2016D00209

LIJST VAN VRAGEN
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft de navolgende vragen
over de brief van de Minister van Economische Zaken «Gaswinning
Groningen en meerjarenprogramma NCG» (Kamerstuk 33 529, nr. 212)
aan de Minister van Economische Zaken voorgelegd.
Voorzitter van de commissie,
Vermeij
Adjunct-griffier van de commissie,
Thomassen

nds-tk-2016D00209

1

Nr.

Vraag

1

Waarom wordt in het huidige beleid vooralsnog uitgegaan van
aardbevingsschade en niet van mijnbouwschade?
Welke maatregelen worden genomen om de marktvraag naar gas
te verminderen?
Hoe wordt omgegaan met schade die ondernemers ondervinden
van de aardbevingen?
Worden ondernemers ook gecompenseerd in exploitatieschade als
direct gevolg van de aardbevingen?
Op welke manieren en voor welke bedragen wordt de komende
jaren op de begrotingen rekening gehouden met het verder
teruglopen van de aardgasbaten?
Op welke manier heeft u zich ingespannen om landen die gas van
Nederland afnemen aan te sporen ook extra energiebesparende
maatregelen te treffen, om hun gasbehoefte terug te dringen?
Waarom is het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) advies uit juni
2015, waarbij geadviseerd is te bepalen bij welke combinatie van
jaarproductie, productieverdeling en gebouwenversterking het
omslagpunt ligt naar een veiligheidsniveau dat voldoet aan en
vastgestelde norm, niet overgenomen?
Worden naast de in het energieakkoord gemaakte afspraken nog
extra maatregelen genomen om de afhankelijkheid van aardgas te
verminderen. Zo ja, welke? Zo nee, waarom niet?
Hoeveel gas is jaarlijks nodig om puur aan de Nederlandse
gasbehoefte te voldoen, zonder daarbij exportverplichtingen mee
te rekenen?
Waarom komt u met een tijdelijk besluit, terwijl in Groningen
behoefte is aan duidelijkheid voor de lange termijn?
Worden de adviezen en expertise van de Nederlandse Aardolie
Maatschappij (NAM) of juist van het SodM gevolgd bij de
risicokaarten die gebruikt gaan worden voor het inschatten van het
aardbevingsrisico?
Wat is het verschil tussen mijnbouw- en aardbevingsschade? Klopt
het dat zettingsschade als gevolg van door gaswinning veroorzaakte bodemdaling niet tot aardbevingsschade wordt gerekend?
Waarom zijn de twee sets schriftelijke vragen van 13-10-2015 over
«rechtsbijstandverzekering taboe voor Groningers in aardbevingsgebied» d.d. 13 oktober 2015 (2015Z19015) en over «de KNMIkaart» d.d. 11 november 2015 (2015Z21197) en d.d. 13 november
2015 (2015Z21459) nog niet beantwoord? Kunnen deze uiterlijk
beantwoord worden voor het geplande schriftelijke overleg over
het gaswinningsbesluit op 19 januari 2016? Zo nee, waarom niet?
Waarom is – ondanks rappel – de op 1 juli 2015 toegezegde brief
over het meetprogramma en alle instrumenten die daarvoor
worden ingezet inclusief de inzet van tiltmeters nog niet ontvangen? Kan deze ruim voor het geplande schriftelijke overleg over
het gaswinningsbesluit op 19 januari worden gestuurd? Zo nee,
waarom niet?
Waaruit blijkt dat bij het winningsbesluit de veiligheid van de
Groningers voorop staat? Hoe zwaar weegt de leveringszekerheid
bij de bepaling van de omvang van de gaswinning uit Groningen?
Heeft u na de aardbeving in Huizinge in 2012 onmiddellijk besloten
dat er geen nieuwe gascontracten afgesloten mogen worden? Zo
nee, waarom niet?
Hoeveel van de voor Groningen gereserveerde 1,2 miljard euro is
tot nu toe gebruikt? Hoeveel staat er in reserve?
Wat is de reden dat bij het besluit geen rechtsmiddelen worden
vermeldt?

2
3
4
5

6

7

8

9

10
11

12

13

14

15

16
17

2

Nr.

Vraag

18

Kunt u aangeven hoeveel m3 laagcalorisch gas (L-gas) voor het
gasjaar 2015/2016 nodig is voor de fysieke vraag in Nederland en
hoeveel m3 voor buitenlandse verplichtingen?
Kunt u aangeven hoeveel m3 L-gas jaarlijks wordt gebruikt voor de
elektriciteitsproductie?
Kunt u aangeven wanneer het besluit genomen is tot het bouwen
van een nieuwe stikstofinstallatie bij Zuidbroek en of het mogelijk
is om dit sneller af te ronden?
Is het thans vastgesteld winningsniveau het absolute maximum
voor de komende jaren?
Wat is het effect op de gasproductie als de verstevigingsoperatie
niet binnen 5 jaar afgerond kan worden?
Hoeveel kubieke meters gas behelst precies de «voorlopige
voorziening van de Raad van State – uitspraak van 18 november
2015»?
Van hoeveel kubieke meters gaswinning is het SodM uitgegaan,
voor de uitspraak van de Raad van State van 18 november 2015 (er
van uitgaande dat SodM een eigen advies uit zou brengen)?
Wat is de definitie van een «relatief koud jaar»?
Hoeveel kubieke meters gas is precies nodig om te voldoen aan de
leveringszekerheid in een «relatief koud jaar», en hoeveel in een
«relatief normaal jaar»?
Waarom wordt bij het vaststellen van de marktvraag naar gas niet
ook een scenario meegenomen met een sterke vermindering van
de marktvraag? Waarom wordt zowel de binnenlandse als de
buitenlandse marktvraag gezien als vaststaand feit, terwijl het
verminderen van de marktvraag prioriteit moet hebben?
Wat is het verschil tussen mijnbouw- en aardbevingsschade? Klopt
het dat zettingsschade als gevolg van door gaswinning veroorzaakte bodemdaling niet tot aardbevingsschade wordt gerekend?
Kunt u uitleggen waarom u in uw beleid vooralsnog uitgaat van
aardbevingsschade en niet van mijnbouwschade, zoals gedefinieerd in de Mijnbouwwet?
Hoe hoog is de jaarlijkse bijdrage van NAM aan het waarborgfonds
mijnbouwschade? Is de bijdrage voor NAM verhoogd sinds 2012
n.a.v. de optredende mijnbouwschade?
Wat is het vermogen van het waarborgfonds mijnbouwschade per
31 december 2015?
Zijn de decentrale overheden tijdig en volledig betrokken geweest
bij het genomen gaswinnigsbesluit? Welke gelegenheid hebben zij
gehad om inbreng te leveren?
Draagt afstemming dan wel betrokkenheid van de decentrale
overheden bij het gaswinningsbesluit bij aan het herstel van
vertrouwen en doet het recht aan de eerdere aanbevelingen van de
Onderzoeksraad voor Veiligheid?
Wat is de exacte rol van de regionale overheden bij het besluitvormingstraject van het (volgende) gaswinningsbesluit
Welke opmerkingen en aanbevelingen van bewoners zijn
overgenomen/ gehonoreerd door de NCG?
Waarom zijn volgens u de analyses van NAM en SodM dat de
seismiciteit in alle scenario’s zal toenemen in de nabije toekomst
en daarmee het blijvend grote risico voor de veiligheid en de
toenemende schade in het aardbevingsgebied, niet verontrustend?
Kunt u inzichtelijk maken hoeveel huishoudens in Groningen op dit
moment schade hebben of hebben gehad?
Kunt u een overzicht maken van schade die herhaaldelijk optreedt
aan eenzelfde woning?
Hoeveel woningen hebben schade groter dan respectievelijk 1.000
euro, 10.000 euro, 100.000 euro, en 500.000 euro?

19
20

21
22
23

24

25
26

27

28

29

30
31

32

33
34
35

36
37
38

3

Nr.

Vraag

39

Gezien dat het aantal schademeldingen is opgelopen tot 55.000,
wat gaat u doen met de aanbeveling van SodM dat de mijnbouwwet stelt dat de operator van het veld moet trachten schade te
voorkomen?
Heeft u nu de enorme omvang van aardbevingsproblematiek
steeds inzichtelijker wordt spijt van de recordwinning van bijna
54 miljard kuub in 2013, mede in het licht van het gegeven dat u de
eerste Minister was die gewaarschuwd was door het staatstoezicht
op het toenemende aardbevingsgevaar?
Hoe beoordeelt u het feit dat u eerst in 2014 aangaf dat ruim
42 miljard kuub nodig is voor de leveringszekerheid, in januari
2015 39,4 miljard kuub en in juni 2015 33 miljard kuub? Hoe
verklaart u deze verschillen, en was de winning in 2014 dan per
seizoen vlakker?
Welke maatregelen neemt u concreet op de middellange en lange
termijn om de afhankelijkheid van aardgas te verminderen?
Over welke termijn spreekt u, als u het heeft over op de «middellange» en «lange» termijn de Nederlandse afhankelijkheid van
aardgas verminderen?
Welke gelegenheid hebben de betrokken decentrale overheden
gehad om op het gasbesluit voor Groningen te reageren?
Aan welke termijn wordt gedacht bij langere termijn? Wordt dan
gedacht aan één, twee of drie jaar of nog langer? Wanneer wordt
een besluit genomen over de lengte van deze termijn?
Is de 3 miljard m3 uit de gasopslag van Norg uiteindelijk aangewend? Is deze in zijn geheel of gedeeltelijk aangewend?
Indien op lange termijn overgeschakeld zou moeten worden op
hoogcalorisch gas (H-gas), betekent dit dan dat alle gasinstallaties
en CV-ketels van Nederland vervangen zullen moeten worden?
Waarop is gebaseerd dat in België uiterlijk in 2024 zal worden
gestart met de ombouw van L-gas naar H-gas?
Kent u de CREG-studie uit 2007 betreffende de investeringsstop
L-gasmarkt en omschakeling op H-gas?
Hoeveel bestaande L-gasapparatuur kan omgebouwd worden naar
H-gasapparatuur?
Heeft België ervaring met de ombouw van L-gas apparatuur naar
H-gasapparatuur? Zo ja, wat zijn de ervaringen in België en kan
deze ervaring geëvalueerd en meegenomen worden bij de
Nederlandse ombouw?
Kunt u aangeven waarom u niet eerder met België, Frankrijk en
Duitsland bent gaan praten over mogelijkheden om versneld de
Groningse gasvraag van deze landen te reduceren?
Kunt u aangeven met welke middelen/sancties u België, Frankrijk
en Duitsland wilt overtuigen om de Groningse gasvraag versneld
te verlagen?
Kunt u aangeven wat de consequentie is voor onze importafhankelijkheid van gas indien de wens van de Kamer om op korte termijn
de kolencentrales te sluiten wordt uitgevoerd?
Klopt het dat sluiting van de kolencentrales resulteert in een
toename van de elektriciteitsproductie door gascentrales waardoor
de mogelijkheden worden beperkt om de Groningse gasvraag
verder te verminderen?
Kunt u aangeven wat de meerkosten zijn van een hoogcalorisch
gastoestel?
Waarom wordt er – na ingebruikname van de nieuwe stikstofinstallatie bij Zuidbroek – nog steeds uit gegaan van 24 miljard m3 in een
relatief koud jaar en 18 miljard m3 in een warm jaar?

40

41

42
43

44
45

46
47

48
49
50
51

52

53

54

55

56
57

4

Nr.

