Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 808

Wijziging van de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme en
enige andere wetten in verband met de
implementatie van richtlijn (EU) 2015/849 van
het Europees parlement en de Raad van 20 mei
2015 inzake de voorkoming van het gebruik van
het financiële stelsel voor het witwassen van
geld of terrorismefinanciering, tot wijziging van
Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees
parlement en de Raad en tot intrekking van
Richtlijn 2005/60/EG van het Europees
parlement en de Raad en Richtlijn 2006/70/EG
van de Commissie (PbEU 2015, L 141), alsmede
in verband met de uitvoering van verordening
(EU)2015/847 van het Europees parlement en de
Raad van 20 mei 2015 betreffende bij
geldovermakingen te voegen informatie en tot
intrekking van Verordening (EG) nr. 1781/2006
(PbEU 2015, L 141) (Implementatiewet vierde
anti-witwasrichtlijn)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
1. Inleiding
Het onderhavige wetsvoorstel strekt tot implementatie van Richtlijn (EU)
nr. 2015/849/EC van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015
inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het
witwassen van geld of terrorismefinanciering, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad en tot
intrekking van Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de
Raad en Richtlijn 2006/70/EG van de Commissie (PbEU L 141/73) (hierna:
de vierde anti-witwasrichtlijn). Voorts geeft het onderhavige wetsvoorstel
uitvoering aan de Verordening (EU) 2015/847 van het Europees Parlement
en de Raad van 20 mei 2015 betreffende bij geldovermakingen te voegen
informatie en tot intrekking van verordening (EG) nr. 1781/2006 (PbEU
2015, L 141) (hierna: de verordening). De vierde anti-witwasrichtlijn dient
op 26 juni 2017 in nationale wet- en regelgeving geïmplementeerd te zijn.
Dit is ook de datum waarop de verordening van toepassing wordt. Bij
deze toelichting is een transponeringstabel behorende bij de implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn en de verordening opgenomen.

kst-34808-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

1

Omdat implementatie van de richtlijn een uitgebreidere bespreking
behoeft, staat deze in de navolgende paragrafen van de memorie van
toelichting centraal. In paragraaf 2.2 van de memorie van toelichting
wordt ingegaan op de verordening.
Het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van uit criminele
activiteiten verkregen opbrengsten kan de integriteit, stabiliteit en
reputatie van het financiële stelsel schaden en een gevaar betekenen voor
de ontwikkeling van dit stelsel en de interne markt. Hetzelfde geldt voor
het gebruik van de financiële sector voor het aanwenden van geld voor
terroristische doeleinden. Witwassen en terrorisme vormen daarnaast een
ernstige bedreiging voor de samenleving. De vierde anti-witwasrichtlijn
beoogt door middel van het voorschrijven van preventieve maatregelen
het witwassen van uit criminaliteit verkregen geld of het aanwenden van
gelden of voorwerpen voor terroristische doeleinden, met gebruikmaking
van het financieel stelsel, aan te pakken.
De richtlijn is de vierde richtlijn waarmee op Europees niveau wordt
beoogd de dreiging van witwassen en financieren van terrorisme aan te
pakken. De eerste richtlijn, richtlijn 91/308/EG richtte zich met name op
witwassen in termen van drugsmisdrijven en bevatte uitsluitend verplichtingen voor de financiële sector.1 Dit toepassingsbereik werd met de
tweede richtlijn, richtlijn 2001/97/EG uitgebreid, zowel voor wat betreft
strafbare feiten als ten aanzien van categorieën beroepen en personen die
onder de verplichtingen van de richtlijn kwamen te vallen.2 De uitbreiding
van de aanbevelingen van de Financial Action Task Force (hierna: FATF) in
juni 2003 vormde aanleiding voor de derde anti-witwasrichtlijn, richtlijn
2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad en een uitvoeringsrichtlijn, richtlijn 2006/70/EG van de Europese Commissie.3 De derde
anti-witwasrichtlijn richtte zich, conform de FATF-aanbevelingen, ook op
het financieren van terrorisme, bevatte aangescherpte regels met
betrekking tot identificatie en de verificatie van de identiteit van de cliënt
en schreef voor dat, afhankelijk van het risico op witwassen of financieren
van terrorisme in een concreet geval, een verscherpt of vereenvoudigd
cliëntenonderzoek moet of kan worden verricht. De onderhavige vierde
richtlijn vervangt de derde anti-witwasrichtlijn en vult het bestaande
instrumentarium om witwassen en financieren van terrorisme tegen te
gaan verder aan.
Witwassen en het financieren van terrorisme vinden vaak in een internationale, grensoverschrijdende context plaats, zodat maatregelen die
uitsluitend op nationaal niveau worden getroffen een te beperkte
uitwerking zouden hebben. Ook regelgeving die uitsluitend op het niveau
van de Europese Unie wordt ingesteld, zou slechts een beperkt effect
hebben. Om die reden is bij het vaststellen van de vierde anti-witwasrichtlijn rekening gehouden met de in internationaal perspectief genomen
acties en getroffen maatregelen. De bepalingen in de richtlijn zijn derhalve
afgestemd op de aanbevelingen van de FATF.4 Daarnaast is de vierde

1

Richtlijn 91/308/EEG van de Raad van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het
financiële stelsel voor het witwassen van geld (PbEG 1991, L 166).
2
Richtl(n 2001/97/EG van het Europees Parlement en de Raad van 4 december 2001 tot w(ziging
van Richtlijn 91/308/EEG van de Raad tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel
voor het witwassen van geld (PbEG 2001, L 344).
3
Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 200 tot
voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de
financiering van terrorisme (PbEU 2005, L 309).
4
International Standards on Combating Money Laundering and the Financing of Terrorism &
Proliferation (The FATF Recommendations), February 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

2

anti-witwasrichtlijn gebaseerd op een evaluatie van de derde
anti-witwasrichtlijn.5
2. Inhoud richtlijn en verordening
§ 2.1 Vierde anti-witwasrichtlijn
De vierde anti-witwasrichtlijn bestendigt de twee kernverplichtingen van
de regels ter voorkoming van het gebruik van het financieel stelsel voor
witwassen en financieren van terrorisme, te weten de verplichting om
cliëntenonderzoek te verrichten en de verplichting om ongebruikelijke
transacties te melden bij de Financiële inlichtingen eenheid (hierna: FIU).
Het toepassingsbereik van de richtlijn wordt uitgebreid naar nieuwe
categorieën instellingen, te weten de aanbieders van kansspeldiensten en
personen die beroeps- of bedrijfsmatig in goederen handelen in het geval
daarbij contante betalingen worden gedaan of ontvangen van
EUR 10.000,– of meer (voorheen lag die grens op EUR 15.000,– en betrof
het alleen de verkopers van deze goederen, niet tevens de kopers).
Net als de derde anti-witwasrichtlijn kent de vierde anti-witwasrichtlijn
een risicogebaseerde benadering, waaruit volgt dat instellingen de
verplichtingen om de maatregelen die zij in het kader van het cliëntenonderzoek dienen te nemen dienen af te stemmen op de risico’s van de aard
en omvang van de eigen onderneming en de dienstverlening, alsmede op
de risico’s van een concrete zakelijke relatie of transactie. Naast een
risicogebaseerde invulling van het cliëntenonderzoek dat in standaard
gevallen dient plaats te vinden, kan op basis van een risicobeoordeling in
een concreet geval ook aanleiding blijken te bestaan voor het verrichten
van een vereenvoudigd of verscherpt cliëntenonderzoek. Daarbij laat de
vierde anti-witwasrichtlijn nog slechts ruimte voor het variëren in de
intensiteit van de maatregelen die in het kader van het cliëntenonderzoek
worden genomen. Het cliëntenonderzoek kan in gevallen van laag risico in
beginsel niet meer achterwege worden gelaten, zoals nog mogelijk was
onder de derde richtlijn.
Nieuw ten opzichte van de derde richtlijn is de verplichting voor instellingen om een beoordeling van de risico’s op witwassen en financieren
van terrorisme op te stellen en vast te leggen teneinde hun gedragslijnen
en procedures ter beperking van deze risico’s op deze beoordeling te
kunnen afstemmen en de beoordeling op verzoek aan de toezichthoudende autoriteit te kunnen verstrekken. Bij de beoordeling van de risico’s
dient de instelling onder meer rekening te houden met haar cliënten, de
landen en geografische regio’s waar de instelling werkzaam is en haar
producten en diensten.
Ook nieuw ten opzichte van de derde richtlijn is het feit dat de Europese
Commissie en de lidstaten verplicht zijn tot het opstellen van een
supranationale respectievelijk nationale risicobeoordeling. Deze risicobeoordelingen dienen in de eerste plaats als uitgangspunt voor het
ontwikkelen van wet- en regelgeving en beleid ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme, maar worden tevens
beschikbaar gesteld aan de instellingen. Instellingen dienen met de
Europees en nationaal geïdentificeerde risico’s rekening te houden bij het
opstellen van hun individuele risicobeoordelingen.

5

Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de toepassing van
Richtlijn 2005/60/EG tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het
witwassen van geld en de financiering van terrorisme, 11 april 2012. COM(2012) 168.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

3

Om de risico’s van witwassen en financieren van terrorisme zo goed
mogelijk te bestrijden, streeft de vierde anti-witwasrichtlijn een zoveel
mogelijk internationale aanpak na. Dit uit zich onder meer in de
verplichting voor instellingen om erop toe te zien dat bijkantoren en
meerderheidsdochterondernemingen in derde staten via op het niveau
van de groep vastgestelde procedures en maatregelen de bepalingen die
gelden uit hoofde van de richtlijn naleven. Ook de aangescherpte
bepalingen ten aanzien van het samenwerken tussen toezichthoudende
autoriteiten en het delen van informatie en gegevens tussen financiële
inlichtingen eenheden uit verschillende lidstaten dragen hier aan bij.
De vierde anti-witwasrichtlijn bevat twee artikelen (de artikelen 30 en 31)
waarmee aan lidstaten de verplichting wordt opgelegd om een centraal
register in het leven te roepen met daarin informatie over uiteindelijk
belanghebbenden (in het Engels ultimate beneficial owners, hierna:
UBO’s) van vennootschappen en andere juridische entiteiten, respectievelijk express trusts of juridische constructies met een soortgelijke
structuur en functie als express trusts.6 Omdat het opzetten van een
dergelijk register ook een niet onbelangrijke ICT-component met zich
brengt en de implementatie overwegend zal plaatsvinden in de Handelsregisterwet, is besloten om de implementatie van deze artikelen onder te
brengen in een separaat implementatiewetsvoorstel.7 In het navolgende
komt de implementatie van deze artikelen dan ook niet aan de orde.
Ook in de definitie van UBO zijn veranderingen aangebracht ten opzichte
van de derde richtlijn. Waar voor vennootschappen een percentage
aandelen of stemrechten van 25% + 1 werd gezien als toereikend om te
kwalificeren als UBO, is dit percentage in de onderhavige richtlijn slechts
een indicatie dat de betrokken persoon kwalificeert als UBO. Hierdoor sluit
de vierde anti-witwasrichtlijn beter aan bij de aanbevelingen van FATF,
waarin het houden van een percentage aandelen of stemrechten slechts
één van de gevallen betreft waarin sprake kan zijn van een UBO. De vierde
anti-witwasrichtlijn voegt bovendien toe dat het naast aandelen en
stemrechten ook kan gaan om «eigendom» en staat expliciet stil bij de
wijze waarop een natuurlijke persoon ook via indirecte eigendom UBO
kan zijn. Ook introduceert de vierde anti-witwasrichtlijn de mogelijkheid
om in bepaalde specifieke gevallen een persoon of de personen behorend
tot het hoger leidinggevend personeel als UBO aan te merken. Het gaat
om de gevallen waarin (a) geen persoon of personen achterhaald kunnen
worden die (direct of indirect) via aandelen, stemrecht of eigendom
kwalificeren als UBO en ook geen persoon of personen zijn achterhaald
die zeggenschap met andere middelen hebben, of (b) om de gevallen
waarin twijfel bestaat of de achterhaalde personen daadwerkelijk UBO
zijn. Het moet dan wel duidelijk zijn dat alle mogelijke middelen zijn
aangewend om de UBO(s) te achterhalen en er mogen geen gronden zijn
voor verdenking van witwassen of financieren van terrorisme. Deze
laatste twee eisen zijn in de richtlijn opgenomen om te voorkomen dat te
gemakkelijk een persoon behorend tot het hoger leidinggevend personeel
wordt aangewezen als UBO.
Daarnaast is in de vierde anti-witwasrichtlijn nu ook een definitie
opgenomen van de UBO van een trust, die nauw aansluit bij de aanbevelingen van FATF. Voor juridische entiteiten, waartoe ook stichtingen
worden gerekend, en voor juridische constructies die vergelijkbaar zijn
met een trust, schrijft de richtlijn voor dat een definitie van de UBO wordt
gehanteerd die aansluit bij de UBO-definitie van een trust.
6

Voorbeelden van Nederlandse juridische entiteiten zijn de vereniging, de maatschap en de
commanditaire vennootschap.
7
Concept wetsvoorstel houdende regels met betrekking tot de registratie van uiteindelijk
belanghebbenden (Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

4

Waar de derde richtlijn nog een onderscheid maakte tussen binnenlandse
en buitenlandse politiek prominente personen (in het Engels «politically
exposed persons», hierna: PEPs), is dat onderscheid in de vierde
anti-witwasrichtlijn komen te vervallen: in alle gevallen van transacties of
zakelijke relaties met cliënten die als PEP kwalificeren of waarbij de UBO
van een cliënt als PEP kwalificeert, dan wel in gevallen waarbij de
begunstigde van een levensverzekering of waarbij de UBO van die
begunstigde een PEP is, dienen verscherpte cliëntenonderzoeksmaatregelen te worden getroffen.
De vierde anti-witwasrichtlijn omvat daarnaast gedetailleerde bepalingen
met betrekking tot de samenwerking tussen Financiële inlichtingen
eenheden uit verschillende lidstaten. Deze bepalingen zouden ertoe
moeten bijdragen dat een melding van een ongebruikelijke transactie ook
terecht komt bij de financiële inlichtingen eenheid van de lidstaat waar het
onderzoek naar de melding het best kan plaatsvinden. Informatie
uitwisseling tussen financiële inlichtingen eenheden voor analysedoeleinden, zonder verdere verwerking of verspreiding, moet op grond van de
vierde anti-witwasrichtlijn mogelijk zijn, tenzij de uitwisseling in strijd zou
zijn met fundamentele beginselen van nationaal recht.
De informatie uitwisseling tussen Financiële inlichtingen eenheden vindt
plaats binnen het EU Financial Intelligence Units» Platform (het
FIU-platform) en via het computernetwerk FIU.net. De lidstaten worden
geacht het gebruik van FIU.net aan te moedigen.
Een ander nieuw element in zowel de vierde anti-witwasrichtlijn als de
verordening is het hoofdstuk over sancties. Waar de eerdere richtlijnen en
de eerdere verordening het sanctioneren bij niet-naleving van de
richtlijnverplichtingen overlieten aan de lidstaten, is met de vierde
anti-witwasrichtlijn en met de nieuwe verordening een kader voor deze
sancties geïntroduceerd. Dat kader sluit in belangrijke mate aan bij andere
dossiers op het terrein van de financiële markten, zoals de richtlijn
betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het
prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen
(in het kort de «capital requirements directive», CRD IV genoemd)8 en
andere richtlijnen en verordeningen met vergelijkbare bepalingen.9 Net
als CRD IV voorziet de vierde anti-witwasrichtlijn bijvoorbeeld in
bepalingen die betrekking hebben op de hoogte van een bestuurlijke
boete, als ook de bevoegdheid voor toezichthoudende autoriteiten om een
verbod op te leggen om bepaalde beleidsbepalende functies uit te
oefenen.

8

Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende
toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen
en beleggingsondernemingen, tot wijziging van Richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de
Richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PbEU 2013, L 176).
9
Zoals richtlijn 2014/59/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende
de totstandbrenging van een kader voor het herstel en de afwikkeling van kredietinstellingen
en beleggingsondernemingen en tot wijziging van Richtlijn 82/891/EEG van de Raad en de
Richtlijnen 2001/24/EG, 2002/47/EG, 2004/25/EG, 2005/56/EG, 2007/36/EG, 2011/35/EU,
2012/30/EU en 2013/36/EU en de Verordeningen (EU) nr. 1093/2010 en (EU) nr. 648/2012, van het
Europees Parlement en de Raad (PbEU 2014, L 173) en Verordening (EU) nr. 596/2014 van het
Europees Parlement en de Raad van 16 april 2014 betreffende marktmisbruik (Verordening
marktmisbruik) en houdende intrekking van Richtlijn 2003/6/EG van het Europees Parlement en
de Raad en Richtlijnen 2003/124, 2003/125/EG en 2004/72/EG van de Commissie (PbEU 2014, L
173).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

5

§ 2.2. Verordening betreffende bij geldovermakingen te voegen informatie
De verordening vervangt verordening (EG) Nr. 1781/2006 van het
Europees Parlement en de Raad van 15 november 2006 betreffende bij
geldovermakingen te voegen informatie over de betaler (PbEU 2006, L
345). De aanleiding voor het in werking treden van een nieuwe verordening is gelegen in de herziene FATF-aanbevelingen, waaronder met
name aanbeveling 16 met betrekking tot elektronische geldovermakingen.
Uit deze aanbeveling volgt dat landen ervoor zorg moeten dragen dat
financiële instellingen, waaronder met name de betaaldienstverleners,
bedoeld in artikel 1, eerste lid, van richtlijn 2007/64 betreffende betalingsdiensten in de interne markt (hierna: betaaldienstverleners), (girale)
overschrijvingen vergezeld laten gaan van alle noodzakelijke informatie
over de afzender en de begunstigde van een transactie, waarbij deze
informatie door de gehele betaalketen bij de geldovermaking gevoegd
dient te blijven. Daarmee wordt een volledige traceerbaarheid van
geldovermakingen beoogd, hetgeen wordt beschouwd als een belangrijk
hulpmiddel om witwassen en financieren van terrorisme te voorkomen,
op te sporen en te onderzoeken. De mogelijkheid die op deze manier
gecreëerd wordt om de herkomst en bestemming van financiële
geldstromen te achterhalen, dient in voorkomende gevallen strafrechtelijk
onderzoek inzake witwassen of financieren van terrorisme.
De verordening voorziet in een aantal belangrijke wijzigingen ten opzichte
van zijn voorganger. In de eerste plaats wordt de verplichting voor
betaaldienstverleners om overschrijvingen van bepaalde informatie
vergezeld te doen gaan, uitgebreid met informatie over de begunstigde
van een overschrijving. De betaaldienstverlener van de betaler dient in
beginsel de naam van de begunstigde en het betaalrekeningnummer van
de begunstigde aan de overschrijving toe te voegen, waarna deze
informatie door de betaaldienstverlener van de begunstigde wordt
geverifieerd alvorens de betaalrekening van de begunstigde te crediteren
of de begunstigde de geldmiddelen ter beschikking te stellen. In bepaalde
gevallen kan ook een unieke identificatiecode aan de overschrijving
worden gekoppeld. De verplichting voor de betaaldienstverlener van de
begunstigde om de informatie over de begunstigde te verifiëren geldt in
ieder geval bij geldovermakingen van meer dan EUR 1.000,– en onder
omstandigheden ook bij geldovermakingen van een lager bedrag,
bijvoorbeeld bij contante uitbetaling of vermoedens van witwassen of
financieren van terrorisme. De verordening maakt onderscheid in
overschrijvingen die geheel plaatsvinden binnen de Unie, overschrijvingen van buiten naar binnen de Unie en overschrijvingen die vanuit de
Unie naar een staat gaan die geen lidstaat is (derde landen).
Een andere belangrijke wijziging betreft het toepassingsbereik van de
verordening. Een betaalkaart, elektronischgeldinstrument, een mobiele
telefoon of ander digitaal of informatietechnologisch vooruit- of achteraf
betaald betaaltoestel wordt binnen de reikwijdte van de verordening
gebracht, voor zover deze instrumenten worden gebruikt om geldovermakingen tussen personen te verrichten. Deze instrumenten blijven echter
uitgezonderd van de verplichtingen uit de verordening, voor zover zij
uitsluitend worden gebruikt voor de aankoop van goederen of diensten en
zolang alle transacties die met het betreffende instrument worden
verricht, vergezeld gaan van het nummer van het instrument, bijvoorbeeld
van de betaalkaart.
De verplichtingen voor intermediaire betaaldienstverleners worden met
de verordening uitgebreid. Naast de verplichting om ervoor te zorgen dat
de ontvangen gegevens over betalers en (op grond van de nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

6

verordening ook) begunstigden bij de geldovermaking gevoegd blijven,
dienen intermediaire betaaldienstverleners zelf ook doeltreffende
procedures in te stellen om ontbrekende informatie over de betaler of de
begunstigde op te sporen. Indien er sprake is van ontbrekende informatie,
dient de intermediaire betaaldienstverlener middels op risico gebaseerde
procedures vast te stellen of een geldovermaking moet worden uitgevoerd, geweigerd of opgeschort.
Naast de intermediaire betaaldienstverlener, dient ook de betaaldienstverlener van de begunstigde op risico gebaseerde procedures vast te stellen
om te bepalen of een geldovermaking moet worden uitgevoerd,
geweigerd of opgeschort en om te bepalen welke passende vervolgactie
moet worden ondernomen, indien de vereiste informatie niet bij de
geldovermaking is gevoegd. Deze op risico gebaseerde aanpak vloeit
voort uit de betrokken FATF-aanbeveling en moet ertoe leiden dat op een
meer gerichte wijze kan worden opgetreden tegen risico’s voor witwassen
en terrorismefinanciering.
De verordening voorziet voorts in een expliciete verwijzing naar de
toepasselijkheid van de Europese regelgeving op het gebied van
bescherming van persoonsgegevens en de nationale wetgeving ter
implementatie daarvan. Persoonsgegevens die door betaaldienstverleners
zijn verzameld om aan de verordening te voldoen, mogen bijvoorbeeld
niet verder verwerkt worden op een manier die in strijd is met deze
regelgeving. Met name de verdere verwerking van deze gegevens voor
commerciële doeleinden is verboden. Omdat de bestrijding van
witwassen en financieren van terrorisme door alle lidstaten is erkend als
een zwaarwegend algemeen belang, wordt op grond van de verordening
toegestaan dat persoonsgegevens worden doorgegeven aan landen waar
de bescherming van persoonsgegevens van een ander niveau is.10 De
betaaldienstverleners die binnen de reikwijdte van de verordening vallen
dienen te beschikken over passende technische en organisatorische
maatregelen voor de bescherming van persoonsgegevens, bijvoorbeeld
tegen incidenteel verlies of ongeoorloofde verspreiding.
Tot slot beoogt de verordening, in aansluiting op en onder verwijzing naar
de vierde anti-witwasrichtlijn, de bevoegdheden van de personen die zijn
belast met het toezicht op de naleving van de verordening verder te
harmoniseren. Daartoe verplicht de verordening de lidstaten om te
voorzien in doeltreffende, evenredige en afschrikwekkende sancties en
maatregelen, waaronder ten minste de sancties en maatregelen, bedoeld
in artikel 59 van de vierde anti-witwasrichtlijn. Ook worden de toezichthoudende autoriteiten verplicht de opgelegde sancties en maatregelen te
publiceren, overeenkomstig het bepaalde in artikel 60 van de vierde
anti-witwasrichtlijn. In paragraaf 4.4 wordt ingegaan op de gewijzigde
sanctiebepalingen in de Wwft ter implementatie van de richtlijn en de
verordening en in paragraaf 4.5 op de publicatiebevoegdheden die in de
Wwft worden geïntroduceerd.
3. Hoofdpunten van het wetsvoorstel
In het navolgende worden de belangrijkste wijzigingen in wet- en
regelgeving besproken die voortkomen uit de implementatie van de
vierde anti-witwasrichtlijn.
10

Dit is in lijn met het bepaalde in artikel 49, eerste lid, aanhef en onderdeel d, van verordening
(EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de
bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens
en het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (algemene
verordening gegevensbescherming) (PbEU 2016, L 119).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

7

§ 3.1. Uitbreiding reikwijdte
De reikwijdte van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren
van terrorisme (Wwft) wordt ter implementatie van de vierde
anti-witwasrichtlijn uitgebreid met een aantal nieuwe instellingen. Het
betreft in de eerste plaats de aanbieders van kansspelen. Van de
aanbieders van kansspelen vallen naar huidig recht speelcasino’s binnen
de reikwijdte van de Wwft. Naast speelcasino’s zullen nu ook de overige
kansspelaanbieders onder de Wwft vallen, waaronder loterijen,
aanbieders van sportweddenschappen en speelautomatenhallen. Indien
uit een daartoe uit te voeren risicobeoordeling blijkt dat de aard en, in
voorkomend geval, de omvang van de transacties betreffende kansspeldiensten een laag risico op witwassen of financieren van terrorisme
vertegenwoordigen, kunnen aanbieders van bepaalde kansspeldiensten
onder strikte voorwaarden bij ministeriële regeling geheel of gedeeltelijk
worden vrijgesteld van de verplichtingen uit hoofde van de Wwft.
In de tweede plaats wordt de categorie Wwft instellingen die in het kort
wordt aangeduid als «grootwaardehandelaren» uitgebreid. Deze categorie
zal de personen die in goederen handelen en daarvoor betalingen in
contant geld doen of ontvangen van EUR 10.000,– of meer omvatten en
wordt ook uitgebreid met de kopers van die goederen (naast de
verkopers). Op beide doelgroepen zullen de verplichtingen uit hoofde van
de Wwft van toepassing worden.
§ 3.2. Risicogebaseerde benadering
De Wwft schrijft naar huidig recht reeds een risicogebaseerde aanpak
voor, die met de implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn wordt
bestendigd. De eerder genoemde wijzigingen in de richtlijn hebben echter
wel tot gevolg dat de risicogebaseerde benadering op verschillende
terreinen wordt geëxpliciteerd, dan wel uitgebreid. Zo worden de
instellingen verplicht de identificatie en beoordeling van hun risico’s op
witwassen en financieren van terrorisme vast te leggen, actueel te houden
en op verzoek aan de toezichthoudende autoriteit te verstrekken. De
instelling dient deze risicobeoordeling ten grondslag te leggen aan de
ontwikkeling van haar beleid, bestaande uit procedures en maatregelen,
om de geïdentificeerde risico’s te beperken en effectief te beheersen.
Naast de uitvoering van het cliëntenonderzoek en het monitoren van
transacties, kan hierbij gedacht worden aan de ontwikkeling van opleidingen voor medewerkers en aanvullende beheersmaatregelen. De
risicobeoordeling kan er ook toe leiden dat een instelling tot de conclusie
komt dat onvoldoende beheersmaatregelen mogelijk zijn en dat daarom
bepaalde risico’s in het geheel moeten worden vermeden.
§ 3.3. Cliëntenonderzoek
Het verrichten van cliëntenonderzoek blijft één van de twee pijlers van de
maatregelen om witwassen en financieren van terrorisme te voorkomen.
De instellingen die verplicht zijn tot het verrichten van een cliëntenonderzoek worden beschouwd als de poortwachters van het financieel
stelsel: wie een financiële transactie wil verrichten of anderszins waarde
wil verplaatsen is aangewezen op de dienstverlening van deze instellingen. Uit hoofde van die taak dienen de instellingen onderzoek te
verrichten naar hun cliënten en de achtergrond en het doel van een
beoogde zakelijke relatie of transactie. Daarmee moeten de instellingen
voorkomen dat hun dienstverlening wordt misbruikt voor het witwassen
van geld of voor het financieren van terrorisme en transacties herkennen
die in dat opzicht als ongebruikelijk moeten worden aangemerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

8

Zoals in paragraaf 3.2. reeds is toegelicht, zal het cliëntenonderzoek, in lijn
met de hiervoor beschreven risicogebaseerde benadering, nog meer dan
voorheen gebaseerd moeten zijn op een risicoweging op grond van de in
de vierde anti-witwasrichtlijn geïdentificeerde risicofactoren. Ten aanzien
van de mogelijkheid om een vereenvoudigd cliëntenonderzoek te
verrichten, zullen niet langer typen cliënten worden aangewezen ten
aanzien waarvan met een vereenvoudigd cliëntenonderzoek kan worden
volstaan. In plaats daarvan dient een instelling voor het aangaan van een
zakelijke relatie of het verrichten van een transactie een risicobeoordeling
uit te voeren. Indien daaruit volgt dat sprake is van een bewezen laag
risico, kan volstaan worden met het treffen van vereenvoudigde cliëntenonderzoeksmaatregelen. Het cliëntenonderzoek kan in geen geval
achterwege blijven, maar de intensiteit waarmee de cliëntenonderzoeksmaatregelen worden toegepast, wordt afgestemd op het risico dat met
een cliënt, relatie of transactie gepaard gaat. Het is aan de instelling zelf
om te bepalen welke intensiteit in een bepaald geval is aangewezen. Uit
de risicobeoordeling kan ook volgen dat sprake is van een hoog risico dat
een verscherpt cliëntenonderzoek vereist. In deze gevallen, maar ook in de
gevallen die reeds naar huidig recht als gevallen van hoog risico worden
gekwalificeerd, dient een instelling verscherpte maatregelen te treffen.
Naast de zakelijke relaties of transacties die op grond van de risicobeoordeling met een hoog risico op witwassen of financieren van terrorisme
gepaard gaan, gaat het om situaties waarin de cliënt woonachtig of
gevestigd is in hoogrisico jurisdicties, waarin sprake is van PEPs of van
een correspondentrelatie. In deze gevallen dient een instelling meer
gegevens te verzamelen en te controleren, teneinde het hoge risico
voldoende te beperken en te beheersen.
Het cliëntenonderzoek stelt de instelling onder meer in staat de identiteit
van de UBO vast te stellen en te verifiëren. Zoals beschreven in paragraaf
2.1 wordt in de vierde anti-witwasrichtlijn een andere invulling gegeven
aan het begrip «uiteindelijk belanghebbende» (UBO), die meer in lijn is
met de FATF-aanbevelingen. Als gevolg daarvan wordt ook de Wwft op dit
punt aangepast. De vierde anti-witwasrichtlijn geeft gedetailleerde
definities voor de UBO’s van vennootschappen en van trusts. Voor de
UBO’s van (a) juridische entiteiten als stichtingen en (b) juridische
constructies vergelijkbaar met trusts, schrijft de richtlijn alleen voor dat
een UBO-definitie vergelijkbaar aan die van een trust wordt gehanteerd.
Naar huidig recht wordt in artikel 3 van de Wwft al rekening gehouden
met het feit dat de UBO-definitie die van toepassing is op een BV of NV,
zich niet goed leent voor bijvoorbeeld een maatschap, een vennootschap
onder firma en een commanditaire vennootschap. Besloten is om in de
lagere regelgeving bij de Wwft voor een groot aantal juridische entiteiten
de geëigende uitwerking van de algemene UBO-definitie op te nemen.
Nu de vierde anti-witwasrichtlijn niet langer een onderscheid maakt
tussen binnenlandse en buitenlandse PEPs, wordt de Wwft ook op dit
punt aangepast. Een instelling zal daardoor in meer gevallen verscherpt
cliëntenonderzoek moeten verrichten.
§ 3.4. Handhavinginstrumentarium toezichthoudende autoriteiten
De vierde anti-witwasrichtlijn verplicht de lidstaten te voorzien in
doeltreffende, evenredige en afschrikwekkende bestuurlijke sancties en
maatregelen indien de bepalingen ter implementatie van de richtlijn niet
worden nageleefd. Als beschreven in paragraaf 2.1 is het hoofdstuk met
betrekking tot sancties uit de vierde anti-witwasrichtlijn geënt op de
sanctiehoofdstukken uit andere Europese regelgeving voor de financiële
markten. In het onderhavige wetsvoorstel wordt aangesloten bij de Wet
op het financieel toezicht (Wft). Daardoor zal voor banken en andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

9

financiële ondernemingen op grond van de Wwft een vergelijkbaar
boetestelsel gelden, als op grond van de Wft reeds het geval is. Ook ten
behoeve van de toezichthoudende autoriteiten De Nederlandsche Bank
(DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) wordt de consistentie
van het handhavingsinstrumentarium hiermee gewaarborgd.
§ 3.4.1. Boetehoogtes
In de eerste plaats worden de maximale boetes die de toezichthoudende
autoriteiten kunnen opleggen bij overtredingen van de Wwft gewijzigd.
Het maximum boetebedrag voor de derde boetecategorie zal vijf miljoen
euro bedragen, voor zover het gaat om overtredingen begaan door
banken, andere financiële ondernemingen en trustkantoren. Dit maximum
geldt thans al voor banken en beleggingsondernemingen. Indien een
overtreder in het jaar voorafgaand aan het opleggen van een bestuurlijke
boete een netto-omzet had van meer dan 100 miljoen euro, geldt voor de
genoemde instellingen voorts, in afwijking van het gebruikelijke
maximumbedrag, een omzetgerelateerd maximum boetebedrag van 10%
van de netto-omzet. Met het introduceren van een omzetgerelateerd
boetebedrag wordt de toezichthoudende autoriteit de bevoegdheid
toegekend om ook bij kapitaalkrachtige instellingen een boete te kunnen
opleggen waarvan voldoende afschrikkende werking uitgaat. Hiermee
wordt voldaan aan de verplichting uit de vierde anti-witwasrichtlijn om
een omzetgerelateerde boete in ieder geval voor banken en andere
financiële ondernemingen mogelijk te maken. Daarnaast zal de omzetgerelateerde boete ook gelden voor trustkantoren.11
Naar huidig recht kan het voordeel dat met een overtreding is behaald
alleen als grondslag dienen voor het bepalen van de hoogte van een
bestuurlijke boete, indien dat voordeel meer dan twee miljoen euro
bedraagt. Deze voorwaarde is niet in lijn met de vierde anti-witwasrichtlijn
en vervalt. Conform de richtlijn bestaat derhalve in alle gevallen de
mogelijkheid om een bestuurlijke boete op te leggen van ten hoogste
twee maal het bedrag van het met de overtreding verkregen voordeel.
Uiteraard bestaat voor de toezichthoudende autoriteiten voldoende ruimte
om rekening te houden met de verschillen tussen de instellingen die
binnen de reikwijdte van de Wwft vallen. Bij het vaststellen van de hoogte
van een bestuurlijke boete dient de toezichthoudende autoriteit niet alleen
rekening te houden met de ernst en duur van de overtreding en de
verwijtbaarheid van de overtreder, maar ook met het evenredigheidsbeginsel. Dat betekent dat de omstandigheden van het concrete geval,
waaronder ook het type en de omvang van de instelling, relevant zijn.
Daarnaast speelt de draagkracht van de overtreder een rol bij het
vaststellen van de boetehoogte.
§ 3.4.2. Intrekken vergunning
Het handhavingsinstrumentarium van de toezichthoudende autoriteiten
wordt, conform de vierde anti-witwasrichtlijn, ook uitgebreid met de
mogelijkheid om de vergunning van een instelling in te trekken indien er
sprake is van een overtreding van de Wwft. Niet alle instellingen die
binnen de reikwijdte van de Wwft vallen, dienen over een vergunning te
beschikken ten einde hun werkzaamheden te kunnen verrichten. Naar
huidig recht is het op grond van de Wft en de Wet toezicht trustkantoren
reeds mogelijk om een vergunning in te trekken indien een financiële
onderneming of trustkantoor niet langer voldoet aan het vereiste van een
integere uitoefening van het bedrijf.12 Omdat niet-naleving van de Wwft er
11
12

Zie ook de artikelsgewijze toelichting bij Artikel I, onderdeel V.
Artikel 1:104, eerste lid, onderdeel d, in samenhang met artikel 3:17, 4:11, 4:14 of 4:15 van de
Wft en artikel 6, onderdeel e, in samenhang met artikel 10 van de Wtt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

10

doorgaans op duidt dat van een integere uitoefening van het bedrijf geen
sprake is, waren de toezichthoudende autoriteiten naar huidig recht reeds
bevoegd om een vergunning in te trekken indien de Wwft werd
overtreden. Desalniettemin wordt om het belang van naleving van de
Wwft te onderstrepen voorgesteld om, in aansluiting op de vierde
anti-witwasrichtlijn en ter verduidelijking, in beide wetten een expliciete
grondslag voor het intrekken van een vergunning op te nemen met
betrekking tot overtredingen van de Wwft. Een dergelijke grondslag zal
ook worden opgenomen in de Wet op de kansspelen.
§ 3.5. Publicatiebevoegdheden toezichthoudende autoriteiten
Aan de toezichthoudende autoriteit wordt de bevoegdheid toegekend om
een waarschuwing of publieke verklaring uit te vaardigen indien een
instelling een overtreding van de Wwft begaat. Naar huidig recht was dit
ten aanzien van banken en beleggingsondernemingen reeds mogelijk, in
geval van een overtreding gerangschikt in de derde boetecategorie. Deze
bevoegdheid zal worden uitgebreid, waardoor het ten aanzien van alle
instellingen en bij overtredingen gerangschikt in de tweede en derde
categorie mogelijk wordt om een waarschuwing of verklaring te publiceren.
Voorts worden de toezichthoudende autoriteiten verplicht om – in
beginsel – alle besluiten openbaar te maken waarbij een bestuurlijke
sanctie of maatregel is opgelegd vanwege een overtreding van een
nationale bepaling ter omzetting van de vierde anti-witwasrichtlijn. De
Wwft voorziet naar huidig recht niet in openbaarmakingbevoegdheden,
dan wel -verplichtingen, voor de toezichthoudende autoriteiten. Bij de
totstandkoming van het openbaarmakingsregime in de Wwft is aangesloten bij de Wft. De richtlijn voorziet in een aantal uitzonderingen op deze
beginselplicht, op grond waarvan een besluit geanonimiseerd, later of
zelfs helemaal niet openbaar wordt gemaakt. Deze uitzonderingsgronden
worden in de Wwft overgenomen.
Het openbaar maken van sanctiebesluiten draagt bij aan de kenbaarheid
van de activiteiten van de toezichthoudende autoriteiten, waardoor het
publiek kennis kan nemen van het optreden van de toezichthoudende
autoriteiten en de gronden daarvoor. Daarnaast leidt het openbaar maken
van sanctiebesluiten ertoe dat andere instellingen kennis nemen van de
gedragingen die kunnen leiden tot handhaving en de invulling die de
toezichthoudende autoriteit aan wettelijke normen geeft. Tot slot kan van
openbaarmaking een ontmoedigend effect uitgaan op andere instellingen
om overtredingen te begaan. In de beginselplicht tot openbaarmaking van
sanctiebesluiten komt tot uitdrukking dat deze belangen bij openbaarmaking in beginsel opwegen tegen het belang van de overtreder dat de
overtreding niet bekend wordt. Desalniettemin is de toezichthoudende
autoriteit gehouden een afweging hieromtrent te maken, omdat er in
voorkomende gevallen aanleiding kan bestaan om een sanctiebesluit
anoniem, uitgesteld of zelfs niet openbaar te maken indien de belangen
van de overtreder onevenredig zouden worden geschaad (zie ook het
voorgestelde artikel 32g).
Met het onderhavige wetsvoorstel wordt ook voorzien in de mogelijkheid
om een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke boete openbaar te
maken nog voordat het onherroepelijk is geworden en een besluit tot het
opleggen van een last onder dwangsom openbaar te maken indien de
dwangsom is verbeurd. In dat geval dient een termijn van vijf dagen in
acht te worden genomen waarin de betrokkene de gelegenheid heeft om
een verzoek om een voorlopige voorziening in te dienen teneinde het
besluit tot publicatie eerst aan een rechterlijke toetsing te onderwerpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

