Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 045

Situatie in de Oekraïne

Nr. 2

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING, VAN BUITENLANDSE ZAKEN
EN VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 februari 2022
Conform de toezegging door de Minister van Buitenlandse Zaken van
3 februari jl. om uw Kamer versneld te informeren over de levering van
militaire goederen aan Oekraïne (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr.
1547), ontvangt uw Kamer onderstaande informatie. In deze brief
informeert het kabinet u ook over de uitvoering van de motie van de leden
Brekelmans en Agnes Mulder (Kamerstuk 35 925 V, nr. 72 van 3 februari
2022) en de motie van het lid Ephraïm (Kamerstuk 35 925 V, nr. 68 van
3 februari 2022) en wordt aangesloten bij de motie Van den Doel c.s.
(Kamerstuk 22 054, nr. 24 van 17 december 1996), waarin de regering is
verzocht de verkoop van wapensystemen, voor zover dit overtollig
defensiematerieel betreft, vooraf aan de Kamer te melden. Hieronder
wordt eerst kort ingegaan op de context waarin de voorgenomen
leveranties plaatsvinden, in aanvulling op wat hierover reeds met uw
Kamer is gedeeld, laatstelijk per brief van de ministers van Buitenlandse
Zaken en Defensie, mede namens de Minister voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking en de Minister van Justitie en Veiligheid
d.d. 16 februari (Kamerstuk 36 045, nr. 1).
Actuele stand van zaken
De situatie in en rond Oekraïne blijft onverminderd gespannen. Rusland
heeft aangekondigd dat enige Russische troepen zullen worden teruggetrokken van de Oekraïense grens. Een dergelijke terugtrekking van
manschappen of materieel is op het moment van schrijven echter niet
waarneembaar. SG NAVO Stoltenberg heeft laten weten dat daarom de
versterking van de oostflank van Europa wordt voortgezet. De NAVO heeft
de gereedheid van de NATO Response Force, de snelle reactiemacht van
de NAVO, verhoogd. Op deze manier is de NAVO voorbereid op alle
mogelijke scenario’s ter verdediging van het bondgenootschap. Vanwege
de gespannen veiligheidssituatie aan de oostflank moet NAVO immers
snel kunnen reageren op nieuwe ontwikkelingen. Dat betekent ook dat in