Vraag

58

Waarom wordt pas vanaf 2020 de jaarlijkse import uit Duitsland
van L-gas uit Nederland met 10% vermindert? Hoe verloopt de
vermindering tot nul in 2030?
Hoeveel bedraagt de import van laagcalorisch gas door België en
Frankrijk? Met hoeveel procent per jaar wordt dat in 2020 en 2024
vermindert?
Waarom worden de installaties in Duitsland per 2020 en in
Frankrijk en België pas in 2024 geschikt gemaakt voor h-gas?
Op welke wijze worden mensen geïnformeerd dat per 2017 alleen
nieuwe gastoestellen verkocht mogen worden die zowel op laagals hoogcalorisch gas kunnen werken?
Betekent het feit dat landen die gas van ons importeren wordt
gevraagd voorzieningen te treffen voor hoogcalorisch gas, dat we
dezelfde hoeveelheid gas in de toekomst zullen exporteren maar
dan van een andere samenstelling en dat de gasproductie uit de
niet-Groninger gasvelden omhoog gaat?
Op welke manier wil het kabinet gebruik maken van de «ruimte die
ontstaat» als de nieuwe stikstofinstallaties in gebruik wordt
genomen en er minder behoefte is aan laagcalorisch gas uit
Groningen?
Waarom is niet gekeken naar de risico’s van lagere productiescenario’s dan 21 miljard m3 per jaar?
Kunt u toelichten of, en in hoeverre kan de bouw van de stikstofinstallaties kan worden versneld?
Wie gaat de stikstofinstallatie in Zuidbroek precies aanleggen?
Welk investeringsbedrag is hiermee gemoeid?
Betekent dit dat na 2030 alle laagcalorische CV-ketels vervangen
zullen worden door hoogcalorische CV-ketels? Hoe lang gaat deze
overgangsfase duren? Kunnen laagcolorisch gas en hoogcalorisch
gas naast elkaar staan in de gasleidingen? Hoe gaat deze overgangsfase met een gemengde gasmix er in de praktijk uitzien?
Waarop wordt gebaseerd dat de seismische dreiging nu ineens een
veel gunstiger beeld zou laten zien dan tot nu toe was van
uitgegaan werd?
Kunt u aangeven voor hoeveel procent de kwaliteitsconversie
installaties van Gasunie Transport Services (GTS) het afgelopen
jaar zijn benut?
Kunt u aangeven wat de verwachte benuttingsgraad is van de
kwaliteitsconversie installaties voor dit gasjaar?
Waaruit bestaat de buffer van 2 miljard m3 voor technische
eventualiteiten- Bestaan hier gebruikscriteria voor? Zo ja welke?
Over hoeveel m3 maximaal in totaal spreekt de Raad van State in
haar voorlopige voorziening?
Wat zijn de bepaalde voorwaarden waarvan sprake is in de
voorlopige voorziening van de Raad van State?
Wat is een voldoende niveau om te voldoen aan de fysieke
gasvraag in een warm jaar?
Waarom is in de 2e alinea sprake van een productie tot 33 miljard
m3 in een relatief koud jaar en in de 4e alinea een hoeveelheid van
31 miljard m3 die nodig is?
Wanneer is het «aantoonbaar koud» geweest?
Waarom worden in de scenario’s geen opties voor «peakshaving»
meegenomen, zoals het tijdelijk afkoppelen van grootverbruikers
bij extreem koude dagen?
Waarom vraagt u GasTerra niet om, binnen de bandbreedte van de
leveringszekerheid, zo min mogelijk gas uit het Groningenveld te
winnen?

59

60
61

62

63

64
65
66
67

68

69

70
71
72
73
74
75

76
77

78

5

Nr.

Vraag

79

Gezien alle partijen het erover eens zijn dat het verlagen van het
winningsniveau leidt tot minder seismiciteit, zou dat dan niet
leidend moeten zijn boven een mogelijk effect van fluctuaties wat
NAM en SodM niet kunnen bewijzen noch ontkrachten? Zou
hetgeen wat is aangetoond niet zwaarder moeten wegen in de
afweging en motivering van het winningsniveau, zoals ook
betoogd door de Raad van State?
Is het, gelet op de conclusie van NAM en SodM dat het effect van
fluctuaties in de gaswinning niet duidelijk is, niet beter te focussen
op het zoveel mogelijk verlagen van het winningsniveau, welk
effect op het afnemen van de seismiciteit onomstreden is? Kunt u
in lijn met de uitspraak van de Raad van State, overweging 31.14,
motiveren waarom gekozen wordt voor een winningsniveau van
27 miljard kuub en niet voor 23 miljard kuub met name met het
oog op reductie van de seismiciteit bij een lagere winning in
verhouding met de mogelijke gevolgen van winningsfluctuaties?
Kunt u dit kwantificeren?
Hoe weegt u het afnemen van de seismiciteit door het verlagen
van het winningsniveau, zoals onomstotelijk aangetoond, af tegen
het onbekende effect van seizoensgebonden fluctuaties?
Kunt u een overzicht geven van de maandelijkse fluctuaties in de
winning bij een hogere winning zoals in 2013 en 2014 en de
fluctuaties bij een lagere winning zoals in 2015? Waren er bij een
hoge winning minder fluctuaties tussen zomer en winter?
Hoe zou het volgens u mogelijk gemaakt kunnen worden om
ervoor te zorgen dat bij een relatief warme winter het winningsniveau lager kan liggen?
Kunt u toelichten hoe het systeem van de Title Transfer
Facility(TTF)-markt en de vorming van gasprijzen op deze markt
zich verhouden met een zo efficiënt mogelijk gebruik maken van
opslag en conversie zodat de gaswinning uit het Groningenveld
zover mogelijk kan worden gereduceerd en winningsfluctuaties per
seizoen worden voorkomen?
Kunt u een overzicht geven van het gebruik van de conversieinstallaties voor de omzetting van hoogcalorisch gas in gas van
Groningen kwaliteit in 2012, 2013, 2014 en 2015?
Deelt u de mening dat uw conclusie dat «de verbeterde fysische en
geologische kennis van de ondergrond heeft er onder andere toe
geleid dat de seismische dreiging beter en nauwkeuriger in beeld
gebracht kan worden, met als resultaat dat de seismische dreiging
in het centrum van het aardbevingsgebied een veel gunstiger
beeld laat zien dan waar voorheen van werd uitgegaan» selectief is
omdat dit afgaat op het rapport van NAM dat fors wordt bekritiseerd door SodM, en dus onterecht een te rooskleurig beeld
schetst?
Vindt het SodM zelf ook dat het gaswinningsbesluit in lijn is met
het advies van het SodM? Is hiermee het seismische risico
geminimaliseerd?
Waarom wordt gekozen voor een productiejaar van 1 oktober tot
1 oktober? Welke voor- en nadelen zijn er t.o.v. de systematiek tot
nu toe?
Komt er voor de neerwaarts aangepaste aardgasbaten nog een
nota van wijziging of suppletoire begroting? Zo ja, wanneer?

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

6

Nr.

Vraag

90

Hoeveel bedroegen de jaarlijkse aardgasbaten vanaf 2010
uitgesplitst naar baten uit het Groningenveld en uit de andere
velden?
Hoe hoog was de gasprijs in cent per kubieke meter in deze jaren?
Welke baten per m3 leverde het Gronings gas op in deze jaren?
Wat is de verwachting van de gasbaten uit het Groningen veld
respectievelijk de overige gasvelden voor de jaren 2016 tot en met
2020? Welke gasprijs respectievelijk gasbaten per m3 wordt daarbij
verondersteld?
Wat is de uiterste termijn waarop het nieuw te nemen instemmingsbesluit bekend moet zijn om dit op tijd met de Kamer te
bespreken?
Op welke termijn zijn de consequenties in beeld gebracht van de te
hanteren veiligheidsnorm van 1 op de 100.000 per jaar?
Wat wordt concreet bedoelt met de zin: «om voor de termijn
waarbinnen woningen en andere gebouwen die een veiligheidsrisico tussen 10 (-4) en 10 (-5) per jaar hebben op norm moeten
worden gebracht een periode van 5 jaar te kiezen’
Hoe ziet de concrete tijdsplanning eruit voor het nieuwe winningsplan van NAM, de adviezen van het SodM en het instemmingsbesluit van het Kabinet?
Stelt u NAM de voorwaarde dat in het nieuwe winningsplan het
maatschappelijke veiligheidsrisico zoals gezamenlijk gedefinieerd
door SodM en de commissie Meijdam, naast het individueel risico,
wordt opgenomen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u toezeggen dat over vijf jaar, in 2021, de norm van 10-5 geldt
voor bestaande bouw en dat alle woningen hieraan voldoen? Gaat
u ervoor zorgen dat deze termijn ook opgenomen wordt in het
meerjarenprogramma van de NCG?
Kunt u een overzicht geven van versterkingen die tot nog toe zijn
uitgevoerd? Hoeveel versterkingsprojecten zijn er nog gepland?
Op welke manier kan de productieverdeling over de clusters een
bijdrage leveren aan het beperken van het seismisch risico? Is de
volgorde van het beperken of sluiten van putten hierin een
bepalende factor?
Wordt het onderzoek naar het beperken van fluctuaties door inzet
van Norg en stikstoftoevoeging nu gedaan door de NAM, of door
SodM, of door beiden?
Wat wordt bedoeld met een afkeurnorm van 10 tot de macht -4?
Wat wordt er afgekeurd? En wat gebeurt er dan vervolgens?
Is er consensus over de versterkingsopgave van 3.100 woningen?
Zo nee, wie is het er niet mee eens en waarom niet? Waarom is dit
getal ineens veel lager dan tot nu toe werd aangenomen?
Waarop is de factor 3 gebaseerd? Wat is de onderbouwing
hiervan?
Is bij het bepalen van de versterkingsopgave voor de komende 5
jaar uitgegaan van het gebied met seismische dreiging uit het
advies van SodM of van de seismische dreiging op basis van de
KNMI Peak ground acceleration (PGA) kaart?
Hoe verhoudt het aantal van 360 gebouwen die jaarlijks extra
versterkt moeten worden zich tot het aantal meldingen van
mijnbouwschade dat sinds 2012 jaarlijks binnenkomt bij NAM en
CVW? Hoe verhoudt het aantal van 360 gebouwen die jaarlijks
extra versterkt moeten worden zich tot het aantal gebouwen
waarvan in de periode 2012–2015 is vastgesteld dat ze versterkt
dienen te worden?
Kunt u het begrip maatschappelijke acceptatie definiëren en
operationaliseren?

91

92
93

94

95

96

97
98

99

100
101

102
103

104

105

7

Nr.

Vraag

106

Hoeveel Nm3 laagcalorisch aardgas kan geproduceerd worden met
15% van de capaciteit van de stikstofinstallaties?
Wat wordt bedoeld met «eventuele stimulering van de kleine
velden productie zal naar verwachting de terugloop van de
productie uit Groningen niet geheel kunnen opvangen»? Om welke
extra jaarlijkse productievolumes uit kleine velden gaat het? Bij
welke kleine velden en met welk volume per veld wordt in dit
scenario extra gestimuleerd? Gaat het ook om het aanboren van
nieuwe kleine velden? Zo ja, welke?
Hoeveel monumenten (rijksmonumenten en gemeentelijke
monumenten) zullen versterkt moeten worden?
Op welke wijze wordt bij de versterking van monumenten rekening
gehouden met het behoud van de monumentale waarde van
gebouwen?
Zijn er situaties denkbaar dat er spanning ontstaat tussen het
versterken van monumenten omwille van de veiligheid en het
behoud van het monumentale karakter? Zo ja, op welke wijze gaan
dit soort «belangenconflicten» opgelost worden?
Wat word bedoelt met de zin «dat gebouwen door verbouwingen
of achterstallig onderhoud niet meer aan de bouwnorm voldoet»?
Welke bouwnorm wordt hierbij gehanteerd? Aan welke bouwnorm
moet naar uw mening een boerderij uit 1842 voldoen?
Welke werkelijke versterkingsopgave wordt voor de komende vijf
jaar aangehouden?
Waarom wordt er uitgegaan van eer gelijkblijvende productie van
27 miljard m3 per jaar, waarbij dat met zich meebrengt dat 360
gebouwen versterkt moeten worden?
Indien de productie verder verlaagd wordt tot bijvoorbeeld
21 miljard m3 per jaar, hoeveel woningen moeten dan worden
versterkt? Wat is leidende de veiligheid van de inwoners en de
gebouwen of de gelijkblijvende productie?
Wat wordt bedoelt met de zin «of de hierboven geschetste
versterkingsopgave ook daadwerkelijk aansluit bij de praktijk moet
duidelijk worden uit de eerste ervaringen van de Nationaal
Coördinator Groningen (NCG) met de gebiedsgerichte benadering
in 2016»? Op welke termijn wordt duidelijk of die praktijk aansluit?
Zo nee, wat wordt de aanpak indien aansluiting mist?
Wat is de termijn waarop duidelijk moet zijn dat de risicoprioritering aansluit op de praktijk?
Wie stelt vast of de versterkingsopgave en de risicoprioritering
aansluiten op de praktijk? Hoe gaat hier transparant over bericht
worden?
Wie is benadert een second opinion te doen naar het door NAM
uitgevoerde onderzoek van een verantwoord niveau, door middel
van een winningsplafond en het versterkingsprogramma van de
gebouwen? Wat zijn de uitkomsten van deze second opinion?
Wat zijn uw overwegingen dat u het acceptabel vindt dat bij een
gaswinningsniveau van 27 miljard m3 jaarlijks 360 gebouwen
zodanig aangetast worden door aardbevingen dat deze ook
versterkt moeten worden, aangezien dit niet verenigbaar is met uw
opmerking dat de veiligheid van Groningers voorop staat?
Vindt u het niet raar dat de versterkingsopgave zoals berekend
door NAM veel lager is dan dat experts aangeven? Hoe verklaart u
dat?

