Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

28 345

Aanpak huiselijk geweld

31 015

Kindermishandeling

Nr. 269

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT EN DE MINISTER VOOR
RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 september 2023
Kindermishandeling en huiselijk geweld zijn grote en hardnekkige
maatschappelijke problemen met vaak ingrijpende gevolgen voor de
betrokkenen. In 2017 waren naar schatting tussen de 90.000 en
127.000 kinderen slachtoffer van mishandeling.1 En in 2021 hebben naar
schatting 1,3 miljoen mensen van 16 jaar en ouder in Nederland huiselijk
geweld meegemaakt, waarvan 850.000 mensen maandelijks, wekelijks of
dagelijks.2 Het geweld komt vaak voor, de gevolgen zijn groot en het kan
zelfs een dodelijke afloop hebben. De op 29 augustus jl. verschenen cijfers
van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over het aantal dodelijke
slachtoffers in 2022 laten zien dat in 1 op de 3 gevallen van moord en
doodslag een (ex-)partner, een ouder of een ander familielid de verdachte
of dader is. Bij vrouwelijke slachtoffers is zelfs in driekwart van de
gevallen de (ex-)partner, een ouder of een ander familielid de verdachte of
dader.3
Onderzoek laat zien dat kindermishandeling en huiselijk geweld gaat om
complexe en hardnekkige problematiek. Zo laat de recente cohortstudie
van het Verwey-Jonker Instituut «Huiselijk geweld: een complex en
hardnekkig probleem. Derde cohortstudie: resultaten van de aanpak
partnergeweld en kindermishandeling» (bijlage 3) zien dat bij twee derde
van de gezinnen en relaties waar sprake was van huiselijk geweld er een
jaar na een melding bij Veilig Thuis en inzet van hulp nog steeds sprake is
van frequent en ernstig partnergeweld of kindermishandeling. Wel blijkt

1

Alink e.a., Nationale Prevalentiestudie Mishandeling van kinderen en jeugdigen, Universiteit
Leiden & TNO, 2017. Schatting gebaseerd op informatenonderzoek.
2
Schatting gebaseerd op bevolkingsonderzoek. WODC-CBS. Prevalentiemonitor Huiselijk
Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend gedrag 2022.
3
Slachtoffers moord en doodslag 2022 (https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2023/35/slachtoffersmoord-en-doodslag-2022).

kst-28345-269
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

1

dat ten opzichte van de eerdere cohortstudie4 ernstig en veelvuldig
geweld afneemt (meer over dit onderzoek in de paragraaf «Kennis over
aard en omvang»).5
De urgentie van het verder verbeteren van de aanpak van huiselijk geweld
en kindermishandeling is dus groot. Iedereen in Nederland moet veilig
kunnen zijn in de privéomgeving. Om dit te bereiken moeten huiselijk
geweld en kindermishandeling eerder en beter in beeld komen, moet er
gewerkt worden aan duurzame oplossingen en moet er daarbij aandacht
zijn voor specifieke doelgroepen en vormen van geweld. Het is daarbij van
belang dat er oog is voor de onderliggende patronen en de oorzaken die
leiden tot geweld. Situaties waarin ouders uit onmacht of stress elkaar
en/of hun kind soms mishandelen vragen immers om een andere aanpak
dan situaties waarin de ene partner structureel wordt gedomineerd,
gecontroleerd en mishandeld door de andere partner. Het voorkomen en
bestrijden van huiselijk geweld en kindermishandeling vraagt om tijdige
signalering, intensieve samenwerking van betrokkenen, professionals,
gemeenten en Rijksoverheid en de inzet van effectieve instrumenten en
interventies. Gemeenten zijn op basis van de Wmo 2015 en de Jeugdwet
op lokaal niveau eerstverantwoordelijk voor de aanpak. Een goede
samenwerking met politie en justitieorganisaties is hierbij cruciaal alsook
met professionals en organisaties in de zorg, het onderwijs en het sociaal
domein.
Er zijn en worden stappen vooruit gezet in de aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld. Hierbij wordt voortgebouwd op de fundamenten die in de regio’s zijn gelegd met het programma Geweld hoort
nergens thuis6 (2018 – 2022), bijvoorbeeld door toepassing van de visie
«Gefaseerd samenwerken aan veiligheid». De ingezette weg is hoopvol zo
blijkt ook uit de bovengenoemde cohortstudie; ten opzichte van de
voorgaande cohortstudie7 lukt het vaker om geweld in gezinnen te
stoppen en het ernstige en veelvuldige geweld te verminderen. Maar er is
ook nog veel nodig.
Met deze brief informeren wij, mede namens de Minister van Justitie en
Veiligheid en de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW),
uw Kamer over de voortgang van de aanpak van huiselijk geweld en
kindermishandeling, zoals toegezegd door de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Met deze brief en bijlagen
wordt tevens voldaan aan het verzoek van de vaste commissie voor
Justitie en Veiligheid aan de Minister voor Rechtsbescherming tot het
sturen van een kabinetsreactie op het onderwerp femicide.8 Over de
voortgang van de aanpak van schadelijke praktijken heeft uw Kamer
separaat een brief ontvangen op 14 september 2023.9
In deze brief gaan we achtereenvolgens in op:
− Kennis over aard en omvang van (de aanpak van) huiselijk geweld en
kindermishandeling: impactmonitor, prevalentiestudie en cohortstudie.
− Voortgang van de aanpak: eerder en beter beeld, vroegtijdig ingrijpen,
duurzame oplossingen en goede samenwerking.
4