11

Alvorens over te gaan tot openbaarmaking dient de toezichthoudende
autoriteit steeds een afzonderlijk besluit tot openbaarmaking te nemen,
waartegen rechtsmiddelen openstaan. Zie in dit kader ook paragraaf 6.6.
4. Gegevensbescherming
Hoofdstuk V van de vierde anti-witwasrichtlijn bevat bepalingen met
betrekking tot gegevensbescherming en het bewaren van gegevens. De
bepalingen uit de vierde anti-witwasrichtlijn met betrekking tot de
verwerking van persoonsgegevens worden in de Wwft geïmplementeerd.
Zie voor een toelichting op de wijze waarop persoonsgegevens uit hoofde
van de richtlijn kunnen worden verwerkt de artikelsgewijze toelichting bij
Artikel I, onderdeel AB.
Op grond van artikel 41, eerste lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn is het
verwerken van persoonsgegevens op grond van de richtlijn onderworpen
aan richtlijn 95/46/EG. Deze richtlijn is inmiddels vervangen door de
Algemene verordening gegevensbescherming, die op 25 mei 2018 in
werking treedt. Tot die tijd geldt voor instellingen in Nederland de Wet
bescherming persoonsgegevens.
De vierde anti-witwasrichtlijn schrijft verschillende verwerkingen van
persoonsgegevens voor die voor het grootste deel naar huidig recht reeds
onderdeel zijn van de verplichtingen op grond van de Wwft. De verwerkingen door de betrokken instellingen zijn verwerkingen op grond van een
wettelijke verplichting, in de zin van artikel 6, eerste lid, onderdeel c,
Algemene verordening gegevensbescherming.
Gezien de aard van dit voorstel is een zogenoemd privacy impact
assessment uitgevoerd. Met behulp hiervan zijn op gestructureerde wijze
de implicaties op gegevensbescherming van de maatregelen uit dit
implementatievoorstel in kaart gebracht. De implementatie van de vierde
anti-witwasrichtlijn brengt ten opzichte van huidig recht slechts in
beperkte mate wijzigingen met zich voor de verwerking en bescherming
van persoonsgegevens. Aan de hand van de privacy impact assessment
zijn deze wijzigingen getoetst aan de beginselen van doelbegrenzing,
noodzaak en evenredigheid, die ook zijn opgenomen in artikel 5 van de
Algemene verordening gegevensbescherming en in die verordening
verder worden uitgewerkt. In het navolgende wordt dit per wijziging nader
omschreven.
§ 4.1. Persoonsgegevens in het kader van het cliëntenonderzoek
In de eerste plaats is sprake van een uitbreiding van het aantal instellingen dat persoonsgegevens dient te verzamelen in het kader van het
cliëntenonderzoek. Deze uitbreiding omvat de aanbieders van kansspelen
en de (ver)kopers van goederen, wanneer zij betalingen doen van
EUR 10.000,– of meer in contant geld. Zie voor een nadere toelichting
paragraaf 3.1. Voorts brengen de wijzigingen van de definitie van UBO en
PEP met zich dat van meer mensen persoonsgegevens moeten worden
verzameld in het kader van het cliëntenonderzoek, omdat meer mensen
als UBO of PEP zullen kwalificeren (zie ook de artikelsgewijze toelichting
bij Artikel I, onderdeel A). De aard van de persoonsgegevens die in het
kader van het cliëntenonderzoek moeten worden verzameld, wordt met
het onderhavige wetsvoorstel niet gewijzigd.
Ten behoeve van opsporings- en onderzoeksdoeleinden wordt van
instellingen verlangd dat zij de gegevens die zij verzamelen en verwerven
uit hoofde van het cliëntenonderzoek en de transactiemonitoring
gedurende een periode van vijf jaar na het beëindigen van een zakelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

12

relatie of het uitvoeren van een transactie bewaren. Deze bewaartermijn
wijzigt niet. In de wettekst wordt wel verduidelijkt dat instellingen in
beginsel gehouden zijn de persoonsgegevens na het verstrijken van deze
termijn te vernietigen. Dit draagt bij aan de bescherming van persoonsgegevens.
De verwerking van persoonsgegevens in het kader van het cliëntenonderzoek vindt plaats ter voorkoming van het gebruik van het financieel
stelsel voor witwassen of financieren van terrorisme. Het cliëntenonderzoek is één van de twee kernverplichtingen van de anti-witwasregelgeving. Zonder deze maatregel en de bijbehorende verwerking van
persoonsgegevens, zou effectieve bestrijding van witwassen en het
financieren van terrorismebestrijding niet mogelijk zijn. Het verwerven
van kennis en informatie over de identiteit van de cliënt, diens UBO en het
doel en de aard van een zakelijke relatie of incidentele transactie is
onmisbaar om signalen die kunnen duiden op witwassen, daaraan ten
grondslag liggende basisdelicten, of terrorismefinanciering vroegtijdig te
kunnen herkennen. Ook voor het functioneren van de opsporingsautoriteiten is deze informatie essentieel. Het voorkomen van witwassen en
financieren van terrorisme wordt aangemerkt als een zwaarwegend
algemeen belang. Bij totstandkoming van de richtlijn is uitdrukkelijk
overwogen dat het verwerken van persoonsgegevens voor dit doeleinde
beperkt dient te blijven tot hetgeen noodzakelijk is met het oog op de
naleving van de verplichtingen uit de richtlijn. Persoonsgegevens die zijn
verzameld in het kader van het uitvoeren van het cliëntenonderzoek
mogen dan ook niet verder worden verwerkt op een wijze die onverenigbaar is met dit nalevingsdoel. Dit wordt geïmplementeerd in artikel
34a Wwft (zie ook de artikelsgewijze toelichting bij Artikel I, onderdeel
AB). Mede door deze beperking is de uitbreiding van de gegevensverwering in het kader van het cliëntenonderzoek proportioneel. In de
overwegingen bij de richtlijn wordt ook ingegaan op de beginselen van
doelbinding, noodzaak en evenredigheid.
§ 4.2. Verstrekken persoonsgegevens aan de FIU
Aan de FIU komt de bevoegdheid toe om gegevens en inlichtingen op te
vragen bij een instelling over een bepaalde cliënt of transactie waarnaar
zij een onderzoek verricht. In het wetsvoorstel wordt verduidelijkt dat deze
bevoegdheid zich uitstrekt tot alle instellingen die in verband met de
taakuitoefening van de FIU relevante informatie kunnen verstrekken. De
bevoegdheid beperkt zich derhalve niet tot de instellingen die zelf een
melding hebben gedaan in de zin van artikel 16, of die bij een transactie
zijn betrokken. Dit leidt er mogelijk toe dat de hoeveelheid persoonsgegevens die de FIU verzamelt en verwerkt toeneemt.
Voornoemde inlichtingenbevoegdheid van de FIU is noodzakelijk voor het
onderzoek dat de FIU verricht naar ontwikkelingen op het gebied van
witwassen en financieren van terrorisme en naar meldingen van
ongebruikelijke transacties in het bijzonder. Het belang van dit onderzoek
voor het voorkomen van witwassen en financieren van terrorisme weegt
op tegen het privacy belang van de betrokkenen. De FIU kan deze
inlichtingenbevoegdheid, zoals ook tot uitdrukking komt in artikel 17 van
de Wwft, slechts inzetten ten behoeve van de uitoefening van wettelijke
taken.
Voor de beoordeling van de proportionaliteit is daarnaast ook van belang
dat het wetsvoorstel voorziet in de verplichting voor instellingen om te
voorzien in beveiligde kanalen voor het verstrekken van gegevens aan de
FIU. Hiermee wordt voorzien in noodzakelijke waarborgen ter
bescherming van de betrokken persoonsgegevens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

13

§ 4.3. Publicatiebevoegdheden toezichthouders
Tot slot worden met het onderhavige wetsvoorstel publicatiebevoegdheden toegekend aan de toezichthoudende autoriteiten. Zoals besproken
in paragraaf 3.6.2. dienen de publicatiebevoegdheden en het verwerken
van persoonsgegevens in dat kader verschillende belangen, waaronder
het belang van een deugdelijke naleving van het bij of krachtens de Wwft
bepaalde.
Naleving van de Wwft is noodzakelijk om witwassen en het financieren
van terrorisme, beiden strafbare feiten, te voorkomen. Om de inmenging
in de persoonlijke levenssfeer zoveel mogelijk te beperken en ongerechtvaardigde inmenging te voorkomen, bestaan verder verschillende
waarborgen, zoals een verplichting voor de toezichthouder om voorafgaand aan de openbaarmaking een besluit te nemen en dit aan de
betrokkenen toe te sturen (artikel 32h Wwft). Ook wordt voorgeschreven
dat de toezichthouder betrokken belangen in een concreet geval afweegt
voordat hij overgaat tot het publiceren van de gegevens. Als de publicatie
persoonsgegevens bevat, moet de toezichthouder afwegen of de
openbaarmaking in een concreet geval geen onevenredige gevolgen
heeft. Als dat zo is, dan kan dit ertoe leiden dat overtredingen of besluiten
tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie geanonimiseerd worden
gepubliceerd of op een later moment. Ook kan de toezichthouder onder
omstandigheden van publicatie afzien. Dit komt tot uitdrukking in artikel
32g Wwft, hetgeen nader wordt toegelicht in de artikelsgewijze toelichting
bij Artikel I, onderdeel W. Mede gezien deze waarborgen is de verwerking
van persoonsgegevens in het kader van de publicatie van overtredingen
proportioneel.
5. Gevolgen van het wetsvoorstel
§ 5.1. Gevolgen voor het bedrijfsleven
In het navolgende wordt toegelicht welke onderdelen van het wetsvoorstel gevolg hebben voor de administratieve lasten en nalevingskosten van
instellingen die binnen de reikwijdte van de Wwft vallen. Daarnaast heeft
ook de Europese Commissie in een eerder stadium aandacht besteed aan
de verwachte gevolgen van het richtlijnvoorstel voor de vierde
anti-witwasrichtlijn in een impact assessment van 5 februari 2013.13
§ 5.1.1. Omvang doelgroep
De Wwft is van toepassing op een breed scala aan instellingen. Op basis
van de door de toezichthoudende autoriteiten aangeleverde informatie
blijkt dat de Wwft in het jaar 2015 van toepassing was op een totaal van
96.970 instellingen.
Wwft instellingen
Banken
Andere financiële ondernemingen
Natuurlijke persoon, rechtspersoon of vennootschap handelend in het kader
van zijn beroepsactiviteiten

13

Aantal in 2015
100
4.841
92.0291

Commission staff working document impact assessment accompanying the document
Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on the prevention of
the use of the financial system for the purpose of money laundering, including terrorist
financing and Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on
information accompanying transfers of funds (SWD(2013 21), toegankelijk via: http://eurlex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52013SC0021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

14

Wwft instellingen

Aantal in 2015

Totaal

96.970

1

Dit betreft een schatting. Natuurlijke personen, rechtspersonen of vennootschappen die
beroeps- of bedrijfsmatig handelen als verkoper van goederen vallen naar huidig recht alleen
binnen de reikwijdte van de Wwft wanneer de betaling voor de goederen in contanten plaatsvindt voor een bedrag van EUR 15.000,– of meer.

§ 5.1.2. Nieuwe instellingen binnen de reikwijdte van de Wwft
De reikwijdte van de Wwft wordt met het onderhavige wetsvoorstel
uitgebreid met nieuwe categorieën instellingen. Een nadere toelichting
hierbij is in de artikelsgewijze toelichting bij artikel 1a opgenomen.
Voor de personen die handelen als koper van goederen geldt dat zij
slechts binnen de reikwijdte van de Wwft vallen voor zover een betaling in
contant geld plaatsvindt voor een bedrag van EUR 10.000,– of meer. Het is
daarmee waarschijnlijker dat deze instellingen het aantal betalingen in
contant geld beogen te beperken, dan dat zij kosten maken in het kader
van de naleving van het onderhavige wetsvoorstel. Daardoor zullen de
administratieve lasten en nalevingskosten voor deze instellingen naar
verwachting te verwaarlozen klein zijn.
Voor kansspelaanbieders geldt dat op basis van een risicobeoordeling zal
worden beoordeeld of bepaalde categorieën kansspelaanbieders, waarbij
zich slechts een beperkt risico op witwassen of financieren van terrorisme
voordoet, kunnen worden vrijgesteld van de verplichtingen op grond van
de Wwft. Het onderhavige wetsvoorstel voorziet in een grondslag om bij
ministeriële regeling in een dergelijke vrijstelling te voorzien, zodat bij de
totstandkoming van deze vrijstelling duidelijk wordt in hoeverre het
onderhavige wetsvoorstel inderdaad gevolgen heeft voor de kansspelsector.
Informatie afkomstig van de kansspelautoriteit levert de volgende
informatie op over de omvang van de kansspelsector14:
Kansspelaanbieders
Casino2
Loterijen
Exploiteren speelautomaten
Totaal
1
2

Aantal in 20171
1
9
701
711

Het betreft het aantal kansspelaanbieders per mei 2017.
Casino’s vallen naar huidig recht reeds binnen de reikwijdte van de Wwft.

Voor de kansspelaanbieders die aan de verplichtingen van de Wwft zullen
moeten gaan voldoen, geldt in de eerste plaats dat zij eenmalige kosten
zullen maken voor investeringen in ICT-systemen en het opstellen van
beleid en procedures. De eenmalige nalevingskosten worden, rekening
houdend met de diversiteit aan kansspelaanbieders, geschat op
EUR 20.000 per kansspelaanbieder. Het opstellen van beleid en procedures door een hoogopgeleide medewerker per kansspelaanbieder neemt
naar schatting 80 uur in beslag. De eenmalige kosten voor het opstellen
van beleid en procedures zullen derhalve EUR 4.320,– per kansspelaan-

14

In onderhavige paragraaf wordt voor het berekenen van de nalevingskosten en administratieve lasten geen rekening gehouden met aanbieders van eenmalige kansspelen, zoals kleine
kansspelen en winkelweekacties, omdat het aantal aanbieders in die categorie fluctueert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

15

bieder bedragen (uitgaande van een uurtarief van EUR 54,–15). Het totaal
aan eenmalige nalevingskosten, uitgaande van 710 kansspelaanbieders,
bedraagt derhalve EUR 17.267.200,–. Of deze eenmalige nalevingskosten
zich daadwerkelijk in de praktijk zullen realiseren, is echter sterk afhankelijk van de eerder genoemde risicoanalyse en de daarop te baseren
vrijstelling.
Een schatting van de doorlopende kosten voor kansspelaanbieders luidt
als volgt. Op grond van de bestaande wet- en regelgeving geldt voor een
groot deel van de kansspelaanbieders reeds een verplichting om hun
cliënten te identificeren, teneinde (bijvoorbeeld) de leeftijd van een cliënt
te kunnen bepalen. De aanvullende werkzaamheden die kansspelaanbieders zullen moeten verrichten in het kader van het cliëntenonderzoek
op grond van de Wwft worden met het oog daarop dan ook als beperkt
ingeschat. Het totale bedrag dat gemoeid zal zijn met het cliëntenonderzoek door een kansspelaanbieder wordt geschat op EUR 9,25 per cliënt
(een minimum van 15 minuten per cliënt, uitgaande van een standaard
cliëntenonderzoek en een (intern) uurtarief van EUR 37,– voor administratief personeel16).
Geschat wordt dat de toename van de administratieve lasten als gevolg
van de meldplicht voor kansspelaanbieders EUR 1.850,– per jaar bedraagt
(uitgaande van 50 meldingen per jaar, één uur voor het melden van een
ongebruikelijke transactie bij de FIU en een uurtarief van EUR 37,–).17 Op
basis hiervan zouden de totale nalevingskosten die per jaar gepaard gaan
met het melden van ongebruikelijke transacties door de kansspelaanbieders geschat worden op EUR 1.313.500,–.
Voor de overige verplichtingen voor kansspelaanbieders op grond van het
onderhavige wetsvoorstel wordt verwezen naar onderstaande paragrafen.
§ 5.1.3. Risicomanagement
Voor banken en andere financiële ondernemingen bestaan ingevolge de
Wft reeds verplichtingen tot het opstellen van een risicobeoordeling en
het vaststellen van daarop gebaseerde gedragslijnen, procedures en
maatregelen, ook voor zover het risico’s op witwassen en terrorismefinanciering betreft. Soortgelijke verplichtingen gelden daarnaast voor
trustkantoren en accountants. De met het onderhavige wetsvoorstel
geïntroduceerde verplichtingen inzake risicomanagement zullen voor deze
instellingen derhalve naar verwachting slechts leiden tot een zeer geringe
toename van de administratieve lasten en nalevingskosten. Voor andere
instellingen, waaronder in ieder geval de nieuwe categorieën instellingen
zoals de aanbieders van kansspelen, is dit een nieuwe verplichting en
derhalve een lastenverzwaring.
Het opstellen van een risicobeoordeling en het ontwikkelen van nieuw
beleid, procedures en maatregelen vergt in de eerste plaats eenmalige
werkzaamheden van een instelling. De hiertoe benodigde werkzaamheden
zullen, indien een instelling daarover beschikt, doorgaans worden verricht
door de compliancefunctie. De maatregelen die een instelling neemt om
een risicobeoordeling op te stellen dienen te worden afgestemd op de
aard en omvang van de instelling. Omdat de reikwijdte van de Wwft zich

15

Bron: Bijlage 5 bij het Handboek meting regeldruk, versie d.d. 1 juli 2014, bruto uurloon voor
hoogopgeleide kenniswerkers zoals gemeten door het CBS.
16
Bron: Bijlage 5 bij het Handboek meting regeldruk, versie d.d. 1 juli 2014, bruto uurloon voor
administratief personeel zoals gemeten door het CBS.
17
Het aantal meldingen van ongebruikelijke transacties zal per aanbieder van kansspelen
variëren, onder meer afhankelijk van het soort kansspel, de bedrijfsomvang en het aantal
klanten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

16

uitstrekt over een breed scala aan instellingen, waaronder ook instellingen
die met het oog op hun aard en omvang niet over een compliancefunctie
zullen beschikken, zullen de kosten die gepaard gaan bij het opstellen van
een risicobeoordeling en beleid, procedures en maatregelen sterk
verschillen.
Uitgaande van het voorgaande wordt aangenomen dat de eenmalige
kosten variëren van EUR 740,– tot EUR 4.320,– (uitgaande van een
uurtarief dat ligt tussen EUR 37,– en EUR 54,– en een tijdsbesteding
tussen de 20 en 80 uur). Gemiddeld genomen brengt de verplichting tot
het opstellen van een risicobeoordeling en daarop gebaseerd beleid naar
verwachting EUR 75.900.000,– aan eenmalige nalevingskosten met zich
(uitgaande van 30.000 instellingen waarvoor het opstellen van een
risicobeoordeling en daarop gebaseerd beleid een volledig nieuwe
verplichting is).
Aan het actueel houden van de risicobeoordeling en de daarop
gebaseerde gedragslijnen, procedures en maatregelen ligt een risicogebaseerde benadering ten grondslag die met zich brengt dat de maatregelen
die hiertoe genomen moeten worden per instelling sterk kunnen
verschillen. Geschat wordt dat dit voor de instellingen op jaarbasis zal
variëren van EUR 740,– tot EUR 10.800,– (uitgaande van een tijdsbesteding variërend van 20 tot 200 uur per jaar en een uurloon dat ligt
tussen de EUR 37,– en EUR 54,–).
Voor een aantal instellingen zullen nalevingskosten voortvloeien uit de
voorgestelde verplichting om een compliancefunctie en auditfunctie in te
richten. Verwacht wordt dat deze nalevingskosten beperkt zullen zijn. Voor
banken, andere financiële ondernemingen, accountants en trustkantoren
gelden uit hoofde van sectorale wet- en regelgeving reeds vergelijkbare
verplichtingen. Voorts zal ook een deel van de overige instellingen,
waaronder bijvoorbeeld de grotere advocaten- en notariskantoren, reeds
over dergelijke functies beschikken. Voor een groot deel van de instellingen zal het inrichten van een compliance- en/of auditfunctie bovendien
niet mogelijk of niet evenredig zijn aan de aard en omvang van de
instelling: dit geldt in het bijzonder voor natuurlijke personen en
eenmanszaken. Verondersteld wordt dat deze verplichtingen voor slechts
10% van de instellingen gevolgen zullen hebben. In de meeste gevallen
zal binnen het bestaande personeelsbestand een compliance- of auditfunctie kunnen worden ingericht, zodat er geen of beperkte extra
nalevingskosten zullen zijn. In de situatie dat een instelling hiervoor geen
ruimte heeft binnen het bestaande personeelsbestand zal een extra
arbeidsplek moeten worden gecreëerd. De kosten daarvan zullen op
jaarbasis EUR 49.760,– bedragen.18 Instellingen kunnen er ook voor kiezen
om de compliance- of auditfunctie door een externe partij te laten
vervullen op basis van een uitbestedingsovereenkomst. Het gangbare
uurtarief medio 2016 voor uitbesteding van de compliance- en auditfunctie is EUR 150,–. Hoeveel instellingen daadwerkelijk met deze kosten
geconfronteerd zullen worden, is afhankelijk van keuzes die instellingen
maken in hun bedrijfsvoering en derhalve op voorhand niet goed in te
schatten.
§ 5.1.4. Meerderheidsdochters, bijkantoren en vestigingen in Nederland
In het verlengde van het voorgaande worden nalevingskosten verwacht
die voortvloeien uit de verplichting voor instellingen om toe te zien op een
effectieve toepassing van voornoemde gedragslijnen en procedures door
bijkantoren en meerderheidsdochterondernemingen buiten Nederland.
Het overgrote deel van de instellingen heeft geen bijkantoren of meerder18

Bron: CBS, werkgelegenheid: geslacht, dienstverband, kenmerken baan, SBI 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

17

heidsdochterondernemingen buiten Nederland. Bovendien zijn verschillende instellingen naar huidig recht reeds verplicht ervoor zorg te dragen
dat deze bijkantoren en meerderheidsdochterondernemingen cliëntenonderzoek verrichten conform de vereisten die de Wwft daaraan stelt. De
toename van de jaarlijkse kosten die deze verplichting met zich brengt
zullen sterk afhangen van de omvang en de activiteiten van het bijkantoor,
maar worden met in achtneming van het voorgaande geschat op
EUR 4.320,– per bijkantoor (80 uur * EUR 54,–).
§ 5.1.5. Cliëntenonderzoek
Instellingen zullen moeten nagaan of de reeds bestaande dossiers
voldoen aan de vereisten die met het onderhavige wetsvoorstel worden
geïntroduceerd. Het is aannemelijk dat dit zal leiden tot aanvullende
maatregelen om de kennis van instellingen over hun cliënten en hun
UBO’s te verbeteren. Aan de herbeoordeling van cliëntendossiers kan op
risicogebaseerde wijze invulling worden gegeven. In een groot aantal
gevallen zal de informatie waarover een instelling beschikt reeds
voldoende zijn om aan de nieuwe verplichtingen in het kader van het
cliëntenonderzoek te kunnen voldoen, of is slechts een beperkte
aanvulling van de beschikbare informatie over een cliënt noodzakelijk. In
die gevallen waarin dat niet zo is, zal een herbeoordeling van het
cliëntendossier tot aanvullende werkzaamheden moeten leiden. Met het
oog op het grote scala aan instellingen binnen de reikwijdte van de Wwft
wordt daarvoor uitgegaan van een uurtarief van EUR 37,–. Uitgangspunt
zijn cliëntdossiers die voldoen aan de vereisten die de huidige Wwft stelt,
zodat aanvullende werkzaamheden slechts noodzakelijk zijn ten aanzien
van de wijzigingen die met het onderhavige wetsvoorstel worden
geïntroduceerd. Rekening houdend met de verschillende werkzaamheden
waartoe het wetsvoorstel noopt – variërend van een nieuwe risicobeoordeling ten aanzien van de cliënt, het controleren of een cliënt als PEP moet
worden aangemerkt tot het opvragen van aanvullende informatie bij de
cliënt en de vastlegging van de verkregen gegevens – wordt ingeschat dat
een dergelijke herbeoordeling van een cliëntendossier gemiddeld 4 uur in
beslag zal nemen. Dat leidt tot een gemiddeld bedrag van EUR 148,– voor
de herbeoordeling van een cliëntdossier. Omdat het cliëntenbestand van
de instellingen van een wisselende samenstelling en omvang is, is de
totale toename van nalevingskosten ten gevolge van de wijzigingen in de
verplichtingen in het cliëntenonderzoek niet kwantificeerbaar.
Slechts in een beperkt aantal gevallen zullen de instellingen die naar
huidig recht reeds onder de werking van de Wwft vallen voor het eerst
cliëntenonderzoek moeten verrichten. Het betreft de gevallen waarin op
grond van het huidige artikel 6 of 7 Wwft tot dusver geen cliëntenonderzoek verplicht was. In de meeste gevallen zal een instelling al enige
informatie over deze bestaande cliënten in huis hebben. Een instelling zal
in veel van deze gevallen kunnen volstaan met een vereenvoudigd
cliëntenonderzoek. Dit betekent dat de kosten die gemoeid zijn met het
vormen van de cliëntacceptatiedossiers naar verwachting beperkt zullen
zijn. Geschat wordt dat het zal gaan om EUR 74,– per cliënt (twee uur per
cliënt, uitgaande van een gemiddeld uurtarief van EUR 37,–).19 Voor het
actueel houden van de gegevens die uit hoofde van het cliëntenonderzoek
moeten worden verzameld, worden de kosten per cliënt geschat op
EUR 55,50 (3 keer een half uur per cliënt, uitgaande van een uurtarief van
EUR 37,–).

19

Bron: Bijlage 5 bij het Handboek meting regeldruk, versie d.d. 1 juli 2014, gemiddelde van het
bruto uurloon van een manager en administratief medewerker, zoals gemeten door het CBS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

18

Tot slot zal de wijziging van de definitie van UBO leiden tot noodzakelijke
wijzigingen in de bedrijfssystemen en -processen. Deze wijziging krijgt zijn
beslag in lagere regelgeving. In de toelichting bij deze lagere regelgeving
zal worden stilgestaan bij de gevolgen die dit voor instellingen met zich
zal brengen.
§ 5.1.6. Betrouwbaarheid en geschiktheid
Belastingadviseurs, accountants, advocaten, notarissen en makelaars
worden verplicht om op verzoek van de toezichthoudende autoriteiten een
verklaring omtrent het gedrag (VOG) te kunnen overleggen. Medio 2016
bedragen de kosten van de digitale aanvraag van een VOG EUR 33,85.
Omdat de toezichthoudende autoriteiten niet in alle gevallen een VOG bij
de genoemde instellingen zullen opvragen maar slechts indien hier
aanleiding voor bestaat, met het oog op concrete vermoedens van
betrokkenheid van personen bij criminele activiteiten, is niet op voorhand
vast te stellen wat de precieze toename in administratieve lasten en
nalevingskosten zal bedragen.
Het wetsvoorstel brengt ook een toename van de administratieve lasten
met zich in het kader van het geschiktheidsvereiste dat zal gaan gelden
voor de dagelijks beleidsbepalers van wisselinstellingen en de personen
die toezicht houden op het beleid en de algemene gang van zaken binnen
een wisselinstelling. Uit door de toezichthoudende autoriteiten verstrekte
gegevens blijkt dat het gaat om 8 wisselinstellingen. Ook voor de
beleidsbepalers van een kansspelaanbieder zal het vereiste van
geschiktheid gaan gelden en voor de (mede)beleidsbepalers en UBO van
een kansspelaanbieder daarnaast tevens een betrouwbaarheidsvereiste.
De benodigde tijd voor het verzamelen van de voor de geschiktheid- en
betrouwbaarheidtoetsing noodzakelijke informatie zal per te toetsen
persoon naar verwachting variëren tussen de vier tot zes uur. Aangezien
de benodigde werkzaamheden gedeeltelijk kunnen worden verricht door
personeelsmedewerkers zullen er voorts verschillende uurtarieven van
toepassing zijn. Uitgaande van een gemiddeld uurtarief van EUR 72,–20
betreft het een toename van de administratieve lasten van EUR 288,– tot
EUR 432,– per persoon. Uitgaande van 2 te toetsen personen per
instelling, zal dit in totaal tot een gemiddelde lastenverzwaring van
EUR 516.960,– leiden (2 maal EUR 400,–, uitgaande van 8 wisselinstellingen en 710 kansspelaanbieders).21
§ 5.1.7. Doorsturen melding van een ongebruikelijke transactie
Instellingen die deel uitmaken van een groep worden verplicht om
meldingen van ongebruikelijke transacties bij de FIU te delen binnen de
groep. De administratieve last die gepaard gaat met het delen van deze
informatie wordt als zeer beperkt geschat. Naar verwachting is hier per
melding maximaal een tijdsinspanning van 10 minuten mee gemoeid.
Bovendien kan een dergelijke melding ook door een administratief
medewerker worden verricht. Per melding zou dat leiden tot een
verwachte administratieve last van ongeveer EUR 6,–.

20

Bron: Bijlage 5 bij het Handboek meting regeldruk, versie d.d. 1 juli 2014, gemiddelde van het
bruto uurloon van een hoge manager en een hoogopgeleide kenniswerker, zoals gemeten
door het CBS.
21
Het wetsvoorstel voorziet in een grondslag om bij ministeriële regeling in een vrijstelling voor
bepaalde soorten kansspelaanbieders te voorzien, zodat de daadwerkelijke gevolgen van dit
wetsvoorstel voor kansspelaanbieders pas bij de totstandkoming van deze ministeriële
regeling duidelijk zullen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

19

§ 5.2. Gevolgen voor toezichthoudende autoriteiten
Het onderhavige wetsvoorstel heeft ook gevolgen voor de toezichthoudende autoriteiten. Een toename van de kosten voor het Wwft toezicht
wordt met name voorzien voor de kansspelautoriteit, die zal worden
belast met de uitvoering en handhaving van de onderhavige wet voor
zover het de aanbieders van kansspelen betreft. Conform het bepaalde in
artikel 2, tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn wordt op basis van
een risicobeoordeling vastgesteld of bepaalde categorieën kansspelaanbieders van de verplichtingen van de Wwft kunnen worden vrijgesteld.
Deze vrijstelling zal bij ministeriële regeling worden vormgegeven, zodat
een inschatting van de gevolgen voor het toezicht van de kansspelautoriteit bij de totstandkoming van deze lagere regelgeving zal worden
gemaakt.
De taken van Bureau Toezicht Wwft zullen, op basis van een mandaatbesluit van de Minister van Financiën22, worden uitgebreid naar personen
die handelen als koper van goederen, voor zover er betalingen plaatsvinden in contant geld voor een bedrag van EUR 10.000,– of meer.
Daarnaast vervalt de beperking van de taken van Bureau Toezicht Wwft tot
instellingen die betrokken zijn bij transacties met betrekking tot de (koop
of) verkoop van voertuigen, schepen, kunstvoorwerpen en andere
voorheen met naam genoemde zaken. Naar verwachting leidt dit tot een
uitbreiding van het aantal onder het toezicht van Bureau Toezicht Wwft
staande instellingen met 54.000. Dit heeft gevolgen voor de intensiteit van
het toezicht dat door Bureau Toezicht Wwft wordt uitgeoefend. Bureau
Toezicht Wwft heeft naar aanleiding van deze ontwikkeling aangegeven
onderzoek te zullen doen naar de mogelijkheden om de efficiëntie van
haar toezichtmethoden te vergroten. Daarnaast zal, bij de noodzakelijke
wijziging van het mandaatbesluit van de Minister van Financiën, rekening
worden gehouden met de gevolgen van het onderhavige wetsvoorstel
voor Bureau Toezicht Wwft.
§ 5.3 Gevolgen voor de FIU
Van de FIU wordt met dit wetsvoorstel verlangd dat zij meldingen van
ongebruikelijke transacties die (tevens) betrekking hebben op een andere
lidstaat, aan de financiële inlichtingen eenheid van deze lidstaat
doorsturen. Op dit moment worden ongebruikelijke transacties die door
de FIU in nader onderzoek worden genomen en die verband houden met
een andere lidstaat, doorgezonden aan de financiële inlichtingen eenheid
van de betreffende lidstaat. Deze werkwijze wordt naar alle ontvangen
meldingen uitgebreid.
Tegelijkertijd zal de FIU ook meldingen ontvangen van de financiële
inlichtingen eenheden van andere lidstaten. Met het verwerken van deze
informatie, zal ook tijd gemoeid zijn. Navraag bij de FIU leert dat het
vooralsnog niet mogelijk is een inschatting te maken van de kosten die
gepaard zullen gaan met deze werkzaamheden. Tussen de financiële
inlichtingen eenheden van de lidstaten worden nog nadere afspraken
gemaakt over de criteria en de werkwijze die voor het doorzenden van een
melding zullen gelden en die van grote invloed zijn op de verwachte
kosten.