107

108
109

110

111

112
113

114

115

116
117

118

119

120

8

Nr.

Vraag

121

Zijn de decentrale overheden tijdig en voldoende betrokken
geweest bij het genomen gaswinningsbesluit? Welke gelegenheid
hebben zij gehad om inbreng te leveren? Kan afstemming dan wel
betrokkenheid van de decentrale overheden bij het gaswinningsbesluit bijdragen aan het herstel van vertrouwen en recht doen aan
de eerdere aanbevelingen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid
(OvV)?
Wat is de exacte rol van de regionale overheden bij het besluitvormingstraject van het (volgende) gaswinningsbesluit? Hoe ziet de
concrete tijdsplanning eruit voor het nieuwe winningsplan van
NAM, de adviezen van het SodM en het instemmingsbesluit?
Bepaalt de NAM dus nog steeds de prioritering bij de versterkingsopgave? Waarom ligt dit niet bij de NCG?
Als de winning uit het Groningenveld temperatuurafhankelijk
wordt gemaakt, tot wanneer blijft winning dan mogelijk? En hoe
lang blijft dit mogelijk als op de oude voet doorgegaan wordt?
Welk percentage vervangend hoogcalorisch gas kan uit Noorwegen worden aangeleverd? Welk percentage uit Rusland, Algerije en
uit liquefied/liquid natural gas (LNG)?
Kunt u schetsen wat de consequentie is voor de importafhankelijkheid indien de Kamer niet akkoord gaat met de eventuele
stimulering van de kleine velden productie?
Waarom geeft het productieniveau van 33 miljard m3 invulling aan
het gevraagde «verantwoorde niveau», terwijl volgens het SodM
het aantal aardbevingen per jaar – en daardoor ook de kans op
sterkere aardbevingen en het seismisch risico – gestaag toenemen,
waardoor er ook na 2021 nog een lange periode van versterking
tegemoet kan worden gezien?
Is een gedeeltelijke omkering van het gassysteem ook mogelijk?
Moeten er geen vraagtekens gezet worden bij het NAM model
aangezien SodM en haar buitenlandse collega’s stellen dat de
uitkomst van het door NAM gebruikte model leidt tot een
onderschatting van de grondversnellingen en als een model leidt
tot onjuiste resultaten?
Kunt u toelichten of bij de huidige winning rekening gehouden
wordt met productiefluctuaties tussen zomer en winter? Zo ja, kunt
u dit inzichtelijk maken?
Wat houdt het overnemen van de aanbevelingen van SodM
volgens u in?
Zorgt u ervoor dat de analyse van het maatschappelijk veiligheidsrisico deel uitmaakt van het winningsplan dat in 2016 door NAM
wordt opgesteld?
Is er voldoende gespecialiseerde kennis aanwezig bij de gemeentelijke bouw- en woningtoezicht om te bepalen welke gebouwen met
mijnbouw en/of aardbevingsschade met voorrang dienen te
worden aangepakt?
Kunt u toelichten waarom het groepsrisico, zoals gedefinieerd in
de omgevingswet niet berekend kan worden?
Wat is het verschil tussen het eerder door SodM berekende
groepsrisico voor Loppersum, en het maatschappelijk risico?
Waarom wordt Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM) niet betrokken bij het definiëren en vaststellen van het
groeps- of maatschappelijk risico?
Bent u in uitvoering van aanbeveling drie voornemens om de
uitwerking en methodiek van de seismische dreiging en risicokaarten te beleggen bij een onafhankelijke instantie, bijvoorbeeld een
samenwerkingsverband tussen TNO en KNMI? Zo nee, waarom
niet?

122

123
124

125

126

127

128
129

130

131
132

133

134
135
136

137

9

Nr.

Vraag

138

Op welke termijn is het door het kabinet gewenste betere
monitoringsplan bekend?
Dringt u, voortvloeiend uit aanbeveling twee, bij NAM er op aan
dat het meet- en regelprotocol en de rapportage wordt verbeterd?
Vereist u van NAM dat het groeps- of maatschappelijk risico in het
voorjaar van 2016, ver vooraf aan het vaststellen van het volgend
winningsplan wordt berekend? Zo nee, wanneer dan?
Op welke termijn heeft het kabinet de praktische uitwerking voor
het aardbevingsgebied en de verbinding met de geldende
toetsingskaders voor en vitale infrastructuur (zoals primaire
zeeweringen) en bedrijven die vallen onder Besluit risico’s zware
ongevallen? En wanneer komen de dringend noodzakelijke
aanpassingen?
Kunt u aangeven aan welke voorwaarden inwoners van het
aardbevingsgebied nog meer moeten voldoen om in aanmerking
te komen voor de opkoopregeling?
Kunt u aangeven per wanneer inwoners van het aardbevingsgebied gebruik kunnen maken van de opkoopregeling voor woningen
met een hoger risico dan 1 op de 10.000?
Kunt u aangeven wat de verwachte kosten zijn van deze nieuwe
opkoopregeling en waar deze uit gefinancierd worden?
Welke verschillen zijn er geconstateerd tussen de gereviewde
KNMI-kaart en de PGA kaart op basis van het ondergrondmodel?
Wie is er eindverantwoordelijk voor de inhoud en het vaststellen
van de gedragen en onafhankelijke – te verankeren – methodiek?
idem de update van de versnellings- en risicokaart? Wie is
eindverantwoordelijk voor het bepalen van het overeengekomen
reviewproces?
Is er een begroting gemaakt voor het MJP? Is er financiële dekking
van het volledige MJP (dus zowel voor het Aardbevingsbestendige
deel als het Kansrijke deel van het MJP?). Kunt u de Kamer hier
inzage in geven?
Is het herstel van vertrouwen (uw brief spreekt op p. 12 over
zekerheid en perspectief bieden voor de regio) alleen mogelijk als
het volledige MJP effectief en efficiënt wordt uitgevoerd?
Is het uitgangspunt dat extra kosten die direct of indirect samenhangen met de gevolgen van de gaswinning en/of de reguliere
verantwoordelijkheid van provincie en gemeenten te boven gaan,
niet in de begrotingen van de decentrale overheden terecht mogen
komen?
Wat wordt verstaan onder leefbaarheid? Klopt het dat Noord
Groningen, dat kampt met krimp en waar de leefbaarheid onder
druk staat, groter is dan de contouren waarbinnen de versterking
plaatsvindt? Is er voldoende koppeling tussen het aardbevingsbestendig maken van het gebied en het Kansrijk maken van de
(gehele) regio? Zijn er voldoende middelen om de noodzakelijke
leefbaarheid in de regio op peil te houden en ter versterken?
Wanneer wordt de witte versie van de Nederlandse Praktijkrichtlijn
voor aardbevingsbestendig bouwen (NPR) aangewezen in de
ministeriële regeling (MR) «regeling bouwbesluit»?
Is het feit dat de NPR nog niet beschikbaar was – achteraf gezien –
van invloed op het meerjarenprogramma? Zo ja, komen er
aanpassingen?
Waarom wordt er gekozen voor een MR «regeling bouwbesluit»?
Op welke wijze kan er een slimme wijze voorgelegd worden
waarbij de Kamer aan zet is? Is het mogelijk om de rechtszekerheid
voor nieuwbouw op een andere wijze dan via een MR vast te
leggen? Zo ja, welke?

139
140

141

142

143

144
145
146

147

148

149

150

151

152

153

10

Nr.

Vraag

154

Wat zijn de betrokken partijen die betrokken gaan worden bij de
praktische oplossingen van de catalogusaanpak? Op welke wijze
komt hier van de uitkomsten op een transparante manier
informatie?
Wat is het verschil tussen mijnbouw- en aardbevingsschade? Klopt
het dat zettingsschade als gevolg van door gaswinning veroorzaakte bodemdaling niet tot aardbevingsschade wordt gerekend?
Kan uitgelegd worden waarom vooralsnog uitgegaan wordt van
aardbevingsschade en niet van mijnbouwschade?
Bent u bereidt om de succesvolle waardevermeerderingsregeling
voor iedereen in het aardbevingsgebied in Groningen die meer dan
1.000 euro schade heeft geleden met kracht moet worden voort te
zetten? Zo nee, waarom niet?
Heeft u ook andere varianten van deze waardevermeerderingsregeling met de regio besproken en, of overwogen? Zo ja, welke en
waarom zijn deze geen onderdeel van het meerjarenprogramma
van de Nationaal Coördinator Groningen?
Heeft u in beeld wat de extra kosten zijn die gemeenten en
provincies in verband met de gaswinning, zoals personeelskosten,
maken? In hoeverre bent u bereid om tegemoet te komen in deze
kosten?
Kunt u toelichten of mijnbouwschade, dus ook schade door
bodemdaling naast schade door bevingen, wordt vergoed? Kunnen
inwoners met schade door bodemdaling door gaswinning terecht
bij het Centrum voor Veilig Wonen (CVW)? Zo nee, waarom niet
Bent u bereid als de aanpak van het CVW succesvol blijkt, zou dit
dan ook bij winningen in andere delen van het land waar schade
optreedt navolging kunnen vinden? Zo nee, waarom niet?
Wat zijn de voor- en nadelen van het instellen van een ethische
commissie zoals voorgesteld door de gemeente Eemsmond
waaraan wordt gerefereerd door de gemeente Eemsmond in haar
brief aan de Nationaal coördinator Groningen van 19 december
2015?
Kan er een lijst komen met de afhandeling van schadegevallen die
over gaan van «regulier» naar «complex»?
Op welke wijze en op welke termijn wordt de Kamer geïnformeerd
over de 34 nog openstaande zaken van de eerder 195 bekende
complexe schadegevallen?
Wat is de definitie van een door NAM gedaan «redelijk» aanbod?
Wat zijn de mogelijkheden voor bewoners indien dit niet als
zodanig wordt ervaren, anders dan een uitputtende en slopende
rechtsgang?
Waarom wordt de waardevermeerderingsregeling in de huidige
vorm stopgezet? Is de behoefte om bewoners te compenseren
voor de geleden overlast niet meer van toepassing? Waarom kan
de regio dit specifieke onderdeel van het meerjarenprogramma
niet steunen?
Waarom is gekozen voor de deadline van (inmiddels) 31 januari
2016 voor de waardevermeerderingsregeling, ook voor schadegevallen buiten de huidige 11 gemeenten? Waarom is niet meer tijd
beschikbaar?
Wat is de financiële onderbouwing van verbetering van de
energieprestatie tot nul-op-de-meter bij zowel huurwoningen als
particuliere woningen? Welke financiering is beschikbaar? Maakt
dit ook deel uit van compensatie voor getroffen bewoners?
Hoeveel van de te verstevigen woningen en gebouwen zullen
nul-op-de-meter worden?

155

156

157

158

159

160

161

162
163

164

165

166

167

168

11

Nr.

