Faculteit Diergeneeskunde
Departement Geneeskunde van
Gezelschapsdieren
Expertisecentrum Genetica
Gezelschapsdieren

Incidentie van schadelijke
raskenmerken en erfelijke gebreken
bij populaties van gezelschapsdieren
Van handmatig bewerkte veterinaire data
naar geautomatiseerde incidentiemetingen
Risicoverschillen in het optreden van gezondheidsstoornissen
bij drie hondenrassen en een kattenras

Incidentie van schadelijke raskenmerken
en erfelijke gebreken bij populaties van
gezelschapsdieren
Van handmatig bewerkte veterinaire data
naar geautomatiseerde incidentiemetingen

Risicoverschillen in het optreden van gezondheidsstoornissen
bij drie hondenrassen en een kattenras

Project in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken
Uitgevoerd door het Expertisecentrum Genetica Gezelschapsdieren
Departement Geneeskunde van Gezelschapsdieren Faculteit Diergeneeskunde

Colofon
Expertisecentrum Genetica Gezelschapsdieren
Universiteit Utrecht
Faculteit Diergeneeskunde
Departement Geneeskunde van Gezelschapsdieren
Yalelaan 108, 3584 CM Utrecht
Tel. 030 - 253 1589 (secretariaat)
Internet: www.diergeneeskunde.nl

Projectleider:

Prof. Dr. Jan Rothuizen

E-mail:

j.rothuizen@uu.nl

Projectteam:
Mevr. Drs. L.E. Meijndert (onderzoeker)
Mevr. Drs. H. Fieten
Mevr. Prof. Dr. M. Nielen
Dr. P.A.J. Leegwater
Dr. F.G. van Steenbeek
Prof. Dr. J. Rothuizen (coördinator)

E-mail:
l.e.meijndert@uu.nl
h.fieten@uu.nl
m.nielen@uu.nl
p.a.j.leegwater@uu.nl
f.g.vansteenbeek@uu.nl
j.rothuizen@uu.nl

Opdrachtgever: Ministerie van Economische Zaken

Deelnemende eerstelijns praktijken aangesloten bij: Sterkliniek Dierenartsen B.V.
Deelnemende leverancier praktijkmanagement software: Corilus B.V.
Leden Klankbordcommissie:
Mevr. Drs. S. Beelen, senior beleidsmedewerker Ministerie van Economische Zaken
Mevr. Drs. L. Stark, voorzitter Groep Geneeskunde van Gezelschapsdieren
Mevr. Drs. F. de Groot, beleidsmedewerker KNMvD
Mevr. Drs. M. Carrière, dierenarts en coördinator Technische commissie Sterklinieken
Mevr. Drs. L. Roest, dierenarts Raad van Beheer op Kynologisch gebied
Mr. Drs. E. Ch. Virginia, senior beleidsmedewerker Dierenbescherming
Dr. P.A.J. Leegwater, moleculair geneticus faculteit Diergeneeskunde
Mevr. Drs. H. Fieten, dierenarts en genetisch epidemioloog faculteit Diergeneeskunde
Mevr. Prof. Dr. M. Nielen, hoogleraar Epidemiologie en Evidence based Veterinary Medicine
Dr. Ir. K. Oldenbroek, senior onderzoeker Wageningen Universiteit
J. Th. de Jongh, directeur DIBEVO en bestuurslid LICG
W.J. Mennings, voorzitter Vereniging Beroepsmatige Kennelhouders

Startdatum eerste fase:
Einddatum eerste fase:

1 juni 2013
1 mei 2014

Utrecht, april 2014

I

II

Samenvatting
Dit onderzoek is de eerste fase van een groter project in opdracht van het Ministerie van
Economische Zaken (EZ), dat als doel heeft om de incidentie van rasgebonden erfelijke ziekten en
schadelijke raskenmerken bij populaties honden en katten in Nederland vast te stellen. Op basis
van deze informatie kan gericht beleid worden ontwikkeld om de Nederlandse rasdierpopulaties te
begeleiden naar een beter welzijn en duurzame gezondheid. De structurele, geautomatiseerde
monitoring van welzijn en gezondheid in deze populaties maakt het mogelijk zulk beleid voor alle
honden- en kattenrassen te implementeren en te evalueren.
In de media en het publieke debat is toenemende aandacht voor de vele erfelijke ziekten en
schadelijke raskenmerken bij rashonden en -katten, zowel met als zonder stamboom. Het is
duidelijk dat er veranderingen in de fokkerijsector zullen moeten plaatsvinden om deze
problematiek aan te pakken. Fokkers kunnen echter alleen gezonder gaan fokken op basis van
objectieve metingen van de incidentie van ziekten in hun raspopulatie en het vervolgens toepassen
van moderne DNA-diagnostiek. Dit instrumentarium was tot nu toe niet beschikbaar. Het
Expertisecentrum Genetica Gezelschapsdieren (faculteit Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht)
ontwikkelt meetmethoden en technieken waarmee de rasdierfokkers voor het eerst in staat worden
gesteld gericht gezonder te fokken. Hier komen kennis van klinische genetica, populatiegenetica en
moleculaire genetica samen om het fokken van gezonde dieren optimaal te kunnen begeleiden.
In deze studie wordt de vraag beantwoord, in welke mate bepaalde schadelijke raskenmerken en
erfelijke ziekten voorkomen bij de Chihuahua, Franse Bulldog, Labrador Retriever en Perzische kat.
De incidentiemetingen zijn uitgevoerd in eerstelijns dierenklinieken om een zo representatief
mogelijk beeld van de algehele Nederlandse populatie te verkrijgen. Het onderzoek in de eerstelijns
praktijken werd voorafgegaan door een algemene inventarisatie van de ziekteproblemen bij deze
rassen
op
basis
van
bronnen
zoals
wetenschappelijke
literatuur,
websites
van
onderzoeksinstellingen en enquêtering van experts. Dit overzicht werd vergeleken met data uit het
patiëntenbestand van de Universiteitskliniek voor Gezelschapsdieren (UKG), wat per ras
resulteerde in een selectie van relevante orgaansystemen en de specifieke ziekten die daarin vaker
dan normaal lijken voor te komen. Hiervoor werden vervolgens in de eerstelijns praktijken
incidentiebepalingen uitgevoerd. In tien gezelschapsdierenklinieken verspreid door het hele land
zijn handmatig patiëntengegevens geselecteerd in het praktijkmanagement systeem. Van de
gevonden dossiers is een representatieve, aselecte steekproef genomen welke een goed beeld
geeft van de Nederlandse populatie. De dossiers in deze steekproef zijn doorgelezen en gescoord.
De cumulatieve incidenties binnen de populaties van de genoemde rassen werden vergeleken met
cumulatieve incidenties bij een controlegroep, voor de hond bestaande uit kruisingen en voor de
kat uit Europese Kortharen (de ‘gewone huiskat’).
Het gevonden beeld van de drie hondenpopulaties wordt voornamelijk bepaald door dieren zonder
stamboom, aangezien zij de overgrote meerderheid vormden. Uit de analyse kwam naar voren, dat
bij de Chihuahua vooral knieproblemen een hoge cumulatieve incidentie hebben (104 gevallen per
1.000 aangeboden dieren) met een hoge dierziektelast binnen de populatie in vergelijking met
kruisingen (risk difference = 61 gevallen per 1.000 aangeboden dieren). Bij de Franse Bulldog zijn
aandoeningen aan de voorste luchtwegen het belangrijkst met de hoogste cumulatieve incidentie
(131/1.000 aangeboden dieren) en de hoogste dierziektelast (risk difference = 115/1.000
aangeboden dieren). In de populatie Labrador Retrievers zijn aandoeningen aan de extremiteiten
het meest voorkomend (156/1.000 aangeboden dieren) met een risk difference ten opzichte van
kruisingen van 78/1.000 aangeboden dieren. Bij Perzische katten hebben oogproblemen de
hoogste cumulatieve incidentie (116/1.000 aangeboden dieren) met de hoogste dierziektelast in
vergelijking met Europese Kortharen (risk difference = 79/1.000 aangeboden dieren). Voor zowel
de Chihuahua als de Franse Bulldog geldt, dat de leeftijd waarop problemen aan de geselecteerde
orgaansystemen tot uiting komen lager ligt dan bij kruisingen. Voor de ziekten bij de Labrador en
Pers geldt dit verschil in leeftijd ten opzichte van kruisingen resp. Europese Kortharen niet. Slechts

III

6,4% van de Chihuahua’s, 12,4% van de Franse Bulldoggen en 20,5% van de Labradors in de
steekproef beschikte over een officiële stamboom. Voor de Perzische katten kon niet vastgesteld
worden welk deel van de dieren die heeft, omdat een centraal uitgifte- en beheerpunt van
stambomen voor katten ontbreekt en raskatten bovendien niet verplicht gechipt hoeven te zijn.
Vanwege het kleine aantal rashonden met stamboom, was het niet mogelijk een vergelijking van
cumulatieve incidenties te maken tussen deze dieren en de rashonden zonder stamboom.
Het opzetten en uitvoeren van de pilot studie heeft een uitstekende basis gelegd voor een
geautomatiseerd systeem van incidentiemetingen, waarmee systematisch alle gezelschapsdierenpopulaties in Nederland kunnen worden gemonitord. De methodiek hiervoor, waarbij kwantitatieve
data uit eerstelijns dierenartsenpraktijken worden gekoppeld aan kwalitatieve diagnostische
gegevens uit de database van de Universiteitskliniek voor Gezelschapsdieren, blijkt goed
werkzaam. Het handmatig verzamelen van de gegevens en analyseren van grote databestanden is
niet optimaal door het arbeidsintensieve karakter en de beperking in de te analyseren aantallen.
Een geautomatiseerd systeem met gestandaardiseerde input van gegevens, waarbij een groter
aantal eerstelijns dierenartsenpraktijken kan worden betrokken, maakt analyse van grotere
aantallen dieren en populaties mogelijk. In de vervolgfase van dit project wordt dit systeem in
werking gebracht; een samenwerking tussen EZ, de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor
Diergeneeskunde, de Raad van Beheer op Kynologisch Gebied en het Expertisecentrum Genetica
Gezelschapsdieren van de faculteit Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht. Het doel is om in de
toekomst structureel incidentiemetingen voor alle relevante gezelschapsdierenpopulaties uit te
voeren, zodat een breed inzicht ontstaat op grond waarvan partijen binnen de fokkerij in
samenwerking met het Expertisecentrum van de faculteit Diergeneeskunde een effectief
gezondheidsbeleid kunnen formuleren en evalueren.

IV

Inhoud
Samenvatting .................................................................................................................... III
Inhoud ............................................................................................................................... V
1

2

Introductie................................................................................................................... 1
1.1

Aanleiding............................................................................................................. 1

1.2

Doelstelling ........................................................................................................... 1

1.3

Onderzoeksvraag ................................................................................................... 2

1.4

Geselecteerde raspopulaties .................................................................................... 2

1.5

Indeling van het project ......................................................................................... 2

1.5.1

Eerste fase: vier raspopulaties handmatig onderzocht ......................................... 3

1.5.2

Tweede fase: opzetten van een database systeem .............................................. 3

Achtergronden ............................................................................................................. 5
2.1

Hondenpopulatie in Nederland ................................................................................. 5

2.1.1
2.2

Kattenpopulatie in Nederland .................................................................................. 5

2.2.1
2.3

Perzische kat .................................................................................................. 6

Rashonden- en kattenfokkerij .................................................................................. 6

2.3.1

De gevolgen ................................................................................................... 6

2.3.2

Schadelijke raskenmerken ............................................................................... 6

2.3.3

Erfelijke ziekten .............................................................................................. 7

2.4

3

Chihuahua, Franse Bulldog en Labrador Retriever ............................................... 5

Rasdieren ............................................................................................................. 8

2.4.1

Rasdieren met stamboom ................................................................................ 8

2.4.2

Rasdieren zonder stamboom ............................................................................ 8

2.4.3

Gezondheid .................................................................................................... 8

Methodiek................................................................................................................... 11
3.1

Literatuurstudie .................................................................................................... 11

3.1.1

Wetenschappelijke artikelen ............................................................................ 11

3.1.2

Overzichtsboeken en rapportages .................................................................... 11

3.1.3

Online databases en websites van laboratoria .................................................... 12

3.2

Interviews met veterinaire specialisten .................................................................... 12

3.3

Onderzoek klinische database UKG ......................................................................... 13

3.3.1

Verzamelde gegevens ..................................................................................... 13

3.3.2

Data-analyse ................................................................................................. 13

3.4

Benadering per orgaansysteem .............................................................................. 14

3.5

Eerstelijns klinieken .............................................................................................. 14

3.5.1

Verkrijgen van de patiëntengroep .................................................................... 15

3.5.2

Steekproef .................................................................................................... 16

3.5.3

Selectie van patiënten en controledieren ........................................................... 17

V

3.6

4

3.6.1

Cumulatieve incidentie.................................................................................... 17

3.6.2

Significantie, risk difference en relatief risico ..................................................... 18

3.6.3

Beschrijvende statistiek .................................................................................. 18

Resultaten .................................................................................................................. 19
4.1

Chihuahua ........................................................................................................... 19

4.1.1

Literatuurstudie ............................................................................................. 19

4.1.2

Interviews ..................................................................................................... 19

4.1.3

Klinische database UKG .................................................................................. 19

4.1.4

Totaalbeeld ................................................................................................... 20

4.1.5

Selectie van orgaansystemen .......................................................................... 20

4.1.6

Eerstelijns onderzoek ..................................................................................... 20

4.1.7

Dieren met en zonder stamboom ..................................................................... 22

4.2

Franse Bulldog ..................................................................................................... 22

4.2.1

Literatuurstudie ............................................................................................. 22

4.2.2

Interviews ..................................................................................................... 22

4.2.3

Klinische database UKG .................................................................................. 23

4.2.4

Totaalbeeld ................................................................................................... 23

4.2.5

Selectie van orgaansystemen .......................................................................... 24

4.2.6

Eerstelijns onderzoek ..................................................................................... 24

4.2.7

Dieren met en zonder stamboom ..................................................................... 26

4.3

Labrador Retriever ................................................................................................ 26

4.3.1

Literatuurstudie ............................................................................................. 26

4.3.2

Interviews ..................................................................................................... 26

4.3.3

Klinische database UKG .................................................................................. 26

4.3.4

Totaalbeeld ................................................................................................... 27

4.3.5

Selectie van orgaansystemen .......................................................................... 28

4.3.6

Eerstelijns onderzoek ..................................................................................... 28

4.3.7

Dieren met en zonder stamboom ..................................................................... 30

4.4

5

Analyse van de data .............................................................................................. 17

Perzische kat ........................................................................................................ 31

4.4.1

Literatuurstudie ............................................................................................. 31

4.4.2

Interviews ..................................................................................................... 31

4.4.3

Klinische database UKG .................................................................................. 31

4.4.4

Totaalbeeld ................................................................................................... 32

4.4.5

Selectie van orgaansystemen .......................................................................... 32

4.4.6

Eerstelijns onderzoek ..................................................................................... 32

4.4.7

Dieren met en zonder stamboom ..................................................................... 33

Discussie .................................................................................................................... 35
5.1

Gezondheid van een ras ........................................................................................ 35

5.2

Beperkingen bij het gebruik van de UKG-database .................................................... 36

VI

5.2.1

Doorverwijs-bias ............................................................................................ 36

5.2.2

Kwalitatief vs. kwantitatief .............................................................................. 36

5.3

5.3.1

Onvolledigheid en mis-classificatie ................................................................... 36

5.3.2

Standaardisatie.............................................................................................. 37

5.4

Gemeten waarden ................................................................................................ 37

5.4.1

Verminderde nauwkeurigheid .......................................................................... 37

5.4.2

Cumulatieve incidentie.................................................................................... 38

5.4.3

Praktische bezwaren ....................................................................................... 38

5.4.4

Geautomatiseerde database ............................................................................ 38

5.5

Beeld van de gekozen rassen ................................................................................. 39

5.5.1

Volledigheid .................................................................................................. 39

5.5.2

Rasdieren zonder stamboom ........................................................................... 39

5.5.3

Controledieren ............................................................................................... 39

5.6
6

Patiëntendossiers als bron van data ........................................................................ 36

Vervolgtraject ...................................................................................................... 39

Conclusie en aanbevelingen .......................................................................................... 41
6.1

Conclusie ............................................................................................................. 41

6.2

Aanbevelingen ...................................................................................................... 42

6.2.1

Meting van incidentie...................................................................................... 42

6.2.2

Prioriteren van ziekten .................................................................................... 43

6.2.3

Chihuahua .................................................................................................... 44

6.2.4

Franse Bulldog ............................................................................................... 45

6.2.5

Labrador Retriever ......................................................................................... 46

6.2.6

Perzische kat ................................................................................................. 46

6.2.7

Effecten monitoren ......................................................................................... 47

6.2.8

Samengevat .................................................................................................. 47

6.2.9

Georganiseerde en ongeorganiseerde fokkerij.................................................... 48

6.2.10

Communicatie en educatie .............................................................................. 48

Dankwoord ........................................................................................................................ 51
Referenties ........................................................................................................................ 53
Bijlage 1 ........................................................................................................................... 57
Bijlage 2 ........................................................................................................................... 63
Bijlage 3 ........................................................................................................................... 65
Bijlage 4 ........................................................................................................................... 71
Bijlage 5 ........................................................................................................................... 79

VII

VIII

1 Introductie
1.1

Aanleiding

Al jaren lang is het wel en wee van de Nederlandse rashond een terugkerend onderwerp op de
politieke agenda en in de media. In 1988 verscheen bijvoorbeeld in opdracht van het toenmalige
Ministerie voor Landbouw en Visserij het rapport ‘Mooi, mooier, mooist?’ over schadelijke
raskenmerken bij honden. Echter pas de laatste drie jaar lijkt de aandacht voor de zogenaamde
‘rashondenproblematiek’ een grote vlucht genomen te hebben. Niet alleen schadelijke
raskenmerken, maar vooral ook het enorme aantal erfelijke ziekten dat door de manier van fokken
in vrijwel alle rashonden populaties is geslopen, krijgt daarbij veel aandacht. De Nederlandse
publieke opinie werd vooral bewust gemaakt van dit probleem doordat het tv programma Zembla
eind 2010 hierover een documentaire maakte.1 Regelmatig worden er tegenwoordig in journaals,
consumentenprogramma’s, de krant en op nieuwswebsites items aan dit onderwerp gewijd.2,3 Ook
in andere westerse landen, zoals Groot-Brittannië, staat het thema volop in de schijnwerpers.4 Dit
alles heeft niet alleen geleid tot maatschappelijke bewustwording, maar ook tot toenemende druk
op de hondenfokkerij en de diergeneeskunde om dit grote welzijnsprobleem bij rashonden aan te
pakken.
Maar hoe is het eigenlijk echt gesteld met de gezondheid van de rashonden in Nederland? En is er
een verschil tussen honden van een ras mèt stamboom en zonder? Wetenschappelijke cijfers op dit
gebied ontbreken vooralsnog. Daarom is op 1 juni 2013 aan de Universiteitskliniek voor
Gezelschapsdieren (UKG) van de Universiteit Utrecht een project van start gegaan getiteld:
Incidentie van schadelijke raskenmerken en erfelijke gebreken bij populaties van
gezelschapsdieren: van handmatig bewerkte veterinaire data naar geautomatiseerde
incidentiemetingen. Dit project wordt uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Economische
Zaken (EZ). Er wordt hierbij nauw samengewerkt met eerstelijns dierenartsen, de Raad van Beheer
op Kynologisch gebied (RvB), rasverenigingen, de Federatie Nederlandse Kattenverenigingen
(FNK), de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde (KNMvD) en de Groep
Geneeskunde Gezelschapsdieren (GGG).

1.2

Doelstelling

Het project heeft als doel om de cumulatieve incidentie van rasgebonden erfelijke ziekten en
schadelijke raskenmerken bij honden en katten in Nederlandse populaties vast te stellen. De
benodigde informatie hiervoor wordt – eerst handmatig en later geautomatiseerd – verzameld in
eerstelijns dierenartsenpraktijken. Hiermee wordt voor het eerst objectief de omvang duidelijk van
erfelijke ziekten en schadelijke raskenmerken in raspopulaties binnen de gezelschapsdierensector.
Per raspopulatie kan met deze informatie worden geprioriteerd welke problemen het meest ernstig
zijn. Op basis hiervan kan gericht beleid worden ontwikkeld om de rashonden en -katten in
Nederland te begeleiden naar gezondere populaties en kunnen de resultaten van dit beleid worden
gemonitord. Ook kunnen hiermee (potentiële) dierhouders, rasverenigingen en fokkers beter
geïnformeerd worden over de gezondheid van rassen en kunnen ze worden aangesproken op hun
rol en verantwoordelijkheden in de aanpak van de problematiek. Daarnaast levert dit project
belangrijke informatie op voor de geneeskunde van gezelschapsdieren.
De oplossingsrichtingen en het beleid met betrekking tot de ‘rasdierenproblematiek’ in de
gezelschapsdierensector zullen uiteindelijk gebaseerd worden op gegevens die geautomatiseerd
verzameld worden in eerstelijns dierenartsenpraktijken door heel Nederland. Alleen met een
geautomatiseerde wijze van dataverzameling en -analyse kunnen objectieve gegevens over de vele
honderden aangedane populaties worden gegenereerd. Voorafgaand aan het opzetten van een
dergelijke database is vereist, dat duidelijk is welke data hiervoor nodig zijn en op welke wijze deze
het best verkregen en geanalyseerd kunnen worden. Daarom is het project in twee fasen
opgedeeld. De eerste fase bestaat uit een pilot studie waarin ziekten bij een viertal door EZ

1

aangewezen rassen worden geïnventariseerd, handmatig data over deze aandoeningen in
eerstelijns dierenklinieken worden verzameld en de cumulatieve incidentie hiervan wordt berekend.
Deze studie zal tevens duidelijk maken waar mogelijke knelpunten zitten voor het opzetten van de
geautomatiseerde database, de tweede fase van het project. Dit rapport bespreekt de opzet en
resultaten van de hiervoor genoemde pilot.

1.3

Onderzoeksvraag

De centrale vragen binnen dit project zijn: In welke frequentie (incidentie) komen schadelijke
raskenmerken en erfelijke gebreken voor bij raspopulaties van hond en kat in Nederland? Hoe kan
de verworven kennis in een geautomatiseerd databanksysteem worden geplaatst en hoe kan dit
systeem duurzaam in stand gehouden worden?
De pilot studie welke besproken wordt in dit rapport, richt zich op de vragen: In welke mate komen
schadelijke raskenmerken en erfelijke gebreken voor bij vier geselecteerde Nederlandse
raspopulaties? Is hierbij onderscheid te maken tussen dieren met en zonder stamboom?
Beantwoording van deze vragen is essentieel om beleid te kunnen ontwikkelen voor de aanpak van
de problematiek. Om te beoordelen of er een verschil bestaat in de frequentie van voorkomen van
ziekte bij dieren met en zonder stamboom (zie 2.4.2) is in het onderzoek bekeken, welk deel van
de dieren in de onderzochte populatie al dan niet een stamboom bezit. Deze vraagstelling is een
wezenlijk onderdeel van dit onderzoek, omdat een gemeten verschil van invloed kan zijn op het te
ontwikkelen beleid.

1.4

Geselecteerde raspopulaties

Door de opdrachtgever is een viertal rassen aangewezen, waarvoor de onderzoeksvragen als eerst
beantwoord zullen worden. Het betreft de Chihuahua, Franse Bulldog, Labrador Retriever en
Perzische kat. De keuze voor deze rassen is tot stand gekomen op basis van een quickscan, die
door het Ministerie is uitgevoerd in overleg met de RvB, faculteit Diergeneeskunde,
Dierenbescherming, KNMvD, het Platform Verantwoord Huisdierbezit en Wageningen Universiteit.
Hieruit kwam een aantal criteria naar voren op basis waarvan de te onderzoeken populaties zijn
gekozen:










Grootte van de populatie
Maakbaarheid (direct/indirect ontstaan van aandoening door rasstandaard)
Erfelijke gebreken ten gevolge van inteelt
Aandeel dieren zonder stamboom in de populatie
Perceptie van lijden per aandoening en raspopulatie
Organisatiegraad van betrokken partijen
Bestaande kennis/kunde/infrastructuur waarvan gebruik gemaakt kan worden
Bereidheid tot medewerking van betrokken partijen
Maatschappelijk draagvlak

Om te benadrukken dat erfelijke gebreken en schadelijke raskenmerken door fokkerij niet alleen bij
honden voorkomen, is tevens een kattenras aan het onderzoek toegevoegd; ook bij andere
diersoorten kan fokkerij tot aantasting van welzijn en gezondheid leiden.

1.5

Indeling van het project

Zoals hierboven is beschreven, bestaat het volledige project uit twee afzonderlijke onderdelen. In
dit rapport zal de nadruk liggen op de eerste fase, waarbij aanbevelingen zullen worden gedaan
voor het tweede projectdeel.

2

1.5.1 Eerste fase: vier raspopulaties handmatig onderzocht
In de eerste fase wordt voor de vier door EZ aangewezen rassen het voorkomen van de
belangrijkste erfelijke ziekten en aandoeningen gerelateerd aan raskenmerken gemeten. Deze
incidentiemetingen hebben plaatsgevonden in eerstelijns dierenklinieken om een representatief
beeld van de algehele Nederlandse populatie te verkrijgen. Een objectieve manier van meten
specifiek binnen de Nederlandse raspopulaties is van belang, omdat er een verschil in genetische
variatie tussen populaties van hetzelfde ras in verschillende landen kan bestaan5 en dus ook een
verschil in het voorkomen van ziekten.
Het onderzoek in de eerstelijns dierenartsenpraktijken werd voorafgegaan door een algemene
inventarisatie van de ziekteproblemen bij deze rassen. Middels informatie uit wetenschappelijke
artikelen, veterinaire overzichtsboeken, rapportages van (ras)verenigingen en online databases van
onderzoeksinstellingen werd per ras een lijst met beschreven aandoeningen opgesteld. Vervolgens
werd door middel van interviews met specialisten van de Universiteitskliniek voor
Gezelschapsdieren (UKG), een specialistische verwijskliniek van de faculteit Diergeneeskunde,
bepaald welke aandoeningen van deze lijst regelmatig voorkomen bij de vier aangewezen rassen in
Nederland. Dit overzicht werd daarna vergeleken met data uit het patiëntenbestand van de UKG.
De op deze wijze verkregen opsomming van aandoeningen resulteerde uiteindelijk per ras in een
selectie van relevante orgaansystemen welke vaak bij ziekte betrokken zijn en de specifieke
ziekten die daarin meer dan normaal lijken voor te komen. Hiervoor werden in de eerstelijns
praktijken incidentiebepalingen uitgevoerd. In tien gezelschapsdierenklinieken verspreid door het
hele land zijn handmatig patiëntengegevens geselecteerd in het praktijkmanagement systeem. Van
deze dossiers is een representatieve, aselecte steekproef genomen welke een goed beeld geeft van
de Nederlandse populatie. De dossiers in deze steekproef zijn doorgelezen en gescoord. De
cumulatieve incidenties binnen de populaties van de genoemde rassen werden vergeleken met
cumulatieve incidenties bij een controlegroep, voor de hond bestaande uit kruisingen en voor de
kat uit Europese Kortharen (de ‘gewone huiskat’).

De volgende sub-onderzoeksvragen komen in dit rapport aan de orde:
1. Welke ziekten worden beschreven bij de Chihuahua, Franse Bulldog, Labrador Retriever en
Perzische kat?
2. Welke van deze aandoeningen worden in Nederland in verhoogde mate waargenomen bij
deze rassen ten opzichte van kruisingen resp. Europese Kortharen?
3. Zijn de aandoeningen een direct gevolg van schadelijke raskenmerken? Zo niet, bestaat er
mogelijk een rasgebonden genetische achtergrond voor?
4. Welke orgaansystemen zijn bij deze ziekten betrokken?
5. Wat is de cumulatieve incidentie van ziekte in de orgaansystemen die het meest bij
aandoeningen van deze rassen betrokken zijn?
6. Is er een verschil hierin tussen dieren met en zonder stamboom ten opzichte van elkaar?
De beantwoording van deze vragen zal leiden tot een overzicht van de frequentie van voorkomen
van belangrijke erfelijke aandoeningen en ziekte door schadelijke raskenmerken bij de
geselecteerde rassen. Deze getallen dienen als nulmeting voor het vormen en later evalueren van
beleid op dit gebied. Want alleen cijfers produceren is met het oog op de ‘rasdierenproblematiek’
onvoldoende. Er zullen ook oplossingen gezocht moeten worden. Daarom zullen tot slot
aanbevelingen gedaan worden hoe deze incidentiecijfers, en daarmee het voorkomen van bepaalde
aandoeningen bij hond en kat, omlaag gebracht kunnen worden. Op dit vlak is samenwerking van
de diergeneeskunde met alle bij de fokkerij betrokken partijen van groot belang.

1.5.2 Tweede fase: opzetten van een database systeem
Deze pilot studie legt tevens de basis voor het ontwikkelen van een databasesysteem, dat
geautomatiseerde analyse van data uit de eerstelijns dierenartsenpraktijk mogelijk maakt.
Hierdoor kunnen op protocollaire wijze gegevens van vele dierpopulaties geanalyseerd worden om
een breder inzicht te krijgen in de omvang en ernst van erfelijke ziekten en aandoeningen door

3

raskenmerken. In deze fase staat centraal hoe de kennis het beste in een geautomatiseerde
database te plaatsen is en op welke wijze dit systeem kan worden onderhouden op de lange
termijn.
Met kwantitatieve cijfers uit een dergelijke database wordt het tevens beter mogelijk doelgericht
beleid te prioriteren en evalueren binnen de gezelschapsdierensector. De informatie kan daarnaast
meer inzicht geven in ziekten bij gezelschapsdieren in Nederland en bijdragen aan het ontwikkelen
van specifieke diergeneeskundige richtlijnen en is dus ook zeer waardevol voor de
diergeneeskunde. Met het oog op dit punt en de benodigde samenwerking met eerstelijns
dierenartsenpraktijken, zijn de KNMvD en GGG nauw betrokken bij het project.