Steketee e.a., Kwestie van lange adem. Kan huiselijk geweld en kindermishandeling echt
stoppen? Verwey-Jonker 2020.
5
Huiselijk geweld: een complex en hardnekkig probleem. Derde cohortstudie: resultaten van de
aanpak partnergeweld en kindermishandeling, Verwey-Jonker Instituut 2023.
6
Kamerstuk 28 345, nr. 255.
7
Steketee e.a., Kwestie van lange adem. Kan huiselijk geweld en kindermishandeling echt
stoppen? Verwey-Jonker 2020.
8
Brief van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid van de Tweede Kamer d.d. 16 juni
2023.
9
Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 268.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

2

− Aanpak voor specifieke groepen en vormen van geweld (waaronder
het voorkomen van femicide).
1. De aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling: kennis over
aard en omvang
Het is niet eenvoudig om de aard en omvang van huiselijk geweld en
kindermishandeling in kaart te brengen. Dat komt onder andere omdat het
voor slachtoffers vaak moeilijk is om te vertellen wat er thuis in de
privésfeer gaande is. Als het om kinderen gaat speelt daarnaast dat zij
soms te jong zijn om hierover te vertellen of dat zij niet altijd in staat zijn
om kindermishandeling te herkennen. Bij professionals en omstanders
zijn signalen die kunnen duiden op huiselijk geweld of kindermishandeling niet altijd bekend en worden situaties waarin hiervan sprake is niet
altijd herkend. Via structurele monitoring en onderzoek beoogt de
overheid het zicht op deze problematiek zo goed en zo volledig mogelijk te
krijgen.
a. Impactmonitor
Een van de instrumenten om inzicht te krijgen in gegevens over huiselijk
geweld en kindermishandeling is het dashboard Impactmonitor aanpak
huiselijk geweld en kindermishandeling van het CBS dat twee keer per
jaar wordt geactualiseerd. Hierin staan cijfers van onder meer Veilig Thuis,
de Raad voor de Kinderbescherming en de strafrechtketen. In mei jl. heeft
het CBS de monitor geactualiseerd met de data over 202210. Vorig jaar is
in een aantal regio’s ondersteuning geboden om de beschikbare data voor
beleid en uitvoering in te zetten. Uit dit traject is een aantal aanbevelingen
gekomen om de impactmonitor aan te vullen en te verbeteren. Daarnaast
zijn gegevens toegevoegd over opgelegde tijdelijke huisverboden (duur,
geslacht en betrokkenheid van minderjarige kinderen). Ook zijn gegevens
toegevoegd die meer inzicht geven in de rol die gender speelt in het
geweld, zoals gegevens over de relatie tussen het slachtoffer en de pleger,
over het geslacht van plegers en slachtoffers, over de vormen van het
geweld en over de problemen waartoe het geweld heeft geleid.
b. Prevalentiemonitor huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend
gedrag 2022
De Prevalentiemonitor huiselijk geweld en seksueel grensoverschrijdend
gedrag (WODC & CBS) is uitgevoerd in 2020 en 2022. Uit de tweede
monitor bleek onder meer dat de jaarprevalentie van huiselijk geweld in
2022 niet significant verschilt van de prevalentie in 2020. Ook hebben de
onderzoekers een aantal aanbevelingen gedaan ter verbetering van de
monitor en voor verdiepend onderzoek. In de beleidsreactie op de
Prevalentiemonitor 2022 van 23 maart 202311 is toegezegd om met het
WODC in gesprek te gaan over enkele suggesties voor verbetering van de
Prevalentiemonitor en verdiepend onderzoek, en uw Kamer hierover te
informeren. Momenteel worden wijzigingen aangebracht in de vragenlijst
zodat in 2024 de prevalentie van controlerend gedrag, psychisch geweld,
dwingende controle, en fysiek geweld ook beter in kaart kan worden
gebracht. Aanvullend zijn voor zowel het thema huiselijk geweld als het
thema seksueel grensoverschrijdend gedrag vragen toegevoegd over het
vermoeden van slachtofferschap in de eigen omgeving en vervolgvragen
over de ondernomen actie. Verder worden aanpassingen doorgevoerd ten
aanzien van genderidentiteit (conform de Veiligheidsmonitor 2023), het
10

CBS. Impactmonitor huiselijk geweld en kindermishandeling (https://dashboards.cbs.nl/v3/
dashboardimpactmonitor_hgkm/).
11
Kamerstukken 28 345 en 34 843, nr. 263.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

