Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 348

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 september 2017
Hierbij ontvangt u onze reactie op het verzoek van de vaste commissie
voor Buitenlandse Zaken van 7 juli 2017 inzake de recente berichtgeving
over de oprichting van de regionale G5-troepenmacht (G5 Sahel Joint
Force) door Mali, Niger, Burkina Faso, Tsjaad en Mauritanië.
G5-Sahel
De G5-Sahel is op 16 februari 2014 opgericht met als doel de regionale
samenwerking en coördinatie op het gebied van veiligheid, economische
ontwikkeling en goed bestuur tussen Mali, Niger, Burkina Faso, Tsjaad en
Mauritanië te versterken. Na een geschiedenis van onderling wantrouwen,
met name tussen Mali en Mauritanië, is de oprichting van de G5 een
welkome stap richting constructieve regionale samenwerking, die met de
oprichting van de G5-troepenmacht verdere concrete invulling krijgt.
Op 2 juli jl. kondigden de staatshoofden van deze vijf landen tijdens de
G5-top in Bamako formeel de oprichting aan van een regionale troepenmacht om grensoverschrijdende problemen zoals terrorisme, criminaliteit
en mensensmokkel aan te pakken. De vijf landen zegden daarnaast ieder
een bijdrage van 10 miljoen euro toe aan de initiële operationalisering van
de troepenmacht. Ook de Franse president Macron nam deel aan de top
en benadrukte, vanwege het strategische belang van de Sahel-regio, de
noodzaak voor brede internationale steun voor de G5.
Context
De Sahel is een belangrijke strategische regio aan de zuidflank van
Europa. De centrale plek die met name Mali en Niger innemen op de
Centraal Mediterrane migratieroute richting Europa en de vervlechting
van de migratieproblematiek met grensoverschrijdende criminaliteit en
terrorisme, onderstrepen het belang van een regionale aanpak. Hierbij is
het ook positief dat de landen in de Sahel zelf verantwoordelijkheid

kst-29521-348
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 521, nr. 348

1

nemen voor hun regionale veiligheid, en zij bereid zijn hier troepen en
middelen voor in te zetten.
Door de G5-troepenmacht wordt de onderlinge samenwerking tussen de
G5-landen versterkt, onder andere op het gebied van informatieuitwisseling tussen de landen. Dit is cruciaal voor een effectieve aanpak
van grensoverschrijdend terrorisme, criminaliteit en irreguliere
migratiestromen.
Nederland signaleert echter ook een aantal aandachtspunten. Zo is het
van groot belang dat de G5-troepenmacht zich inzet om mogelijk
negatieve neveneffecten van de aanwezigheid richting de lokale bevolking
te voorkomen. Mede in het kader van het opbouwen van een vertrouwensband met de lokale bevolking, is nauwe samenwerking met civiele
actoren en het versterken van civiel-militaire samenwerking van belang.
Heldere afspraken over de uitvoering van het mandaat inclusief de
juridische aspecten daarvan zijn cruciaal, ook om de naleving van
mensenrechten te waarborgen. Daarnaast acht Nederland civiel toezicht
op de troepenmacht van belang.
Regionale troepenmacht
De afgelopen maanden is gewerkt aan een oprichtingsplan voor de
troepenmacht. De regionale troepenmacht zal bestaan uit zeven bataljons
van elk 650 militairen en enkele politie-eenheden. Deze bataljons worden
nationaal samengesteld en zijn gestationeerd op eigen grondgebied. Wel
is vastgelegd dat de troepen tot 50 kilometer over de eigen grens mogen
opereren. De troepenmacht kan operaties en patrouilles uitvoeren in de
grensregio’s van Mauritanië en Mali; Burkina Faso, Mali en Niger; alsook
Niger en Tsjaad. Vanwege de toenemende instabiliteit en onveiligheid ligt
de prioriteit bij de grensregio van Burkina Faso, Mali en Niger. Nabij dit
grensgebied, in Centraal-Mali, zal het regionale hoofdkwartier van de
troepenmacht worden gebouwd. De Malinese generaal Dacko is in juni jl.
benoemd tot Force Commander van de G5-troepenmacht en stelt
momenteel een team van adviseurs samen, onder andere op het gebied
van mensenrechten, ontwikkeling en humanitaire hulp. Naast de aanpak
van terrorisme, criminaliteit en mensensmokkel worden in het oprichtingsplan tevens het verbeteren van de toegang voor humanitaire
operaties en ontwikkelingssamenwerking en het bevorderen van de
terugkeer van de overheid en de levering van publieke diensten in
afgelegen grensregio’s als taken genoemd.
De troepenmacht bestaat uitsluitend uit troepen van de G5-landen.
Hoewel er geen andere internationale troepen zullen worden ingezet,
bouwt de G5-troepenmacht wel voort op de bestaande samenwerking van
de desbetreffende legers met de Franse antiterreuroperatie Barkhane. Ook
zal coördinatie en uitwisseling van informatie met de VN-missie
MINUSMA in Mali plaatsvinden, evenals met overige relevante veiligheidsactoren in de regio. Het mandaat van de G5-troepenmacht is
complementair aan dat van MINUSMA, dat niet over een antiterrorismemandaat beschikt maar zich primair richt op het bevorderen van stabiliteit
in Mali.
VN-resolutie
Op 13 april jl. autoriseerde de Peace and Security Council van de
Afrikaanse Unie de G5-troepenmacht voor een periode van twaalf
maanden. Op 21 juni jl. werd de G5-troepenmacht verwelkomd door de
VN-Veiligheidsraad middels VN-resolutie 2359. De VN-resolutie voorziet
niet in directe steun vanuit de VN aan de G5-troepenmacht. Wel roept de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 521, nr. 348