4

2 Achtergronden
2.1

Hondenpopulatie in Nederland

In Nederland worden ruim 29 miljoen gezelschapsdieren gehouden, waarvan ca. 1,5 miljoen
honden. Hoeveel dieren van dit aantal rashonden met stamboom zijn, is moeilijk in te schatten.
Jaarlijks worden er zo’n 43.000 rashonden bijgeschreven in het Nederlandse Hondenstamboek
(NHSB).6 Volgens marktonderzoek zou het in totaal om een half miljoen dieren gaan. Echter, dit
zou een stijging van het aantal honden met stamboom van 10% betekenen tussen 2006 en 2010,
terwijl de totale hondenpopulatie in deze periode daalde met 15% en het aantal pups met
stamboom met 18%.7 Naar alle waarschijnlijkheid ligt het werkelijke aantal dus lager. Het overige
deel van de hondenpopulatie in Nederland bestaat uit rashonden zonder stamboom en kruisingen.
Door de internationale kennelclub, Fédération Cynologique International (FCI), worden momenteel
356 hondenrassen erkend. De totale populatie van het NHSB bestaat uit ongeveer 350 rassen.6 De
gemiddelde leeftijd van de rashondenpopulatie, met en zonder stamboom samen, was in 2010 6,8
jaar en de levensduur ongeveer 10 jaar. 44% van alle honden in Nederlandse huishoudens is
afkomstig van een hobbymatige of beroepsmatige fokker. De overige 56% wordt betrokken bij
particulieren, dierenasiels of via de handel (internet- en dierenhandelaren).7

2.1.1 Chihuahua, Franse Bulldog en Labrador Retriever
Een manier om de populariteit van een bepaald ras vast te stellen is door te scoren hoeveel pups
van dat ras er jaarlijks worden gefokt. Hierbij kan alleen iets afgeleid worden uit de aantallen pups
met stamboom, omdat centrale registratie van honden zonder stamboom ontbreekt. Het
populairste hondenras was in 2012 de Labrador Retriever, welke overigens al sinds 1999 op
nummer één in het NHSB staat. De Chihuahua en Franse Bulldog stonden in 2012 op plaats vijf en
zeven. De populariteit van deze laatste twee rassen is de afgelopen jaren toegenomen. Zo stond de
Chihuahua in 2008 nog op positie negen en de Franse Bulldog op elf. Door de toename in
populariteit van deze rassen worden er ook meer pups gefokt, zowel met als zonder stamboom.
Het aantal Chihuahua pups geboren met stamboom steeg van 1.028 in 2008 naar 1.209 in 2012.
Het aantal Franse Bulldog pups met stamboom nam toe van 855 in 2008 naar 937 in 2012. Tussen
2008 en 2012 schommelde het aantal Labrador pups met stamboom rond de 3.300, met een
uitschieter naar 3.450 in 2010.6

2.2

Kattenpopulatie in Nederland

De Nederlandse kattenpopulatie is bijna twee keer zo groot als de hondenpopulatie en bestaat uit
ca. 2,9 miljoen dieren. De totale populatie katten is tussen 2006 en 2010 gedaald met 13%. De
gemiddelde leeftijd van de Nederlandse kattenpopulatie in 2010 was 7,7 jaar.7 De Fédération
Internationale Féline (FIFé) erkent in totaal 48 verschillende kattenrassen, waaronder de Europese
Korthaar en de langharige en kortharige Huiskat. Drie rassen die op de lijst van de FIFé staan, zijn
voorlopig erkend.8 Door de Federatie Nederlandse Kattenverenigingen (FNK) worden de Europese
Korthaar en Huiskat niet als ras erkend;9 in Nederland wordt met Europese Korthaar namelijk de
‘gewone huiskat’ bedoeld. Hoeveel raskatten met stamboom er precies in Nederland zijn is
onduidelijk. Een schatting uit 2011 in het rapport ‘Feiten en Cijfers Gezelschapsdierensector’ van
de Raad voor Dierenaangelegenheden stelt, dat het ongeveer 90.000 dieren betreft. Het overige
deel van de Nederlandse kattenpopulatie bestaat uit raskatten zonder stamboom en Europese
Kortharen. Het aandeel raskatten zonder stamboom is klein.10 De Europese Korthaar – gewone
huiskat dus – vormt het grootste deel van de Nederlandse kattenpopulatie. Het merendeel van alle
katten (92%) wordt aangeschaft via particulieren of uit een asiel. Slechts 8% van de katten is
afkomstig van een fokker.7
De Nederlandse cat fancy is anders gestructureerd dan de hondenwereld. Waar er bij de honden
één overkoepelden organisatie is  de Raad van Beheer  die zorg draagt voor de uitgifte van de
stambomen en het bijhouden van de stamboekgegevens, kan in de kattenwereld iedere vereniging
zijn eigen stambomen uitgeven. Er is geen centraal, overkoepelend organisatiepunt. Twee van

5

deze stamboekvoerende verenigingen zijn aangesloten bij de FIFé. De tien overige verenigingen in
Nederland hebben zitting in de Federatie Nederlandse Kattenverenigingen. De FNK zorgt op deze
manier voor een zekere mate van samenwerking en gelijkheid tussen de clubs.

2.2.1 Perzische kat
De Perzische kat is een van de eerste erkende kattenrassen.11 Volgens gegevens van de FNK
neemt de populariteit van de Perzische kat sinds een aantal jaren af. Werden er in 2010 voor 421
kittens stambomen afgegeven door de bij hen aangesloten verenigingen, in 2012 waren dat er nog
slechts 310. Vormde de Perzische kat in het verleden de grootste groep op kattenshows, nu is dat
nog slechts hooguit een kwart van het vroegere aantal. De meest populaire raskat is tegenwoordig
de Maine Coon.10 Onder de rasgroep van de Perzische kat valt ook de Exotische Korthaar. Beide
rassen hebben dezelfde rasstandaard op de vachtlengte na en mogen zonder toestemming met
elkaar gekruist worden. De Exotische Korthaar wordt nog maar weinig gefokt, ongeveer één Exotic
op tien Perzen.10 Aangezien deze twee rassen tot dezelfde groep behoren, regelmatig met elkaar
gekruist worden en aan elkaar gelijkgesteld kunnen worden wat betreft raskenmerken, wordt er in
dit onderzoek geen onderscheid gemaakt. Daar waar ‘Perzische kat’ vermeld wordt, kan dus
gelezen worden ‘Perzische kat en Exotische Korthaar’.

2.3

Rashonden- en kattenfokkerij

Historisch gezien gebruikte de mens honden voornamelijk als hulp bij het jagen, bijeen drijven van
vee en bewaken van het huis of terrein. De ene hond was meer geschikt voor een taak dan de
andere vanwege bepaalde karakter eigenschappen of uiterlijke kenmerken. Door hierop te
selecteren bij het fokken met de dieren, werden honden voor een specifiek doel gecreëerd. In de
19e eeuw werden de eerste hondenshows gehouden en verschoof de aandacht voor functionaliteit
van de hond naar uiterlijke perfectie. Rassen werden vastgelegd en rasstandaarden opgesteld,
evenals strenge richtlijnen voor het fokken met rashonden. Inteelt, lijnteelt en het frequent
inzetten van een populaire dekreu werden naast selectie veel toegepast om dieren te fokken die zo
goed mogelijk voldeden aan de vastgestelde raskenmerken (in uiterlijk en gedrag).5,12,13 Ook
katten werden in eerste instantie vooral gehouden vanwege functionaliteit (ongediertebestrijding).
De eerste kattenshow vond plaats in 1871 in Londen en hierbij werden slechts vijf verschillende
rassen tentoongesteld. Daarna heeft de kattenfokkerij aan populariteit gewonnen, maar 85% van
de kattenrassen die tegenwoordig erkend worden, is pas de laatste 75 jaar ontstaan door strenge
selectie op uiterlijke kenmerken.11

2.3.1 De gevolgen
Door de menselijke selectie op karakter en uiterlijk is de hond morfologisch het meest diverse
zoogdier geworden. Een groot deel van de variatie in verschijningsvormen is dus bij de hond pas
de laatste 200 jaar tot stand gekomen en bij de kat de laatste 75 jaar. Helaas heeft deze selectie
op specifieke kenmerken van de hond (en kat) er ook voor gezorgd, dat de meeste hondenrassen
tenminste één aandoening hebben, die direct gerelateerd is aan het gevoerde selectiebeleid.14 Een
recent onderzoek vond in totaal 84 ziekten die direct of indirect het gevolg zijn van uiterlijke
raskenmerken.15 Vaak komt dit doordat een morfologisch kenmerk uit de rasstandaard, wanneer
tot in het extreme doorgevoerd, gezondheidsproblemen veroorzaakt. 16 Ook kan het selecteren op
genen voor bepaalde uiterlijke kenmerken onbedoeld selectie op mutaties in genen die een erfelijke
ziekte veroorzaken tot gevolg hebben.

2.3.2 Schadelijke raskenmerken
Kenmerken uit de rasstandaard die gezondheidsproblemen veroorzaken, worden ook wel
schadelijke raskenmerken genoemd. Het gaat hierbij dus om bewust vastgestelde en bij de fokkerij
nagestreefde kenmerken, die in een te ver doorgevoerde vorm schadelijk kunnen worden voor de
gezondheid en het welzijn van het dier. Er is in dit geval sprake van een glijdende schaal: Een
kenmerk kan in meer of minder duidelijke mate aanwezig zijn en veroorzaakt pas vanaf een zekere
mate gezondheids- en welzijnsproblemen. Het is daarom belangrijk om vast te stellen wanneer
(vanaf welke gradatie) een kenmerk schadelijk wordt op deze schaal. De volgende omschrijving is
een duidelijk te hanteren definitie: “Een raskenmerk is schadelijk als het betreffende dier bij een

6

dierenarts wordt aangeboden om (de gevolgen van) het kenmerk geheel of gedeeltelijk op te
heffen teneinde klinische problemen te voorkomen of herstellen.” Als een raskenmerk schadelijk
wordt, zal dit dus leiden tot consultatie van de dierenarts. Dit is de maatstaf op grond waarvan in
dit onderzoek de aanwezigheid van schadelijke raskenmerken in een dierpopulatie wordt
vastgesteld. Een duidelijk voorbeeld hiervan is benauwdheid als gevolg van verandering van de
voorste luchtwegen (neus, keel, luchtpijp) door selectie op een korte schedel bij de Franse Bulldog.

2.3.3 Erfelijke ziekten
Het selecteren op genen voor bepaalde uiterlijke kenmerken kan onbedoeld ook selectie op
mutaties in genen die ziekte veroorzaken tot gevolg hebben, wanneer deze in dezelfde regio op
een chromosoom liggen en hierdoor gekoppeld zijn aan elkaar. In open, niet geselecteerde
populaties zijn dergelijke ziektemutaties ook altijd aanwezig, maar met zo’n lage frequentie dat dit
slechts tot zeer incidentele ziekte leidt. Bij de mens is bijvoorbeeld de incidentie van veel erfelijke
ziekten ongeveer 1:10.000. Rasdieren populaties zijn (in principe) gesloten populaties, waarin
slechts een beperkt deel van de individuen wordt gebruikt voor de fok; vaak het deel dat het best
aan de rasstandaard voldoet. De effectieve populatiegrootte is daardoor veel kleiner dan de
daadwerkelijke omvang van de populatie.17,18 Bovendien stammen veel rassen af van een klein
aantal (nauw) verwante individuen. Hierdoor is de genetische variatie (heterogeniteit) binnen een
ras beperkt. Er is een genetische ‘bottle neck’ gecreëerd met een groter risico dat er een
combinatie van genen ontstaat, die een bepaalde ziekte tot expressie brengt. Daarom is bij veel
rashonden een sterk verhoogde frequentie van erfelijke ziekten aanwezig.12,14,19 Deze ziekten
komen vaak in 5  50% van de populatie voor, 1.000 keer vaker dan zonder selectie zou mogen
worden verwacht. Dergelijke aandoeningen kunnen ook in de genen van niet-rashonden gevonden
worden,20 maar komen hier minder vaak tot uitdrukking vanwege de grotere genetische variatie.
Ditzelfde geldt voor raskatten. Daarnaast kan een erfelijke ziekte ontstaan door een toevallige
mutatie in de genen van een specifieke dekreu of -kater, die zich vervolgens door erg veel gebruik
van dit dier onevenredig verspreidt in de populatie en zorgt voor een hoge incidentie van de ziekte
binnen het ras; het ‘popular sire’ effect. Veel erfelijke aandoeningen hebben bovendien een
verminderde penetrantie of een multifactoriële achtergrond, waardoor de symptomen van ziekte
vaak pas op latere leeftijd en in verschillende mate van ernst zichtbaar worden. Dit zorgt ervoor
dat de aandoening pas bij een dier ontdekt wordt, nadat deze al voor de fok is gebruikt. Daarnaast
hebben veel ziekten een recessief of juist complex polygenetisch overervingspatroon, waardoor
dragers niet fenotypisch herkenbaar zijn.13,15 Door het ontbreken van adequate ziekteregistratie
kunnen dergelijke genetische risicofactoren zich dan al over een groot deel van de populatie
verspreid hebben, voordat de ziekte onderkend wordt als rasgebonden erfelijke aandoening.14
Er zijn inmiddels honderden rasgebonden erfelijke ziekten bij hond en kat beschreven. Een
literatuuronderzoek uit 2010 stelde er 312 bij de hond vast.19 In maart 2014 stond op de website
Online Mendelian Inheritance in Animals (OMIA) de teller van tot dan toe beschreven erfelijke
aandoeningen bij de hond op 636 en bij de kat op 318.21 Een kanttekening die hierbij moet worden
gemaakt, is dat ook uiterlijke raskenmerken erfelijke eigenschappen zijn en aandoeningen als
gevolg hiervan worden door de OMIA-database meegeteld in het totaal aantal erfelijke ziekten. Een
deel van deze ziekten bij de hond, veroorzaakt door hele oude mutaties die zelfs kunnen stammen
uit de tijd voor de domesticatie, kan wijd verbreid in lage frequentie voorkomen. Echter de
incidenties van deze ziekten kunnen wel (sterk) verschillen tussen de rassen.13,22 Dit is onder
andere afhankelijk van selectie op gekoppelde uiterlijke kenmerken. Ook kan het per land anders
zijn welke ziekten frequent binnen een ras gezien worden, omdat er verschil in de mate van
heterogeniteit tussen populaties van hetzelfde ras in verschillende landen kan bestaan.5
Erfelijke ziekten en aandoeningen door schadelijke raskenmerken kunnen langdurig, vaak
levenslang lijden tot gevolg hebben. Volgens alle definities van welzijn is ziekte, vooral indien
chronisch en (ernstig) invaliderend, een zeer grote aantasting van het welzijn. Voor het beoordelen
van voorkomen van erfelijke ziekten kan niet worden verwezen naar bekende rasstandaarden en
de gevolgen daarvan, maar gaat het om toevallig geselecteerde en dus rasgebonden ziekten, die in
de dierpopulatie van een bepaald ras een hogere frequentie hebben dan in de algemene populatie

7

van de soort. Ook in het geval van gezondheidsproblemen door een erfelijke ziekte zullen dieren
worden aangeboden bij een dierenarts.

2.4

Rasdieren

Een ras is volgens het Van Dale woordenboek letterlijk: “Een groep van individuen, van een andere
groep onderscheiden door een aantal erfelijke en lichamelijke overeenkomsten.” Rasdieren behoren
dus tot een bepaald ras op grond van overeenkomsten in specifieke (uiterlijke) kenmerken. Deze
kernmerken zijn voor de verschillende honden- en kattenrassen vastgelegd in de rasstandaard.
Naar het voorbeeld van deze standaard worden de dieren binnen dat ras, zowel met als zonder
stamboom, gefokt. Wanneer in dit onderzoek gesproken wordt over rasdieren en raspopulaties,
wordt hiermee daarom ook de volledige groep bedoeld – dieren met en zonder stamboom – tenzij
expliciet anders vermeld.

2.4.1 Rasdieren met stamboom
Rasdieren met stamboom zijn dieren die aantoonbaar tot een (in principe) gesloten populatie
behoren, waarbij alleen gefokt wordt met ouderdieren die aan de rasstandaarden voldoen. Hun
afstamming is door middel van de stamboom inzichtelijk en geregistreerd. In Nederland is er één
instantie die stambomen voor de hond uitgeeft: de Raad van Beheer op Kynologisch Gebied (RvB).
In het buitenland geldt een vergelijkbare situatie, waarbij soms meer dan één instantie per land
stambomen uitgeeft. De RvB en buitenlandse vergelijkbare organisaties zijn internationaal
georganiseerd in en gehouden aan de regels voor stamboomuitgifte van de FCI. Een dergelijke
graad van organisatie bestaat voor raskatten niet. Twee van de twaalf stamboek voerende
kattenverenigingen in Nederland zijn aangesloten bij de FIFé, wat overigens een uitzondering op de
regel is aangezien de FIFé in principe slechts één kattenvereniging per land als lid aanneemt. De
overige tien verenigingen zijn, zoals onder 2.2 aangegeven, georganiseerd in de FNK. De
verenigingen binnen de FNK hanteren allen hun eigen voorschriften met betrekking tot het
verkrijgen van stambomen. De FNK registreert wel hoeveel stambomen er jaarlijks per kattenras
worden uitgegeven door de bij hen aangesloten verenigingen. Ook voor de kattenwereld geldt dat
de situatie in het buitenland vergelijkbaar is. Onder welke voorwaarden een raskat de stamboom
verkregen heeft, hangt dus af van de vereniging waarbij de fokker is aangesloten. Nederlandse
kattenfokkers kunnen overigens ook een stamboom voor hun dier verkrijgen in het buitenland.10

2.4.2 Rasdieren zonder stamboom
Rasdieren zonder stamboom komen in uiterlijk en gedrag met de rasstandaarden overeen, maar
hun afstamming is niet (centraal) gedocumenteerd. Bij het fokken kan hierdoor minder met de
afstamming en verwantschap rekening worden gehouden. Rasdieren zonder stamboom worden
meestal gefokt uit individuen waarvan de ouders of voorouders wel een stamboom hadden. In
sommige gevallen bestaat een grote import van dieren uit het buitenland. Die individuen zullen
vaak genetisch gerelateerd zijn aan een andere dan de Nederlandse populatie. De genetische
diversiteit bij rasdieren zonder stamboom kan door de hiervoor genoemde elementen groter, maar
ook geringer zijn dan bij vergelijkbare dieren met stamboom. Rasdieren zonder stamboom
vertonen meestal dezelfde aandoeningen door schadelijke raskenmerken en erfelijke ziekten als de
overeenkomstige dieren met stamboom. De kans bestaat echter dat de frequentie van voorkomen
ervan tussen beide groepen verschilt. Om dit te achterhalen is er in dit onderzoek gekeken naar
het voorkomen van ziekte bij dieren van een bepaald ras mèt en zonder stamboom.

2.4.3 Gezondheid
Het is belangrijk om te beseffen dat een stamboom geen gezondheidscertificaat is. Pups die
geboren worden uit ouders die niet getest zijn op ziekten maar wel over een stamboom
beschikken, krijgen een stamboom wanneer de dekking aan het Kynologisch Reglement van de
RvB voldoet. In het Kynologisch Reglement staan enkele basisregels over welzijn en gezondheid
rondom de dekking en partus en het beperken van inteelt, maar worden geen gezondheidstesten
voor ouderdieren voorgeschreven met uitzondering van de Cavalier King Charles Spaniël en
binnenkort ook de Engelse Bulldog.6 Rasverenigingen stellen vaak wel aanvullende eisen aan de
ouders op het gebied van gezondheid, voordat een dekking mag plaatsvinden. Dit betreft het

8

testen op bepaalde aandoeningen door middel van lichamelijk onderzoek of aanvullend onderzoek
door een dierenarts dan wel specialist. Bij sommige verenigingen is dit alleen een monitoring en
zijn er (nog) geen acties aan de testuitslagen verbonden of wordt dit aan de fokkers zelf
overgelaten. In andere gevallen is de testuitslag wel bindend volgens het reglement van de
vereniging en zijn hieraan ook (milde) consequenties verbonden, wanneer dit niet wordt nageleefd.
In de cat fancy is het testen van de ouderdieren op de infectieziekten FeLV en FIV veelal verplicht,
voordat een dekking mag plaatsvinden, maar geven de afzonderlijke verenigingen verder zelf vorm
aan een reglement voor het verkrijgen van een stamboom voor de kittens. Daarbij worden in
sommige gevallen voor bepaalde kattenrassen gezondheidstesten voor de ouderdieren
voorgeschreven. Het fokreglement van de FIFé bevat enkele duidelijke regels voor
gezondheidstesten en restricties omtrent het fokken met dieren met bepaalde afwijkingen. Voor
het overige is het in de Nederlandse kattenwereld gebruikelijk dat de fokker zelf besluit waarop de
ouders getest worden en gaat men uit van het zelfregulerend vermogen van de sector hierin.23

9

10

3 Methodiek
Het in een landelijke populatie vaststellen van de frequentie van voorkomen van erfelijke ziekten
en aandoeningen als gevolg van raskenmerken is alleen mogelijk, wanneer een specifieke diagnose
is gesteld bij een groot aantal aselect onderzochte dieren. Bij ziekte van gezelschapsdieren is de
eerstelijns dierenarts degene die zonder noemenswaardige drempel wordt geraadpleegd. Het
patiëntenbestand van de eerstelijns dierenartsenpraktijken is dus een nagenoeg aselecte bron, die
een betrouwbaar beeld geeft van de algehele Nederlandse populatie. Het vaststellen van de
frequentie van voorkomen van aandoeningen bij dierpopulaties van gezelschapsdieren kan niet
zonder deze bron te gebruiken.24 Een belangrijke beperking van de ziektekundige registratie in de
eerstelijns praktijk is, dat een definitieve diagnose in de meeste gevallen niet wordt gesteld, omdat
de middelen en/of de (specialistische) kennis hiervoor ontbreken. Om toch tot een betrouwbaar
resultaat te kunnen komen in deze pilot studie is voorafgaand aan het verzamelen van de
kwantitatieve data een kwalitatief onderzoek uitgevoerd.

3.1

Literatuurstudie

Bij aanvang van het project is allereerst een korte literatuurstudie gedaan. Dit kwalitatieve
onderzoek werd uitgevoerd om te inventariseren wat er aan ziekten voorkomt bij de vier
aangewezen rassen. Hierbij stond de vraag centraal: Welke (erfelijke) ziekten zijn er beschreven
bij de Chihuahua, Franse Bulldog, Labrador Retriever en Perzische kat? Voor elk ras is een
overzicht gemaakt van de beschreven aandoeningen. De gebruikte bronnen voor de
literatuurstudie waren: wetenschappelijke artikelen, veterinaire overzichtsboeken, rapportages van
(ras)verenigingen, databases over erfelijke ziekten opgesteld door veterinaire faculteiten elders in
de wereld en websites van genetische laboratoria voor gezelschapsdieren.

3.1.1 Wetenschappelijke artikelen
De wetenschappelijke artikelen werden gezocht in PubMed. Voor de zoekacties in PubMed werd
gebruik gemaakt van de Engelse naam van het ras, welke in de titel of de samenvatting van een
artikel aanwezig moest zijn. Bijvoorbeeld: ‘[French Bulldog] in title/abstract’. Ook werd de Engelse
naam van het ras, gecombineerd met de term ‘incidence’ en ‘prevalence’, gebruikt als
zoekopdracht. Op deze wijze werd slechts een beperkt aantal artikelen gevonden. Daarom zijn ook
de relevant geachte referenties die genoemd werden in deze artikelen in PubMed opgezocht.

3.1.2 Overzichtsboeken en rapportages
De opsomming uit wetenschappelijke artikelen werd aangevuld door meerdere veterinaire
overzichtsboeken boeken te raadplegen, te weten:






Ocular Disorders - presumed to be inherited in purebred dog. 5e editie. American College of
Veterinary Ophthalmologists. (2009)
Breed predispositions to disease in dogs and cats. 1e editie. Gough, A., Thomas, A.
Blackwell Publishing. (2004)
Guide to congenital and heritable disorders in dogs - Includes genetic predisposition to
diseases. 6e editie. The Humane Society Veterinary Medical Association. (2011)
Erfelijke afwijkingen bij de hond. 1e editie. Peelman, L. J. Euroscience. (2009)
Huidaandoeningen bij kat en hond: een praktijkgerichte benadering deel 2. Vroom, M.W.,
Wisselink, M.A. Diergeneeskundig Memorandum 53. (2006)

Daarnaast is een drietal rapporten geraadpleegd:




Gezondheidsonderzoek Franse Bulldog. Hogeschool INHolland Delft io Hollandse Bulldoggen
Club. (2010)
Gezondheidsinventarisatie bij de Labrador Retriever in Nederland. Gubbels, E.J., Prins, P,
Scholten, J. Genetic Counselling Services io Nederlandse Labrador Vereniging. (2009)
Erfelijke afwijkingen bij raskatten. Testerink-Baas, E. Stichting Platform Verantwoord
Huisdierenbezit. (2010)

11

Deze rapportages waren niet leidend in dit onderzoek, maar slechts bedoeld om een beeld te
krijgen van wat speelt binnen de Nederlandse populaties van dieren met stamboom.

3.1.3 Online databases en websites van laboratoria
Tot slot zijn de volgende online databases over aangeboren en erfelijke ziekten bij dieren en
websites van genetische laboratoria voor gezelschapsdieren bezocht:










CIDD: ic.upei.ca/cidd
IDID: vet.cam.ac.uk/idid
LIDA: sydney.edu.au/vetscience/lida
OFFA: offa.org
OMIA: omia.angis.org.au/home
Veterinary Genetic Services: vetgen.com
Van Haeringen Laboratorium: vhlgenetics.com
Laboratory for Clinical Diagnostics: laboklin.co.uk
Genetic Counselling Services: gencouns.nl

Al deze zoekacties gecombineerd resulteerden in een aanzienlijke lijst beschreven aandoeningen
per ras (bijlage 1). De aandoeningen werden ingedeeld per discipline zoals deze gehanteerd
worden binnen de UKG. Dit met het oog op het vervolg van het onderzoek.

3.2

Interviews met veterinaire specialisten

Een tweede deel van het kwalitatieve vooronderzoek betrof interviews met veterinaire specialisten.
Niet voor iedere aandoening was door raadpleging van bovenstaande bronnen duidelijk te bepalen
in hoeverre het een veel voorkomende dan wel zeldzame aandoening betrof en of de ziekte binnen
de Nederlandse populaties relevant is. Om meer inzicht te verkrijgen in de situatie bij de vier
rassen in Nederland en de gemaakte overzichten op juistheid en volledigheid te controleren,
werden daarom gesprekken gehouden met specialisten van de UKG. Ook werden deze interviews
gebruikt om voor de belangrijke ziekten een ‘patiëntprofiel’ te schetsen, waarin zijn meegenomen:
de belangrijkste klinische klachten, gemiddelde leeftijd (leeftijdscategorie) bij optreden van de
aandoening en de minimale diagnostiek benodigd om de ziekte vast te stellen.
Van iedere discipline binnen de UKG is één specialist geïnterviewd. De volgende afdelingen waren
hierbij betrokken: algemene chirurgie  urologie, algemene interne geneeskunde, anesthesiologie,
cardiologie  pulmonologie, dermatologie, diagnostische beeldvorming, endocrinologie, gastroenterologie, hematologie, hepatologie, klinische voeding, KNO, nefrologie, neurologie, oncologie,
oogheelkunde, orthopedie  neurochirurgie, voortplanting.
De interviews zijn afgenomen aan de hand van een gestandaardiseerde vragenlijst (bijlage 2) en
het uit de literatuurstudie verkregen overzicht van ziekten per ras. Voorafgaand aan het interview
ontvingen de specialisten per e-mail alvast deze overzichten, de te stellen vragen en een
samenvatting van de rasstandaarden van de betreffende rassen, zodat zij zich konden
voorbereiden. In de begeleidende tekst van de e-mail werd tevens een korte beschrijving van het
projectdoel gegeven.
Op basis van deze interviews zijn de eerder verkregen overzichten per ras aangevuld en
aangepast. Per aandoening is, wanneer deze van belang geacht werd, zoals eerder genoemd een
kort patiëntprofiel opgesteld. Dit profiel (bijlage 3) werd gebruikt bij het onderzoek van de
eerstelijns patiëntendossiers om te bepalen of een dier voldeed aan de criteria voor ziekte aan een
specifiek orgaansysteem.

12

3.3

Onderzoek klinische database UKG

Het laatste deel van het kwalitatieve vooronderzoek was een analyse van de database van de
Universiteitskliniek voor Gezelschapsdieren (UKG). Patiënten die aangeboden worden bij een
verwijskliniek als de UKG zijn niet representatief voor de algemene populatie. Ze vormen een
subpopulatie van dieren met aandoeningen die lastiger te diagnosticeren en behandelen zijn. 24,25 In
een specialistische kliniek zijn hiervoor uitgebreidere middelen en specialistische kennis
beschikbaar. Vanuit welzijnsoogpunt betreft het veelal de ernstigere ziektevormen, die bij een
specialistische kliniek worden aangeboden. De database van de UKG was daardoor een goede bron
van kwalitatieve informatie voor deze studie. Een dergelijke database levert echter geen
kwantitatieve cijfers op voor de algehele Nederlandse populatie, omdat er altijd een zekere mate
van selectie van patiënten plaatsvindt.
Het patiëntenbestand van de UKG is over de periode van 2008 t/m 2012 geanalyseerd. De keuze
voor een vijfjarige periode is gemaakt om data van een voldoende groot aantal dieren per ras te
verkrijgen voor het doen van statistisch betrouwbare uitspraken en een beeld te geven van de
recente situatie. Dieren die actief gerekruteerd zijn voor een onderzoek binnen de UKG of slechts
ter screening op specifieke aandoeningen (bv. heupdysplasie, oogziekten) via een rasvereniging bij
een bepaalde discipline kwamen, werden niet meegenomen in de dataset.
Tevens zijn gegevens verzameld van controlepopulaties. Dit waren alle honden die als kruising
geregistreerd stonden en katten geregistreerd als Europese Korthaar, Huiskat of kruising. Er is
gekozen voor deze controledieren, omdat binnen deze populaties genetisch materiaal van vele
verschillende rassen aanwezig is en de controlegroep op die manier zowel genotypisch
(heterogeniteit) als fenotypisch zo gevarieerd mogelijk was en daardoor minder kans op ziekte
had.