22

Het betreft naar huidig recht het Besluit bekendmaking mandaatverlening handhaving en
sanctionering Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

20

6. Consultatie
Van 15 juli 2016 tot en met 16 augustus 2016 is het wetsvoorstel ter
consultatie voorgelegd via de website www.internetconsultatie.nl. In deze
periode van publieke consultatie zijn er 16 openbare reacties en 5 niet
openbare reacties ontvangen via de website voor internetconsultatie. De
openbare consultatiereacties zijn afkomstig van Pellicaan advocaten, de
Koninklijke Nederlandse Beroepsfederatie voor Accountants (NBA),
Register Belastingadviseurs, de Nederlandse Vereniging van Banken
(NVB), VNO-NCW en MKB Nederland (VNO-NCW), De Bont Advocaten,
Holland Quaestor, de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB), de
Verenigde Betaalinstellingen Nederland (VBIN), de Nederlandse
Vereniging van Makelaars en Taxateurs in onroerende goederen, VBO
Makelaar en VastgoedPRO gezamenlijk (hierna gezamenlijk: de makelaarsorganisaties), de Vereniging van financieringsondernemingen in
Nederland (VFN), BACO, de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs
(NOB), de Nationale Goede Doelen Loterijen, en twee particulieren. De
Nederlandse Vereniging voor de Rechtspraak (NVvR) heeft voorts advies
uitgebracht over het wetsvoorstel. De toezichthoudende en andere
autoriteiten hebben ook gereageerd op het conceptwetsvoorstel.
Naar aanleiding van de consultatiereacties zijn de wetstekst en de
memorie van toelichting op verscheidene punten aangepast. In het
navolgende zullen de ontvangen reacties, voor zover relevant voor dit
wetsvoorstel, per thema worden beschreven.
§ 6.1. Algemene reacties
In de eerste plaats zijn door verschillende partijen kritische opmerkingen
geplaatst bij de sterkere nadruk die met het onderhavige wetsvoorstel
wordt gelegd op de risicogebaseerde aanpak. Aangegeven wordt dat dit
tot een toename van de administratieve lasten, tot uitvoeringsproblemen
– met name voor kleine instellingen – en tot onduidelijkheid leidt.
In algemeenheid dient te worden benadrukt dat een risicogebaseerde
aanpak in het voorkomen van het gebruik van het financieel stelsel voor
witwassen en financieren van terrorisme, zowel internationaal, Europees,
als in Nederland als het meest effectief wordt beschouwd. De vierde
anti-witwasrichtlijn sluit in dit opzicht nauw aan bij de aanbevelingen van
FATF, zodat hiermee een internationaal gelijk speelveld wordt behouden.
De vierde anti-witwasrichtlijn laat dan ook geen ruimte om hier nationaal
van af te wijken. Dat de risicogebaseerde aanpak tot administratieve
lasten en nalevingskosten leidt, met name ten aanzien van de analyse van
de risico’s van een instelling of een specifieke cliënt, wordt erkend. Hierop
is in paragraaf 5 reeds ingegaan. Tegelijkertijd biedt de risicogebaseerde
aanpak ook de ruimte om in geval van lager risico met minder vergaande
maatregelen te kunnen volstaan. Daarmee levert deze aanpak voor
instellingen ook besparingen en efficiëntie op. Omwille hiervan en in
aansluiting op de vierde anti-witwasrichtlijn, zijn er geen wijzigingen
aangebracht in de risicogebaseerde aanpak van het wetsvoorstel.
Verschillende partijen hebben benadrukt dat het wetsvoorstel te veel
uitgaat van één set verplichtingen voor alle instellingen, ongeacht hun
aard en omvang. Voor de kleinere instellingen en met name de personen
die in het kader van de uitoefening van hun beroepsactiviteiten onder de
Wwft vallen zou dit disproportionele gevolgen hebben.
De vierde anti-witwasrichtlijn en het wetsvoorstel kenmerken zich
inderdaad door een breed scala aan instellingen dat binnen hun reikwijdte
valt. Erkend wordt dat de naleving van de Wwft voor kleinere instellingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

21

en individuele beroepsbeoefenaren een grotere impact kan hebben. De
richtlijn houdt hier op onderdelen rekening mee. Zo is bijvoorbeeld in het
kader van de verplichtingen voor een instelling om de risico’s op
witwassen en financieren van terrorisme in kaart te brengen bepaald dat
hiertoe maatregelen genomen moeten worden die in verhouding staan tot
de aard en omvang van de instelling. In het wetsvoorstel is hierbij
aangesloten, zodat enige flexibiliteit ontstaat bij de naleving hiervan. Ook
de risicogebaseerde aanpak die geldt voor bijvoorbeeld het cliëntenonderzoek, laat ruimte voor een op de aard en omvang van een instelling
afgestemde inspanning. De (kleinere) instellingen die hier behoefte aan
hebben, kunnen in samenwerking met hun beroepsorganisatie en
eventueel in samenwerking met de toezichthoudende autoriteit tot een
nadere invulling komen van de normen van dit wetsvoorstel.
De vierde anti-witwasrichtlijn biedt ook op dit punt geen ruimte om voor
categorieën instellingen een nadere wettelijke invulling aan de verplichtingen te geven of om bepaalde instellingen categorisch uit te zonderen
van de verplichtingen uit de richtlijn. Daar waar dat wel mogelijk is, zoals
in het geval van kansspelaanbieders, wordt daar in het wetsvoorstel
ruimte voor geboden.
Onder andere VNO-NCW en de KNB hebben in hun consultatiereacties
betoogd dat het wetsvoorstel op onderdelen verder zou gaan dan de
vierde anti-witwasrichtlijn. Naar aanleiding daarvan zijn onderdelen van
het wetsvoorstel verder in lijn gebracht met de vierde anti-witwasrichtlijn.
Zo is in de bepalingen met betrekking tot het vaststellen van een
bestuurlijke boete, in aansluiting op de richtlijn, meer differentiatie tussen
instellingen aangebracht.
Daarnaast zijn er door meerdere partijen opmerkingen gemaakt met
betrekking tot het aantal grondslagen voor het vaststellen van nadere
regels bij algemene maatregel van bestuur of ministeriële regeling. In een
aantal gevallen heeft dit tot wijzigingen geleid. Zo zijn er verwijzingen
opgenomen naar de risicofactoren die de vierde anti-witwasrichtlijn
identificeert voor het vaststellen van de cliëntenonderzoeksmaatregelen.
Ook zijn een aantal delegatiegrondslagen verwijderd waarvan vooralsnog
geen gebruik zou worden gemaakt.
§ 6.2. Begrips- en reikwijdtebepalingen
In een groot aantal consultatiereacties is aandacht besteed aan de
definitie van «uiteindelijk belanghebbende» (UBO). In de eerste plaats is
daarbij kenbaar gemaakt dat een wezenlijk begrip als dat van UBO, niet
(mede) bij algemene maatregel van bestuur zou moeten worden
gedefinieerd. Deze reacties hebben er niet toe geleid dat een nadere
uitwerking van het begrip op wetsniveau zal worden geregeld. Wel is de
definitie van UBO zo aangepast, dat duidelijk wordt dat het criterium op
grond waarvan moet worden beoordeeld of een natuurlijk persoon als
UBO kwalificeert, op wetsniveau is geregeld. Bij algemene maatregel van
bestuur zal worden uitgewerkt welke natuurlijke personen daaronder ten
minste moeten worden verstaan; het betreft derhalve geen uitwerking van
aanvullende criteria. Omdat het hierbij gaat om een uitwerking op hoog
detailniveau, wordt het onwenselijk geacht om deze uitwerking op
wetsniveau te regelen. Hetzelfde geldt voor een uitwerking van de
begrippen «politiek prominent persoon», «familielid van een politiek
prominent persoon» en «persoon bekend als naaste geassocieerde van
een politiek prominent persoon». De betreffende algemene maatregel van
bestuur zal separaat worden geconsulteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

22

In verschillende consultatiereacties is gewezen op het begrip «hoger
leidinggevend personeel» dat terugkomt in de definitie van UBO. In
tegenstelling tot hetgeen in verschillende reacties is betoogd, is het
vereiste om het hoger leidinggevend personeel aan te wijzen als UBO,
indien na het uitputten van alle mogelijkheden geen UBO is gevonden op
basis van de overige criteria en indicaties, in lijn met de FATF aanbevelingen.23 Nederland is bovendien gehouden de vierde anti-witwasrichtlijn
op dit punt te volgen. Ten onrechte wordt in een aantal reacties gesuggereerd dat de verplichting om het hoger leidinggevend personeel aan te
merken als UBO niet geldt in geval van bijvoorbeeld beursgenoteerde
ondernemingen die onderworpen zijn aan openbaarmakingsverplichtingen of in het geval van een algemeen nut beogende instelling (ANBI).
De vierde anti-witwasrichtlijn laat geen ruimte voor een dergelijke
uitzondering.
Door partijen uit de kansspelsector is bepleit dat bepaalde kansspelaanbieders zouden moeten worden vrijgesteld van de verplichtingen op
grond van de Wwft. In artikel 1b, eerste lid, wordt voorzien in een
grondslag om op basis van een adequate risicobeoordeling en constatering van een laag risico bepaalde aanbieders van kansspelen vrijstelling
te kunnen verlenen van de verplichtingen uit hoofde van de Wwft. De
ontvangen reacties op dit punt worden derhalve betrokken bij de
afweging die op basis van de te maken risicoafweging en ter voorbereiding van de betreffende ministeriële regeling gemaakt zal worden.
Consultatiereacties uit de advocatuur24 hebben geleid tot verschillende
wijzigingen in de artikelen 1a en 1d van het wetsvoorstel. Daarbij is onder
meer hersteld dat Bureau Financieel Toezicht belast blijft met de
uitvoering en handhaving van de Wwft, voor zover het personen betreft
die werkzaam zijn in een met de advocatuur of het notariaat gelijksoortig
juridisch beroep of bedrijf. Voorts is de verwijzing in artikel 1d, eerste lid,
onderdeel d, naar de Advocatenwet hersteld, zodat hierbij verwezen wordt
naar de deken van de orde in het arrondissement in zijn hoedanigheid van
bestuursorgaan, bedoeld in artikel 22, tweede lid, van de Advocatenwet.
In verschillende reacties uit de advocatuur is daarnaast aandacht
gevraagd voor de bepaling in artikel 1a, vijfde lid, van de Wwft, op grond
waarvan belastingadviseurs, notarissen en advocaten zijn uitgezonderd
van het toepassingsbereik van de Wwft. Daarbij is onder meer opgemerkt
dat de Nederlandse wetgever deze uitzondering op het toepassingsbereik
van de Wwft beperkter uitlegt dan de vierde anti-witwasrichtlijn door het
geven van «juridisch advies» niet onder deze uitzondering op te nemen.
De richtlijn voorziet niet in een wijziging in de strekking van deze bepaling
ten opzichte van haar voorganger, zodat er evenmin aanleiding bestaat
om de bestaande uitzondering in de Wwft met dit wetsvoorstel te
wijzigen. Daarnaast is het geenszins het geval dat de richtlijn ook het
geven van juridisch advies onder deze uitzondering schaart: ook in de
vierde anti-witwasrichtlijn is de uitzondering nadrukkelijk beperkt tot het
geven van advies «over het instellen of vermijden van een rechtsgeding».
Tot slot is naar aanleiding van reacties uit de advocatuur voorzien in
enkele wijzigingen in het wetsvoorstel die beogen de consistentie met de
Wet positie en toezicht advocatuur, in werking getreden op 1 januari 2015,
te waarborgen. Uit deze wet vloeit onder meer voort dat het College van
Toezicht het toezichtbeleid vaststelt, om de uniformiteit van het toezicht
op de advocatuur te bevorderen. Om de onafhankelijkheid van de
advocatuur ten aanzien van de overheid te waarborgen komt deze
bevoegdheid niet (mede) toe aan de overheid, dan wel wetgever. Met het
23
24

Interpretive note to recommendation 10, onderdeel 5.
Zie in dit kader de reactie van de Nederlandse Orde van Advocaten, beschikbaar via:
https://www.advocatenorde.nl/juridische-databank/details/wetgevingsadviezen/35673

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

23

oog hierop wordt in het onderhavige wetsvoorstel rekening gehouden
met de bevoegdheid van het College van Toezicht om beleidsregels vast
te stellen. Daartoe is in het voorgestelde artikel 1d, zevende lid, bepaald
dat de bevoegdheid van de Minister van Financiën en de Minister van
Veiligheid en Justitie om nadere regels te stellen ten aanzien van de
taakuitoefening van de toezichthoudende autoriteiten zich niet uitstrekt
over de deken.
§ 6.3. Risicomanagement
Er zijn verschillende reacties ontvangen die ingaan op de proportionaliteit
van de verplichtingen met betrekking tot het risicobeheer van instellingen,
specifiek voor zover het gaat om de kleinere instellingen die binnen de
reikwijdte van de Wwft vallen.
Erkend moet worden dat deze verplichtingen voor bijvoorbeeld de
financiële ondernemingen, die reeds op grond van de Wft aan soortgelijke
verplichtingen onderworpen zijn, minder belastend zullen zijn dan voor
bepaalde personen die handelen in het kader van hun beroepsactiviteiten.
Naar aanleiding van de ontvangen reacties en conform het bepaalde in
artikel 8, eerste en tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn, is
verduidelijkt dat een instelling redelijke maatregelen moet nemen die in
verhouding staan tot de aard en omvang van de instelling om de risico’s
op witwassen en financieren van terrorisme vast te stellen en te beoordelen. De vierde anti-witwasrichtlijn laat geen ruimte om op structurele
basis instellingen uit te zonderen van deze verplichting. Wel is voorzien in
de mogelijkheid voor de toezichthoudende autoriteit om in individuele
gevallen ontheffing te verlenen, wanneer de risico’s op witwassen en
financieren van terrorisme in de betrokken sector voldoende duidelijk en
inzichtelijk zijn.
Ook zijn in de consultatiereacties kritische vragen gesteld over de
verplichting om een compliancefunctie in te richten. Zoals ook in de
artikelsgewijze toelichting bij onderdeel A van Artikel I is verduidelijkt, kan
de verplichting tot het inrichten van een compliance functie naar zijn aard
niet van toepassing zijn op natuurlijke personen. Voor overige instellingen
geldt dat de compliancefunctie wordt ingericht, afhankelijk van de aard en
omvang van een instelling. Dat kan ertoe leiden dat moet worden
overwogen dat het inrichten van een compliancefunctie niet proportioneel
is, maar kan eveneens betekenen dat de compliancefunctie weliswaar
wordt ingericht, maar niet op eenzelfde wijze als voor grotere instellingen
gepast zou zijn. Ten aanzien van de aan de compliancefunctie toegewezen
taak tot het melden van ongebruikelijke transacties, is opgemerkt dat dit
niet aansluit bij de praktijk en de gang van zaken binnen verschillende
instellingen. Artikel 33, tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn
bepaalt echter expliciet dat het melden bij de FIU een taak is die bij de
compliance functie berust. Op dit punt is derhalve niet in wijzigingen
voorzien.
§ 6.4. Cliëntenonderzoek
Verschillende belanghebbenden merken op dat het onwenselijk is dat in
artikel 6 niet langer situaties genoemd staan, waarin in ieder geval
vereenvoudigde cliëntenonderzoeksmaatregelen kunnen worden
getroffen. Daarbij wordt opgemerkt dat dit een lastenverhoging voor de
betrokken instellingen tot gevolg heeft. Voorts wordt verzocht om een
nadere toelichting bij de risicoafweging die zou moeten plaatsvinden
alvorens vast te stellen of een vereenvoudigd cliëntenonderzoek kan
plaatsvinden en op hetgeen een vereenvoudigd cliëntenonderzoek precies
behelst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

24

De vierde anti-witwasrichtlijn laat geen ruimte voor het opsommen van
gevallen waarin altijd vereenvoudigd cliëntenonderzoek kan plaatsvinden.
In plaats daarvan dient steeds op basis van een risicobeoordeling
voorafgaand aan het aangaan van een zakelijke relatie of transactie te
worden vastgesteld of kan worden volstaan met een vereenvoudigd
cliëntenonderzoek. Daartoe benoemt de richtlijn in bijlage I weliswaar
factoren van «potentieel lager risico» die hierbij in acht kunnen worden
genomen, maar in feite vereist de richtlijn van instellingen dat er
«maatwerk» wordt verricht. Hoewel erkend moet worden dat dit een
lastenverzwaring met zich brengt, hetgeen nader is besproken in
paragraaf 5, kan het onderhavige wetsvoorstel niet van dit uitgangspunt
van de vierde anti-witwasrichtlijn afwijken. Conform het verzoek van
verschillende partijen is in de artikelsgewijze toelichting bij onderdeel F
wel nader toegelicht op welke wijze kan worden vastgesteld of sprake is
van een lager risico dat vereenvoudigd cliëntenonderzoek rechtvaardigt.
Door de NVB is voorts opgemerkt dat de voorwaarden voor introducerend
cliëntenonderzoek op grond van artikel 5 van de Wwft, strenger zijn dan
op grond van de vierde anti-witwasrichtlijn vereist is. Daarbij wijst de NVB
specifiek op de mogelijkheid dat een entiteit die deel uitmaakt van
dezelfde groep van een instelling, onder omstandigheden ook cliëntenonderzoek kan verrichten naar een cliënt ten behoeve van de instelling.
Laatstgenoemde mogelijkheid wordt geïmplementeerd middels het
voorgestelde tweede lid van artikel 5, zodat deze reactie niet tot wijzigingen heeft geleid. Hoewel moet worden erkend dat de voorwaarden
voor introducerend cliëntenonderzoek op grond van artikel 5 van de Wwft
strenger zijn dan de voorwaarden die de vierde anti-witwasrichtlijn stelt,
zijn ook hier geen wijzigingen in aangebracht.
In tegenstelling tot de richtlijn kan op grond van artikel 5 Wwft niet op alle
instellingen die onder de Wwft vallen vertrouwd worden voor het naleven
van de cliëntenonderzoeksverplichtingen. In artikel 5, eerste lid, onderdeel
a, ontbreekt onder meer een verwijzing naar domicilieverleners,
makelaars, grootwaardehandelaren, kansspelaanbieders, taxateurs en
pandhuizen. Dit is op grond van huidig recht reeds het geval. De keuze om
hierin bij implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn geen wijziging
aan te brengen, is erin gelegen dat de aard van genoemde instellingen
dusdanig verschilt van de aard van andere Wwft-instellingen, dat het niet
voor de hand ligt dat aan het cliëntenonderzoek van deze instellingen
eenzelfde niveau van risicobeoordeling ten grondslag ligt.
Met betrekking tot het verscherpt cliëntenonderzoek is meermaals
gewezen op de verplichting die wordt geïntroduceerd om verscherpte
cliëntenonderzoeksmaatregelen te nemen in geval van «binnenlandse»
PEPs. De vierde anti-witwasrichtlijn gaat op dit onderdeel verder dan de
aanbevelingen van FATF. Desalniettemin is het voor een correcte
implementatie van de richtlijn vereist dat ook op grond van de Wwft een
dergelijke verplichting gaat gelden. In paragraaf 5 is aandacht besteed aan
de lastenverzwaring die dit tot gevolg heeft.
Ten aanzien van de reacties met betrekking tot artikel 7 van de Wwft,
waarin is opgemerkt dat het wetsvoorstel verdergaande cliëntenonderzoeksmaatregelen verplicht stelde in het geval van elektronisch geld dan
op grond van de vierde anti-witwasrichtlijn vereist zou zijn, is het
wetsvoorstel aangepast conform artikel 12 van de richtlijn. Daarnaast is,
conform verschillende suggesties en zoals in het voorgaande reeds
toegelicht, een verwijzing naar de bijlagen van de richtlijn opgenomen
daar waar instellingen verplicht zijn bepaalde risicofactoren in acht te
nemen. In tegenstelling tot hetgeen met het concept wetsvoorstel werd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

25

beoogd, zullen de in de bijlagen bij de vierde anti-witwasrichtlijn
genoemde risicofactoren niet in lagere regelgeving worden overgenomen.
In het kader van het verscherpt cliëntenonderzoek is, conform enkele
ontvangen consultatiereacties, verdere aansluiting gezocht bij de vierde
anti-witwasrichtlijn voor zover het gaat om het verscherpt cliëntenonderzoek in gevallen waarin een cliënt niet fysiek aanwezig is voor
verificatie van diens identiteit.
§ 6.5. FIU en melden ongebruikelijke transacties
Vanuit de advocatuur zijn vragen gesteld over de verhouding tussen de
verplichting om ongebruikelijke transacties te melden en de geheimhoudingsplicht van advocaten op grond van artikel 11a van de Advocatenwet.
Naar aanleiding van de ontvangen reacties wordt verduidelijkt dat de
geheimhoudingsplicht van artikel 11a van de Advocatenwet niet van
toepassing is, voor zover advocaten aan verplichtingen op grond van de
Wwft zijn onderworpen.
Naar aanleiding van de consultatie van het wetsvoorstel zijn verschillende
reacties ontvangen met betrekking tot de voorgestelde wijzigingen van
artikel 17. Daarbij is opgemerkt dat de verplichting voor instellingen om
onverwijld inlichtingen te verstrekken indien de FIU daarom verzoekt, niet
in lijn is met de vierde anti-witwasrichtlijn. Deze reacties hebben niet tot
wijziging geleid. Op grond van artikel 33 van de richtlijn dienen instellingen inlichtingen en aanvullende informatie «onmiddellijk» te
verstrekken indien de FIU daarom verzoekt. De vierde anti-witwasrichtlijn
laat geen ruimte voor een langere termijn.
§ 6.6. Handhaving en publicatiebevoegdheden toezichthoudende
autoriteiten
In verschillende consultatiereacties is gewezen op de discrepantie tussen
de bepalingen met betrekking tot het vaststellen van de boetehoogte in
het wetsvoorstel en de corresponderende bepalingen in de vierde
anti-witwasrichtlijn. Naar het oordeel van verschillende partijen,
waaronder de NOB, VNO-NCW en de KNB, gaat het wetsvoorstel in dit
opzicht verder dan de vierde anti-witwasrichtlijn noodzakelijk acht.
Deze reacties hebben tot wijzigingen geleid in het onderhavige
wetsvoorstel. In de eerste plaats zal het voorgestelde maximum boetebedrag van de derde boetecategorie slechts voor zover het banken,
andere financiële ondernemingen en trustkantoren betreft
EUR 5.000.000,– bedragen. Voor banken en beleggingsondernemingen
blijft het maximum boetebedrag van de derde boetecategorie daarmee
ongewijzigd. Ten aanzien van de overige financiële ondernemingen wordt
het maximum boetebedrag hiermee verhoogd van EUR 4.000.000,– naar
EUR 5.000.000,–. Hiermee wordt aangesloten bij de vierde
anti-witwasrichtlijn. Met het oog op recente bevindingen uit het toezicht,
alsmede in aansluiting op het wetsvoorstel voor de Wet toezicht trustkantoren 2018, is ervoor gekozen het maximum boetebedrag ook te verhogen
voor trustkantoren. Conform de richtlijnbepalingen is de grondslag voor
het opleggen van een omzetgerelateerde boete beperkt tot overtredingen
die zijn begaan door deze instellingen. Het voorgaande heeft tot gevolg
dat de bepalingen met betrekking tot het vaststellen van de boetehoogte
voor de overige instellingen grotendeels gelijk blijven aan de huidige
bepalingen in de Wwft. Slechts daar waar de richtlijn een wijzing
noodzakelijk maakt, wordt daarin met het onderhavige wetsvoorstel
voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

26

Ook in de bepalingen met betrekking tot de publicatiebevoegdheden van
de toezichthoudende autoriteiten zijn naar aanleiding van de ontvangen
reacties wijzigingen aangebracht. In de consultatiereacties is onder meer
door Pellicaan advocaten gesteld dat de mate van rechtsbescherming
waarin het onderhavige wetsvoorstel voorziet onvoldoende is.
Deze reacties hebben geleid tot een aantal aanvullende waarborgen,
waaronder de verplichting voor de toezichthoudende autoriteiten om een
apart besluit tot openbaarmaking te nemen. Hiermee staat vast dat aan
belanghebbenden bestuursrechtelijke rechtsbescherming toekomt.
Daarnaast komt belanghebbenden in de fase van voorbereiding van een
dergelijk besluit, op grond van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), de
mogelijkheid toe om een zienswijze te geven ten aanzien van een
voorgenomen besluit. In aanvulling op deze waarborg geldt voorts een
wachttermijn tussen het bekendmaken van het besluit tot openbaarmaking en de daadwerkelijke openbaarmaking. Deze termijn stelt een
belanghebbende in de gelegenheid een verzoek om voorlopige
voorziening in te dienen op grond van artikel 8:81 Awb. Een verzoek om
voorlopige voorziening heeft schorsende werking, zodat de toezichthoudende autoriteit niet kan overgaan tot openbaarmaking alvorens de
voorzieningenrechter uitspraak heeft gedaan of het verzoek is ingetrokken.
In het wetsvoorstel is tot slot een verplichting opgenomen voor de
toezichthoudende autoriteiten om een belanghebbende aan te bieden een
rectificatie openbaar te maken indien een besluit tot openbaarmaking in
bezwaar wordt ingetrokken of wordt herroepen in beroep of hoger
beroep.
In consultatiereacties vanuit de advocatuur is tot slot gewezen op een
onwenselijke overlap tussen het tuchtrecht en de bevoegdheid voor de
toezichthoudende autoriteiten om een overtreder tijdelijk de bevoegdheid
te ontzeggen om een beleidsbepalende functie te vervullen bij een
Wwft-instelling (artikel 32c van het onderhavige wetsvoorstel). Een
schorsing van het tableau door de tuchtrechter heeft echter niet dezelfde
strekking als voornoemde, tijdelijke, maatregel. Zo kan het tijdelijk
beroepsverbod zich bijvoorbeeld uitstrekken tot managementfuncties bij
alle Wwft-instellingen, terwijl een schorsing van het tableau door de
tuchtrechter zich naar zijn aard beperkt tot het uitoefenen van het beroep
van advocaat. Daarnaast is van belang dat de tuchtrechtspraak een ander
doel nastreeft dan bestuursrechtelijke handhaving. Bestuursrechtelijke
handhaving kan strekken tot vergelding en (generieke) preventie, maar
ziet in de regel op herstel. Het tijdelijk beroepsverbod uit hoofde van de
vierde anti-witwasrichtlijn, kan worden beschouwd als een maatregel ter
bevordering van de naleving van deze richtlijn en ter voorkoming van het
gebruik van het financiële stelsel voor witwassen en financieren van
terrorisme. In het tuchtrecht staat daarentegen het bewaken van de
naleving van beroepsnormen voorop, om niet-professioneel gedrag te
corrigeren, herhaling van gemaakte fouten te voorkomen en bij te dragen
aan de normontwikkeling van de beroepsgroep. Met het oog op het
voorgaande is de bevoegdheid voor de toezichthoudende autoriteit om
een tijdelijk beroepsverbod op te leggen, ook in het geval van een
persoon die als advocaat diensten verleent, ongewijzigd in stand gelaten.
§ 6.7. Bewaarplicht en gegevensbescherming
Verschillende partijen hebben in hun consultatiereacties opmerkingen
gemaakt bij de voorgestelde wijzigingen van artikel 33 Wwft. Daarbij is
met name kritiek geuit op het voorstel om instellingen te verplichten
gegevens of documenten vast te leggen met betrekking tot de verificatie
van de identiteit van een UBO en met betrekking tot de aard en omvang
van het door de UBO gehouden uiteindelijk belang. Daarbij werd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

27

benadrukt dat de vierde anti-witwasrichtlijn niet verplicht tot verificatie
van de identiteit van de UBO, maar tot het nemen van redelijke maatregelen. Omdat er doorgaans geen persoonlijk contact is met de UBO,
wordt door diverse belanghebbenden gesteld dat het niet mogelijk is om
deze informatie te vergaren en vast te leggen.
Voornoemde reacties hebben geleid tot een wijziging van artikel 33 van de
Wwft. Conform artikel 40 van de vierde anti-witwasrichtlijn is in de eerste
plaats een meer algemene bewaarplicht geformuleerd. Artikel 40 van de
richtlijn bepaalt immers dat instellingen een afschrift van de documenten
en inlichtingen die nodig zijn voor het naleven van de cliëntenonderzoeksverplichtingen, moeten worden vastgelegd en worden bewaard. Ook is,
conform het huidige artikel 33 Wwft, verduidelijkt welke informatie daar
ten minste onder moet worden verstaan. De ontvangen consultatiereacties met betrekking tot het vastleggen van gegevens van een UBO,
hebben ertoe geleid dat hierbij is verduidelijkt dat een instelling de
identiteit van de UBO vastlegt, alsmede de redelijke maatregelen die
worden genomen om de identiteit van de UBO te verifiëren en het op
basis daarvan behaalde resultaat. In tegenstelling tot hetgeen in verschillende consultatiereacties tot uitdrukking is gebracht, dient een instelling te
allen tijde – en met inachtneming van de risico’s in een individueel geval –
redelijke maatregelen te nemen om de identiteit van de UBO te verifiëren.
De vierde anti-witwasrichtlijn en de Wwft laten geen ruimte voor het
achterwege blijven van de verificatie van de identiteit van de UBO.
In enkele consultatiereacties is betoogd dat een instelling niet gehouden is
de aard en omvang van het door de UBO gehouden uiteindelijk belang
vast te leggen. Zoals in het voorgaande is toegelicht, verplicht de vierde
anti-witwasrichtlijn tot het vastleggen van alle informatie die nodig is om
de cliëntenonderzoeksverplichtingen na te leven. Eén van de verplichte
cliëntenonderzoeksmaatregelen betreft het treffen van redelijke maatregelen om inzicht te verwerven in de eigendoms- en zeggenschapsstructuur van een cliënt. Op grond van de eigendom- en zeggenschapsstructuur van de cliënt zal een instelling in kaart kunnen brengen of zij alle
personen die kwalificeren als UBO, heeft geïdentificeerd, alsmede kunnen
vaststellen wat de aard en omvang van een gehouden uiteindelijk belang
is. Indien de genomen maatregelen tot dit resultaat leiden, is de instelling
derhalve gehouden deze informatie vast te leggen.
Voorts is er een groot aantal reacties ontvangen met betrekking tot artikel
34a van het wetsvoorstel, waarmee de bepalingen uit de vierde
anti-witwasrichtlijn met betrekking tot gegevensbescherming worden
geïmplementeerd. Daarbij is veelal gewezen op het feit dat de persoonsgegevens die door instellingen verzameld worden in het kader van het
cliëntenonderzoek, tevens voor andere doeleinden of ten behoeve van
andere wettelijke verplichtingen worden verzameld en verwerkt.
Naar aanleiding van deze reacties zijn enkele verduidelijkingen aangebracht. Zoals in de artikelsgewijze toelichting bij onderdeel AB van Artikel
I nader wordt toegelicht, is in artikel 34a nader tot uitdrukking gebracht
dat verdere verwerking van persoonsgegevens die uit hoofde van de
Wwft zijn verzameld, conform artikel 6 van de Algemene verordening
gegevensbescherming, is toegestaan zolang het doel van verdere
verwerking van persoonsgegevens verenigbaar is met het doel waarvoor
de persoonsgegevens zijn verzameld: het voorkomen van witwassen of
financieren van terrorisme. Daarnaast is verdere verwerking van
persoonsgegevens op grond van artikel 6, vierde lid, van de Algemene
verordening gegevensbescherming toegestaan indien de betrokkene
daartoe toestemming geeft, of op grond van een daartoe strekkende
wettelijke verplichting. Indien dezelfde persoonsgegevens voor meerdere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

28

doeleinden worden verzameld, kan op grond van de Algemene verordening gegevensbescherming of een bijzondere wettelijke regeling een
afwijkende bewaartermijn van toepassing zijn. Hoewel er in een dergelijk
geval sprake is van dezelfde persoonsgegevens, zal een instelling moeten
vaststellen met het oog op welk doel deze persoonsgegevens zijn
verzameld en aan de hand daarvan vaststellen wat de toepasselijke
bewaartermijn is en of verdere verwerking van deze persoonsgegevens is
toegestaan.
7. Implementatietermijn
Op grond van artikel 67 van de vierde anti-witwasrichtlijn moeten
lidstaten de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in
werking doen treden die nodig zijn om uiterlijk op 26 juni 2017 aan deze
richtlijn te voldoen. De implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn in
de Nederlandse wet- en regelgeving heeft echter vertraging opgelopen,
waardoor de termijn van 26 juni 2017 is overschreden. De Europese
Commissie heeft Nederland op 19 juli 2017 om die reden in gebreke
gesteld vanwege een overschrijding van de implementatietermijn.
Wel heeft Nederland reeds eerder, per 1 januari 2013, een wetswijziging
doorgevoerd waarmee de herziene aanbevelingen van FATF in de Wwft
zijn geïmplementeerd. De implementatie van de richtlijn, waarmee het
Europees regelgevend kader eveneens in lijn wordt gebracht met de
herziene FATF-aanbevelingen, vormt hierop een aanvulling. De gevolgen
van de overschrijding van de implementatietermijn zijn daardoor, waar
het gaat om de in Nederlandse wet- en regelgeving verankerde maatregelen ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme,
relatief beperkt.
Om een verdere overschrijding van de implementatietermijn te
voorkomen zal het onderhavige wetsvoorstel, zo nodig in afwijking van de
vaste verandermomenten, zo spoedig na totstandkoming in werking
treden.
ARTIKELSGEWIJS
ARTIKEL I
A
Vanwege het grote aantal wijzigingen in hoofdstuk 1 van de Wwft wordt
dit hoofdstuk opnieuw vastgesteld. In verband met het toevoegen van de
artikelen 2b tot en met 2f aan de Wwft, wordt hoofdstuk 1 van de Wwft in
paragrafen ingedeeld. De eerste paragraaf van hoofdstuk 1 omvat de
begrips- en reikwijdtebepalingen.
Artikel 1 – begrips- en reikwijdtebepalingen
Een aantal definities in artikel 1 wordt gewijzigd.
In de eerste plaats wordt een splitsing aangebracht tussen de definitie van
instelling en de overige definities van begrippen die in de Wwft terugkomen. Het voorgestelde artikel 1 beperkt zich tot de overige definities,
waarna in artikel 1a de instellingen die binnen de reikwijdte van de Wwft
vallen worden gedefinieerd. In het gewijzigde artikel 1 is (conform de
aanwijzingen voor de regelgeving) gekozen om de definities alfabetisch
en zonder opsommingstekens te ordenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

29

Naast deze wijzigingen van wettechnische aard zijn ten behoeve van de
implementatie van artikel 3 van de vierde anti-witwasrichtlijn ook
inhoudelijke wijzigingen in de definities aangebracht en nieuwe definities
van begrippen toegevoegd.
Bijkantoor, moederonderneming, dochteronderneming en groep
Ter implementatie van artikel 3, vijftiende lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn wordt aan artikel 1 een definitie van groep toegevoegd. Doordat
het begrip groep in het eerste artikel wordt gedefinieerd, kan de definitie
in artikel 23, zesde lid, onderdeel 1°, van de Wwft komen te vervallen.
Naast een groep van ondernemingen die bestaat uit een moederonderneming en haar dochteronderneming(en) en eventuele verdere deelnemingen van deze ondernemingen, kan een groep ook worden gevormd
door ondernemingen die door andere betrekkingen met elkaar verbonden
zijn. Hiervoor wordt verwezen naar de betrekkingen in artikel 22 van
richtlijn 2013/34/EU inzake jaarrekeningen.25 Er kan uit hoofde van deze
bepaling onder meer sprake zijn van een groep indien een onderneming
een meerderheid bezit van de stemrechten van de aandeelhouders of
vennoten in een andere onderneming of indien een onderneming het
recht heeft om de meerderheid van de beleidsbepalers van een onderneming te benoemen of te ontslaan.
In het onderhavige wetsvoorstel worden ter verduidelijking van de
definitie van groep definities toegevoegd van de begrippen bijkantoor,
moeder- en dochteronderneming. Voor de definitie van bijkantoor is
aangesloten bij de definitie van bijkantoor in de Wft. Voorts wordt voor de
definities van moederonderneming en dochteronderneming verwezen
naar de desbetreffende definitie in richtlijn 2013/34/EU inzake jaarrekeningen. Ook voor de definitie van groep wordt in de vierde anti-witwasrichtlijn aangesloten bij deze richtlijn inzake jaarrekeningen.
Correspondentrelatie
De verplichting om verscherpt cliëntenonderzoek te verrichten bij een
«correspondentbankrelatie» is in de vierde anti-witwasrichtlijn ten
opzichte van de derde richtlijn verruimd naar «correspondentrelatie». Die
verplichting zal dus ook gaan gelden ten aanzien van andere financiële
ondernemingen dan banken. Voorgesteld wordt om deze definitie in de
Wwft daarom aan te passen.
Conform het bepaalde in artikel 3 van de vierde anti-witwasrichtlijn wordt
in de definitie van correspondentrelatie verduidelijkt wat er onder
bankdiensten moet worden verstaan. Het betreft hier, blijkens de
bewoording van de richtlijn («met inbegrip van»), geen limitatieve
opsomming. Voorts wordt met transitrekeningen gedoeld op «payable
through accounts», zoals genoemd in artikel 3, achtste lid, van de richtlijn.
Europese toezichthoudende autoriteiten
De Europese toezichthoudende autoriteiten zijn, in het kader van de vierde
anti-witwasrichtlijn en de Wwft, de Europese autoriteit voor effecten en
markten (ESMA), de Europese autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen (EIOPA) en de Europese Bankautoriteit (EBA). Dit volgt onder
meer uit de preambule bij de richtlijn (onderdeel 23) en komt overeen met
de definitie van Europese toezichthoudende autoriteiten in de Wft.
25

Richtlijn 2013/34/EU betreffende de jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde
financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen (PbEU
2013, L 182).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

30

Hoger leidinggevend personeel
Het hoger leidinggevend personeel van een instelling bestaat uit de
dagelijks beleidsbepalers van die instelling. Daarnaast nemen ook de
leidinggevenden binnen een instelling direct onder het niveau van de
dagelijks beleidsbepalers doorgaans beslissingen over de blootstelling
van een instelling aan bepaalde risico’s, waaronder de risico’s op
witwassen en het financieren van terrorisme. Zij adviseren het bestuur en
dragen verantwoordelijkheid voor de werkzaamheden die het risicoprofiel
van de instelling, ten aanzien van witwassen en financieren van terrorisme, kunnen beïnvloeden. Het gaat hierbij om personen die (eind)verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van deze werkzaamheden. Ook deze
personen vallen binnen de definitie van hoger leidinggevend personeel.
Voor de formulering van de definitie van hoger leidinggevend personeel is
daarom aansluiting gezocht bij de personen werkzaam binnen financiële
ondernemingen die op grond van artikel 3:8, eerste lid, eerste en derde
volzin, van de Wft op geschiktheid worden getoetst. Die definitie omvat
geheel de definitie van artikel 3, twaalfde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn.
Nationale risicobeoordeling en supranationale risicobeoordeling
Zowel de Europese Commissie als de individuele lidstaten dienen uit
hoofde van de vierde anti-witwasrichtlijn de noodzakelijke stappen te
ondernemen om de risico’s op witwassen en financieren van terrorisme
voor de interne markt van de Europese Unie, respectievelijk voor de
betreffende lidstaten, te identificeren, te analyseren, te beoordelen en
inzichtelijk te maken (artikelen 6 en 7 van de richtlijn).
De Europese Commissie is verantwoordelijk voor de totstandkoming van
een supranationale risicobeoordeling waarin specifieke, grensoverschrijdende bedreigingen die van invloed zouden kunnen zijn op de interne
markt van de Europese Unie in kaart worden gebracht. Daarbij wordt
ingevolge artikel 6 van de vierde anti-witwasrichtlijn ingegaan op de
onderdelen van de interne markt die aan de hoogste risico’s zijn blootgesteld, de risico’s per relevante sector en de middelen die door criminelen
het meest voor witwassen of financieren van terrorisme worden gebruikt.
De supranationale risicobeoordeling wordt door de Europese Commissie
in ieder geval elke twee jaar geactualiseerd en waar nodig vaker.
Bij het opstellen van de nationale risicobeoordeling wordt gebruik
gemaakt van deze supranationale risicobeoordeling. De Minister van
Financiën en de Minister van Veiligheid en Justitie zijn gezamenlijk de
verantwoordelijke autoriteit in de zin van de richtlijn voor het opstellen
van een verslag van de identificatie, analyse en beoordeling van de
nationale risico’s op witwassen en terrorismefinanciering. Dit volgt uit
voorgesteld artikel 1f.
Zowel de supranationale, als de nationale risicobeoordeling worden aan
de instellingen beschikbaar gesteld als hulpmiddel bij het opstellen van
hun individuele risicobeoordelingen in de zin van artikel 8 van de vierde
anti-witwasrichtlijn. Zie in dat kader ook de voorgestelde artikelen 2b en
2c.
Persoonsgegeven
Waar mogelijk wordt bij de introductie van nieuwe begrippen aangesloten
bij de definities uit algemene wetten of Europese richtlijnen. Dit is
bijvoorbeeld het geval bij het begrip persoonsgegeven. Voor de definitie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

31

van persoonsgegeven wordt aangesloten bij de Algemene verordening
gegevensbescherming.
Politiek prominente persoon, familielid van een politiek prominente
persoon en persoon bekend als naaste geassocieerde van een politiek
prominente persoon
De begrippen «politiek prominente persoon», «familielid van een politiek
prominente persoon» en «persoon bekend als naaste geassocieerde van
een politiek prominente persoon» zullen niet langer middels een
verwijzing naar de uitvoeringsrichtlijn bij de derde richtlijn26 worden
gedefinieerd. De invulling van deze begrippen in artikel 3 van de vierde
anti-witwasrichtlijn kenmerkt zich door een hoog detailniveau, zodat de
implementatie hiervan zich beter leent voor een uitwerking bij algemene
maatregel van bestuur.
Artikel 3, negende lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn voorziet ten
opzichte van de uitvoeringsrichtlijn bij de derde anti-witwasrichtlijn in een
uitbreiding van de definitie van PEP. Daaronder zullen ook bestuurders,
plaatsvervangend bestuurders en leden van de raad van bestuur of
bekleders van een gelijkwaardige functie bij een internationale organisatie
worden verstaan. Daarnaast verplicht de vierde anti-witwasrichtlijn de
instellingen voortaan ook om de PEPs in Nederland te identificeren en aan
verscherpte cliëntenonderzoeksmaatregelen te onderwerpen. Het begrip
PEP beperkt zich derhalve niet langer tot in het buitenland woonachtige of
gevestigde, dan wel uit het buitenland afkomstige personen.
Conform de vierde anti-witwasrichtlijn worden de definities van «familielid van een politiek prominente persoon» en van «persoon bekend als
naaste geassocieerde van een politiek prominente persoon» uit de
definitie van «politiek prominente persoon» gelicht (zie artikel 3, tiende en
elfde lid). De vierde anti-witwasrichtlijn wijzigt de definitie van deze
begrippen echter niet inhoudelijk, zodat het vooralsnog niet is voorzien
dat de invulling van deze begrippen bij algemene maatregel van bestuur
ten opzichte van de uitvoeringsrichtlijn bij de derde anti-witwasrichtlijn tot
een inhoudelijke wijziging zal leiden.
Shellbank
Ter implementatie van artikel 3, zeventiende lid, van de vierde
anti-witwasrichtlijn is de definitie van shellbank uitgebreid met andere
financiële ondernemingen die zijn opgericht in een rechtsgebied waar zij
geen fysieke aanwezigheid hebben en die niet zijn verbonden met een
onder toezichtstaande groep. Met het ontbreken van fysieke aanwezigheid
wordt bedoeld dat de bank of andere financiële onderneming geen
bestuur of beheer van betekenis heeft in het rechtsgebied waar zij is
opgericht, zo blijkt uit dit zeventiende lid.
Uiteindelijke belanghebbende
Het algemene deel van de definitie van «uiteindelijk belanghebbende»
(UBO) in de vierde anti-witwasrichtlijn is niet inhoudelijk gewijzigd ten
opzichte van de derde anti-witwasrichtlijn. In beide richtlijnen is dit artikel
3, zesde lid, aanhef. Een UBO wordt in beide richtlijnen omschreven als
26