3

vragen naar opleidingsniveau en is een wervingsvraag voor verdiepend
vervolgonderzoek toegevoegd.
c. De cohortstudie «Huiselijk geweld: een complex en hardnekkig
probleem. Derde cohortstudie: resultaten van de aanpak partnergeweld en
kindermishandeling»
Een belangrijk onderzoek over de effectiviteit van de inzet bij gesignaleerd
huiselijk geweld en kindermishandeling is de recente cohortstudie van het
Verwey-Jonker Instituut.12 De studie laat een positieve trend zien in het
effectief stoppen van geweld en het verminderen van ernstig en
veelvuldig geweld, maar in veel gezinnen en relaties duurt het geweld nog
voort. Het onderzoek laat zien dat ten opzichte van de tweede cohortstudie
meer kinderen en volwassenen hulp ontvangen en dat de hulp voor
volwassenen gerichter lijkt te worden ingezet op de problemen die er zijn
zoals hulp gericht op trauma’s. De onderzoekers geven aan dat docenten
en het schoolmaatschappelijk werk zowel door kinderen als ouders
genoemd worden als belangrijke bron van hulp en ondersteuning. Het
onderzoek laat verder zien dat er nog veel valt te winnen bij het inzetten
van tijdige en juiste hulp en dat er aandacht moet zijn voor het effect van
opgroeien in onveiligheid op het gedrag van kinderen. Zo blijkt er een
relatie tussen ervaren kindermishandeling en gerapporteerd geweld van
kinderen richting hun ouders. Ook is meer aandacht nodig voor het
behandelen van de plegers van geweld en aan het problematische
alcoholgebruik van de betreffende volwassenen.
Aandachtspunten die volgens de onderzoekers meegenomen moeten
worden in de praktijk zijn met name:
1) meer kennis over de aard van partnergeweld en kindermishandeling
en de context waarin het geweld plaatsvindt;
2) het maken van een gezamenlijke verklarende analyse van de problematiek waarbij volwassenen, kinderen én hulpverleners worden
betrokken;
3) de noodzaak van een integrale aanpak met hulp van netwerksamenwerking;
4) de verschillende genderrollen in de geweldsdynamiek;
5) de impact van kindermishandeling op kinderen in relatie tot intergenerationele overdracht van geweld.
Specifiek voor het beleid om huiselijk geweld en kindermishandeling
tegen te gaan doen de onderzoekers de volgende aanbevelingen:
1) ontwikkel een gezamenlijke langere termijn visie op partnergeweld en
kindermishandeling;
2) faciliteer experimenteerruimte voor professionals;
3) draag zorg voor een adequaat hulpaanbod met name voor plegers;
4) stimuleer de evaluatie, reflectie en het ontwikkelen van expertise op
het terrein van huiselijk geweld.
De inzichten en aanbevelingen van het onderzoek sluiten voor een groot
deel aan bij het al bestaande beeld. Een aantal daarvan, zoals de omslag
van ketensamenwerking naar netwerksamenwerking,13 zorgvuldige
analyse en screening, de aandacht voor de aard en context van geweld en
12

Het derde cohortonderzoek, Huiselijk geweld: een complex en hardnekkig probleem. Derde
cohortstudie: resultaten van de aanpak partnergeweld en kindermishandeling, is gedaan met
de medewerking van meer dan 800 gezinnen, verdeeld over 13 Veilig Thuis-regio’s (Friesland,
Drenthe, Noordoost-Gelderland, Gelderland-Midden, Gelderland-Zuid, Noord-Holland Noord,
Hollands-Midden, Zuid-Holland Zuid, Zuidoost-Brabant, West-Brabant, Noord- en MiddenLimburg, Zuid-Limburg en Zeeland).
13
Niet de achtereenvolgende inzet van organisaties, maar meer de gelijktijdige inzet van
organisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

4

voor plegers en genderrollen zijn onderdeel van de aanpak van huiselijk
geweld en kindermishandeling, en worden meegenomen in de aanpak
van gendergerelateerd geweld en de ontwikkelagenda vrouwenopvang.
Ook sluiten deze aan bij de aanpak zoals die wordt voorgestaan in het
Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming en in de Hervormingsagenda Jeugd. Maar het onderzoek laat ook zien dat we er nog niet zijn en
geeft aanknopingspunten om het beleid te verbeteren, zoals het verder
versterken van de belangrijke rol van het onderwijs en de aandacht voor
het intergenerationele aspect van geweld.
2. Voortgang van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling
De aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling is volop in
ontwikkeling. Belangrijke speerpunten in de aanpak zijn het eerder en
beter in beeld krijgen van geweld, het vroegtijdig ingrijpen en het werken
aan duurzame oplossingen en goede samenwerking. Deze aanpak krijgt
mede vorm in het programma Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming en de Hervormingsagenda Jeugd waarover uw Kamer eerder
is geïnformeerd.14
De hoofdlijnen van de aanpak worden in deze brief uitgelicht. Een
aanvullend overzicht van de voortgang en relevante ontwikkelingen,
inclusief de aanpak in Caribisch Nederland, is te vinden in bijlage 1.
a. Eerder en beter in beeld
Publiekscampagne
Huiselijk geweld en kindermishandeling vindt veelal buiten het
gezichtsveld van professionals en instanties plaats. Uit de eerdergenoemde Prevalentiemonitor blijkt dat slachtoffers van huiselijk geweld die
erover praten, dit veelal doen met mensen in de directe omgeving.15
Mensen in de directe omgeving kunnen dus een belangrijke signalerende
en steunende factor zijn. Het is daarom des te belangrijker dat áls
omstanders signalen zien, deze niet genegeerd worden. Dit is het
uitgangspunt van de landelijke publiekscampagne die 28 augustus jl. is
gestart, gericht op de directe omgeving van slachtoffers en plegers van
huiselijk geweld en kindermishandeling. In de campagne is aandacht voor
verschillende vormen van huiselijk geweld, namelijk kindermishandeling,
partnermishandeling en ouderenmishandeling.16 De campagne heeft als
doel drempels weg te nemen bij omstanders om het gesprek aan te gaan.
Door het uiten van bezorgdheid en open vragen te stellen kan iedereen in
de directe omgeving een onveilige thuissituatie bespreekbaar maken en
laten merken dat iemand er niet alleen voor staat. Omstanders kunnen
voor informatie en tips de website raadplegen (www.ikvermoedhuiselijkgeweld.nl) of advies inwinnen bij Veilig Thuis.
De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling en kindcheck
De afgelopen jaren is ingezet op gebruik van de meldcode door middel
van de meldcodetour en deskundigheidsbevordering. Professionals in de
sectoren gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang, maatschappelijke
14