3.3.1 Verzamelde gegevens
De volgende gegevens zijn verkregen uit de kliniekdatabase:




Totaal aantal unieke consulten van alle honden ingeschreven als Chihuahua, Franse
Bulldog, Labrador Retriever en kruising
Totaal aantal unieke consulten van alle katten ingeschreven als Pers, Exotische Korthaar,
Europese Korthaar, Huiskat en kruising
Per discipline: alle rassen van hond en kat die deze discipline bezochten en het aantal
unieke dieren per ras

Voor elk dier afzonderlijk werden onderstaande parameters uit het bestand meegenomen:











Uniek patiëntnummer
Diersoort
Ras
Geslacht
Gewicht
Geboortedatum
Chipnummer
Datum van 1e consult bij UKG
Bezochte discipline
Gestelde diagnose (indien vermeld)

3.3.2 Data-analyse
Voor de analyse van de data is de Fisher’s Exact test gebruikt in het programma R,26 welke de
odd’s ratio (OR) gaf voor de rassen van interesse vergeleken met de controlegroep om bij een
bepaalde discipline binnen de UKG te komen. De odd’s ratio is een vergelijking van de kans dat een
rasdier bij een bepaalde discipline komt met de kans dat een controledier bij die discipline komt.
Wanneer deze 1 is, is de kans voor beide groepen gelijk. Bij een getal groter dan 1 is het risico
voor een rasdier hoger, bij een getal lager dan 1 kleiner. Op basis van deze getallen kon gesteld

13

worden binnen welke disciplines de Chihuahua, Franse Bulldog, Labrador Retriever en Perzische kat
waren over-gerepresenteerd. Over-representatie van een ras binnen een bepaalde discipline werd
gebruikt als definitie voor het in verhoogde mate voorkomen van problemen op dat specifieke
gebied bij een ras. Door de grens voor over-representatie te stellen op OR > 1,5 werden de meest
belangrijke gebieden, waarbij de kans op ziekte voor een rasdier binnen de UKG-populatie
minimaal 50% hoger ligt dan voor controledieren, inzichtelijk. Bij deze test is een
betrouwbaarheidsinterval (BI) van 95% aangehouden. Hoe kleiner het interval hoe nauwkeuriger
de schatting van de exacte waarde is. Voor de gebieden waarbij een significant verschil tussen de
rassen van interesse en controledieren aanwezig was, is het gemiddelde, de mediaan, het
minimum en maximum van de leeftijd bij het optreden van ziekte berekend. Met behulp van een
vergelijkende toets voor non-parametrische data is vastgesteld of er voor de mediaan een
significant verschil aanwezig was tussen de rassen en controledieren (p-waarde < 0,05).

3.4

Benadering per orgaansysteem

De uitkomsten van de literatuurstudie en interviews met specialisten en het overzicht uit de
analyse van de UKG database zijn vervolgens met elkaar gecombineerd om een totaalbeeld per ras
op te stellen. In dit totaalbeeld was zichtbaar binnen welke disciplines een ras de belangrijkste
problemen kent en welke dit veelal zijn. Ook werd voor zover mogelijk een onderverdeling gemaakt
in de categorieën ‘raskenmerk gebonden’ en ‘erfelijk’. Voor de besluitvorming omtrent het indelen
van een aandoening onder ‘raskenmerk gebonden’ werd gebruik gemaakt van de rasstandaarden
(bijlage 4). Een aandoening welke een direct zichtbaar gevolg is van een uiterlijk raskenmerk,
behoorde tot deze categorie. Aandoeningen werden ingedeeld in de categorie ‘erfelijk’ wanneer de
erfelijkheid is bewezen door genetisch onderzoek, genoemd wordt in de literatuur, de ziekte
duidelijk familiair voorkomt of indien het ras gepredisponeerd is voor de aandoening en deze
daarbij in verhoogde mate gezien wordt.14
Zoals eerder gezegd is het in de eerstelijns dierenartsenpraktijk niet altijd mogelijk een specifieke
diagnose te stellen. Om toch een goed beeld te krijgen waar de belangrijkste problemen per ras
spelen en in welke mate, werd gekozen voor een benadering per orgaansysteem. Het
orgaansysteem waarin zich een probleem bevindt is namelijk vaak wel aan te duiden door de
eerstelijns practicus. Aan elk van de relevante disciplines binnen de UKG werd daarom een
bijbehorend orgaansysteem gekoppeld.
Het zo ontstane overzicht per ras is gebruikt als uitgangspunt voor het bepalen van de
orgaansystemen, waarvoor de incidentie van problemen in de eerstelijns klinieken gemeten werd.
De orgaansystemen voor verder onderzoek zijn allereerst geselecteerd uit de analyse van de UKGdatabase op basis van odd’s ratio’s > 1,5 ten opzichte van controledieren en indien statistisch
significant (p < 0,05). Daarnaast werden orgaansystemen meegenomen waarvan specialisten én
literatuur aangaven dat binnen dit systeem kenmerkende, ernstige problemen voor een ras
aanwezig zijn. Dit resulteerde per ras in vier of vijf verschillende gebieden voor incidentiemeting.

3.5

Eerstelijns klinieken

Voor het onderzoek binnen de eerstelijns dierenartsenpraktijken is gekozen voor een
samenwerking met Sterkliniek Dierenartsen. Dit is een georganiseerd verband van 43
dierenartsenpraktijken, die volgens een kwaliteits- en certificeringssysteem werken. Aangezien
dossiervorming een belangrijk onderdeel is in dit systeem en iedere praktijk hierop jaarlijks
getoetst wordt, was de verwachting dat de patiëntendossiers voldoende informatie voor het
onderzoek zouden bevatten. Bovendien hebben deze praktijken een centraal coördinatie punt en
beschikt een tiental van hen over hetzelfde praktijkmanagement systeem. Deze tien praktijken zijn
daarom gekozen voor het verzamelen van data. De deelnemende klinieken bevonden zich verspreid
door het hele land en werden representatief geacht voor eerstelijns gezelschapsdierenklinieken in
Nederland.

14

Van iedere kliniek zijn de volgende gegevens verzameld over de periode 1 januari 2011 t/m 12
november 2013:







Alle honden ingeschreven als Chihuahua, Franse Bulldog, Labrador Retriever met een
laatste consult in deze periode
Alle honden ingeschreven als kruising met een laatste consult in deze periode
Alle katten ingeschreven als Pers of Exotische Korthaar met een laatste consult in deze
periode
Alle katten ingeschreven als Europese Korthaar met een laatste consult in deze periode
Alle consulten van Chihuahua’s, Franse Bulldoggen, Labradors en kruisingen met mogelijk
een aandoening aan een van de vastgestelde orgaansystemen
Alle consulten van Perzische katten en Europese Kortharen met mogelijk een aandoening
aan een van de vastgestelde orgaansystemen

Ook bij het kwantitatieve onderzoek is, net als bij analyse van de UKG-database, gekozen voor
kruisingen resp. Europese Kortharen als controlepopulatie (zie 3.3).
Er is een onderzoeksperiode van ruim twee jaar gehanteerd om te zorgen voor een voldoende
groot aantal patiënten voor het doen van statistisch betrouwbare uitspraken over de Nederlandse
populaties van de vier rassen. Daarnaast blijkt uit een Canadees onderzoek, dat actieve patiënten
in een dierenartsenpraktijk gemiddeld minimaal eens in de twee jaar de kliniek bezoeken.24 Per
praktijk werd dus de actieve patiëntenpopulatie als bron voor dit onderzoek gebruikt.

3.5.1 Verkrijgen van de patiëntengroep
Voor elk van de betrokken orgaansystemen zijn zoektermen vastgesteld (bijlage 5), waarop
aandoeningen binnen dat orgaansysteem naar verwachting in de patiëntendossiers te vinden
waren. Deze termen zijn gebaseerd op het orgaansysteem en de symptomen en klinische
bevindingen van de volgens het kwalitatieve onderzoek belangrijkste ziekten daarbinnen voor de
verschillende rassen. Per praktijk werden deze termen met een dierenarts besproken en konden de
termen eventueel aangevuld worden met praktijkspecifieke zoekwoorden. Binnen een
patiëntendossier moest een ‘match’ zijn op ras en orgaansysteem (minimaal één van de
zoektermen). Deze werd gezocht door een applicatie in het praktijk management systeem.27
Wanneer de applicatie een match gevonden had, werden de patiëntgegevens inclusief verslagtekst
van de betreffende datum uit het dossier geëxtraheerd.
Van iedere gevonden patiënt zijn de volgende specifieke gegevens verzameld:









Datum kliniekbezoek
Unieke diercode
Diersoort
Ras
Geslacht
Gewicht
Geboortedatum
Chipnummer

Alle rashonden met stamboom zijn gechipt en met dit nummer bekend bij de Raad van Beheer,
tenzij het een dier uit het buitenland betreft, dat na import niet is ingeschreven in het NHSB. Of
een rashond in dit onderzoek over een stamboom beschikte, werd daarom achterhaald door middel
van matching op chipnummer (indien ingevoerd) met data van de RvB. Voor de Perzische kat was
het niet mogelijk dit te verifiëren, gezien het feit dat chippen voor het verkrijgen van een
stamboom niet altijd verplicht is (afhankelijk van de vereniging) en het ontbreken van één centraal
beheerpunt van alle stamboekgegevens voor raskatten.11

15

3.5.2 Steekproef
De in de vorige paragraaf beschreven methode leverde per ras en per orgaansysteem patiënten op,
die mogelijk op dit gebied een aandoening hadden. Per zoekactie varieerde het aantal
patiëntendossiers van geen tot enkele honderdtallen. Deze dossiers dienden handmatig te worden
doorgelezen om te bepalen of er daadwerkelijk sprake was van een ziekte aan het betreffende
orgaansysteem, omdat de zoektermen ook in de dossiertekst konden voorkomen in een andere
context. Gezien de grote aantallen gevonden dossiers was het noodzakelijk te werken met een
representatieve steekproef, op grond waarvan een betrouwbaar beeld kon worden verkregen van
de Nederlandse raspopulaties. Hoe groot de Nederlandse populaties Chihuahua’s, Franse
Bulldoggen, Labradors en Perzen zijn, valt niet exact te bepalen. Echter, aangenomen mag worden
dat deze groter zijn dan 20.000 dieren (met en zonder stamboom samen). Voor een
representatieve steekproef van een populatie ≥ 20.000 dieren verandert het aantal individuen in
de steekproefgroep niet meer als alle voorwaarden verder gelijk blijven. De precieze omvang van
de populatie was daarom niet van belang voor het bepalen van het aantal dieren in de steekproef.
Het totaal aantal benodigde dieren werd berekend met behulp van het programma Win Episcope,28
waarbij voor de rasgroepen een steekproeffout van 5% werd aangehouden en voor de
controledieren 3%. Deze laatste, lagere steekproeffout kwam voort uit het gegeven, dat bij deze
groep lagere incidenties verwacht werden en de nauwkeurigheid daarom groter diende te zijn. De
betrouwbaarheidsinterval werd gesteld op 95% en de gewenste power van de studie op 80%. Uit
de berekening volgde dat er per rasgroep in totaal 400 en per controlegroep 1.000 individuen
benodigd waren voor een representatief beeld. Het aantal rasdieren in de steekproef per praktijk
werd vervolgens berekend naar ratio van het aantal rasdieren per praktijk in de onderzoeksperiode
als aandeel in het totale aantal dieren van dat ras over tien praktijken. Het aantal dieren in de
controlegroep per kliniek werd verkregen door dit getal te vermenigvuldigen met 2,5. Dit
resulteerde in de onderstaande getallen per praktijk (tabel 1 en 2). Door de steekproef te baseren
op praktijkomvang en door voor iedere kliniek een eigen controlegroep te gebruiken werd
gecorrigeerd voor praktijkverschillen.
Tabel 1: Aantallen rashonden totaal en rashonden en kruisingen in de steekproefgroepen per
praktijk.
Kliniek

Chi
totaal

Chi
selectie

Kr
selectie

FB
totaal

FB
selectie

Kr
selectie

LR
totaal

LR
selectie

Kr
selectie

1

218

54

135

129

24

60

688

61

153

2

30

8

20

30

6

15

133

12

30

3

162

40

100

70

13

33

229

21

53

4

109

27

68

52

10

25

284

25

63

5

122

30

75

77

15

38

380

34

85

6

86

22

55

110

21

53

372

33

83

7

411

101

253

219

41

103

703

62

155

8

44

11

28

70

13

33

165

15

38

9

194

48

120

149

28

70

312

28

70

10

258

64

160

1266

234

585

1277

113

283

Totaal

1634

405

1013

2172

405

1013

4543

404

1010

Chi = Chihuahua; Kr = kruising; FB = Franse Bulldog; LR = Labrador Retriever.

16

Tabel 2: Aantallen raskatten totaal en raskatten en Europese Kortharen in de steekproefgroepen per
praktijk.
Kliniek

Pers totaal

Pers selectie

EK selectie

1

106

55

138

2

28

15

38

3

74

38

95

4

54

28

70

5

64

33

83

6

74

38

95

7

143

73

183

8

21

11

28

9

129

66

165

10

91

47

118

Totaal

784

404

1010

EK = Europese Korthaar.

3.5.3 Selectie van patiënten en controledieren
Zoals onder 3.5.2 is aangegeven, werd per praktijk een specifiek aantal rasdieren en controledieren
voor onderzoek vastgesteld. Deze aantallen werden op aselecte wijze uit de totale groep dieren van
het ras in een praktijk getrokken, welke hun laatste kliniekbezoek hadden gehad tussen 1 januari
2011 en 12 november 2013 en geboren waren na 1995.
Vervolgens werd per orgaansysteem in iedere patiëntengroep, verkregen zoals beschreven onder
3.5.1, gezocht naar unieke diernummers welke overeen kwamen met de diernummers in de groep
aselect verkregen individuen. Wanneer hierin een duplicaat werd gevonden, werd de bijbehorende
dossiertekst door de onderzoekster (dierenarts) doorgelezen, daarbij onder andere het eerder
opgestelde patiëntprofiel (bijlage 4) voor de verschillende aandoeningen in ogenschouw nemend.
Op basis hiervan werd bepaald, of het daadwerkelijk een ziekte betrof binnen het relevante
systeem. Indien dit het geval was, werd het dier gescoord als patiënt voor dit orgaansysteem;
individuen met tumoren aan het orgaan uitgezonderd. Ook wanneer de informatie in het dossier
onvoldoende was om hierover een conclusie te kunnen trekken, werd het betreffende dier niet als
patiënt gescoord. Hetzelfde gold voor gevallen waarbij alleen sprake was van een telefonisch
consult en voor dieren die duidelijk blijkens de dossiertekst alleen de kliniek bezochten voor
chirurgische behandeling en normaalgesproken onder behandeling waren bij een andere dierenarts.
Dieren die op basis van bovenstaande criteria niet werden geteld als patiënt voor een specifiek
orgaansysteem, bevonden zich dus nog wel in de totale steekproefgroep. Voor dat specifieke
systeem werden ze echter beschouwd als ‘gezond’. Per orgaansysteem werd alleen het eerste
bezoek van een patiënt in de onderzoeksperiode geteld; herhalingsconsulten voor dezelfde ziekteepisode en recidief van een aandoening zijn buiten beschouwing gelaten.

3.6

Analyse van de data

3.6.1 Cumulatieve incidentie
De data uit de eerstelijns praktijken zijn geanalyseerd met behulp van Excel en SPSS.29,30 Per
praktijk werd binnen de steekproefgroep Chihuahua’s, Franse Bulldoggen, Labrador Retrievers,
Perzen en controledieren gemeten welk aantal dieren problemen aan een specifiek orgaansysteem
ontwikkelde. De voor elke kliniek verkregen aantallen werden opgeteld om tot het totaal aantal
patiënten binnen de steekproef van 400 rasdieren dan wel 1.000 controledieren te komen.
Weergegeven als verhouding werd hierbij in de teller meegenomen iedere unieke patiënt van het
ras van interesse, waarbij in die periode een aandoening in het aan dat ras gekoppelde
orgaansysteem was vastgesteld. De noemer bestond uit de steekproef van aselect getrokken
individuen van het ras van interesse, die tussen 1 januari 2011 en 12 november 2013 een laatste
consult hadden gehad bij een van de tien praktijken. Deze verhouding werd vervolgens

17

omgerekend naar het aantal gevallen van ziekte binnen dat systeem per 1.000 aangeboden
(unieke) dieren: de cumulatieve incidentie.

3.6.2 Significantie, risk difference en relatief risico
Voor de gevonden percentages per ras per orgaansysteem is een betrouwbaarheidsinterval van
95% aangehouden. Door middel van een Fisher’s Exact test is onderzocht of er een statistisch
significant verschil was in het aantal ziektegevallen binnen dat orgaansysteem tussen de groep
rasdieren en controledieren (p < 0,05). Daarnaast zijn per ras per orgaansysteem de risk
difference en het relatieve risico bepaald. De risk difference geeft het verschil in cumulatieve
incidentie tussen de rasgroep en controlegroep weer [cumulatieve incidentie rasgroep –
cumulatieve incidentie controlegroep] en wordt dus uitgedrukt als het verschil in het aantal
gevallen per 1.000 aangeboden dieren. Dit getal is van belang op populatieniveau; het is een maat
voor de dierziektelast binnen een populatie. Het relatieve risico geeft het risico voor een individueel
dier weer [ziektepercentage rasgroep / ziektepercentage controlegroep] en is in deze studie
daarom minder toepasbaar.

3.6.3 Beschrijvende statistiek
Tot slot is voor alle rassen en de controlegroepen het gemiddelde, de mediaan, het minimum en
maximum van de leeftijd bij het optreden van ziekte aan een specifiek orgaansysteem berekend.
Met behulp van een vergelijkende toets voor non-parametrische data is gekeken of er voor de
mediaan een significant verschil aanwezig was tussen rasdieren en controledieren (p < 0,05).

18

4 Resultaten
In dit hoofdstuk worden de resultaten van het kwalitatieve en kwantitatieve onderzoek besproken.
Voor statistische analyse van de data zijn de programma’s R, Excel en SPSS gebruikt.26,29,30

4.1

Chihuahua

4.1.1 Literatuurstudie
Bij de Chihuahua zijn in totaal 64 beschreven aandoeningen gevonden, verdeeld over de volgende
disciplines:
cardiologie,
dermatologie,
endocrinologie,
gastro-enterologie,
hematologie,
hepatologie, KNO, neurologie, oncologie, oogheelkunde, orthopedie, urologie en voortplanting.
Welke ziekten het per discipline betreft, is weergegeven in het overzicht van bijlage 1.

4.1.2 Interviews
Na de gesprekken met de veterinaire specialisten binnen de UKG blijkt dat de belangrijkste
aandoeningen bij de Chihuahua in Nederland worden gezien binnen de disciplines: cardiologie,
dermatologie, hematologie, hepatologie, neurologie, orthopedie en voortplanting. Welke
orgaansystemen en ziekten het betreft, staat in tabel 5 onder 4.1.4. De aan de hand van de
interviews opgestelde patiëntprofielen zijn vermeld in bijlage 4.

4.1.3 Klinische database UKG
Analyse van de database van de UKG laat zien, dat de Chihuahua binnen de volgende disciplines is
over-gerepresenteerd ten opzichte van kruisingen (OR > 1,5 en p < 0,05): hepatologie en
neurologie (tabel 3). Voor de Chihuahua’s die bij neurologie kwamen, is de mediaan van de leeftijd
2,7 jaar. Bij kruisingen ligt deze op 5,7 jaar. Dit verschil in leeftijd is significant (p < 0,05). Voor de
Chihuahua’s die hepatologie bezochten, is de mediaan van de leeftijd 2,0 jaar. Ook bij hepatologie
ligt de leeftijd van kruisingen die deze discipline bezochten hoger dan die van Chihuahua’s; de
mediaan is 4,5 jaar, maar dit verschil is niet significant (tabel 4). Er is een tweetal disciplines aan
te wijzen met een significante onder-representatie van Chihuahua’s ten opzichte van kruisingen,
waarbij dus de OR < 1 is: dermatologie en oncologie (tabel 3). Deze bevindingen zijn gezien het
doel van de studie verder buiten beschouwing gelaten.
Tabel 3: De odds ratio’s (OR) voor de Chihuahua om op een bepaalde poli binnen de UKG te komen,
vergeleken met een kruising.
Discipline

OR (BI 95%)

p-waarde (FE)

Neurologie

2,36 (1,50-3,64)

< 0,01*

Hepatologie

2,11 (1,12-3,79)

< 0,05*

Voortplanting

2,05 (0,90-4,26)

0,063

Cardiologie  pulmonologie

1,35 (0,75-2,32)

0,293

KNO

1,15 (0,64-1,96)

0,575

Orthopedie  neurochirurgie

1,10 (0,72-1,64)

0,608

Gastro-enterologie

1,04 (0,31-2,68)

0,811

Hematologie

0,91 (0,28-2,32)

1

Urologie

0,77 (0,15-2,50)

1

Oogheelkunde

0,69 (0,43-1,07)

0,112

Endocrinologie

0,58 (0,18-1,45)

0,340

Dermatologie

0,40 (0,14-0,91)

< 0,05*

Oncologie

0,22 (0,04-0,66)

< 0,05*

Nefrologie

nvt

nvt

*Significant bij een betrouwbaarheidsinterval (BI) van 95%; FE = Fisher’s Exact test.

19

Tabel 4: Gemiddelde leeftijd, mediaan, minimum en maximum (in jaren) voor Chihuahua en
controlegroep in de disciplines van over-representatie van de Chihuahua binnen de UKG.
Gemiddelde

Mediaan

Minimum

Maximum

p-waarde*

Neurologie Chihuahua

3,5

2,7

0,2

10,4

< 0,01

Neurologie kruising

5,6

5,7

0,3

12,3

Hepatologie Chihuahua

3,0

2,0

0,3

12,8

Hepatologie kruising

5,6

4,5

0,2

15,0

0,158

*Uitkomst van vergelijking van de mediaan tussen beide groepen.

4.1.4 Totaalbeeld
Door de uitkomsten van literatuuronderzoek, interviews en analyse van de UKG-database te
combineren, ontstaat het volgende beeld van binnen welke orgaansystemen de Chihuahua de
belangrijkste problemen kent en welke dit veelal zijn (tabel 5).
Tabel 5: Belangrijke aandoeningen bij de Chihuahua.
Discipline

Orgaansysteem

Aandoening

Categorie

Cardiologie 
pulmonologie

Hart en vaatstelsel

mitralisklep degeneratie

I

persisterende ductus arteriosus

I

Dermatologie

Huid en vacht

demodicose (gevoeligheid voor)

-

Hematologie

Bloed en afweersysteem

immuungemedieerde hemolytische anemie

I

Hepatologie

Lever

extrahepatische portocavale shunt

I

Neurologie

Wervelkolom

atlanto-axiale subluxatie
hernia nucleus pulposus type 1

II
I

Orthopedie 
neurochirurgie

Wervelkolom

intervertebrale discusdegeneratie

I

Extremiteiten

patella luxatie

I

Dracht en partus

dystocia door hypocalcemie
dystocia door obstructie
hypoglycemie (pups en moederdieren)

Voortplanting

I + II
II
I + II

I = erfelijke aandoening; II = raskenmerk gebonden aandoening; - = niet duidelijk te classificeren als erfelijke of raskenmerk
gebonden ziekte. Noot: Raskenmerk gebonden aandoeningen kunnen tevens als erfelijk beschouwd worden, aangezien de
betreffende raskenmerken overerfbaar zijn.

4.1.5 Selectie van orgaansystemen
De volgende orgaansystemen zijn op basis van bovenstaande informatie geselecteerd voor
incidentiemeting in de eerstelijns dierenartsenpraktijken:
1.
2.
3.
4.

Lever (extrahepatische portocavale shunt)
Wervelkolom (HNP type 1 cervicaal, atlanto-axiale subluxatie)
Extremiteiten (knie: patella luxatie)
Dracht en partus (dystocia door obstructie en weeënzwakte, hypoglycemie bij pups en
moederdieren)

4.1.6 Eerstelijns onderzoek
De gevonden aantallen ziektegevallen binnen de hiervoor genoemde orgaansystemen en
bijbehorende cumulatieve incidenties voor de Chihuahua zijn weergegeven in tabel 6 en voor de
kruisingen in tabel 7. Bij onderstaande resultaten is nog géén onderscheid gemaakt tussen
rasdieren met en zonder stamboom. De problemen rond dracht en partus zijn onderverdeeld in
twee aparte categorieën: dystocia en hypoglycemie. Bij de dieren met problemen rond dracht en

20

partus is geen enkele maal hypoglycemie bij een moederdier vastgesteld. Daarom is vervolgens
het aantal gevallen van hypoglycemie bij pups gemeten in een aparte steekproef van dieren die op
enig moment in de onderzoeksperiode jonger dan een half jaar waren (geboren na 31 juli 2010).
Aangezien dystocia alleen voorkomt bij vrouwelijke dieren, is ook hiervoor een aparte steekproef
genomen. Hierbij werden alle dieren gescoord die een sectio hadden ondergaan, tenzij uit de
dossiertekst duidelijk bleek dat deze electief was, of oxytocine hadden ontvangen vanwege een niet
vorderende partus. Uit de Fisher’s Exact test van de aantallen per orgaansysteem blijkt, dat het
verschil voor leverproblemen en problemen aan de wervelkolom tussen Chihuahua’s en kruisingen
niet significant is. Dit is wel het geval voor aandoeningen aan de extremiteiten (knie), dystocia en
hypoglygemie (p < 0,05) (tabel 8). Ook wanneer de problemen aan de wervelkolom worden
opgesplitst in problemen aan de halswervels, zoals bekend is dat ze vaak bij de Chihuahua
voorkomen, en problemen aan de rug is er geen significant verschil aanwezig (tabel 9). Van alle
orgaansystemen heeft het systeem extremiteiten, oftewel de knie, de hoogste cumulatieve
incidentie (tabel 6) en risk difference (tabel 8). Daarnaast is te zien dat de mediaan van de leeftijd
van rasdieren bij het optreden van ziekte voor alle orgaansystemen lager is dan die van kruisingen.
Deze waarneming is ook gedaan bij analyse van de UKG-database (4.1.3). Voor het orgaansysteem
extremiteiten is dit verschil in leeftijd significant (p < 0,05) (tabel 10).
Tabel 6: Ziektegevallen* per orgaansysteem in de steekproef van 405 Chihuahua’s.
Aantal

%

BI (95%)

CI

Lever

1

0,25

0 - 0,74

2

Wervelkolom

10

2,47

0,96 - 3,83

25

Extremiteiten

42

10,37

7,40 - 13,34

104

DystociaA

20

4,94

2,83 - 7,05

49

6

1,48

0,30 - 2,66

15

B

Hypoglycemie

BI = betrouwbaarheidsinterval; CI = cumulatieve incidentie uitgedrukt in aantal gevallen per 1.000 aangeboden (unieke)
dieren; A: steekproef van 405 vrouwelijke dieren; B: steekproef van 405 dieren die op enig moment in de onderzoeksperiode
jonger dan 6 maanden waren. *Naast algemene ziektegevallen aan de orgaansystemen is specifiek gelet op de aandoeningen
zoals genoemd onder 4.1.5.

Tabel 7: Ziektegevallen* per orgaansysteem overeenkomstig met de Chihuahua in de steekproef van
1.013 kruisingen.
Aantal

%

BI (95%)

CI

Lever

4

0,40

0,00 - 0,78

4

Wervelkolom

29

2,86

1,84 - 3,89

29

Extremiteiten

44

4,35

3,09 - 5,60

43

Dystocia

0

0,00

nvt

0

HypoglycemieB

0

0,00

nvt

0

A

BI = betrouwbaarheidsinterval; CI = cumulatieve incidentie uitgedrukt in aantal gevallen per 1.000 aangeboden (unieke)
dieren; A: steekproef van 1.013 vrouwelijke dieren; B: steekproef van 883 dieren die op enig moment in de onderzoeksperiode
jonger dan 6 maanden waren. *Naast algemene ziektegevallen aan de orgaansystemen is specifiek gelet op de aandoeningen
zoals genoemd onder 4.1.5.

Tabel 8: Risk difference, relatieve risico en significantie voor ziekte aan de geselecteerde
orgaansystemen bij Chihuahua’s en kruisingen.
RD

RR

p-waarde (FE)

Lever

-2

0,6

1

Wervelkolom

-4

0,9

0,857

Extremiteiten

61

2,4

< 0,01

Dystocia

49

nvt

< 0,01

Hypoglycemie

15

nvt

< 0,01

RD = risk difference: cumulatieve incidentie rasgroep – cumulatieve incidentie controlegroep, uitgedrukt als verschil in aantal
gevallen per 1.000 aangeboden dieren; RR = relatieve risico: ziektepercentage rasgroep / ziektepercentage controlegroep;
FE = Fisher’s Exact test.

21

Tabel 9: Aantal ziektegevallen aan hals resp. rug en significantie in de steekproef Chihuahua’s en
kruisingen.
Chihuahua

Kruising

p-waarde (FE)

Hals

7

7

0,132

Rug

3

22

0,074

FE = Fisher’s Exact test.

Tabel 10: Gemiddelde leeftijd, mediaan, minimum en maximum (in jaren) voor de Chihuahua en
controlegroep bij het optreden van ziekte.
Gemiddelde

Mediaan

Minimum

Maximum

p-waarde*

Lever Chihuahua

0,3

A

nvt

nvt

nvt

1

Lever kruising

8,2

9,6

2,5

11,1

Wervelkolom Chihuahua

5,1

3,5

2,0

10,2

Wervelkolom kruising

9,3

8,5

0,8

15,3

Extremiteiten Chihuahua

2,3

1,7

0,2

9,0

Extremiteiten kruising

6,3

5,6

0,4

15,3

Dystocia Chihuahua

2,8

2,6

1,1

5,6

Dystocia kruising

nvt

nvt

nvt

nvt

Hypoglycemie Chihuahua

0,2

0,2

0,2

0,3

Hypoglycemie kruising

nvt

nvt

nvt

nvt

0,412

< 0,01

nvt

nvt

*Uitkomst van vergelijking van de mediaan tussen beide groepen.

4.1.7 Dieren met en zonder stamboom
Van alle 405 Chihuahua’s in de steekproef zijn 175 individuen gechipt (43,2%). Aangezien
rashonden met stamboom altijd gechipt zijn, maakt vergelijking van deze chipnummers met het
bestand van de RvB duidelijk hoeveel dieren een officiële stamboom bezitten. Het blijkt dat slechts
26 van de 175 gechipte dieren deze hebben; 6,4% van het totaal aantal Chihuahua’s in de
steekproef. Per orgaansysteem bekeken zijn er vier dieren met stamboom die een aandoening aan
de wervelkolom hebben, vier dieren met een probleem aan de extremiteiten, één geval van
hypoglycemie en één van dystocia bij een dier met stamboom. Alle overige ziektegevallen (69)
komen voor bij rasdieren zonder stamboom.