Richtlijn 2006/70/EG van de Commissie van 1 augustus 2006 tot vaststelling van uitvoeringsmaatregelen van Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad wat betreft de
definitie van politiek prominente personen en wat betreft de technische criteria voor vereenvoudigde klantenonderzoeksprocedures en voor vrijstellingen op grond van occasionele of
zeer beperkte financiële activiteiten (Pb 2006, L 214).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

32

«elke natuurlijke perso(o)n(en) die de uiteindelijke eigenaar is (zijn) van of
zeggenschap heeft (hebben) over de cliënt en/of de natuurlijke
perso(o)n(en) voor wiens/wier rekening een transactie of activiteit wordt
verricht». De nadere uitwerking die wordt gegeven aan de definitie van
UBO is in de vierde anti-witwasrichtlijn echter anders dan in de derde
anti-witwasrichtlijn. De definitie van UBO in de huidige Wwft wijkt
daardoor in die mate af van de definitie uit de vierde anti-witwasrichtlijn
dat aanpassing van de definitie in de Wwft noodzakelijk is.
Voor een goed begrip van de UBO-definitie in artikel 3, zesde lid, aanhef,
van de vierde anti-witwasrichtlijn, wordt deze in meer detail uitgelegd.
De definitie in de richtlijn bestaat uit twee delen. De aanhef van artikel 3,
zesde lid, omvat het algemeen deel van de UBO-definitie. Dit algemene
deel omvat de twee criteria op basis waarvan een natuurlijk persoon als
UBO kan kwalificeren: het houden van het uiteindelijke eigendom of het
hebben van de uiteindelijke zeggenschap. In artikel 3, zesde lid, onderdelen a tot en met c, van de vierde anti-witwasrichtlijn wordt vervolgens
een nadere invulling gegeven aan deze definitie, door te bepalen welke
personen tenminste als UBO zouden moeten worden gezien. De
opsomming in de onderdelen a tot en met c betreft nadrukkelijk geen
limitatieve opsomming van criteria, maar een omschrijving van de
gevallen waarin in ieder geval sprake is van een UBO. Dit deel (de
onderdelen a tot en met c) kan worden beschouwd als het bijzondere deel
van de UBO-definitie.
Bij de implementatie van de definitie van UBO wordt voornoemd
onderscheid tussen een algemeen en een bijzonder deel gevolgd. De
definitie van UBO in artikel 1, eerste lid, omvat het algemeen deel van het
UBO-begrip en derhalve de twee criteria waaraan getoetst moet worden
om te beoordelen of een natuurlijk persoon als UBO kwalificeert. Voorts
wordt er in het derde lid van artikel 1 voorzien in een delegatiegrondslag,
ten einde het bijzondere deel van de definitie bij algemene maatregel van
bestuur te kunnen implementeren.
De definitie van UBO in artikel 3, zesde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn maakt in het bijzondere deel van de definitie een onderscheid
tussen – kort gezegd – vennootschappen en andere juridische entiteiten
en trusts of soortgelijke juridische constructies. Een dergelijk onderscheid
van de uitwerking van het UBO-begrip zal ook in voornoemde algemene
maatregel van bestuur terugkomen. Daarbij worden in ieder geval de
uitwerkingen zoals die in de richtlijn zijn gegeven voor juridische
entiteiten en trusts (respectievelijk onderdelen a en b van artikel 3, zesde
lid) opgenomen. Daarnaast zal in deze algemene maatregel van bestuur
ook voor andere in Nederland veel voorkomende rechtspersonen zoals de
stichting en de vereniging en veel voorkomende juridische entiteiten zoals
de vennootschap onder firma, een uitwerking worden opgenomen.
Daarmee is sprake van een uitwerking van het UBO-begrip op een
dermate hoog detailniveau, dat deze uitwerking zich niet leent voor een
wettelijke regeling.
Naast een onderscheid tussen een algemeen en een bijzonder deel, richt
de definitie van UBO in de vierde anti-witwasrichtlijn zich ook op twee
verschillende situaties. De eerste situatie (bedoeld met «elke natuurlijke
perso(o)n(en) die de uiteindelijke eigenaar is (zijn) van of zeggenschap
heeft (hebben) over de cliënt») betreft een cliënt met wie een instelling
een zakelijke relatie in de zin van artikel 1 aangaat of heeft. De tweede
situatie, («de natuurlijke perso(o)n(en) voor wiens/wier rekening een
transactie of activiteit wordt verricht») heeft betrekking op de situatie
waarin een instelling in het kader van een incidentele transactie onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

33

moet doen naar de UBO. Zie in verband met dat tweede deel van de
definitie, Guidance van FATF:
«16. Another essential element to the FATF definition of beneficial owner
is that it includes natural persons on whose behalf a transaction is being
conducted, even where that person does not have actual or legal
ownership or control over the customer. This reflects the distinction in
customer due diligence (CDD) in Recommendation 10 which focuses on
customer relationships and the occasional customer. This element of the
FATF definition of beneficial owner focuses on individuals that are central
to a transaction being conducted even where the transaction has been
deliberately structured to avoid control or ownership of the customer but
to retain the benefit of the transaction.»27
Artikel 3, zesde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn is geschreven met
als uitgangspunt dat van de definitie van UBO alleen gebruik wordt
gemaakt door instellingen die in het kader van hun cliëntenonderzoek te
maken hebben met het identificeren van de UBO’s van hun cliënten. Door
gebruik van het woord «cliënt» is deze definitie echter onvoldoende
geschikt voor vennootschappen en andere juridische entiteiten die
moeten weten wie hun UBO’s zijn, omdat zij ingevolge artikel 30 van de
richtlijn de verplichting hebben om hun eigen UBO-informatie in te
winnen, bij te houden en centraal te (laten) registeren bij een instantie
waarmee geen transactie wordt aangaan. Om die reden zal in het
wetsvoorstel voor de Implementatiewet registratie uiteindelijk belanghebbenden worden voorzien in een definitie van UBO die geschikt is voor
vennootschappen en andere juridische entiteiten die op grond van de
vierde anti-witwasrichtlijn verplicht zijn om de eigen UBO-informatie in te
winnen, bij te houden en te (laten) registreren.
Artikel 1a – instellingen
In artikel 1a wordt vastgesteld op welke instellingen de Wwft van
toepassing is en worden deze instellingen nader gedefinieerd. Voor de
indeling van dit artikel is aangesloten bij de drie categorieën instellingen
die artikel 2 van de vierde anti-witwasrichtlijn onderscheidt: banken,
andere financiële ondernemingen en personen handelend in het kader
van hun beroepsactiviteiten. Deze driedeling werd ook al gehanteerd in de
derde richtlijn, maar kwam tot nu toe niet tot uitdrukking in de Wwft. In
het tweede tot en met vierde lid van artikel 1a worden de drie categorieën
instellingen nader omschreven.
De vierde anti-witwasrichtlijn vereist dat de reikwijdte van de Wwft op een
aantal onderdelen moet worden uitgebreid.
Gebleken is dat de kansspelsector wordt gebruikt voor het witwassen van
opbrengsten uit criminele activiteiten. Door de aanbieders van kansspelen
aan te merken als instelling, kunnen deze praktijken zoveel mogelijk
worden voorkomen. Om die reden zijn zij in de vierde anti-witwasrichtlijn
opgenomen. Ter implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn worden
kansspelaanbieders in de zin van de Wet op de kansspelen aangemerkt als
instelling. Daarmee dienen niet langer alleen speelcasino’s, maar alle
kansspelaanbieders in de zin van de Wet op de kansspelen zich aan de
verplichtingen van de Wwft te houden. Het betreft, naast casino’s, ook
loterijen, aanbieders van sportprijsvragen, de totalisator, de lotto, de
aanbieders van kleine kansspelen en winkelweekacties en degenen die
kansspelautomaten aanwezig hebben of speelautomaten exploiteren.

27

FATF guidance on transparency and beneficial ownership, October 2004, p. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

34

Voorts wordt het drempelbedrag waarboven de personen die handelen in
goederen worden aangemerkt als instelling, verlaagd. Op grond van het
voorgestelde vierde lid, onderdeel i, zullen personen die handelen in
goederen voortaan binnen de reikwijdte van de Wwft vallen voor zover
daarbij betalingen in contanten worden gedaan of ontvangen voor een
bedrag van EUR 10.000,– of meer, ongeacht of de transactie plaatsvindt in
een handeling of door middel van meer handelingen waartussen een
verband bestaat. Ook worden hiermee niet alleen de beroeps- of
bedrijfsmatige verkopers, maar ook de beroeps- of bedrijfsmatige kopers
van die goederen onder het bereik van de Wwft gebracht. Hiermee wordt
artikel 2, eerste lid, onderdeel 3, subonderdeel e, van de vierde
anti-witwasrichtlijn geïmplementeerd.
Wisselinstellingen worden met het onderhavige wetsvoorstel ook binnen
de reikwijdte van de Wwft gebracht voor zover zij de wisseltransacties,
bedoeld in onderdeel b van het begrip wisseltransactie in artikel 1:1 van
de Wft aanbieden. In artikel 1a, derde lid, onderdeel f, wordt derhalve niet
langer een onderscheid gemaakt tussen de verschillende wisseldiensten
die een wisselinstelling kan aanbieden. De reden hiervoor is dat de vierde
anti-witwasrichtlijn eveneens geen onderscheid maakt tussen de
wisseldiensten die door een wisselinstelling kunnen worden aangeboden.
Ook aan het verrichten van de wisseltransacties genoemd onder b van
deze definitie in de Wft, wat kort gezegd het uitbetalen van munten of
bankbiljetten op vertoon van onder meer een creditcard of papieren
wissels en cheques betreft, zijn witwasrisicos verbonden.
Volledigheidshalve wordt ten aanzien van de uitbreiding van de reikwijdte
van de Wwft met voornoemde instellingen opgemerkt dat de omstandigheid dat een cliënt zelf als een Wwft-instelling kwalificeert niet zonder
meer op een lager risico op witwassen of financieren van terrorisme
duidt. Het is een omstandigheid die kan worden meegewogen in de
individuele risicobeoordeling voor het aangaan van een zakelijke relatie of
het verrichten van een incidentele transactie. De vierde
anti-witwasrichtlijn wijst deze omstandigheid niet aan als een risicofactor
op grond waarvan een lager risico wordt vastgesteld en die kan leiden tot
een vereenvoudigd cliëntenonderzoek (zie in dit kader ook de toelichting
bij onderdeel F).
Voor het overige beogen de wijzigingen in de omschrijvingen van de
instellingen in het derde en vierde lid geen inhoudelijke wijziging. Zo
worden advocaten en notarissen, alsmede personen in een gelijksoortig
juridisch beroep, waaronder ook toegevoegd notarissen en kandidaatnotarissen, voortaan in afzonderlijke onderdelen genoemd. Voor deze
beroepsgroepen blijven dezelfde werkzaamheden gelden in welk kader zij
als instelling in de zin van de Wwft worden aangemerkt. Voorts worden in
onderdeel 1a, derde lid, onderdeel b, twee categorieën instellingen
samengevoegd: de betaaldienstverlener en de persoon die bij de
uitvoering van betaaldiensten optreedt voor rekening van een betaaldienstverlener met een zetel in een andere lidstaat en die beschikt over
een vergunning verleend door de toezichthoudende autoriteit in die
lidstaat. Ook is in het vierde lid, onderdeel g, het onderscheid tussen
diegenen die bedrijfsmatig een adres of postadres ter beschikking stellen
en trustkantoren in de zin van de Wet toezicht trustkantoren verduidelijkt.
Tot slot is steeds consequent aangegeven dat zowel natuurlijke personen,
rechtspersonen als vennootschappen de genoemde beroepsactiviteiten
kunnen verrichten. Uit de formulering «natuurlijke persoon, rechtspersoon
of vennootschap die zelfstandig onafhankelijk beroeps- of bedrijfsmatig
werkzaamheden verricht» volgt dat de verplichtingen uit hoofde van de
Wwft van toepassing kunnen zijn op natuurlijke personen die zelfstandig
hun werkzaamheden uitoefenen, alsmede op rechtspersonen en op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

35

vennootschappen die geen rechtspersoon zijn, zoals bijvoorbeeld de
commanditaire vennootschap. Ten aanzien van accountants en belastingadviseurs is door de wetgever eerder overwogen dat het efficiënter is de
rechtspersoon of vennootschap waarvoor de accountant of belastingadviseur werkzaam is aan te spreken op de naleving van de Wwft, dan de
individuele accountant of belastingadviseur in loondienst. Daarbij is
rekening gehouden met de omstandigheid dat het de individuele
accountant of belastingadviseur in loondienst in de praktijk vaak niet is
toegestaan om zelfstandig een ongebruikelijke transactie te melden.28 De
mogelijkheid van tuchtrechtelijke maatregelen jegens natuurlijke
personen op basis van het wettelijke tuchtrecht blijft echter bestaan. De
toezichthoudende autoriteit kan ervoor kiezen om tegen degene die onder
wettelijk tuchtrecht staat, een tuchtklacht in te dienen, ook al is deze
persoon in loondienst. Het betreft de gevallen waarin normschendingen
van de Wwft samenhangen met andere overtredingen van het beroepshandelen. Datzelfde geldt voor de mogelijkheid om op grond van artikel
5:1 Awb, in samenhang gelezen met artikel 51, tweede en derde lid, van
het Wetboek van Strafrecht, een maatregel op te leggen aan de natuurlijke
persoon die opdracht heeft gegeven aan een verboden gedraging door
een rechtspersoon of vennootschap, dan wel daar feitelijk leiding aan
heeft gegeven.
Natuurlijke personen die als advocaat werkzaam zijn kunnen – gelet op de
kernwaarden van de advocaat waartoe ook onafhankelijkheid behoort –
ieder individueel worden aangesproken op de naleving van de Wwft. Ook
ten aanzien van advocaten geldt echter dat het in voorkomende gevallen
voor de hand kan liggen om het kantoor waarvoor zij werkzaam zijn aan te
spreken op niet-naleving van de Wwft. Deze mogelijkheid bestaat
uitsluitend indien het gaat om een rechtspersoon die zelf eveneens
kwalificeert als instelling op grond van het onderhavige artikel. In het
geval van advocaten is ook voorstelbaar dat een advocaat werkzaam is
voor een bedrijf dat zelf niet als zodanig kwalificeert, zodat alleen de
advocaat in loondienst als instelling in de zin van de Wwft kan worden
aangemerkt. De verplichtingen van de Wwft en het bijbehorend toezicht
op de naleving daarvan, kunnen zich dan slechts richten tot deze
individuele advocaat in loondienst.
In het vijfde lid van nieuw artikel 1a komt de reeds bestaande uitzondering
van het oude artikel 1, tweede lid, Wwft terug voor belastingadviseurs,
advocaten en notarissen die werkzaamheden verrichten betreffende de
bepaling van de rechtspositie van een cliënt, diens vertegenwoordiging en
verdediging in rechte, het geven van advies voor, tijdens en na een
rechtsgeding of het geven van advies over het instellen van of vermijden
van een rechtsgeding. In deze gevallen is de Wwft niet op de genoemde
instellingen van toepassing, vanwege de vertrouwenspositie die deze
instellingen in het maatschappelijke verkeer innemen. Deze uitzondering
wordt in het onderhavige wetsvoorstel inhoudelijk ongewijzigd gehandhaafd, hetgeen in lijn is met de artikelen 14, vierde lid, tweede alinea, en
34, tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn. Dat betekent dat ook de
toelichting bij het naar huidig recht geldende artikel 1, tweede lid, Wwft
ongewijzigd kan worden aangehouden.
In navolging van artikel 1:13, eerste lid, Wft wordt in artikel 1a, zesde lid,
bepaald dat ten aanzien van een beleggingsinstelling die een beleggingsfonds of een beleggingsmaatschappij is met een aparte beheerder, op die
beheerder de verplichting rust om ervoor zorg te dragen dat het beleggingsfonds of de beleggingsmaatschappij voldoet aan de voor dat fonds
of die maatschappij geldende normen en verplichtingen uit hoofde van de
28

TK 2011–2012, 33 238, nr. 3, p. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

36

Wwft. Ditzelfde geldt voor icbe’s die een fonds voor collectieve belegging
in effecten of een maatschappij voor collectieve belegging in effecten zijn
en een aparte beheerder hebben. In geval van een aparte beheerder,
vraagt de beheerder van de beleggingsinstelling of icbe een vergunning
op grond van de Wft aan en wordt ook aan die beheerder (en niet
rechtsreeks aan de beleggingsinstelling of icbe) een vergunning verleend.
Op grond van artikel 1:13, eerste lid, Wft is de beheerder van de
beleggingsinstelling of icbe gehouden de naleving van de bepalingen in
de Wft te waarborgen. De toezichthoudende autoriteiten zijn bevoegd
handhavingsmaatregelen te nemen in het geval van een overtreding door
een beheerder (zie ook onderdeel W).
Artikel 1b – vrijstelling
In artikel 1b wordt een grondslag opgenomen om bij ministeriële regeling
aanbieders van (bepaalde typen) kansspelen vrij te stellen van het
toepassingsbereik van de Wwft. Het gebruik van deze vrijstellingsmogelijkheid kan, op grond van artikel 2, tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn, uitsluitend plaatsvinden na een specifieke risicobeoordeling.
Daarin moet zijn vastgesteld dat de risico’s die zijn verbonden aan de
transacties die bij het type kansspel worden verricht zodanig laag zijn dat
van een vrijstelling sprake kan zijn. Om die reden wordt in het eerste lid
gesproken van een bewezen laag risico. Aan de vrijstelling kunnen
voorschriften worden verbonden.
Conform artikel 2, tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn kan een
vrijstelling niet worden verleend aan speelcasino’s. Hiermee wordt
rekening gehouden met een verhoogd risico op witwassen en financieren
van terrorisme, dat met dit type kansspel gepaard gaat. Deze uitzondering
komt in het tweede lid van artikel 1b tot uitdrukking.
Artikel 1c – ontheffing
Artikel 2, derde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn biedt middels een
lidstaatoptie lidstaten de mogelijkheid om personen die slechts
incidenteel of in zeer beperkte mate financiële activiteiten ontplooien niet
onder het toepassingsbereik van de richtlijn te laten vallen. Ook in deze
gevallen dient vast te staan dat het risico op witwassen of financieren van
terrorisme gering is. Met het oog daarop is in de richtlijn al bepaald dat
instellingen die geldtransfers verrichten, vanwege het verhoogde risico op
witwassen en financieren van terrorisme dat daarmee gepaard gaat, niet
voor een uitzondering op het toepassingsbereik van de richtlijn in
aanmerking kunnen komen.
In de vierde anti-witwasrichtlijn wordt gespecificeerd onder welke
voorwaarden een lidstaat mag besluiten dat een individuele instelling
buiten het toepassingsbereik van de richtlijn valt wegens incidentele of
zeer beperkte financiële activiteiten (artikel 2, derde tot en met achtste lid,
van de richtlijn). De implementatie van deze voorwaarden vergt een
nadere invulling op nationaal niveau, waarbij op onderdelen een
differentiatie dient te worden aangebracht per type financiële activiteit. Zo
bepaalt artikel 2, vierde lid, van de richtlijn dat de lidstaten afhankelijk van
het soort financiële activiteit een omzetdrempel dienen vast te stellen.
Alleen als de omzet uit de betrokken financiële activiteit onder deze
drempel blijft, wordt voldaan aan de voorwaarde dat de financiële
activiteit van een instelling in absolute zin beperkt van omvang is.
De voorwaarden in artikel 2, derde tot en met achtste lid, van de vierde
anti-witwasrichtlijn hebben tot gevolg dat steeds per individuele instelling
een afweging gemaakt zou moeten worden om te beoordelen of sprake is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

37

van een incidentele of zeer beperkte financiële activiteit. Om die reden
wordt in artikel 1c, eerste lid, de mogelijkheid geboden om bij algemene
maatregel van bestuur gevallen aan te wijzen waarin door de Minister van
Financiën aan individuele instellingen een ontheffing kan worden
verleend van de verplichtingen van de Wwft. Nader onderzoek zal moeten
uitwijzen of er aanleiding bestaat om van deze mogelijkheid in de vierde
antiwitwasrichtlijn gebruik te maken. Als de mogelijkheid van een
ontheffing wenselijk is, zullen er bij algemene maatregel van bestuur in
ieder geval algemene regels gesteld worden die invulling geven aan de
voorwaarden, bedoeld in artikel 2, derde tot en met achtste lid, van de
vierde anti-witwasrichtlijn. Daartoe behoren de eerder genoemde
financiële drempels. Door deze financiële drempels bij algemene
maatregel van bestuur vast te stellen, is gewaarborgd dat aanpassing
sneller mogelijk is dan bij regeling op wetsniveau. Dit laatste is van
belang omdat het niet ondenkbaar is dat eventuele drempels aan
wijziging onderhevig zijn.
In het tweede lid zijn de gronden opgenomen waarin een verleende
ontheffing kan worden gewijzigd, ingetrokken of beperkt. Hiervoor is
aansluiting gezocht bij de gronden voor het wijzigen, intrekken of
beperken van een vergunning op grond van de financiële toezichtwetgeving, waaronder de Wet op het financieel toezicht.
Op grond van het derde lid kunnen bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur nadere regels worden gesteld met betrekking tot het
verlenen, wijzigen, intrekken of beperken van een ontheffing. Daarbij
wordt gedacht aan procedurele regels rond de aanvraag voor een
ontheffing en de beslissing daarop, alsmede met betrekking tot het
intrekken, wijzigen of beperken van een reeds verleende ontheffing.
De derde anti-witwasrichtlijn voorzag reeds in een vergelijkbare
mogelijkheid om personen die slechts incidenteel of in zeer beperkte mate
financiële activiteiten ontplooien niet onder het toepassingsbereik van de
richtlijn te laten vallen. Dit heeft naar huidig recht zijn beslag gekregen in
artikel 3, negende lid, van de Wwft. Op grond van dit artikellid bestond de
mogelijkheid om bij ministeriële regeling vrijstelling te verlenen van de
verplichtingen van het cliëntenonderzoek. Deze grondslag komt, gelet op
het voorgaande, te vervallen. Dit zal er toe leiden dat de vrijstelling van de
verplichtingen inzake het cliëntenonderzoek voor instellingen die een
cliënt behulpzaam zijn bij het doen van aangifte inkomstenbelasting of in
het kader van de Successiewet, thans opgenomen in artikel 2 van de
Uitvoeringsregeling Wet ter voorkoming van witwassen en financieren
van terrorisme, niet ongewijzigd in stand zal kunnen blijven.
Artikel 1d – toezichthoudende autoriteiten
Het voorgestelde artikel 1d voorziet in een vereenvoudiging van de
bestaande structuur voor het aanwijzen van toezichthoudende autoriteiten
op grond van de Wwft. Met deze nieuwe bepaling worden geen wijzigingen beoogd in de taakverdeling tussen de bij de uitvoering en
handhaving van de Wwft betrokken toezichthoudende autoriteiten.
De implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn met het onderhavige
wetsvoorstel leidt onder meer tot wijziging van de bepalingen waarmee
de instellingen die binnen de reikwijdte van de Wwft vallen worden
aangewezen. Voorts wordt ter implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn voorzien in bepalingen met betrekking tot het risicogebaseerd
toezicht door de toezichthoudende autoriteiten en worden de handhavingsbevoegdheden en publicatiebevoegdheden van de toezichthoudende
autoriteiten uitgebreid. Dit leidt tot wijzigingen in de bepalingen die naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

38

huidig recht betrekking hebben op (het aanwijzen van) de toezichthoudende autoriteiten en hun bevoegdheden, zodat deze wijzigingen worden
aangegrepen om de huidige bepalingen in de Wwft met betrekking tot het
aanwijzen van de toezichthoudende autoriteiten, te vereenvoudigen.
Daarmee wordt geen inhoudelijke wijziging beoogd, maar gestreefd naar
een verbetering van de toegankelijkheid van de Wwft.
In de eerste plaats wordt voorgesteld om in artikel 1d de bestuursorganen
aan te wijzen die belast zijn met de uitvoering en de handhaving van de
Wwft. Conform de Awb wordt onder handhaving zowel toezicht, als
sanctionering begrepen.
De bestuursorganen die worden aangewezen zijn naar huidig recht uit
hoofde van artikel 24 aangewezen als toezichthouder. In het voorgestelde
artikel 1d wordt thans het onderscheid verduidelijkt tussen de toezichthoudende taken en bevoegdheden van bestuursorganen en de bevoegdheden die aangewezen natuurlijke personen, bedoeld in titel 5.2 van de
Awb, in het kader van het toezicht op de naleving van de Wwft, kunnen
hebben. Het gewijzigde artikel 24 van de Wwft (zie onderdeel W) heeft nog
slechts betrekking op het toezicht op de naleving van de Wwft door
natuurlijke personen. Daarbij gaat het om personen die bij besluit van de
toezichthoudende autoriteiten worden aangewezen, alsmede om de
deken, bedoeld in artikel 45a van de Advocatenwet, voor zover het gaat
om het toezicht op de naleving van de Wwft door advocaten.
Door middel van het toevoegen van een definitie van toezichthoudende
autoriteit aan artikel 1 is bewerkstelligd dat in de diverse relevante
bepalingen in de Wwft kan worden verwezen naar het bevoegde
bestuursorgaan door het begrip «toezichthoudende autoriteit» te
hanteren. De definitie van toezichthoudende autoriteit in artikel 1 verwijst
naar de bevoegdheidsverdeling in artikel 1d, op grond waarvan de
verschillende bestuursorganen bevoegd zijn ten aanzien van verschillende
instellingen. In het wetsvoorstel wordt, in plaats van de eerder gehanteerde verwijzingen naar artikel 24, voortaan het begrip toezichthoudende
autoriteit gehanteerd.
De toezichthoudende autoriteiten zijn op grond van artikel 1d ieder belast
met de uitvoering en handhaving van de Wwft ten aanzien van een
specifieke groep instellingen. Deze taakverdeling tussen de toezichthoudende autoriteiten blijft gelijk. Wel vindt er een wijziging plaats ten
aanzien van de uitvoerende en handhavende taak van de Minister van
Financiën. In tegenstelling tot hetgeen thans het geval is, kan de
bevoegdheid van de Minister van Financiën ten aanzien van personen of
vennootschappen die beroeps- of bedrijfsmatig handelen als koper of
verkoper van goederen en waarbij betaling in contanten plaatsvindt voor
een bedrag van EUR 10.000,– of meer, niet langer beperkt zijn tot
instellingen die betrokken zijn bij transacties met betrekking tot de (koop
of) verkoop van voertuigen, schepen, kunstvoorwerpen en andere
voorheen met naam genoemde zaken. De vierde anti-witwasrichtlijn laat
geen ruimte voor een dergelijke beperking van het toezicht. Dit toezicht is
in de praktijk gemandateerd aan het Bureau Toezicht Wwft.
DNB wordt op grond van het tweede lid van artikel 1d aangewezen als
toezichthoudende autoriteit ten aanzien van de verordening. Naar huidig
recht is DNB op grond van het tweede lid reeds de aangewezen toezichthoudende autoriteit ten aanzien van de voorganger van deze veror-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

39

dening.29 Ook de aanwijzing van de AFM als toezichthoudende autoriteit
voor de verordening inzake de veiling van broeikasgasemissierechten30,
die eerder was te vinden in artikel 24, vierde lid, van de Wwft, krijgt nu
een grondslag in dit artikel, namelijk in het derde lid.
In het vierde lid van artikel 1d wordt, naar voorbeeld van de Wft, voorzien
in de mogelijkheid om één of meerdere van de bestuursorganen genoemd
in het eerste lid, bij algemene maatregel van bestuur te kunnen belasten
met de uitvoering en handhaving van de bij of krachtens een verordening
gestelde regels, wanneer een verordening verband houdt met het doel
van de Wwft: het voorkomen van het gebruik van het financieel stelsel
voor witwassen of financieren van terrorisme. In aanvulling hierop wordt
in het vijfde lid bepaald dat de bij of krachtens één van de in het tweede
tot en met het vierde lid bedoelde verordeningen gestelde regels voor de
toepassing van deze wet gelijk worden gesteld met de bij of krachtens de
Wwft gestelde regels. Hierdoor zijn bijvoorbeeld artikel 24 en 28 ook van
toepassing op regels die krachtens één van de bedoelde verordeningen
zijn gesteld en door de toezichthoudende autoriteit worden uitgevoerd of
gehandhaafd.
In het zesde lid van artikel 1d komt tot slot de implementatie van artikel
48, eerste en zesde tot en met achtste lid tot uitdrukking. In de Wwft wordt
vastgelegd dat het toezicht door de toezichthoudende autoriteiten op alle
instellingen geschiedt volgens een risico gebaseerde aanpak en dat dit
toezicht effectief is. Dit is conform artikel 48 van de vierde anti-witwasrichtlijn, waarin in de leden 6 tot en met 8 een nadere invulling aan deze
risicogebaseerde aanpak wordt gegeven. Door middel van een verwijzing
naar deze artikelleden uit de richtlijn wordt van de toezichthoudende
autoriteiten verlangd dat zij deze bepalingen in acht nemen. De risicogebaseerde invulling van het toezicht bestaat er onder meer uit dat de
toezichthoudende autoriteit inzicht verwerft in de risico’s op witwassen en
financieren van terrorisme voor een instelling. Op basis daarvan wordt de
frequentie en intensiteit van het toezicht bepaald. De risicobeoordeling
van een instelling moet door de toezichthoudende autoriteiten periodiek,
alsmede naar aanleiding van bijzondere gebeurtenissen of ontwikkelingen
die daartoe aanleiding geven, worden herzien. Daarbij kan gedacht
worden aan een wijziging in het bedrijfsprofiel of de dienstverlening van
een instelling. Van een toezichthoudende autoriteit wordt tegelijkertijd wel
verwacht dat zij rekening houdt met de beslissingsvrijheid van instellingen, met name wanneer het aankomt op de ruimte die een instelling
heeft om haar risicoprofiel en risicobereidheid te bepalen of te herzien.
In het voorgestelde zevende lid van artikel 1d wordt een grondslag
opgenomen voor het stellen van nadere regels aan de taakuitoefening van
de toezichthoudende autoriteiten door de Minister van Financiën en de
Minister van Veiligheid en Justitie gezamenlijk. Het zevende lid heeft
nadrukkelijk geen betrekking op de taakuitoefening van de deken. Het
stellen van nadere regels bij ministeriële regeling aan de taakuitoefening
van de deken zou een doorkruising vormen van de op grond van de
Advocatenwet reeds bestaande praktijk, waarbij bij het college van
toezicht de exclusieve taak rust om beleidsregels vast te stellen ten
aanzien van de taakuitoefening van de deken.
29

Verordening (EG) nr. 2006/1781 van het Europees Parlement end e Raad van de Europese Unie
van 15 november 2006 betreffende bij geldovermakingen te voegen informatie over de betaler
(PbEU 2006, L 345).
30
Verordening (EU) nr. 1031/2010 van de Europese Commissie van 12 november 2010 inzake de
tijdstippen, het beheer en andere aspecten van de veiling van broeikasgasemissierechten
overeenkomstig Richtlijn 2003/87/EG van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling
van een regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten binnen de Gemeenschap
(PbEU 2010, L 302).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

40

Artikel 1e – centrale kredietinstelling
Artikel 1e bevat de vrijstellingsmogelijkheid voor banken die deel
uitmaken van een groep banken die blijvend is aangesloten bij een
centrale kredietinstelling. Deze vrijstellingsmogelijkheid bestond reeds
naar huidig recht, op grond van het achtste lid van artikel 24, en wordt
gehandhaafd.
Artikel 1f tot en met 2d – risicomanagement
De tweede paragraaf van hoofdstuk 1 omvat bepalingen met betrekking
tot het risicomanagement van instellingen.
Op grond van artikel 1f wordt door de Minister van Financiën en de
Minister van Veiligheid en Justitie gezamenlijk een verslag opgesteld ten
behoeve van de identificatie, analyse en beoordeling van de nationale
risico’s op witwassen en financieren van terrorisme. Deze nationale
risicobeoordeling wordt gebruikt voor het verbeteren van de wet- en
regelgeving die strekt tot de bestrijding van witwassen en financieren van
terrorisme en het stellen van prioriteiten in dat kader. Daartoe worden alle
relevante dreigingen van witwassen en financieren van terrorisme voor
Nederland in kaart gebracht en onderzocht. Ook worden in de nationale
risicobeoordeling de sectoren geïdentificeerd die een kleiner, dan wel
groter risico op witwassen of terrorismefinanciering vertegenwoordigen.
De resultaten van de nationale risicoanalyse worden openbaar gemaakt.
Deze resultaten dienen als hulpmiddel bij de naleving van de verplichtingen uit paragraaf 1.2 door de individuele instellingen. Van de instellingen mag dan ook verwacht worden dat zij de uitkomsten van de
nationale risicoanalyse hierbij in acht nemen.
Artikel 2 van de Wwft wordt op onderdelen gewijzigd ter implementatie
van artikel 45, tweede en derde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn.
Instellingen met bijkantoren en meerderheidsdochterondernemingen die
gevestigd zijn in een derde staat, dienen er op grond van het eerste lid
van artikel 2 voor zorg te dragen dat deze bijkantoren en meerderheidsdochterondernemingen de voorschriften uit de Wwft naleven, voor zover
het recht van het derde land hier niet aan in de weg staat. Deze
verplichting zal gelden voor alle instellingen die binnen de reikwijdte van
de Wwft vallen en heeft – in tegenstelling tot artikel 2 Wwft naar huidig
recht – betrekking op alle verplichtingen die voortvloeien uit de Wwft. Dat
betekent dat instellingen er bijvoorbeeld voor zorg dienen te dragen dat
bedoelde bijkantoren en meerderheidsdochterondernemingen adequate
risicobeoordelingen uitvoeren en adequate procedures hebben die
voorzien in gegevensbescherming. Met deze bepaling wordt beoogd te
voorkomen dat het normenkader van de vierde anti-witwasrichtlijn en
daarmee het niveau van beheersing van risico’s op witwassen en
financieren van terrorisme in de Europese Unie (al dan niet onbedoeld)
wordt uitgehold via deze bijkantoren en meerderheidsdochterondernemingen.
Indien het recht van de staat waar een bijkantoor of meerderheidsdochteronderneming is gevestigd aan de naleving van de bij of krachtens de
Wwft gestelde normen in de weg staat, dient de instelling op grond van
het tweede lid de toezichthoudende autoriteit daarover te informeren. In
aanvulling daarop dient de instelling aanvullende maatregelen te nemen
om hieruit voortvloeiende risico’s op witwassen of financieren van
terrorisme te beheersen. Op grond van artikel 45, zevende lid, van de
vierde anti-witwasrichtlijn, stelt de Europese Commissie met gedelegeerde verordeningen technische standaarden vast die door de European

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

41

Banking Authority (EBA) zijn opgesteld en die voor banken en andere
financiële ondernemingen bepalen welke maatregelen in dat geval ten
minste moeten worden genomen. Hoewel aan deze gedelegeerde
verordeningen directe werking toekomt, is door middel van een verwijzing
in het tweede lid verduidelijkt dat de toezichthoudende autoriteit
handhavend kan optreden indien een instelling de bepalingen uit de
gedelegeerde verordening onvoldoende in acht neemt.
Zoals ook onder de derde anti-witwasrichtlijn reeds het geval was, zijn
vestigingen in Nederland van instellingen met zetel in een andere lidstaat
verplicht de Wwft na te leven. Omgekeerd geldt hetzelfde: vestigingen van
een Nederlandse instelling in een andere lidstaat zijn op grond van de
vierde anti-witwasrichtlijn gehouden de anti-witwasregelgeving van de
lidstaat van ontvangst na te leven. Op grond van het derde lid wordt in dit
kader van instellingen met een vestiging in een andere lidstaat verlangd
dat zij erop toezien dat hun vestigingen de anti-witwasregelgeving van de
ontvangende lidstaat naleven.
Voornoemde verplichtingen vergen een actieve houding van de instelling,
die moet toezien op de naleving van de Wwft. Een instelling kan er door
de toezichthoudende autoriteit op worden aangesproken indien een
bijkantoor of meerderheidsdochteronderneming, dan wel een vestiging,
tekort schiet in de naleving van de bepalingen die strekken ter implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn. Met deze wijziging in artikel 2
wordt echter niet beoogd de reikwijdte van het toezicht uit te breiden naar
dochterondernemingen, bijkantoren of vestigingen buiten Nederland. De
toezichthoudende autoriteit in de lidstaat van ontvangst is verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de anti-witwasregelgeving in
de lidstaat van ontvangst door een bijkantoor of andere vestiging. Zoals
ook ten aanzien van artikel 2f wordt toegelicht, is de toezichthoudende
autoriteit in Nederland echter wel verantwoordelijk voor het toezicht op de
implementatie van op groepsniveau vastgestelde gedragslijnen en
procedures door instellingen in Nederland.
Na artikel 2a worden drie artikelen toegevoegd met betrekking tot de
risicobeoordeling die een instelling op grond van artikel 8 van de vierde
anti-witwasrichtlijn dient uit te voeren.
In het nieuwe artikel 2b wordt de verplichting geïntroduceerd voor een
instelling om de risico’s op witwassen en financieren van terrorisme, die
zijn verbonden aan de aard en omvang van de instelling en de dienstverlening van de instelling, vast te stellen, te analyseren en te beoordelen.
Daarbij dient de instelling in ieder geval rekening te houden met de
risicofactoren die genoemd worden in het tweede lid van dit artikel.
Daarbij kan gedacht worden aan het type dienstverlening van een
instelling, maar ook aan risico’s die voorvloeien uit het klantenbestand
van een instelling. Ook indien een instelling actief is in derde landen,
bijvoorbeeld middels bijkantoren of vestigingen, kan dit risico’s met zich
brengen die in deze risicoanalyse aan de orde dienen te worden gesteld.
De intensiteit van de risicobeoordeling wordt afgestemd op de mate
waarin de risico’s voorzienbaar zijn, alsmede op de aard en omvang van
de instelling. Hiermee wordt de instelling de ruimte geboden om
maatregelen te nemen die in verhouding staan tot het type bedrijf dat
wordt gevoerd. Daarnaast kan de toezichthoudende autoriteit in een
individueel geval ontheffing verlenen van de verplichting tot het identificeren en beoordelen van de risico’s op witwassen en financieren van
terrorisme. Dit is het geval indien een instelling behoort tot een sector
waarvan de inherente specifieke risico’s op witwassen en financieren van
terrorisme duidelijk en inzichtelijk zijn, zodat het ook zonder het opstellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

42

van een individuele risicoanalyse reeds mogelijk is beleid te ontwikkelen
ter beheersing van deze risico’s.
Voor financiële ondernemingen geldt op grond van artikel 10 van het
Besluit prudentiële regels Wft (Bpr) en artikel 17 Besluit Gedragstoezicht
financiële ondernemingen de verplichting tot het uitvoeren van een
systematische integriteitsrisicoanalyse. Onder integriteitsrisico in de zin
van het Bpr wordt een gevaar voor de aantasting van de reputatie
verstaan of een bestaande of toekomstige bedreiging van het vermogen
of resultaat van de financiële onderneming als gevolg van een ontoereikende naleving van hetgeen bij of krachtens enig wettelijk voorschrift is
voorgeschreven. De risicobeoordeling in de Wwft beperkt zich tot de
blootstelling van een instelling aan het risico op witwassen en financieren
van terrorisme, terwijl de systematische integriteitsrisicoanalyse een
breder bereik heeft. Het ligt voor de hand, hoewel dit geenszins verplicht
is, dat bij banken en andere financiële ondernemingen de risicobeoordeling uit hoofde van de Wwft onderdeel is van de systematische
integriteitsrisicoanalyse, bedoeld in artikel 10 Bpr.
Het analyseren van de risico’s op witwassen en financieren van terrorisme
is een eerste stap in de ontwikkeling van beleid, procedures en maatregelen, ter beheersing van de risico’s op witwassen en financieren van
terrorisme. Van een instelling wordt verwacht dat zij op een continue
basis haar organisatie doorlicht ten einde te beoordelen in welke gevallen
en bij welke bedrijfsonderdelen er risico’s op witwassen en financieren
van terrorisme bestaan. Hieruit volgt ook dat de identificatie en beoordeling van risico’s actueel moet worden gehouden. Op gezette tijden,
alsmede naar aanleiding van wijzigingen in bijvoorbeeld de dienstverlening of bedrijfsvoering van een instelling, zal door de instelling moeten
worden beoordeeld of haar risicoanalyse nog actueel is. De risicoanalyse
dient de instelling in staat te stellen haar beleid vorm te geven, ten einde
de geïdentificeerde risico’s adequaat te beheersen.
Uit de beoordeling van de risico’s moet duidelijk worden of de geïdentificeerde risico’s adequaat kunnen worden ondervangen. Een instelling
dient op grond van artikel 2c beleid, bestaande uit gedragslijnen,
procedures en maatregelen, op te stellen om de geïdentificeerde risico’s
beheersbaar te maken. Daarmee dient de risicobeoordeling als basisinstrument om te voorkomen dat de dienstverlening van de instelling wordt
misbruikt voor witwassen of financieren van terrorisme.
De gedragslijnen, procedures en maatregelen dienen in de eerste plaats
de door de instelling zelf geïdentificeerde risico’s te beperken en
beheersen. Daarnaast worden ook de supranationale en nationale
risicobeoordeling ter beschikking gesteld aan de instellingen. Hoewel de
supranationale en nationale risicoanalyse een ander bereik hebben dan de
individuele risicoanalyse van de instelling31, kunnen ook deze risicoanalyses van belang zijn voor het vaststellen van effectieve gedragslijnen,
procedures en maatregelen. Waar van toepassing dienen instellingen
derhalve ook de risico’s die zijn geïdentificeerd in deze supranationale en
nationale risicoanalyse te adresseren middels de vast te stellen gedragslijnen, procedures en maatregelen.