kst-36045-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 2

1

Nederland de gereedheid van onderdelen van de krijgsmacht wordt
verhoogd.
Op 15 en 16 februari waren diverse Oekraïense banken en overheidsinstellingen het slachtoffer van een DDoS aanval. Deze aanval is nog niet
geattribueerd. Cyberaanvallen komen regelmatig voor in Oekraïne, en
vorige aanvallen zijn vaak geattribueerd aan Rusland, dat dit instrument
inzet in het kader van hybride oorlogsvoering.
Nederland blijft de voorkeur geven aan diplomatie en de-escalatie,
waarvoor het kabinet zich ook actief inzet. De afgelopen week heeft er op
verschillende vlakken overleg plaatsgevonden o.a. met recent telefonisch
contact tussen de presidenten Biden en Poetin, en de bezoeken aan Kyiv
en Moskou van president Macron en bondskanselier Scholtz. President
Poetin heeft tegenover Biden te kennen gegeven diplomatie een kans te
willen geven. Als dat gemeend is, is dat positief, en dit gebaar moet
worden aangegrepen. Daarbij staan echter de kernprincipes van de
Europese veiligheidsarchitectuur en de soevereiniteit en integriteit van
Oekraïne binnen internationaal erkende grenzen voor het kabinet niet ter
discussie. Op 17 februari heeft Rusland een schriftelijke reactie gestuurd
op de Amerikaanse voorstellen, op hun beurt weer een reactie op de
Russische voorstellen voor een concept-verdrag. De ministers van
Buitenlandse Zaken van de VS en Rusland hebben afgesproken elkaar
volgende week te ontmoeten om hier verder over te spreken. De
Amerikaanse Minister Blinken heeft daaraan de voorwaarde gekoppeld
dat Rusland Oekraïne niet binnenvalt. De toezegging van Rusland dat het
een gedeelte van zijn troepen van de grens van Oekraïne zou terugtrekken
is nog niet vertaald in daden, volgens de VS en de NAVO is het aantal
troepen de afgelopen dagen zelfs toegenomen.
Het kabinet heeft kennis genomen van de oproep van de Doema aan
president Poetin om de republieken van Donetsk en Loegansk te erkennen
als onafhankelijke landen. Dit zou regelrecht ingaan tegen de Minskakkoorden, waaraan ook Rusland zich heeft verbonden, en zou daarmee
een zeer negatieve ontwikkeling zijn voor het vredesproces. President
Poetin heeft vooralsnog aangegeven voorrang te willen geven aan
implementatie van de Minsk-akkoorden. Zijn bewering dat sprake is van
genocide in de Donbas beoordeelt het kabinet als ongefundeerd en
onverantwoord. Rusland draagt geen enkel bewijs hiervoor aan, en deze
uitspraken zijn geenszins behulpzaam voor het diplomatieke proces.
Tegen de achtergrond van deze situatie blijft het kabinet, naast de
primaire inzet op de-escalatie en dialoog, rekening houden met alle
scenario’s en parallel inzetten op afschrikking van Rusland en steun, zowel
militair als niet-militair, aan Oekraïne. Het is tegen deze achtergrond dat
het kabinet ten aanzien van de door Oekraïne gevraagde wapenleveranties voornemens is militaire goederen te leveren. Hieronder volgt een
weergave van het proces vanaf de ontvangst van het Oekraïense verzoek,
een omschrijving van de goederen en met levering gepaarde verdringingseffecten en een toelichting op de toetsing aan de Europese criteria
voor wapenexportcontrole. Tot slot wordt, conform de motie Brekelmans
en Agnes Mulder ingegaan op het tijdpad van voorgenomen leveringen,
de opleiding die benodigd is voor effectieve inzet van de goederen en de
wijze waarop hier invulling aan kan worden gegeven.
Levering militaire goederen aan Oekraïne
Het Ministerie van Defensie heeft op 18 februari exportvergunningen
verkregen voor de uitvoer van militaire goederen naar Oekraïne met een
totale waarde van € 7.381.495,–. Het betreft:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 2

2

–
–
–
–

3.000 gevechtshelmen en 2.000 scherfvesten met bijbehorende
pantserplaten voor lichaamsbescherming.
30 metaaldetectoren en twee draadgeleide detectierobots voor
(zee)mijnopsporing.
Twee gevechtsveldbewakingsradars en vijf wapenlocatieradars.
100 scherpschuttersgeweren en 30.000 stuks bijbehorende munitie.

De ontvanger van deze militaire goederen is het Oekraïense Ministerie van
Defensie. Eindgebruikers zijn de Oekraïense landmacht en de Oekraïense
marine. De voorgenomen levering van militaire goederen komt voort uit
Oekraïense verzoeken voor militaire goederen vanwege de toenemende
spanningen aan de Oekraïens-Russische grens. De Oekraïense strijdkrachten beogen de goederen in te zetten ter verdediging tegen een
mogelijke Russische gewapende aanval. De goederen worden door
Nederland aan Oekraïne geschonken. De financiering van deze goederen
en de daarbij horende logistieke kosten komen ten laste van het Budget
Internationale Veiligheid (BIV).
Omschrijving goederen
De helmen en scherf- c.q. kogelwerende vesten zijn bedoeld voor
persoonlijke bescherming van vitale lichaamsdelen tegen inkomend vuur
of rondvliegend materiaal.
De metaaldetectoren (type Minelab) kunnen mijnen, geïmproviseerde
explosieven en wapens die onder de grond liggen opsporen. De draadgeleide robots (type remotely operated underwater vehicles [ROV]) worden
gebruikt t.b.v. detectie van zeemijnen. Met zowel de metaaldetectoren als
de draadgeleide robots kunnen geen mijnen worden gelegd; zij hebben
enkel een defensieve functie en worden ingezet bij veiligheid vergrotende
maatregelen.
De mobiele gevechtsveldbewakingsradars (type Squire) kunnen
bewegende voertuigen, (groepen) personen en laagvliegende helikopters
detecteren en zo de informatiepositie van de gebruiker versterken. De
wapenlocatieradar (type AN/TPQ-36) wordt gebruikt om bij inkomend
vuur de locatie van vijandelijke artillerie waar te nemen en de verwachte
locatie van inslag te berekenen. Met deze informatie wordt de gebruiker in
staat gesteld om eigen troepen te waarschuwen tegen inkomend vuur en
zich op accurate wijze te verdedigen tegen vijandelijk artillerievuur.
De te leveren scherpschuttersgeweren betreffen twee typen: Accuracy (90
stuks) en Barrett (10 stuks), waarmee op grote afstand (speciale) militaire
doelen geraakt kunnen worden. Het Accuracy-geweer is bedoeld voor
inzet tegen personen terwijl de Barrett, met zwaarder kaliber, ontwikkeld is
voor inzet tegen (licht gepantserde) voertuigen. De geweren vormen een
bijdrage aan de Oekraïense capaciteiten voor zelfverdediging tegen een
mogelijke gewapende aanval.
Gevolgen operationele capaciteit
Bij de inventarisatie van welke militaire goederen het aan Oekraïne
beschikbaar kan stellen, heeft Defensie, conform de overweging uit de
motie van de leden Brekelmans en Agnes Mulder (Kamerstuk 35 925 V, nr.
72 van 3 februari 2022), de effecten van een leverantie op de eigen
operationele gereedheid meegewogen. De uitkomst van deze inventarisatie is als volgt:
– De metaaldetectoren zijn niet noodzakelijk voor het op peil houden van
de eigen capaciteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 2