4.2

Franse Bulldog

4.2.1 Literatuurstudie
Bij de Franse Bulldog zijn 69 beschreven aandoeningen gevonden, verdeeld over de volgende
disciplines: cardiologie, dermatologie, endocrinologie, gastro-enterologie, hematologie, KNO,
neurologie, oncologie, oogheelkunde, orthopedie, tandheelkunde, urologie en voortplanting. Welke
ziekten het per discipline betreft, is weergegeven in het overzicht van bijlage 1.

4.2.2 Interviews
Na de gesprekken met de veterinaire specialisten binnen de UKG blijkt dat de belangrijkste
aandoeningen bij de Franse Bulldog in Nederland worden gezien binnen de disciplines: cardiologie,
dermatologie, KNO, neurologie, oncologie, oogheelkunde, orthopedie en voortplanting. Welke
orgaansystemen en ziekten het betreft, staat in tabel 13 onder 4.2.4. De aan de hand van de
interviews opgestelde patiëntprofielen zijn vermeld in bijlage 4.

22

4.2.3 Klinische database UKG
Analyse van de database van de UKG laat zien, dat de Franse Bulldog binnen de volgende
disciplines is over-gerepresenteerd ten opzichte van kruisingen (OR > 1,5 en p < 0,05): KNO en
neurologie (tabel 11). Van de Franse Bulldoggen die bij neurologie kwamen, is de mediaan van de
leeftijd 3,5 jaar. Bij de kruisingen ligt de mediaan op 5,7 jaar. Dit verschil in leeftijd is echter niet
significant. Van de Franse Bulldoggen die KNO bezochten, is de mediaan van de leeftijd 2,9 jaar.
Ook bij KNO ligt de leeftijd van kruisingen die deze discipline bezochten hoger dan die van de
Franse Bulldoggen; de mediaan is 8,4 jaar en dit verschil is significant (p < 0,05) (tabel 12). Er is
een drietal disciplines aan te wijzen met een significante onder-representatie van Franse
Bulldoggen ten opzichte van kruisingen, waarbij dus de OR < 1 is: orthopedie, oncologie en
hematologie (tabel 11). Deze bevindingen zijn gezien het doel van de studie verder buiten
beschouwing gelaten.
Tabel 11: De odds ratio’s (OR) voor de Franse Bulldog om op een bepaalde poli binnen de UKG te
komen, vergeleken met een kruising.
Discipline

OR (BI 95%)

p-waarde (FE)

Neurologie

2,65 (1,87-3,74)

< 0,01*

KNO

2,48 (1,75-3,48)

< 0,01*

Oogheelkunde

1,29 (0,96-1,71)

0,082

Dermatologie

1,14 (0,72-1,76)

0,506

Gastro-enterologie

0,95 (0,38-2,09)

1

Cardiologie  pulmonologie

0,89 (0,52-1,48)

0,717

Voortplanting

0,80 (0,30-1,84)

0,702

Urologie

0,73 (0,22-1,93)

0,662

Orthopedie  neurochirurgie

0,68 (0,46-0,98)

< 0,05*

Endocrinologie

0,53 (0,22-1,13)

0,123

Oncologie

0,51 (0,25-0,93)

< 0,05*

Hepatologie

0,51 (0,19-1,12)

0,108

Nefrologie

0,20 (0,01-1,26)

0,101

Hematologie

0,10 (0,00-0,61)

< 0,01*

*Significant bij een betrouwbaarheidsinterval (BI) van 95%; FE = Fisher’s Exact test.

Tabel 12: Gemiddelde leeftijd, mediaan, minimum en maximum (in jaren) voor Franse Bulldog en
controlegroep in de disciplines van over-representatie van de Franse Bulldog binnen de UKG.
Gemiddelde

Mediaan

Minimum

Maximum

p-waarde*

Neurologie Franse Bulldog

4,2

3,5

0,5

10,9

0,075

Neurologie kruising

5,6

5,7

0,3

12,3

KNO Franse Bulldog

3,1

2,9

0,05

9,6

KNO kruising

7,7

8,4

0,2

16,2

< 0,01

*Uitkomst van vergelijking van de mediaan tussen beide groepen.

4.2.4 Totaalbeeld
Door de uitkomsten van literatuuronderzoek, interviews en analyse van de UKG-database te
combineren, ontstaat het volgende beeld van binnen welke orgaansystemen de Franse Bulldog de
belangrijkste problemen kent en welke dit dan veelal zijn (tabel 13).

23

Tabel 13: Belangrijke aandoeningen bij de Franse Bulldog.
Discipline

Orgaansysteem

Aandoening

Cardiologie 
pulmonologie

Hart en vaatstelsel

pulmonaalstenose

Dermatologie

Huid en vacht

atopische dermatitis

I

demodicose (gevoeligheid voor)

-

folliculitis
(staart)plooi dermatitis

II

Voorste luchtwegen

brachycefaal obstructief syndroom

II

Oren

otitis externa (proliferatief)

I

Neurologie

Wervelkolom

hernia nucleus pulposis type 1

I

Oncologie

Tumoren

histiocytoom

I

Oogheelkunde

Ogen

adult cataract
cherry eye
cornea ulcera
entropion

I
I
II
I+II

Orthopedie 
neurochirurgie

Wervelkolom

hemivertebrae

II

KNO

Voortplanting

Categorie
I

intervertebrale discusdegeneratie

I

Extremiteiten

patella luxatie

I

Dracht en partus
Geslachtsorganen

dystocia door obstructie
vaginale hyperplasie

II
I

I = erfelijke aandoening; II = raskenmerk gebonden aandoening; - = niet duidelijk te classificeren als erfelijke of raskenmerk
gebonden ziekte. Noot: Raskenmerk gebonden aandoeningen kunnen tevens als erfelijk beschouwd worden, aangezien de
betreffende raskenmerken overerfbaar zijn.

4.2.5 Selectie van orgaansystemen
De volgende orgaansystemen zijn op basis van bovenstaande informatie geselecteerd voor
incidentiemeting in de eerstelijns dierenartsenpraktijken:
1.
2.
3.
4.
5.

Voorste luchtwegen (BOS)
Oren (otitis externa)
Wervelkolom (HNP type 1)
Ogen (cornea ulcera, cherry eye, entropion, cataract)
Dracht en partus (dystocia door obstructie)

4.2.6 Eerstelijns onderzoek
De gevonden aantallen ziektegevallen binnen de hiervoor genoemde orgaansystemen en
bijbehorende cumulatieve incidenties voor de Franse Bulldog zijn weergegeven in tabel 14 en voor
de kruisingen in tabel 15. Bij onderstaande resultaten is nog géén onderscheid gemaakt tussen
rasdieren met en zonder stamboom. Aangezien dystocia alleen voorkomt bij vrouwelijke dieren, is
hiervoor een aparte steekproef genomen. Hierbij werden alle dieren gescoord die een sectio
hadden ondergaan, tenzij uit de dossiertekst duidelijk bleek dat deze electief was, of oxytocine
hadden ontvangen vanwege een niet vorderende partus. Uit de Fisher’s Exact test van de aantallen
per orgaansysteem blijkt, dat het verschil voor ziekten aan alle geselecteerde orgaansystemen
tussen Franse Bulldoggen en kruisingen significant is (p < 0,05). Van alle orgaansystemen heeft
het systeem voorste luchtwegen de hoogste cumulatieve incidentie (tabel 14) en hoogste risk
difference (tabel 16). De aandoening adult cataract is geen enkele maal waargenomen bij dieren
met oogproblemen. Daarnaast is te zien dat net als bij de Chihuahua en in de UKG-database
(4.2.3) ook hier de mediaan van de leeftijd van rasdieren bij het optreden van ziekte voor alle

24

orgaansystemen lager is dan die van kruisingen. Voor het orgaansysteem wervelkolom is dit
verschil in leeftijd significant (p < 0,05) (tabel 17).
Tabel 14: Ziektegevallen* per orgaansysteem in de steekproef van 405 Franse Bulldoggen.
Aantal

%

BI (95%)

CI

Voorste luchtwegen

53

13,09

9,80 - 16,37

131

Oren

43

10,62

7,62 - 13,62

106

Wervelkolom

33

8,15

5,48 - 10,81

81

Ogen

37

9,14

6,33 - 11,94

91

16

3,95

2,05 - 5,85

40

A

Dystocia

BI = betrouwbaarheidsinterval; CI = cumulatieve incidentie uitgedrukt in aantal gevallen per 1.000 aangeboden (unieke)
dieren; A: steekproef van 405 vrouwelijke dieren. *Naast algemene ziektegevallen aan de orgaansystemen is specifiek gelet op
de aandoeningen zoals genoemd onder 4.2.5.

Tabel 15: Ziektegevallen* per orgaansysteem overeenkomstig met de Franse Bulldog in de
steekproef van 1013 kruisingen.
Aantal

%

BI (95%)

CI

Voorste luchtwegen

16

1,58

0,81 - 2,35

16

Oren

63

6,22

4,73 - 7,71

62

Wervelkolom

29

2,86

1,84 - 3,89

29

Ogen

44

4,35

3,09 - 5,60

43

0

0,00

nvt

0

A

Dystocia

BI = betrouwbaarheidsinterval; CI = cumulatieve incidentie uitgedrukt in aantal gevallen per 1.000 aangeboden (unieke)
dieren; A: steekproef van 846 vrouwelijke dieren. *Naast algemene ziektegevallen aan de orgaansystemen is specifiek gelet op
de aandoeningen zoals genoemd onder 4.2.5.

Tabel 16: Risk difference, relatieve risico en significantie voor ziekte aan de geselecteerde
orgaansystemen bij Franse Bulldoggen en kruisingen.
RD

RR

p-waarde (FE)

Voorste luchtwegen

115

8,3

< 0,01

Oren

44

1,7

< 0,01

Wervelkolom

52

2,8

< 0,01

Ogen

48

2,1

< 0,01

Dystocia

40

nvt

< 0,01

RD = risk difference: cumulatieve incidentie rasgroep – cumulatieve incidentie controlegroep, uitgedrukt als verschil in aantal
gevallen per 1.000 aangeboden dieren; RR = relatieve risico: ziektepercentage rasgroep / ziektepercentage controlegroep;
FE = Fisher’s Exact test.

25

Tabel 17: Gemiddelde leeftijd, mediaan, minimum en maximum (in jaren) voor de Franse Bulldog en
controlegroep bij het optreden van ziekte.
Gemiddelde

Mediaan

Minimum

Maximum

p-waarde*

Vlw** Franse Bulldog

2,9

2,3

0,02

8,7

0,537

Vlw kruising

5

3,6

0,2

13,6

Oren Franse Bulldog

3,9

3,3

0,2

11,9

Oren kruising

5,9

5,1

0,3

16,2

Wervelkolom Franse Bulldog

4,5

3,7

0,9

11,1

Wervelkolom kruising

8,2

8,4

0,2

14,8

Ogen Franse Bulldog

4,9

5,2

0,1

12,4

Ogen kruising

5,9

5,3

0,1

16,6

Dystocia Franse Bulldog

3,6

4,4

1,0

5,9

Dystocia kruising

nvt

nvt

nvt

nvt

0,419

< 0,01

0,822

nvt

*Uitkomst van vergelijking van de mediaan tussen beide groepen; **Vlw = voorste luchtwegen.

4.2.7 Dieren met en zonder stamboom
Van alle 405 Franse Bulldoggen in de steekproef zijn 127 individuen gechipt (31,4%). Aangezien
rashonden met stamboom altijd gechipt zijn, maakt vergelijking van deze chipnummers met het
bestand van de RvB duidelijk hoeveel dieren een officiële stamboom bezitten. Het blijkt dat slechts
50 van de 127 gechipte dieren deze hebben; 12,4% van het totaal aantal Franse Bulldoggen in de
steekproef. Per orgaansysteem bekeken zijn er zes dieren met stamboom die een aandoening aan
de voorste luchtwegen hebben, zes dieren met een probleem aan de oren, één geval van ziekte
aan de wervelkolom bij een dier met stamboom, negen dieren met oogaandoeningen en vijf dieren
waarbij waarschijnlijk sprake was van dystocia. Alle overige ziektegevallen (155) komen voor bij
rasdieren zonder stamboom.

4.3

Labrador Retriever

4.3.1 Literatuurstudie
Bij de Labrador Retriever zijn 133 beschreven aandoeningen gevonden, verdeeld over de volgende
disciplines:
cardiologie,
dermatologie,
endocrinologie,
gastro-enterologie,
hematologie,
hepatologie, klinische voeding, KNO, nefrologie, neurologie, oncologie, oogheelkunde, orthopedie,
tandheelkunde, urologie en voortplanting. Welke ziekten het per discipline betreft, is weergegeven
in het overzicht van bijlage 1.

4.3.2 Interviews
Na de gesprekken met de veterinaire specialisten binnen de UKG blijkt dat de belangrijkste
aandoeningen bij de Labrador in Nederland worden gezien binnen de disciplines: cardiologie,
dermatologie, hepatologie, klinische voeding, KNO, neurologie, oncologie, orthopedie en urologie.
Welke orgaansystemen en ziekten het betreft, staat in tabel 20 onder 4.3.4. De aan de hand van
de interviews opgestelde patiëntprofielen zijn vermeld in bijlage 4.

4.3.3 Klinische database UKG
Analyse van de database van de UKG laat zien dat de Labrador Retriever binnen de volgende
disciplines is over-gerepresenteerd ten opzichte van kruisingen (OR > 1,5 en p < 0,05):
orthopedie, urologie en voortplanting (tabel 18). De discipline voortplanting wordt buiten
beschouwing gelaten, aangezien het hier een over-representatie betreft als gevolg van het
aanbieden van honden voor het verwijderen van rest-ovarieel weefsel. Van de Labradors die bij

26

orthopedie kwamen, is de mediaan van de leeftijd 2,5 jaar. Bij de kruisingen ligt de mediaan op 4,9
jaar. Dit verschil in leeftijd is significant (p < 0,05). Van de Labradors die urologie bezochten, is de
mediaan van de leeftijd 2,3 jaar. Ook bij urologie ligt de leeftijd van kruisingen die deze discipline
bezochten hoger dan die van de Labradors; de mediaan is 8,6 jaar en ook dit verschil is significant
(p < 0,05) (tabel 19). Er is een zestal disciplines aan te wijzen met een significante onderrepresentatie van Labrador Retrievers ten opzichte van kruisingen, waarbij dus de OR < 1 is:
cardiologie, endocrinologie, hematologie, nefrologie, neurologie en oogheelkunde (tabel 18). Deze
bevindingen zijn gezien het doel van de studie verder buiten beschouwing gelaten.
Tabel 18: De odds ratio’s (OR) voor de Labrador Retriever om op een bepaalde poli binnen de UKG
te komen, vergeleken met een kruising.
Discipline

OR (BI 95%)

p-waarde (FE)

Urologie

2,76 (1,73 - 4,49)

< 0,01*

Voortplanting

2,04 (1,32 - 3,20)

< 0,01*

Orthopedie  neurochirurgie

1,74 (1,43 - 2,11)

< 0,01*

Gastro-enterologie

1,41 (0,87 - 2,30)

0,155

Dermatologie

1,19 (0,89 - 1,59)

0,247

Hepatologie

1,09 (0,72 - 1,64)

0,689

KNO

0,95 (0,70 - 1,29)

0,765

Oncologie

0,89 (0,64 - 1,24)

0,522

Cardiologie  pulmonologie

0,62 (0,42 - 0,90)

< 0,01*

Neurologie

0,61 (0,43 - 0,88)

< 0,01*

Oogheelkunde

0,53 (0,42 - 0,68)

< 0,01*

Endocrinologie

0,52 (0,31 - 0,84)

< 0,01*

Nefrologie

0,31 (0,09 - 0,86)

< 0,05*

Hematologie

0,13 (0,03 - 0,35)

< 0,01*

*Significant bij een betrouwbaarheidsinterval (BI) van 95%; FE = Fisher’s Exact test.

Tabel 19: Gemiddelde leeftijd, mediaan, minimum en maximum (in jaren) voor Labrador Retriever
en controlegroep in de disciplines van over-representatie van de Labrador Retriever binnen de UKG.
Gemiddelde

Mediaan

Minimum

Maximum

p-waarde*

Orthopedie Labrador

3,7

2,5

0,2

11,8

< 0,01

Orthopedie kruising

5,1

4,9

0,2

15,4

Urologie Labrador

4,2

2,3

0,1

11,8

Urologie kruising

6,8

8,6

0,5

12,9

< 0,05

*Uitkomst van vergelijking van de mediaan tussen beide groepen.

4.3.4 Totaalbeeld
Door de uitkomsten van literatuuronderzoek, interviews en analyse van de UKG-database te
combineren, ontstaat het volgende beeld van binnen welke orgaansystemen de Labrador Retriever
de belangrijkste problemen kent en welke dit dan veelal zijn (tabel 20).

27

Tabel 20: Belangrijke aandoeningen bij de Labrador Retriever.
Discipline

Orgaansysteem

Aandoening

Categorie

Cardiologie 
pulmonologie

Hart en vaatstelsel

dilatatieve cardiomyopathie

I

tricuspidalisklep dysplasie

I

Dermatologie

Huid en vacht

atopische dermatitis
likgranuloom (gevoeligheid voor)
nasale parakeratose
pododermatitis
primaire seborroe
voedselallergie

I
I
I
I
I
I

Hepatologie

Lever

hepatitis door koperstapeling
idiopatische hepatitis

I
I

obesitas

I

Klinische voeding
KNO

Voorste luchtwegen
Oren

larynx paralyse
otitis externa (door allergie)

I

Neurologie

Centraal zenuwstelsel

epilepsie

I

Oncologie

Tumoren

mastocytoom
weke delen sarcoom

I
I

Orthopedie 
neurochirurgie

Extremiteiten

elleboogdysplasie

I

Wervelkolom

enostosis (panosteitis)
heupdysplasie
sesambeentjes fracturen
tendovaginitis bicepspees
lumbosacrale stenose

I
I

ectopische ureteren
juveniele cystitis
sfincterincontinentie

I
-

Urologie

Urinewegen

I = erfelijke aandoening; - = niet duidelijk te classificeren als erfelijke of raskenmerk gebonden ziekte.

4.3.5 Selectie van orgaansystemen
De volgende orgaansystemen zijn op basis van bovenstaande informatie geselecteerd voor
incidentiemeting in de eerstelijns dierenartsenpraktijken:
1. Extremiteiten (heupdysplasie, elleboogdysplasie, enostosis, sesambeentjes fracturen,
tendo-vaginitis bicepspees)
2. Wervelkolom (lumbosacrale stenose)
3. Urinewegen (ectopische ureteren, sfincterincontinentie, juveniele cystitis)
4. Lever (kopergerelateerde hepatitis, idiopatische hepatitis, intrahepatische portocavale
shunt)
5. Huid en vacht (atopische dermatitis, voedselallergie, likgranulomen, pododermatitis, nasale
parakeratose, primaire seborroe)

4.3.6 Eerstelijns onderzoek
De gevonden aantallen ziektegevallen binnen de hiervoor genoemde orgaansystemen en
bijbehorende cumulatieve incidenties voor de Labrador Retriever zijn weergegeven in tabel 21 en
voor de kruisingen in tabel 22. Bij onderstaande resultaten is nog géén onderscheid gemaakt
tussen rasdieren met en zonder stamboom. Uit de Fisher’s Exact test van de aantallen per
orgaansysteem blijkt, dat het verschil voor leverproblemen, problemen aan de wervelkolom,
urinewegen en huid tussen Labradors en kruisingen niet significant is. Dit is wel het geval voor

28

aandoeningen aan de extremiteiten (p < 0,05). Van alle orgaansystemen heeft het systeem
extremiteiten ook de hoogste cumulatieve incidentie (tabel 21) en risk difference (tabel 23). Er is in
dit geval voor geen van de orgaansystemen een significant verschil in leeftijd bij het optreden van
ziekte tussen rasdieren en kruisingen waargenomen (tabel 24).
Tabel 21: Ziektegevallen* per orgaansysteem in de steekproef van 404 Labrador Retrievers.
Aantal

%

BI (95%)

CI

Lever

5

1,24

0,16 - 2,32

12

Wervelkolom

15

3,71

1,87 - 5,56

37

Extremiteiten

63

15,59

12,06 - 19,13

156

Urinewegen

8

1,98

0,62 - 3,34

20

Huid

45

11,14

8,07 - 14,21

111

BI = betrouwbaarheidsinterval; CI = cumulatieve incidentie uitgedrukt in aantal gevallen per 1.000 aangeboden (unieke)
dieren. *Naast algemene ziektegevallen aan de orgaansystemen is specifiek gelet op de aandoeningen zoals genoemd onder
4.3.5.

Tabel 22: Ziektegevallen* per orgaansysteem overeenkomstig met de Labrador Retriever in de
steekproef van 1010 kruisingen.
Aantal

%

BI (95%)

CI

Lever

5

0,50

0,06 - 0,93

5

Wervelkolom

40

3,96

2,76 - 5,16

40

Extremiteiten

79

7,82

6,17 - 9,48

78

Urinewegen

22

2,18

1,28 - 3,08

22

Huid

96

9,50

7,70 - 11,31

95

BI = betrouwbaarheidsinterval; CI = cumulatieve incidentie uitgedrukt in aantal gevallen per 1.000 aangeboden (unieke)
dieren. *Naast algemene ziektegevallen aan de orgaansystemen is specifiek gelet op de aandoeningen zoals genoemd onder
4.3.5.

Tabel 23: Risk difference, relatieve risico en significantie voor ziekte aan de geselecteerde
orgaansystemen bij Labrador Retrievers en kruisingen.
RD

RR

p-waarde (FE)

Lever

7

2,5

0,160

Wervelkolom

-3

0,9

0,880

Extremiteiten

78

2,0

< 0,01

Urinewegen

-2

0,9

1,000

Huid

16

1,2

0,377

RD = risk difference: cumulatieve incidentie rasgroep – cumulatieve incidentie controlegroep, uitgedrukt als verschil in aantal
gevallen per 1.000 aangeboden dieren; RR = relatieve risico: ziektepercentage rasgroep / ziektepercentage controlegroep;
FE = Fisher’s Exact test.

29

Tabel 24: Gemiddelde leeftijd, mediaan, minimum en maximum (in jaren) voor de Labrador
Retriever en controlegroep bij het optreden van ziekte.
Gemiddelde

Mediaan

Minimum

Maximum

p-waarde*

Lever Labrador

11,5

12,2

8,2

12,9

0,206

Lever kruising

7,3

10

1,2

11,7

Wervelkolom Labrador

9,2

9,8

3,7

14,9

Wervelkolom kruising

9,0

9,1

1,4

14,8

Extremiteiten Labrador

6,4

6,3

0,4

14,9

Extremiteiten kruising

6,6

7,1

0,2

15,7

Urinewegen Labrador

8,2

7,8

2,9

14,4

Urinewegen kruising

8,0

9,1

0,2

14,5

Huid Labrador

6,1

6,2

0,2

14,9

Huid kruising

6,3

6,0

0,2

15,7

0,756

0,664

0,682

0,810

*Uitkomst van vergelijking van de mediaan tussen beide groepen.

4.3.7 Dieren met en zonder stamboom
Van alle 404 Labrador Retrievers in de steekproef zijn 172 individuen gechipt (42,6%). Aangezien
rashonden met stamboom altijd gechipt zijn, maakt vergelijking van deze chipnummers met het
bestand van de RvB duidelijk hoeveel dieren een officiële stamboom bezitten. Het blijkt dat 83 van
de 172 gechipte dieren deze hebben; 20,5% van het totaal aantal Labradors in de steekproef. Per
orgaansysteem bekeken zijn er twee dieren met stamboom die een aandoening aan de lever
hebben, zes dieren met een probleem aan de wervelkolom, zeventien dieren met klachten van de
extremiteiten, twee gevallen van ziekte aan de urinewegen bij een dier met stamboom en tien
dieren met huidproblemen. Alle overige ziektegevallen (99) komen voor bij rasdieren zonder
stamboom.
De aantallen Labrador Retrievers met en zonder stamboom in de gegevens uit de UKG-database
waren voldoende groot om een betrouwbare vergelijking tussen deze beide groepen te kunnen
maken in het voorkomen van ziektegevallen aan de extremiteiten (discipline orthopedie). In totaal
bezochten van 2008 t/m 2012 1.662 Labradors de UKG. Hiervan hadden er 499 een stamboom
(30%) en 1.163 niet. Van de dieren met stamboom kwamen er 62 (12,4%) op de poli orthopedie,
en hadden dus vermoedelijk problemen aan de extremiteiten. Van de dieren zonder stamboom
waren dit er 205 (17,6%). Dit verschil is op basis van de Fisher’s Exact test significant (p < 0,05)
(tabel 25).
Tabel 25: Aantallen Labradors met en zonder stamboom totaal binnen de UKG en op de poli
orthopedie van 2008 t/m 2012.
Totaal UKG

Poli orthopedie

p-waarde (FE)

Met stamboom

499

62

< 0,01

Zonder stamboom

1163

205

FE = Fisher’s Exact test.

30

4.4

Perzische kat

4.4.1 Literatuurstudie
Bij de Perzische kat zijn 58 beschreven aandoeningen gevonden, verdeeld over de volgende
disciplines: cardiologie, dermatologie, endocrinologie, hematologie, hepatologie, klinische voeding,
KNO, nefrologie, neurologie, oncologie, oogheelkunde, orthopedie, urologie en voortplanting. Welke
ziekten het per discipline betreft, is vermeld in het overzicht van bijlage 1.

4.4.2 Interviews
Na de gesprekken met de veterinaire specialisten binnen de UKG blijkt dat de belangrijkste
aandoeningen bij de Pers in Nederland worden gezien binnen de disciplines: dermatologie, KNO,
nefrologie en oogheelkunde. Welke orgaansystemen en ziekten het betreft, staat in tabel 28 onder
4.4.4. De aan de hand van de interviews opgestelde patiëntprofielen zijn vermeld in bijlage 4.

4.4.3 Klinische database UKG
Analyse van de database van de UKG laat zien, dat de Perzische kat binnen de volgende discipline
is over-gerepresenteerd ten opzichte van Europese Kortharen (OR > 1,5 en p < 0,05):
oogheelkunde (tabel 26). Van de Perzen die bij oogheelkunde kwamen, is de mediaan van de
leeftijd 6,5 jaar. Bij de Europese Kortharen ligt de mediaan op 10,0 jaar. Dit verschil in leeftijd is
significant (p < 0,05) (tabel 27).
Tabel 26: De odds ratio’s (OR) voor de Perzische kat om op een bepaalde poli binnen de UKG te
komen, vergeleken met een Europese Korthaar*.
Discipline

OR (BI 95%)

p-waarde (FE)

Oogheelkunde

5,82 (3,87 - 8,65)

< 0,01**

Nefrologie

1,72 (0,34 - 5,50)

0,426

Hematologie

1,26 (0,03 - 8,04)

0,561

KNO

1,12 (0,59 - 1,99)

0,652

Cardiologie  pulmonologie

0,95 (0,34 - 2,17)

1

Orthopedie  neurochirurgie

0,94 (0,25 - 2,55)

1

Dermatologie

0,83 (0,26 - 2,03)

0,832

Gastro-enterologie

0,80 (0,16 - 2,47)

1

Urologie

0,74 (0,09 - 2,85)

1

Neurologie

0,49 (0,06 - 1,86)

0,436

Oncologie

0,48 (0,10 - 1,46)

0,283

Endocrinologie

0,19 (0,01 - 1,08)

0,062

Hepatologie

nvt

nvt

Voortplanting

nvt

nvt

*Onder deze groep vallen ook de katten geregistreerd als Huiskat of kruising; **Significant bij een betrouwbaarheidsinterval
(BI) van 95%; FE = Fisher’s Exact test.

Tabel 27: Gemiddelde leeftijd, mediaan, minimum en maximum (in jaren) voor Perzische kat en
controlegroep in de disciplines van over-representatie van de Perzische kat binnen de UKG.
Gemiddelde

Mediaan

Minimum

Maximum

p-waarde*

Oogheelkunde Pers

7,1

6,5

0,3

16,8

< 0,05

Oogheelkunde EK

9,1

10,0

0,1

19,7

EK = Europese Korthaar; *Uitkomst van vergelijking van de mediaan tussen beide groepen.

31

4.4.4 Totaalbeeld
Door de uitkomsten van literatuuronderzoek, interviews en analyse van de UKG-database te
combineren, ontstaat het volgende beeld van binnen welke orgaansystemen de Perzische kat de
belangrijkste problemen kent en welke dit dan veelal zijn (tabel 28).
Tabel 28: Belangrijke aandoeningen bij de Perzische kat.
Discipline

Orgaansysteem

Aandoening

Categorie

Dermatologie

Huid en vacht

dermatofytose (gevoeligheid voor)

I

KNO

Voorste luchtwegen

brachycefaal obstructief syndroom

II

Nefrologie

Nieren

polycystic kidney disease

I

Oogheelkunde

Ogen

cornea ulceraties / sequester
traanogen (epiphora)

II
II

I = erfelijke aandoening; II = raskenmerk gebonden aandoening. Noot: Raskenmerk gebonden aandoeningen kunnen tevens
als erfelijk beschouwd worden, aangezien de betreffende raskenmerken overerfbaar zijn.

4.4.5 Selectie van orgaansystemen
De volgende orgaansystemen zijn op basis van bovenstaande informatie geselecteerd voor
incidentiemeting in de eerstelijns dierenartsenpraktijken:
1. Ogen (cornea ulceraties/sequesters, traanogen)
2. Huid en vacht (dermatofytose)
3. Nieren (PKD)
Daarnaast is er voor gekozen om vanwege de anatomische analogie met brachycefale
hondenrassen, zoals de Franse Bulldog, ook het voorkomen van geboorteproblemen te
inventariseren:
4. Dracht en partus (dystocia door obstructie)

4.4.6 Eerstelijns onderzoek
De gevonden aantallen ziektegevallen binnen de hiervoor genoemde orgaansystemen en
bijbehorende cumulatieve incidenties voor de Perzische kat zijn weergegeven in tabel 29 en voor
de Europese Korthaar in tabel 30. Bij onderstaande resultaten is nog géén onderscheid gemaakt
tussen rasdieren met en zonder stamboom. Uit de Fisher’s Exact test van de aantallen per
orgaansysteem blijkt, dat het verschil voor ziekten aan alle geselecteerde orgaansystemen tussen
Pers en Europees Korthaar significant is (p < 0,05) met uitzondering van dystocia (tabel 31).
Geboorteproblemen lijken in beide populaties niet frequent voor te komen (tabel 29 en 30). Van
alle orgaansystemen heeft het systeem ogen de hoogste cumulatieve incidentie (tabel 29) en
hoogste risk difference (tabel 31). Er is in dit geval voor geen van de orgaansystemen een
significant verschil in leeftijd bij het optreden van ziekte tussen rasdieren en controledieren
waargenomen (tabel 32).
Tabel 29: Ziektegevallen* per orgaansysteem in de steekproef van 404 Perzische katten.
Aantal

%

BI (95%)

CI

Nieren

26

6,44

4,04 - 8,83

64

Huid

4

0,99

0,02 - 1,96

10

Ogen

47

11,63

8,51 - 14,76

116

Dystocia

0

0,00

nvt

0

BI = betrouwbaarheidsinterval; CI = cumulatieve incidentie uitgedrukt in aantal gevallen per 1.000 aangeboden (unieke)
dieren. *Naast algemene ziektegevallen aan de orgaansystemen is specifiek gelet op de aandoeningen zoals genoemd onder
4.4.5.