31

De supranationale risicoanalyse die wordt opgesteld door de Europese Commissie op grond
van artikel 6 van de richtlijn, heeft betrekking op de risico’s op witwassen en financieren van
terrorisme die van invloed zijn op de interne markt en verband houden met grensoverschrijdende activiteiten. Daarnaast verrichten lidstaten ingevolge artikel 7 van de richtlijn een
nationale risicoanalyse om de risico’s op witwassen en financieren van terrorisme in de
betreffende lidstaat vast te stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

43

De gedragslijnen, procedures en maatregelen die de instelling vaststelt,
worden afgestemd op de omvang en aard van de instelling. Daarnaast is
een instelling verplicht deze met regelmaat («systematisch») aan een
toetsing te onderwerpen en waar nodig te actualiseren, mede op basis
van de actualisering van de risicobeoordeling van de instelling. Indien een
instelling over een onafhankelijke compliancefunctie beschikt, ligt het
voor de hand dat deze toetsing door de compliancefunctie wordt
uitgevoerd. De personen die het dagelijks beleid van de instelling bepalen
dienen aan de gedragslijnen, procedures en maatregelen hun
goedkeuring te verlenen.
Rechtspersonen of vennootschappen die als instelling in de zin van de
Wwft kwalificeren, dienen op grond van artikel 2d een van de personen
die het dagelijks beleid van de instelling bepalen aan te wijzen als
verantwoordelijk voor de naleving door de instelling van het bij of
krachtens de Wwft bepaalde. Door middel van een verwijzing naar
instellingen waar het dagelijks beleid wordt bepaald door twee of meer
personen, is in het artikel duidelijk gemaakt dat deze verplichting niet
geldt voor natuurlijke personen, die naar hun aard niet aan deze bepaling
kunnen voldoen.
Op grond van het tweede lid van artikel 2d worden instellingen voorts
verplicht om, voor zover dit passend is ten opzichte van de aard en de
omvang van de instelling, te voorzien in de invulling van een compliancefunctie. Ook hier geldt dat een natuurlijk persoon, handelend in het kader
van zijn beroepsactiviteiten, naar zijn aard niet kan voorzien in een
onafhankelijke compliancefunctie. In een dergelijk geval is de verplichting
van artikel 2d, tweede lid, niet van toepassing. Daarnaast kan het voor een
instelling van beperkte omvang onevenredig en daarmee niet passend zijn
om een afzonderlijke compliancefunctie in te richten. De omvang van de
instelling, alsmede het type instelling, speelt derhalve een belangrijke rol
bij de naleving van deze verplichting.
Ook de wijze waarop de compliancefunctie wordt ingericht, kan op de
aard en omvang van de instelling worden afgestemd. De compliancefunctie dient op onafhankelijke en effectieve wijze te worden uitgevoerd.
In beginsel betekent dit dat de personen die betrokken zijn bij de
uitoefening van de compliancefunctie, niet tevens betrokken zijn bij de
activiteiten waarop zij toezicht houden. Echter, bij kleinere instellingen kan
het onevenredig zijn om de onafhankelijkheid van de compliancefunctie
op deze wijze vorm te geven. Ook is het mogelijk dat een instelling ervoor
kiest de compliancefunctie (geheel of gedeeltelijk) uit te besteden.
De uitoefening van de compliancefunctie is gericht op de controle van de
naleving van de wettelijke regels en de regels die door een instelling zelf
zijn ingesteld. Dit houdt onder meer in dat erop wordt toegezien dat
procedures, bijvoorbeeld voor het verrichten van cliëntenonderzoek, in
overeenstemming zijn met geldende regelgeving. Indien daarbij onvolkomenheden worden aangetroffen, dient de instelling maatregelen te
nemen om deze onvolkomenheden effectief te adresseren. Uit artikel 33,
tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn volgt voorts dat het melden
van ongebruikelijke transacties en het verstrekken van de benodigde
informatie aan de FIU gebeurt door de persoon die belast is met de
compliancefunctie. In het derde lid van artikel 2d wordt hierbij aangesloten. Dit neemt overigens niet weg dat het aanmerken van een
transactie als ongebruikelijk, doorgaans de verantwoordelijkheid van de
eerstelijns functie (de medewerkers verantwoordelijk voor de uitvoering
van de dienstverlening van de instelling) is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

44

Met het vierde lid van artikel 2d wordt de verplichting voor instellingen
geïntroduceerd om, indien dit passend is ten opzichte van de aard en
omvang van haar onderneming, te voorzien in een onafhankelijke
auditfunctie. Hiermee wordt artikel 8, vierde lid, onderdeel b, van de
vierde anti-witwasrichtlijn geïmplementeerd. De verplichting om een
auditfunctie in te stellen geldt, zoals ook bij de compliancefunctie het
geval is, naar haar aard alleen voor rechtspersonen en vennootschappen
die als instelling kwalificeren.
Voor de toepassing van deze wet dient de auditfunctie de naleving van het
bij of krachtens de Wwft bepaalde door de instelling, alsmede de
uitoefening van de compliancefunctie, op onafhankelijke wijze te
controleren. Dat geldt in het bijzonder voor het controleren van de
werking van de gedragslijnen, procedures en maatregelen om geïdentificeerde risico’s te beheersen. Indien de auditfunctie hierbij gebreken
constateert, ligt het in de rede dat deze gemeld worden en dat de
personen die het dagelijks beleid van de instelling bepalen, ervoor zorg
dragen dat de noodzakelijke wijzigingen worden doorgevoerd in de
gedragslijnen, procedures en maatregelen. De intensiteit van de invulling
van de auditfunctie dient te worden afgestemd op het risicoprofiel van de
instelling. Zoals hiervoor reeds is toegelicht ten aanzien van de compliancefunctie, geldt ook voor de invulling die wordt gegeven aan de mate van
onafhankelijkheid van de auditfunctie dat dit afhankelijk is van de aard en
omvang van de instelling.
Artikel 2e en 2f – groepen
Ter implementatie van artikel 45, eerste, vijfde en negende lid, van de
vierde anti-witwasrichtlijn, worden twee bepalingen toegevoegd die
betrekking hebben op instellingen die deel uitmaken van een groep die in
meerdere landen actief is.
Artikel 2e richt zich tot degenen die hun bedrijf maken van het verlenen
van betaaldiensten en elektronischgeldinstellingen, die een hoofdkantoor
in een andere lidstaat hebben en die door middel van vestigingen – niet
zijnde bijkantoren – werkzaam zijn in Nederland. Het zal daarbij doorgaans
gaan om (een netwerk van) agenten.32 De vierde anti-witwasrichtlijn biedt
lidstaten de mogelijkheid om in bepaalde gevallen van deze instellingen te
verlangen dat een centraal contactpunt voor deze vestigingen op haar
grondgebied wordt aangewezen. Ten behoeve van een zo efficiënt
mogelijke invulling van het toezicht, wordt van deze lidstaatoptie in
Nederland gebruik gemaakt. Op grond van het voorgestelde artikel 2e kan
de toezichthoudende autoriteit derhalve onder omstandigheden een
instelling verzoeken een centraal contactpunt aan te wijzen.
Het centraal contactpunt vervult een coördinerende rol tussen de
instelling en diens vestigingen en tussen de instelling en de toezichthoudende autoriteit van de lidstaat waar deze vestigingen gesitueerd zijn. Het
tweede lid van artikel 2e bepaalt dat het centraal contactpunt de naleving
van het bij of krachtens de Wwft bepaalde namens de instelling bewerkstelligt. Hiermee wordt beoogd de praktische uitvoerbaarheid van het
toezicht op de naleving van de Wwft te vergemakkelijken en daarmee bij
te dragen aan die naleving.
Op grond van artikel 45, tiende en elfde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn zal de EBA technische standaarden opstellen die door de
Europese Commissie zullen worden vastgesteld in een gedelegeerde
verordening. Aan de hand daarvan kan worden bepaald wanneer het
32

Zie ook overweging 53 van de richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

45

passend is een centraal contact punt aan te wijzen. Ook zullen deze
technische standaarden bepalen welke taken een centraal contactpunt in
een voorkomend geval heeft. Door middel van een verwijzing in artikel 2e,
tweede en derde lid, naar het bepaalde op grond van artikel 45, elfde lid,
van de vierde anti-witwasrichtlijn, wordt verduidelijkt dat de toezichthoudende autoriteit haar verzoek tot het instellen van een centraal contactpunt dient te baseren op deze technische standaarden. Daarnaast wordt
hiermee verduidelijkt dat het centraal contactpunt deze technische
standaarden in acht dient te nemen bij zijn taakuitoefening. Indien het
centraal contactpunt hierin tekort schiet, kan de toezichthoudende
autoriteit handhavend optreden.
Artikel 2f voorziet in een verplichting voor instellingen die deel uitmaken
van een groep om de op groepsniveau geldende gedragslijnen en
procedures, die voldoen aan het bepaalde bij of krachtens de Wwft, toe te
passen. Deze verplichting geldt ten aanzien van de eigen organisatie en
ten aanzien van de toepassing van deze gedragslijnen en procedures door
haar bijkantoren en meerderheidsdochters buiten Nederland. Indien de
toepassing van de gedragslijnen en procedures in lijn met de Wwftnormen voor het bijkantoor of de meerderheidsdochteronderneming niet
mogelijk is op grond van het recht van het land waar zij gevestigd is, dient
de instelling de toezichthoudende autoriteit hiervan in kennis te stellen.
Dat stelt de toezichthoudende autoriteit in staat om zo nodig aanvullende
toezichtmaatregelen te treffen die er onder omstandigheden op neer
kunnen komen dat van de instelling wordt gevraagd om haar bedrijfsactiviteiten in de betrokken staat te beëindigen.
Alvorens de toezichthoudende autoriteit aanvullende toezichtmaatregelen
treft, dient de instelling op grond van het vierde lid echter in de eerste
plaats zelf aanvullende maatregelen te nemen om de risico’s van niet
naleving van de op groepsniveau vastgestelde gedragslijnen en procedures door het bijkantoor of de meerderheidsdochter afdoende te
mitigeren. Deze maatregelen zullen sterk afhankelijk zijn van de omstandigheden van een concreet geval. Daarbij kan gedacht worden aan
beperkingen in de dienstverlening of aanvullende cliëntenonderzoeksmaatregelen. Voor banken en andere financiële ondernemingen stelt de
Europese Commissie op grond van artikel 45, zevende lid, van de vierde
anti-witwasrichtlijn in een gedelegeerde verordening technische
standaarden vast met betrekking tot de aanvullende maatregelen die in
voorkomende gevallen door deze instellingen moeten worden genomen.
Schieten de aanvullende maatregelen tekort of zijn deze niet in lijn met
voornoemde technische standaarden, dan treft de toezichthoudende
autoriteit aanvullende toezichtmaatregelen. De toezichthoudende
autoriteit kan daarnaast ook handhavend optreden jegens de instelling,
indien blijkt dat bijkantoren of meerderheidsdochters de op het niveau
van de groep vastgestelde gedragslijnen en procedures niet of onvoldoende naleven, of wanneer de toezichthoudende autoriteit niet of niet
tijdig is geïnformeerd over daarvoor geldende belemmeringen in het land
van vestiging.
B
Onderdeel B wijzigt artikel 3 met betrekking tot het cliëntenonderzoek en
is de implementatie van de artikel 11 en 13 van de vierde
anti-witwasrichtlijn.
Op grond van het voorgestelde artikel 3, zesde lid, zijn personen die
beroeps- of bedrijfsmatig in goederen handelen verplicht om cliëntenonderzoek te verrichten indien daarbij contante betalingen worden gedaan
of ontvangen van EUR 10.000,– of meer. Bij grote betalingen in contanten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

46

is het risico op witwassen en financieren van terrorisme hoog. Met de
onderhavige verplichting tot cliëntenonderzoek wordt beoogd de
waakzaamheid van personen die in goederen handelen te vergroten ten
aanzien van dergelijke betalingen in contanten en de daaraan verbonden
risico’s. De grens vanaf welke deze personen cliëntenonderzoek moeten
verrichten wordt verlaagd van EUR 15.000,– naar EUR 10.000,– om deze
waakzaamheid in een groter aantal gevallen mogelijk te maken. Dit volgt
uit artikel 11, onderdeel c, van de vierde anti-witwasrichtlijn, dat hiermee
strenger is dan de FATF-aanbevelingen.
De vierde anti-witwasrichtlijn beoogt het gebruik van de diensten van de
kansspelsector voor het witwassen van de opbrengsten uit criminele
activiteiten terug te dringen door kansspelaanbieders te verplichten
cliëntenonderzoek te verrichten en ongebruikelijke transacties te melden.
Een aanbieder van kansspelen dient op grond van artikel 3, zevende lid,
cliëntenonderzoek te verrichten indien hij in of vanuit Nederland een
incidentele transactie verricht ten behoeve van een cliënt van EUR 2.000,–
of meer. De verplichting tot het uitvoeren van een cliëntenonderzoek geldt
indien het drempelbedrag wordt overschreden bij het ophalen van het
prijzengeld, bij het aangaan van een weddenschap, maar ook indien
sprake is van een combinatie van beide activiteiten. Onder het aangaan
van een weddenschap wordt onder meer verstaan de aankoop of verkoop
van speelpenningen, het kopen van een lot en het afsluiten van een
abonnement in het kader van een kansspel. Ook indien er sprake is van
meerdere, met elkaar samenhangende transacties met een gezamenlijke
waarde van EUR 2.000,– of meer geldt de verplichting tot het verrichten
van cliëntenonderzoek. Het ligt voor de hand dat het gaat om gelijksoortige transacties. Het kan bijvoorbeeld gaan om een persoon die
meerdere transacties op één dag, dan wel binnen enkele dagen, verricht
en waarvan de bedragen in totaal uitkomen op of boven het grensbedrag
van EUR 2.000,–. Of er sprake is van «twee of meer transacties waartussen
een verband bestaat» dient door de aanbieder van kansspelen te worden
beoordeeld aan de hand van het type transactie dat wordt verricht.
Het moment waarop het cliëntenonderzoek door een kansspelaanbieder
moet worden uitgevoerd, kan per type kansspel verschillen. Aanbieders
van kansspelen met fysieke lokalen dienen ervoor te zorgen dat wanneer
het cliëntenonderzoek plaatsvindt bij de ingang van het lokaal, het
cliëntenonderzoek kan worden gekoppeld aan de transacties die
vervolgens in het lokaal door de cliënt worden verricht.
Het derde en vierde lid van artikel 3 zijn aangepast aan de nieuwe definitie
van UBO. Omdat bij algemene maatregel van bestuur zal worden voorzien
in de uitwerkingen die de vierde anti-witwasrichtlijn geeft voor de
invulling van het begrip UBO voor vennootschappen, andere juridische
entiteiten, trusts en andere juridische constructies, behoeft in deze leden
niet langer een nadere invulling van de UBO-definitie voor trusts en
personenvennootschappen te worden opgenomen. Om die reden is
ervoor gekozen deze artikelleden in te korten, door te bepalen dat het
cliëntenonderzoek zich tevens uitstrekt tot een trust, indien een cliënt
handelt als trustee van een trust. In dat geval zijn de cliëntenonderzoeksmaatregelen uit het tweede lid van overeenkomstige toepassing op de
trust. Dat betekent dat een instelling in staat dient te zijn de maatregelen
uit het tweede lid toe te passen ten aanzien van de trust ten behoeve
waarvan de cliënt optreedt.
In aanvulling op het voorgaande dient een instelling tevens vast te stellen
of de cliënt bevoegd is namens de trust te handelen. Ter implementatie
van de definitie van UBO in artikel 3, zesde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn kwalificeert een trustee in voorkomend geval niet alleen als de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

47

cliënt van een instelling, maar tevens als de UBO van een trust. Op grond
van het tweede lid, onderdeel a, is de instelling reeds verplicht de
identiteit van de trustee te verifiëren, zodat de maatregelen om de UBO
van een trust te identificeren en de redelijke maatregelen om diens
identiteit te verifiëren zich vervolgens richten op de overige UBO’s van
een trust, waaronder de begunstigden.
Ook in geval van cliënten die handelen ten behoeve van een andere
juridische constructie of, op grond van het vierde lid, voor cliënten die
optreden als vennoot van een personenvennootschap, geldt dat het
cliëntenonderzoek zich tevens uitstrekt tot de juridische constructie,
respectievelijk de personenvennootschap en dat de maatregelen uit het
tweede lid van artikel 3 van de Wwft daarop van overeenkomstige
toepassing zijn. Bij algemene maatregel van bestuur zal worden uitgewerkt welke natuurlijke personen ten minste kwalificeren als UBO’s van
personenvennootschappen.
De wijzigingen in het derde en vierde lid hebben geenszins een wijziging
tot gevolg van de maatregelen die in de genoemde gevallen naar huidig
recht moeten worden genomen. Er wordt slechts beoogd de structuur van
artikel 3 te versimpelen met het oog op de nieuwe definitie van UBO.
In het vijfde lid, onderdeel d, wordt verduidelijkt dat met twijfel aan de
betrouwbaarheid van eerder verkregen gegevens van de cliënt wordt
bedoeld dat er twijfel bestaat aan de juistheid of de volledigheid van deze
gegevens. Hiermee wordt aangesloten bij artikel 11, onderdeel f, van de
vierde anti-witwasrichtlijn. Dit artikel bepaalt dat cliëntenonderzoek moet
worden verricht indien betwijfeld wordt of de eerder verkregen gegevens
waarheidsgetrouw of toereikend zijn.
In lijn met de vierde anti-witwasrichtlijn en de FATF aanbevelingen is
ervoor gekozen om «op risicogebaseerde en adequate maatregelen»
steeds te wijzigen in «redelijke maatregelen». Met de formulering «op
risico gebaseerde, adequate maatregelen» werd aangegeven dat de
verplichting om de identiteit van een UBO te verifiëren, zich richtte op de
gevallen waarin naar het oordeel van de instelling een groter risico op
witwassen of financieren van terrorisme bestond.33 De vierde
anti-witwasrichtlijn laat geen ruimte voor deze interpretatie. Door
voornoemde formule te vervangen door «redelijke maatregelen» wordt
duidelijk gemaakt dat een instelling zich in het kader van het cliëntenonderzoek te allen tijde moet inspannen om de identiteit van een UBO te
verifiëren. De intensiteit van de maatregelen die een instelling in dit kader
treft kan echter worden afgestemd op het risico op witwassen en
financieren van terrorisme van de specifieke zakelijke relatie of transactie.34 In beginsel zal het uitsluitend doen van navraag naar de UBO bij
de cliënt niet volstaan om aan deze verplichting te voldoen. Voor de
duidelijkheid wordt vermeld dat met de onderhavige wijziging geenszins
wordt bedoeld dat de intensiteit van deze maatregelen minder is ten
opzichte van de maatregelen die naar huidig recht zouden moeten worden
genomen om de identiteit van de UBO te verifiëren.
De verplichting om het cliëntenonderzoek af te stemmen op de risicogevoeligheid voor witwassen of financieren van terrorisme blijft gehandhaafd. Ter verduidelijking wordt in het achtste lid van artikel 3 toegevoegd
dat een instelling moet kunnen aantonen op welke wijze de risico’s op
witwassen en financieren van terrorisme bij het cliëntenonderzoek zijn
betrokken. Dit is de implementatie van artikel 13, vierde lid, van de vierde
33
34

Kamerstukken II, 2007–2008, 31 238, nr. 3, p. 16.
Zie in dit verband ook de interpretive note bij aanbeveling 10 van FATF.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

48

anti-witwasrichtlijn. In het negende lid is een verwijzing opgenomen naar
de risicovariabelen die genoemd staan in de eerste bijlage bij de richtlijn
en waarmee een instelling in ieder geval rekening moet houden bij het
afstemmen van het cliëntenonderzoek op de risicogevoeligheid van een
concrete zakelijke relatie of transactie.
Met het oog op de artikel 1b en 1c Wwft, waarin conform het bepaalde in
artikel 2 van de vierde anti-witwasrichtlijn een grondslag wordt geboden
voor het (geheel of gedeeltelijk) verlenen van vrijstelling of ontheffing van
de verplichtingen van de Wwft, komen de grondslagen voor het verlenen
van een vrijstelling of ontheffing in artikel 3 te vervallen.
De overige wijzigingen in artikel 3 zijn van technische aard en betreffen de
wijziging van verwijzingen naar andere, met het onderhavige wetsvoorstel
gewijzigde, artikelen.
C
Met dit onderdeel wordt artikel 13, vijfde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn geïmplementeerd. In aanvulling op de cliëntenonderzoeksmaatregelen, bedoeld in artikel 3, tweede lid, dient een bank of andere financiële
onderneming in het geval van een levensverzekering na het aanwijzen van
de begunstigde, de naam van deze begunstigde vast te stellen. Is de
begunstigde van de levensverzekering niet als een met name genoemde
persoon aangewezen, maar slechts op basis van kenmerken of als
categorie, dan dient de instelling voldoende informatie in te winnen over
die begunstigde om ervan overtuigd te zijn dat de identiteit van de
begunstigde tenminste ten tijde van de uitkering van de levensverzekering
kan worden vastgesteld.
Indien een bank of andere financiële onderneming op de hoogte is van de
overdracht van een levensverzekering aan een derde, wordt tot slot van
de instelling verwacht dat de UBO van de persoon of juridische
constructie die de waarde van de overgedragen levensverzekeringpolis te
eigen voordele ontvangt, wordt geïdentificeerd op het tijdstip van
overdracht.
D
Het uitgangspunt dat zowel de identificatie van de cliënt en de UBO, als de
verificatie van de identiteit van deze personen, dient plaats te vinden
voordat een zakelijke relatie wordt aangegaan of een incidentele transactie wordt verricht, blijft in het eerste lid van artikel 4 gehandhaafd. Dit
uitgangspunt geldt ook voor de identificatie en de verificatie van de
identiteit van de UBO’s van een trust in de gevallen waarin een cliënt
handelt als trustee. Ook ten aanzien van de vennoten van een personenvennootschap, de personen bevoegd inzake het beheer van een personenvennootschap en UBO’s van een personenvennootschap geldt dat de
identificatie en de verificatie van de identiteit dient plaats te vinden voor
het aangaan van een zakelijke relatie of het verrichten van een incidentele
transactie. Dit volgt uit artikel 3, derde en vierde lid.
Ter implementatie van artikel 14 van de vierde anti-witwasrichtlijn worden
enkele wijzigingen aangebracht in de uitzonderingen op dit beginsel.
Het derde lid met betrekking tot de verificatie van de identiteit van de
begunstigde van een levensverzekering vervalt en de inhoud van deze
bepaling wordt toegevoegd aan het nieuwe artikel 3a. Het betreft hier
derhalve slechts een wijziging van wettechnische aard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

49

De naar huidig recht reeds geldende uitzondering dat een rekening door
een bank geopend kan worden voordat de verificatie van de identiteit van
de cliënt heeft plaatsgevonden, onder voorwaarde dat de rekening nog
niet kan worden gebruikt, gaat tevens gelden voor het openen van
rekeningen door andere financiële ondernemingen. In dat kader wordt,
conform de vierde anti-witwasrichtlijn, toegevoegd dat het hier tevens
gaat om rekeningen die bedoeld zijn voor effectentransacties. Dat
betekent dat deze uitzondering ook van toepassing wordt op beleggingsondernemingen; zij kunnen een effectenrekening openen voordat de
identiteit van de cliënt is vastgesteld en geverifieerd, zolang maar wordt
bewerkstelligd dat die rekening nog niet kan worden gebruikt. Eerst als de
identiteit van de cliënt is geverifieerd, mag de rekening daadwerkelijk in
gebruik worden genomen.
Tot slot wordt in het vijfde lid een uitzondering op het eerste lid toegevoegd dat betrekking heeft op de identificatie van de begunstigde(n) van
een trust. Het is een instelling toegestaan om in geval van begunstigde(n)
van een trust die door middel van specifieke kenmerken of naar categorie
zijn aangewezen, af te wijken van het uitgangspunt van voorafgaande
identificatie en verificatie, zolang de instelling maar zoveel informatie
inwint dat het mogelijk is om de precieze identiteit van de begunstigde
vast te stellen op het moment dat deze zijn definitieve rechten uitoefent.
Dit vijfde lid vormt de implementatie van artikel 13, zesde lid, van de
vierde anti-witwasrichtlijn.
De overige wijzigingen van artikel 4 zijn van technische aard.
E
Het onderhavige onderdeel wijzigt artikel 5 met betrekking tot de
introductie van cliënten.
In de eerste plaats wordt een uitbreiding beoogd van de instellingen door
wie een cliënt op grond van artikel 5, eerste lid, onderdeel a, mag worden
geïntroduceerd. Hiermee wordt aangesloten bij de artikelen 25 en 26 van
de vierde anti-witwasrichtlijn, waarin – anders dan in het huidige artikel 5
van de Wwft – bij de eisen van nakoming door derden geen onderscheid
wordt gemaakt tussen verschillende typen instellingen. De andere
financiële ondernemingen die hiermee aan subonderdeel 3° worden
toegevoegd zijn allen instellingen waarop de verplichtingen van de Wwft
onverkort van toepassing zijn en waarop ingevolge de Wwft toezicht
wordt gehouden. Dat rechtvaardigt deze uitbreiding.
Banken of andere financiële ondernemingen, alsmede diegenen die
werkzaamheden als accountant, belastingadviseur, notaris of accountant
verrichten, kunnen op grond van het nieuwe subonderdeel 5° ook uitgaan
van het cliëntenonderzoek dat door een bijkantoor of dochteronderneming met vestiging in een derde land is verricht. Deze mogelijkheid
bestaat slechts voor zover het gaat om een bijkantoren of dochterondernemingen die deel uitmaken van dezelfde groep als de betreffende – in de
EU gevestigde – instelling en die de op het niveau van de groep vastgestelde procedures en gedragslijnen naleven. Met deze aanvulling wordt
gebruik gemaakt van de mogelijkheid die de vierde anti-witwasrichtlijn op
grond van artikel 26, tweede lid, aan lidstaten biedt om vrijstelling te
verlenen van het verbod om een beroep te doen op derden met een
vestiging in hoog risico derde landen. De op het niveau van de groep
vastgestelde procedures en gedragslijnen moeten voldoen aan de regels
die door de lidstaat waar de instelling is gevestigd zijn gesteld ter
implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn. Dit volgt uit artikel 45
van de richtlijn. Daarnaast dient een instelling, conform het bepaalde in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

50

artikel 2 van de Wwft, ervoor zorg te dragen dat een bijkantoor of
meerderheidsdochteronderneming voldoet aan de bij of krachtens deze
wet gestelde regels. Hiermee is voldoende gewaarborgd dat het cliëntenonderzoek door de bedoelde bijkantoren of de dochterondernemingen
wordt verricht in overeenstemming met de verplichtingen uit hoofde van
de Wwft. Om die reden wordt van de lidstaatoptie in artikel 26, tweede lid,
van de vierde anti-witwasrichtlijn gebruik gemaakt.
De toezichthoudende autoriteit kan de introductie van een cliënt door een
van de instellingen, bedoeld in het eerste lid, die tot dezelfde groep
behoort als de instelling op wie de verplichting tot het verrichten van een
cliëntenonderzoek berust, toestaan, indien binnen de groep cliëntenonderzoek wordt verricht conform de vierde anti-witwasrichtlijn en er
adequaat toezicht wordt gehouden op de groep. Met dit nieuw voorgestelde tweede lid wordt artikel 28 van de vierde anti-witwasrichtlijn
geïmplementeerd.
In het geval van introductie van een cliënt, berust de verantwoordelijkheid
voor het cliëntenonderzoek en voor de naleving van de relevante
bepalingen uit de Wwft te allen tijde bij de instelling en niet bij de
introducerende partij. Het gaat daarbij niet alleen om de naleving van de
relevante bepalingen in hoofdstuk 2 van de Wwft, maar ook om de
naleving van de bepalingen met betrekking tot het bewaren van bewijsstukken.
Voor het overige worden met dit onderdeel verwijzingen naar andere
wetsartikelen aangepast.
F
Op grond van het gewijzigde artikel 6 kunnen instellingen, wanneer zij op
basis van voldoende gegevens en met inachtneming van de relevante
risicofactoren van oordeel zijn dat sprake is van een bewezen laag risico,
het cliëntenonderzoek hierop afstemmen. Dat betekent dat een instelling
de maatregelen, genoemd in artikel 3, tweede lid, risicogebaseerd kan
toepassen.
De vierde anti-witwasrichtlijn laat niet langer ruimte voor het opsommen
van gevallen waarin altijd vereenvoudigd cliëntenonderzoek kan plaatsvinden. In plaats daarvan dient steeds op basis van een risicobeoordeling
voorafgaand aan het aangaan van een zakelijke relatie of transactie te
worden vastgesteld of kan worden volstaan met een vereenvoudigd
cliëntenonderzoek. Daarbij dient een instelling in ieder geval rekening te
houden met de risicofactoren in bijlage II bij de vierde anti-witwasrichtlijn.
Het betreft een niet-limitatieve lijst van factoren, die kunnen duiden op
een lager risico («potentieel lager risico»). In tegenstelling tot artikel 6 van
de Wwft naar huidig recht, voorziet deze bijlage niet alleen in risicofactoren die verband houden met het type cliënt. In aanvulling daarop
worden ook risicofactoren opgesomd die verband houden met het type
product, dienst of transactie, als ook geografische risicofactoren.
De in bijlage II genoemde cliëntgebonden risicofactoren komen slechts
gedeeltelijk overeen met de gevallen die naar huidig recht aanleiding
geven voor een vereenvoudigd cliëntenonderzoek. Zo worden overheden
en overheidsbedrijven in de bijlage genoemd, maar blijven bijvoorbeeld
meldingsplichtige entiteiten hier buiten beschouwing. In alle gevallen
geldt dat door een instelling per individueel geval moet worden bekeken
of aanleiding bestaat voor het verrichten van een vereenvoudigd
cliëntenonderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

51

Om te kunnen vaststellen of in een concreet geval met een vereenvoudigd
cliëntenonderzoek kan worden volstaan, dient een instelling voldoende
gegevens te verzamelen met betrekking tot de voorliggende zakelijke
relatie of incidentele transactie. Deze gegevens moeten actueel zijn en
gedurende de looptijd van een zakelijke relatie actueel gehouden worden,
ten einde te kunnen beoordelen of veranderingen hebben plaatsgevonden
die relevant zijn voor de wijze waarop het doorlopend cliëntenonderzoek
moet worden uitgevoerd. Het actueel houden van de gegevens gebeurt
periodiek, met in achtneming van de aan een zakelijke relatie of transactie
verbonden risico’s. Daarbij worden door instellingen ook signalen
betrokken die aanleiding zouden kunnen vormen voor een wijziging in het
risicoprofiel van de cliënt.
Een ander belangrijk verschil ten opzichte van de nu geldende wet- en
regelgeving is dat het cliëntenonderzoek op grond van de vierde
anti-witwasrichtlijn in geen geval geheel achterwege kan blijven. Er is
altijd sprake van cliëntenonderzoek, maar het hangt van de risicobeoordeling af met welke intensiteit dat cliëntenonderzoek wordt verricht. Met
het oog hierop vervalt in artikel 6 de opsomming van cliënten ten aanzien
bij wie naar huidig recht bepaalde cliëntenonderzoeksmaatregelen
achterwege konden blijven.
Daarnaast dient, ook wanneer een instelling een vereenvoudigd cliëntenonderzoek verricht, een zorgvuldige controle van de transacties of de
zakelijke relatie plaats te vinden zodat een instelling in een voorkomend
geval in staat is een ongebruikelijke transactie te herkennen en op grond
van artikel 16 aan de FIU te melden. Bij het uitvoeren van het vereenvoudigd cliëntenonderzoek dient de instelling derhalve ook rekening te
houden met het feit dat zij op enig moment de informatie moet kunnen
verstrekken die op grond van artikel 16, tweede lid, van de Wwft bij een
melding aan de FIU wordt vereist.
G
Met dit onderdeel worden de thans bestaande uitzonderingen op de
verplichting tot het verrichten van cliëntenonderzoek, ingeperkt. De vierde
anti-witwasrichtlijn en de FATF aanbevelingen laten geen ruimte voor
categorische uitzonderingen op deze verplichting, anders dan onder
strikte voorwaarden voor zakelijke relaties of transacties met betrekking
tot elektronisch geld (artikel 12 van de richtlijn). Om die reden vervallen de
uitzonderingen in artikel 7 met betrekking tot levensverzekeringsovereenkomsten en pensioenproducten.
Een zakelijke relatie of een transactie met betrekking tot elektronisch geld
is in beginsel onderworpen aan de verplichtingen uit hoofde van de Wwft.
De vierde anti-witwasrichtlijn biedt met artikel 12 de mogelijkheid om
instellingen onder bepaalde omstandigheden, waarin sprake is van een
bewezen laag risico en waarin risicobeperkende waarborgen gelden, toe
te staan om niet alle maatregelen te nemen die normaalgesproken in het
kader van het cliëntenonderzoek verplicht zijn. Indien voldaan wordt aan
de voorwaarden van artikel 7, is een instelling te allen tijde verplicht om
een voortdurende controle op de zakelijke relatie en de met het elektronisch geld verrichte transacties uit te voeren. Dit stelt de instelling in staat
te kunnen voldoen aan de verplichting om ongebruikelijke transacties te
melden bij de FIU. Deze verplichting is nader geëxpliciteerd in het eerste
lid, onderdeel e. Voor het overige is een instelling niet gehouden de
cliëntenonderzoeksmaatregelen, bedoeld in artikel 3, tweede lid, te nemen
indien wordt voldaan aan de voorwaarden. Dat betekent dat het, onder de
gestelde voorwaarden, mogelijk blijft om anoniem elektronisch geld uit te
geven, nu een instelling in een dergelijk geval niet verplicht is om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