Kamerstuk 31 839, nr. 914, Kamerstuk 31 839, nr. 964 en Kamerstuk 31 830, nr. 964.
WODC-CBS 2022. Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Geweld 2022.
16
Als reactie op vragen van het Lid Den Haan (Fractie Den Haan) op 13 juni jl., heeft de
Staatssecretaris van VWS toegezegd dat ouderenmishandeling – specifiek financieel misbruik
van ouderen – een plaats krijgt in de brede publiekscampagne over huiselijk geweld en
kindermishandeling (Handelingen II 2022/23, nr. 92, item 4).
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

5

ondersteuning, jeugdhulp en justitie zijn daarbij ondersteund bij de
verschillende dilemma’s die zij kunnen ervaren bij de toepassing van de
meldcode. In samenwerking met professionals is daarom de campagne
«Wijzer met de meldcode»17 gestart. Deze campagne belicht diverse
vraagstukken met tips en aanbevelingen die zijn gebaseerd op ervaringen
van professionals uit diverse sectoren, bijvoorbeeld over objectief
signaleren, informatie wegen en zorgen bespreken. Met een gesprekshandreiking kunnen organisaties aan de hand van casussen binnen de
organisatie of met ketenpartners reflecteren op elkaars handelen.
Daarnaast wordt in het onderwijs extra aandacht besteed aan deskundigheidsbevordering en met name de signalerende rol van docenten. Hier
wordt uw Kamer begin 2024 verder over geïnformeerd. Tenslotte is het
toepassen van de kindcheck bij het gebruik van de meldcode in de
forensische sector en door het Leger des Heils bijna afgerond. Hiermee
checken professionals ook in deze sector (net zoals professionals in de
andere meldcodesectoren) of hun cliënt kinderen heeft en kunnen zij
samen met de cliënt een plan van aanpak maken voor het realiseren van
directe en langdurige veiligheid in het gezin.
b. Vroegtijdig ingrijpen, duurzame oplossingen en goede samenwerking
Veiligheid Voorop: vroegtijdige en systeemgerichte inzet van «zorg en
straf»
In de aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld (inclusief (ex-)
partnerstalking) is vervolging van de verdachte en opleggen van een straf
vaak niet voldoende om het geweld blijvend te stoppen. De inzet van
alleen hulp aan slachtoffers en andere betrokkenen volstaat meestal ook
niet. Onderzoek, zorg en eventuele justitiële interventies moeten daarom
in samenhang ingezet worden, gericht op alle direct betrokkenen
(systeemgericht). Daarom wordt sinds 2018 gewerkt volgens de aanpak
«Veiligheid Voorop».18 Politie, het Openbaar Ministerie (OM), de reclassering, de Raad voor de Kinderbescherming en Veilig Thuis (samen het
Netwerk Zorg-Straf) werken vroegtijdig met elkaar samen om zo snel
mogelijk de juiste hulp en interventies in te kunnen zetten die bijdragen
aan de veiligheid in die gezinnen en huishoudens. Doel hiervan is de kans
op herhaling, escalatie of zelfs dodelijke afloop verkleinen.
In de praktijk vindt dit bijvoorbeeld plaats in geval van een melding
(vroegtijdige afstemming in het zogenaamde «Actie-overleg») of bij een
crisissituatie («Samen op in acuut»). Daarnaast werken de betrokken
organisaties met de handreiking «Samenwerken bij strafbare kindermishandeling» en bij een aangehouden verdachte van huiselijk geweld is er
de gezamenlijke ZSM-werkwijze met Veilig Thuis.
In de meeste regio’s wordt inmiddels op bovenstaande manier gewerkt.
Waar dit (nog) niet het geval is, wordt dit door het kabinet verder
gestimuleerd en gefaciliteerd. Daarnaast worden de komende periode
gesprekken gevoerd ter verbetering van de samenwerking tussen de
medische sector, Veilig Thuis en de strafrechtketenorganisaties, vooral ten
behoeve van de samenwerking bij strafbare kindermishandeling.
Het blijvend stoppen van huiselijk geweld en kindermishandeling vergt
een lange adem. Daarom zetten de bij «Veiligheid Voorop» betrokken
organisaties ook de komende jaren verder in op het verankeren van deze
aanpak in de regio’s. Daarbij zal ook aandacht zijn voor de noodzakelijke
17

Augeo Foundation, Meldcode gesprekstool (https://www.augeo.nl/nl-nl/wijzer-met-demeldcode/gesprekshandreiking/).
18
VNG, Aanpak Veiligheid Voorop (https://vng.nl/artikelen/aanpak-veiligheid-voorop).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