32

Tabel 30: Ziektegevallen* per orgaansysteem overeenkomstig met de Perzische kat in de steekproef
van 1010 Europese Kortharen.
Aantal

%

BI (95%)

CI

Nieren

25

2,48

1,52 - 3,43

25

Huid

1

0,10

0,00 - 0,29

1

Ogen

37

3,66

2,50 - 4,82

37

Dystocia

0

0,00

nvt

0

BI = betrouwbaarheidsinterval; CI = cumulatieve incidentie uitgedrukt in aantal gevallen per 1.000 aangeboden (unieke)
dieren. *Naast algemene ziektegevallen aan de orgaansystemen is specifiek gelet op de aandoeningen zoals genoemd onder
4.4.5.

Tabel 31: Risk difference, relatieve risico en significantie voor ziekte aan de geselecteerde
orgaansystemen bij Perzische katten en Europese Kortharen.
RD

RR

p-waarde (FE)

Nieren

39

2,6

< 0,01

Huid

9

10,0

< 0,05

Ogen

79

3,2

< 0,01

Dystocia

0

nvt

nvt

RD = risk difference: cumulatieve incidentie rasgroep – cumulatieve incidentie controlegroep, uitgedrukt als verschil in aantal
gevallen per 1.000 aangeboden dieren; RR = relatieve risico: ziektepercentage rasgroep / ziektepercentage controlegroep;
FE = Fisher’s Exact test.

Tabel 32: Gemiddelde leeftijd, mediaan, minimum en maximum (in jaren) voor de Perzische kat en
controlegroep bij het optreden van ziekte.
Gemiddelde

Mediaan

Minimum

Maximum

p-waarde*

Nieren Pers

12,2

13,2

5,1

16,3

0,572

Nieren EK

11

11,7

0,7

16,7

Ogen Pers

7,6

8,8

0,3

16,5

Ogen EK

5,6

5

0,1

15,3

Huid Pers

4,3

4,6

2,0

6,0

A

nvt

nvt

nvt

Huid EK

0,3

0,22

1

EK = Europese Korthaar; *Uitkomst van vergelijking van de mediaan tussen beide groepen; A: 1 waarneming.

4.4.7 Dieren met en zonder stamboom
Van alle 404 Perzen in de steekproef zijn 93 individuen gechipt (23%). Het is niet mogelijk om op
basis van chipnummers te achterhalen welke van deze dieren een stamboom bezitten, gezien het
feit dat chippen voor het verkrijgen van een stamboom niet altijd verplicht is en het ontbreken van
één centraal uitgifte- en beheerpunt van alle stambomen voor raskatten.

33

34

5 Discussie
Met betrekking tot de uitkomsten van dit onderzoek zijn er enkele zaken die kritisch bekeken
dienen te worden alvorens er conclusies aan te verbinden. Hierbij valt te denken aan de
overzichten van ziekten per ras die uit het kwalitatieve onderzoek naar voren kwamen, het gebruik
van de UKG-database als bron van informatie, de patiëntdossiers van eerstelijns dierenklinieken
voor het verkrijgen van kwantitatieve data en de betrouwbaarheid van de gemeten getallen. Ook
stuitte de studie op enkele praktische bezwaren in opzet en uitvoering, welke in dit hoofdstuk
besproken zullen worden.

5.1

Gezondheid van een ras

Bij het ene honden- of kattenras komen meer erfelijke aandoeningen voor dan bij de andere. Het is
verleidelijk om een ras met veel erfelijke aandoeningen direct als ‘ongezond’ te bestempelen.
Echter, dit hangt van veel meer factoren af dan alleen het aantal aanwezige erfelijke aandoeningen
en deze dienen tevens in ogenschouw genomen te worden. Belangrijke punten zijn:16




De frequentie van voorkomen (incidentie) van de erfelijke afwijkingen binnen de populatie
Het deel van het leven dat een dier gemiddeld door de verschillende ziekten is aangedaan
De ernst en het type van deze aandoeningen (mate van welzijnsaantasting)

Daarnaast spelen lichaamsbouw en uiterlijke kenmerken van het dier een rol, omdat hier zoals
eerder genoemd ook aandoeningen aan gekoppeld kunnen zijn. Pas wanneer dit alles is
meegewogen, kan een uitspraak gedaan worden over de ‘gezondheid’ van een ras.
Om de mate van welzijnsaantasting (ernst) per ziekte zo objectief mogelijk vast te stellen kan
bijvoorbeeld de Generic Illness Severity Index for Dogs (GISID), een methode uit het onderzoek
van Asher uit 200915 en Summers uit 2010,19 gebruikt worden.16 Ter illustratie is dit per ras
toegepast op de belangrijkste aandoening uit het orgaansysteem met de hoogste cumulatieve
incidentie en hoogste risk difference, die in dit onderzoek gevonden is (tabel 33). Hierbij staat een
hogere score voor een grotere mate van welzijnsaantasting door een ziekte. Aandoeningen die in
verschillende mate van ernst kunnen voorkomen, zullen hierdoor ook variatie in de score laten
zien.
Tabel 33: GISID-scores 15 voor de meest frequente ziekten per ras in dit onderzoek.
Ras
Chihuahua
Franse Bulldog
Labrador Retriever

Orgaansysteem
Extremiteiten
Voorste luchtwegen
Extremiteiten

Perzische kat

Ogen

Ziekte
Patella luxatie
BOS
Elleboogdysplasie
Heupdysplasie
Cornea ulcus

GISID-score*
6-9
6 - 15
4-6
5 - 10
2-8

*Maximale score: 16.

Alleen een lijst met (erfelijke) aandoeningen beschrijven, kan dus leiden tot een verkeerd beeld.
Bovendien zijn dergelijke overzichten van beperkt nut, omdat veel lijsten onvolledig zijn en/of
onjuistheden bevatten en moeilijk te controleren en up to date te houden zijn. 13 Het hiervoor
genoemde dient in het achterhoofd gehouden te worden wanneer men kijkt naar bijlage 1, waarin
een overzicht gegeven wordt van beschreven aandoeningen bij de vier rassen in deze studie.

35

5.2

Beperkingen bij het gebruik van de UKG-database

5.2.1 Doorverwijs-bias
Voor het selecteren van relevante orgaansystemen per ras voor het onderzoek in de eerstelijns
praktijken zijn gegevens uit de database van de UKG gebruikt. Bij het gebruik van een database uit
een specialistische kliniek moet men zich bewust zijn van zekere beperkingen.31 Slechts een
relatief klein deel van de dieren uit de eerstelijns praktijk wordt naar een specialistische kliniek
verwezen (doorverwijs-bias). Of een patiënt wordt doorgestuurd is onder andere afhankelijk van:
de economische status van de eigenaar, de geografische afstand tussen de eerstelijns kliniek en de
verwijskliniek, de emotionele waarde van het dier voor de eigenaar, de geldelijke waarde van het
dier, de houding van de eigenaar ten opzichte van veterinaire zorg, de houding van de potentieel
verwijzende dierenarts, de aard van de aandoening en de prognose.24

5.2.2 Kwalitatief vs. kwantitatief
Patiënten die aangeboden worden bij een verwijskliniek als de UKG zijn dus niet representatief voor
de algemene populatie. Ze vormen een subpopulatie van dieren met aandoeningen die lastiger te
diagnosticeren en behandelen zijn.24,25 Vanuit welzijnsoogpunt betreft het dan ook veelal de
ernstigere ziektevormen, die bij een specialistische kliniek worden aangeboden. De database van
de UKG is daardoor wel een goede bron van kwalitatieve informatie voor deze studie, want hier
werd juist gezocht naar aandoeningen met een hoge mate van welzijnsaantasting. Een dergelijke
database levert echter geen kwantitatieve cijfers op voor de algehele Nederlandse populatie, omdat
er zoals hierboven genoemd altijd een zekere mate van selectie van patiënten plaatsvindt. Wel
kunnen deze kwalitatieve gegevens het kwantitatieve onderzoek ondersteunen. Wanneer uit
analyse van data uit eerstelijns dierenartsenpraktijken bekend is aan welk orgaansysteem bij een
ras vaker ziekten voorkomen, kan analyse van de UKG-database helpen om in kaart te brengen
welke specifieke aandoeningen dit zijn. De precieze specificatie van ziekte is, zoals in hoofdstuk 3
besproken, in de eerstelijns praktijk voor de meeste gevallen niet beschikbaar; er wordt veelal met
waarschijnlijkheidsdiagnoses gewerkt.

5.3

Patiëntendossiers als bron van data

5.3.1 Onvolledigheid en mis-classificatie
Het probleem van gebruik van tekst uit eerstelijns patiëntendossiers als primaire bron van klinische
data in een studie is, dat deze dossiers bedoeld zijn voor patiëntenzorg en gegevens niet op
systematische wijze geregistreerd worden voor onderzoeksdoeleinden. Mogelijke punten waarop
het ‘fout’ kan gaan met het verkrijgen van de klinische data zijn de volgende momenten:32





De eigenaar rapporteert incomplete of inaccurate symptomen,
De dierenarts neemt een onvolledige anamnese af,
De dierenarts voert onvolledig onderzoek uit,
De dierenarts noteert informatie incorrect of onvolledig.

Ook mis-classificatie van ziekte moet worden meegenomen, want in een dergelijke studie is het
niet mogelijk om strikte, diagnostische criteria toe te passen. Het stellen van een diagnose in een
eerstelijns praktijk is onder andere afhankelijk van de mogelijkheden in deze praktijk. Ziekten die
ingewikkelde of duurdere diagnostiek vereisen, zijn waarschijnlijk onder-gerepresenteerd. Er kan
ook sprake zijn van over-diagnose, omdat de vaststelling van een aandoening gebaseerd is op
aannamen van de dierenarts (‘het zal wel een hernia zijn’). De eerste mogelijkheid zou aan de orde
kunnen zijn bij de lever- en wervelkolomproblemen van de Chihuahua en Labrador Retriever en de
tweede optie bij de wervelkolomproblemen van de Franse Bulldog en de problemen aan de
extremiteiten bij de Labrador. Ziekten die goed door middel van alleen lichamelijk onderzoek
vastgesteld kunnen worden, zoals de patella luxatie bij de Chihuahua, KNO- en oogproblemen bij
de Franse Bulldog, huidklachten bij de Labrador, oogproblemen bij de Perzische kat en problemen
rondom de bevalling, zullen vaker correct gediagnosticeerd zijn.25,31 Tevens spelen de kennis en
ervaring van de behandelend dierenarts een rol, de perceptie van de dierenarts en eigenaar over
de gezondheid van een ras en de mate waarin een eigenaar diergeneeskundig onderzoek wenst. De

36

gevonden cumulatieve incidenties zullen altijd dus slechts een benadering van de werkelijke
situatie geven, waarbij onder- en over-diagnose van ziekte zeker niet uitgesloten zijn.

5.3.2 Standaardisatie
Om verder ‘verlies’ van klinische data in dergelijke studies te voorkomen is het belangrijk om
voorafgaand aan het verzamelen van de data alle gegevens zo goed mogelijk te standaardiseren en
duidelijke in- en exclusie criteria op te stellen.32 In dit onderzoek is dat bereikt door te kiezen voor
een groep dierenartsenpraktijken met allen hetzelfde praktijkmanagement systeem, het formuleren
van vaste zoektermen per orgaansysteem voor alle rassen (bijlage 5) en het opstellen van een
patiëntprofiel voor de belangrijke aandoeningen (bijlage 4). Bij het opzetten van een
geautomatiseerd systeem zal naast het toepassen van gestandaardiseerde, individuele
patiëntgegevens ook een vaste diagnoselijst aan de dierenarts worden getoond waaruit een
orgaansysteem geselecteerd kan worden, zodat gebruik van dossiertekst vermeden wordt.

5.4

Gemeten waarden

De verwachting bij de start van het onderzoek in de eerstelijns praktijken was, dat voor alle
orgaansystemen bij de aangewezen rassen de cumulatieve incidentie van ziekten significant hoger
zou zijn dan bij kruisingen resp. Europese Kortharen. Voor de Franse Bulldog en Perzische kat is
deze hypothese inderdaad bevestigd, met uitzondering van dystocia bij de Pers. Echter, voor de
Chihuahua is dit niet het geval voor de orgaansystemen lever en wervelkolom en voor de Labrador
Retriever alleen voor het orgaansysteem extremiteiten. Bij het interpreteren van de resultaten
werd dit voor de problemen aan de wervelkolom bij de Chihuahua in eerste instantie geweten aan
gebrek aan nauwkeurigheid van lokalisatie. Daarom is de wervelkolom onderverdeeld in twee
delen, hals en rug, en is de analyse opnieuw uitgevoerd. Hierna bleek nog steeds geen significant
verschil aanwezig te zijn. Mogelijk heeft dit te maken met een verminderde nauwkeurigheid van
meten met deze handmatige studie-opzet, zoals die hiervoor (5.3.1) en hierna (5.4.1) wordt
besproken. Ditzelfde zou kunnen gelden voor de gevonden cumulatieve incidentie van
leverproblemen bij de Chihuahua en ziekte aan de orgaansystemen lever, wervelkolom, huid en
urinewegen bij de Labrador. Het is ook mogelijk dat bij een groter aantal waarnemingen
significante verschillen wel naar boven komen, die in de huidige (handmatige) opzet niet kunnen
worden waargenomen omdat het minder frequente ziekten betreft, zoals hepatitis (lever) en
ectopische ureteren (urinewegen) bij de Labrador Retriever en levershunt bij de Chihuahua.
Analyse van grotere aantallen dieren zal mogelijk zijn in het geautomatiseerde systeem.

5.4.1 Verminderde nauwkeurigheid
Er zijn in deze studie meerdere factoren van invloed op de nauwkeurigheid van de gemeten
aantallen. Door de gebruikte methode van handmatig data verzamelen in praktijkmanagement
systemen welke niet zijn ingericht op gebruik voor onderzoeksdoeleinden, wordt een zekere mate
van ruis in de data veroorzaakt en zal de gemeten uitkomst minder nauwkeurig zijn (zie hierover
5.3 en 5.5). Ook verschil tussen praktijken in definitie en registratie van ziekte, definitie van de
groep ‘kruising’ en diagnosestelling zal de gevonden getallen beïnvloeden. Dit laatste is onder
andere afhankelijk van de mogelijkheden per praktijk, de perceptie, kennis en ervaring van de
dierenartsen, maar ook van de eigenaren die de patiënten aanbieden. Om de hiervoor genoemde
redenen diende er gecorrigeerd te worden voor het praktijk-effect. Dit is gedaan door een praktijk
specifieke controlegroep te gebruiken, welke verhoudingsgewijs overeenkwam met de bijdrage van
de specifieke praktijk aan de steekproefgroep van rasdieren. Daarnaast bevatten sommige dossiers
te weinig informatie om te kunnen concluderen of het betreffende dier daadwerkelijk een
aandoening aan een van de relevante orgaansystemen had. Deze dieren werden niet gescoord als
patiënt voor een orgaansysteem, maar telden wel mee in de steekproefgroep, wat tot een lagere
uitkomst leidt. Ditzelfde was het geval voor dieren waarvan uit het dossier een telefonisch consult,
herhalingsconsult, recidief van de aandoening of kliniekbezoek slechts voor chirurgie bleek.
Aangezien deze methode van scoren voor zowel de rasgroep als de controlegroep gebruikt is, zal
de risk difference tussen beide groepen wel gelijk gebleven zijn. Tot slot is het mogelijk, dat een
deel van de gevallen in deze studie gemist wordt door het gebruik van zoektermen voor het vinden

37

van dieren met een aandoening aan een specifiek orgaansysteem. Dit zal naar verwachting echter
slechts een gering aantal zijn; de zoektermen zijn zo breed mogelijk geformuleerd. Het laatst
genoemde probleem kan worden opgevangen door gebruik van een vaste diagnoselijst in het
geautomatiseerde systeem. Een deel van de verschillen tussen praktijken zal echter blijven
bestaan en hiermee zal dus ook in de toekomst rekening gehouden moeten worden.

5.4.2 Cumulatieve incidentie
De daadwerkelijke incidentie van ziekte in een populatie is het aantal nieuwe ziektegevallen in een
bepaalde periode gedeeld door de populatie ‘at risk’. Deze populatie ‘at risk’ bestaat uit het totaal
aantal jaren dat alle dieren samen in de onderzoeksperiode het risico liepen om de ziekte te
ontwikkelen. Dit zal dus per aandoening verschillen. Het vaststellen en monitoren van een goed
omschreven populatie ‘at risk’ is in de praktijk zeer lastig uitvoerbaar. Daadwerkelijke
incidentiecijfers kunnen in dit onderzoek daarom niet berekend worden. Er is gekozen voor een zo
goed mogelijke benadering ervan als mogelijk was met de handmatige studie opzet, de
cumulatieve incidentie: het aantal nieuwe gevallen per 1.000 aangeboden dieren in een praktijk.
Tijd was hier dus niet van invloed op het al dan niet ontwikkelen van ziekte, waarvan bij een
incidentieberekening wel sprake is. De onderzoekperiode is alleen van belang geweest voor het
verkrijgen van een voldoende grote groep rasdieren om een betrouwbare uitspraak over de
algemene populatie te kunnen doen. Een voordeel van deze manier van meten is, dat een indruk
verkregen kan worden van de leeftijd van de dieren bij het optreden van problemen aan een
orgaansysteem. Een lagere leeftijd van rasdieren ten opzichte van kruisingen bij het optreden van
ziekte kan een aanwijzing zijn, dat het gaat om een erfelijke aandoening waarvoor de aanleg al van
jongs af aan aanwezig is.

5.4.3 Praktische bezwaren
Naast de hierboven besproken problemen in de opzet van de studie, deden zich tijdens het
uitvoeren enkele praktische moeilijkheden voor. Deze zaken geven duidelijk aan dat een
handmatige aanpak zoals in dit project toegepast, geen ideale situatie is om de materie in kaart te
brengen. Het handmatig data verzamelen en dossiers doorlezen is een tijdrovende methode.
Daarbij speelt tevens de afhankelijkheid van respons van de deelnemende klinieken voor het
verkrijgen van data mee. Bovendien is het praktijkmanagement systeem van dierenklinieken in
eerste instantie ontworpen voor patiëntenzorg en niet voor het doen van onderzoek. Daardoor was
het niet mogelijk al de data op de gewenste manier uit het systeem te extraheren en moest
gezocht worden naar de optie, die de ideale situatie het best benaderde. Een voorbeeld hiervan is
identificatie van unieke dieren op basis van hun laatste kliniekbezoek in plaats van uit het overzicht
van het totale aantal unieke dieren per jaar. Tot slot waren er dossiers waarin niet alle specifieke
parameters per patiënt waren ingevuld. Zo ontbrak in een aantal gevallen het gewicht en een
enkele keer de geboortedatum of het geslacht van het dier en was ook niet duidelijk of het veld
van het chipnummer leeg was, omdat de patiënt niet was gechipt of vanwege het niet invullen van
dit veld. Juist dit laatste gegeven is in dit onderzoek van groot belang, gezien de vraag onderscheid
te maken tussen de cumulatieve incidentie van ziekte in orgaansystemen bij rasdieren met en
zonder stamboom.

5.4.4 Geautomatiseerde database
Veel van bovenstaande problemen zijn te ondervangen met het toekomstige database systeem.
Tijdsdruk is dan geen belemmerende factor meer, omdat de gegevens automatisch verzameld
worden. Daardoor vervalt tevens de afhankelijkheid van respons van de deelnemende klinieken.
Bovendien zal een geautomatiseerd systeem standaardisatie van input van alle parameters per dier
geven, waarbij velden vastgesteld kunnen worden als verplicht in te vullen, wat de volledigheid van
de data ten goede komt. Het verschil tussen deelnemende praktijken zal wel blijven bestaan voor
wat betreft definitie van ziekte, definitie van de groep ‘kruising’ en diagnosestelling, waardoor een
gewogen, praktijk specifieke controlegroep noodzakelijk zal blijven, wil men populaties vergelijken.
De nauwkeurigheid van de gevonden getallen zal door het gebruik van gestandaardiseerde input in
het praktijkmanagement systeem echter wel verbeteren. Dit geldt met name voor de registratie
van ziekte (vastleggen van de diagnose) in het systeem.

38

5.5

Beeld van de gekozen rassen

5.5.1 Volledigheid
In deze pilot studie wordt niet het volledige beeld weergegeven van de gezondheidssituatie binnen
de gekozen rassen. Aangezien tijd bij dit project een beperkende factor was, kon niet ieder
orgaansysteem afzonderlijk worden geïnventariseerd. De keuze voor slechts een aantal
orgaansystemen per ras was dus vooral een praktische, aangezien alle patiëntdossiers handmatig
moesten worden geselecteerd, bekeken en gescoord. Wel is gepoogd om op een zo goed mogelijk
gefundeerde wijze de orgaansystemen te kiezen, die bij de vier rassen het meest van belang zijn
(zie hierover hoofdstuk 3). Geautomatiseerde verzameling en verwerking van data zal een volledig
overzicht per ras wel mogelijk maken. Wanneer een geautomatiseerde database gekoppeld is aan
de eerstelijns praktijkmanagement systemen, kunnen de data protocollair en efficiënt verzameld en
geanalyseerd worden. Door de huidige studie is de basis voor dit systeem gelegd. Op korte termijn
wordt het dan ook mogelijk om alle orgaansystemen en (veel) voorkomende ziekten bij een ras te
bekijken, trends in cumulatieve incidentie over de tijd hierin te signaleren en kunnen de
incidentiemetingen ook bij andere diersoorten worden toegepast.

5.5.2 Rasdieren zonder stamboom
Uit de waarnemingen bij zowel de Chihuahua als de Franse Bulldog en de Labrador blijkt, dat
slechts een klein deel van de dieren in deze populaties over een officiële stamboom beschikt. Het in
deze studie gevonden beeld van de cumulatieve incidenties per orgaansysteem wordt dus
voornamelijk bepaald door rasdieren zonder stamboom. De onderzoeksvraag of er een verschil in
incidenties bestaat tussen dieren met en zonder stamboom, kan in deze studie niet beantwoord
worden. Om hierover een uitspraak te kunnen doen, moet een groter aantal dieren worden
bestudeerd. Gezien het kleine percentage dieren met stamboom binnen de populaties is het niet
mogelijk handmatig zoveel dieren te analyseren, dat een statistisch verantwoorde uitspraak over
eventuele verschillen tussen dieren met en zonder stamboom mogelijk is. Ook hiervoor geldt dat
dit wel gedaan zal kunnen worden met behulp van de geautomatiseerde database, indien
voldoende eerstelijns dierenartsenpraktijken zijn aangesloten. Registratie van chipnummers van de
honden is hierbij van groot belang om de dieren met stamboom te identificeren. Voor raskatten is
deze vergelijking vooralsnog niet te maken, aangezien niet te achterhalen is welke dieren
beschikken over een stamboom, omdat chippen geen voorwaarde is voor het verkrijgen daarvan en
er geen centraal registratiepunt van de afstammingsgegevens bestaat.

5.5.3 Controledieren
Zoals eerder aangegeven verschilt de definitie van ‘kruising’ als controlegroep voor de rashonden
per dierenartsenpraktijk. Deze groep kan dus bij de ene kliniek andersoortige dieren bevatten dan
bij een andere kliniek. Dit wordt echter geen bezwaar geacht, aangezien binnen deze populaties
hoe dan ook meer heterogeniteit aanwezig is (zie 2.2.3) en de kans op ziekte dus minder groot is
zowel op het gebied van erfelijke ziekten als met betrekking tot aandoeningen door schadelijke
raskenmerken. Bovendien levert elke praktijk naar ratio een deel van de volledige
controlepopulatie, waardoor over het geheel bezien er voldoende genotypische en fenotypische
variatie binnen de controlegroep bestaat.

5.6

Vervolgtraject

Samengevat komen uit bovenstaande discussie de volgende punten naar voren, welke in het
vervolgtraject bij het opzetten van de geautomatiseerde database te ondervangen zijn:




Tijdsdruk voor het verzamelen van gegevens: er is geen handmatig selectie van patiënten
en analyse van dossiers meer nodig. Ook is er geen afhankelijkheid van de respons van
klinieken voor het verkrijgen van de data.
Onvolledige of onjuiste rapportage waardoor een verkeerde/geen diagnose uit de
dossiertekst te filteren is: wordt voorkomen door standaardisatie van diagnoses op
orgaan(systeem)-niveau, welke geselecteerd dienen te worden uit een vaste lijst na afloop
van het consult.

39













Door bovengenoemd punt ook geen verlies van data meer door het missen van patiënten
als gevolg van het werken met zoektermen.
Verminderde nauwkeurigheid: door bepaalde systemen (bijvoorbeeld wervelkolom en
extremiteiten) onder te verdelen in subgroepen verbetert de nauwkeurigheid van de
incidentiemeting.
Te klein aantal waarnemingen om significante verschillen vast te stellen voor minder
frequente ziekten: wanneer meer praktijken zich aansluiten bij het automatische systeem,
worden er meer data voor analyse gegenereerd.
Specifieke data van patiënten niet op de gewenste manier kunnen verzamelen: voor
koppeling aan de database wordt een nieuwe analyse in de praktijksoftware
geprogrammeerd, waarin specifieke wensen meegenomen kunnen worden.
Ontbrekende parameters per patiënt: wordt voorkomen door het hanteren van verplicht in
te vullen, gestandaardiseerde velden voor deze data.
Onvolledig beeld van de rassen in deze studie: alle orgaansystemen kunnen per ras
geanalyseerd worden door het wegvallen van tijdsdruk en gebruik van een vaste
diagnoselijst.
Geen onderscheid kunnen maken tussen honden met en zonder stamboom: dit is wel
mogelijk als er grotere aantallen dieren geanalyseerd kunnen worden.

Met onderstaande zaken zal rekening gehouden moeten blijven worden:





Doorverwijs-bias bij gebruik van de UKG-database voor kwalitatieve informatie ter
ondersteuning van de kwantitatieve data
Verschil in definitie van ziekte en van de groep ‘kruising’ tussen praktijken
Verschil in diagnosestelling tussen klinieken (onder- of over-diagnose)
Mis-classificatie van ziekte

40

6 Conclusie en aanbevelingen
6.1

Conclusie

Analyse van de data uit deze pilot studie leidt tot de volgende conclusies:
Het beeld van de gevonden problemen aan orgaansystemen wordt in ieder geval bij de drie
hondenrassen voornamelijk bepaald door rasdieren zonder stamboom, die het grootste deel van de
populatie uitmaken (tabel 34). Het is onduidelijk of dit ook geldt voor de populatie Perzische
katten.
Tabel 34: Percentages dieren met en zonder stamboom in de steekproefgroep Chihuahua’s, Franse
Bulldoggen en Labrador Retrievers.
Ras

Met stamboom

Zonder stamboom

Chihuahua

6,4%

93,6%

Franse Bulldog

12,4%

87,6%

Labrador Retriever

20,5%

79,5%

De aantallen dieren met stamboom in de studie zijn te klein om cumulatieve incidentiegetallen van
rashonden met en zonder stamboom onderling en ten opzichte van kruisingen te kunnen
vergelijken.
Het voorkomen van problemen aan lever en wervelkolom bij Chihuahua’s en kruisingen is in deze
studie niet significant verschillend. Ook niet wanneer de wervelkolom verder wordt onderverdeeld
in de gebieden hals en rug. Knieproblemen, geboorteproblemen en hypoglycemie bij pups komen
wel significant meer voor bij Chihuahua’s dan bij kruisingen. Vooral knieproblemen hebben een
hoge cumulatieve incidentie en een hoge dierziektelast binnen de populatie (risk difference). Bij
Chihuahua’s met knieproblemen betreft het in het merendeel van de gevallen patella luxatie.
Geboorteproblemen worden vaak veroorzaakt door ofwel obstructie ofwel weeënzwakte.
Problemen aan voorste luchtwegen, oren, wervelkolom en ogen en geboorteproblemen komen
significant meer voor bij Franse Bulldoggen dan bij kruisingen. Hiervan zijn de aandoeningen aan
de voorste luchtwegen het belangrijkst met de hoogste cumulatieve incidentie en dierziektelast
binnen de populatie. De meest gestelde diagnose bij Franse Bulldoggen met problemen aan de
voorste luchtwegen is brachycefaal obstructief syndroom (BOS). Bij oorproblemen betreft het vaak
otitis externa en bij problemen aan de wervelkolom een hernia (HNP type 1). Een veel voorkomend
oogprobleem is cornea-ulceratie. Geboorteproblemen worden meestal veroorzaakt door obstructie.
Labrador Retrievers hebben significant meer problemen aan de extremiteiten dan kruisingen. De
cumulatieve incidentie en dierziektelast binnen de populatie zijn voor dit orgaansysteem ook het
hoogst. Het merendeel van de klachten aan extremiteiten betreft elleboogdysplasie en
heupdysplasie. Binnen de UKG bezoeken significant minder Labradors met stamboom de poli
orthopedie dan Labradors zonder stamboom. Waarschijnlijk hebben Labradors met stamboom dus
minder problemen aan de extremiteiten dan Labradors zonder stamboom. De resultaten uit de
UKG-database dienen wel met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd te worden, omdat deze
niet voldoen aan de criteria van een aselecte steekproef. In de toekomst zullen metingen in een
geautomatiseerd systeem voldoende data opleveren om eventuele verschillen tussen dieren met en
zonder stamboom met zekerheid vast te stellen. Er is in dit onderzoek geen verschil gevonden
tussen de rasgroep en controlegroep in het voorkomen van aandoeningen aan de lever,
wervelkolom, urinewegen en huid.
Bij Perzische katten komen problemen aan de nieren, huid en ogen significant meer voor dan bij
Europese Kortharen. Hiervan zijn de aandoeningen aan de ogen het belangrijkst met de hoogste
cumulatieve incidentie en dierziektelast binnen de populatie. De meest gestelde diagnose bij

41

Perzen met oogproblemen is een cornea ulcus of sequester. Bij nierproblemen betreft het vaak PKD
en bij problemen aan de huid een schimmelinfectie. Er lijkt geen sprake te zijn van frequent
voorkomen van geboorteproblemen.
Voor zowel de Chihuahua als de Franse Bulldog geldt, dat de leeftijd waarop problemen aan de
geselecteerde orgaansystemen tot uiting komen lager ligt dan bij de controlegroep. Dergelijke
bevindingen zijn niet gedaan bij de Labrador Retriever en Perzische kat. Bij de Chihuahua is dit
leeftijdsverschil significant voor ziekte aan de extremiteiten (knie) en bij de Franse Bulldog voor
aandoeningen aan de wervelkolom. Het verschil in leeftijd is te verklaren doordat het bij de
rasdieren om erfelijke problemen gaat, waarvoor de aanleg van jongs af aanwezig is, terwijl het bij
kruisingen in veel gevallen om niet erfelijke, later in het leven verkregen aandoeningen gaat. Dit
houdt direct in dat de rasgebonden ziekten langer aanwezig zijn en tot een grotere
welzijnsaantasting leiden.
De in deze pilot studie gehanteerde handmatige methode voor het in kaart brengen van ziekten bij
raspopulaties is door bezwaren in opzet en uitvoering niet optimaal. Het implementeren van een
geautomatiseerd systeem met gestandaardiseerde input van gegevens, waarbij een groter aantal
eerstelijns dierenartsenpraktijken kan worden betrokken, verdient de voorkeur. Hieraan wordt op
dit moment gewerkt.