Vraag

169

Kunt u precies uiteenzetten welke energiebesparende maatregelen
genomen zullen worden tijdens de versterkingsoperaties van de
gebouwen in Groningen?
Waarom heeft de regio uitgesproken dit specifieke onderdeel van
het meerjarenplan (MJP) niet te kunnen steunen? Doet het
wijzigen/beëindigen van de regeling waardevermeerdering recht
aan de compensatiegedachte, die leeft bij de inwoners en
bestuurders van Noord-Groningen?
Is het terecht dat ook huizenkopers in de regio gebruik kunnen
maken van de regeling waardevermeerdering om hiermee een
stagnerende huizenmarkt en een dalende woningwaarde tegen te
gaan? Waarom komt deze categorie (huizenkopers) straks niet
meer in aanmerking voor de nieuwe regeling? Vind u het terecht
dat het nieuwe instrument voor verduurzaming enkel gekoppeld
gaat worden aan de versterkingsopgave, en niet meer aan de
schades aan huizen?
Kunt u aangeven hoeveel complexe gevallen er in 2015 zijn
bijgekomen en of NAM deze in behandeling neemt?
Waar kunnen gedupeerden terecht die buiten de contourenkaart
vallen?
Vindt u het terecht dat het nieuwe instrument voor verduurzaming
enkel gekoppeld gaat worden aan de versterkingssopgave, en niet
meer aan de schades aan huizen?
Waarom is er niet gekozen voor een regeling naast de waardevermindering voor huizen met schade? Is er voldoende budget voor
twee naast elkaar staande regelingen?
Welke bezwaren heeft de regio ingebracht met betrekking tot de
nieuwe regeling waardevermeerdering?
Op welke termijn kan er resultaat verwacht worden van de
overleggen tussen betrokken gemeenten, de provincie Groningen
en het Ministerie van Binnenlandse Zaken over subsidies voor
energieneutraal wonen? Wordt er een uiterste datum hiervoor
bepaalt? Zo nee, waarom niet?
Kunt u aangeven waarom u nu wel nut en noodzaak inziet van een
ruimere opkoopregeling terwijl u dit voorheen afwees?
Wat is de status van de uitvoer van aangenomen motie Informatie
over sloop, ontruiming en evacuatie in Groningen (TK 34 300 XIII,
nr. 51)?
Waarom is het nieuwe instrument voor verduurzaming enkel
gekoppeld aan de versterkingsopgave, en niet meer aan de
schades aan huizen?
Klopt het dat zettingsschade als gevolg van door gaswinning
veroorzaakte bodemdaling niet tot aardbevingsschade wordt
gerekend, en welke gevolgen heeft dit voor de compensatie- en
schadeherstelregelingen?
Kunt u aangeven of elders in Nederland woningen niet voldoen
aan de 10 (-5) veiligheidsnorm?
Kunt u aangeven in hoeverre bewoners die aan de grenswaarde
van 10 (-4) voldoen zelf kunnen beslissen of zij instemmen met de
soms vergaande verstevigingsmaatregelen?
Waaruit bestaat de steun van het kabinet voor het voorstel van de
Nationaal Coördinator Groningen om in de particuliere woningvoorraad te zoeken naar een werkwijze die bij het versterken van
bestaande woningen een energieprestatie oplevert?
Op welke termijn kan hierover duidelijkheid gegeven worden
richting particulieren die met versterking van hun woning worden
geconfronteerd en «nul op de meter» willen realiseren?

170

171

172
173
174

175

176
177

178
179

180

181

182
183

184

185

12

Nr.

Vraag

186

Is er ruimte voor particulieren om de versterking van hun woning
uit te stellen tot deze duidelijkheid gerealiseerd is?
Waarom wordt er de studie van Gasunie Transport Services (GTS)
over leveringszekerheid, ineens met 2 scenario’s gewerkt (koude
en warme winter) en niet meer met 3 scenario’s (koud, warm,
gemiddelde winter)? Ligt het voor de hand om met een scenario
minder te werken niet lastiger om een volgens gasbesluit te nemen
en eerder te kiezen voor een koude winter scenario? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Waarom wordt er niet al in 2016 begonnen met het uitfaseren van
gastoestellen die alleen laagcalorisch gas aankunnen?
Wanneer heeft naar verwachting 25%, 50%, 75% en 100% van alle
huishoudens en bedrijven een gastoestel dat ook hoogcalorisch
gas aankan?
Wat is precies het verschil tussen de Nederlandse apparaten
enerzijds en de Belgische, Duitse en Franse apparaten anderzijds,
waardoor Nederland niet ook versneld kan overschakelen naar
hoogcalorisch gas?
Blijft de Noord-Duitse gasproductie uit Nedersaksen de komende
jaren stabiel op 10 «billion cubic metres of natural gas» (bcm) per
jaar, of gaat de productie afnemen, en indien dat laatste het geval
is, hoe zijn deze aanpassingen meegenomen in de modellen?
Op welke manier en aan wie worden de kosten van kwaliteitsconversie in de gasmarkt doorberekend?
Hoeveel bcm van de lagere marktvraag in de actualisatie, in
vergelijking met het oorspronkelijke onderzoek, wordt verklaard
door energiebesparing en hoeveel wordt verklaard door de nieuwe
berekening van de verbruiksgegevens?
Waarom is in de actualisatie de benodigde back-up een half bcm
lager dan in het oorspronkelijke onderzoek?
Kunt u aangeven of de daggemiddelde effectieve temperatuur van
–17 graden celsius overeenkomt met de gehanteerde afwijkingsgrond van een koude winter?
Kunt u aangeven of de daggemiddelde effectieve temperatuur van
–17 graden celsius op enigerlei wijze wordt meegewogen bij de
vaststelling van het te hanteren productieplafond in Groningen?
Is de invulling van de resterende vraag naar laagcalorisch gas door
het Groningensysteem te combineren met de inzet van Norg via
een GTS aansluiting, zoals berekend in de gevoeligheidsanalyse
van de actualisatie leveringszekerheid?
Waarom is er in het gehanteerde model van de NAM voor de de
invulling resterende vraag laagcalorisch gas, geen rekening
gehouden met de back-up capaciteit die nodig is bij mogelijke
uitval stikstofinstallaties, en wat is daarvan de impact op de
analyse wanneer het wel wordt meegenomen?
Hoeveel aansluitcapaciteit voor LNG hebben we op het Nederlandse net?
Kunt u aangeven hoe de prijs van LNG-gas en pijpleidinggas uit
bijvoorbeeld Noorwegen en Rusland zich op dit moment tot elkaar
verhouden?
Kunt u aangeven hoeveel miljard kuub gas wij nog uit Noorwegen
zouden kunnen importeren zonder dat Noorwegen daarvoor
nieuwe gasvelden in het Noorden hoeft aan te boren?
Kunt u aangeven hoeveel fysieke importcapaciteit Nederland nog
heeft om gas per pijpleiding te importeren uit Rusland en
Noorwegen en of dit laagcalorisch gas betreft?
Wat zijn de geschatte kosten aan de ombouw van installaties van
laagcalorisch gas naar hoogcalorisch gas?

187

188
189

190

191

192
193

194
195

196

197

198

199
200

201

202

203

13

Nr.

Vraag

204

Door wie worden de geschatte kosten aan de ombouw van
installaties van laagcalorisch gas naar hoogcalorisch gas betaald?
Waarom zijn peakshavingsopties, zoals het afkoppelen van
grootverbruikers tijdens extreem koude dagen, niet onderzocht?
Hoeveel stikstof bevat 1 m3 gas uit Rusland?
Met hoeveel procent neemt het volume toe van 1 m3 gas uit
Rusland als er stikstof aan toegevoegd wordt om gas van
Groninger-kwaliteit te krijgen?
Waarom is er naast toevoeging van stiktsof ook sprake van
verrijking van hoogcalorisch gas bij de omzetting van hoog- naar
laagcalorisch gas? Kunt u met cijfers aantonen dat sprake is van
verrijking?
Uit welke gasvelden in het buitenland wordt vanaf 2010 welke
hoeveelheid gas geïmporteerd?
Komen bij deze gasvelden aardbevingen voor en zo ja, hoeveel en
zo nee, waarom niet?
Hoeveel Nm3 van de 85% van de capaciteit van de stikstofinstallaties zou nu planmatig extra kunnen worden ingezet om de
productie van het Groningenveld verder dan 27 miljard Nm3 te
kunnen ontlasten?
Hoeveel Nm3 laagcalorisch aardgas levert de 15% capaciteit die
GTS minimaal nodig heeft op?
Van welke oorsprong was het gas dat vanaf het jaar 2010 is
gebruikt voor verrijking en om welke hoeveelheden ging het?
Hoeveel elektriciteit gebruikten de bestaande stikstofinstallaties
gemiddeld over de afgelopen vijf jaar?
Hoeveel elektriciteit zal de geplande nieuwe stikstofinstallatie
jaarlijks gebruiken?
Waarom en op basis van welke aannames wordt verwacht dat de
Wobbe-waarde over de onderzochte periode zal stijgen naar 53
MJ/m3?
Waarom werd in het eerdere onderzoek een «gemiddeld jaar» wel,
en nu niet meer opgenomen?
Heeft GTS er volledig zelf voor gekozen om een «gemiddeld jaar»
niet langer door te berekenen, of is dit op verzoek van het
Ministerie van Economische Zaken gedaan?
Bent u bereid om GTS alsnog te vragen om ook «gemiddelde
jaren» door te berekenen?
Kunt u in een tabel aangeven wat het effect op de benodigde
hoeveelheden gas per onderzocht jaar zal zijn, indien de marktvraag per jaar extra afneemt (door energiebesparing) met 1%, 2%,
3%, 4% en 5% bovenop de 1.13% waarmee het onderzoek is
uitgevoerd?
Wat is de orde van grote van het effect op de berekende hoeveelheden gas die nodig zijn voor de leveringszekerheid, van het feit
dat met 1.13% marktafname in plaats van 1,3% tot 1,5% marktafname is gerekend? Kan dit tot verschillen van meer dan 1 bcm
leiden?
Waarom wordt er bij het vaststellen van de marktvraag naar gas
niet ook een scenario meegenomen met sterke vermindering van
de marktvraag?
Heeft de uitspraak van de Raad van State, die gebruik heeft
gemaakt van een gemiddeld jaar (uit de eerste versie van het
onderzoek) als voorlopige voorziening, invloed gehad op de keuze
om niet langer met «gemiddelden» te werken?
Bent u bezig om te onderzoeken of naast de nieuwe stikstofinstallatie in 2019 er nog een additionele stikstofinstallatie nodig is?

205
206

207

208

209

210
211
212
213
214

215
216

217
218

219

220

221

222

14

Nr.

Vraag

223

Hoeveel aardgas wordt in de steekjaren 2016 tot en met 2020
ingezet uit kleine velden?
Hoeveel aardgas wordt in de steekjaren 2016 tot en met 2020
geïmporteerd, uitgesplitst naar Rusland, Noorwegen en landen
met LNG?
Waarom wordt er ineens met twee scenario’s (warme en koude
winter) gewerkt in plaats van met drie (warme, gemiddelde en
koude winter) bij de berekeningen van het leveringszekerheidsniveau?
Kunt u toelichten of het mogelijk is om de gasopslag en conversie
efficiënter in te zetten voor een vlakkere winning? Op welke
manieren gebeurt dit al?
Welk financiële prikkel is er voor NAM om hun gasopslag zo
efficiënt mogelijk in te zetten voor een vlakke winning? Welke
prikkel is er voor Gasunie om zoveel mogelijk gebruik te maken
van de conversiecapaciteit?
Welke mogelijkheden zijn er om ervoor te zorgen dat de opslag van
NAM en de conversiecapaciteit van Gasunie efficiënter te
gebruiken ten behoeve van een zo laag mogelijke en vlakke
winning uit het Groningenveld?
Hoeveel gas van Groningen-kwaliteit wordt er tot eind 2029
geëxporteerd naar de verschillende buitenlanden, uitgesplitst naar
land? Om hoeveel huishoudens gaat het per land?
Kunt u aangeven of het hanteren van het toetsingscriterium van
een daggemiddelde effectieve temperatuur van –17 graden niet
wat tegenstrijdig is met de verwachte temperatuurstijging van
minimaal 2 graden door de klimaatverandering?
Zijn sinds 2013 nieuwe exportcontracten afgesloten en zo ja, welke,
wat is daarvan de looptijd en om welke hoeveelheden gaat het?
Waarom wordt er bij het vaststellen van de marktvraag naar gas
niet ook een scenario meegenomen met een sterke vermindering
van de marktvraag, gezien het feit dat de marktvraag kan
fluctueren?
Kunt u het effect aangeven waarom wordt gekeken naar de
temperatuurprofielen van de laatste 42 jaar in plaats van bijvoorbeeld naar de laatste 20? Hoeveel minder gas zou er nodig zijn in
een gemiddeld koud jaar als wordt gekeken naar de laatste 20 jaar?
Waarom kan er in een warm jaar minder hoogcalorisch gas verrijkt
worden dan in een koud jaar (9 bcm in het wamste jaar en 12 bcm
in het koudste jaar)?
Zijn er nog andere gevoeligheidsanalyses, naast de uitgevoerde
gevoeligheidsanalyses met betrekking tot de wobbe-waarde van
51,8 MJ/m3 en de GTS-aansluiting Norg, overwogen maar
uiteindelijk niet onderzocht, en zo ja, welke?
Waarom is er geen gevoeligheidsanalyse gedaan met een wobbe
waarde van 54 MJ/m3?
Wat zijn de (on)mogelijkheden om Norg inderdaad via de GTS
aansluiting te laten verlopen?
Hoeveel extra gas moet er uit de kleine velden komen om de
wobbe waarde op 51,8 bcm te houden de komende 5 jaar?
Deelt u de mening dat de NAM toeschrijft naar een winningsplafond van 33Nm3? Zo nee, waarom kijkt NAM dan alleen naar de
versterkingsopgave bij een winningsplafond van 33Nm3 en niet bij
lagere winningsplafonds?
Waarom heeft de NAM alleen de risico’s bij productiescenario’s
van 33, 27 en 21 miljard m3 doorgerekend en niet naar de risico’s
bij veel lagere productiescenario’s gekeken?