6

samenwerking met gemeenten, de vrouwenopvang en andere partners in
het sociaal domein. Hiervoor wordt aansluiting gezocht bij het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming en de Meerjarenagenda van de
Zorg- en Veiligheidshuizen. De organisaties en de regio’s worden hierbij
ondersteund door het kabinet in samenwerking met de VNG.
MDA++: intensieve samenwerking bij complexe casuïstiek
Voor gezinnen en huishoudens waar structurele onveiligheid speelt, er
sprake is van complexe casuïstiek en de reguliere samenwerking niet
toereikend is, is de «MDA++-aanpak» ontwikkeld. In deze aanpak werken
specialisten uit verschillende sectoren (onder andere zorg en ondersteuning, GGZ en politie) samen met het gezin of huishouden en het
sociale netwerk aan het realiseren van veiligheid en herstel. Vanuit het
programma Geweld hoort nergens thuis zijn hiervoor diverse instrumenten ontwikkeld en in verschillende regio’s wordt met deze aanpak
gewerkt. In opdracht van dit programma heeft het Verwey-Jonker Instituut
onderzoek gedaan naar deze aanpak. Dit onderzoek is in maart 2023
gepubliceerd.19
De onderzoekers concluderen dat MDA++ een veelbelovende werkwijze is
om complexe problematiek, waarbij er ook sprake is van geweld, effectief
aan te pakken. Omdat iedere regio een eigen specifieke invulling heeft van
MDA++ is het lastig algemene conclusies te trekken. Wel zijn werkzame
elementen beschreven voor de meerwaarde van MDA++. Zo wordt er
gelijktijdig gewerkt met een netwerk van professionals rondom het gezin
in plaats van een achtereenvolgende keten van hulpverleners. Het hele
gezinssysteem wordt betrokken tenzij er een specifieke reden is dit niet te
doen, bijvoorbeeld bij intieme terreur, en het is van belang de tijd te
nemen voor het maken van een goede verklarende analyse. Voor de leden
van het gezin is het belangrijk dat er een duidelijk aanspreekpunt is, dat er
duidelijkheid is over wie de beslissingen neemt en dat er zo lang als nodig
betrokkenheid is. De onderzoekers bevelen aan om bij de ontwikkeling
van de toekomstige kind- en gezinsbescherming aan te sluiten bij en voort
te bouwen op de kennis en ervaringen van MDA++. Die aanbeveling
nemen wij over.
Het tijdelijk huisverbod
Het tijdelijk huisverbod is een bestuursrechtelijke veiligheidsmaatregel
waarmee de burgemeester in gevallen van «ernstig en onmiddellijk
gevaar» de veroorzaker van dit gevaar tijdelijk uit huis kan plaatsen. Het
biedt de mogelijkheid om rust te creëren, snel bescherming voor het
slachtoffer te organiseren en tegelijkertijd snel hulp op gang te brengen
voor zowel slachtoffer als pleger.
Op 27 juni jl. heeft u van de Minister voor Rechtsbescherming het
onderzoeksrapport «Anders dan incidenteel»-criterium in de Wet tijdelijk
huisverbod; De beroepsrechtspraak in de bredere context van de
toepassingspraktijk (van de Erasmus School of Law, in opdracht van het
WODC) ontvangen.20 In het licht van de bevindingen van dit rapport en
andere rapporten over het tijdelijk huisverbod21, de samenwerking in
«Veiligheid Voorop» en gesprekken met o.a. gemeenten, Veilig Thuis en
politie en de daarin aangedragen verbeterpunten start op korte termijn
19

Sondeijker e.a., Werkzame elementen MDA++-aanpak; Eindrapport monitoringsonderzoek
naar de aanpak in 5 regio’s, Verwey-Jonker Instituut 2023.
Kamerstuk 28 345, nr. 267.
21
Waaronder Ups en downs tijdelijk huisverbod binnen de G4 (Verwey-Jonker Instituut, 2020) en
Inzet van het tijdelijk huisverbod in Amsterdam-Amstelland (Van Montfoort, 2022).
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

7

een verbetertraject in samenspraak met genoemde partijen dat in 2024 tot
een gedragen advies moet leiden. Hierbij zal, naast het bovengenoemde
criterium, onder meer worden gekeken naar de mogelijkheid tot het
vroegtijdiger inzetten van het huisverbod (ook als er nog geen sprake is
van een acuut incident), de mogelijkheid tot integratie van de risicotaxatie
met andere beoordelingsmomenten, het mandaat voor het opleggen van
het tijdelijk huisverbod en de verlengingstermijn.In aansluiting hierop
worden ook mogelijke uitvoeringsconsequenties en mogelijke wijzingen
in relevante wet- en regelgeving verkend. Hierover zal de Minister voor
Rechtsbescherming uw Kamer naar verwachting in het najaar van 2024
kunnen informeren.
Veilig Thuis
Veilig Thuis is verantwoordelijk voor de veiligheid van slachtoffers vanaf
het moment dat een melding binnenkomt. Volgens de wettelijke termijnen
voert Veilig Thuis de eerste veiligheidsbeoordeling uit binnen 5 dagen en
wordt een eventueel onderzoek binnen 10 weken afgerond. Het lukt Veilig
Thuis echter niet altijd om binnen de wettelijke termijnen te blijven. Dat is
zorgelijk want daardoor kunnen wachtlijsten ontstaan. De Veilig Thuisorganisaties spannen zich continu in om wachtlijsten te voorkomen of te
verkorten.
Naast de al ingezette oplossingen door Veilig Thuis voor het voorkomen
en verhelpen van wachtlijsten, zoals het aanpassen van de werkprocessen, flexibele inzet van medewerkers en wachtlijstbeheer, heeft het
Landelijk Netwerk Veilig Thuis (LNVT) afgelopen jaar een eerste interne
monitor uitgevoerd bij de Veilig Thuis-organisaties om zicht te krijgen op
de wachtlijsten, de oorzaken van wachtlijsten, ingezette oplossingen
vanuit de regio’s en met welk resultaat en waar landelijke overeenkomsten zijn of juist regionale verschillen. De eerste uitkomsten van de
monitor laten zien dat wachtlijsten heel erg verschillen per regio en per
periode. Ondanks de regionale verschillen is er een aantal algemene
oorzaken voor de wachtlijsten te herleiden, namelijk: een suboptimale
personele bezetting (onder andere door krapte op de arbeidsmarkt en een
hoog ziekteverzuim), de werkwijze binnen Veilig Thuis en een toename
van zowel de complexiteit als de intensiteit van de casuïstiek. Daarnaast
spelen het aantal meldingen, het aantal advies- en ondersteuningsvragen,
maar ook wachtlijsten bij ketenpartners een rol in de inzet en beschikbaarheid van de Veilig Thuis-medewerkers. Deze bevindingen worden
gebruikt om effectiever in te zetten op het voorkomen en verhelpen van
wachtlijsten.
Vertrouwensartsen zorgen voor de medische beoordeling van de
meldingen die bij Veilig Thuis binnenkomen. Ook zijn de vertrouwensartsen aanspreekpunt voor andere artsen bij vermoedens van kindermishandeling en huiselijk geweld en het volgen van de KNMG-meldcode. Het
tekort aan vertrouwensartsen blijft een punt van zorg. In 2021 is een
tweejarige medische vervolgopleiding tot vertrouwensarts gestart die
helpt om de bekendheid van het beroep en de aantrekkingskracht ervan
op (basis)artsen te vergroten. In de komende maanden zullen zeven artsen
de opleiding voltooien. Een tweede lichting van acht artsen is in maart
2023 aan de opleiding begonnen; een derde lichting start in maart 2024.
Het tekort is hiermee echter niet opgelost. Het opvangen en terugdringen
van het tekort heeft de aandacht van zowel het LNVT als de vereniging
van vertrouwensartsen (VVAK) en de VNG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