6.2

Aanbevelingen

Een volledig ziektevrije (ras)hond of -kat zal nooit bereikt kunnen worden. Hoewel de cumulatieve
incidentie van ziekten zeker verminderd kan worden, zullen er door mutaties altijd nieuwe
aandoeningen opduiken. Ook zal het fokken en selecteren tegen een bepaalde erfelijke ziekte
gemakkelijk kunnen leiden tot het onbedoeld bevoordelen van een tot dan toe niet frequente
andere erfelijke ziekte. Het streven moet zijn om de rasdieren in Nederland te begeleiden naar een
beter welzijn en duurzame gezondheid en de incidenties van alle aandoeningen zo laag mogelijk te
houden. Op basis van de bevindingen en conclusies kunnen onderstaande aanbevelingen gedaan
worden voor het ontwikkelen van gericht beleid om de cumulatieve incidentiegetallen van erfelijke
en raskenmerk gebonden ziekten bij de rassen in dit onderzoek te verlagen. De aanbevelingen
gelden zowel voor het fokken van deze rasdieren met als zonder stamboom. Als eerste volgen
echter twee algemene aanbevelingen voor de fokkerijsector van gezelschapsdieren.

6.2.1 Meting van incidentie
Voordat er gericht gezondheidsbeleid opgesteld kan worden voor een raspopulatie, is het
noodzakelijk om te weten welke ziekten er binnen die populatie voorkomen en in welke frequentie.
Het vaststellen van de incidentie van aandoeningen bij populaties van gezelschapsdieren kan niet
zonder het patiëntenbestand van de eerstelijns dierenartsenpraktijken te gebruiken (zie hierover
hoofdstuk 3 en 5). Dergelijke gegevens kunnen verkregen en geanalyseerd worden met behulp van
een geautomatiseerde database, welke gekoppeld is aan het praktijkmanagement systeem.
Voorwaarde hierbij is, dat de patiënt- en ziektegegevens in de deelnemende praktijken op
gestandaardiseerde wijze gedocumenteerd en verzameld worden. De onderverdeling in
orgaansystemen en afzonderlijke organen is voor het in kaart brengen van aandoeningen binnen
een ras een geschikte methode. Hierbij dienen sommige organen op sub-niveau uitgesplitst te
worden om verlies van nauwkeurigheid tegen te gaan. Als voorbeeld kan hierbij het systeem
extremiteiten genoemd worden, welke minimaal opgesplitst dient te worden in de delen knie, heup
en elleboog in verband met de vele verschillende, rasspecifieke ziektebeelden. Wanneer uit analyse
van de data uit eerstelijns dierenartsenpraktijken bekend is binnen welk orgaansysteem bij een ras
vaker ziekten voorkomen, kan analyse van de UKG-database helpen om inzichtelijk te maken
welke aandoeningen dit veelal zijn. De getallen uit de eerstelijns praktijken geven tevens en beeld
van de uitgangspositie voor het te vormen beleid met betrekking tot een ziekte binnen een
raspopulatie.

42

6.2.2 Prioriteren van ziekten
Wanneer uit het databasesysteem duidelijk is geworden, welke ziekten een hoge cumulatieve
incidentie hebben binnen een raspopulatie, dienen prioriteiten gesteld te worden voor de aanpak
van deze ziekten. Het is vanuit genetisch oogpunt onverstandig om een te groot aantal (erfelijke)
aandoeningen binnen één populatie tegelijk aan te pakken vanwege het risico op verlies aan
heterogeniteit in de populatie. Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn dient de meeste aandacht uit
te gaan naar ziekten die frequent voorkomen, langdurig aanwezig (kunnen) zijn en een hoge mate
van welzijnsaantasting veroorzaken.16 Een methode die deze factoren meeneemt om tot een
uiteindelijke prioritering voor aandoeningen te komen – de Breed-Disorder Welfare Impact Scores
(BDWIS) – wordt beschreven in een onderzoek van Collins et al. uit 2011. Om de mate van
welzijnsaantasting per ziekte zo objectief mogelijk vast te stellen kan zoals onder 5.1 aangegeven
de Generic Illness Severity Index for Dogs15,19 gebruikt worden. Door deze score naar analogie van
de BDWIS vervolgens te combineren met de cumulatieve incidentie van de ziekte, de risk
difference ten opzichte van de controlepopulatie en het deel van het leven dat een dier ziek kan
zijn als gevolg van de aandoening, ontstaat een beeld van welke problemen per ras prioriteit
moeten krijgen.
Wanneer deze weging per ras wordt toegepast op de orgaansystemen waarin significant meer
ziektegevallen voorkomen dan bij de controlegroep in dit onderzoek (tabel 35), dient de aandacht
het meest uit te gaan naar: patella luxatie bij de Chihuahua, BOS bij de Franse Bulldog, elleboogen heupdysplasie bij de Labrador Retriever en cornea ulcus bij de Perzische kat.
Tabel 35: Prioritering van de orgaansystemen waarin ziekte significant meer voorkomt bij de
rasgroepen dan bij de controlegroepen, naar analogie van de BDWIS.
Chihuahua
Orgaansysteem
Extremiteiten
Hypoglycemie
Dystocia

CI
104
15
15

RD
61
15
49

Ziekte
Patella luxatie
Hypoglycemie (pup)
Dystocia

GISID-score*
6-9
5 - 12
2-6

Franse Bulldog
Orgaansysteem
Voorste luchtwegen
Oren
Wervelkolom
Ogen
Dystocia

CI
131
106
81
91
35

RD
115
44
52
48
40

Ziekte
BOS
Otitis externa
HNP type 1
Cornea ulcus
Dystocia (door obstructie)

GISID-score
6 - 15
4 - 11
5 - 12
2-8
2-6

Labrador Retriever
Orgaansysteem
Extremiteiten

CI
156

RD
78

Ziekte
ED/HD

GISID-score
4 - 6 / 5 - 10

Perzische kat
Orgaansysteem
Ogen
Nieren
Huid

CI
116
64
10

RD
79
39
9

Ziekte
Cornea ulcus
PKD
Schimmel

GISID-score
2-8
3 - 13
onbekend

CI = cumulatieve incidentie per 1.000 aangeboden dieren; RD = risk difference tussen rasgroep en controlegroep, uitgedrukt
als verschil in aantal gevallen per 1.000 aangeboden dieren; *maximale score: 16 punten. Noot: Hierbij is de factor ‘deel van
het leven dat een dier gemiddeld door de ziekte is aangedaan’ niet vermeld, omdat deze bij de gevonden aandoeningen geen
verschil in prioritering zal geven op basis van de overige parameters.

43

6.2.3 Chihuahua
Extremiteiten
Patella luxatie, de meest voorkomende ziekte aan de extremiteiten bij Chihuahua’s, heeft deels een
erfelijke achtergrond; het is een multifactoriële aandoening.33,34 Bij veruit de meeste erfelijke
aandoeningen, ook bij patella luxatie, is het terugdringen van de incidentie pas echt effectief
mogelijk door middel van een DNA-test voor de ziekte.14,35 Met een DNA-test zijn dragers in de
populatie te identificeren en kan de fokker gericht selecteren en combinaties van dieren kiezen op
zo’n manier, dat de genenpool zo breed mogelijk blijft. Bij complexe aandoeningen waarop
meerdere genen en milieufactoren van invloed zijn, kan met behulp van een DNA-test een
risicoprofiel opgesteld worden, dat te gebruiken is in het fokprogramma.
Voor het ontwikkelen van een DNA-test moet eerst de betreffende ziektemutatie(s) worden
opgespoord. Dit gebeurt door het vergelijken van DNA van voldoende aantallen gezonde en zieke
dieren. Identificatie en afstammingsregistratie van de dieren zijn hierbij essentieel. De dieren
moeten goed gefenotypeerd zijn. Met een diagnostische test die specifiek en gevoelig is, moet de
diagnose (ziek of gezond) met zekerheid worden bevestigd. Met deze gegevens kunnen ook de
erfelijkheidsgraad en het overervingspatroon van de aandoening worden vastgesteld, op dit
moment nog onbekend voor patella luxatie bij de Chihuahua in Nederland. Voor het ontwikkelen
van een DNA-test kan samengewerkt worden met fokkers of verenigingen van andere rassen uit
dezelfde rasgroep, waarbij hetzelfde probleem van belang is binnen de populatie. Het is namelijk te
verwachten dat in zo’n geval (deels) dezelfde mutatie(s) een rol spelen. Samenwerking kan leiden
tot kostenbesparing en tevens tot een oplossing voor meerdere rassen; de resultaten uit
verschillende rassen kunnen elkaar bevestigen.
Totdat er een DNA-test is ontwikkeld, is de enige methode om gericht tegen het probleem te
selecteren de keuze van ouderdieren op basis van fenotype en fokwaarde. Het fenotype moet
bepaald worden door een specialist orthopedie aan de hand van een diagnostisch protocol, zoals dit
bijvoorbeeld door de Nederlandse Chihuahua Club (NCC) gebruikt wordt.36 De resultaten van een
dergelijk onderzoek moeten op een centraal punt geregistreerd worden, openbaar zijn en
gekoppeld aan afstammingsgegevens. Er dient niet alleen gekeken te worden naar het fenotype
van het potentieel voor de fok te gebruiken dier zelf, maar ook naar dat van verwante dieren.
Hieruit kan de fokwaarde van een specifiek dier (en zijn nestgenoten) berekend worden.18,37 De
fokwaarde is voor het selecteren van de juiste ouderdieren van groter belang dan het fenotype van
een individueel dier.
Daarnaast is het belangrijk de heterogeniteit in de populatie te bewaken om te voorkomen dat de
cumulatieve incidentie van erfelijke ziekten als patella luxatie toeneemt. Hiervoor heeft de fokkerij
een aantal mogelijkheden, waaronder:18





Beperkt gebruik van een dekreu om het risico op combinatie van dragers en daardoor
toename van het aantal homozygote dieren klein te houden.
Voldoende aantallen fokreuen en fokteven gebruiken.
Rekening houden met de onderlinge verwantschap van dieren; zo min mogelijk verwante
dieren paren. Ook hierbij is afstammingsregistratie van groot belang.
Outcross toepassen met dieren van hetzelfde ras uit een ander land of van een ander
continent, omdat dit vaak geen verwante populaties zijn. Hiervoor is het wel belangrijk om
eerst de meerwaarde voor toename van heterogeniteit op DNA-niveau vast te stellen en de
afwezigheid van eventuele bekende ziektegenen.

Belangrijke basisprincipes voor het selecteren van de juiste ouderdieren op basis van fokwaarde en
het bewaken van heterogeniteit binnen een populatie staan beschreven in het recentelijk in
opdracht van EZ en de RvB door Wageningen Universiteit geschreven boek ‘Het fokken van
rashonden – Omgaan met verwantschap en inteelt’. Specialisten op het gebied van moleculaire
genetica, populatiegenetica en epidemiologie moeten betrokken zijn bij het adviseren van fokkers
over de selectie van ouderdieren om de genetische variatie in een ras zo groot mogelijk te houden.
Het Expertisecentrum Genetica Gezelschapsdieren van de Universiteit Utrecht biedt al deze

44

specialisaties ten dienste van het terugdringen en de preventie van erfelijke ziekten bij
gezelschapsdieren.
Hypoglycemie en dystocia
De problemen hypoglycemie en dystocia kunnen (deels) beschouwd worden als direct gevolg van
een raskenmerk, namelijk de nadruk op het uiterst kleine formaat. Om dergelijke ziekten, die
samenhangen met overdreven raskenmerken, binnen een populatie aan te pakken zal de
interpretatie van de rasstandaard moeten worden bijgesteld en moet gefokt worden naar minder
extreme fenotypen.13 In het geval van de Chihuahua dus wel klein, maar niet ‘kleiner, kleinst’.
Hiermee moet de fokker rekening houden bij de keuze van de ouderdieren.

6.2.4 Franse Bulldog
In de rasstandaard van de Franse Bulldog ligt de nadruk op een brede, krachtige kop met
kenmerkend aangezicht. Dit hangt direct samen met problemen aan de voorste luchtwegen (BOS),
ogen (cornea ulcus) en geboorteproblemen (dystocia door obstructie). Ook hier geldt dat de
interpretatie van de rasstandaard zal moeten worden bijgesteld met meer aandacht voor
gezondheid en welzijn van het dier en dat er minder gefokt moet worden naar extreme fenotypen.
De fokker dient bij keuze van de ouderdieren rekening te houden met onderstaande punten.
Voorste luchtwegen
Om problemen aan de voorste luchtwegen bij nakomelingen te voorkomen, dienen ouderdieren te
worden geselecteerd die vrij zijn van BOS-klachten. Dit kan getest worden door een dierenarts met
behulp van een ademhalings- of conditietest, zoals de Hollandse Bulldoggen Club (HBC) die aan
haar leden adviseert.38 De resultaten van een dergelijk onderzoek dienen op een centraal punt
geregistreerd te worden, openbaar te zijn en gekoppeld aan afstammingsgegevens.
Oren
De problemen aan de oren bij de Franse Bulldog zijn zeer waarschijnlijk secundair aan
onderliggende allergieklachten. Allergie, met name atopische dermatitis, wordt regelmatig
gediagnosticeerd bij dit ras.39 Het verdient aanbeveling verder onderzoek te doen naar deze
problemen en een mogelijke koppeling met allergieën.
Wervelkolom
De hernia bij de Franse Bulldog heeft net als patella luxatie bij de Chihuahua een erfelijke
achtergrond en is een multifactoriële aandoening. Volgens hetzelfde principe als onder 6.2.3
beschreven wordt, is het ook voor deze aandoening noodzakelijk selectie op basis van een DNArisicoprofiel toe te passen, wanneer men de incidentie van hernia’s gericht wil terugdringen. 40 Ook
hier is samenwerking met fokkers of verenigingen van andere, verwante rassen voor het
ontwikkelen van een test zeker een mogelijkheid. Totdat een dergelijke test beschikbaar is, zal
selectie van ouderdieren op basis van fenotype en fokwaarde toegepast moeten worden. De beste
methode om het fenotype te bepalen is het maken van een MRI-scan. Daarmee zijn de
tussenwervelschijven nauwkeurig in beeld te brengen.41 Het is aan te raden een programma
hiervoor op te zetten in samenwerking met specialisten radiologie en orthopedie. Wanneer dit
vanwege het kostenaspect geen haalbare methode is, kan het in kaart brengen van het voorkomen
van rugproblemen bij verwante dieren een eerste stap in de goede richting zijn. De resultaten van
een dergelijk onderzoek moeten op een centraal punt geregistreerd worden, openbaar zijn en
gekoppeld aan afstammingsgegevens, voor het berekenen van de fokwaarde van dieren. Zoals
onder 6.2.3 beschreven is, moet daarnaast de heterogeniteit in de populatie bewaakt worden om
te voorkomen dat de cumulatieve incidentie van een dergelijke aandoening verder toeneemt.
Ogen
De oogklachten bij de Franse Bulldog ontstaan meest als gevolg van entropion of huidplooien welke
vanaf de snuit de ogen raken. Entropion is een erfelijke ziekte en het is af te raden om dieren die
dit hebben in te zetten voor de fok. Bij de keus van de ouderdieren moet er verder op de
plooivorming in het aangezicht gelet worden, deze mag niet overdreven zijn. Wanneer de Bulldog

45

iets meer lengte heeft in de snuit, zal dit wellicht ook invloed hebben op het al dan niet geraakt
worden van de ogen door neusplooien. De opmerking in de rasstandaard betreffende ‘licht
puilende’ ogen is in dit opzicht tevens een risicofactor, want als de oogleden daardoor niet meer
goed sluiten, werkt dit cornea ulcera in de hand.
Dystocia
Om dystocia door obstructie te voorkomen is het niet alleen van belang om te fokken naar een
minder extreem fenotype, maar ook om te selecteren op teefjes die zelfstandig op natuurlijke wijze
kunnen bevallen. Obstructie kan namelijk niet alleen ontstaan als gevolg van een brede schedel bij
de pups, maar ook door een te smal bekken bij de teef. Wanneer deze verhoudingen correct zijn,
moet een nestje in principe zonder complicaties geboren kunnen worden en zullen sectio’s (al dan
niet gepland) niet nodig zijn.

6.2.5 Labrador Retriever
Elleboog- en heupdysplasie komen in deze studie naar voren als belangrijke, erfelijke
aandoeningen binnen de populatie Labrador Retrievers in Nederland. Het is aan te raden om
wanneer er een geautomatiseerd systeem voor ziektemonitoring wordt geïmplementeerd,
onderscheid te maken tussen de cumulatieve incidentie van beide ziekten afzonderlijk. Op deze
manier kan bepaald worden, welke van de aandoeningen prioriteit moet krijgen of dat ze wellicht
allebei aangepakt dienen te worden.
Voor zowel elleboog- als heupdysplasie geldt dat ontwikkeling van een DNA-test, eventueel in
samenwerking met fokkers of verenigingen van verwante rassen, en daarmee selectie van dieren
op basis van een DNA-risicoprofiel het meest effectief zal zijn om de cumulatieve incidentie van de
ziekten te reduceren. Dit zal gezien de multifactoriële achtergrond van de aandoeningen niet
eenvoudig zijn. Echter, een recente studie die een vergelijking heeft gemaakt tussen een fokbeleid
tegen heupdysplasie gebaseerd op fenotype bepaald door röntgenfoto’s en op fokwaarde afgeleid
van het genotype bepaald uit een DNA-test gaf duidelijk aan, dat dit laatste betere resultaten
oplevert.35 Daarom is het aan te bevelen een dergelijke test te ontwikkelen voor beide ziekten.
Hierbij is het, zoals eerder aangegeven, van groot belang over goed gefenotypeerde dieren te
beschikken, voldoende DNA van zowel zieke als gezonde dieren te hebben en een systeem van
afstammingsregistratie. Het fenotyperen van de dieren kan geschieden op basis van röntgenfoto’s
volgens een vast protocol, opgesteld in overleg met en beoordeeld door specialisten orthopedie en
radiologie.
Totdat er een goede DNA-test ontwikkeld is, zal selectie van ouderdieren op basis van fenotype en
fokwaarde moeten plaatsvinden. Hiervoor geldt net als bij patella luxatie van de Chihuahua en
hernia bij de Franse Bulldog, dat uitslagen van de fenotype-testen centraal geregistreerd en
openbaar moeten zijn en gekoppeld aan afstammingsgegevens voor het berekenen van de
fokwaarde. De beide rasverenigingen voor de Labrador Retriever, de Nederlandse Labrador
Vereniging (NLV) en de Labrador Kring Nederland (LKN), stellen al sinds jaren selectie op basis van
individueel fenotype (röntgenbeelden) voor deze twee aandoeningen verplicht voor hun leden. 42,43
Het is relatief eenvoudig dit systeem uit te breiden naar selectie op basis van de fokwaarde van
potentiele ouderdieren.
Ook voor de Labrador Retriever geldt, dat daarnaast de heterogeniteit in de populatie bewaakt
moet worden om te voorkomen dat de cumulatieve incidentie van een dergelijke aandoening
verder toeneemt (zie 6.2.3).

6.2.6 Perzische kat
Ogen
Beschadiging van de ogen van de Pers komt voort uit het criterium in de rasstandaard voor ‘grote,
ronde ogen’ en het relatief platte aangezicht, die hiertoe kunnen leiden wanneer in overdreven
variant doorgevoerd. Om de hoge cumulatieve incidentie van oogklachten omlaag te brengen, zal
dus gefokt moeten worden naar minder extreme fenotypen. Hiermee moet de fokker rekening

46

houden bij de keuze van de ouderdieren. Keuze voor een minder extreem fenotype geldt ook voor
de lengte van de neus, zowel ter voorkoming van cornea ulcera en epiphora (traanogen) als van
ademhalingsproblemen. Als voorbeeld voor de fokkers zou men de ‘List of Defects’ van de
Gouverning Council of Cat Fancy kunnen hanteren. Deze wordt op de kattenshows van
verenigingen die aangesloten zijn bij de FNK door keurmeesters gebruikt.10
Nieren
Voor de erfelijke nierziekte PKD bestaat een betrouwbare DNA-test. De ziekte erft autosomaal,
dominant over.44 Dragers en lijders dienen in principe uitgesloten te worden van de fok, tenzij de
genetische variatie binnen de populatie in gevaar dreigt te komen. Als een fokker een specifieke
kat als ouderdier wil inzetten, moet deze eerst worden getest op de aandoening en de testuitslag
moet centraal geregistreerd worden en openbaar zijn. Wanneer deze werkwijze consequent door de
fokkers wordt toegepast, is het mogelijk de ziekte PKD binnen één generatie uit de populatie te
bannen.
Net als bij de drie hondenrassen is het ook bij de Perzische kat van belang de heterogeniteit van de
populatie te bewaken. Hiervoor kan de sector dezelfde middelen aanwenden als die de
hondenfokkerij ter beschikking staan (zie 6.2.3). Binnen de cat fancy bestaat al veel internationale
uitwisseling van fokdieren (outcross).11 Hoewel dit voornamelijk gebaseerd is op uiterlijk, kan dit
per toeval heterogeniteit in de populatie brengen. Om de toegevoegde waarde van een mogelijke
outcross op het gebied van genetische variatie vast te stellen is DNA-onderzoek noodzakelijk.
Daarbij moet het DNA-profiel van het beoogd te importeren dier vergeleken worden met het DNAprofiel van de eigen populatie. Voor een goed zicht op de heterogeniteit in de raspopulatie is
afstammingsregistratie essentieel.
Huid
In dit onderzoek komen huidklachten bij de Perzische kat significant meer voor dan bij Europese
Kortharen. Echter, het gaat hier om een beperkt aantal waarnemingen en het is verstandig hier
meer onderzoek naar te laten verrichten. Het vermoeden bestaat, dat de gevoeligheid voor
schimmelinfecties berust op een erfelijke achtergrond, maar ook hiernaar moet meer onderzoek
plaatsvinden.

6.2.7 Effecten monitoren
Het is van belang de gevolgen van de genomen beslissingen in het beleid binnen een raspopulatie
te kunnen monitoren. Dit geldt zowel voor de erfelijke ziekten als voor aandoeningen door
schadelijke raskenmerken. Ook hiervoor vormen data uit eerstelijns dierenartsenpraktijken een
goede basis. Op welke termijn effecten van het beleid zichtbaar zullen worden in de cumulatieve
incidentiegetallen, is afhankelijk van de aandoening die het betreft. Voor ziekten welke op jonge
leeftijd tot uiting komen, zoals patella luxatie bij de Chihuahua, zal monitoring al na een paar jaar
verschil moeten laten zien wanneer het gevoerde beleid effectief is. Voor aandoeningen die op
latere leeftijd optreden, bijvoorbeeld PKD bij de Pers, zullen de effecten pas op langere termijn
zichtbaar zijn.

6.2.8 Samengevat
Samengevat kan de strategie voor het terugdringen van (erfelijke) ziekten in een raspopulatie er
dus als volgt uitzien:16
1.

2.
3.

Gebruik het nationale monitoringssysteem voor ziekten op basis van data uit eerstelijns
dierenartsenpraktijken. Dit systeem wordt aangeboden door het Expertisecentrum Genetica
Gezelschapsdieren. De metingen kunnen helpen bij het prioriteren van beleid voor
specifieke, rasgebonden problemen en markeren de uitgangspositie binnen een
raspopulatie.
Prioriteer ziekten met een grote mate van welzijnsaantasting en hoge cumulatieve
incidentie in de populatie en hoge risk difference ten opzichte van de controlegroep.
Ontwikkel per ziekte in een raspopulatie duidelijke fokkerij doelstellingen.

47

4.
5.

6.

Laat goede diagnostische screeningsmethoden ontwikkelen waarmee dieren met en zonder
de geprioriteerde ziekte(n) zo effectief en goedkoop mogelijk zijn te onderscheiden.
Stel een advies op voor selectie van dieren voor fokkerij in samenwerking met experts.
Voor ziekten door schadelijke raskenmerken zal selectie plaatsvinden op basis van uiterlijke
kenmerken, waarbij gewaakt moet worden voor extremen. In het geval van erfelijke
aandoeningen is selectie meestal alleen echt effectief mogelijk door middel van een
toegespitste DNA-test. Voorwaarde hierbij is de beschikbaarheid van een goede
diagnostische test en een registratiesysteem. Voorafgaand aan het stadium dat een DNAtest mogelijk is, zullen dieren op basis van fokwaarde en fenotype geselecteerd moeten
worden.
Monitor de voortgang en het succes van het fokprogramma, wederom op basis van data uit
de eerstelijns praktijken. Stel indien nodig het beleid bij op grond van deze informatie.

Alle bij de fokkerij betrokken partijen zullen nauw moeten gaan samenwerken en gebruik maken
van de laatste ontwikkelingen op het gebied van moleculaire genetica en epidemiologie om een
nieuw model van fokkerij te creëren.5, 45 Hierbij moet gedacht worden aan een samenwerking van
fokkers
met
bijvoorbeeld
de
Raad
van
Beheer
of
Vereniging
Beroepsmatige
Kennelhouders geadviseerd door het Expertisecentrum Genetica Gezelschapsdieren van de faculteit
Diergeneeskunde. Belangrijke andere betrokken partijen zijn de KNMvD en Wageningen UR.

6.2.9 Georganiseerde en ongeorganiseerde fokkerij
Binnen de georganiseerde hondenfokkerij zijn al veel van de randvoorwaarden voor het opvolgen
van bovenstaande aanbevelingen aanwezig. Hierin onderscheidt de georganiseerde fokkerij zich
dan ook van de ongeorganiseerde fokkerij. In de ongeorganiseerde fokkerij bestaan nauwelijks
samenwerkingsverbanden, wordt geen centrale afstammingsregistratie bijgehouden en is er geen
overkoepelende organisatie die zorgt voor naleving van basisregels rondom welzijn, gezondheid en
inteeltbeperking. Dit maakt het implementeren van een systeem ter monitoring en verbetering van
de gezondheid van rasdieren uit dit deel van de sector, al dan niet geïmporteerd uit het buitenland,
tot een lastige opgave. De ongeorganiseerde fokkerij zal zich moeten gaan organiseren om
concreet met de gedane aanbevelingen aan de slag te kunnen gaan.
De Nederlandse cat fancy is vergelijkbaar met zowel de georganiseerde als de ongeorganiseerde
hondenfokkerij. Door de vele verschillende stamboekhoudende verenigingen en het feit dat
raskatten niet verplicht gechipt hoeven te worden, is een goede identificatie en
afstammingsregistratie van de dieren binnen de totale Nederlandse populatie onmogelijk. Het
testen van ouderdieren voorafgaand aan een dekking is gebruikelijk, maar deze tests worden
veelal niet verplicht voorgeschreven door een vereniging. De fokker zelf besluit waarop de ouders
getest worden en men gaat uit van het zelfregulerend vermogen van de sector hierin. 23 Door de
‘versplinterde’ organisatiestructuur geldt ook voor deze sector dat het implementeren van een
systeem ter monitoring en verbetering van de gezondheid van de raspopulaties moeizaam is. Om
binnen de georganiseerde kattenfokkerij tot een sluitend systeem te komen, zullen ook raskatten
gechipt moeten worden voor het verkrijgen van een stamboom. Bovendien valt het aan te bevelen
een centraal beheerpunt voor stamboomgegevens in te stellen in plaats van twaalf afzonderlijke.
Hoewel de verenigingen hun gegevens onderling uitwisselen, is een dergelijke manier van werken
arbeidsintensief en geeft een groter risico op foutieve overname van gegevens.