3

–
–

–

De helmen, kogelwerende vesten en Accuracy wapens zijn overtollig
en daarmee ook niet noodzakelijk voor de eigen capaciteit.
De Barrett wapens en de radars komen uit de operationele reserves
van Defensie en afstoting zorgt daarmee voor verdringingseffecten op
de capaciteit van Defensie.
De munitie komt uit de eigen voorraad van Defensie, moet worden
aangevuld en zorgt daarmee voor verdringing bij opleiding en training.

De voorziene opleidingen zullen worden gegeven door defensiepersoneel
van militaire opleidingsinstituten en operationele eenheden, en leiden tot
verdringing of alternatieve invulling van programma’s. De geconstateerde
verdringingseffecten, zowel voor de materiele steun als benodigde
opleidingen zijn, gezien de huidige omstandigheden, door Defensie als
acceptabel beoordeeld. Defensie zal de opleidingen buiten Oekraïne
geven.
Toetsing EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport
De aanvragen voor wapenexportvergunningen van het Ministerie van
Defensie zijn door het Ministerie van Buitenlandse Zaken getoetst aan de
acht criteria van het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport, waarbij extra aandacht is besteed aan criteria 2, 3, 4 en 7.1 Bij deze
toetsing is rekening gehouden met de veiligheidscontext in Oekraïne,
zoals hieronder kort beschreven.
Veiligheidscontext
In 2014 leidde de pro-Europese Maidanopstand tot grote onrusten in de
Donbas, een regio in Oost-Oekraïne in de Oblasten Donetsk en Loegansk.
Simultaan met het uitbreken van dit conflict bezette Rusland gewapenderhand het schiereiland de Krim en annexeerde het. De onrusten in de
Oblasten Donetsk en Loegansk resulteerden in een semi-bevroren conflict
tussen door Rusland-gesteunde separatisten en de Oekraïense overheid.
Als gevolg van de sterke Russische betrokkenheid heeft dit interne conflict
ook duidelijke regionale kenmerken en is het niet louter als intern te
kwalificeren. Naast dit «interne» conflict lopen sinds het voorjaar van 2021
de spanningen langs een groot deel van de Oekraïens-Russische grens op,
als gevolg van een snelle opbouw van een Russische troepenmacht aan
die grens. Sinds december 2021 is er een reële dreiging van een
gewapende Russische aanval op Oekraïne, in strijd met het VN Handvest
(geweldverbod). In het geval van een gewapende aanval door Rusland op
Oekraïne heeft Oekraïne het recht op zelfverdediging tegen deze
gewapende aanval (o.b.v. artikel 51 VN Handvest).
Eerbiediging mensenrechten en naleving humanitair oorlogsrecht
(criterium 2)
Onder criterium 2 van EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport wordt getoetst in hoeverre een duidelijk risico bestaat dat de
goederen gebruikt worden voor binnenlandse onderdrukking, en bij het
begaan van mensenrechtenschendingen of schendingen van het
humanitair oorlogsrecht. De algemene mensenrechtensituatie in Oekraïne
is redelijk. Burgers kunnen vrijheid van meningsuiting, vrijheid van
vereniging en andere mensenrechten uitoefenen, met enkele beperkingen
als gevolg van COVID-19. Voor de bevolking in gebieden die niet onder
controle van de regering staan en op de bezette Krim blijven mensenrechten een grote zorg. De bevolking heeft onvoldoende toegang tot