224

225

226

227

228

229

230
231

232

233

234

235
236
237
238

239

15

Nr.

Vraag

240

Geeft volgens u figuur 4.5 aan dat de seismiciteit met een
gelijkblijvende winning van 33bcm/per jaar gaat toenemen? Zo ja,
bent u dan van mening dat daarom de versterkingsopgave zeer
belangrijk is voor het veiliger maken van het aardbevingsgebied in
Groningen en speelt dit mee bij uw inzet ten aanzien van de
versterkingsopgave?
Kan volgens u uit figuur 4.7 afgeleid worden dat alleen bij een
winning van 21 bcm/year in 2020 de seismiciteit gelijk gehouden
kan worden?
Is er bij de veiligheid van het ondergrondse leidingennet aandacht
besteedt aan het leidingennet met betrekking tot het transport van
aardgascondensaat naar de locatie te Farmsum en de aardbevingsbestendigheid van deze locatie?
Welke grondversnelling hoort bij de aardbevingen die zich sinds
2010 hebben voorgedaan in het Groningen-veld?
Waarom is bij het bepalen van de gevolgen van de Groningse
aardbevingen niet de schaal van Richter maar wel de grondversnelling maatgevend?
Hoe is de relatie tussen de schaal van Richter en de grondversnelling?
Wat is de betekenis van het woord versnelling in de term grondversnelling? Waar duidt de versnelling exact op?
Onderschrijven u en SodM dat er sprake is van een laag dreigingsniveau – low hazard – als de PGA-waarde kleiner is dan 0,08g; van
een gemiddeld dreigingsniveau – moderate hazard – als de
PGA-waarde gelegen is tussen 0,08g en 0,24g; en van een hoog
dreigingsniveau – high hazard – als de PGA-waarde groter is dan
0,24g? Zo nee, waarom niet en op welke wijze deelt u de PGA
waarde dan in?
Is het juist dat de PGA waarde voor de stad Groningen van 0,08g
bedraagt, voor Bedum 0,18g, voor Middelstum 0,28g en voor
Loppersum 0,36g? Zo nee, hoe hoog zijn de PGA-waardes voor
deze plaatsen dan volgens u en de toezichthouder?
Wordt het effect van breuken die vanuit het gasreservoir doorlopen
tot onder het gasveld niet meegenomen in de modellen van NAM
of SodM? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom is dit niet terug te
vinden in het SodM rapport?
Kunt U aangeven hoe de productie van 27 miljard Nm3 verdeeld is
over de verschillende regio’s boven het Groningenveld?
Is de productieverdeling over de verschillende regio’s boven het
Groninger veld zo ingericht dat daarmee voor alle regio’s het
seismisch risico is beperkt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u dit
onderbouwen?
Zijn de boringen ten behoeve van het Deltares onderzoek naar de
ondiepe ondergrond opgenomen in de dinodata-bestanden en
online inzichtelijk?
Welke onderzoeken zijn gedaan naar het seismisch risico in de
ondiepe ondergrond van de gemeente Oldambt? Is dit naar
mening van u en de toezichthouder voldoende? Zo ja, waarop
baseren u en de toezichthouder daarbij? Zo nee, welke onderzoeken wil de toezichthouder hier uitgevoerd zien?
Waarom heeft NAM geen risico’s doorgerekend voor scenario’s
met minder gaswinning dan 21 miljard Nm3 aardgas, terwijl SodM
concludeert dat zelfs bij 21 miljard Nm3 aardgas productie de kans
op aardbevingen stijgt?

241

242

243
244

245
246
247

248

249

250
251

252

253

254

16

Nr.

Vraag

255

Kunt u op basis van budget, opdracht en beschikbaarheid van
personeel inzichtelijk maken dat Sodm voldoende mogelijkheid
heeft om zelf onderzoek te verrichten in het licht van het artikel
«Toezichthouder gaswinning mag niet op eigen onderzoek
steunen» gepubliceerd in het Financieel Dagblad op 14 december
2015?
Hoe is precies de relatie tussen enerzijds het aantal aardbevingen
en de regionale verdeling daarvan, en anderzijds de hoogte en
verdeling van de gasproductie?
Kan kwantitatief uiteengezet worden hoe de relatie is tussen een
afname van de
gasproductie en van het aantal bevingen? Hoeveel vermindert de
kans op
sterke bevingen bij afname van de gasproductie en om welke
kracht van bevingen gaat het hier?
Op grond waarvan heeft SodM de vertraging van enkele maanden
tot een half jaar bepaald waarmee de seismiciteit reageert op
veranderingen in de productie?
Waarom is de vertragingstijd tussen verlaging van gasproductie en
seismiciteit volgens SodM lager dan in 2013 werd aangenomen?
Kan uit de nieuwe beoordeling van SodM, dat het niveau van de
seismische dreiging in het gebied rond Loppersum lager is dan in
mei 2015 verondersteld werd aangezien de onzekerheid in de
berekeningen is afgenomen door een beter begrip van de
samenstelling van de ondiepe ondergrond (tot ca. 200 meter
diepte) en de invloed daarvan op de voortplanting van trillingsgolven, worden geconcludeerd dat de samenstelling van de ondiepe
ondergrond pas na 2015 goed is onderzocht? Zo ja, waarom is dat
niet eerder onderzocht en waarop was de eerdere beoordeling van
de seismische dreiging rond Loppersum gebaseerd? Zo nee, welke
nieuwe inzichten heeft het recente onderzoek opgeleverd?
Is het juist dat pas na de aardbeving te Huizinge in augustus 2012
veel onderzoek naar de ondergrond in gang is gezet? Zo ja,
waarom is dat onderzoek niet eerder gebeurd, aangezien al vanaf
1993 bekend was dat er een relatie is tussen gaswinning en
aardbevingen? Zo nee, welke instanties hebben welke onderzoeken
uitgevoerd in de periode 1993 tot en met augustus 2012?
Wat is uw verklaring voor het vrijwel niet afnemen van het niveau
van de seismische dreiging bij de stad Groningen en bij Delfzijl ten
opzichte van mei 2015?
Op grond van welke oorzaken strekt het Groninger gasveld zich uit
tot onder een deel van de stad Groningen? Klopt het dat onder het
universiteitsterrein Zernike in de stad Groningen op 3 kilometer
diepte een zelfde zandsteenlaag zit als een aantal kilometers
oostelijk? Zo ja, waarom zit er onder dat deel van de stad Groningen geen aardgas?
Welke grondversnelling PGA ligt ten grondslag aan het aardbevingsbestendiger maken van het Groninger Forum in de stad
Groningen? Kan de hele stad Groningen te maken krijgen met deze
PGA? Zo nee, welk deel wel en welk deel niet, en waarop baseert u
dit?
Bij welk niveau van gaswinning uit Groningen staat de veiligheid
van Groningers voorop? Is het veilige niveau van gaswinning nog
steeds 12 miljard m3 per jaar, zoals SodM in 2013 stelde? Zo nee,
waarom niet?

256

257

258

259
260

261

262

263

264

265

17

Nr.

Vraag

266

Wordt het SodM voldoende bediend door de NAM als het gaat om
de gewenste data? Valt seismische dreiging onder milieuinformatie, zoals bedoelt in de EG-verordening Pollutant release
and transfer registers (PRTR), het verdrag van Aarhus en de Wet
milieubeheer? Zo nee, waarom niet?
Waarom is geen onderzoek gedaan naar een lager niveau van
gaswinning dan 21 miljard m3 per jaar en is zelfs 33 miljard m3 per
jaar als uitgangspunt gekozen voor de komende jaren, terwijl bij
deze volumes de kans op aardbevingen groter wordt in de
komende jaren?
SodM leidt uit de berekeningen van NAM af dat de seismiciteit bij
een winningsplafond van 33Nm3 in de komende jaren en daarna
toeneemt, en in iets mindere mate toeneemt bij een winning van
27Nm3 of 21Nm3, noopt u dit om de versterkingsopgave in een zo
kort mogelijke tijd en grondig te realiseren? Zo ja, naar welke
tijdsperiode streeft u en hoe gaat u dit met een integrale aanpak
bereiken?
Waarom heeft NAM het advies van SodM uit juni 2015, om te
bepalen «bij welke combinatie van jaarproductie, productieverdeling en gebouwenversterking het omslagpunt ligt naar een
veiligheidsniveau dat voldoet aan de vastgestelde norm», niet
opgevolgd? Zijn er consequenties of sancties verbonden voor NAM
aan het niet opvolgen van het advies van de toezichthouder? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, sancties kan SodM NAM opleggen als
NAM blijft weigeren adviezen van de toezichthouder op te volgen?
Hoe omvangrijk is de versterkingsopgave in Groningen en waarop
is dat gebaseerd? Onderschrijft u de argumentatie van het SodM
dat: het aantal te versterken huizen in werkelijkheid veel hoger dan
4000 uit kan vallen?; bij een productie van 33 miljard m3 het aantal
bevingen en de gevolgen daarvan toeneemt?; dat met een
jaarproductie van 33 miljard Nm3 niet voldaan wordt aan de
gestelde norm? Zo nee, welke feiten en argumenten kunnen
daarvoor gegeven worden?
Onderschrijft u dat er volgens de mijnbouwwet maatregelen
moeten worden genomen om schade aan gebouwen te beperken
of te voorkómen? Zo ja, op welke manier geeft u daar vorm aan?
Zo nee, waarom niet? Op welke manier is dit bij de vaststelling van
het productieplafond voor gasjaar 2015/2016 meegewogen?
Suggereert het SodM met de figuur bij conclusie 2b dat bevingen
met een magnitude onder de 1.5 niet noemenswaardig zijn en
geen schade kunnen veroorzaken aan gebouwen? Zo ja, waar
baseert SodM dit op en kent SodM gebieden in Nederland (buiten
de mijnbouwgebieden) met dezelfde omvang van problemen met
de bouwkundige staat van bouwwerken?
Waarom bent u van mening dat een plafond van 27 Nm3/jaar
voldoet aan de veiligheidsnorm terwijl het SodM aangeeft grote
vraagtekens te zetten bij de 33 Nm3/jaar die de NAM hanteert,
zonder dat NAM daarbij het advies van het SodM op volgt om te
kijken «bij welke combinatie van jaarproductie, productieverdeling
en gebouwenversterking het omslagpunt ligt naar een veiligheidsniveau dat voldoet aan de vastgestelde norm»?
Waarom concludeert het SodM dat het door NAM genoemde
aantal te versterken huizen (4000) erg onzeker is?
Hoe valt het aantal, door NAM genoemde, te versterken huizen te
rijmen met het niet minder worden van risico in Delfzijl en
Groningen?

267

268

269

270

271

272

273

274
275

18

Nr.