6.2.10 Communicatie en educatie
Tot slot is meer publieke educatie over de aanschaf van een raspup of -kitten en de
welzijnsvereisten van een dier gedurende zijn leven noodzakelijk.16 Het moet voor de consument
duidelijker worden waar men op moet letten bij het kopen van een pup of kitten van een bepaald
ras en tot welke partijen men zich het beste kan wenden voor informatie over de aanschaf en
gezondheid. De consument dient zich ervan bewust te worden, dat fokken met inachtneming van
een gericht gezondheidsbeleid tegen erfelijke ziekten en schadelijke raskenmerken van groot
belang is voor het welzijn en de gezondheid van een dier. De consument moet hier naar informeren
en over geïnformeerd worden bij aankoop van een pup of kitten en de fokker moet zijn
gezondheidsbeleid duidelijk inzichtelijk kunnen maken. Wanneer het Besluit Houders van Dieren

48

vallend onder de Wet Dieren in werking treedt (naar verwachting per 1 juli 2014), zal hierover ook
wetgeving bestaan (Wet Dieren artikel 2.6 lid 2). Er worden dan regels gesteld voor zowel
hobbymatige als bedrijfsmatige fokkers van gezelschapsdieren. Het welzijn en de gezondheid van
ouderdieren en nakomelingen mogen door het fokken niet worden benadeeld en de fokkers krijgen
hiertoe een inspanningsverplichting opgelegd in de wetgeving.
Aanbevelingen over hoe de communicatie naar de consument vorm te geven zijn te vinden in
hoofdstuk 7 van het recentelijk verschenen rapport ‘Liefde maakt blind’ (juli 2013) uitgebracht door
Hogeschool Van Hall Larenstein in opdracht van EZ. Verschillende partijen kunnen in dit proces een
actieve rol spelen. Te denken valt aan: het Landelijk Informatie Centrum Gezelschapsdieren
(LICG), eerstelijns dierenartsen, de brancheorganisatie Dibevo, dierenspeciaalzaken, de Raad van
Beheer, de Federatie Nederlandse Kattenverenigingen en rasverenigingen. Een aantal van deze
organisaties, onder andere het LICG, de RvB en binnenkort ook Dibevo, heeft al een website met
veel informatie voor de consument beschikbaar.
Ook binnen de fokkerijsector zelf zijn communicatie en educatie de sleutelwoorden om te zorgen
dat de personen aan de basis, de rashonden- en -kattenfokkers, instrumenten in handen krijgen
om de situatie op concrete wijze aan te pakken. Zoals eerder aangegeven vormt het meten van de
cumulatieve incidentie van ziekte binnen raspopulaties hiervoor de grondslag en kan daarmee
gericht gezondheidsbeleid worden ontwikkeld.
Het doel van de consument en de fokkerijsector moet uiteindelijk hetzelfde zijn: een gezonder
rasdier!

49

50

Dankwoord
Het opzetten en uitvoeren van dit onderzoek zou niet mogelijk zijn geweest zonder de
medewerking van een aantal belangrijke personen en partijen. Hierbij noem ik Jan Rothuizen, Hille
Fieten en Mirjam Nielen voor het leveren van input en feedback op het plan van aanpak voor de
studie. Ook tijdens het verwerken van de resultaten tot het eindrapport zoals dat er nu ligt, waren
zij ten alle tijden bereid om mee te denken. Daarnaast gaat mijn dank uit naar de tien
deelnemende eerstelijns dierenartsenpraktijken van Sterkliniek Dierenartsen. Zonder hen zou dit
onderzoek niet mogelijk zijn geweest. Ondanks dat ik voor de praktijken een onbekende
‘buitenstaander’ was, kreeg ik het vertrouwen om in de patiëntenadministratie naar de benodigde
gegevens te mogen zoeken. Daarbij was de hulp van de medewerkers van software leverancier
Corilus, in het bijzonder Pieter Wout Duquesnoy, van grote waarde. Ook wil ik de leden van de
klankbordcommissie bedanken, die het gehele proces van kritische feedback hebben voorzien. Hun
adviezen heb ik zoveel als mogelijk meegenomen bij het schrijven van dit rapport. Tot slot wil ik
Saar Beelen van het Ministerie van Economische Zaken hartelijk bedanken voor de prettige
samenwerking, evenals Laura Roest van de Raad van Beheer op Kynologisch gebied en de
rasverenigingen van de voor dit onderzoek geselecteerde rassen: de Nederlandse Chihuahua Club,
de Hollandse Bulldoggen Club, de Nederlandse Labrador Vereniging, de Labrador Kring Nederland
en de Federatie Nederlandse Kattenverenigingen. Zij hebben enthousiast geparticipeerd in de
studie en waren altijd bereid tot het beantwoorden van mijn vragen, waardoor ik veel heb geleerd
over de honden- en kattenfokkerij.
Rest mij alleen nog de hoop uit te spreken dat de resultaten van dit onderzoek en de inhoud van
dit rapport zullen bijdragen aan concrete stappen binnen de Nederlandse fokkerij van rashonden en
–katten om de gezondheid en het welzijn van de dieren in de nabije toekomst daadwerkelijk te
verbeteren. Een noodzakelijk en zeker niet (meer) onmogelijk streven!
Liesbeth Meijndert
(dierenarts, onderzoeker)

51

52

Referenties
1. TV uitzending. Einde van de rashond. Zembla (2010).
2. TV uitzending. Rashonden. Tros Radar (2011).
3. TV uitzending. Rashond vaak te ver doorgefokt. RTL Nieuws (2012).
4. Higgins, A. & Nicholas, F. W. The breeding of pedigree dogs: time for strong leadership. Vet. J.
178, 157-158 (2008).
5. Leroy, G. Genetic diversity, inbreeding and breeding practices in dogs: results from pedigree
analyses. Vet. J. 189, 177-182 (2011).
6. Schriftelijke mededeling. Raad van Beheer op Kynologisch gebied (2013, 2014).
7. Rapport. Feiten & Cijfers - Gezelschapsdierensector 2011. HAS Kennistransfer i.o. Ministerie van
Economische Zaken (2011).
8. www.fifeweb.org/wp/breeds/breeds_prf_stn.php.
9. www.f-n-k.nl/index.html.
10. Kurushima, J. D. et al. Variation of cats under domestication: genetic assignment of domestic
cats to breeds and worldwide random-bred populations. Anim. Genet. 44, 311-324 (2013).
11. Schriftelijke mededeling. Federatie Nederlandse Kattenverenigingen (2013, 2014).
12. Arman, K. A new direction for kennel club regulations and breed standards. Can. Vet. J. 48,
953-965 (2007).
13. Peelman, L. J. in Erfelijke afwijkingen bij de hond. 1e editie. Euroscience (2009).
14. Proefschrift. Ubbink, G. J. Inherited disease in purebred dog populations: predictions based on
common ancestry. Universiteit Utrecht (1998).
15. Asher, L., Diesel, G., Summers, J. F., McGreevy, P. D. & Collins, L. M. Inherited defects in
pedigree dogs. Part 1: disorders related to breed standards. Vet. J. 182, 402-411 (2009).
16. Collins, L. M., Asher, L., Summers, J. & McGreevy, P. Getting priorities straight: risk
assessment and decision-making in the improvement of inherited disorders in pedigree dogs. Vet.
J. 189, 147-154 (2011).
17. Nielen, A. L., van der Beek, S., Ubbink, G. J. & Knol, B. W. Population parameters to compare
dog breeds: differences between five Dutch purebred populations. Vet. Q. 23, 43-49 (2001).
18. Oldenbroek, K. & Windig, J. in Het fokken van rashonden - Omgaan met verwantschap en
inteelt. 1e editie. Raad van Beheer op Kynologisch gebied (2012).
19. Summers, J. F., Diesel, G., Asher, L., McGreevy, P. D. & Collins, L. M. Inherited defects in
pedigree dogs. Part 2: Disorders that are not related to breed standards. Vet. J. 183, 39-45
(2010).

53

20. Parker, H. G. Genomic analyses of modern dog breeds. Mamm. Genome 23, 19-27 (2012).
21. OMIA: omia.angis.org.au/home.
22. Bellumori, T. P., Famula, T. R., Bannasch, D. L., Belanger, J. M. & Oberbauer, A. M. Prevalence
of inherited disorders among mixed-breed and purebred dogs: 27,254 cases (1995-2010). J. Am.
Vet. Med. Assoc. 242, 1549-1555 (2013).
23. Mondelinge mededeling. Federatie Nederlandse Kattenverenigingen (2013).
24. Proefschrift. Reid-Smith, R. J. The incidence of neoplasia in the canine and feline patient
populations of private veterinary practices in Southern Ontario. University of Guelph (1999).
25. Lund, E. M., Armstrong, P. J., Kirk, C. A., Kolar, L. M. & Klausner, J. S. Health status and
population characteristics of dogs and cats examined at private veterinary practices in the United
States. J. Am. Vet. Med. Assoc. 214, 1336-1341 (1999).
26. R-project: www.rproject.org.
27. VIVA: www.corilus.nl/documents/segments/veterinary-surgeons/software.xml?lang=nl.
28. Win Episcope: www.clive.ed.ac.uk/cliveCatalogueItem.asp?id=B6BC9009-C10F-4393-A22D48F436516AC4.
29. Excel: office.microsoft.com/nl-nl/excel/.
30. SPSS: www-01.ibm.com/software/nl/analytics/spss/.
31. Thrusfield, M. V. Application of computer technology to
of veterinary data. The Veterinary Record 112, 538-43 (1983).

the collection, analysis and

use

32. Jansen, A. C. M. et al. Guidelines were developed for data collection from medical records for
use in retrospective analyses. Joural of Clinical Epidemiology 58, 260-274 (2005).
33. Alam, M. R. et al. Frequency and distribution of patellar luxation in dogs. 134 cases (2000 to
2005). Vet. Comp. Orthop. Traumatol. 20, 59-64 (2007).
34. LaFond, E., Breur, G. J. & Austin, C. C. Breed susceptibility for developmental orthopedic
diseases in dogs. J. Am. Anim. Hosp. Assoc. 38, 467-477 (2002).
35. Sanchez-Molano, E., Woolliams, J. A., Blott, S. C. & Wiener, P. Assessing the impact of genomic
selection against hip dysplasia in the Labrador Retriever dog. J. Anim. Breed. Genet. (2013).
36. www.nederlandsechihuahuaclub.info/fokreglement_NCC.pdf.
37. Lavrijsen, I. C. et al. Phenotypic and genetic evaluation of elbow dysplasia in Dutch Labrador
Retrievers, Golden Retrievers, and Bernese Mountain dogs. Vet. J. 193, 486-492 (2012).
38. www.hbc-fransebulldog.nl/hbc/reglementen/448-erecode-van-de-hbc-2.html.
39. Tarpataki, N., Papa, K., Reiczigel, J., Vajdovich, P. & Vorosi, K. Prevalence and features of
canine atopic dermatitis in Hungary. Acta Vet. Hung. 54, 353-366 (2006).

54

40. Bergknut, N. et al. Incidence of intervertebral disk degeneration-related diseases and
associated mortality rates in dogs. J. Am. Vet. Med. Assoc. 240, 1300-1309 (2012).
41. Proefschrift. Bergknut, N. Intervertebral Disc Degeneration in Dogs. Universiteit Utrecht
(2010).
42. www.nlv.nu/fokkenenpups/voorfokkers/fokbeleid.php.
43. www.labradorkring.nl/index.php/fokkerij/verenigings-fokreglement.
44. Van Haeringen Laboratorium: vhlgenetics.com.
45. Mellersh, C. DNA testing and domestic dogs. Mamm. Genome 23, 109-123 (2012).
46. Guide to congenital and heritable disorders in dogs- Includes genetic predisposition to diseases.
6e editie. The Humane Society Veterinary Medical Association (2011).
47. Ocular Disorders - presumed to be inherited in purebred dogs. 5e editie. American College of
Veterinary Ophthalmologists (2009).
48. Vroom, M. W. & Wisselink, M. A. in Huidaandoeningen bij kat en hond: een praktijkgerichte
benadering deel 2. Diergeneeskundig Memorandum 53 (2006).
49. CIDD: ic.upei.ca/cidd.
50. IDID: vet.cam.ac.uk/idid.
51. LIDA: sydney.edu.au/vetscience/lida.
52. OFFA: offa.org.
53. Veterinary Genetics: vetgen.com.
54. Laboratory for Clinical Diagnostics: laboklin.co.uk.
55. Genetic Counseling Services: gencouns.nl.
56. Gough, A. & Thomas, A. in Breed Predispositions to Disease in Dogs and Cats. 1e editie.
Blackwell Publishing Ltd (2004)..
57. Song, R. B., Vite, C. H., Bradley, C. W. & Cross, J. R. Postmortem Evaluation of 435 Cases of
Intracranial Neoplasia in Dogs and Relationship of Neoplasm with Breed, Age, and Body Weight. J.
Vet. Intern. Med. (2013).
58. Vanhaesebrouck, A. E. et al. A novel movement disorder in related male Labrador Retrievers
characterized by extreme generalized muscular stiffness. J. Vet. Intern. Med. 25, 1089-1096
(2011).
59. Corbee, R. J. Obesity in show dogs. J. Anim. Physiol. Anim. Nutr. (Berl) (2012).
60. Schlueter, C. et al. Brachycephalic feline noses: CT and anatomical study of the relationship
between head conformation and the nasolacrimal drainage system. J. Feline Med. Surg. 11, 891900 (2009).

55

61. Gunn-Moore, D. A. & Thrusfield, M. V. Feline dystocia: prevalence, and association with cranial
conformation and breed. Vet. Rec. 136, 350-353 (1995).
62. Young, A. E., Biller, D. S., Herrgesell, E. J., Roberts, H. R. & Lyons, L. A. Feline polycystic
kidney disease is linked to the PKD1 region. Mamm. Genome 16, 59-65 (2005).
63. Biller, D. S. et al. Inheritance of polycystic kidney disease in Persian cats. J. Hered. 87, 1-5
(1996).
64. Strom Holst, B. & Frossling, J. The Swedish breeding cat: population description, infectious
diseases and reproductive performance evaluated by a questionnaire. J. Feline Med. Surg. 11, 793802 (2009).
65. Rapport. Testerink-Baas, E. Erfelijke afwijkingen bij raskatten. St. Platform Verantwoord
Huisdierenbezit (2010).

56

Bijlage 1
Noot: raskenmerk gebonden aandoeningen kunnen tevens als erfelijk beschouwd worden,
aangezien de betreffende raskenmerken overerfbaar zijn.
Beschreven aandoeningen Chihuahua (totaal: 64)
13,15,19,21,33,34,44,46,47,48,49,50,51,52,53,54,55,56

Discipline
Cardiologie - pulmonologie

Aandoening
mitralisklep degeneratie
persisterende ductus arteriosus
pulmonaalstenose

Dermatologie

allergie
anaalklier problemen
colour-dilution alopecia
congenitaal oedeem
demodicose (gevoeligheid voor)
folliculaire dysplasie
Malassezia dermatitis (gevoeligheid voor)*
pattern baldness
pinnae alopecia

Endocrinologie

congenitale hypothyreoidie*
hypoglycemie

Gastro-enterologie

inflammatory bowel syndrome*

Hematologie

hemofilie A
immuungemedieerde hemolytische anemie
methemoglobinemie
pyruvaat-kinase deficiëntie
von Willebrands disease

Hepatologie

extrahepatische portocavale shunt

KNO

trachea collaps
palatoschisis
primaire ciliaire dyskinesie

Neurologie

atlanto-axiale subluxatie**
Chiari-like malformatie
hernia nucleus pulposus type 1 (hals)
hydrocephalus
myasthenia gravis (verkregen)
narcolepsie
necrotiserende leukoencephalitis
neuroaxonale dystrofie
neuronal ceroid lipofuscinosis
sarcoglycanopathie
syringomyelie

Oncologie

melanoom
testikel tumoren

Oogheelkunde

adult cataract
cornea dystrofie (endotheliaal)
entropion
glaucoom
iris atrofie
keratoconjunctivitis sicca
lens luxatie
membrana pupilaris persistens
progressieve retina atrofie
traanogen (epiphora)
vitreum degeneratie

Orthopedie - neurochirurgie

Calve-Legg-Perthe
intervertebrale discusdegeneratie

57

Orthopedie –neurochirurgie (vervolg)

dislocatie schouder
hemimelia
odontoid proces dysplasie
open fontanel**
osteochondrosis dissecans elleboog
osteochondrosis dissecans schouder
patella luxatie
spina bifida

Urologie

ammoniumuraat urolithiasis (levershunt)
cystinurie
hyperuricosurie

Voortplanting

cryptorchidie
dystocia door hypocalcemie
dystocia door obstructie**
hypoglycemie (pups en moederdieren)

*Toegevoegd na interview met specialist; **Direct gevolg van raskenmerk.

Beschreven aandoeningen Franse Bulldog (totaal: 69)
13,15,19,21,34,39,40,44,46,47,48,49,50,51,52,53,54,55,56,57

Discipline
Cardiologie - pulmonologie

Aandoening
atrioveneus fistel
hartebasis tumor*
lymfe-oedeem
mitralisklep degeneratie
pulmonaalstenose
tetralogie van Fallot
ventrikelseptum defect

Dermatologie

atopische dermatitis
congenitale hypotrichosis
congenitaal oedeem
demodicose (gevoeligheid voor)
folliculitis
folliculaire dysplasie
(staart)plooi dermatitis**
seasonal flank alopecia

Endocrinologie

hyperadrenocortiscisme (Cushing)
hypothyreoidie

Gastro-enterologie

histiocytaire colitis
malabsorptie
megaoesophagus
motiliteitsproblemen maag-darmkanaal*
pylorusstenose
voedselintollerantie

Hematologie

immuungemedieerde hemolytische anemie
hemofilie A
hemofilie B
hypoprothrombinemie
von Willebrands disease

KNO

brachycefaal obstructief syndroom**
gespleten lip
otitis externa (proliferatief)
otitis media
palatoschisis
trachea hypoplasie

Neurologie

distale sensorimotor polyneuropathie
hernia nucleus pulposis type 1 (thoracolumbaal)
hydrocephalus

Oncologie

histiocytoom
lymfoom (non specifiek)
mastocytoom

58

Oncologie (vervolg)

oligodendroglioom (hersentumor)

Oogheelkunde

adult cataract
cherry eye
cornea ulcera**
distichiasis
ectopische cilia
ectropion
entropion**
glaucoom
keratoconjunctivitis sicca
lens luxatie
membrana pupilaris persistens
microphthalmie
retina dysplasie
trichiasis**

Orthopedie - neurochirurgie

brachyury
intervertebrale discusdegeneratie
hemivertebrae**
malocclusie kaken**
patella luxatie
sacrocaudale dysgenese
spina bifida

Tandheelkunde

abnormale dentitie**

Urologie

cystinurie
hyperuricosurie
urolithiasis

Voortplanting

cryptorchidie
dystocia door obstructie**
vaginale hyperplasie

*Toegevoegd na interview met specialist; **Direct gevolg van raskenmerk.

Beschreven aandoeningen Labrador Retriever (totaal: 133)
13,15,19,21,33,34,37,44,46,47,48,49,50,51,52,53,54,55,56,58,59

Discipline
Cardiologie - pulmonologie

Aandoening
2e / 3e graads AV-blok
dilatatieve cardiomyopathie
lymfe-oedeem
pericard overvulling
pulmonaalstenose
supraventriculaire tachycardie
syncope
tricuspidalisklep dysplasie
Wolf-parkinson-white*

Dermatologie

atopische dermatitis
congenitale hypotrichosis
cyclische folliculaire dysplasie
hot spots (gevoeligheid voor)
ichthyosis
juveniele cellulitis
likgranuloom (gevoeligheid voor)
nasale depigmentatie (Dudley nose)
nasale parakeratose
pemfigus foliaceous
pododermatitis
primaire seborroe
scrotale vasculaire naevus
sebaceous adenitis
vitamine-A responsieve dermatosis
vitiligo
voedselallergie
waterline disease of black Labrador

59

Endocrinologie

diabetes mellitus
hyperadrenocortiscisme (Cushing)
hypoadrenocortiscisme (Addison)
hypofysaire dwerggroei
hypoglycemie
hypothyreoïdie
insulinoom
primaire hypoparathyreoïdie

Gastro-enterologie

congenitale megaoesophagus
exocriene pancreas insufficiëntie
lymfocytaire-plasmacytaire colitis
perianale fistel
rectum prolaps
voedselallergie

Hematologie

immuungemedieerde hemolytische anemie
hemofilie A
hemofilie B
lymfocytaire thryreoïditis
pure red cell aplasia*
pyruvaat-kinase deficiëntie
trombocytopenie
von Willebrands disease

Hepatologie

hepatitis door koperstapeling
idiopatische hepatitis
intrahepatische portocavale shunt

Klinische voeding

obesitas

KNO

aspergillose*
congenitale doofheid
larynx paralyse
otitis externa (door allergie)*
palatoschisis

Nefrologie

Fanconi syndroom

Neurologie

calcinosis circumscripta
centronucleaire myopathie
congenitale myotonie
degeneratieve myelopathie
distale polyneuropathie
dystrofine-deficiënte musculaire dystrofie
exercise induced collaps
familiale reflex myoclonus
gangliosidosis GM2
idiopathische epilepsie
leukodystrofie
maligne hyperthermie
mucopolysaccharidosis II
myasthenia gravis (verkregen)
narcolepsie
neonatale cerebellaire abiotrofie
neuroaxonale dystrofie
neuronale ceroide lipofuscinosis
swimming puppy syndroom
X-linked motor disorder

Oncologie

histiocytoom
iridociliaire epitheliale tumoren
iris melanoom
limbaal melanoom
lipoom
lymfosarcoom
mastocytoom
melanoom
oraal fibrosarcoom
osteosarcoom
plaveiselcelcarcinoom van tenen

60

Oncologie (vervolg)

tumoren van de neusholte
weke delen sarcoom (hemangiosarcoom)

Oogheelkunde

adult cataract
coloboom
congenitale iriscysten
cornea dystrofie (epitheliaal)
dacryocystitis
distichiasis
ectropion
entropion
mediaal canthaal pocket syndroom
membrana pupilaris persistens
microphthalmie
persisterende hyaloid arterie
persisterende hyperplastische tunica vasculosa lentis
primair glaucoom
progressieve retina atrofie
retina dysplasie
retina dystrofie
vitreum degeneratie

Orthopedie - neurochirurgie

craniomandibulaire osteopathie
elleboog dysplasie
enostosis (panosteitis)
heupdysplasie
hypertrofische osteodystrofie
lumbosacrale stenose
oculo-skeletale dysplasie
osteochondrosis dissecans hak
osteochondrosis dissecans schouder
osteochondrodysplasie (dwerggroei)
patella luxatie
sesambeentjes fracturen*
tendovaginitis bicepspees*
voorste kruisband laesie
Wobbler syndroom

Tandheelkunde

abnormale dentitie

Urologie

cystinurie
ectopische ureteren
hyperuricosurie
juveniele cystitis*
sfincterincontinentie*

Voortplanting

uterus prolaps
vaginale hyperplasie

*Toegevoegd na interview met specialist.

Beschreven aandoeningen bij de Perziche kat en Exotische Korthaar (Totaal: 58)
21,44,48,51,56,60,61,62,63,64,65

Discipline
Cardiologie - pulmonologie

Aandoening
hypertrofische cardiomyopathie
idiopatische longfibrose
peritoneopericardial hernia diaphragmatica
secundaire systemische hypertensie
septumdefecten

Dermatologie

albinisme
dermatofytose (gevoeligheid voor)
dermatosparaxis
dystrofische epidermolysis bullosa
fasciale dermatitis**
gezichtsplooi pyodermie**
idiopatische perioculaire crustae
multiple epitrichiale cysten
primaire seborroe

61

Endocrinologie

diabetes mellitus
hyperadrenocortiscisme (Cushing)
hyperaldosteronisme
hyperparathyreoidie
hyperthyreoïdie

Hematologie

Chediak-Hygashi syndroom
systemische lupus erythematosus

Hepatologie

congenital polycystic liver disease
portosystemische shunt

Klinische voeding

obesitas*

KNO

brachycefaal obstructief syndroom**
congenitale doofheid

Nefrologie

nefrolithiasis
polycystic kidney disease

Neurologie

lysosomal storage disease
polyneuropathie
spongioforme encephalopathie

Oncologie

basaalcel tumoren
maligne lymfoom*
mammatumoren*
talgklier tumoren

Oogheelkunde

aplasie punctum lacrimalis
coloboom
cornea ulceraties / sequesters**
congenitaal cataract
entropion**
fotoreceptor dysplasie
kerato conjunctivitis sicca
progressieve retina atrofie
primair glaucoom
retina degeneratie
traanogen (epiphora)**

Orthopedie - neurochirurgie

hemivertebrae
heupdysplasie
kaakmisvormingen**
patella luxatie*
voorste kruisband laesie*
spinale dysplasie
spondylosis

Urologie

persisterende buis van Muller
persisterende urachus
urogenitale agenese
urolithiasis (calcium-oxalaat)

Voortplanting

cryptorchidie

*Toegevoegd na interview met specialist; **Direct gevolg van raskenmerk.

62

Bijlage 2
Vragenlijst interviews
Per ras apart te bespreken
1. Hoe vaak ziet u dit ras in vergelijking met andere rassen binnen uw specialisme? (nooitsoms- regelmatig-vaak)
2. Kunt u een inschatting maken om welk percentage van het patiënten aanbod dit gaat?
3. Wat zijn de meest gestelde diagnoses? (evt top-3 te noemen in volgorde van voorkomen)
4. Komt dit overeen met de diagnoses zoals genoemd in de bijgevoegde lijst (bijlage 1)?
Ziektes toevoegen/verwijderen indien niet juist.
Lijst doorlopen en per aandoening direct bespreken:







Frequentie van voorkomen van de aandoening bij dit ras (nooit-soms-regelmatigvaak)
Klinische klachten waarmee een patiënt met de aandoening zich presenteert
Leeftijdscategorie van presentatie van de ziekte
Geslachtspredispositie voor de ziekte
Minimale diagnostiek om aandoening vast te stellen
Koppeling met rasstandaard of erfelijke basis

5. Heeft u de indruk dat er een verschil in de frequentie van voorkomen van aandoeningen
bestaat tussen de rashonden met stamboom en de zogenaamde ‘look-alikes’ zonder
stamboom?
6. Heeft u andere opmerkingen/vragen met betrekking tot de besproken rassen of
aandoeningen in het licht van uw discipline?

63

64

Bijlage 3
Patiëntprofiel belangrijke ziekten
Chihuahua
Lever
Extrahepatische portosystemische shunt

Klinische klachten: verminderd bewustzijn is belangrijkste verschijnsel (DDx: hydrocefalus,
levershunt), hepatische encefalopathie klachten (abnormaal gedrag, cirkelen, tegen
voorwerpen aan lopen, soms speekselen, veel slapen/wisselende neurologische klachten),
slechte groei (achterblijvers), gastro-intestinale klachten (braken, diarree), poly-urie/polydipsie, urologische klachten (ammonium-uraat stenen)

Leeftijd: gemiddeld 0 – 5 jaar, maar soms pas op latere leeftijd ontdekt

Diagnostiek: bloedonderzoek (ammoniak, galzuren, leverenzymen: AF+ALT) en evt. echo
lever met Doppler (specialistisch)
Wervelkolom
HNP type 1 (cervicaal)

Klinische klachten: parese, paralyse, (hals)pijn (soms heel acuut)

Leeftijd: gemiddeld 3 – 8 jaar, maar kan ook al op jongere leeftijd (1 – 2 jaar)

Diagnostiek: lichamelijk orthopedisch en neurologisch onderzoek, röntgenfoto’s
wervelkolom halsdeel en myelogram of CT/MRI (specialistisch)
Atlanto-axiale subluxatie

Klinische klachten: ataxie, parese, paralyse, halspijn

Leeftijd: variabel, vaak jong maar kan ook bij oudere hond pas ontdekt worden

Diagnostiek: lichamelijk orthopedisch en neurologisch onderzoek en röntgenfoto’s
wervelkolom halsdeel
Extremiteiten (knie)
Patella luxatie

Klinische klachten: vaak geen, evt. kreupelheid, 'hinkelen', pijn

Leeftijd: jong, 6 maanden – 1 jaar. Bij oudere dieren vaak gevolg van andere
aandoening/toevalsbevinding.

Diagnostiek: lichamelijk orthopedisch onderzoek
Dracht en partus
Dystocia door hypocalcemie

Klinische klachten: niet vorderende partus, jeuk aan de neus, tetanie, hyperthermie, sterfte

Leeftijd: 2 – 6 jaar, meest in 2e – 3e week post partum (top lactatie)

Diagnostiek: lichamelijk onderzoek en bloedonderzoek: calciumbepaling
Dystocia door obstructie

Klinische klachten: niet vorderende partus

Leeftijd: 2 – 6 jaar (fokleeftijd)

Diagnostiek: lichamelijk onderzoek (vaginaal toucher), evt. vaginoscopie
Hypoglycemie pups/moederdieren

Klinische klachten: zwakte, stupor, toevallen

Leeftijd: enkele dagen – 6 maanden oud (pups), 2 – 6 jaar (moederdieren; fokleeftijd)

Diagnostiek: lichamelijk onderzoek en bloedonderzoek: glucosebepaling

65

Franse Bulldog
Voorste luchtwegen
BOS

Klinische klachten: stridor, dyspneu

Leeftijd: jonge dieren: ernstige vorm (vaak dan ook trachea hypoplasie). Anders ontstaan
problemen veelal op middelbare leeftijd.

Diagnostiek: lichamelijk respiratoir onderzoek, röntgenfoto’s thorax/hals om secundaire
problemen uit te sluiten (verslikpneumonie/hernia oespohagei) en keelinspectie/scopie.
Oren
Otitis externa

Klinische klachten: jeuk aan de oren

Leeftijd: alle

Diagnostiek: otoscopie
Wervelkolom
HNP type 1 (thoracolumbaal)

Klinische klachten: acute ataxie, parese, paralyse (soms spastisch), (rug)pijn

Leeftijd: meest jong, 2 – 3 jaar, maar kan op alle leeftijden optreden

Diagnostiek: lichamelijk orthopedisch en neurologisch onderzoek, röntgenfoto’s
wervelkolom en myelogram of CT/MRI (specialistisch)
Ogen
Cherry eye

Klinische klachten: prolaberende rozerode zwelling in mediale ooghoek(en)

Leeftijd: jong, enkele maanden – max 1 jaar

Diagnostiek: ooginspectie
Cornea ulcera

Klinische klachten: pijn (en daardoor blepharospasme), tranenvloed

Leeftijd: alle

Diagnostiek: ooginspectie incl. fluoresceïne-test
Entropion

Klinische klachten: naar binnen gekrulde oogleden, tranenvloed, pijn (en daardoor
blepharospasme)

Leeftijd: jong (vanaf enkele maanden oud)

Diagnostiek: ooginspectie
Erfelijk (adult) cataract

Klinische klachten: vermindering van visus, wit worden van de pupil (lens verdichting)

Leeftijd: 6 maanden – 3 jaar

Diagnostiek: ooginspectie
Dracht en partus
Dystocia door obstructie

Klinische klachten: niet vorderende partus

Leeftijd: 2 – 6 jaar (fokleeftijd)

Diagnostiek: lichamelijk onderzoek (vaginaal toucher), evt. vaginoscopie

66

Labrador Retriever
Lever
Hepatitis, kopergerelateerd/idiopatisch
 Klinische klachten: verminderde eetlust, braken, afvallen, soms pu/pd, icterus
 Leeftijd: 2 – 12 jaar (volwassen)
 Diagnostiek: bloedonderzoek: galzuren en leverenzymen (AF+ALT), echo abdomen,
leverbiopt (specialistisch)
Intrahepatische portosystemische shunt

Klinische klachten: slechte groei (achterblijvers) en poly-urie/poly-dipsie als belangrijkste
verschijnselen, verder: verminderd bewustzijn, hepatische encefalopathie klachten
(abnormaal gedrag, cirkelen, tegen voorwerpen aan lopen, soms speekselen, veel
slapen/wisselende neurologische klachten), gastro-intestinale klachten (braken, diarree),
urologische klachten (ammonium-uraat stenen)

Leeftijd: gemiddeld 0 – 5 jaar, maar soms pas op latere leeftijd ontdekt

Diagnostiek: bloedonderzoek (ammoniak, galzuren, leverenzymen: AF+ALT) en evt. echo
lever met Doppler (specialistisch)
Wervelkolom
Lumbosacrale stenose

Klinische klachten: lage rugpijn, neurologische uitvalsverschijnselen

Leeftijd: 6 – 8 jaar
 Diagnostiek: lichamelijk neurologisch onderzoek en orthopedisch onderzoek, röntgenfoto’s
wervelkolom en evt. CT/MRI (specialistisch)
Ledematen
Elleboogdysplasie

Klinische klachten: wisselende (start)kreupelheid aan voorhand

Leeftijd: 2 – 8 jaar, eerste klachten vaak al < 1 jaar

Diagnostiek: lichamelijk orthopedisch onderzoek en röntgenfoto’s
arthroscopie of CT-scan (specialistisch)

ellebogen,

evt.

