen (honderd tot enkele honderden Euro’s per
werknemer) en het arbeidsverzuim daardoor. De jaarlijkse medische
keuringen zijn een keuze van de branche zelf. Ook het bedrijfsleven is het
hier dus mee eens.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
Mogelijk meer administratieve lasten voor de schipper/ondernemer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1906

5

e) Gevolgen voor concurrentiekracht
Positieve effecten binnen de branche (meer level playing field). De
eventuele marktgevolgen van het niet van toepassing zijn van de richtlijn
op zelfstandigen, zal nog nader moeten worden bezien. Zie ook onder 3 b.
6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Aanpassing van de nationale regelgeving: Arbeidstijdenbesluit vervoer,
Binnenvaartregeling (arbeids- en rusttijden), Arbobesluit (jaarlijkse
medische keuring).
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
N.v.t.
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
De inwerkingtreding van de richtlijn is bepaald op 31 december 2016. Dit
lijkt Nederland haalbaar, mits het richtlijnvoorstel uiterlijk op 31 december
2015 wordt aangenomen.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
De overeenkomst zal door de Europese sociale partners na 2 jaar
(31-12-2018) worden geëvalueerd.
7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
a) uitvoerbaarheid
Uitvoerbaar. De registratie van de arbeids- en rusttijden zal wel uitgebreider gedaan moeten worden.
b) handhaafbaarheid
Door complexere regelgeving zal de handhaving ook wat ingewikkelder
worden. De naleving van een deel van de regels – m.n. de compensatiebepalingen – zal sectoraal geschieden.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 22 112, nr. 1906

6