2

resolutie lidstaten op de G5-troepenmacht te ondersteunen met financiële
en materiële middelen en deze steun te coördineren tijdens een internationale donorconferentie die in december a.s. zal plaatsvinden. Tevens
wordt de Secretaris-Generaal van de VN middels VN-resolutie 2359
verzocht om de VN-Veiligheidsraad binnen vier maanden te informeren
over de voortgang van de operationalisering van de troepenmacht.
Nederland heeft richting de VN-Veiligheidsraadleden steun uitgesproken
voor de VN-resolutie die de G5-troepenmacht verwelkomt.
Internationale steun
Op 5 juni jl. kondigde de EU, bij monde van de Hoge Vertegenwoordiger
Mogherini, een steunpakket voor de G5-troepenmacht aan ter waarde van
50 miljoen euro via de African Peace Facility. Zij benadrukte daarbij dat
stabiliteit in de Sahel-regio van strategisch belang is voor Europa, mede
vanwege de toenemende terroristische dreiging, criminaliteit en irreguliere migratiestromen. Het bedrag wordt besteed aan (non-lethal)
materieel, het regionale hoofdkwartier, en aan trainingen voor de
G5-troepenmacht. Tevens worden de reeds bestaande EU-trainings- en
capaciteitsopbouwmissies in Mali en Niger (EUTM Mali, EUCAP Sahel
Mali en EUCAP Sahel Niger) ook opengesteld voor deelnemers uit de
overige G5-landen. De EU keert geen salarissen uit aan de
G5-troepenmacht, wel wordt een per diem voor de circa 180 stafofficieren
op het hoofdkwartier voorzien. Daarnaast wordt zoveel mogelijk
aansluiting gezocht bij bestaande initiatieven onder het EU Emergency
Trust Funddie de terugkeer van de overheid en de strafrechtelijke keten in
de grensregio’s bevorderen, om zo de capaciteit van de betrokken
overheden om hun grenzen te beheren te versterken.
Duitsland en Frankrijk werken thans aan steunpakketten voor de regionale
troepenmacht die bestaan uit materieel, het bouwen of herstellen van
vitale infrastructuur zoals vliegvelden, trainingen en het bieden van
gerichte logistieke ondersteuning. In overleg met de G5-Sahel worden de
prioritaire operationele behoeften momenteel verder uitgewerkt. De
verwachting is dat, zodra de prioritaire operationele behoeften zijn
vastgesteld, concrete steunverzoeken aan de internationale gemeenschap
zullen volgen, onder andere middels een donorconferentie. Het gaat
hierbij niet om de inzet van internationale troepen maar om financiële en
materiële steun, en bijvoorbeeld de behoefte aan trainingen. Nederland
heeft nog geen specifieke verzoeken tot bijdrage aan de troepenmacht
ontvangen.
Nederlandse positie
Het kabinet is doordrongen van het strategische belang van de Sahel. De
gevolgen van instabiliteit in deze regio en grensoverschrijdende
problemen zoals terrorisme en irreguliere migratie raken direct aan onze
eigen veiligheidsbelangen, zoals het kabinet eerder met uw Kamer heeft
gedeeld. Internationale steun voor deze regio, onder andere door de
aanwezigheid van MINUSMA in Mali en Nederlandse deelname daaraan,
blijft dan ook noodzakelijk.
Sinds de oprichting van de G5-Sahel in 2014 heeft Nederland al concrete
steun verleend middels een financiële bijdrage van 300.000 euro voor
capaciteitsopbouw van het G5-voorzitterschap. Dit jaar levert Nederland
een bijdrage van 500.000 euro aan een consortium van Interpol, de
Europese Commissie, het regionale programma van het United Nations
Office of Drugs and Crime (UNODC) en de G5-Sahel om de informatieuitwisseling over grensoverschrijdende criminaliteit tussen de vijf landen
te verbeteren, onder andere als onderdeel van de civiele aanpak van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 521, nr. 348

3

terrorismedreiging in de regio die sterk is verweven met de criminaliteitsproblematiek. Ook heeft Nederland in de Sahel sinds 2016 bijna 3 miljoen
euro geïnvesteerd in een gebalanceerde aanpak van terrorismebestrijding,
met aandacht voor repressieve en preventieve activiteiten om radicalisering in een vroeg stadium aan te pakken. Voortbouwend op het
bovenstaande heeft Nederland politieke steun uitgesproken voor de
oprichting van de G5-troepenmacht. Daarbij benadrukt Nederland via het
diplomatieke spoor het belang van goede coördinatie en informatieuitwisseling tussen de G5-troepenmacht en overige veiligheidsactoren,
waaronder MINUSMA. Deze notie is ook opgenomen in het herziene
MINUSMA-mandaat (VN-resolutie 2364). Nederland vraagt zowel in EUals VN-verband actief aandacht voor het belang van het respecteren van
mensenrechten, het waarborgen van het zogenaamde do no
harm-principe, het belang van civiel toezicht op de troepenmacht en
civiel-militaire samenwerking.
Tijdens het bezoek van de EU speciale vertegenwoordiger voor de Sahel,
dhr. Losada, aan Nederland op 3 juli jl. heeft Nederland bovenstaande
onderwerpen aan de orde gesteld. Ook in Brussel heeft Nederland deze
punten ingebracht. Naar aanleiding daarvan heeft de EU op bovenstaande
thema’s ondersteuning aan de G5-Sahel toegezegd.
Nederland volgt de ontwikkelingen rondom de G5-troepenmacht
nauwlettend. In het licht van het strategische belang van de Sahel en de
nadere operationalisering, en afhankelijk van de behoeftestelling zal
Nederland nader bezien of en op welke wijze het een bijdrage kan leveren
aan de G5-troepenmacht.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 521, nr. 348

4