52

maatregelen te nemen om de cliënt te identificeren en diens identiteit te
verifiëren.
Artikel 7 kende al een uitzondering, onder voorwaarden, voor elektronisch
geld. Ter implementatie van artikel 12 van de vierde anti-witwasrichtlijn
worden deze voorwaarden aangescherpt. Een instelling kan de eerdergenoemde maatregelen slechts achterwege laten indien slechts een
beperkte geldwaarde is opgeslagen van EUR 250,–, die ofwel niet kan
worden heropgeladen, of waarbij een betalingstransactielimiet geldt van
EUR 250,– per maand en het elektronisch geld uitsluitend in Nederland
kan worden gebruikt. Met de voorwaarde dat een beperkt cliëntenonderzoek slechts mogelijk is indien heroplaadbaar elektronisch geld
uitsluitend in Nederland kan worden gebruikt, wordt uitdrukking gegeven
aan het feit dat de vierde anti-witwasrichtlijn hier een lidstaatoptie biedt.
Deze waarborg is gecreëerd om te voorkomen dat een persoon, waarnaar
uit hoofde van dit artikel in de ene lidstaat geen of minder cliëntenonderzoek wordt verricht bij het gebruik van het elektronisch geld, met
ditzelfde elektronisch geld transacties van meer dan EUR 250,– kan
verrichten in een andere lidstaat waar deze uitzondering niet is geïmplementeerd. In het geval van transacties die worden gedaan binnen een
lidstaat wordt de grenswaarde van EUR 250,–, conform de richtlijn,
verdubbeld.
Voorts geldt als risicobeperkende voorwaarde dat het elektronisch geld
niet opnieuw kan worden opgeladen met anoniem elektronisch geld en
dat het elektronisch geld uitsluitend kan worden gebruikt voor de aankoop
van goederen en diensten.
Een instelling moet met zekerheid kunnen vaststellen dat aan deze
voorwaarden is voldaan, alvorens hij kan volstaan met het beperkt
cliëntenonderzoek zoals hiervoor omschreven.
Tot slot wordt in het vierde lid bepaald dat de uitzondering voor elektronisch geld niet van toepassing is indien het elektronisch geld wordt
ingewisseld voor contant geld, waarbij het bedrag aan contant geld hoger
is dan EUR 100,–.
H
De verplichting om, indien zich een hoger risico op witwassen of
financieren van terrorisme voordoet, een verscherpt cliëntenonderzoek te
verrichten, blijft gehandhaafd. Een verscherpt cliëntenonderzoek dient in
de eerste plaats te worden verricht indien een zakelijke relatie of transactie
naar haar aard een hoger risico vertegenwoordigt. De instelling dient op
basis van een risicobeoordeling voorafgaand aan het aangaan van een
zakelijke relatie of het verrichten van een transactie, vast te stellen of zich
een hoger risico manifesteert. Daartoe is in het tweede lid een verwijzing
opgenomen naar de risicofactoren die worden genoemd in bijlage III bij
de vierde anti-witwasrichtlijn en waarmee een instelling in ieder geval
rekening dient te houden in haar risicobeoordeling. Het betreft onder
meer cliëntgebonden risicofactoren, zoals de omstandigheid dat een cliënt
een bedrijf is waar veel geldverkeer in contanten plaatsvindt, als ook
productgebonden risicofactoren, zoals producten die anonimiteit
bevorderen. Daarnaast moeten geografische risicofactoren worden
meegewogen, zoals de omstandigheid dat er landen betrokken zijn
waartegen (internationale) sancties of embargo’s zijn afgekondigd. De
grondslag om bij ministeriële regeling categorieën van zakelijke relaties
en transacties vast te stellen die naar hun aard een hoger risico op
witwassen of financieren van terrorisme met zich brengen, vervalt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

53

Voorts dient op grond van artikel 18 van de vierde anti-witwasrichtlijn een
verscherpt cliëntenonderzoek plaats te vinden indien de cliënt woonachtig
of gevestigd is, dan wel zijn zetel heeft, in een staat die door de Europese
Commissie is aangewezen als een «hoog risico»-staat. Daarbij gaat het
om derde landen die in hun nationale wetgeving ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme strategische tekortkomingen
vertonen, die een aanzienlijke bedreiging vormen voor het financieel
stelsel van de Europese Unie. De maatregelen die in het geval van
cliënten in een hoog risico staat moeten worden genomen, zullen op basis
van de concrete omstandigheden van het geval en risicogebaseerd
moeten worden vastgesteld.
Daarnaast blijft artikel 8 een aantal gevallen aanwijzen waarin in ieder
geval verscherpt cliëntenonderzoek dient plaats te vinden. Daaraan wordt
in het derde lid van artikel 8, ter implementatie van artikel 18, tweede lid,
van de vierde anti-witwasrichtlijn de verplichting toegevoegd om redelijke
maatregelen te nemen om alle complexe en ongebruikelijk grote
transacties en ongebruikelijke transactie patronen, die geen duidelijk
economisch of rechtmatig doel hebben, aan een onderzoek te onderwerpen. In het geval van een dergelijke transactie dient de gehele zakelijke
relatie met een cliënt door de instelling aan een verscherpte controle te
worden onderworpen. Daarbij gaat het niet alleen om een controle van de
in het kader van de zakelijke relatie verrichte transacties, bedoeld in artikel
3, tweede lid, onderdeel d, maar bestaat er aanleiding voor het treffen van
verscherpte maatregelen en een meer intensieve transactiemonitoring.
Of sprake is van een ongebruikelijk grote transactie, dan wel een
ongebruikelijk transactiepatroon, moet worden beoordeeld met in
achtneming van het profiel van de cliënt dat op grond van het cliëntenonderzoek bij de instelling bekend is. De daarbij verzamelde informatie kan
ertoe leiden dat een instelling moet oordelen dat een transactie niet past
binnen het profiel dat bij haar van de cliënt bekend is.
De verplichting om aanvullend onderzoek te verrichten naar ongebruikelijke transacties en ongebruikelijke transactiepatronen overlapt naar
verwachting met de meldplicht van artikel 16. Dat betekent echter niet dat
een instelling pas na het verrichten van verscherpt cliëntenonderzoek een
ongebruikelijke transactie bij de FIU kan melden. Voor het melden van een
ongebruikelijke transactie geldt, op grond van artikel 16, eerste lid, van de
Wwft onverkort dat dit onverwijld nadat het ongebruikelijke karakter van
een transactie bekend is geworden, dient plaats te vinden.
Naar huidig recht is in artikel 8, tweede lid, bepaald dat een instelling
verscherpte cliëntenonderzoeksmaatregelen moet nemen wanneer een
cliënt niet fysiek aanwezig is voor verificatie van diens identiteit. Met het
oog op het voorgestelde tweede lid, waarin wordt verwezen naar bijlage
III bij de vierde anti-witwasrichtlijn, kan een afzonderlijke artikellid met
betrekking tot cliënten die niet fysiek aanwezig zijn, komen te vervallen.
De verplichting voor een bank om verscherpte cliëntenonderzoeksmaatregelen te nemen in het geval van een correspondentrelatie met een andere
bank, gaat gelijkluidend gelden voor andere financiële ondernemingen en
correspondentrelaties met andere financiële ondernemingen. Hiertoe
wordt het nieuwe vierde lid gewijzigd ten opzichte van het huidige derde
lid van artikel 8, in overeenstemming met artikel 18, eerste lid en artikel 19
van de vierde anti-witwasrichtlijn. In het geval van een correspondentrelatie treedt een bank of andere financiële onderneming feitelijk op als
agent voor een andere bank of andere financiële onderneming door het
verzorgen van betalingen of het verrichten van andere diensten voor een
cliënt van deze respondentinstelling. Vaak heeft de uitvoerende instelling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

54

zelf geen relatie met de cliënt, zodat zij zelf geen cliëntenonderzoek naar
deze cliënt kan verrichten. Om te voorkomen dat de uitvoerende bank of
andere financiële onderneming het gevaar loopt misbruikt te worden voor
het witwassen van gelden of het financieren van terrorisme via dit type
transacties, dient zij de procedures van de respondentinstelling op het
gebied van het cliëntenonderzoek voldoende te onderzoeken. De
maatregelen die moeten worden getroffen bij het aangaan van een
correspondentrelatie blijven gelijk, behoudens dat de beslissing tot het
aangaan van een correspondentrelatie door het hoger leidinggevend
personeel van een instelling moet worden genomen of goedgekeurd.
Het vierde lid heeft specifiek betrekking op correspondentrelaties met een
bank of andere financiële onderneming buiten de Europese Unie. Dat
neemt echter niet weg dat zich ook een verhoogd risico op witwassen of
financieren van terrorisme kan voordoen in geval van een correspondentrelatie binnen de Europese Unie. In die gevallen wordt van een instelling,
op grond van het eerste lid, onderdeel a, verwacht dat aanvullende
maatregelen worden genomen in het kader van een verscherpt cliëntenonderzoek. Het ligt voor de hand dat een instelling voor de invulling van
dat verscherpt cliëntenonderzoek aansluiting zoekt bij de maatregelen die
genoemd staan in het vierde lid, met betrekking tot correspondentrelaties
met instellingen in een staat die geen lidstaat is.
In het vijfde lid komt de verplichting terug voor instellingen om door
middel van passende risicobeheersystemen te bepalen of een cliënt of
UBO een PEP is en om, in het geval van een PEP, verscherpte maatregelen
te treffen.
Van instellingen wordt verwacht dat zij beschikken over op risico
gebaseerde procedures om te bepalen of een persoon kwalificeert als PEP.
Zoals ook onder huidige wet- en regelgeving het geval is, worden er geen
nadere eisen gesteld aan de wijze waarop een PEP dient te worden
geïdentificeerd. Een instelling zal zich daartoe in de eerste plaats baseren
op de informatie die zij uit hoofde van het cliëntenonderzoek over de
cliënt verkrijgt, zoals informatie over het beroep van de cliënt. Daarnaast
kan een instelling openbare bronnen raadplegen of informatie inwinnen,
bijvoorbeeld bij een eigen filiaal in het land van herkomst van de
betreffende cliënt. Van «passende risicobeheersystemen» wordt verwacht
dat deze zich baseren op meerdere bronnen van informatie. In lijn met de
risicogeoriënteerde benadering is het ook met betrekking tot PEPs van
belang dat een instelling redelijke inspanningen treft om een PEP te
herkennen en te identificeren. Bepalend voor de vraag of er conform de
wettelijke verplichtingen is gehandeld, is de kwaliteit van het ontwikkelde
beleid met betrekking tot PEPs en de uitvoering daarvan.
In afwijking van de FATF aanbevelingen, ontstaat met de implementatie
van de vierde anti-witwasrichtlijn de verplichting om naast PEPs in of
afkomstig uit het buitenland, ook PEPs in Nederland te identificeren en
aan verscherpte maatregelen te onderwerpen. Het onderscheid binnenlands – buitenlands dat door FATF wordt aanbevolen en dat ertoe zou
leiden dat ook PEPs uit andere lidstaten als «buitenlands» zouden moeten
worden bestempeld, strookt niet met de Europese beginselen van vrij
verkeer. Om die reden is dit onderscheid in de richtlijn verlaten en worden
alle PEPs behandeld als hoog risico.
De maatregelen die genomen dienen te worden indien een cliënt of UBO
als PEP is geïdentificeerd, zijn grotendeels gelijk aan de naar huidig recht
voorgeschreven maatregelen. Voor het aangaan van een zakelijke relatie
met een PEP wordt goedkeuring van het hoger leidinggevend personeel
van een instelling vereist. Uit de definitie van hoger leidinggevend
personeel volgt dat hieronder zowel de dagelijks beleidsbepalers, als het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

55

echelon daaronder dienen te worden begrepen. Daarbij gaat het om een
persoon met voldoende kennis van de blootstelling van een instelling aan
het risico op witwassen of financieren van terrorisme en met voldoende
anciënniteit en senioriteit om beslissingen te nemen hieromtrent. Naast
de verantwoordelijke bestuurder van een instelling, zou het derhalve
bijvoorbeeld ook kunnen gaan om de leidinggevende van een compliance
afdeling. Conform het reeds bestaande recht, dienen instellingen
passende maatregelen te nemen om de bron van het vermogen of van de
middelen die bij de transactie of zakelijke relatie gebruikt worden vast te
stellen. Het nemen van passende maatregelen om de bron van het
vermogen vast te stellen, gaat verder dan het onderzoeken van de bron
van het vermogen, waarnaar in artikel 3, tweede lid, onderdeel d, van de
Wwft wordt verwezen. In het vijfde lid is tot slot verduidelijkt dat een
zakelijke relatie met een PEP doorlopend aan een verscherpte controle en
intensieve transactiemonitoring is onderworpen. Dat wil zeggen dat de
intensiteit van deze doorlopende controle verhoogd is. De genoemde
maatregelen komen overeen met de maatregelen die FATF heeft
vastgelegd in haar aanbevelingen. Om die reden is de door FATF
uitgevaardigde guidance voor de naleving van deze verplichtingen,
relevant.35
Deze maatregelen ten aanzien van PEPs zijn preventief van aard en dienen
niet zodanig te worden opgevat dat een PEP per definitie betrokken is bij
criminele activiteiten. Een zakelijke relatie afwijzen, uitsluitend omdat een
cliënt of UBO een PEP is, druist in tegen de gedachte achter de Wwft en
de FATF-aanbevelingen.
Het zesde lid verplicht instellingen tot aanvullende maatregelen om
uiterlijk bij uitbetaling van een levensverzekeringspolis, dan wel uiterlijk
bij overdracht van de verzekering, vast te kunnen stellen of de begunstigde of de UBO van de begunstigde van een levensverzekering een PEP
is. Indien dat het geval is, dient een lid van het hoger leidinggevend
personeel hierover te worden geïnformeerd, alvorens tot uitbetaling kan
worden overgegaan. Indien de begunstigde van een levensverzekeringspolis of diens uiteindelijk belanghebbende een PEP is, wordt van een
instelling verwacht dat de gehele zakelijke relatie met de polishouder
onder verscherpte controle wordt gesteld.
Indien een cliënt of UBO vanaf een bepaald moment gedurende een
zakelijke relatie niet langer als PEP kan worden aangemerkt, dient een
instelling deze persoon gedurende een periode van tenminste twaalf
maanden vanaf dat moment te behandelen als hoog risico. Anders dan de
derde richtlijn voegt de vierde anti-witwasrichtlijn hieraan toe dat die
«hoogrisico behandeling» niet automatisch is afgelopen na 12 maanden,
maar dat deze zoveel langer kan duren als nodig, tot geen sprake meer is
van dit hoger risico. Mogelijke risicofactoren die hierbij in acht kunnen
worden genomen, zijn het type functie dat voorheen door de betreffende
persoon werd bekleed en de mate van invloed die een persoon ook na het
bekleden van een politiek prominente functie nog kan uitoefenen.
In het achtste lid van artikel 8 komt terug dat de voornoemde maatregelen
ook genomen dienen te worden in het geval van familieleden of naaste
geassocieerden van PEPs. Naar huidig recht vormden familieleden en
naaste geassocieerden een onderdeel van de definitie van het begrip PEP.
Conform de vierde anti-witwasrichtlijn is de verplichting om ook ten
aanzien van familieleden en naaste geassocieerden van PEPs verscherpt
cliëntenonderzoek te verrichten opgenomen in artikel 8. In het voorgestelde negende lid is de verplichting opgenomen om alsnog verscherpte
35

FATF guidance on politically exposed persons (recommendations 12 and 22), Juni 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

56

maatregelen te nemen wanneer een cliënt of UBO gedurende de zakelijke
relatie een PEP wordt of blijkt te zijn. In tegenstelling tot het huidige artikel
8, vijfde lid, van de Wwft biedt de vierde anti-witwasrichtlijn geen ruimte
voor het nemen van verscherpte maatregelen «binnen een redelijke
termijn». Om die reden is in het voorgestelde negende lid bepaald dat
deze verscherpte maatregelen onverwijld moeten worden genomen
wanneer blijkt dat een cliënt of UBO een PEP is.
Uit het tiende lid volgt dat een instelling niet automatisch overgaat tot het
verrichten van een verscherpt cliëntenonderzoek in het geval van een
cliënt met een zetel of vestiging in een derde land met een hoog risico,
indien deze cliënt een bijkantoor of een meerderheidsdochter van een in
een lidstaat gevestigde instelling is. Wanneer dit bijkantoor of deze
meerderheidsdochter de op het niveau van de groep vastgestelde
gedragslijnen en procedures naleeft, dient de instelling haar cliëntenonderzoek hierop af te stemmen. Deze gedragslijnen en procedures behoren
immers in lijn te zijn met hetgeen de vierde anti-witwasrichtlijn
voorschrijft, zodat dit van effect kan zijn op het gewicht dat in de
risicobeoordeling moet worden toegekend aan het feit dat de cliënt in een
«hoogrisico»-staat gevestigd is. Dit neemt niet weg dat er onder omstandigheden reden kan blijven bestaan voor het treffen van verscherpte
maatregelen in het kader van het cliëntenonderzoek naar zo een
bijkantoor of meerderheidsdochter.
Tot slot is met het elfde lid verduidelijkt dat de verplichting om de uit het
cliëntenonderzoek verkregen gegevens actueel te houden, ook geldt voor
de gegevens die verkregen zijn naar aanleiding van het treffen van
verscherpte cliëntenonderzoeksmaatregelen. Dit vergt het doorlopend
monitoren van een zakelijke relatie, met inbegrip van een nauwlettende
controle van de tijdens de duur van de zakelijke relatie verrichte transacties.
I
Zoals toegelicht onder H volgt uit het gewijzigde artikel 8, eerste lid, dat
instellingen verscherpt cliëntenonderzoek moeten verrichten indien de
staat waarin de cliënt woonachtig of gevestigd is een hoger risico op
witwassen of financieren van terrorisme vertegenwoordigt. Deze «hoog
risico»-staten worden op grond van artikel 9 van de vierde anti-witwasrichtlijn voortaan aangewezen door de Europese Commissie, zodat de
grondslag op grond waarvan bij ministeriële regeling derde landen met
een hoog risico kunnen worden aangewezen, kan komen te vervallen. In
plaats daarvan wordt verwezen naar de gedelegeerde verordening die
door de Europese Commissie wordt opgesteld.
Daarnaast wordt, met het oog op de wijzigingen in artikel 3, de verwijzing
naar het huidige artikel 3, vierde lid, onderdeel b, gewijzigd. Voor het
overige blijft artikel 9 ongewijzigd in stand.
J
Met het onderhavige onderdeel wordt in artikel 10 verduidelijkt dat dit
artikel betrekking heeft op uitbesteding- of agentuurverhoudingen. In deze
gevallen zal er – in tegenstelling tot de situaties waarop artikel 5, eerste
lid, onderdeel a betrekking heeft – doorgaans sprake zijn van een
contractuele verhouding met een derde die niet zelf instelling is en dus
niet rechtstreeks is gehouden aan de verplichtingen van de Wwft. In dat
geval vloeien de verplichtingen uit hoofde van de Wwft voor de betrokken
derde partij slechts voort uit de contractuele overeenkomst met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

57

instelling. De verantwoordelijkheid voor de naleving van de Wwft blijft
ook in die gevallen te allen tijde bij de instelling berusten.
K
Artikel 12, tweede lid, bevat thans een verwijzing naar verordening nr.
2006/1781/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende bij
geldovermakingen te voegen informatie over de betaler (PbEU 2006, L
345). Omdat voornoemde verordening met het in werking treden van de
verordening is komen te vervallen, kan ook het tweede lid van artikel 12
komen te vervallen. Het betreft hiermee slechts een wijziging van
technische aard.
L
De vierde anti-witwasrichtlijn omschrijft de FIU als een centrale eenheid
voor het ontvangen en analyseren van informatie, alsmede voor het
verspreiden van haar analyses onder opsporingsautoriteiten. De informatie die de FIU dient te ontvangen en analyseren heeft betrekking op
financieren van terrorisme en witwassen, alsmede op met witwassen
verband houdende basisdelicten. In de aanhef van artikel 13 wordt,
overeenkomstig deze omschrijving van de vierde anti-witwasrichtlijn,
benadrukt dat de taken van de FIU in Nederland ook strekken ter
voorkoming en ten behoeve van de opsporing van de aan witwassen
gerelateerde basisdelicten.36 Hiermee wordt geen wijziging van de
taakstelling van de FIU beoogd, maar slechts een verduidelijking.
Door middel van een wijziging van onderdeel g wordt de taak van de FIU
om inlichtingen te geven over het meldgedrag van instellingen aan de
toezichthoudende autoriteiten uitgebreid. Hierdoor wordt het tevens de
taak van de FIU om inlichtingen met betrekking tot het meldgedrag van
instellingen te verschaffen aan het Openbaar Ministerie (hierna: het OM)
en overige ambtenaren die met de opsporing van strafbare feiten zijn
belast. Hiermee wordt invulling gegeven aan het bepaalde in artikel 32,
derde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn.
De FIU kan tot nu toe informatie over het meldgedrag van instellingen
alleen geaggregeerd verstrekken aan de toezichthoudende autoriteiten,
het OM en andere opsporingsambtenaren, in die gevallen waarin sprake
is van een concreet vermoeden dat een instelling de voorschriften inzake
het cliëntenonderzoek of de meldplicht niet goed naleeft. De vierde
anti-witwasrichtlijn laat in artikel 32 echter geen ruimte voor een
dergelijke beperking. Dit betekent dat uitdrukkelijk afstand wordt
genomen van de toelichting bij artikel 13, onderdeel g, zoals deze luidde
bij de totstandkoming van de Wwft.37 Ongewijzigd blijft dat informatie
over het meldgedrag van instellingen kan worden verstrekt door de FIU
zowel uit eigen beweging, als op verzoek van de betrokken toezichthoudende autoriteiten of opsporingsautoriteiten.
M
Met de in dit onderdeel voorgestelde wijzigingen, worden de artikelen 52
tot en met 57 van de vierde anti-witwasrichtlijn geïmplementeerd. In die
artikelen is uiteen gezet hoe de financiële inlichtingen eenheden van de
lidstaten met elkaar samenwerken op het gebied van informatie uitwisseling en welke systemen zij daarbij kunnen gebruiken. Deze bepalingen,
voor zover geïmplementeerd in artikel 13a en 13b, hebben als
36
37

Zie in dit verband ook aanbeveling 29 van de FATF-aanbevelingen.
Kamerstukken II 2007/08, 31 238, nr. 3, p. 26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

58

uitgangspunt dat informatie wordt uitgewisseld en beschrijven de wijze
waarop die uitwisseling plaatsvindt alsmede de redenen op grond
waarvan de FIU kan besluiten om informatie niet uit te wisselen.
Het voorgestelde artikel 13a omvat bepalingen met betrekking tot het
verstrekken van informatie aan de financiële inlichtingen eenheid van een
andere lidstaat. Het uitwisselen van informatie die voor een andere
lidstaat relevant is, dient zo ruim mogelijk te geschieden. Dit beginsel
komt tot uitdrukking in het tweede lid. Wel is het voor de FIU mogelijk
bepaalde voorwaarden of beperkingen te stellen aan het gebruik van de
verstrekte informatie, bijvoorbeeld om te voorkomen dat een lopend
strafrechtelijk onderzoek wordt doorkruist. Daarnaast omvat het zesde lid
een uitzonderingsgrond voor gevallen waarin het verstrekken van
informatie zich niet met de Nederlandse wet zou verhouden. Ook het
verlenen van toestemming voor het verder verspreiden van eerder
verstrekte informatie, dient ruimhartig te geschieden. In het zevende lid is
daarom een limitatieve opsomming opgenomen van gronden waarop
deze toestemming kan worden geweigerd. Een weigering om informatie
te verstrekken of om toestemming voor verder gebruik te verlenen, dient
te allen tijde gemotiveerd te worden. Daarmee beoogt de richtlijn een al te
ruimhartige inzet van uitzonderingsgronden, te voorkomen.
In het voorgestelde artikel 13b wordt de wijze waarop de FIU gebruik kan
maken van informatie die is ontvangen van de financiële inlichtingen
eenheid van een andere lidstaat geregeld. Hoewel dit reeds staande
praktijk is bij de Nederlandse FIU, is ervoor gekozen om de in de vierde
anti-witwasrichtlijn opgenomen bepalingen expliciet om te zetten in dit
wetsvoorstel. De FIU neemt deel aan internationale gremia, waaronder de
FATF, de Egmont Groep, en het FIU Platform van de Europese Unie. Voorts
werkt de FIU samen met buitenlandse financiële inlichtingen eenheden op
basis van bilaterale samenwerkingsverbanden.38 Een grondslag voor deze
samenwerking blijft behouden in artikel 13, onderdeel h, van de Wwft,
alsmede in de Wet politiegegevens en het Besluit politiegegevens, voor
zover het gaat om de bepalingen die op grond van artikel 14, derde lid,
van overeenkomstige toepassing zijn.
In voorgesteld artikel 13c is vastgelegd op welke wijze de uitwisseling
plaatsvindt. Financiële inlichtingen eenheden worden aangemoedigd om
FIU.net te gebruiken als beschermd kanaal van communicatie. FIU.net is
een decentraal computernetwerk dat de werkzaamheden van de financiële
inlichtingen eenheden van de lidstaten ondersteunt bij het uitwisselen van
informatie. De Nederlandse FIU maakt reeds gebruik van FIU.net bij haar
werkzaamheden.
N
Met dit onderdeel wordt invulling gegeven aan artikel 13, onderdeel g,
voor zover het informatieverstrekking aan de toezichthoudende autoriteiten, het OM, en opsporingsambtenaren betreft. De FIU kan desgevraagd informatie verstrekken in verband met het tegengaan van
witwassen en financieren van terrorisme, tenzij zwaarwegende belangen
zich daartegen verzetten. Onder zwaarwegende belangen worden, blijkens
de vierde anti-witwasrichtlijn, verstaan objectieve redenen om aan te
nemen dat het verstrekken van informatie een negatief effect heeft op
lopende onderzoeken of analyses. Daarnaast kan een verzoek om
informatie worden geweigerd indien de verzochte informatie evident niet
in verhouding staat tot de legitieme belangen van een betrokken
(rechts)persoon. Tot slot kan de FIU besluiten niet te voldoen aan een
38

Memoranda of Understanding (MoU’s)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

59

verzoek om informatie van een toezichthoudende autoriteit, het OM of een
opsporingsambtenaar, indien evident is dat de verzochte informatie niet
relevant is voor de doeleinden waarvoor de informatie is gevraagd.
De toezichthoudende autoriteiten, het OM en opsporingsambtenaren
informeren de FIU over de wijze waarop gebruik is gemaakt van de
verstrekte informatie, zoals bijvoorbeeld over lopende onderzoeken of de
inzet van het beschikbare opsporing- of toezichtinstrumentarium. In het
tweede lid van artikel 14a is bewust niet bepaald binnen welke termijn
deze autoriteiten een terugkoppeling dienen te geven aan de FIU.
Daarmee wordt hen de ruimte geboden om te beoordelen wanneer het
opportuun is om deze terugkoppeling te geven. Er kan bijvoorbeeld in het
belang van een lopend onderzoek besloten worden tot het geven van een
terugkoppeling in een later stadium, zolang er maar op enig moment
informatie over het gebruik van de gegevens aan de FIU wordt verschaft.
O
Dit onderdeel voorziet in enkele technische wijzigingen als gevolg van het
wijzigen van de artikelen waarnaar in artikel 16 wordt verwezen.
P
In een nieuw artikel 16a is opgenomen dat de FIU een ontvangen melding
van een ongebruikelijke transactie die betrekking heeft op een andere
lidstaat, in beginsel onverwijld doorzendt aan de financiële inlichtingen
eenheid van die lidstaat. Dit is alleen anders wanneer zwaarwegende
belangen zich tegen die doorzending verzetten.
Met het oog op een optimale samenwerking en informatiedeling tussen
de financiële inlichtingen eenheden van verschillende lidstaten, ten einde
zo effectief mogelijk te kunnen optreden tegen witwassen of financieren
van terrorisme, ligt het voor de hand dat het criterium «met betrekking tot
een andere lidstaat» ruim wordt geïnterpreteerd. Zo kan een melding van
een ongebruikelijke transactie bijvoorbeeld betrekking hebben op een
andere lidstaat indien de transactie afkomstig is van een ingezetene van
de betreffende lidstaat, dan wel wanneer de begunstigde van een
transactie de ingezetene is van een andere lidstaat. Ook indien de bij een
transactie betrokken middelen oorspronkelijk afkomstig zijn uit een andere
lidstaat, zal het doorsturen van de betreffende melding op zijn plaats zijn.
Q
Met onderdeel Q wordt, in lijn met de artikelen 33 en 42 van de vierde
anti-witwasrichtlijn, de ruime bevoegdheid van de FIU om instellingen te
vragen om inlichtingen onderstreept. De vierde anti-witwasrichtlijn
bepaalt dat instellingen op verzoek van de FIU alle noodzakelijke
informatie moeten verstrekken in verband met een melding van een
ongebruikelijke transactie, ook indien de FIU vraagt of de betreffende
instelling een zakelijke relatie onderhoudt of onderhouden heeft met een
gegeven persoon. De FIU komt derhalve de bevoegdheid toe om ook om
informatie te verzoeken in gevallen die niet rechtstreeks zijn gelieerd aan
een melding van een ongebruikelijke transactie door de instelling. Deze
bevoegdheid komt de FIU in Nederland naar huidig recht reeds toe. In
artikel 17 wordt dit verduidelijkt. Voorts wordt in het eerste lid verduidelijkt dat deze bevoegdheid niet uitsluitend aan de FIU toekomt omwille
van haar taak om gegevens te verstrekken in overeenstemming met de
Wwft en de Wet politiegegevens, maar ook uit hoofde van haar taak om
gegevens te verzamelen en te analyseren, om te bezien of deze van
belang zijn voor het voorkomen en opsporen van misdrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

60

Met de wijziging van het tweede lid van artikel 17 worden instellingen
verplicht om onverwijld te reageren op verzoeken om informatie van de
FIU. De informatie van de instelling kan dusdanig van belang zijn voor een
onderzoek van de FIU, dat het gerechtvaardigd is om van een instelling te
verlangen dat zonder enige vertraging op een dergelijk verzoek wordt
gereageerd.
Tot slot wordt in het derde lid bepaald dat de FIU ook inlichtingen en
gegevens kan opvragen bij instellingen die gevestigd zijn in een andere
lidstaat. Dit gebeurt met tussenkomst van de FIU van de betreffende
lidstaat en overeenkomstig het bepaalde in het voorgestelde artikel 13b.
R
Middels een nieuw artikel 18a wordt in het onderhavige wetsvoorstel de
verhouding tussen de geheimhoudingsplicht voor advocaten en
notarissen en de meldplicht op grond van de Wwft verduidelijkt.
Advocaten en notarissen vallen voor bepaalde werkzaamheden binnen de
reikwijdte van de Wwft. Dit blijft ten opzichte van de huidige Wwft
ongewijzigd. Het vijfde lid van artikel 1a bevat, gelijkluidend aan het
huidige artikel 1, tweede lid, van de Wwft en overeenkomstig van artikel
14, vierde lid, en artikel 34, tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn,
een uitzondering hierop. Zo is de Wwft bijvoorbeeld niet van toepassing
in de gevallen waarin een advocaat of notaris werkzaamheden verricht ter
bepaling van de rechtspositie van zijn cliënt.
Indien een advocaat of notaris echter werkzaamheden verricht als bedoeld
in artikel 1a, vierde lid, onderdeel c en d, en de uitzondering van artikel 1a,
vijfde lid, is niet van toepassing, dan geldt de meldplicht van artikel 16
onverkort. De geheimhoudingsplicht voor individuele advocaten in artikel
11a van de Advocatenwet en in artikel 22 van de Wet op het notarisambt,
is in dat geval niet van toepassing. In afwijking van de geheimhoudingsplicht, dient de advocaat of notaris de bij een melding op grond van artikel
16 benodigde informatie, dan wel aanvullende informatie op grond van
artikel 17, aan de FIU te verstrekken. Hiermee wordt geen wijziging in het
wettelijk kader voor advocaten en notarissen beoogd, maar een verduidelijking van de reeds bestaande praktijk. De wettelijke geheimhoudingsplicht voor advocaten in artikel 11a Advocatenwet is in 2015 in werking
getreden en vormt de aanleiding voor het opnemen van deze bepaling in
de Wwft.
S
Dit onderdeel implementeert in nieuw artikel 20a de verplichting voor
instellingen van artikel 61, derde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn om
over procedures te beschikken die hun werknemers, of personen in een
vergelijkbare positie, in staat stellen om een overtreding van de Wwft
intern te melden. Deze procedures moeten voorzien in een onafhankelijke
en anonieme wijze voor het doen van dergelijke meldingen.
Nieuw artikel 20b strekt tot implementatie van artikel 38 van de vierde
anti-witwasrichtlijn. Op grond van deze bepaling uit de richtlijn dienen de
werknemers en vertegenwoordigers van een instelling beschermd te
worden tegen bedreigingen of vijandelijke acties, in het bijzonder nadelig
of discriminerend optreden van de werkgever, indien zij intern of aan de
FIU vermoedens van witwassen of financieren van terrorisme melden.
Hierbij gaat het om personen die, in lijn met het bepaalde in artikel 2d,
derde lid, tot taak hebben om namens de instelling ongebruikelijke
transacties te melden bij de FIU, alsmede die op verzoek van de FIU

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

61

inlichtingen en gegevens verstrekken op grond van artikel 17. Daarnaast
gaat het om personen die intern melding maken van een overtreding van
de bij of krachtens de Wwft gestelde regels, zoals bedoeld in artikel 20a.
De formulering van dit onderdeel sluit aan bij het bepaalde in de Wet Huis
voor Klokkenluiders, meer specifiek artikel 658c van boek 7 van het
Burgerlijk Wetboek: een werknemer mag niet worden benadeeld vanwege
het feit dat hij te goeder trouw en naar behoren een melding van een
vermoeden van witwassen of financieren van terrorisme heeft gedaan.
Een voorbeeld van een dergelijke benadeling kan zijn een demotie.
T
Artikel 48, vierde en vijfde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn schrijft
voor dat de toezichthoudende autoriteiten in de lidstaten zoveel mogelijk
samenwerken ten behoeve van het toezicht op instellingen die behoren
tot een groep die in meerdere lidstaten vestigingen heeft. Daartoe behoort
ook het uitwisselen van informatie tussen toezichthoudende autoriteiten.
Artikel 22 wordt in dit verband gehandhaafd, waarbij het nieuwe begrip
toezichthoudende autoriteit in de wettekst wordt opgenomen. Uit het
zesde lid volgt, conform huidig recht, dat artikel 22 niet van toepassing is
op de deken en het Bureau Financieel Toezicht, voor zover het gaat om de
uitvoering van de Wwft ten aanzien van advocaten en notarissen. Dit
houdt verband met de geheimhoudingsplicht op grond van de Advocatenwet en de Wet op het notarisambt, waarnaar in het voorgestelde artikel
26 wordt verwezen.
U
Artikel 39 van de vierde anti-witwasrichtlijn voorziet in een geheimhoudingsplicht voor instellingen met betrekking tot aan de FIU verstrekte
meldingen, gegevens of informatie of over een onderzoek dat door de FIU
wordt verricht of zal worden verricht naar aanleiding daarvan.
Ter implementatie van artikel 41, vierde lid, van de richtlijn wordt in een
nieuw derde lid bepaald dat het recht van een betrokkene op inzage in het
verwerken van persoonsgegevens die hem betreffen, kan worden
ingeperkt indien dat noodzakelijk is om aan de geheimhoudingsverplichting van artikel 23 Wwft te kunnen voldoen. Het betreft een uitzondering op het bepaalde in artikel 15 van de Algemene verordening
gegevensbescherming. Op grond van artikel 23 van de Algemene
verordening gegevensbescherming kan in een dergelijke uitzondering
worden voorzien, onder meer ten behoeve van de voorkoming, het
onderzoek, de opsporing en de vervolging van strafbare feiten. Omdat in
het onderhavige geval reeds voorzienbaar is dat het onder omstandigheden noodzakelijk zal zijn om het recht van een betrokkene op toegang
tot zijn persoonsgegevens in te perken om aan de geheimhoudingsplicht
te kunnen voldoen, wordt in het onderhavige wetsvoorstel in een
uitzondering voorzien.
Er gelden een aantal uitzonderingen op de geheimhoudingsplicht, die
naar huidig recht grotendeels reeds terug te vinden zijn in artikel 23 Wwft.
Het betreft onder meer het verstrekken van informatie aan de toezichthoudende autoriteiten of opsporingsinstanties en het verstrekken van
informatie binnen eenzelfde rechtspersoon of netwerk. Daarnaast is het in
bepaalde gevallen en onder voorwaarden mogelijk om informatie uit te
wisselen over aan de FIU verstrekte informatie, wanneer sprake is van een
gemeenschappelijke cliënt, dan wel ten einde een cliënt van een
onwettige handeling te doen afzien. Het betreft de uitzonderingen die
thans in de aanhef van artikel 23 Wwft («behoudens voor zover uit deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

62

wet de noodzaak tot bekendmaking voortvloeit»), respectievelijk in het
vijfde lid, onderdeel 2° en onderdeel 3°, en het vierde lid van artikel 23 zijn
geregeld.
Daarnaast is in artikel 39, derde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn
bepaald dat de geheimhoudingsplicht geen belemmering vormt voor het
delen van informatie door een bank of andere financiële onderneming aan
een bijkantoor of meerderheidsdochteronderneming behorend tot
dezelfde groep. Deze uitzondering geldt zolang het bijkantoor of de
meerderheidsdochteronderneming voldoet aan het bepaalde van de
vierde anti-witwasrichtlijn, zodat het uitsluitend kan gaan om het delen
van informatie aan bijkantoren of meerderheidsdochterondernemingen in
een andere lidstaat en die derhalve zelf als instelling kwalificeren, of om
bijkantoren of meerderheidsdochterondernemingen die de procedures en
maatregelen toepassen die op groepsniveau zijn vastgesteld en die langs
die weg voldoen aan de richtlijn.
Met onderdeel U wordt het vijfde lid, onderdeel 1°, van artikel 23 met deze
richtlijnbepaling in lijn gebracht. Daartoe wordt de reikwijdte van deze
uitzondering op de geheimhoudingsplicht beperkt tot banken en andere
financiële ondernemingen en worden er voorwaarden gesteld aan het
delen van informatie met bijkantoren of meerderheidsdochterondernemingen in een derde land.
Voor het overige betreffen de wijzigingen in dit onderdeel de aanpassing
van de verwijzingen naar instellingen, met het oog op het in onderdeel A
geïntroduceerde artikel 1a.
V
Uit dit onderdeel volgt de verplichting voor een instelling om de informatie die ten grondslag ligt aan een bij de FIU gedane melding met
betrekking tot een ongebruikelijke transactie, te delen binnen de groep
waar zij deel vanuit maakt. Onder omstandigheden kan het immers
relevant zijn voor de overige groepsonderdelen om over deze gegevens te
beschikken, zodat ook zij alert kunnen zijn op aanverwante signalen. De
verplichting om de betreffende informatie binnen de groep te delen
bestaat slechts wanneer artikel 23 daaraan niet in de weg staat. Daarnaast
moet de FIU de uitdrukkelijke mogelijkheid hebben om het delen van
informatie over een melding binnen een groep te verbieden, bijvoorbeeld
als dit een lopend onderzoek naar deze melding zou kunnen schaden. Aan
deze mogelijkheid voor de FIU komt alleen betekenis toe, wanneer zij
vooraf op de hoogte is gesteld van het voornemen om de betreffende
informatie binnen de groep te delen.
W
Vanwege het grote aantal wijzigingen in hoofdstuk 4 van de Wwft, wordt
dit hoofdstuk opnieuw vastgesteld en in paragrafen ingedeeld. Hoofdstuk
4 zal bepalingen omvatten met betrekking tot het toezicht op de naleving
van de Wwft, samenwerking tussen toezichthoudende autoriteiten
alsmede handhavings- en publicatiebevoegdheden.
§ 4.1. Toezicht op de naleving en samenwerking
Artikel 24
In het eerste lid van artikel 24 wordt bepaald dat de natuurlijke personen
die zijn belast met het toezicht op de naleving van de bij of krachtens de
Wwft gestelde regels, als bedoeld in titel 5.2 van de Awb, bij besluit van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