8

3. Aanpak voor specifieke groepen en vormen van geweld
In aanvulling op de inzet op het eerder en beter in beeld krijgen van
geweld, vroegtijdig ingrijpen en het werken aan goede samenwerking en
duurzame oplossingen, is er voor bepaalde doelgroepen of uitingsvormen
van geweld soms een specifieke aanpak nodig. Hieronder wordt ingegaan
op de volgende thema’s:
• Gendergerelateerd geweld
• (Ex-)partnerstalking
• Psychisch geweld
• Ouderenmishandeling
• Seksueel geweld
Gendergerelateerd geweld
De vele voorbeelden van geweld tegen vrouwen in Nederland, te vaak
met fatale afloop, vervullen ons met afschuw. In 2022 zijn 36 vrouwen
gedood door hun (ex-)partner, een ouder of een ander familielid. Dat is
75% van de in totaal 48 gedode vrouwen in Nederland.22 Dit vormt helaas
geen uitzondering, maar is in lijn met de afgelopen vijf jaar: in de periode
2018–2022 werden 172 van de 217 (79%) moorden op vrouwen gepleegd
door een (ex)partner, een ouder of een ander familielid. Er wordt al veel
gedaan om gendergerelateerd geweld te voorkomen, zoals de expliciete
aandacht voor (ex-)partnerstalking die hieronder in deze brief is
opgenomen en het Nationaal Actieprogramma Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Toch is er nog meer inzet
nodig om gendergerelateerd geweld te bestrijden. Een dergelijke aanpak
is breder dan huiselijk geweld en kindermishandeling, maar, zoals de
cijfers laten zien, is het binnen de aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling een belangrijk aandachtsgebied waar nog veel winst is te
behalen.
In de afgelopen periode hebben we met veel betrokken partijen,
waaronder kennisinstituten, Veilig Thuis, politie, Openbaar Ministerie, de
vrouwenopvang en ook maatschappelijke organisaties en vrijwilligers,
verder uitgewerkt hoe een aanpak voor gendergerelateerd geweld kan
worden versterkt. Daaruit kwam naar voren dat een goede aanpak van
gendergerelateerd geweld begint met het werken aan gelijkwaardigheid
en aan gelijke kansen in de maatschappij. Hiervoor is o.a. het identificeren
van de normen en verwachtingen die bestaan ten opzichte van meisjes/
vrouwen, jongens/mannen, de verschillende genderidentiteiten en
seksuele oriëntaties van groot belang.
Allereerst is het dus nodig dat de gendergelijkheid in Nederland wordt
bevorderd om gendergerelateerd geweld te kunnen voorkomen. Als er
toch sprake is van gendergerelateerd geweld, dan is het bij het signaleren
en bestrijden daarvan belangrijk dat er aandacht is voor de invloed van
gender op dit geweld, zodat de aanpak effectiever wordt.23 Het kabinet zet
daarom in op bewustwording van de relatie tussen gender en geweld,

22

Ter vergelijking, in datzelfde jaar zijn 11 van de 94 gedode mannen (12%) omgebracht door
een (ex-)partner, ouder of ander familielid (https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2023/35/
slachtoffers-moord-en-doodslag-2022).
23
Dit en andere elementen onder dit speerpunt wordt ook beaamd in de voorgestelde aanpak
van femicide van Barbara Godwaldt met behulp van nabestaanden femicide-slachtoffers
Godwaldt, 2023. Aanpak femicide: twaalf concrete actiepunten om femicide terug te dringen.
Valente.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