Heupdysplasie

Klinische klachten: kreupelheid achterhand, moeite met opstaan en springen, ‘waggelen’

Leeftijd: 2 – 8 jaar, eerste klachten vaak al < 1 jaar

Diagnostiek: lichamelijk orthopedisch onderzoek en röntgenfoto’s heupen
Panosteitis (enostosis)

Klinische klachten: migrerende kreupelheid, pijn

Leeftijd: 6 maanden – 2 jaar (snel groeiende dieren)

Diagnostiek: lichamelijk orthopedisch onderzoek en röntgenfoto’s
Fracturen sesambeentjes

Klinische klachten: kreupelheid, pijn

Leeftijd: jonge dieren

Diagnostiek: lichamelijk orthopedisch onderzoek en röntgenfoto’s ondervoet
Tendovaginitis bicepspees

Klinische klachten: kreupelheid (aandoening vaak secundair aan elleboogdysplasie)

Leeftijd: 2 – 8 jaar

Diagnostiek: lichamelijk orthopedisch onderzoek

67

Urinewegen
Juveniele cystitis

Klinische klachten: actieve incontinentie

Leeftijd: < 1 jaar

Diagnostiek: urineonderzoek
Sfincterincontinentie

Klinische klachten: passieve incontinentie

Leeftijd: middelbare en oudere dieren

Diagnostiek: uitsluiten andere diagnoses
Ectopische ureteren

Klinische klachten: passieve incontinentie, mn vrouwelijke dieren vanwege korte urethra;
mannelijke dieren kunnen klachten maskeren klachten door langere urethra.

Leeftijd: jonge dieren, meest < 1 jaar of na castratie, dus tot 3 jaar
 Diagnostiek: echo en bij twijfel cystoscopie (bij vrouwelijke dieren)
Huid en vacht
Allergie (atopische dermatitis, voedselallergie)

Klinische klachten: jeuk, otitis externa

Leeftijd: jonge dieren, 1 – 6 jaar

Diagnostiek: voedselallergie: eliminatiedieet, atopische
diagnoses, evt. huid- en bloedtest

dermatitis: uitsluiten

andere

Likgranulomen (gevoeligheid voor)

Klinische klachten: likken en bijten op één specifieke locatie (vaak de poot)

Leeftijd: jonge dieren

Diagnostiek: huidinspectie en uitsluiten andere diagnoses
Pododermatitis

Klinische klachten: interdigitale ontstekingen, jeuk

Leeftijd: jonge dieren

Diagnostiek: huidinspectie
Nasale parakeratose

Klinische klachten: overmatige verhoorning aan de neus, korsten, jeuk

Leeftijd: jonge dieren

Diagnostiek: huidinspectie en evt. huidbiopt
Primaire seborroe

Klinische klachten: schilfering, zeer vettige vacht

Leeftijd: jonge dieren

Diagnostiek: huidinspectie, uitsluiten andere diagnoses en evt. huidbiopt

Perzische kat
Ogen
Cornea ulcus/sequester

Klinische klachten: pijn (en daardoor blepharospasme), tranenvloed, bruinverkleuring
cornea

Leeftijd: alle

Diagnostiek: ooginspectie incl. fluoresceïne-test

68

Epiphora

Klinische klachten: tranenvloed

Leeftijd: alle

Diagnostiek: ooginspectie incl. fluoresceïne-test
Huid en vacht
Dermatofytose

Klinische klachten: kale plekken, haarverlies, schilfering

Leeftijd: jonge dieren

Diagnostiek: schimmelkweek
Nieren
Polycystic Kidney Disease (PKD)

Klinische klachten: in beginfase geen, later klachten van chronisch nierfalen (polyurie/poly-dipsie, vermageren, anorexie, lusteloosheid)

Leeftijd: middelbare en oudere dieren

Diagnostiek: echo abdomen (nieren), opsporen dragers in vroegtijdig stadium: DNA-test
Dracht en partus
Dystocia door obstructie

Klinische klachten: niet vorderende partus

Leeftijd: 1 – 6 jaar (fok leeftijd)

Diagnostiek: lichamelijk onderzoek (vaginaal toucher)

69

70

Bijlage 4
Nederlandse samenvatting rasstandaarden
Met rood gemarkeerd de raskenmerken die kunnen leiden tot ziekte en daarmee schadelijk kunnen
zijn. Hierbij is zoals in hoofdstuk 2 genoemd sprake van een glijdende schaal.
Chihuahua
Bron: Nederlandse Chihuahua Club (NCC)
FCI-Standaard No. 218/21.10.2009/GB/Nederlandse vertaling
Vertaling: C. Seidler/M.H.R. Silverentand
Afstamming: Mexico
Publicatiedatum originele standaard: 28-07-2009
Gebruik: Gezelschapshond
Classificatie FCI: Groep 9 Gezelschapshonden
Sectie 6, Chihuahua
Zonder werkproeven
Korte historische samenvatting:
De Chihuahua wordt beschouwd als de kleinste rashond ter wereld en draagt de naam van de
grootste staat van de Mexicaanse Republiek (Chihuahua). Men neemt aan dat deze honden vroeger
in het wild leefden en, rond de tijd van de beschaving van de Toltecs, werden gevangen en door de
inwoners tam gemaakt. Illustraties van een gezelschapshondje, “Techichi” genaamd, dat in Tula
leefde, werden gebruikt als decoraties op stadsarchitectuur. Deze kleine afbeeldingen lijken erg
veel op de hedendaagse Chihuahua.
Algemeen voorkomen:
Deze hond heeft een compact lichaam. Zeer belangrijk is het feit dat zijn schedel appelvormig is en
dat hij zijn middelmatig lange staart erg hoog draagt, ofwel gebogen, ofwel in de vorm van een
halve cirkel met de punt naar beneden wijzend in de richting van de lendenen.
Belangrijke verhoudingen:
De lengte van het lichaam is iets meer dan de schouderhoogte. Gewenst is echter een bijna
vierkant lichaam, speciaal bij de reuen. Bij de teven is in verband met zwangerschap een iets
langer lichaam toegestaan.
Gedrag/temperament:
Snel, attent, levendig en erg moedig.
Hoofd:
Schedelgedeelte: schedel: goed gerond appelhoofd (een typische eigenschap van het ras). Stop:
zeer uitgesproken, diep en breed, het voorhoofd is gerond boven de snuitaanzet. Gezichtsgedeelte:
neus: alle kleuren toegestaan. Middelmatig kort, de punt iets naar boven wijzend. Snuit: kort, van
opzij gezien recht, breed aan de aanzet, toelopend naar de punt. Lippen: droog, nauw aansluitend.
Wangen: slechts licht ontwikkeld, zeer vlak. Kaken/tanden: schaar of tanggebit. Boven- of
onderbijtend, evenals alle andere afwijkingen in de boven- of onderkaak, dienen absoluut bestraft
te worden. Ogen: groot, rondachtig van vorm, erg expressief, niet uitpuilend, perfect donker.
Lichte ogen toegestaan, maar niet wenselijk. Oren: groot rechtop, wijd open, breed aan de aanzet,
geleidelijk toelopend naar hun licht geronde punt. In rust opzij gebogen een hoek van 45°
vormend.
Nek:
Bovenlijn licht gebogen. Middelmatig lang. Bij reuen zwaarder dan bij teven. Geen keelhuid. Bij de
langhaar variëteit is de aanwezigheid van een kraag met langer haar zeer gewenst.

71

Lichaam:
Compact en goed gebouwd. Toplijn: recht. Schoft: slechts weinig zichtbaar. Rug: kort en sterk.
Lendenen: goed bespierd. Kruis: breed en sterk, bijna vlak of licht hellend. Borst: brede en diepe
borstkas, ribben goed gewelfd. Van voren gezien ruim, maar niet overdreven. Van opzij gezien,
reikend tot de ellebogen. Niet tonvormig. Onderbelijning en buik: gevormd door een duidelijk
oplopende belijning. Slappe buiklijn toegestaan, maar niet gewenst.
Staart:
Hoog aangezet, vlak uitziend, middelmatig lang. Breed aan de aanzet, geleidelijk toelopend naar de
punt. Staartdracht is een belangrijk raskenmerk: als de hond loopt, wordt de staart ofwel in een
boog gedragen, of in een halve cirkel met de punt naar de lendenen wijzend, hetgeen balans aan
het lichaam geeft. De staart mag nooit tussen de benen, noch onder de ruglijn gekruld worden
gedragen. Het haar op de staart is afhankelijk van de variëteit en is in overeenstemming met de
vacht op het lichaam. Bij de langhaar variëteit vormt de staart een pluim. In rust hangt de staart
en vormt een lichte hoek.
Ledematen:
Voorhand: rechte voorbenen en van een goede lengte; van voren gezien vormen ze een rechte lijn
met de ellebogen. Van opzij gezien zijn ze verticaal. Schouder: vlak en middelmatig bespierd.
Goede hoeking tussen schouderblad en opperarm. Elleboog: vast en aansluitend aan het lichaam,
hetgeen vrije beweging verzekert. Middenvoet (pols): licht schuin aflopend, sterk en flexibel.
Voorvoet: erg klein en ovaal, met de tenen goed apart, maar niet gespreid (geen hazen- of
kattenvoet). Nagels bijzonder goed gebogen en middelmatig lang. Voetkussens goed ontwikkeld en
erg veerkrachtig. Hubertusklauwen zijn niet gewenst.
Achterhand: achterbenen goed bespierd met lange botten, verticaal en evenwijdig ten opzichte van
elkaar, met een goede hoeking in de heup-, knie- en hakgewrichten, in harmonie met de hoeking
van de voorhand. Hak: kort met goed ontwikkelde Achillespees; van achteren gezien goed apart,
recht en verticaal. Achtervoet: erg klein en ovaal, met de tenen goed apart, maar niet gespreid
(geen hazen- of kattenvoet). Nagels bijzonder goed gebogen en middelmatig lang. Voetkussens
goed ontwikkeld en erg veerkrachtig. Hubertusklauwen zijn niet gewenst.
Gangwerk/beweging:
Lange passen, veerkrachtig, energiek en actief, goed uitgrijpend en stuwend. Van achteren gezien
moeten de benen bijna evenwijdig ten opzichte van elkaar bewegen, zodat de voetafdrukken van
de achtervoeten precies passen in die van de voorvoeten. Bij het verhogen van de snelheid
vertonen de benen de neiging naar elkaar toe te bewegen in de richting van de centrale lijn van het
zwaartepunt (eensporig gaan). Vrij en soepel gangwerk, zonder zichtbare inspanning, hoofd
omhoog en vaste rug.
Huid en vacht:
Huid: glad en soepel over het hele lichaam.
Vacht: in dit ras zijn er twee vachtvariëten.
Korthaar: de vacht is kort, dicht aanliggend over het gehele lichaam. Als er een ondervacht is, is
het haar iets langer. Dun haar op keel en buik toegestaan, iets langer op de nek en staart, kort op
het gezicht en de oren. De vacht is glanzend en de structuur is zacht. Haarloze honden zijn niet
toegestaan.
Langhaar: de vacht moet fijn en zijdeachtig zijn, recht of licht golvend. Te dikke ondervacht is niet
gewenst. Het haar is langer en vormt een bevedering op de oren, nek, aan de achterkant van vooren achterbenen, op de voeten en op de staart. Honden met een lange golvende vacht zijn niet
toegestaan.
Kleuren: Alle kleuren in alle mogelijke schakeringen en combinaties zijn toegestaan, met
uitzondering van de kleur merle.

72

Maat en gewicht:
Bij dit ras wordt alleen gekeken naar het gewicht, niet naar de hoogte. Ideale gewicht: tussen 1,5
en 3 kg. Honden die minder wegen dan 500 gram en zwaarder zijn dan 3 kg worden
gediskwalificeerd.

Franse Bulldog
Bron: Hollandse Bulldoggen Club (HBC)
Vertaling: J.F. Broersma
Herkomst: Frankrijk
Publicatiedatum originele standaard: 28-04-1995
Gebruik: Gezelschapshond, waakhond
Classificatie FCI: Groep 9 Gezelschapshonden
Sectie 11, Kleine Molossers
Zonder werkproeven
Kort historisch overzicht:
De vermoedelijke afstamming: zoals alle dogachtigen van de Molosser uit Epire en het Romeinse
keizerrijk. Verwant aan de Engelse Bulldog, de Alans (uit de middeleeuwen), de Franse Doggen en
Mastiffs. De bulldog die wij kennen is het product van verschillende kruisingen die gedreven
fokkers in de volkswijken van Parijs in de jaren voor 1880 maakten. Destijds als hond van de
slagers en koetsiers van "les Halles", wist hij het hart te veroveren van de high society en de
artiestenwereld door zijn bijzondere bouw en karakter. Hij nam snel in aantal toe. De eerste
rasvereniging werd in 1880 in Parijs opgericht. De eerste geregistreerde inschrijving dateert uit
1885 en de eerste standaard werd opgemaakt in 1898, het jaar waarin de "societe centrale canine"
het Franse Bulldog-ras erkent. De eerste geshowde hond dateert uit 1887. De standaard, gewijzigd
in 1931, 1932 en 1948, werd herschreven in 1986 door H.F. Reant en R. Triquet (gepubliceerd
door de F.C.I. in 1987) en in 1994 door het bestuur van de Franse Bulldoggenclub in samenwerking
met R. Triquet.
Algemeen voorkomen:
Typisch een klein formaat molosser. Krachtige hond voor zijn kleine formaat, kort, gedrongen in al
zijn proporties, kortharig, het gezicht plat en kortneuzig, staande oren en met een van nature korte
staart. Hij moet het voorkomen hebben van een actief dier, intelligent, zeer gespierd met een
compacte structuur en een solide beendergestel.
Gedrag/karakter:
Sociaal, levendig, speels, sportief, slim. Zeer toegewijd aan zijn baas en de kinderen.
Hoofd:
Het hoofd moet zeer krachtig, breed en vierkant zijn; de hoofdhuid vormt bijna symmetrische
plooien en rimpels. Het hoofd van een Bulldog wordt gekenmerkt door een terugwijkende
neuspartij, de schedel bezit in breedte wat hij in lengte heeft verloren.
Schedel: breed, bijna plat, het voorhoofd zeer bol. De wenkbrauwen prominent aanwezig en zijn
gescheiden door een bijzonder ontwikkelde groef tussen de ogen. De groef mag zich op het
voorhoofd niet voortzetten. De occipant is weinig ontwikkeld. Stop: is sterk geaccentueerd. Neus:
breed, zeer kort, wipneus, goed geopende en symmetrische neusgaten, schuin naar achter liggend.
De schuine stand van de neusgaten evenals de wipneus moeten echter altijd de normale
neusademhaling mogelijk maken. Voorsnuit: erg kort, breed, vertoont concentrisch symmetrische
plooien die op de bovenlippen naar beneden lopen. (lengte van de voorsnuit ongeveer 1/6 deel van
de totale lengte van de kop). Lippen: dik, een beetje slap en zwart. De bovenlip sluit aan op de
onderlip in het midden en bedekt de tanden, die nooit zichtbaar mogen zijn, geheel. Het profiel van
de bovenlip is hangend en rond. De tong mag nooit zichtbaar zijn. Kaken: breed, vierkant,
krachtig. De onderkaak beschrijft een grote boog en komt voor de bovenkaak uit. Als de bek is
gesloten wordt het uitsteken van de onderkaak (onderbeet) verminderd door de kromming van het

73

onderkaakbeen. Deze kromming is nodig om een te grote onderbeet te voorkomen. Tanden: de
ondersnijtanden staan in geen geval achter de bovensnijtanden. De onderste snijtanden staan in
een ronde boog. De kaken mogen geen zijwaartse afwijking noch draaiing vertonen. De
verschuiving van de snijtandbogen zou strikt beperkt kunnen zijn, de essentiële voorwaarde blijft
dat de bovenlip en de onderlip op elkaar sluiten zodat ze de tanden geheel bedekken. Wangen: de
spieren van de wangen zijn goed ontwikkeld maar steken niet uit. Ogen: opgewekte uitdrukking,
laag geplaatst, tamelijk ver van de snuit en vooral van de oren, donker gekleurd, tamelijk groot,
goed rond, licht puilend en laten op geen enkele manier wit zien als het dier naar voren kijkt. De
randen van de oogleden moeten zwart zijn. Oren: van gemiddelde grootte, breed aan de basis en
rond aan de bovenkant. Hoog op het hoofd geplaatst, maar niet te dicht bij elkaar, rechtop
gedragen. De ooropening is van voren gezien geheel zichtbaar. De huid moet zacht en fijn
aanvoelen.
Hals:
Kort, licht gebogen, zonder wammen
Lichaam:
Bovenlijn: de bovenlijn gaat geleidelijk omhoog tot het niveau van de lendenen en daarna snel
omlaag tot aan de staart. Deze vorm, waar naar gezocht wordt, is een voortvloeisel uit de korte
lendenen. Rug: breed en gespierd. Lendenen: kort en breed. Romp: peervormig. Borstkas:
cilindrisch en diep; de ribkorf is tonvormig met veel bolling. Front: breed. Buik en flanken:
opgetrokken, zonder overdreven opgaande lijn.
Staart:
Kort, laag aan de romp aangezet, dicht tegen de billen, dik aan de basis, "geknoopt" of natuurlijk
"gebroken" en dun aan het uiteinde. Zelfs in actie moet hij onder de horizontale lijn blijven. Een
relatief lange staart, "gebroken" en dun (niet langer dan de sprong) is toegestaan, maar niet
gewild.
Ledematen:
Voorhand: voorbenen verticaal en parallel van de zijkant bekeken en van voren bekeken ver uit
elkaar staand. Schouder: kort, dik, met een stevige en zichtbare spiermassa. Opperarm: kort
Ellebogen: dicht tegen het lichaam. Onderarm: kort, recht en gespierd. Middenvoet en voetwortel:
stevig en kort.
Achterbenen: sterk en gespierd, de achterbenen iets langer dan de voorbenen waardoor de
achterhand iets omhoog loopt. De benen zijn verticaal en parallel zowel van de zijkant als van de
achterkant bekeken. Dijbeen: gespierd, sterk zonder al te rond te zijn. Sprong: tamelijk lag, niet te
gehoekt of te recht. Hak: stevig en kort. De Franse Bulldog moet geboren worden zonder
Hubertus-klauw. Voeten: rond en klein, zogenaamde "kattevoet", stevig op de grond staand en
licht naar buiten gedraaid. De tenen zijn compact, dik en goed gescheiden met korte nagels. De
voetkussens zijn hard, dik en zwart. Bij gestroomde honden moeten de nagels zwart zijn. Bij de
bonte en fawnkleurige honden ziet men het liefst donkere nagels, maar lichte nagels worden niet
bestraft. Achtervoeten zijn compact.
Gangwerk:
Vrije gangen. De ledematen verplaatsen zich evenwijdig aan de middenlijn van het lichaam.
Vacht:
Mooi glad haar, dicht, glanzend en zacht. Kleur: effen fawn, gestroomd of niet, of met een beperkt
aantal platen (bont). Fawn, gestroomd of niet, met een middelmatig of overwegend aantal platen.
Alle nuances van fawn zijn geoorloofd, van rood tot licht bruin (café au lait). Geheel witte honden
worden geclassificeerd als "fawn, gestroomd met overwegend witte platen". Wanneer een hond een
zeer donkere neus heeft en donkere ogen omringd door donkere oogleden, worden enkele niet
gepigmenteerde vlekken in het gezicht bij uitzondering toegestaan bij zeer mooie honden.

74

Grootte en gewicht:
Niet lichter dan 8 kilogram, maar niet zwaarder dan 14 kilogram voor een Bulldog in goede
conditie. De grootte is in proportie met het gewicht.

Labrador Retriever
Bron: Nederlandse Labrador Vereniging (NLV)
FCI-Standard N° 122 / 12.01.2011 / GB
Land van oorsprong : Engeland
Publicatiedatum originele standaard: 13-10-2010
Gebruik: apporteren
Classificatie FCI: Groep 8 Retrievers, Spaniëls en Waterhonden
Sectie 1, Retrievers
Met werkproef
Kort historisch overzicht:
Het is in de volksmond bekend dat de Labrador Retriever is ontstaan aan de kust van Groenland,
waar de vissers honden hadden met het uiterlijk van de Labrador, zij gebruikte deze honden om de
visnetten met vis uit het water te halen. Het was een uitstekende waterhond, zijn weerbestendige
vacht en een unieke staart, werd vergeleken met die van een otter vanwege zijn vorm en
benadrukken deze eigenschap. Relatief gezien is de Labrador nog niet een heel oud ras. In
Engeland werd de Rasvereniging opgericht in 1916, de vereniging de Gele Labrador Club werd
opgericht in 1925. Het was aan het einde van de jaren 1800 waar op de veldwedstrijden de
Labrador de aandacht trok door zijn werklust. Deze hond was van Col. Peter Hawker en de Graaf
van Malmesbury. Het was de hond genaamd Malmesbury Tramp die door Lorna, Countess Howe
beschreven werd als een van de stamvaders' van de moderne Labrador.
Algemeen beeld:
Sterk gebouwd, kort in lendenen, bijzonder actief. Het lichaam vertoont nooit ‘n buitensporig
uiterlijk of is overdreven zwaar/dik n.a.v. gewicht of bouw breed in schedel, breed en diep in borst
en ribben, breed en sterk in lendenen en achterhand.
Temperament/gedrag:
Goed temperament, erg behendig. Buitengewoon goede neus, zacht in de mond, uitgesproken
liefhebber van water. Een toegewijde, zich makkelijk aanpassende metgezel. Intelligent, levendig
en gezeglijk, met een sterke wil zijn baas te behagen. Vriendelijk karakter zonder spoor van
agressie of ongepaste schuwheid.
Hoofd:
Schedel: breed, scherp besneden zonder vlezige wangen met een duidelijke stop. Neus: breed,
neusgaten goed ontwikkeld. Voorsnuit krachtig en niet spits toelopend. Kaken/gebit: kaken en
gebit sterk met een volmaakt, regelmatig en compleet scharend gebit, dat wil zeggen dat de
bovenste tanden net over de onderste tanden heen vallen en recht in de kaak staan. Ogen:
middelmatig groot, met intelligente en vriendelijke uitdrukking, bruin of hazelnootkleurig. Oren:
niet groot of zwaar, dicht tegen het hoofd aanliggend en vrij ver naar achteren geplaatst.
Hals:
Droog, sterk, krachtig, geplaatst op goed liggende schouders.
Lichaam:
Bovenbelijning: recht. Lendenen: breed, kort gekoppeld, sterk en kort. Borstkas: van goede
breedte en diepte, met goed gewelfde, tonvormige ribben. Dit mag niet tot uitdrukking komen
door overmatig gewicht.

75

Staart:
Kenmerkend voor het ras, erg dik bij de aanzet en geleidelijk toelopend naar de punt, van
middelmatige lengte, vrij van bevedering, maar rondom dik bekleed met een korte, dikke, dichte
vacht, waardoor de ronde vorm ontstaat die beschreven wordt als “OTTERSTAART”. Mag vrolijk
gedragen worden, maar mag niet over de rug krullen.
Ledematen:
Voorhand: voorbenen voorzien van stevige botten en recht van de elleboog tot de grond, zowel van
voren als van opzij bezien. Schouders: schouders lang en schuin liggend. Bovenbelijning:
horizontale bovenbelijning. Lendenen: breed, kort en sterk. Voorvoeten: rond, compact, goed
gebogen tenen en goed ontwikkelde voetzolen.
Achterhand: goed ontwikkeld, niet naar de staart aflopend. Kniehoeking: goed gehoekte knie.
Hakken: laag geplaatst, koehakkig of naar binnen gedraaide hakken is hoogst ongewenst.
Achtervoeten: rond, compact, goed gebogen tenen en goed ontwikkelde voetzolen.
Gang/beweging:
Vrij, voldoende bodem beslaand, recht en zuiver zowel voor als achter.
Vacht:
Kenmerkend voor het ras, kort, dicht, zonder golven of bevedering, vrij hard aanvoelend,
weerbestendige ondervacht.
Kleur: geheel zwart, geel of lever/chocoladekleurig. De gele kleur kan variëren van licht
roomkleurig tot vossenrood. Kleine witte vlek op de borst is toegestaan.
Schofthoogte/maat:
Ideale schofthoogte reuen 56-57 cm, teven 54-56 cm.

Perzische kat
Bron: Federatie Nederlandse Kattenverenigingen (FNK)
Afgeleid van de standaard van de GCCF (Gouverning Council of the Cat Fancy)
Algemeen:
De perfecte Pers is een massieve, evenwichtig gebouwde kat. Hij heeft een flinke kop die in
verhouding is met zijn lichaam. Zijn lichaam moet kort en cobby zijn, met een brede borst, korte,
krachtige poten, grote brede voeten en een korte, volbehaarde staart. Korte dikke nek. De
uitmuntende Pers moet een lange vacht hebben die zijdeachtig of wolachtig van structuur is.
Kop en oren:
De ronde, brede, massieve schedel heeft kleine, afgeronde oren die wijd geplaatst zijn, laag
aangezet, de ronding van de kop volgend. Het binnenoor is behaard, niet overmatig open aan de
basis. De kop heeft volle wangen en een bol en breed voorhoofd. Een korte brede neus, van de
stop tot het neusleertje overal even breed. De stop moet precies tussen de ogen geplaatst zijn. Het
neusleer is volledig gevormd. Goed geopende ruime neusgaten en stevige kin met een vol snuitje,
brede, sterke kaken zonder pinch, een goed sluitend gebit.
Ogen:
De grote, ronde ogen met stralende kleur passend bij de vachtkleur, de ogen zijn wijd uit elkaar
geplaatst, opvallend en niet diepliggend.
Lijf:
Het lijf heeft een gemiddelde tot grote afmeting en is laag op de poten. Het heeft een brede borst,
massieve schouders en romp en is goed gespierd.

76

Poten en voeten:
De korte, dikke, stevige poten hebben grote, ronde brede voeten die liefst van haarpluimen zijn
voorzien. De tenen zijn netjes aaneengesloten, vijf tenen vóór en 4 tenen achter.
Staart:
Goed behaarde, vrij korte staart, passend bij het lichaam. Kort en bossig behaard, in verhouding
met het lijf.
Vacht:
De vacht is lang en dicht ingeplant, fijn van structuur, niet overmatig wollig. Een volle kraag
bedekt de schouders en zet zich voort in een diepe bef tussen de voorpoten. Perzische katten
moeten met zorg voorgebracht worden.

Exotische Korthaar
Dit ras is de kortharige versie van de Perzisch langhaar. Type beschrijving als bij de langhaar.
Vacht: dicht ingeplant, pluche, zachte structuur, sprankelend en afstaand door de hoeveelheid
haar, dus niet plat liggend. Gemiddeld van lengte (ongeveer 2 tot 3 cm) iets langer dan het haar
van kortharen, maar niet golvend.

77

78

Bijlage 5
Zoektermen
Chihuahua
1. Lever
Hepat-, shunt, icterus, lever-, HE
Extra: geel, gele (praktijk 2,6,9)
2. Wervelkolom
Parese, paralyse, uitval, rug-, hernia, HNP, atlanto-, atlas, nek-, hals-, verlam3. Ledematen
Kreupel-, mank, patella-, knie-, lux-, PL
4. Dracht en partus
Partus, bevalling, dystocia, keizersnede, sectio, hypoc-, -nzwakte, hypogl-, NVP, gebo-

Franse Bulldog
1. Wervelkolom
Parese, paralyse, uitval, rug-, hernia, HNP, verlam2. Voorste luchtwegen
Snurken, stridor, benauwd, dyspn-, BOS, verhemelte, gehemelte, palatum, neus3. Oren
Otit-, oren, oor4. Ogen
Cornea-, ulcus, hoornvlies, oog-, cherry, entropion, cataract, staar, FL+
Extra: overhec- (overhechten 3e ooglid; praktijk 10)
5. Dracht en partus
Partus, bevalling, dystocia, keizersnede, sectio, NVP, gebo-

Labrador Retriever
1. Lever
Hepat-, shunt, icterus, lever-, HE
Extra: geel, gele (praktijk 2,6,9)
2. Wervelkolom
Rug-, lumbo-, LS,
3. Ledematen
Kreupel-, mank, heup-, elleboog-, groeipijn, HD, ED, enosto4. Urinewegen
Cystitis, blaaso-, inconti-, blaassfincter, blaassphincter, ureterExtra: urineverlies (praktijk 2)
5. Huid en vacht
Jeuk, pruritus, alopecia, allergie, kaal-, atopi-, schilfers, sebor-, haaruitval, planum

79

Perzische kat
1. Ogen
Cornea-, ulcus, hoornvlies, oog2. Nieren
Nier-, PKD, CIN
3. Huid en vacht
Schimmel, dermatofytose, dermatophytose
4. Dracht en partus
Partus, bevalling, dystocia, keizersnede, sectio, NVP, gebo-

80