Vraag

276

Waarom heeft de NAM het advies van de SodM niet opgevolgd en
onderzocht wat de optimale combinatie van jaarproductie en
gebouwenversterking is, gebruik makend van verschillende
productieniveaus?
Welke mogelijkheden of sancties heeft het SodM om de NAM er
toe te bewegen alsnog het advies op te volgen om de optimale
combinatie van jaarproductie en gebouwenversterking te
berekenen?
Wordt van de NAM verwacht om alsnog te voldoen aan het
verzoek van SodM om te onderzoeken «bij welke combinatie van
jaarproductie, productieverdeling en gebouwenversterking het
omslagpunt ligt naar een veiligheidsniveau dat voldoet aan de
vastgestelde norm», aangezien dit advies niet is opgevolgd? Is
onderzoek bekend dat antwoord geeft op dit verzoek?
SodM zet vraagtekens bij de haalbaarheid van de versterkingsoperatie, zou daarom niet moeten worden ingezet op het aanpakken
van de bron van het probleem en dus de gaswinning verder
terugbrengen om de veiligheid van omwonenden te vergroten?
Op welke wijze zal NAM schade aan huizen en gebouwen
voorkomen, zoals voorgeschreven staat in de Mijnbouwwet?
Waarom denkt u dat een plafond van 27 miljard m3 wel voldoet
aan de norm, terwijl het SodM aangeeft grote vraagtekens te zetten
bij de 33 miljard m3 die de NAM hanteert zonder daarbij het advies
van SodM op te volgen om te kijken «bij welke combinatie van
jaarproductie, productieverdeling en gebouwenversterking het
omslagpunt ligt naar een veiligheidsniveau dat voldoet aan de
vastgestelde norm»?
Waarom heeft de NAM in haar verstevigingsopdracht alleen
gekeken naar te versterken huizen en andere gebouwen buiten
beschouwing gelaten, terwijl volgens de Mijnbouwwet ook
maatregelen moeten worden genomen om schade aan gebouwen
te voorkomen of beperken?
Welke maatregelen treft u voor verstevigingsmaatregelingen na
2021, gezien het feit dat SodM stelt dat met een gaswinningsniveau van 27 m3 het aantal aardbevingen alsnog zal toenemen?
Welke gevolgen verbindt u aan de conclusie van SodM dat de
NAM heeft nagelaten het advies van SodM om te onderzoeken bij
welke combinatie van jaarproductie, productieverdeling en
gebouwenversterking het omslagpunt ligt naar een veiligheidsniveau dat voldoet aan de vastgestelde norm?
Hoe beoordeelt u de inschatting van NAM dat 4000 huizen
verstevigd moeten worden, zeker gezien het feit dat SodM hier
grote vraagtekens bij zet en mogelijk een veelvoud verwacht?
Deelt u de mening van het SodM dat NAM eenzijdig gekeken heeft
naar een winningsniveau van 33 miljard kuub? Zo ja, hoe gaat u
NAM hierop aanspreken? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid om NAM de voorwaarde te stellen om punt c, wat
SodM eigenlijk NAM heeft gevraagd om te doen in juni 2015, uit te
voeren?
Deelt u de mening dat wanneer ten aanzien van de leveringszekerheid een dusdanige reductie in het winningsniveau niet mogelijk
zou zijn, het goed zou zijn om dit omslagpunt als genoemd in c
berekend te zien? Zo nee, waarom niet? Zo ja, legt u aan NAM op
om dit te berekenen?

277

278

279

280
281

282

283

284

285

286

287

288

19

Nr.

Vraag

289

Bent u het eens met punt d, dat NAM naast het borgen van de
veiligheid eveneens maatregelen dient te nemen dat er geen
schade ten gevolge van gaswinning optreedt? Zo ja, hoe gaat u
ervoor zorgen dat dit meegenomen wordt in de onderzoeken en
analyses van NAM?
Waarom zijn de studies inzake het veiligheidsrisico voor industriële
objecten nog niet afgerond? Welke redenen heeft dit? Valt
Tankerpark Delfzijl ook onder de onderzochte industriële objecten?
Zo nee, waarom niet?
Waarom heeft NAM het groepsrisico nog niet bepaald? Waarom is
daar nog steeds geen nadere informatie over beschikbaar? Hoe kan
het dat na jaren studie de effectiviteit van de veiligheidsmaatregelen om het groepsrisico te beperken nog niet duidelijk is? Welke
redenen worden daarvoor gegeven en wat is daarover het oordeel
van de vergunningverlener en de toezichthouder? Zijn er voorbeelden van andere bedrijven die operationeel blijven terwijl onduidelijk is of ze voldoen aan de normen voor groepsrisico? Zo ja, welke
bedrijven zijn dit en gedurende welke periode heeft dit gespeeld?
Is de volgende analyse van SodM juist en houdt het in dat vanaf
2017 eventueel weer gas uit de regio Loppersum gewonnen gaat
worden? «SodM wijst erop, evenals in het advies van juni 2015, dat
de gunstige gevolgen van de
productiemaatregel in de vijf Loppersum clusters tijdelijk zijn.
Doordat de gasvoerende gesteentelagen in het hele Groningenveld
met elkaar in verbinding staan, zal de gaswinning en de daarmee
gepaard gaande drukdaling in de rest van het gasveld, op een
termijn van 3 à 5 jaar (gerekend vanaf begin 2014) weer leiden tot
een toename van de drukdaling rond Loppersum. Uit nader
onderzoek zal moeten blijken of een continuering van de Loppersum maatregel verstandig is, dan wel dat het voor een evenwichtige verdeling van de compactie van het gasvoerende gesteente
beter is om weer enkele clusters bij te zetten.»
Hoe verhoudt een dergelijke winning tot de uitspraak van de Raad
van State over de gaswinning rond Loppersum?
Onderschrijft u de visie van SodM dat er waarschijnlijk nog twee à
drie jaar nodig zijn om de aanwijzingen dat snelle productiefluctuaties ongunstig zijn voor de seismiciteit op hun juistheid te testen?
Op welke wijze is deze onzekerheid meegewogen in het gasbesluit
2016? Welke gevolgen heeft deze onzekerheid voor de gaswinning
vanaf oktober 2016, dus het gasjaar 2016–2017 en volgende?
Hoe ziet het SodM de rol van de «tiltmeters» in het traceren van de
(meer uitgestelde) effecten van de gaswinning op de bodem en
bebouwing? Vindt het SodM tiltmeters bruikbare instrumenten om
meer geleidelijke beweging door gaswinning en daaruit voortvloeiende mijnbouwschade in beeld te brengen? Zo niet, waarom niet?
Waarop baseert u uw mening dat snelle productiefluctuaties
gevaarlijk zijn, terwijl SodM aangeeft dat deze assumptie op basis
van huidige kennis niet feitelijk onderbouwd kan worden?
Waarom zijn de studies inzake het veiligheidsrisico voor industriële
objecten nog steeds niet afgerond? Kan hier uit worden afgeleid
dat het veiligheidsrisico onbekend is en dat bovendien pas vanaf
halverwege 2016 aan maatregelen kan worden begonnen? Wat is
een aanvaardbaar risiconiveau voor industriële objecten?
Waarom gaat u nu al uit van een hoge en relatief stabiele productie, terwijl volgens SodM het nog minstens twee tot drie jaar zal
duren voordat er genoeg meetgegevens zijn dat productiefluctuatie
ongunstig zijn voor de seismiciteit?

290

291

292

293

294

295

296

297

20

Nr.

Vraag

298

Waarom adviseert SodM zo vlak mogelijk gas te winnen, terwijl uit
hetzelfde rapport blijkt dat er nog geen betrouwbare meetgegevens zijn over de invloed van productiefluctuaties op de
seismiciteit?
Waarom zijn de studies inzake het veiligheidsrisico voor industriële
objecten nog niet afgerond?
Volgt u de vier adviezen van SodM tot in de details op? Zo nee,
waarom niet?
Onderschrijft u de juistheid van de toelichting die SodM geeft bij
deze vier adviezen? Zo ja, op welke wijze is dit verwerkt in het
gasbesluit 2016? Zo nee, waarom niet? Geeft u het advies van
SodM, dat gericht is aan de Nationaal Coördinator Groningen, door
aan de Nationaal Coördinator Groningen? Zo ja, wat betekent dit
voor het versterkingsprogramma? Zo nee, waarom niet?
Bedoelt SodM met advies 1 te zeggen dat zij voorstander is voor
een risicobeheersing waarbij eerst naar de oorzaakkant wordt
gekeken en pas daarna naar de gevolgkant; dus eerst naar de
gaswinning, dan pas naar het versterken? Zo ja, wat betekent dit
voor het gasbesluit en voor de versterkingsoperatie? Zo nee, wat
bedoelt SodM dan te stellen met dit advies?
Op welke wijze zijn de vraagtekens die SodM zet bij de haalbaarheid van de versterkingsoperatie meegewogen bij het bepalen van
het gaswinningsniveau?
Waarop baseert u uw vertrouwen in de versterkingsopgave, terwijl
de toezichthouder voor de mijnbouwsector twijfels heeft over de
haalbaarheid binnen de gestelde kaders?
Waarom wordt niet gekozen voor een lagere gasproductie dan 27
m3, terwijl SodM concludeert dat een lagere gasproductie tot een
minder snelle stijging van het seismisch risico leidt? Betekent dit
dat aanbevelingen van de OVV niet langer opgevolgd worden?
Betekent de keuze voor 27 m3 dat leveringszekerheid belangrijker is
dan veiligheid van de Groningers?
Is het – in het kader van de in de mijnbouwwet geschetste
verantwoordelijkheden van het SodM – niet logisch dat het SodM
de leiding neemt in de monitoringbegeleidingscommissie? Zo niet,
waarom niet? Zo ja, op welke termijn gaat u dit realiseren?
Kunt u een overzicht geven van de fluctuaties in winning per
cluster, per maand in de afgelopen 3 jaar?
Deelt u de mening dat er flinke fluctuaties zijn en dat daar geen
lessen uit de trekken zijn ten aanzien van seismiciteit?
Onderschrijft u de conclusie van SodM dat uit de huidige risicokaarten van NAM blijkt dat er ook buiten het «verstevigingsgebied» grote aantallen gebouwen zijn (met name bij Delfzijl en
Groningen) met een risico hoger dan 10-5/jaar? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, om hoeveel gebouwen gaat het in Delfzijl en Groningen? Waarom vallen deze gebouwen buiten het verstevigingsgebied en welke argumenten gebruikt de NAM of de NCG daarvoor?
Onderschrijft de Minister de argumenten van NAM en de NCG
hiervoor? Zo ja, op basis waarvan? Zo nee, waarom niet en wat
betekent dit voor de versterkingsopgave?
Wat was de rol van het SodM bij het tot stand komen van het
rapport Meijdam?
Waarom maakt het SodM geen gebruik meer van het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) voor kennis op het gebied
van de externe veiligheid?

299
300
301

302

303

304

305

306

307
308
309

310
311

21

Nr.

Vraag

312

Deelt u de mening van de SodM dat alle inrichtingen die vallen
onder het Besluit Externe Veiligheid, inclusief mijnbouwwerken,
hun reeds bestaande kwantitatieve risicoanalyse voor het
vaststellen van het «plaatsgebonden risico» en het «groepsrisico
voor omwonenden» zo spoedig mogelijk dien uit te breiden
met scenarios voor aardbevingen en faalkansen van insluitsystemen onder aardbevingsbelasting? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
wanneer dienen deze analyses uitgevoerd te zijn en hoe worden
deze risico’s in de tussentijd beheerst?
Waarom is het nog niet mogelijk om nu al in het versterkingsprogramma uit te gaan van de seismische dreiging en risico analyse
van de NAM in plaats van de PGA-kaarten van het KNMI?
Wat is de deadline voor de door SodM onder adviespunt vier
genoemde analyse van het maatschappelijke risico?
Heeft u NAM al opdracht gegeven om in januari het maatschappelijk veiligheidsrisico, zoals in principe overeengekomen door SodM
en Commissie Meijdam, te berekenen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u aangeven wanneer u van NAM verwacht om de analyse van
het maatschappelijk veiligheidsrisico berekend te hebben?
Onderschrijft u de conclusie van SodM dat productieverlaging leidt
tot verandering in bodemdalingssnelheid? Zo ja, wat betekent dat
voor het (systeem)toezicht van SodM op NAM, dat concludeert
geen verandering in bodemdalingssnelheid te zien? Zo nee, wat is
volgens u het effect van productieverandering op bodemdalingssnelheid en waar baseert u dat op?
Wat betekenen de grote verschillen tussen de uitkomsten van de
NAM studies en studies van TNO en CBS voor het systeemtoezicht
op NAM? Indien dit geen effect heeft, waarom niet en zijn er
andere industriële sectoren te noemen waar het toezicht niet is
aangescherpt na het optreden van grote risico’s en gevolgen voor
direct omwonenden?
Hoe verklaart u het feit dat de NAM concludeert dat minder gas
geen effect heeft op de bodemdalingssnelheid terwijl TU Delft in
opdracht van SodM tot een positief resultaat komt, waarbij de
bodemdalingssnelheid met een factor twee afneemt, heeft de NAM
hier de feiten te positief geïnterpreteerd?
SodM, onderbouwd met berekeningen CBS, TNO en TU Delft, heeft
forse kritiek op de analyses van NAM onder andere ten aanzien van
bodemdaling, seismiciteit en dreigingsrisico, en op de rapportage
en meet- en regelprotocol, bent u het eens met deze kritiek? Kunt u
een reactie geven op de verschillende zeer kritische noten van
SodM bij de NAM analyse?
SodM heeft nu al jaren zware kritiek op berekeningen en analyses
van NAM, welke gevolgen verbindt u aan dit aanhoudende falen
van NAM als operator van het veld?
Waarom heeft u er niet voor gekozen om de winning rond
Appingedam te beperken, gezien volgens SodM daar in het
afgelopen jaar aantoonbaar meer seismiciteit is?
Deelt u de mening van SodM dat de rapportage en de uitvoering
van het Meet- en
Regelprotocol van NAM nog aanzienlijke verbetering (referentie
4.1) behoeft? Zo nee, waarom niet en waar baseert u dat op? Zo ja,
op welke termijn dienen deze verbeteringen doorgevoerd te zijn en
wat betekent dit voor toekomstige vergunningverlener voor
mijnbouwactiviteiten? Indien geen invloed op toekomstige
vergunningverlening, waarom niet?