63

de toezichthoudende autoriteit worden aangewezen. Deze (grotendeels)
staande praktijk krijgt hiermee een duidelijkere wettelijke basis. Hiermee
wordt wederom beoogd het systeem van het aanwijzen van de toezichthouders op grond van de Wwft te vereenvoudigen. Zie in dit kader ook de
toelichting bij artikel 1d in onderdeel A. Conform het huidige zevende lid
van artikel 24, dient van een besluit tot aanwijzing van de natuurlijke
personen die belast zijn met het toezicht op de naleving mededeling te
worden gedaan door plaatsing in de Staatscourant.
In een nieuw tweede lid wordt, in afwijking van het voorgaande, de deken
van de orde in het arrondissement belast met het toezicht op de naleving
van de Wwft door instellingen als bedoeld in artikel 1a, vierde lid,
onderdeel c. Hiermee wordt aangesloten bij de wijze waarop het toezicht
op advocaten op grond van de Advocatenwet is geregeld. Artikel 45,
tweede lid, kan – zoals hierna zal worden toegelicht – met het oog op het
bepaalde in artikel 24, tweede lid, komen te vervallen.
Artikel 25
De ingevolge artikel 24 aangewezen natuurlijke personen die zijn belast
met het toezicht op de naleving van de Wwft zijn doorgaans degenen die
feiten ontdekken die kunnen duiden op witwassen of financieren van
terrorisme. De verantwoordelijkheid om de FIU hierover te informeren
berust bij de toezichthoudende autoriteiten die hen hebben aangewezen.
Dit is verduidelijkt in het reeds bestaande artikel 25 Wwft. Daarnaast is het
doel van gegevensverwerking toegevoegd aan artikel 25: het betreft
informatie uitwisseling ten behoeve van de wettelijke taakuitoefening van
de FIU.
Middels de toevoeging van een tweede lid aan artikel 25 wordt verduidelijkt dat de AFM, voor zover zij belast is met het toezicht op effectenmarkten, valutamarkten en financiële derivatenmarkten, de FIU ook
informeert indien de natuurlijke personen, bedoeld in artikel 24, eerste lid,
bij de uitvoering van deze toezichttaak feiten vaststellen die verband
zouden kunnen houden met witwassen of financieren van terrorisme.
Artikel 26
Conform het huidige artikel 24, vijfde en zesde lid, van de Wwft, bepaalt
voorgesteld artikel 26 dat artikel 111a, derde lid, van de Wet op het
notarisambt en artikel 45a, tweede lid, van de Advocatenwet (nieuw – zie
Artikel VI, onderdeel C) van overeenkomstige toepassing is op het toezicht
op de naleving van de Wwft door notarissen respectievelijk advocaten.
Dat betekent dat de notaris en de onder zijn verantwoordelijkheid
werkzame personen, alsmede de advocaat en zijn medewerkers en
personeel, niet gehouden zijn aan de in de genoemde wetten opgenomen
geheimhoudingsplicht, voor zover het gaat om informatieverstrekking aan
de personen die toezicht houden op de Wwft. Voor het toezicht op de
naleving door de deken, op grond van artikel 24, tweede lid, betekent dit
voorts dat een met de geheimhoudingsplicht voor advocaten vergelijkbare geheimhoudingsplicht van toepassing is op de toezichthouder.
Artikel 27
Ter implementatie van (onder meer) de artikelen 48, vierde en vijfde lid,
van de vierde anti-witwasrichtlijn, wordt voorzien in een bepaling met
betrekking tot het toezicht op instellingen die werkzaamheden verrichten
in meer dan één lidstaat. De richtlijn beoogt het tegengaan van witwassen
en het financieren van terrorisme voor de interne markt van de Europese
Unie. Derhalve is de Europese samenwerking tussen toezichthoudende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

64

autoriteiten, financiële inlichtingen eenheden en Europese autoriteiten
een van de speerpunten van de vierde anti-witwasrichtlijn.
Indien een instelling grensoverschrijdend diensten verleent in een lidstaat,
maar in die lidstaat van ontvangst geen aanwezigheid heeft in de vorm
van een vestiging, valt zij onder toezicht van de toezichthoudende
autoriteit van de lidstaat van herkomst. Wanneer een instelling haar
werkzaamheden in een andere lidstaat verricht door middel van een
bijkantoor of andersoortige vestiging, valt het bijkantoor of de vestiging
onder het toezicht van de lidstaat van ontvangst. Voor bijkantoren van
banken en andere financiële ondernemingen volgt dit reeds uit het feit dat
zij als instelling worden aangemerkt. Voor de andersoortige vestigingen is
dit verduidelijkt in artikel 48, vierde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn.
Onder vestiging wordt blijkens overweging 52 bij de richtlijn, naast
bijkantoren, in ieder geval ook verstaan een netwerk van agenten.
De toezichthoudende autoriteit van de lidstaat van ontvangst is verantwoordelijk voor het handhaven van de naleving van de bij of krachtens de
Wwft gestelde regels door de vestiging en kan in voorkomend geval
bijvoorbeeld inspecties ter plaatse uitvoeren of een administratieve
sanctie of maatregel opleggen. Tegelijkertijd is de toezichthoudende
autoriteit van de lidstaat van herkomst verantwoordelijk voor het toezicht
op de toepassing door de instelling van op groepsniveau geldende
gedragslijnen en procedures, die moeten voldoen aan het bij of krachtens
de Wwft bepaalde. Zie in dit verband ook de toelichting bij het voorgestelde artikel 2f. Ook dit toezicht kan gepaard gaan met bezoeken ter
plaatse in vestigingen in een andere lidstaat, dan wel het treffen van
handhavingsmaatregelen jegens de instelling. Het is derhalve van belang
dat de toezichthoudende autoriteiten in de lidstaten waar een instelling
actief is, samenwerken en informatie met elkaar delen. Hierbij gaat het
niet uitsluitend om informatie met betrekking tot het toezicht op de
betreffende instellingen, bijkantoren en vestigingen, maar bijvoorbeeld
ook om informatie met betrekking tot de risico’s die zijn geïdentificeerd in
de nationale risicobeoordeling van de betreffende lidstaat.39
Het belang van Europese samenwerking tussen nationale toezichthoudende autoriteiten en samenwerking tussen de nationale toezichthoudende autoriteiten en de Europese toezichthoudende autoriteiten komt
terug in artikel 27. Op grond van dit artikel dienen de toezichthoudende
autoriteiten samen te werken met de toezichthoudende autoriteiten van
andere lidstaten, indien dit noodzakelijk is voor de uitoefening van één
van hun beider taken. Hiertoe behoort het uitwisselen van informatie.
Daarbij dienen de voorwaarden van artikel 22, derde en vierde lid, in acht
te worden genomen.
Aan de Europese toezichthoudende autoriteiten dient door de toezichthoudende autoriteiten op banken en andere financiële ondernemingen de
informatie verstrekt te worden die zij nodig hebben om hun taken in het
kader van de vierde anti-witwasrichtlijn te kunnen verrichten. Op grond
van artikel 62, eerste lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn dienen de
Europese toezichthoudende autoriteiten ook geïnformeerd te worden over
alle sancties en maatregelen die worden opgelegd aan banken en andere
financiële ondernemingen.

39

Zie ook onderdeel 52 en 53 van de preambule bij de richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

65

§ 4.2. Handhavingsbevoegdheden toezichthoudende autoriteit
De tweede paragraaf van hoofdstuk 4 omvat bepalingen met betrekking
tot het handhavingsinstrumentarium van de toezichthoudende autoriteiten.
Artikel 28
Artikel 28 voorziet in de bevoegdheid voor de toezichthoudende autoriteit
om een aanwijzing te geven aan een ieder die niet voldoet aan een
ingevolge de Wwft op hem rustende verplichting. Dit artikel vervangt het
naar huidig recht geldende artikel 32, waarin eveneens een aanwijzingbevoegdheid voor de toezichthoudende autoriteiten was opgenomen.
Conform de Wft wordt thans geen onderscheid meer gemaakt in
overtredingen, maar verwezen naar een ingevolge de Wwft geldende
verplichting. De bevoegdheid tot het geven van een aanwijzing strekt zich
ingevolge het bepaalde in artikel 1d, vijfde lid, tevens uit tot de in dat
artikel genoemde verordeningen.
Artikel 29
In artikel 29 komt de bevoegdheid voor de toezichthoudende autoriteiten
terug om een last onder dwangsom op te leggen in het geval van een
overtreding. Naar huidig recht voorziet artikel 26 ook al in een dergelijke
bevoegdheid. Het nieuwe artikel 29 wijkt daar op enkele onderdelen van
af.
De verwijzingen naar overtredingen van bij of krachtens de Wwft gestelde
regels worden gewijzigd, in aansluiting op de wijzigingen die het
onderhavige wetsvoorstel tot gevolg heeft. Onderdeel daarvan zijn
verwijzingen naar de nieuwe verplichtingen die met dit wetsvoorstel
worden geïntroduceerd. Het betreft onder meer de bepalingen met
betrekking tot het uitvoeren van een individuele risicobeoordeling en het
voorzien in gedragslijnen, maatregelen en procedures die daarop zijn
afgestemd (artikelen 2b en 2c), de toepassing van op het niveau van de
groep vastgestelde procedures binnen de groep (artikel 2f) en het tot
stand brengen van procedures voor interne meldingen van medewerkers
met betrekking tot overtredingen van de Wwft en het voorzien in
afdoende bescherming van deze medewerkers (artikelen 20a en 20b).
In onderdeel b wordt bepaald dat het opleggen van een last onder
dwangsom ook mogelijk is, indien een beheerder als bedoeld in artikel 1a,
zesde lid, onvoldoende heeft zorg gedragen voor de naleving van de in
het onderhavige artikel genoemde voorschriften. In dat geval kan de
toezichthoudende autoriteit handhavend op treden ten aanzien van een
overtreding van artikel 1a, zesde lid, in samenhang met een overtreding
van de hoofdnorm, door de instelling. Ditzelfde geldt ten aanzien van de
overige bevoegdheden die de toezichthoudende autoriteiten op grond van
dit hoofdstuk worden toegekend.
Ter uitvoering van artikel 18 van de verordening wordt voorzien in de
mogelijkheid om handhavend op te treden bij overtreding van diverse
artikelen uit deze verordening. Ook de bevoegdheid tot het opleggen van
een last onder dwangsom bij overtreding van de verordening inzake de
veiling van broeikasgasemissierechten blijft bestaan. Daarnaast wordt
voorzien in de mogelijkheid om een last onder dwangsom op te leggen in
geval van een overtreding van een bij algemene maatregel van bestuur
aan te wijzen bepaling van een verordening als bedoeld in artikel 1d,
vierde lid. Tot slot wordt de, naar huidig recht reeds bestaande,
mogelijkheid om een last onder dwangsom op te leggen bij overtreding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

66

van artikel 5:20 van de Awb, alsmede bij het niet, niet tijdig of onvolledig
gevolg geven aan een door de toezichthoudende autoriteit gegeven
aanwijzing, ongewijzigd gehandhaafd.
De handhavingsbevoegdheden in dit hoofdstuk, waaronder de
bevoegdheid tot het opleggen van een last onder dwangsom, worden
steeds toegekend aan de in artikel 1d aangewezen toezichthoudende
autoriteiten, ieder voor zover bevoegd ten aanzien van de in dat artikel
genoemde instellingen. De handhavingsbevoegdheid van de Minister van
Financiën, die in de praktijk op grond van artikel 31 van de Wwft reeds
was overgedragen aan de toezichthoudende autoriteiten, vervalt. Ook
vervalt de, naar huidig recht in artikel 26, tweede en derde lid, separate
bevoegdheidsgrondslag voor de deken en het Bureau Financieel Toezicht.
Het Bureau Financieel Toezicht en de deken zijn beide, voor zover het de in
artikel 1d genoemde instellingen betreft, aangewezen als toezichthoudende autoriteit, zodat de aanhef van het nieuwe artikel 29 kan volstaan.
Met het vervallen van de separate grondslagen voor het opleggen van een
last onder dwangsom (alsmede van een bestuurlijke boete, zie in dit
verband ook artikel 30) wordt derhalve geen wijziging van de bevoegdheid van de betreffende toezichthoudende autoriteiten beoogd.
Ook de Minister van Financiën is, voor zover het de in artikel 1d, eerste lid,
onderdeel e, genoemde instellingen betreft, aangewezen als toezichthoudende autoriteit. De Minister van Financiën kan die toezichthoudende en
handhavende taak mandateren. Conform de huidige praktijk zal de
bevoegdheid om toezicht te houden op de in artikel 1d, eerste lid,
onderdeel e, genoemde instellingen, worden gemandateerd aan de
Belastingdienst/Grote ondernemingen, Bureau Toezicht Wwft. Voor de
praktijk zullen deze wijzigingen derhalve geen gevolgen hebben.
Artikel 30
Artikel 30 strekt tot implementatie van artikel 59, eerste en tweede lid,
onderdeel e, van de vierde anti-witwasrichtlijn. Hier wordt bepaald in
welke gevallen er ten minste administratieve sancties en maatregelen
moeten kunnen worden opgelegd. In het geval van ernstige, herhaalde of
stelselmatige overtredingen – of een combinatie daarvan – van
bepalingen met betrekking tot het cliëntenonderzoek, het melden van
ongebruikelijke transacties, het bewaren van bewijsstukken en interne
controles moet het op grond van artikel 59 van de vierde anti-witwasrichtlijn mogelijk zijn om een administratieve geldboete op te leggen.
De opsomming van overtredingen wordt ten opzichte van het geldende
recht daarom aangevuld met de bepalingen die met dit wetsvoorstel
nieuw worden geïntroduceerd, zodat het voor de toezichthoudende
autoriteit ook mogelijk is om in deze nieuwe gevallen een bestuurlijke
boete op te leggen. Daarnaast wordt de opsomming aangevuld en
gewijzigd als gevolg van de wijzigingen die in reeds beboetbare
bepalingen zijn doorgevoerd, alsmede ter uitvoering van de verordening.
Het besluit bestuurlijke boetes financiële sector zal op deze wijzigingen
worden aangepast.
De bevoegdheid tot het opleggen van een bestuurlijke boete wordt in dit
artikel, gelijk aan het nieuw voorgestelde artikel 29, toegekend aan de
toezichthoudende autoriteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

67

Artikel 31
De voorgestelde artikelen 31, 32 en 32a regelen de hoogte van een
bestuurlijke boete die op grond van artikel 30 door de toezichthoudende
autoriteit kan worden opgelegd. Slechts daar waar dit nodig is ter
implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn, worden wijzigingen
voorgesteld ten opzichte van het huidige artikel 28 Wwft. De verschillende
manieren voor het vaststellen van de boetehoogte, zoals bijvoorbeeld op
basis van het met de overtreding verkregen voordeel, hebben in
aansluiting op de Wft en ten behoeve van de leesbaarheid, beslag
gekregen in afzonderlijke artikelen.
In de eerste plaats vervalt de grondslag om bij algemene maatregel van
bestuur nadere regels te stellen over de uitoefening van de bevoegdheid
tot het opleggen van een bestuurlijke boete, zoals thans opgenomen in
het eerste lid van artikel 28 Wwft. Vooralsnog wordt niet voorzien dat van
een dergelijke delegatiegrondslag gebruik zal worden gemaakt.
Ongewijzigd blijft dat de hoogte van het maximumbedrag en het
basisbedrag van een boete die in het geval van een overtreding van een
bepaald voorschrift kan worden opgelegd, wordt vastgesteld bij algemene
maatregel van bestuur. Het vaststellen van de hoogte van het maximumen basisbedrag gebeurt door de indeling van de voorschriften van de
Wwft in boetecategorieën in het Besluit bestuurlijke boetes financiële
sector. In het tweede lid van artikel 31 worden de minimum, basis- en
maximumbedragen per boetecategorie vastgesteld, zoals ook naar huidig
recht reeds het geval is. Ter implementatie van de vierde anti-witwasrichtlijn is het niet nodig te voorzien in een wijziging van deze systematiek. Wel zal ter implementatie van de richtlijn de indeling van
overtredingen in boetecategorieën in het Besluit bestuurlijke boetes
financiële sector in bepaalde gevallen moeten worden gewijzigd. De
vierde anti-witwasrichtlijn gaat uit van een maximumbedrag van ten
minste EUR 1.000.000,–. Op de overtredingen die worden aangewezen in
artikel 59, eerste lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn dient derhalve ten
minste de tweede boetecategorie van toepassing te zijn. Bij overtredingen
die zijn gerangschikt in de derde boetecategorie zal het gaan om
overtredingen van de kernbepalingen van de Wwft, te weten het
verrichten van (al dan niet verscherpt) cliëntenonderzoek en het melden
van ongebruikelijke transacties.
De ernst van de overtreding, de verwijtbaarheid van de overtreder en de
draagkracht van de overtreder wegen mee bij het vaststellen van het
daadwerkelijke boetebedrag. De toezichthoudende autoriteit dient de
hoogte van een bestuurlijke boete steeds van geval tot geval en op basis
van deze factoren vast te stellen.
Op grond van artikel 59, derde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn
dienen lidstaten te voorzien in een maximum boete van EUR 5.000.000,–
of een boete van maximaal 10% van de netto omzet van de overtreder
voor gevallen waarin een overtreding wordt begaan door banken of
andere financiële ondernemingen. Ter implementatie van dit artikel wordt
op grond van het derde lid het maximum boetebedrag van de derde
boetecategorie, voor de gevallen waarin een boete wordt opgelegd aan
een bank of andere financiële onderneming, verhoogd naar
EUR 5.000.000,–. In artikel 32 wordt voorts de bevoegdheid van de
toezichthoudende autoriteiten om een omzetgerelateerde boete op te
leggen verruimd, zodat ook deze bevoegdheid geldt ten aanzien van alle
banken en andere financiële ondernemingen die binnen de reikwijdte van
de Wwft vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

68

In aanvulling op het bepaalde in artikel 59, derde lid, van de vierde
anti-witwasrichtlijn wordt de reikwijdte van voornoemde bepaling met
betrekking tot een maximum boete van EUR 5.000.000,– voor een
overtreding gerangschikt in de derde boetecategorie verruimd, zodat dit
maximum boetebedrag ook van toepassing is in gevallen waarin een
boete wordt opgelegd aan een trustkantoor. Hiermee worden de Wwft en
de Wtt gelijk getrokken. Uit de toezichtpraktijk is gebleken dat trustkantoren onvoldoende invulling geven aan hun taak als poortwachter van het
Nederlands financieel stelsel. Dit is één van de redenen geweest om het
wettelijk kader voor trustkantoren te herzien. In aansluiting hierop en met
het oog op een consistent regelgevend kader voor trustkantoren, wordt
ook in het onderhavige wetsvoorstel voorzien in een maximum boetebedrag van EUR 5.000.000,– voor overtredingen gerangschikt in de derde
boetecategorie die door trustkantoren worden begaan. Dit maakt het voor
de toezichthoudende autoriteit mogelijk om een bestuurlijke boete op te
leggen waar, ook voor de meer draagkrachtige trustkantoren, een
afschrikwekkende werking vanuit gaat.
Tot slot wordt ingevolge het vierde lid van artikel 31 het maximumbedrag
van een boete verdubbeld in geval van recidive. Deze mogelijkheid
bestaat reeds naar huidig recht en blijft ongewijzigd.
Artikel 32
In plaats van het maximum boetebedrag van EUR 5.000.000,–, bedoeld in
artikel 31, derde lid, kan door de toezichthoudende autoriteit ook een
boete van 10% van de netto-omzet van de overtreder worden opgelegd
aan een bank of andere financiële onderneming, alsmede aan een
trustkantoor, in het geval van een overtreding gerangschikt in de derde
boetecategorie. Zoals hiervoor met betrekking tot artikel 31, derde lid,
reeds is toegelicht, wordt hiermee de huidige bevoegdheid tot het
opleggen van een omzetgerelateerde boete uitgebreid naar banken en
andere financiële ondernemingen, ter implementatie van artikel 59, derde
lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn, en naar trustkantoren in overeenstemming met het voorstel voor een Wet toezicht trustkantoren 2018.
Het maximum van 10% van de netto-omzet van de overtreder geldt indien
dit meer is dan tweemaal het maximumbedrag dat voor de overtreding
geldt op grond van artikel 31, derde lid. Daarmee zal het gaan om een
bedrag van tien miljoen euro, te weten tweemaal het maximumbedrag
van vijf miljoen euro dat geldt voor een overtreding van een bank, andere
financiële onderneming of trustkantoor, welke overtreding is gerangschikt
in de derde boetecategorie. Daarmee is het omzetgerelateerde maximum
van toepassing op banken, andere financiële ondernemingen en trustkantoren met een netto-omzet van meer dan honderd miljoen euro.
Onder netto-omzet worden begrepen de opbrengsten uit leveringen van
goederen en diensten uit het overtredende bedrijf van de onderneming.
Daaronder vallen in ieder geval renteopbrengsten, ontvangen dividend
(tenzij sprake is van deelnemingen met invloed van betekenis) en
royalty’s. Met deze invulling van het begrip netto-omzet wordt aangesloten bij de Wft, de mededingingswetgeving en het strafrecht, waarin het
omzetbegrip eveneens wordt gebruikt voor het berekenen van omzetgerelateerde boetes.40 Indien de onderneming deel uitmaakt van een groep,
wordt de totale (geconsolideerde) netto-omzet van de uiteindelijke
moeder gebruikt voor het bepalen van de hoogte van de omzetgerelateerde boete. Dit volgt uit artikel 59, derde lid, onderdeel a, van de vierde
anti-witwasrichtlijn.
40

Artikel 12o, eerste lid, Mededingingswet en artikel 23, zevende lid, Wetboek van Strafrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

69

De mogelijkheid van het opleggen van een omzetgerelateerde boete aan
banken, andere financiële ondernemingen en trustkantoren, betekent dat
de hoogte van het maximum boetebedrag van de derde boetecategorie in
bepaalde gevallen wordt verhoogd. Bij het vaststellen van de hoogte van
een bestuurlijke boete in een concreet geval, dient de toezichthoudende
autoriteit rekening te houden met de omstandigheden genoemd in artikel
60, vierde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn. Het betreft:
a) de ernst en de duur van de inbreuk;
b) de mate van verantwoordelijkheid van de voor de inbreuk verantwoordelijk geachte natuurlijke of rechtspersoon;
c) de financiële draagkracht van de voor de inbreuk verantwoordelijk
geachte natuurlijke of rechtspersoon, zoals blijkt uit bijvoorbeeld de
totale omzet van de voor de inbreuk verantwoordelijk geachte
rechtspersoon of het jaarinkomen van de voor de inbreuk verantwoordelijk geachte natuurlijke persoon;
d) het voordeel dat de voor de inbreuk verantwoordelijk geachte
natuurlijke of rechtspersoon uit de inbreuk heeft behaald, voor zover
dat kan worden bepaald;
e) de verliezen die derden wegens de inbreuk hebben geleden, voor
zover deze kunnen worden bepaald;
f) de mate waarin de voor de inbreuk verantwoordelijk geachte natuurlijke of rechtspersoon met de bevoegde autoriteit heeft meegewerkt;
en
g) eerdere inbreuken van de voor de inbreuk verantwoordelijk geachte
natuurlijke of rechtspersoon.
Artikel 32a
Artikel 32a strekt tot implementatie van artikel 59, tweede lid, onderdeel e,
van de vierde anti-witwasrichtlijn. Een overtreding van de in artikel 30
genoemde bepalingen dient op grond van de richtlijn beboetbaar te zijn
met een geldboete van tenminste tweemaal het bedrag van het voordeel,
indien dat voordeel kan worden bepaald, of ten minste EUR 1.000.000,–.
Het tweede lid van artikel 31 voorziet in de mogelijkheid tot het opleggen
van een bestuurlijke boete ter hoogte van de in dat artikel genoemde
basis- en maximumbedragen.
Artikel 32a voegt daar de mogelijkheid voor de toezichthoudende
autoriteit om een voordeelgerelateerde boete op te kunnen leggen aan
toe. Deze mogelijkheid is niet nieuw. Naar huidig recht kan een voordeelgerelateerde boete echter alleen worden opgelegd wanneer het verkregen
voordeel hoger is dan EUR 2.000.000,–. In het onderhavige artikel wordt
dit gewijzigd, zodat onder alle omstandigheden door de toezichthoudende
autoriteit besloten kan worden tot een voordeelgerelateerde boete,
ongeacht het type overtreding of het maximumbedrag dat voor de
betreffende overtreding geldt. De mogelijkheid van het opleggen van een
voordeelgerelateerde boete biedt uitkomst in de gevallen waarin het
voordeel groter is dan de op grond van het tweede lid maximaal op te
leggen boete.
Onder voordeel in de zin van het onderhavige artikel wordt, in aansluiting
op artikel 36e van het wetboek van Strafrecht, zowel de winst verstaan die
als gevolg van de overtreding is behaald, als het verlies dat met de
overtreding is beperkt. Ook besparingen als gevolg van de overtreding
leveren voordeel op in de zin van dit artikel. Het afstemmen van de hoogte
van een bestuurlijke boete op het met de overtreding behaalde voordeel,
betreft een discretionaire bevoegdheid. Het zal niet in alle gevallen
mogelijk zijn om vast te stellen wat het behaalde voordeel is. In die
gevallen gelden de bepalingen van artikel 31 of 32 voor het vaststellen
van de boetehoogte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

70

Artikel 32b
Met artikel 32b wordt aangesloten bij artikel 1:85 van de Wft en wordt
bewerkstelligd dat de verplichting tot het betalen van de bestuurlijke
boete wordt opgeschort totdat de bezwaar- of (hoger) beroepstermijn is
verstreken of, indien bezwaar of (hoger) beroep is ingesteld, hierop is
beslist. Hiermee wordt afgeweken van de Awb, waarin is bepaald dat
betaling in beginsel zes weken nadat het besluit tot het opleggen van een
bestuurlijke boete bekend is gemaakt, moet plaatsvinden. De afwijking
van de Awb vloeit voort uit het feit dat rekening wordt gehouden met de
relatief hoge boetes die op grond van de Wwft kunnen worden opgelegd.
Met het tweede lid wordt duidelijk gemaakt dat het moment van waaraf
de wettelijke rente wordt berekend, niet wordt beïnvloed door het
instellen van bezwaar en (hoger) beroep. Hiermee wordt voorkomen dat
een rentevoordeel kan ontstaan door het aantekenen van bezwaar en
(hoger) beroep, hetgeen een oneigenlijke reden zou kunnen vormen voor
het aanwenden van deze rechtsmiddelen. Indien in bezwaar of (hoger)
beroep blijkt dat een reeds betaalde boete ten onrechte is opgelegd, dient
de boete inclusief de wettelijke rente te worden terugbetaald aan de
instelling.
Artikel 32c
Ter implementatie van artikel 59, tweede lid, onderdeel d, wordt met het
voorgestelde artikel 32c van de Wwft de mogelijkheid gecreëerd voor
toezichthoudende autoriteiten om in het geval van een overtreding die is
gerangschikt in de tweede of derde boetecategorie, de natuurlijke persoon
die de overtreding heeft begaan of die, in het geval van een overtreding
door een rechtspersoon, feitelijk leiding heeft gegeven aan een overtreding, tijdelijk de bevoegdheid te ontzeggen om bij een instelling
beleidsbepalende functies uit te oefenen. Het voorgestelde artikel 32c is
vergelijkbaar met artikel 1:87 van de Wft, dat op grond van het naar huidig
recht geldende artikel 28a reeds van overeenkomstige toepassing was in
het geval van overtredingen van Wwft-bepalingen in de derde categorie
door banken of beleggingsondernemingen. De vierde anti-witwasrichtlijn
schrijft nu een breder toepassingsbereik van dit voorschrift voor, namelijk
ten aanzien van alle instellingen die een ernstige, herhaalde of stelselmatige overtreding (of een combinatie daarvan) begaan. Dit rechtvaardigt
het opnemen van een expliciete en afzonderlijke grondslag voor deze
bevoegdheid in de Wwft.
Ter implementatie van artikel 59, eerste lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn waarin naar «ernstige overtredingen» wordt verwezen, wordt met
dit wetsvoorstel mogelijk gemaakt om de bedoelde ontzegging op te
leggen in het geval van overtredingen die zijn gerangschikt in de tweede
en derde boetecategorie. Daarmee wordt aangesloten bij de overige
handhavingsmaatregelen die op grond van artikel 59, tweede lid, moeten
kunnen worden opgelegd in de gevallen die in het eerste lid van deze
richtlijnbepaling staan genoemd. De omstandigheid dat een overtreding
«herhaald» of «stelselmatig» heeft plaatsgevonden, wordt door de
toezichthoudende autoriteit voorts betrokken in de afweging die wordt
gemaakt bij de keuze voor het opleggen van een bepaalde administratieve
sanctie of maatregel.
Conform het gestelde in de vierde anti-witwasrichtlijn is de mogelijkheid
van het opleggen van een tijdelijk verbod niet beperkt tot de actuele
functie van de betrokkene, maar kan het beroepsverbod zich uitstrekken
tot andere, eventueel soortgelijke, beleidsbepalende functies bij andere
instellingen als bedoeld in de Wwft. Hiermee wordt voorkomen dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

71

verbod wordt omzeild en de betrokkene een andere beleidsbepalende
functie kan bekleden binnen dezelfde instelling of binnen een andere
instelling. Het ontzeggen van de bevoegdheid om bij een instelling
bepaalde functies uit te oefenen kan op grond van de vierde anti-witwasrichtlijn betrekking hebben op beleidsbepalende functies. De
ontzegging zal derhalve doorgaans betrekking hebben op bestuursfuncties. De toezichthoudende autoriteiten kunnen de ontzegging
opleggen aan natuurlijke personen aan wie ter zake van de overtreding
ook andere bestuurlijke sancties kunnen worden opgelegd. Het gaat dan
niet alleen om natuurlijke personen die zelf overtreder zijn, maar ook om
personen die opdracht hebben gegeven om de overtreding te begaan of
die daar feitelijk leiding aan hebben gegeven. Dit is in lijn met artikel 5:1,
derde lid, tweede volzin, van de Awb, dat (door verwijzing naar artikel 51
van het Wetboek van Strafrecht) bepaalt dat bij overtredingen door een
rechtspersoon ook aan deze natuurlijke personen een sanctie kan worden
opgelegd.
De ontzegging op grond van artikel 32c is een tijdelijke ontzegging, die de
toezichthoudende autoriteit kan opleggen voor maximaal een jaar en
eenmaal kan verlengen (derde lid).
De maatregel van het tijdelijk verbod dient te worden onderscheiden van
de beoordeling door een toezichthoudende autoriteit van de eisen aan
geschiktheid en betrouwbaarheid en de mogelijkheid van de toezichthoudende autoriteit om daaromtrent een aanwijzing te geven aan een
individuele instelling. Hierbij gaat het onder meer om de vereisten van
geschiktheid en betrouwbaarheid die op andere financiële ondernemingen van toepassing zijn op grond van de Wft. In artikel IV van dit
wetsvoorstel wordt ook een betrouwbaarheidsvereiste voor de aanbieders
van kansspelen geïntroduceerd.
Het tijdelijk beroepsverbod dient ook te worden onderscheiden van de
tuchtrechtspraak die geldt voor bepaalde instellingen, zoals advocaten,
notarissen en accountants, en op grond waarvan door de tuchtrechter een
schorsing in de uitoefening van de praktijk kan worden opgelegd aan de
betreffende beroepsbeoefenaar. De schorsing in het tuchtrecht heeft niet
dezelfde strekking als het tijdelijk beroepsverbod waarin de vierde
anti-witwasrichtlijn voorziet. Zo kan het tijdelijk beroepsverbod zich
uitstrekken tot beleidsbepalers binnen een instelling, die niet noodzakelijkerwijs zelf het beroep van advocaat, notaris of accountant beoefenen. Het
tijdelijk beroepsverbod kan, in tegenstelling tot het tuchtrecht, ook
betrekking hebben op het verrichten van beleidsbepalende functies bij
andere Wwft instellingen. In het tuchtrecht staat het bewaken van de
naleving van beroepsnormen voorop, ten einde bij te dragen aan de
normontwikkeling in de beroepsgroep. Het tijdelijk beroepsverbod dient te
worden beschouwd als een maatregel die strekt ter bevordering van de
naleving van de Wwft. Met het oog op het voorgaande zullen de tuchtrechtspraak en het onderhavige beroepsverbod naast elkaar bestaan,
zoals dit ook op grond van andere wet- en regelgeving het geval is.41
Artikel 32d
Artikel 32d stelt de toezichthoudende autoriteiten in staat om ten aanzien
van vestigingen van betaalinstellingen en elektronischgeldinstellingen
waarbij een centraal contactpunt is aangewezen, passende maatregelen te
nemen indien er gebreken van ernstige aard worden geconstateerd.