9

gendermainstreaming24 en het veranderen van schadelijke gendernormen
(bijvoorbeeld: «vrouwen zijn impulsief en daardoor ongeschikt voor
leidinggevende functies» of «mannen moeten dominant zijn in een relatie
en/of moeten vrouwen veroveren») in gezonde en gelijkwaardige
gendernormen.
(Gender)gelijkheid van alle mensen in Nederland staat aan de basis van
het voorkomen van gendergerelateerd geweld. We werken daarbij aan het
realiseren van de doelen zoals opgesteld in de Emancipatienota.25 Hierbij
is onder meer aandacht voor de financiële onafhankelijkheid van
vrouwen, gelijke representatie van vrouwen in de politiek en het bevorderen van gendergelijkheid op gebied van o.a. onderwijs, sociale
veiligheid, gezondheid, arbeidsmarkt, media en recht.
Om gendergerelateerd geweld tegen te gaan zetten we in op de volgende
speerpunten:
1. Deskundigheidsbevordering
We maken duidelijke afspraken met uitvoerende organisaties over
deskundigheidsbevordering rond gendergerelateerd geweld. Ook
onderzoeken we hoe kwaliteitscriteria voor trainingen en opleidingen het
niveau van deskundigheidsbevordering kunnen verhogen. Hierbij
betrekken we onder meer maatschappelijke organisaties uit het emancipatieveld.
2. Het voorkomen van femicide
We zetten in op het tijdig herkennen van cruciale signalen («rode
vlaggen») van intieme terreur en femicide, het aanscherpen van de
veiligheidsbeoordeling bij Veilig Thuis en de vrouwenopvang en een
landelijke inzet van het zorg- en beschermingsarrangement voor
slachtoffers van intieme terreur. Ook verscherpen we de aandacht voor
veiligheidsrisico’s voor ouders en kinderen in gezag- en omgangszaken,
en laten we een verkenning doen naar de inzet van een standaard
«review» bij zaken van (poging tot) moord en doodslag van vrouwen.
3. De aanpak van plegers
We verbeteren het hulpaanbod voor plegers van huiselijk geweld en
kindermishandeling, we gaan met gemeenten in gesprek over het
implementeren van de bouwstenen voor een plegeraanpak in vrijwillig
kader, we benutten de resultaten van onderzoek van het Verwey-Jonker
Instituut naar de beschikbaarheid van laagdrempelige hulp, we stimuleren
het gebruik van supportgroepen voor plegers en we benutten de
onderzoeksresultaten van het effectonderzoek van het WODC t.b.v. van de
inzet van de BORG26-training in vrijwillig kader.
Door de inzet op deze speerpunten zetten we ook kracht achter de verdere
implementatie van de afspraken uit het Verdrag van de Raad van Europa
inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en

24

Gendermainstreaming is een benadering van beleidsvorming die rekening houdt met de
belangen en zorgen van zowel vrouwen als mannen. Het doel van gendermainstreaming is
rekening te houden met genderverschillen bij het ontwerpen, implementeren en evalueren
van beleid, programma’s en projecten, zodat zowel vrouwen als mannen er baat bij hebben en
gendergelijkheid wordt vergroot. Bron: https://www.coe.int/en/web/genderequality/gendermainstreaming.
25
Kamerstuk 30 420, nr. 374.
26
BORG staat voor «Beëindigen Onderling Relationeel Geweld».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

10

huiselijk geweld – beter bekend als het Verdrag van Istanbul. In bijlage 2
wordt de aanpak van gendergerelateerd geweld verder toegelicht.
Ook draagt de aanpak van schadelijke praktijken bij aan het tegengaan
van gendergerelateerd geweld. Zo wordt bijvoorbeeld onderzocht hoe –
als verplicht onderdeel van het stappenplan in het Besluit verplichte
meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling – een adviesplicht
opgenomen kan worden specifiek bij schadelijke prakijken zoals vrouwelijke genitale verminking (zoals nader toegelicht in de Kamerbrief
Schadelijke Praktijken van 14 september j.l.27).
(Ex-)partnerstalking
De impact van stalking op slachtoffers is enorm en leidt tot een onafgebroken gevoel van onveiligheid dat doorwerkt in alle dagelijkse bezigheden. De afgelopen jaren is er door de betrokken organisaties hard
gewerkt om verbetering in de aanpak van stalking te realiseren, onder
meer via de opvolging van de aanbevelingen van de Inspectie Justitie en
Veiligheid in het rapport over de aanpak van de stalking in de
zaak-Hümeyra. In 2021 is uw Kamer over de voortgang van de aanpak van
stalking geïnformeerd.28
Er wordt momenteel gewerkt aan de ontwikkeling van een landelijk kader
voor de aanpak van stalking, samen met de VNG, gemeenten, Valente en
het Landelijk Netwerk Zorg-Straf. Dit kader geeft weer waar deze partijen
landelijk, regionaal en/of lokaal afspraken over maken. Het landelijk kader
zorgt voor meer duidelijkheid over afspraken en waar mogelijk en nodig
voor meer uniformiteit in de aanpak van stalking.
Ook loopt er een pilot in opdracht van de Minister van Justitie en
Veiligheid waarbij de enkelband van de dader wordt verbonden met een
slachtofferdevice met GPS. Hiermee kan rechtstreeks worden gecheckt of
de dader met enkelband te dicht in de buurt van het slachtoffer komt. Dit
maakt het mogelijk om snel te kunnen optreden en het slachtoffer te
beschermen. Deze pilot laat eerste positieve resultaten zien en wordt
verder voortgezet. Daarnaast wordt nagegaan of en zo ja hoe de pilot
verbreed kan worden naar meer regio’s.
De Inspectie van Justitie en Veiligheid voert vervolgonderzoek uit naar de
aanpak van (ex-)partnerstalking, in navolging van het bovengenoemde
onderzoek naar de aanpak van de stalking. De resultaten hiervan worden
eind 2023 verwacht. Zoals toegezegd zal de Minister van Justitie en
Veiligheid uw Kamer hier te zijner tijd over informeren.29
Zoals toegelicht in de eerdergenoemde brief over de voortgang van de
aanpak van stalking werken de strafrechtketenpartners aan een kwalitatieve verbetering van de informatie die uit vonnissen met contact- en
locatieverboden naar de politie wordt doorgestuurd. Zo kunnen aan
daders opgelegde bijzondere voorwaarden effectief worden gehandhaafd
en worden slachtoffers zo goed mogelijk beschermd. Sinds april van dit
jaar is een eerste deel van de opdrachten via ondersteunende automatisering door het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) direct inzichtelijk
voor de politiemedewerkers op straat. Momenteel worden er voorbereidingen getroffen om ook andere zaken, waaronder de contact- en