313

314
315

316
317

318

319

320

321

322

323

22

Nr.

Vraag

324

Hoe kunt u spreken van het vooropstellen van de veiligheid van
Groningers als in de analyses van NAM het minimaliseren van het
seismisch risico ontbreekt als criterium ontbreekt?
Hoe gaat u ervoor zorgen dat NAM de rapportage en het meet- en
regelprotocol gaat verbeteren zoals geadviseerd door SodM?
Binnen welke termijn?
Noopt de analyse van internationale experts dat «Geconstateerd
wordt dat deze relatie voor Groningen voor bevingen met grotere
magnitude resulteert in veel lagere grondversnellingen dan elders
in de wereld voor vergelijkbare bevingen wordt waargenomen,
zelfs als daarbij rekening wordt gehouden met de verschillen in
lokale bovengrond.» u kritisch te kijken naar de analyse van NAM?
Zo ja, heeft NAM hiervoor al een verklaring kunnen geven, en als
dit niet het geval is welke conclusies trekt u daaruit?
Bent u voornemens om NAM te vragen om in lijn met de conclusies van internationale experts NAM ook andere modellen dient uit
te werken? Zo nee, waarom niet?
Onderschrijft u de conclusie van SodM dat vanwege de uitgangspunten van het v2 GMPE model voor de extrapolatie naar
zwaardere, niet waargenomen bevingen de door de NAM
gepresenteerde seismische dreiging en daarmee het risico
mogelijk een onderschatting zou kunnen zijn van de daadwerkelijke
seismische dreiging en risico? Zo ja, wat betekent dit voor het
huidige gasbesluit en toekomstige gasbesluiten, voor de veiligheid
van Groningers en voor de versterkingsopgave? Zo nee, waarom
niet en op basis van welke gegevens?
Onderschrijft u de volgende passage uit het rapport van SodM zin
voor zin? En zo ja, welke gevolgen heeft dit voor de gaswinning, de
veiligheid van Groningers en het beleid van de Nationaal Coördinator Groningen? Zo nee, waarom niet en waarop baseert u dit?
«SodM vindt het grote aantal gebouwen met een risico hoger dan
10-5/jaar in Bedum, Appingedam, Delfzijl en de stad Groningen
opvallend. Deze vallen buiten het prioritaire «kerngebied» (fase 1)
van het versterkingsprogramma van de Nationaal Coordinator
Groningen (NCG) (Figuur 5.4; referentie 5.6). Een deel van deze
gebouwen, vooral in Bedum, in de stad Groningen en in delen van
Delfzijl, liggen eveneens buiten het fase 2 prioritaire gebied. De
NCG baseert zijn versterkingsprogramma op dit moment op de
dreigingkaarten van het KNMI van 16 oktober 2015 [referentie 5.5]
en gaat daarbij uit van de 0,3g en 0,2g contouren. In deze
dreigingskaart is echter nog geen rekening gehouden met de lokale
reactie van de ondergrond (zie ook paragraaf 5.2.3). Daarnaast
speelt de kwetsbaarheid van de gebouwen een belangrijke rol bij
de bepaling van het daadwerkelijke overlijdensrisico waaraan
mensen worden blootgesteld.″
Hoeveel gebouwen die zonder aardbevingen onder de bouwnorm
vallen zijn buiten beschouwing gelaten en wat zijn hiervan de
risico’s?
Waarom maken 110.000 schuren en bijgebouwen geen onderdeel
uit van de risicoanalyse van de NAM?
Hoe betrouwbaar zijn de dreigingskaarten van het KNMI als er nog
geen rekening is gehouden met de lokale reactie van de ondergrond en de kwetsbaarheid van gebouwen in het bepalen van het
overlijdensrisico waaraan mensen worden blootgesteld?
Bent u voornemens om de Nationaal Coördinator Groningen (NCG)
te verzoeken om het advies van SodM op te volgen om het
versterkingsgebied te optimaliseren op basis van de analyse van
NAM?

325

326

327

328

329

330

331
332

333

23

Nr.

Vraag

334

In het advies van SodM over de gaswinning wordt in paragraaf
5.4.1.5 verwezen naar referentie 5.7 «Inzichtelijk maken groepsrisico», brief NAM, 30 november 2015. Kan deze brief naar de Kamer
worden gestuurd, aangezien de NAM deze brief niet heeft
gepubliceerd?
Betekent de verbeterde kijk op de ondiepe ondergrond en de
daardoor veranderde seismische dreiging en risico’s dat meer
gebouwen worden bedreigd dan het aantal in het «te verstevigen
gebied» van de NCG in zijn MJP? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat
betekent dit voor de omvang van de verstevigingsoperatie en de
haalbaarheid om dit binnen de gestelde termijnen af te ronden?
Waarom maken schuren en bijgebouwen geen onderdeel uit van
de analyse?
Waarom wordt een flatgebouw, dat bestaat uit meerdere
woningen, als 1 object beschouwd?
Waarom heeft de commissie Meijdam er voor gekozen om
geformuleerd basisveiligheidsrisico niet samen te laten vallen met
een acceptabel niveau van de gevolgen?
Wat is volgens u de betekenis van de opmerkingen van SodM dat
de analyse van NAM overige gebouwen en gebouwen die ver
onder de bouwnorm vallen niet heeft meegenomen?
Waarom kijkt NAM enkel naar de kans op overlijden en niet naar
het voorkomen en beperken van de kans op mijnbouwschade,
zoals vastgelegd in de Mijnbouwwet?
Bent u bereid de veiligheidsdefinitie van SodM op basis van de
Mijnbouwwet, waarbij ook schade aan gebouwen beperkt een
voorkomen moet worden, te volgen in plaats van de nauwe
definitie van de NAM en de commissie Meijdam te hanteren, die
uitgaat van kans op overlijden?
Deelt u de conclusie van SodM dat op dit moment alle nadruk ligt
in de rapporten van NAM en bij de normontwikkeling door de
commissie Meijdam op het gebied van het overlijdensrisico en dat
belangrijk is om, in aanloop naar het winningsplan 2016, aandacht
te vragen voor de brede interpretatie van het begrip veiligheid in
de Mijnbouwwet waarin sprake is van aard en omvang van de
mogelijke schade aan gebouwen en infrastructuur, inclusief de
(niet) structurele schade waaraan geen of slechts een heel beperkt
overlijdensrisico verbonden is? Zo ja, hoe zorgt u ervoor dat hier
invulling aan wordt gegeven?
Onderschrijft u de opmerking van de SodM dat het heel duidelijk
blijft dat de basis voor het voorkomen van aardbevingen ligt bij
verlagen van het productieniveau en bij de productieverdeling?
Welke conclusies trekt u daaruit?
Wetende dat NAM tot dusver nimmer zelf een productieverlaging
heeft voorgesteld, is het dan aannemelijk dat uw verzoek aan NAM
om te kijken naar een verdere productieverlaging zin heeft?
Deelt u de mening van SodM dat de aanpak aan de bron (het
seismisch risico terugbrengen door de productie te beperken)
effectief is gebleken? Dat deze aanpak snel werkt, op alle woningen
in het gebied, goed te monitoren is en het de omvang en duur van
het versterkingsprogramma beperkt? Zo ja, hoe komt dit tot uiting
in uw gasbesluit en in toekomstige vergunningverlening voor
mijnbouwctiviteiten? Zo nee, waarom niet en wat is volgens u dan
de meest effectieve methode om mijnbouwschade te voorkomen
en beperken, zoals de Mijnbouwwet voorschrijft, en hoe komt dit
tot uiting in toekomstige vergunningverlening voor mijnbouwactiviteiten?
Wat verstaat het SodM precies onder drukhandhaving?

335

336
337
338

339

340

341

342

343

344

345

346

24

Nr.

Vraag

347

Wat wordt bedoeld met productfluctuaties? Op welke onderzoeken
baseert u de aanname dat een constante productie van 27 miljard
m3 gunstiger is voor de veiligheid van Groningen dan een
significant lager productie met enkel pieken bij extreem koude
winters?
Wat is de reden dat de tweede aanbeveling van SODM over de
productieverdeling op basis van seismisch risico nog niet is
opgevolgd?
Wat betekent «in beginsel» in de zinsnede «de commissie
Meijdam, het SodM en andere instellingen zijn in beginsel met
elkaar een methode overeengekomen om dit maatschappelijk
risico te bepalen»?
Hoe is het advies van de commissie Meijdam te operationaliseren
naar handhaafbare criteria, ook voor de lange termijn?
Hoe luidt de operationalisering (wat zijn de handhaafbare criteria)
van seismische dreiging en - risico’s van de commissie Meijdam?
Waarom heeft de commissie Meijdam geen lange termijngrens
geoperationaliseerd voor het begrip seismische dreiging?
Kunt u aangeven hoe half jaarlijkse updates zich verhouden met
het vaststellen van een winningsplan en winningsbesluit? Blijft het
wel mogelijk om met halfjaarlijkse aanpassingen nieuwe afspraken
door middel van een winningsbesluit voor te leggen aan de
rechter?
Bent u van plan om het onafhankelijk kenniscentrum voor de
nationale systematiek voor de ontwikkeling van die hazardberekeningen te vormen, zoals geadviseerd door de Commissie Meijdam
te vormen?
Bent u bereid om dit onafhankelijke kenniscentrum vorm te geven
door een samenwerkingsverband tussen KNMI en TNO?
Wanneer gaat u dit onafhankelijke kenniscentrum instellen? Bent u
bereid om dit zo snel mogelijk, bij voorkeur in het eerste kwartaal
van 2016 te doen?
Bent u het ermee eens dat NAM niet onafhankelijk is en daarmee
enkel als rol moet hebben om informatie aan te leveren voor het
kenniscentrum?
Bent u voornemens om in een periode van vijf jaar het individueel
risico bij woningen terug te brengen tot 10-5 zoals de Commissie
Meijdam adviseert? Zo ja, waarom komt deze termijn dan niet
terug in het meerjarenprogramma van de NCG?
Zijn de gegevens bij NAM beschikbaar om het maatschappelijk
veiligheidsrisico te berekenen? Wat is het verschil tussen het
groepsrisico als eerder berekend door SodM voor Loppersum en
het maatschappelijk veiligheidsrisico zoals nu gedefinieerd door de
commissie Meijdam in samenspraak met SodM?
Op welke wijze wordt de veiligheid van schoolgebouwen en andere
gebouwen waarin veel mensen samenkomen geborgd in het
gehele mijnbouwgebied waar sprake is van verhoogde seismische
dreiging?
Wat is reden dat een eigen definitie van groepsrisico door de
commissie Meijdam wordt voorgesteld voor de Groningen
situatie? Gaat de definitie voor maatschappelijk risico ook gelden
voor andere mijnbouwactiviteiten en in hoeverre sluit deze aan bij
de ontwikkeling van alternatieven voor het groepsrisico waar het
Ministerie van I&M aan werkt in het kader van de Omgevingswet?
Zo ja, welke gevolgen heeft dit voor wet- en regelgeving m.b.t.
externe veiligheid en wat is de mening van het Ministerie van I&M
en de Inspectie IL&T over de door de commissie-Meijdam
voorgestelde definitie? Zo nee, waarom niet?

348

349

350
351

352

353

354
355

356

357

358

359

360

25

Nr.