1

EU Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944 van 8 december 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 2

4

informatie, goede medische hulp, bewegingsvrijheid en vrijheid van
vergadering.
De positie van vrouwen en de LGBTI-gemeenschap in Oekraïne verbetert
langzaam, maar wel met de nodige weerstand vanuit een deel van de
maatschappij. Tegelijkertijd is de afgelopen jaren sprake geweest van
enkele positieve ontwikkelingen op dit vlak, zoals wetswijzigingen omtrent
het invoeren van maatregelen tegen discriminatie op grond van geslacht
en seksisme in reclame. Ondanks deze voorzichtig positieve ontwikkelingen staat de veiligheid van mensenrechtenverdedigers onder druk, met
name degenen die zich bezighouden met corruptiebestrijding, LGBTI
rechten en milieubescherming.
Als gevolg van het gewapend conflict in het oosten van Oekraïne tussen
Oekraïense veiligheidstroepen en pro-Russische separatisten zijn
inmiddels meer dan 14.000 mensen om het leven gekomen, waaronder
een aanzienlijk aantal burgerslachtoffers. Naast oorlogsgeweld vormen
arbitraire detentie en folteringen ook een bedreiging voor de burgerbevolking, waarvoor OHCHR alle strijdende partijen verantwoordelijk acht.
Oekraïne heeft toegezegd geen zware wapens in te zetten in de dichtbevolkte steden, om zo burgerslachtoffers te voorkomen. De Office of the
High Commissioner for Human Rights (OHCHR) stelde meermaals2 dat
sinds 2019 beduidend minder burgerslachtoffers vallen. Sinds 27 juli 2020
is een aanvullend pakket aan maatregelen om het staakt-het-vuren te
bestendigen van kracht, dat daaraan heeft bijgedragen. Het meest recente
OHCHR-rapport (december 2021) meldt echter een toename in geweld en
het aantal burgerslachtoffers tussen augustus en november 20213. Veel
van de burgerslachtoffers vallen door landmijnen of onontplofte explosieven, maar er vallen ook slachtoffers bij active hostilities, waaronder
door artillerie en incidenten met handvuurwapens.4 Volgens de OHCHR
valt 80 tot 85% van deze burgerslachtoffers in de zelfuitgeroepen
«Volksrepublieken Donetsk en Loegansk».5 Deze regio’s worden door
Rusland gesteund en bewapend.
Met de te leveren scherpschuttersgeweren en radars kunnen doelwitten
zorgvuldig geselecteerd worden. Door hun precisie kunnen onbedoelde
slachtoffers worden voorkomen. Daarnaast zijn er geen aanwijzingen uit
betrouwbare, onafhankelijke bronnen die wijzen op Oekraïense schendingen van het humanitair oorlogsrecht met behulp van scherpschuttersgeweren. Hoewel het uiterst zorgelijk is dat er burgerslachtoffers vallen in
het conflict, ook als gevolg van Oekraïense militaire acties, geldt dat
hierbij niet noodzakelijkerwijs sprake is van mensenrechtenschendingen
of schendingen van het humanitair oorlogsrecht. Ook bij rechtmatige
aanvallen kunnen in een gewapend conflict burgerslachtoffers vallen.
Voor de goederen voor lichaamsbescherming en de detectieapparatuur
geldt dat er geen direct verband kan worden gelegd tussen toekomstige
inzet van deze goederen en het plegen van mensenrechtenschendingen of
schendingen van het humanitair oorlogsrecht. De mijnopsporingsapparatuur kan bijdragen aan het verbeteren van de veiligheidssituatie voor
2

Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR). (23-09-21) Update
on the Human Rights Situation in Ukraine, 1 February – 31 July 2021, https://www.ohchr.org/
Documents/Countries/UA/32ndReportUkraine-en.pdf
3
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR). (1-12-21) Update
on the Human Rights Situation in Ukraine, 1 August – 31 October 2021, https://www.ohchr.org/
Documents/Countries/UA/HRMMU-Update-2021-11-01-EN.pdf en Office of the United Nations
High Commissioner for Human Rights (OHCHR). (23-09-21) Update on the Human Rights
Situation in Ukraine, 1 February – 31 July 2021, https://www.ohchr.org/Documents/Countries/
UA/32ndReportUkraine-en.pdf
4
Idem
5
Idem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 2

5

burgers én militairen in Oekraïne. Met in achtneming van bovengenoemde zorgen over de mensenrechtensituatie in Oekraïne valt toetsing
aan criterium 2 positief uit.
Interne conflicten (criterium 3)
Toetsing aan criterium 3 betreft de interne situatie van het land van
eindbestemming ten gevolge van spanningen of gewapende conflicten.
Sinds het voorjaar van 2014 is sprake van een gewapend conflict in het
oosten van Oekraïne. Het conflict speelt zich volledig af op Oekraïens
grondgebied maar heeft als gevolg van de sterke Russische betrokkenheid
een regionaal karakter en kan daarom niet los gezien worden van de
huidige spanningen in het Oekraïens-Russische grensgebied. Het conflict
heeft op het moment een semi-bevroren status waarbij beide zijden
dagelijks het staakt-het-vuren schenden. Bij deze schendingen is sprake
van de inzet van handvuurwapens, waaronder scherpschuttersvuur. Sinds
half december 2021 nam het aantal schendingen van het staakt-het-vuren
drastisch af, maar inmiddels is sinds enkele weken weer sprake van een
toename.
De OVSE Special Monitor Mission (SMM) attribueert schendingen van het
staakt-het-vuren niet aan specifieke strijdende partijen. Het is daarom niet
vast te stellen wie verantwoordelijk is voor welk percentage van de
schendingen.
Hoewel de goederen worden geleverd in het kader van zelfverdediging
tegen een gewapende aanval van buitenaf (Russische militaire agressie
op enige wijze) kan toekomstige inzet van de goederen in het «interne»
conflict in Oost-Oekraïne niet uitgesloten worden, vooral wanneer
strijders uit de zelfuitgeroepen «Volksrepublieken Donetsk en Loegansk»
betrokken zijn/raken bij de strijd. In deze situatie moet, gegeven de
schendingen van het staakt-het-vuren, rekening worden gehouden met de
potentiële escalerende werking van een deel van de te leveren goederen
(scherpschuttersgeweren) in dit conflict. Tot op heden hebben de
staakt-het-vuren-schendingen niet geleid tot grootschalige militaire
confrontaties of verdere escalatie. Daarnaast is de omvang van de
voorgenomen levering zodanig dat deze niet in verhouding staat tot de
Russische militair-materiële steun aan de «Volksrepublieken» en verwerft
Oekraïne geen nieuwe capaciteiten met deze voorgenomen transactie.
Bovendien vindt het conflict in de Donbas plaats op het eigen grondgebied, waar Oekraïne het recht heeft op te treden tegen de daar
aanwezige niet-statelijke gewapende groepen die worden gesteund
(onder meer met wapens) door Rusland. De in het kader van de Minskakkoorden gemaakte politieke afspraken doen hier niet aan af.
Gelet op bovengenoemde is de inschatting dat de te leveren goederen
bestaande spanningen of een gewapend conflict in Oekraïne niet verder
zullen verergeren of verlengen. Toetsing aan criterium 3 valt daarom
positief uit.
Handhaving regionale stabiliteit (criterium 4)
Toetsing aan criterium 4 is negatief indien een duidelijk risico bestaat dat
de te leveren militaire goederen ingezet zullen worden voor agressie
jegens een ander land of het met kracht bijzetten van territoriale
aanspraken.
De te leveren goederen zullen hoogstwaarschijnlijk ingezet worden ter
verdediging op het moment dat sprake is van een Russische gewapende
aanval waarmee de goederen voorzien in de legitieme veiligheidsbehoefte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 2