27

Kamerstukken 28 345 en 31 015, nr. 268.
Kamerstuk 29 279, nr. 660.
29
Handelingen II 2022/23, nr. 49, item 2.
28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

11

locatieverboden die als onderdeel van een gedragsaanwijzing kunnen
worden opgelegd30, geautomatiseerd bij de politie aan te leveren.
Psychisch geweld
Het kabinet vindt het van groot belang dat er meer aandacht komt voor
psychisch geweld en dwingende controle in de aanpak van huiselijk
geweld en kindermishandeling. Dit is een moeilijk te signaleren
geweldsvorm die vaak lijkt voor te komen31 en verstrekkende gevolgen
kan hebben. Dwingende controle (of intieme terreur) leidt niet zelden tot
dodelijk geweld, met name tegen vrouwen.
Eerder dit jaar is uw Kamer geïnformeerd over de wijze waarop de
(strafrechtelijke) aanpak van psychisch geweld wordt versterkt32 ,33. Er
wordt onder mee ingezet op voorlichting, scholing en onderzoek. In
bijlage 1 staat de voortgang hiervan beschreven. De onderzoeksopzet van
het internationaal rechtsvergelijkend (promotie)onderzoek naar de
zelfstandige strafbaarstelling van psychisch geweld (Open Universiteit) is
eveneens als bijlage bij deze brief gevoegd, conform de toezegging van
de Minister voor Rechtsbescherming in reactie op de motie van het lid
Mutluer c.s.34
Ouderenmishandeling
De exacte omvang van ouderenmishandeling is lastig in te schatten. Het
laatste prevalentieonderzoek stamt uit 2018. Daar kwam de schatting uit
dat 1 op de 20 van alle thuiswonende ouderen ooit het slachtoffer is
geworden van een vorm van ouderenmishandeling. Specifiek voor
financieel misbruik rapporteert het onderzoek een prevalentie van 3.0%
van alle ouderen die ooit slachtoffer zijn geworden van ouderenmishandeling.
Het is belangrijk dat ouderenmishandeling, waaronder financieel
misbruik, wordt teruggedrongen. Kennis over ouderenmishandeling bij
het algemene publiek is cruciaal voor het tijdig voorkomen, signaleren en
stoppen van deze vorm van geweld. Als reactie op vragen van het Lid Den
Haan (Fractie Den Haan) op 12 juni j.l., heeft de Staatssecretaris van VWS
toegezegd dat ouderenmishandeling – specifiek financieel misbruik van
ouderen – een plaats krijgt in de brede publiekscampagne over huiselijk
geweld en kindermishandeling.
Om gemeenten te ondersteunen in de aanpak van ouderenmishandeling
worden vanuit het rijk in samenwerking met de VNG en ketenpartners
diverse initiatieven ontplooid om deze aanpak te versterken. Er wordt
ingezet op een expertpool die gemeenten helpen bij het ontwikkelen van
een lokale aanpak, een brede alliantie als samenwerkingsverband tussen
o.a. banken, Veilig Thuis, VNG en vertegenwoordigers van notarissen en
ouderenorganisaties, het beter in beeld krijgen van ontspoorde
mantelzorg en de digitaal beschikbare informatie over het thema
ouderenmishandeling is verrijkt en gemigreerd naar www.huiselijkgeweld.nl. In bijlage 1 staat per onderdeel de voortgang beschreven.

30

Op grond van artikel 509hh Sv.
WODC-CBS 2022. Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend
Gedrag 2022.
32
Kamerstuk 28 345, nr. 260.
33
Kamerstuk 28 345, nr. 262.
34
Kamerstuk 29 279, nr. 781.
31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

12

Seksueel geweld
Met het wetsvoorstel seksuele misdrijven wordt de zedentitel van het
Wetboek van Strafrecht grondig aangepast. Dit wetsvoorstel beoogt de
strafrechtelijke bescherming van slachtoffers te verruimen en te verbeteren tegen inbreuken op de lichamelijke en seksuele integriteit en biedt
een duidelijke normstelling over seksueel grensoverschrijdend gedrag, die
beter aansluit bij de huidige maatschappelijke opvattingen. Het
wetsvoorstel seksuele misdrijven is op 4 juli jl. door de Tweede Kamer
aangenomen.
Op het gebied van seksueel geweld zijn twee moties ingediend, gericht op
het versterken van het Landelijke stichting Centrum Seksueel Geweld35 en
het versterken van de signalerende werking van de jeugdgezondheidszorg.36 De Kamer zal respectievelijk voor de begrotingsbehandeling
van Justitie en Veiligheid voor eind november van dit jaar (landelijke
stichting) en dit najaar (signalerende werking jeugdgezondheidszorg)
worden geïnformeerd over de stand van zaken.
Ten slotte
Huiselijk geweld en kindermishandeling vormen een groot maatschappelijk probleem, met ernstige consequenties voor een grote groep
mensen. Het kabinet onderkent de urgentie en versterkt samen met
professionals en gemeenten de aanpak, zowel landelijk als regionaal,
zodat we gezamenlijk de cirkel van geweld over generaties heen kunnen
doorbreken en problemen duurzaam oplossen. Er zijn al grote en
belangrijke stappen met elkaar gezet, maar de prevalentiecijfers laten zien
dat meer inzet hard nodig is. We zullen ons hier dan ook gezamenlijk voor
blijven inzetten.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

35
36

Kamerstuk 36 234, nr. 10.
Kamerstuk 36 234, nr. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 28 345, nr. 269

13