Vraag

361

Onderschrijft u de door de commissie-Meijdam samen met SodM
vastgestelde definitie van het maatschappelijke veiligheidsrisico?
Geeft u NAM de opdracht om het maatschappelijk veiligheidsrisico
uit te rekenen en te laten toetsen door het SodM? Zijn de berekeningen gereed voorafgaand aan het Kamerdebat over gaswinning
in Groningen? Zo nee, waarom niet en op welke termijn zijn de
berekeningen dan wel beschikbaar?
Neemt u het advies van de commissie over de legitimatie van de
aardgaswinning over? Zo ja, op welke manier en op welke termijn
informeert u de Kamer over principes waaronder het toelaatbaar is
dat industriële activiteiten schade toebrengen aan bv. woningen?Zo nee, waarom niet?
Welke verantwoordelijkheden en invloed heeft de Nationaal
Coördinator Groningen?
Wat is de relatie tussen de Nationaal Coördinator Groningen en het
Centrum voor Veilig Wonen (CVW)?
Hoe wordt omgegaan met schadegevallen die een compensatie
aangeboden hebben gekregen, maar die niet beschikken over
eigen middelen om bij te leggen ingeval van reconstructie of
nieuwbouw?
Waarom heeft de regio uitgesproken om het onderdeel «regeling
waardevermindering» van het Meerjarenprogramma niet te
steunen?
Bent u van mening dat het wijzigen/beëindigen van de regeling
waardevermeerdering recht doet aan de compensatiegedachte die
leeft bij de inwoners en bestuurders van Noord Groningen?
Vindt u het terecht dat ook huizenkopers in de regio gebruik
kunnen maken van de regeling waardevermindering om hiermee
een stagnerende huizenmarkt en een dalende woningwaarde tegen
te gaan?
Is er een begroting gemaakt van het meerjarenplan (mjp)? Is er
volledige financiële dekking van het mjp(dus zowel voor het
aardbevingsbestendige als het kansrijke deel)?
Deelt u het uitgangspunt dat extra kosten die direct of indirect
samenhangen met de gevolgen van de gaswinning en/of de
reguliere verantwoordelijkheid van provincie en gemeenten te
boven gaan, niet in de begrotingen van decentrale overheden
terecht mogen komen? Kun t u uw antwoord toelichten?
Vindt u dat Groningen dat kampt met krimp en waar de leefbaarheid onder druk staat groter is dan de contouren waarbinnen de
versterking plaats vindt?
Waarom komt de gemeente Oldambt niet voor in het programma
van de Nationaal Coördinator Groningen terwijl hier binnen de
regio Oost sprake is van een hoge productie?
Hoeveel huizen van het type die in Italië op een schudtafel is
getest, staan er in de provincie Groningen boven het Groningenveld met een marge buiten het veld van 5 kilometer? Hoeveel
steens huizen staan er in dit zelfde gebied? Wat betekent dit voor
de veiligheid van Groningers, voor de versterkingsoperatie en voor
het niveau van gaswinning?
Waarom is ervoor gekozen om de uitspraak van de onafhankelijk
arbiter in het schaderegelingsproces in beginsel bindend voor
NAM en CVW te verklaren en niet bindend?
Waarom wordt in het proces voor schadeafhandeling niet
gesproken over mijnbouwschade, maar enkel over aardbevingsschade? Betekent dit dat er meerdere trajecten naast elkaar blijven
bestaan, een voor aardbevingsschade en een voor overige
mijnbouwschade?

362

363

364
365
366

367

368

369

370

371

372

373

374

375

376

26

Nr.

Vraag

377

Wordt aardbeving- en mijnbouwschade vastgesteld aan de hand
van een contourenkaart of aan de hand van werkelijk vastgestelde
schade?
Hoe is de financiering van de vesterkingsopgave geborgd, zodat de
voortgang niet belemmerd wordt door telkens terugkerende
onderhandelingen over financiën?
Is er een begroting gemaakt voor het MJP? Kunt u hier inzage in
geven?
Wordt het MJP gefinancierd uit het waarborgfonds mijnbouwschade? Zo nee, uit welke financieringsbronnen wordt het MJP
gefinancierd? Zo ja, voor welk bedrag?
Kunt u per onderdeel van het MJP een overzicht maken van de
kosten en de manier waarop dit financieel gedekt wordt.
Is er financiële dekking van het volledige MJP (dus zowel voor het
Aardbevingsbestendige deel als het Kansrijke deel van het MJP?).
Heeft u een begroting gemaakt voor de MJP, zo ja, kan deze naar
de Kamer gestuurd worden, en zo niet, waarom niet?
Kunt u toelichten welke gevolgen het overdragen van complexe
gevallen heeft aan de NCG? Draagt de CVW gevallen waarbij de
schade complex blijkt te zijn waarvan de schade is gemeld voor
1 januari 2016 over aan de NCG of aan NAM?
Kunt u toelichten waarom CVW niet toegerust was om complexe
schades te behandelen?
Kunt u toelichten waarom gekozen is voor de inrichting dat degene
die als kernstaak het meerjarenprogramma moet aansturen zich
ook met de langlopende, complexe schades bezig houdt?
Kunt u aangeven of de onafhankelijke raadsman bevoegd wordt
om klachten over versterking, naast klachten over schadeafhandeling, te behandelen? Zo ja, is hiervoor het protocol van de
onafhankelijke raadsman aangepast?
Bij hoeveel gebouwen waar tijdelijke verstevigingsmaatregelen
genomen zijn is alsnog overgegaan tot ontruiming door vervolgschade als gevolg van mijnbouwschade, weersomstandigheden of
andere oorzaken?
Binnen welk termijn moet het CVW de onderzoeks/inspectieresultaten beschikbaar stellen aan de gemeenten?
Welke consequenties voor het CVW heeft het niet tijdig aanleveren
van de onderzoeks/inspectie-resultaten aan de gemeenten?
Kunt u aangeven op welke termijn u, althans de onder uw
verantwoordelijkheid vallende Rijksdienst Groningen en de NCG,
een kritische beoordeling organiseren van de NPR en de PGA
kaart? Wat houdt deze beoordeling volgens u in?
Houdt volgens u deze beoordeling verband met het verschil in PGA
kaarten van NAM en KNMI? Wie wordt er allemaal bij deze
beoordeling betrokken? Heeft het SodM hier een rol in? Zo nee,
waarom niet? Is het mogelijk om deze beoordeling voor juli 2016 te
organiseren?
Kunt u aangeven wanneer in Groningen de norm voor bouwwerken, net als in de rest van Nederland, 10-5 is? Kunt u een schatting
geven om hoeveel woningen het gaat die niet voldoen aan de 10-5
norm?
Gezien onderzoeken aangeven dat de seismiciteit waarschijnlijk in
de toekomst zal toenemen, in welke termijn denkt u ervoor te
kunnen zorgen dat de bestaande bouwwerken in Groningen
worden versterkt tot een niveau van 10-5?
Wat is de huidige stand van zaken van de versterkingsopgave?
Hoeveel huizen zijn er tot nu toe versterkt?

378

379
380

381
382
383
384

385
386

387

388

389
390
391

392

393

394

395

27

Nr.

Vraag

396

Hoe lang wordt tijdelijk uitgegaan van de norm van 10-4 voor
bestaande bouw? Kunt u garanderen dat alle bouwwerken in
Groningen in 2012 aan de norm van 10-5 voldoen?
Hoe past het vasthouden aan de eerder gekozen prioritering door
de NCG bij het gevolg geven aan het advies van SodM?
Bestaat er de kans dat buiten de PGA=0,2 g contour, waar de NCG
mee werkt, mijnbouwschade optreed aan gebouwen, infrastructuur
en grondbezit? Zo ja, hoe groot is deze kans en vallen deze
gebieden binnen het mandaat van de NCG?
Kijkt de NCG bij de agrarische sector enkel gekeken naar mijnbouwschade aan de gebouwen, of ook naar mijnbouwschade aan
landbouwareaal en drainagesystemen? Indien enkel naar bebouwing: wat is daar de onderbouwing van en waarom geldt inklinking
van de bodem door gaswinning niet als mijnbouwschade?
Wanneer komt de evaluatie van heft in eigen hand richting de
Kamer?
Aan welke eisen gaat de evaluatie van heft in eigen hand voldoen?
Kan de regeling heft in eigen hand eerder opengesteld worden als
eigenaren van woningen dit prettiger vinden werken?
Wat betekent het niet beschikbaar zijn van een Nederlandse
Praktijkrichtlijn (NPR) voor aardbevingsbestendig bouwen van
infrastructuur voor de veiligheid van infrastructuur in het seismisch
bedreigde gebied, en meer specifiek voor de veiligheid van
infrastructuur, installaties en activiteiten die vallen onder het BRZO
en het Besluit externe veiligheid buisleidingen (BEVB)?
Wat betekenen de methodische onzekerheden rond het omgaan
met aardbevingsrisico’s en seismische risico’s voor de betrouwbaarheid van bestaande risicoanalyses van installaties en
activiteiten die vallen onder het BRZO en het BEVB? Wat betekent
deze methodologische onzekerheid voor de risicoanalyse van
mogelijke vervolgschades van mijnbouwschade
Kunt u toelichten of er wel of niet een uitkoopregeling komt als
laatste alternatief, indien eigenaren er niet in slagen hun woning te
verkopen? Zo ja, wanneer wordt dit bekend en welke voorwaarden
worden hieraan gesteld? In hoeverre wordt gekeken naar de
regeling die in Moerdijk van toepassing is?
Als er waardedaling heeft plaatsgevonden door de gaswinning,
welke waarde van het huis wordt gebruikt voor de koop-sloop
regeling?
Wat wordt concreet bedoeld met de volgende passage: «Waardebepaling voor koop-sloop dient per geval te gebeuren. In het geval
de woning om bouwkundige redenen aan het bestand onttrokken
kan en moet worden, is het voorstel om de waardebepaling aan te
laten sluiten bij de onteigeningssystematiek waar schadeloosstelling de kern is. Met dien verstande dat dit wordt gecorrigeerd voor
de waardedaling.»? Betekent dit dat een eigenaar van een woning
die door mijnbouwschade in waarde is gedaald minder vergoed
krijgt dan de eigenaar van een woning die door aardbevingsschade
in waarde is gedaald? Waarom wordt afgeweken van de onteigeningssystematiek waar schadeloosstelling de kern is?
Kunt u toelichten of de NCG de capaciteit heeft om complexe
gevallen te behandelen? Is dit onderdeel van het huidige budget
van 12 miljoen voor de Rijksdienst Groningen?
Krijgt de Kamer inzicht in de stand van zaken begroting? Zo ja,
wanneer? Zo nee, waarom niet?
Kunt u toelichten of eerst bij alle bestaande, onopgeloste complexe
gevallen een intakegesprek wordt gehouden, wat tot gevolg heeft
dat de vlotte behandeling van deze zaken verder wordt vertraagd?

397
398

399

400
401
402
403

404

405

406

407

408

409
410

28

Nr.

Vraag

411

Worden de onderzoeksrapporten zodra deze zijn afgerond
openbaar gepubliceerd?
Kunt u toelichten waarom de kosten van de arbiter aardbevingsschade niet ten laste komen van NAM?
Zorgt het niet voor veel vertraging en onvrede dat complexe
schades eerst zijn overgeheveld naar CVW en nu volgens het
meerjarenprogramma alle schades die gemeld zijn tot 1 januari
2016 toch afgehandeld dienen te worden door NAM? Is het dus zo
dat dezelfde complexe schades waar de NAM eerst niet uitkwam
nu toch weer terug worden gelegd bij NAM? Kunt u aangeven of
dit bij deze eigenaren met complexe schades leidt tot frustratie en
vertraging in de behandeling van hun zaak?
Waarom is er gekozen voor rechters en oud-rechters als arbiters?
Hoe verhoudt zich de primaire verantwoordelijkheid van de
bewoner met de integrale aanpak van de opgave voor schadeafhandeling, versterking en energietransitie?
Kunt u aangeven waarom u voor het nieuwe winningsplan een
andere verdeling over de productieclusters overweegt terwijl de
nieuwe PGA kaart juist aantoont dat de seismische risico’s zich
steeds meer concentreren in het Loppersumcluster?
Kunt u toelichten hoe wordt omgegaan met schoolgebouwen die
nog niet afgeschreven zijn die nu moeten worden verbouwd? Wie
draait dan op voor de kosten?
Kunt u aangeven of bij het versterken van schoolgebouwen ook
rekening wordt gehouden met krimp en het behoud van identiteit?
Kunt u een schatting geven van de schade aan mestkelders en
drainage? Wat houden de onderzoeksprotocollen in?

412
413

414
415

416

417

418
419

29