6

van Oekraïne. Oekraïne maakt geen aanspraak op grondgebied van een
buurland en het is niet waarschijnlijk dat de goederen zullen worden
gebruikt voor een ander doel dan de legitieme nationale veiligheid en
verdediging van het ontvangende land. De omvang van de te leveren
goederen dient daarbij ook in verhouding te worden gezien met de grote
Russische militaire presentie aan de Oekraïense grenzen. Gelet hierop
bestaat er geen duidelijk risico dat Oekraïne de uit te voeren goederen
voor agressie jegens Rusland zal gebruiken of er kracht mee wil bijzetten
aan territoriale aanspraken. Deze transactie zal de regionale stabiliteit niet
in negatieve zin beïnvloeden. Toetsing aan criterium 4 valt daarom
positief uit.
Omleidingsrisico (criterium 7)
Het risico op omleiding is verschillend beoordeeld voor de verschillende
typen goederen.
Omleidingsgevoeligheid verschillende goederen
De helmen, scherfvesten en mijnopsporingsapparatuur wordt -ondanks de
relatief kleine omvang- als niet omleidingsgevoelig geacht, gezien de
louter defensieve aard van de goederen en het feit dat ze op de vrije markt
gemakkelijk te verkrijgen zijn.
De AN/TPQ-36 wapenlocatieradars zijn vanwege hun grote omvang en de
verschillende bijbehorende onderdelen relatief moeilijk om te leiden.
Bovendien is voor de bediening van de radars de nodige technische
expertise vereist waardoor «instant-gebruik» (zoals bij handvuurwapens)
moeilijker is, hetgeen het omleidingsrisico vermindert. De beperkte
omvang maakt de Squire radars gevoeliger voor omleiding dan de
wapenlocatieradars, maar ook hiervoor geldt dat vanwege de complexe
aard van de goederen omleiding minder voor de hand ligt.
De geweren en bijbehorende munitie zijn wel omleidingsgevoelig,
vanwege hun beperkte omvang en het feit dat dit soort goederen in de
illegale wapenhandel circuleert. Oekraïne heeft een van de grootste
illegale wapenhandelcircuits van Europa.6 Dit circuit is voornamelijk
gericht op makkelijk verhandelbare handvuurwapens en munitie, en niet
op helmen en scherfvesten, mijnopsporingsapparatuur en radars.
Conclusie
Ten aanzien van alle bovengenoemde goederen bestaat een risico dat ze
als gevolg van een Russische militaire inval in handen van de Russische
krijgsmacht en/of door Rusland ondersteunde separatisten belanden.
Gelet op de acute dreiging van een Russische gewapende aanval, het
Oekraïense recht zichzelf daartegen te verdedigen en de bijdrage die de
levering van deze goederen hieraan kan leveren wordt dit risico als
acceptabel beoordeeld.
Aangezien de helmen, scherfvesten en mijndetectieapparatuur bedoeld
zijn voor veiligheidsvergrotende maatregelen en persoonlijke
bescherming, er geen indirect verband bestaat tussen inzet van de
goederen en het plegen van geweld, en deze goederen weinig verhandeld
worden in het illegale wapenhandelcircuit wordt het risico van omleiding

6

Small Arms Survey – «Making the Rounds: Illicit Ammunition in Ukraine» | https://
www.smallarmssurvey.org/sites/default/files/resources/SAS-Report-Illicit-AmmunitionUkraine.pdf en Global Organized Crime Index | https://ocindex.net/country/ukraine

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 2

7

als gering beoordeeld. Voor deze typen goederen valt de toetsing aan
criterium 7 positief uit.
Voor de twee typen radars geldt eveneens dat het risico op omleiding in
het wapenhandelcircuit gering is. Gelet op bovenstaande valt toetsing aan
criterium 7 daarom positief uit.
Ten aanzien van de geweren en bijbehorende munitie bestaat een risico
op omleiding naar een andere, ongewenste eindgebruiker of ongewenst
eindgebruik en valt toetsing aan criterium 7 daarom negatief uit. In lijn
met het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport staat een
negatieve toetsing aan criterium 5 t/m 8 een positief eindoordeel niet per
se in de weg. Gelet op de acute dreiging van een Russische gewapende
aanval, het Oekraïense recht zichzelf daartegen te verdedigen en de
bijdrage die de levering van de geweren en bijbehorende munitie hieraan
kan leveren wordt de negatieve toetsing aan criterium 7 als niet
doorslaggevend voor het eindoordeel beoordeeld.
Ten aanzien van de overige criteria (1, 5, 6, 8) van het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport gelden geen bijzonderheden; deze
zijn eveneens positief getoetst.
Overzicht tijdpad levering militaire goederen
Op 19 januari jl. heeft Oekraïne aan Nederland verzocht om levering van
militaire goederen. Na overleg met Oekraïne is vervolgens op 25 januari
een nieuwe lijst van verzochte goederen met prioritering ontvangen. De
ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken hebben deze lijst in
behandeling genomen om te bezien of en in hoeverre Nederland aan het
verzoek zou kunnen voldoen. Het Ministerie van Defensie heeft conform
de motie Brekelmans en Agnes Mulder uitgezocht welke goederen
geleverd kunnen worden, zonder dat dit nadelige gevolgen heeft voor de
eigen voorraden en inzetbaarheid. Na voorafgaande ambtelijke contacten
heeft het Ministerie van Defensie op 8 februari jl. de lijst met voor levering
aan Oekraïne beschikbare goederen met het Ministerie van Buitenlandse
Zaken gedeeld. Defensie heeft tegelijkertijd formeel exportvergunningen
aangevraagd bij de Centrale Dienst In- en Uitvoer (CDIU) van de douane.
De CDIU is na ontvangst direct begonnen aan een administratieve
controle van de aanvragen en heeft de aanvragen, gezien de urgentie,
gelijktijdig doorgestuurd naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft de vergunningaanvragen
vervolgens aan de geldende EU-wapenexportcriteria getoetst. Daarbij is,
zoals hierboven is weergegeven, een zorgvuldige risicoanalyse gemaakt
ten aanzien van de verschillende goederen. De Minister van Buitenlandse
Zaken heeft een positief buitenlandpolitiek advies over deze transacties
aan de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
gegeven, die positief besloten heeft over afgifte van de vergunningen. Op
18 februari heeft het kabinet in de ministerraad de beoogde uitvoer van de
militaire goederen naar Oekraïne besproken en het positieve oordeel
onderschreven.
Het Ministerie van Defensie verwacht één à twee weken nodig te hebben
om de goederen te kunnen leveren aan Oekraïne. Hierbij is Defensie
echter afhankelijk van externe transportmaatschappijen en/of transportcapaciteit van militaire partners. Daarnaast wordt als gevolg van de
exportcontrolewetgeving om goedkeuring gevraagd aan derden voor de
levering van de Barrett, de wapenlocatieradar en mogelijk de Squire radar
en de Accuracy. Om de scherpschuttersgeweren, radars, metaaldetectoren
en draadgeleide robots adequaat te kunnen gebruiken, zijn opleidingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 2

8

nodig. De opleidingen hebben in de meeste gevallen een duur van twee
tot drie dagen. Voor één radarsysteem is de opleidingsduur ca. drie
maanden. Aangezien Oekraïne reeds vergelijkbare systemen in gebruik
heeft, onderzoekt Defensie de mogelijkheid om gebruik te maken van
bestaande opleidingen. De verwachte personele inzet bij het leveren van
opleidingen is c.a. 15 instructeurs.
Uitzending Nederlandse militairen naar Oekraïne
Het kabinet komt hierbij tegemoet aan het verzoek van uw Kamer om een
brief over de gewijzigde motie Ephraim (Kamerstuk 35 925 V, nr. 77) van
8 februari 2022. De motie verzoekt de regering geen Nederlandse
militairen uit te zenden naar Oekraïne, indien dit om gevechtshandelingen
zou gaan. Zoals toegelicht tijdens het plenaire debat over de situatie in
Oekraïne op 3 februari 2022 is er geen sprake van een bijstandsverplichting onder artikel 5 van het Noord-Atlantisch Verdrag, omdat
Oekraïne geen lid is van de NAVO. Het uitzenden van Nederlandse
militairen naar Oekraïne ten behoeve van gevechtshandelingen is niet aan
de orde. Er zijn zorgvuldige besluitvormingsprocedures – inclusief
betrokkenheid van uw Kamer – voor de eventuele inzet van Nederlandse
militairen. Het is het kabinet dat besluit tot inzet van de krijgsmacht en
daarvoor ten volle verantwoordelijkheid draagt. Artikel 100 Grondwet
garandeert dat de Staten-Generaal de vrijheid heeft om het kabinet vanuit
een onafhankelijke positie te controleren en te beoordelen.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 045, nr. 2

9