41

Zie in dit kader artikel 57 van de Wet toezicht accountantsorganisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

72

§ 4.3. Publicatiebevoegdheden toezichthoudende autoriteit
Aan de Wwft wordt een paragraaf toegevoegd met betrekking tot de
publicatiebevoegdheden van de toezichthoudende autoriteiten. Deze
paragraaf strekt hoofdzakelijk tot implementatie van artikel 59, tweede lid,
onderdeel a, en artikel 60 van de vierde anti-witwasrichtlijn.
Artikel 32e
In artikel 32e wordt voorzien in de mogelijkheid voor de toezichthoudende
autoriteiten om in het geval van een overtreding door een instelling, die is
gerangschikt in de tweede of derde boetecategorie, een waarschuwing of
verklaring te publiceren. Naar huidig recht was het ten aanzien van
banken en beleggingsondernemingen reeds mogelijk om op grond van
artikel 28a over te gaan tot het uitvaardigen van een dergelijke verklaring
of waarschuwing in geval van een overtreding gerangschikt in de derde
boetecategorie. Omdat de vierde anti-witwasrichtlijn thans voorschrijft dat
deze mogelijkheid dient te bestaan voor alle instellingen, is er voor
gekozen om hiertoe een afzonderlijke grondslag te creëren in de Wwft.
Inhoudelijk is het voorgestelde artikel 32e vergelijkbaar met artikel 1:94
van de Wft, waarnaar in artikel 28a (oud) reeds werd verwezen.
Het uitvaardigen van een verklaring of waarschuwing dient op grond van
de vierde anti-witwasrichtlijn mogelijk te zijn in het geval van ernstige,
herhaalde of stelselmatige overtredingen van de bepalingen inzake het
cliëntenonderzoek, het melden van ongebruikelijke transacties, het
bewaren van bewijsstukken en interne controles. Omdat deze overtredingen thans veelal in de tweede boetecategorie zijn ingedeeld en artikel
59, tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn geen onderscheid maakt
tussen de administratieve sancties en maatregelen die in de in het eerste
lid genoemde gevallen inzetbaar dienen te zijn, is artikel 32e van
toepassing op overtredingen die zijn gerangschikt in de tweede en derde
boetecategorie. Voorts dienen de toezichthoudende autoriteiten bij hun
keuze voor een administratieve sanctie of maatregel, acht te slaan op een
eventuele omstandigheid dat sprake is van een herhaalde of stelselmatige
overtreding.
DNB, belast met de uitvoering en handhaving van de verordening, is
bevoegd om een verklaring of waarschuwing uit te vaardigen indien
sprake is van een overtreding van de bepalingen uit de verordening.
Het publiceren van een waarschuwing of verklaring heeft als doel om het
publiek, de markt en andere betrokken derden te informeren over de
overtredende instelling. De toezichthoudende autoriteit zal het doorgaans
nodig achten het publiek te informeren in het geval van feiten die
dusdanig ernstig zijn dat naast het publiceren van een waarschuwing of
verklaring, ook handhavend optreden op zijn plaats is. Het publiceren van
een waarschuwing of verklaring is dan ook in niet bedoeld om in de plaats
te komen van handhavend optreden door de toezichthoudende autoriteit.
Door het publiek middels een waarschuwing of verklaring te informeren
kan eventuele schade voor het publiek worden voorkomen of beperkt.
Daarnaast kan de waarschuwing of verklaring bijdragen aan de informatiepositie van het publiek, zodat het publiek in staat wordt gesteld om
weloverwogen keuzes te maken, bijvoorbeeld bij het aangaan of
aanhouden van een zakelijke relatie. Van het publiceren van een
waarschuwing of verklaring gaat bovendien een waarschuwend effect uit,
zodat het tevens een instrument is dat de naleving van de Wwft kan
bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

73

Artikel 32f
Met artikel 32f wordt, conform artikel 60 van de vierde anti-witwasrichtlijn,
voorzien in de verplichting voor de toezichthoudende autoriteiten om –
behoudens uitzonderingsgevallen – een besluit tot het opleggen van een
bestuurlijke sanctie openbaar te maken. Artikel 60 van de richtlijn verplicht
tot de openbaarmaking van besluiten tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie waartegen geen bezwaar of beroep mogelijk is. Daarnaast
biedt de vierde anti-witwasrichtlijn lidstaten de mogelijkheid om sanctiebesluiten te publiceren waartegen nog rechtsmiddelen openstaan, zolang
de informatie met betrekking tot de uitkomst van de aangewende
rechtsmiddelen in dat geval onmiddellijk openbaar wordt gemaakt.
De verplichting tot openbaarmaking heeft betrekking op besluiten tot het
opleggen van bestuurlijke sancties. Om aan te sluiten bij de bestuurlijke
sancties die in richtlijn worden genoemd, wordt het begrip bestuurlijke
sanctie voor de toepassing van de artikelen 32f, 32g, 32h en 32i uitgebreid
ten opzichte van de betekenis die het heeft op grond van artikel 5:2, eerste
lid, onderdeel a, van de Awb. Dit betekent dat het publicatieregime ook
geldt voor een besluit als bedoeld in artikel 32c van de Wwft, dat strekt tot
het tijdelijk ontzeggen van de bevoegdheid om bepaalde functies uit te
oefenen.
Artikel 32f voorziet in verschillende momenten van openbaarmaking voor
verschillende besluiten. Het uitgangspunt, verwoord in het eerste lid, is
dat een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie openbaar
gemaakt worden zodra dat besluit onherroepelijk is geworden. Openbaarmaking van een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie kan
ingrijpend zijn voor de betrokkenen, zodat het de voorkeur heeft dit eerst
te doen nadat de betrokkenen de gelegenheid hebben gehad om het
besluit te onderwerpen aan een rechterlijke toetsing en hierop onherroepelijk uitspraak is gedaan.
In het geval van een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke boete
ter zake van een ernstige overtreding van de Wwft, dienen de toezichthoudende autoriteiten dit besluit echter zo spoedig mogelijk openbaar te
maken. Met het vierde lid van artikel 32f wordt hiermee gebruik gemaakt
van de mogelijkheid die artikel 60, tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn biedt om sanctiebesluiten waartegen nog rechtsmiddelen open
staan, openbaar te maken. Hiermee wordt aansluiting gezocht bij artikel
1:97, derde lid, Wft, zoals ook de vierde anti-witwasrichtlijn aansluiting
zoekt bij andere Europese richtlijnen, waaronder de richtlijn kapitaalvereisten en de richtlijn betreffende markten voor financiële instrumenten.
De verplichting om besluiten tot het opleggen van een bestuurlijke boete
vroegtijdig openbaar te maken, is beperkt tot de gevallen waarin een
bestuurlijke boete is opgelegd voor een overtreding gerangschikt in de
derde boetecategorie. Het betreft daarmee uitsluitend de gevallen waarin
sprake is van een ernstige overtreding van de Wwft. Hierbij kan gedacht
worden aan een overtreding van de kernverplichtingen van de Wwft, zoals
de verplichting om cliëntenonderzoek te verrichten.
Een vroegtijdige openbaarmaking van een besluit tot het opleggen van
een bestuurlijke boete wegens een ernstige overtreding van de Wwft
wordt van belang geacht om partijen op de financiële markten zo snel
mogelijk te kunnen waarschuwen. Door middel van een tijdige openbaarmaking kan schade voor betrokken partijen worden voorkomen of worden
beperkt. Een bijkomende overweging betreft de kenbaarheid die op deze
wijze wordt gegeven aan het optreden door de toezichthoudende
autoriteiten, waardoor de effectiviteit van de bepalingen ter voorkoming
van witwassen en financieren van terrorisme kan worden vergroot. Aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

74

deze doelstellingen, die ook aan artikel 1:97, derde lid, van de Wft ten
grondslag liggen, komt evenzeer betekenis toe in het kader van de Wwft.
Om te voorkomen dat het financieel stelsel wordt gebruikt voor witwassen
en financieren van terrorisme, is het van belang dat betrokkenen
vroegtijdig op de hoogte zijn van ernstige overtredingen, ten einde
maatregelen te kunnen nemen om de risico’s op witwassen en financieren
van terrorisme die hieruit voortvloeien, te beheersen.
Hoewel een vroegtijdige openbaarmaking op grond van artikel 32f, vierde
lid, in beginsel verplicht wordt gesteld in geval van overtredingen
gerangschikt in de derde boetecategorie, dient de toezichthoudende
autoriteit op grond van artikel 32g steeds een belangenafweging te maken
die kan leiden tot een uitzondering op deze verplichting. Ook wordt in de
artikelen 32h en 32i voorzien in aanvullende waarborgen, ten einde in de
rechtsbescherming van betrokkenen te voorzien.
Besluiten tot het opleggen van een last onder dwangsom worden
openbaar gemaakt op het moment dat de dwangsom is verbeurd. Een
besluit tot het opleggen van een last onder dwangsom waarbij de
dwangsom niet is verbeurd wordt voorts op grond van het eerste lid van
artikel 32f alsnog openbaar gemaakt als dat besluit onherroepelijk is
geworden.
Indien een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke boete of last
onder dwangsom versneld openbaar wordt gemaakt dient op grond van
het zesde lid ook het instellen van een eventuele bezwaar- of beroepsprocedure openbaar te worden gemaakt, alsmede de beslissing op het
bezwaar en/of de uitkomst van de (hoger)beroepsprocedure. Ook in het
geval van openbaarmaking van een onherroepelijk besluit dient de
uitkomst van een eventueel daaraan voorafgegane bezwaar- of (hoger)beroepsprocedure openbaar te worden gemaakt.
Artikel 60, derde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn verplicht de toezichthoudende autoriteiten om het besluit en
de bijbehorende informatie die met betrekking tot eventuele bezwaar- en
(hoger)beroepsprocedures bekend is gemaakt, gedurende een termijn van
vijf jaar na de bekendmaking op hun website te laten staan. Het zevende
lid van artikel 32f strekt tot implementatie hiervan. Hierbij dienen echter
wel de regels met betrekking tot de bescherming van persoonsgegevens
in acht te worden genomen, zodat persoonsgegevens niet langer bewaard
worden dan op grond van de Algemene verordening gegevensbescherming42 is toegestaan.
Hoewel de toezichthoudende autoriteiten in beginsel vrij zijn om te
bepalen via welk medium een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie wordt gepubliceerd, volgt uit deze bepaling dat publicatie in
ieder geval ook via de website van de betrokken toezichthoudende
autoriteit dient plaats te vinden. Een toezichthoudende autoriteit kan, in
aanvulling op de publicatie van het besluit en informatie over (de
uitkomsten van) een eventueel bezwaar of (hoger) beroep, ook zelf andere
uitlatingen doen over de inhoud van het besluit. Dit kan bijvoorbeeld door
een pers- of nieuwsbericht, waarbij de toezichthoudende autoriteit
uiteraard wel een zo evenwichtig mogelijke weergave van de inhoud zal
moeten geven.

42

Tot 25 mei 2018 betreft het de Wet bescherming persoonsgegevens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

75

Artikel 32g
Artikel 32g voorziet in de uitzonderingen op de verplichting tot openbaarmaking. Het artikel verplicht de toezichthoudende autoriteit tot een
belangenafweging die ertoe kan leiden dat openbaarmaking moet worden
uitgesteld, dat een besluit geanonimiseerd openbaar moet worden
gemaakt of dat geheel van openbaarmaking moet worden afgezien. De
uitzonderingen hebben zowel betrekking op de openbaarmaking van een
besluit op grond van artikel 32f, als op de openbaarmaking van informatie
met betrekking tot een bezwaar- of (hoger)beroepsprocedure. Als de
uitzonderingen in het onderhavige artikel echter niet van toepassing zijn
op de openbaarmaking van het sanctiebesluit, zal dit doorgaans ook niet
het geval zijn voor informatie over (de uitkomst van) een bezwaar- of
beroepsprocedure.
Redenen om uitzonderingen op de openbaarmaking te maken, kunnen de
navolgende zijn. Openbaarmaking van een besluit mag er niet toe leiden
dat een overtreder onevenredig in zijn belang wordt getroffen; in die
gevallen zou, op grond van de onderdelen a en b van het eerste lid van
artikel 32g, openbaarmaking moeten worden uitgesteld of zodanig
moeten plaatsvinden dat zij niet herleidbaar is tot een afzonderlijke
persoon. Hiervan zou bijvoorbeeld sprake kunnen zijn indien de
overtreder snel gevolg heeft gegeven aan een aanwijzing of last onder
dwangsom, of als de rechtspersoon die de overtreding heeft begaan door
openbaarmaking in zijn voortbestaan zou worden bedreigd. Uitstel van
openbaarmaking vindt in dat geval plaats totdat de redenen voor het niet
publiceren van het besluit zijn opgehouden te bestaan. De onderdelen c
en d van het eerste lid beogen te voorkomen dat een strafrechtelijk
onderzoek of een onderzoek van een toezichthoudende autoriteit wordt
doorkruist, dan wel dat de stabiliteit van het financiële stelsel in gevaar
wordt gebracht door de openbaarmaking van een besluit.
Het tweede lid van artikel 32g voorziet erin dat openbaarmaking (ook
geanonimiseerd) achterwege blijft indien dit onevenredig is gezien de
geringe ernst van de overtreding of wanneer dit de stabiliteit van het
financiële stelsel in gevaar brengt.
Artikel 32h
Aan openbaarmaking op grond van deze paragraaf dient te allen tijde een
besluit vooraf te gaan. Dat geldt zowel voor het publiceren van een
waarschuwing of verklaring op grond van artikel 32e, als ook voor de
openbaarmaking van besluiten tot het opleggen van een bestuurlijke
sanctie op grond van artikel 32f.
Tegen een besluit tot openbaarmaking staat op grond van de Awb
bestuursrechtelijke rechtsbescherming open. Het besluit tot openbaarmaking dient in dit kader voldoende informatie te bevatten voor de
belanghebbende om te kunnen beslissen of hij een rechtsmiddel wil
inzetten. Daarbij is in de eerste plaats relevant dat voldoende duidelijk is
wat de toezichthoudende autoriteit openbaar zal maken. Als het gaat om
een publicatie die herleidbaar is tot meerdere afzonderlijke instellingen,
zal het besluit per belanghebbende in elk geval de openbaar te maken
informatie moeten bevatten die tot de betreffende belanghebbende
herleidbaar is. Het zal meestal gaan om tekst, die dan in het besluit wordt
vermeld.
Voor de afweging van de belanghebbende is verder relevant waar de
informatie openbaar gemaakt zal worden. Op grond van de vierde
anti-witwasrichtlijn is de toezichthoudende autoriteit gehouden een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

76

besluit tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie, op grond van artikel
32f, op diens website openbaar te maken. Voor het overige is de toezichthoudende autoriteit vrij om te bepalen via welk medium een besluit tot
het opleggen van een bestuurlijke sanctie, dan wel een waarschuwing of
verklaring, zal worden gepubliceerd.
Tot slot vermeldt het besluit ook de termijn waarop de gegevens openbaar
worden gemaakt. Dit zal in de meeste gevallen de in artikel 32i vastgestelde termijn zijn (vijf werkdagen, zie ook de artikelsgewijze toelichting bij
artikel 32i). De termijn van artikel 32i is echter een minimumtermijn, zodat
de toezichthoudende autoriteit er in het besluit ook voor kan kiezen om
een langere termijn te nemen.
Voor de goede orde wordt opgemerkt dat een besluit tot openbaarmaking
in de zin van het onderhavige artikel een publieke kennisgeving betreft
van gegevens die nog niet openbaar zijn. Een besluit tot openbaarmaking
is derhalve niet nodig, indien de toezichthoudende autoriteit gegevens
publiceert die reeds openbaar zijn. Daarnaast is ook voor het beëindigen
van het beschikbaar houden van informatie, bijvoorbeeld wanneer een
toezichthoudende autoriteit een mededeling verwijdert waaruit volgt dat
tegen een besluit nog bezwaar of beroep openstaat indien de termijn
daarvoor is verstreken, geen besluit van de toezichthoudende autoriteit
noodzakelijk.
Artikel 32i
Indien een toezichthoudende autoriteit besluit tot het publiceren van een
waarschuwing of een verklaring, dan wel besluit tot het vroegtijdig
openbaar maken van een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke
sanctie, dient hij op grond van artikel 32i, eerste lid, een wachttermijn in
acht te nemen. Deze termijn van vijf werkdagen vanaf het moment dat de
betrokken persoon in kennis is gesteld van het besluit tot publicatie of
openbaarmaking, stelt de betrokken persoon in staat om een verzoek om
een voorlopige voorziening in te dienen als bedoeld in artikel 8:81 van de
Awb.
De wachttermijn vangt aan op het moment dat het besluit tot openbaarmaking als bedoeld in artikel 32h aan de belanghebbende bekend is
gemaakt. Het moment van bekendmaking kan verschillen. Op grond van
artikel 32f, eerste lid, wordt een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie openbaar gemaakt op het moment dat het besluit onherroepelijk is. Op dat moment, dus na het verstrijken van de bezwaartermijn of
na de uitspraak van de rechter, neemt de toezichthoudende autoriteit een
besluit op grond van artikel 32h. Op grond van het onderhavige artikel
vindt openbaarmaking vervolgens op zijn vroegst vijf werkdagen later
plaats. Tegelijkertijd geldt op grond van artikel 32f, derde lid, dat een
besluit tot het opleggen van een bestuurlijke boete direct openbaar wordt
gemaakt. De toezichthoudende autoriteit dient derhalve op grond van
artikel 32h tegelijkertijd met het besluit tot het opleggen van een
bestuurlijke boete ook een besluit tot openbaarmaking te nemen.
Vervolgens vindt publicatie van de bestuurlijke boete op zijn vroegst vijf
werkdagen later plaats. Ook de publicatie van een waarschuwing of
verklaring vindt op zijn vroegst vijf werkdagen na het bekendmaken van
het besluit tot het publiceren van deze waarschuwing of verklaring plaats.
De genoemde wachttermijn stelt de belanghebbende(n) in staat om een
verzoek om een voorlopige voorziening in te dienen als bedoeld in artikel
8:81 van de Awb. In dat geval kan de toezichthoudende autoriteit pas
overgaan tot openbaarmaking als de voorzieningenrechter uitspraak heeft
gedaan. Ook wanneer een verzoek om voorlopige voorziening wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

77

ingetrokken, staat het de toezichthoudende autoriteit vrij over te gaan tot
publicatie. In dat geval wordt niet langer voldaan aan de voorwaarde dat
een verzoek om een voorlopige voorziening is ingesteld, zodat het
onderhavige artikel geen toepassing meer vindt. Een verzoek om een
voorlopige voorziening kan ook betrekking hebben op de openbaarmaking
van een onherroepelijk besluit of om openbaarmaking van een ingesteld
bezwaar of (hoger)beroep en de uitkomst daarvan. De gevolgen van een
eventuele voorlopige voorziening zijn gelijk voor alle besluiten tot
openbaarmaking.
Indien een besluit tot openbaarmaking na openbaarmaking wordt
ingetrokken, of het besluit tot openbaarmaking wordt vernietigd door de
rechter, dient de openbaarmaking ongedaan te worden gemaakt. Op
grond van het derde lid is de toezichthoudende autoriteit in dat geval
verplicht de gegevens niet langer «beschikbaar te houden». Indien de
openbaarmaking heeft plaatsgevonden via de website van de toezichthoudende autoriteit, hetgeen doorgaans het geval zal zijn, dienen de
gegevens van de website van de toezichthoudende autoriteit te worden
verwijderd.
Op grond van het vierde lid is de toezichthoudende autoriteit in aanvulling
daarop verplicht de belanghebbende een rectificatie aan te bieden. De
toezichthoudende autoriteit gaat vervolgens over tot rectificatie indien de
belanghebbende dat wenst. Het is ook indenkbaar dat een belanghebbende van rectificatie wenst af te zien, omdat hiermee opnieuw de
aandacht op zijn naam en de eerdere publicatie kan worden gevestigd.
Ook de wijze van rectificatie zal door de toezichthoudende autoriteit in
overleg met de belanghebbende worden vastgesteld. De toezichthoudende autoriteit is daarbij niet verplicht meer ruchtbaarheid te geven aan
de rectificatie, dan aan de oorspronkelijke publicatie.
Voor de goede orde wordt hierbij nog opgemerkt dat de situatie bedoeld
in artikel 32i, derde en vierde lid, het intrekken of vernietigen van het
besluit tot openbaarmaking, moet worden onderscheiden van de situatie
waarin het besluit tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie wordt
ingetrokken of vernietigd. Voor laatstgenoemde gevallen geldt op grond
van artikel 32f, vijfde lid, dat het instellen van bezwaar, beroep en hoger
beroep, alsmede de uitkomst daarvan, openbaar wordt gemaakt. Dit volgt
uit artikel 60, tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn. Een belanghebbende kan de toezichthoudende autoriteit niet verzoeken om af te zien
van de publicatie van het instellen van deze rechtsmiddelen, dan wel de
uitkomst hiervan.
Artikel 32j
Artikel 32j beoogt de vertrouwelijkheid te waarborgen tijdens de
procedure van een voorlopige voorziening. Een voorlopige voorziening
vindt achter gesloten deuren plaats, zodat de namen en gegevens van
betrokkenen en de grondslag voor de bestuurlijke sanctie niet alsnog aan
derden kenbaar worden gemaakt of anderszins kenbaar kunnen worden.
De onderhavige bepaling is van toepassing op procedures over openbaarmaking van een waarschuwing of verklaring en op de openbaarmaking
van een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie. Ook indien
openbaarmaking van een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke
sanctie op grond van artikel 32g geanonimiseerd heeft plaatsgevonden,
geldt dat de procedures over openbaarmaking achter gesloten deuren
plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

78

X
Hoofdstuk 5 van de Wwft is ingedeeld in paragrafen. Met het oog op het
invoegen van een artikel 34a (zie onderdeel AB) wordt het opschrift van
paragraaf 5.1 gewijzigd.
Y
Naar huidig recht beperkt de bewaarplicht van artikel 33 Wwft zich
hoofdzakelijk tot de documenten en informatie die gebruikt zijn voor de
identificatie van een cliënt, diens gemachtigde of UBO, en de verificatie
van de identiteit. Ter implementatie van artikel 40 van de vierde
anti-witwasrichtlijn wordt middels een nieuw eerste lid verduidelijkt, dat
ook de informatie vergaard uit hoofde van de overige cliëntenonderzoeksmaatregelen bewaard dient te worden. Zo dient bijvoorbeeld de informatie die een instelling op basis van redelijke maatregelen verwerft over
de eigendom- en zeggenschapsstructuur van een cliënt (zie ook artikel 3,
tweede lid, onderdeel b) te worden vastgelegd. De instelling dient daarbij
ook vast te leggen welke maatregelen zijn genomen om deze structuur in
beeld te brengen. Bij het nemen van redelijke maatregelen ten einde de
eigendom- en zeggenschapsstructuur van een cliënt in kaart te brengen,
verwerft een instelling eveneens inzicht in de aard en omvang van een
door een UBO gehouden uiteindelijk belang. Ook deze informatie dient op
grond van het eerste lid te worden vastgelegd.
Hetzelfde geldt voor de beschikbare informatie met betrekking tot het doel
en de aard van een zakelijke relatie. Ook die moet worden vastgelegd. De
vastlegging hiervan draagt in belangrijke mate bij aan de risicobeoordeling die een instelling ten aanzien van de voorgenomen dienstverlening
aan een cliënt kan maken. Ook voor het identificeren van een ongebruikelijke transactie is een goede vastlegging van het doel en de aard van de
beoogde dienstverlening van belang. Deze verplichting geldt reeds op
grond van huidig recht. De afzonderlijke verwijzingen naar de aard van de
dienstverlening in het huidige artikel 33 komen, in het licht van het
voorgestelde eerste lid van dit artikel, te vervallen.
Met betrekking tot het voorgestelde eerste lid is tot slot van belang om op
te merken dat ook de informatie verkregen in het kader van het vereenvoudigd of verscherpt cliëntenonderzoek door de instelling dient te
worden vastgelegd en bewaard. Daarbij gaat het onder meer om de
informatie die met betrekking tot een respondentinstelling wordt
verzameld op grond van artikel 8, vierde lid, van dit wetsvoorstel en om
de redelijke maatregelen die worden genomen om inzicht te verwerven in
de herkomst van het vermogen van een PEP, alsmede de naar aanleiding
daarvan vergaarde informatie (artikel 8, vijfde lid, onderdeel b, onder 2°).
In het tweede lid van artikel 33 wordt gespecificeerd welke gegevens en
documenten, gebruikt voor de identificatie van de cliënt en de verificatie
van diens identiteit, bewaard moeten worden. Daarbij worden de
bestaande verplichtingen op grond van artikel 33 grotendeels gevolgd.
Er wordt een nieuw onderscheid aangebracht in het tweede lid, in
aansluiting op de gewijzigde definitie van UBO in artikel 1 en de gewijzigde structuur van artikel 3, tweede tot en met vierde lid. Ten aanzien van
natuurlijke personen, natuurlijke personen die als UBO moeten worden
aangemerkt, vennootschappen en juridische entiteiten, alsmede ten
aanzien van trusts en andere juridische constructies wordt bepaald welke
documenten en gegevens ten minste moeten worden bewaard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

79

Natuurlijke personen, niet zijnde een UBO, zijn doorgaans de cliënt van
een instelling, of anders de persoon die namens de cliënt optreedt. Hierbij
kan het ook gaan om de trustee die een trust vertegenwoordigt, of de
vennoot die zich ten behoeve van een personenvennootschap tot een
instelling wendt. Het voorgestelde artikel 33 voorziet niet in een wijziging
van de documenten en gegevens die van deze personen moeten worden
vastgelegd en bewaard.
Op grond van artikel 3 is een instelling verplicht de identiteit van een UBO
vast te stellen en redelijke maatregelen te nemen om zijn identiteit te
verifiëren. Van een instelling wordt in dit kader verwacht dat ten minste de
achternaam en voornaam of voornamen van de natuurlijke persoon in
kwestie worden vastgelegd en bewaard. Voorts dient een instelling de
gegevens en documenten vast te leggen die zijn gebruikt bij de redelijke
maatregelen die door de instelling worden genomen om de identiteit van
de UBO te verifiëren. Onder het verifiëren van de identiteit wordt op
grond van artikel 1 verstaan dat door de instelling wordt vastgesteld dat
de (door de cliënt) opgegeven identiteit van de UBO overeenkomt met de
werkelijke identiteit, althans, dat daartoe redelijke maatregelen worden
genomen. Ten opzichte van het huidige artikel 33 wordt verduidelijkt dat
het niet alleen gaat om het vastleggen van de redelijke maatregelen die
zijn genomen om de identiteit te verifiëren, maar vooral ook om het
daarmee behaalde resultaat.
Anders dan artikel 33 naar huidig recht, voorziet het onderhavige artikel in
een onderscheid tussen enerzijds vennootschappen en andere juridische
entiteiten en anderzijds trusts en andere juridische constructies. Daarmee
wordt de structuur van de definitie van UBO in de vierde anti-witwasrichtlijn gevolgd. Indien de cliënt van een instelling kwalificeert als
vennootschap of andere juridische entiteit, geldt een bewaarplicht die
overeenkomt met de bewaarplicht die naar huidig recht van toepassing is
ten aanzien van rechtspersonen. Ten aanzien van trusts en soortgelijke
juridische constructies wordt tot slot van instellingen verwacht dat zij een
omschrijving van de betreffende trust of juridische constructie vastleggen,
waarbij het ten minste gaat om de aard van en het doel waarmee de trust
of juridische constructie is opgezet. Daarnaast is het ten aanzien van trusts
en soortgelijke juridische constructies relevant om vast te leggen door het
recht van welk land zij worden beheerst.
Informatie over een trustee, een vennoot of ander natuurlijk persoon die
namens een vennootschap, juridische entiteit, trust of juridische
constructie optreedt, dient eveneens te worden vastgelegd. Datzelfde
geldt voor de informatie over de UBO(«s) van deze partijen. Hiernaar
wordt in de onderdelen c en d van het tweede lid niet afzonderlijk
verwezen, omdat de onderdelen a en b van dit lid volstaan.
Met voornoemde wijzigingen in artikel 33, tweede lid (nieuw), kunnen het
tweede en derde lid van artikel 33, zoals deze luiden naar huidig recht,
komen te vervallen. Tot slot worden aan artikel 33 twee leden toegevoegd,
ten einde te bewerkstelligen dat instellingen in staat zijn om snel en
volledig te reageren op verzoeken om informatie van de FIU en de
toezichthoudende autoriteiten. Deze systemen moeten voorzien in een
efficiënte en zorgvuldige wijze van informatieverstrekking aan de FIU en
toezichthoudende autoriteiten. Daarnaast dienen deze systemen door
middel van een adequate beveiliging de vertrouwelijkheid van de
informatieverzoeken en de verstrekte informatie te waarborgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

80

Z
Met het oog op de in onderdeel X voorgestelde wijziging van het opschrift
van paragraaf 5.1, kan het opschrift van paragraaf 5.2 hier komen te
vervallen. In plaats hiervan zal een nieuwe paragraaf 5.2 worden
ingevoegd na artikel 34, met betrekking tot gegevensbescherming. Zie
hiervoor onderdeel AB.
AA
Met het huidige artikel 34 van de Wwft is artikel 40, eerste lid, onderdeel
b, van de vierde anti-witwasrichtlijn geïmplementeerd. Op grond van
artikel 34 Wwft dienen de gegevens die bij een melding van een ongebruikelijke transactie aan de FIU moeten worden verstrekt, gedurende een
periode van vijf jaar na het doen van de melding op opvraagbare wijze
worden bewaard.
Aan deze bewaarplicht worden twee elementen toegevoegd, ter implementatie van overige artikelen van de vierde anti-witwasrichtlijn.
Op grond van artikel 48, eerste en tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn dienen toezichthoudende autoriteiten in staat te worden gesteld
om op effectieve wijze te kunnen toezien op de naleving van de verplichtingen die voortvloeien uit de richtlijn door de instellingen. Daartoe
dienen toezichthouders onder meer te beschikken over bevoegdheden om
te kunnen afdwingen dat alle informatie die van belang is voor het
toezicht op de naleving aan hen ter beschikking wordt gesteld. Deze
bevoegdheden komen de toezichthouders toe op grond van titel 5.2 van
de Awb. Middels een wijziging van het onderhavige artikel wordt beoogd
aan de bevoegdheid van de toezichthouders om inzage te vorderen in de
zakelijke gegevens van een instelling nadere praktische betekenis te geven
voor de toezichtpraktijk, voor zover het gaat om het toezicht op de
naleving van de meldplicht.
Instellingen worden op grond van artikel 34, eerste lid, onderdeel b,
verplicht om een afschrift van de melding van een ongebruikelijke
transactie bij de FIU vast te leggen en te bewaren. Het meldportaal van de
FIU biedt reeds de mogelijkheid om een kopie van de ingezonden
melding, inclusief de daarmee verstrekte gegevens, op te slaan. Gebruik
maken van deze mogelijkheid wordt verplicht gemaakt. Het daarmee
verkregen afschrift van de melding dient gedurende een periode van vijf
jaar na het doen van de melding te worden bewaard.
In combinatie met de in het voorgestelde eerste lid, onderdeel c,
geïntroduceerde verplichting voor instellingen om ook de bevestiging van
ontvangst van een melding door de FIU te bewaren, leidt dit ertoe dat de
toezichthouders beter in staat zullen zijn om te beoordelen of een
instelling juist en volledig gevolg heeft gegeven aan de verplichtingen van
artikel 16 omtrent de meldplicht. Een toezichthouder kan hierdoor, bij het
vorderen van inzage in een cliëntdossier van een instelling, controleren of
een melding onder opgave van de juiste en volledige gegevens heeft
plaatsgevonden en in die vorm door de FIU is ontvangen.
AB
Met dit onderdeel wordt een paragraaf met betrekking tot gegevensbescherming ingevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

81

Zoals in paragraaf 4 van het algemeen deel van deze toelichting is
omschreven, vormt de Algemene verordening gegevensbescherming het
algemene kader voor het verwerken van persoonsgegevens. Deze
verordening is van toepassing op persoonsgegevens die uit hoofde van
de Wwft worden verwerkt door instellingen. De vierde anti-witwasrichtlijn
voorziet voorts in enkele bepalingen specifiek met betrekking tot het
verwerken van persoonsgegevens in het kader van het voorkomen van
witwassen of financieren van terrorisme. Deze bepalingen worden
middels het onderhavige artikel in de Wwft geïmplementeerd.
In artikel 41, tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn komt in de
eerste plaats het beginsel van doelbinding tot uitdrukking. Doelbinding
vormt het centrale beginsel voor het verwerken van persoonsgegevens op
grond van de Algemene verordening gegevensbescherming. Het
uitgangspunt van doelbinding is dat gegevens worden verzameld voor
een welbepaald, uitdrukkelijk omschreven en gerechtvaardigd doel en
vervolgens niet verder op een met dat doel onverenigbare wijze mogen
worden verwerkt. Op grond van artikel 41, tweede lid, van de vierde
anti-witwasrichtlijn worden persoonsgegevens door instellingen op basis
van de Wwft alleen verwerkt met het oog op het voorkomen van
witwassen en financieren van terrorisme en niet verder verwerkt op een
manier die niet verenigbaar is met dat doel. De vierde anti-witwasrichtlijn
specificeert nog dat commerciële doelen in elk geval niet met dit doel
verenigbaar zijn. Een en ander wordt middels het eerste lid van het
voorgestelde artikel 34a geïmplementeerd. Persoonsgegevens die uit
hoofde van de Wwft zijn verzameld kunnen dan ook alleen voor een ander
doel worden verwerkt, indien dat doel verenigbaar is met het doel
waarvoor de persoonsgegevens aanvankelijk zijn verzameld: het
voorkomen van witwassen of financieren van terrorisme.
Artikel 6, vierde lid, van de Algemene verordening gegevensbescherming
noemt verschillende factoren aan de hand waarvan door een instelling
kan worden bepaald of de verdere verwerking van persoonsgegevens
verenigbaar is met het doel waarvoor de persoonsgegevens aanvankelijk
zijn verzameld. Daarbij gaat het onder meer om het verband tussen het
doeleinde waarvoor de persoonsgegevens zijn verzameld en het
doeleinde van verdere verwerking, maar ook om de aard van de
persoonsgegevens en de mogelijke gevolgen van verdere verwerking
voor betrokkenen. Aan de hand van deze factoren zal een instelling per
concreet geval moeten beoordelen of verdere verwerking van de
persoonsgegevens voor een ander doel dan het voorkomen van
witwassen of financieren van terrorisme gerechtvaardigd is. In artikel 41,
tweede lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn is bepaald dat het verder
verwerken van persoonsgegevens voor commerciële doeleinden niet kan
worden beschouwd als verenigbaar met het doel van het voorkomen van
witwassen en financieren van terrorisme.
Het voorgaande neemt niet weg dat dezelfde persoonsgegevens voor
meerdere doeleinden kunnen worden verzameld. De persoonsgegevens
die door een instelling uit hoofde van de verplichtingen van de Wwft
worden verzameld, zullen doorgaans ook voor andere doeleinden worden
verzameld. Zo zal een deel van de gegevens die in het kader van het
cliëntenonderzoek door een instelling wordt verzameld, doorgaans ook
worden verzameld met het oog op de uitvoering van een overeenkomst of
om te voldoen aan een andere wettelijke verplichting. In deze gevallen
kan, op grond van de Algemene verordening gegevensbescherming of
een bijzondere wettelijke regeling, wel verdere verwerking voor een
niet-verenigbaar doel zijn toegestaan. Hoewel er in een dergelijk geval
sprake is van dezelfde persoonsgegevens, zal een instelling moeten
vaststellen met het oog op welk doel deze persoonsgegevens zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

82

verzameld en aan de hand daarvan vaststellen of verdere verwerking van
deze persoonsgegevens is toegestaan.
Op grond van het voorgestelde tweede lid van artikel 34a, dient een
instelling aan nieuwe cliënten informatie te verstrekken met betrekking tot
de geldende wettelijke verplichtingen bij de verwerking van persoonsgegevens uit hoofde van de Wwft. Deze verplichting vloeit voort uit de
Algemene verordening gegevensbescherming en laat onverlet het
bepaalde in de artikelen 12 tot en met 14 van deze verordening. Artikel 41,
derde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn verduidelijkt dat deze
verplichting uit de Algemene verordening gegevensbescherming met zich
brengt dat instellingen voor het aangaan van een zakelijke relatie of het
verrichten van een incidentele transactie hun cliënten informeren over de
wettelijke verplichtingen voor het verwerken van persoonsgegevens op
grond van de Wwft. Daarbij kan onder meer gedacht worden aan de
wettelijke bewaartermijn.
Ter implementatie van artikel 40, eerste lid, vierde alinea, van de vierde
anti-witwasrichtlijn wordt in artikel 34a, derde lid, verduidelijkt dat de op
grond van de Wwft verzamelde persoonsgegevens vernietigd dienen te
worden bij het verstrijken van de bewaartermijn van vijf jaar (artikel 33 en
34). Zoals dit ook voor de toepassing van het eerste lid het geval is, geldt
hierbij dat persoonsgegevens die tevens voor andere doeleinden zijn
verzameld, op grond van andere wet- en regelgeving aan afwijkende
bewaartermijnen onderworpen kunnen zijn.
AC
Met het oog op het invoegen van een artikel 35a (zie onderdeel AE), wordt
het opschrift van paragraaf 5.3 met dit onderdeel gewijzigd.
AD
Artikel 35 verplicht een instelling te voorzien in relevante opleidingen voor
haar werknemers, zodat zij in staat zijn om een ongebruikelijke transactie
te herkennen en om een cliëntenonderzoek goed en volledig uit te voeren.
Volledigheidshalve wordt hier met de onderhavige wijziging aan
toegevoegd dat deze opleidingen dienen te zijn afgestemd op de risico’s,
aard en omvang van de instelling. Hiermee wordt bewerkstelligd dat
werknemers over voldoende kennis en vaardigheden beschikken om de
vereisten van de Wwft te kunnen naleven, zoals deze van toepassing zijn
op de instelling waarvoor zij werkzaam zijn.
Aanvullend wordt bepaald dat deze verplichting ook geldt ten aanzien van
de dagelijks beleidsbepalers van een instelling. In de praktijk is gebleken
dat de huidige verwijzing naar de werknemers van een instelling onder
omstandigheden niet afdoende is om daaronder ook de partners van een
advocatenkantoor te rekenen.43 Aangenomen kan worden dat het doel en
de strekking van artikel 46, eerste lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn
met zich brengt dat deze verplichting ook geldt voor personen die in de
hoedanigheid van partner niet als werknemer van de instelling kwalificeren, maar die desalniettemin een belangrijke rol kunnen spelen bij de
totstandkoming van het beleid en de procedures voor de naleving van de
Wwft.

43

Beslissing van het Hof van Discipline d.d. 11 juli 2016 (ECLI:NL:TAHVD:2016:152).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

83

AE
Dit onderdeel is de implementatie van het bepaalde in artikel 47, derde lid,
van de vierde anti-witwasrichtlijn. Op grond van dit artikel zijn de lidstaten
gehouden de nodige maatregelen te nemen om te voorkomen dat ter zake
veroordeelde criminelen of hun medeplichtigen een leidinggevende
functie hebben of UBO zijn van bepaalde instellingen. Teneinde een
praktische invulling aan dit vereiste te geven, wordt in het nieuwe artikel
35a bepaald dat de natuurlijke personen, rechtspersonen of vennootschappen die beroepsactiviteiten uitoefenen als belastingadviseur,
accountant, advocaat, notaris of makelaar, op verzoek van de toezichthoudende autoriteit een verklaring omtrent gedrag moeten kunnen
overleggen.
Het verzoek van de toezichthoudende autoriteit om een verklaring omtrent
gedrag kan zijn ingegeven door verschillende omstandigheden. Een
toezichthoudende autoriteit kan bijvoorbeeld verzoeken om een verklaring
omtrent gedrag bij het nieuw aantreden van een beleidsbepaler, maar ook
indien de toezichthoudende autoriteit met betrekking tot een zittend
beleidsbepaler concrete signalen ontvangt die wijzen op mogelijk
crimineel gedrag.
In het geval van een natuurlijke persoon gaat het om een verklaring
omtrent gedrag van de natuurlijke persoon zelf. In het geval van een
rechtspersoon of vennootschap moeten de (mede) beleidsbepalers op
verzoek een verklaring omtrent gedrag kunnen overleggen. Een verklaring
omtrent gedrag is een verklaring van de Minister van Veiligheid & Justitie
dat uit een onderzoek met betrekking tot het gedrag van de betrokken
persoon, gelet op het risico voor de samenleving in verband met het doel
waarvoor de afgifte van de verklaring is gevraagd en na afweging van het
belang van de betrokkene, niet is gebleken van bezwaren tegen die
persoon.
AF tot en met AI
De onderdelen AF tot en met AI voorzien in (wijzigingen van) het
overgangsrecht.
Met onderdeel AF wordt een verwijzing gewijzigd, met het oog op het
nieuw voorgestelde artikel 1a.
Met onderdeel AG komt artikel 37 van de Wwft, dat voorziet in overgangsrecht met betrekking tot reeds verleende ontheffingen, te vervallen. Dit
houdt verband met het vervallen van de grondslag voor het verlenen van
ontheffingen in artikel 3 Wwft. Er zijn tot op heden geen ontheffingen
verleend op grond van dit artikel, zodat het niet noodzakelijk is te voorzien
in overgangsrecht. Op grond van de vierde anti-witwasrichtlijn kan nog
slechts ontheffing worden verleend, indien een instelling incidenteel of in
zeer beperkte mate financiële activiteiten verricht. Het voorgestelde artikel
1c Wwft voorziet in de mogelijkheid om bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur regels te stellen met betrekken tot het verlenen van
een dergelijke ontheffing door de Minister van Financiën.
Artikel 38 van de Wwft voorziet in overgangsrecht met betrekking tot het
cliëntenonderzoek naar reeds bestaande cliënten. Het artikel heeft
betrekking op de gevallen waarin op grond van de Wwft, maar voor het in
werking treden van de onderhavige wet, cliëntenonderzoek is verricht.
Instellingen dienen er voor zorg te dragen dat het cliëntenonderzoek dat
naar deze cliënten is verricht bij eerste gelegenheid geactualiseerd wordt
conform de bepalingen van de onderhavige wet. Dat betekent dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

84

instellingen bij het verrichten van cliëntenonderzoek rekening dienen te
houden met wijzigingen in de bepalingen met betrekking tot het cliëntenonderzoek, waaronder de risicogebaseerde vaststelling van maatregelen
en de invulling van het UBO- en PEP-begrip. Aan het begrip «bij eerste
gelegenheid» dient door een instelling risicogebaseerd invulling te
worden gegeven. De vierde anti-witwasrichtlijn laat geen ruimte voor het
stellen van concrete termijnen.
Door de instelling dient actief contact te worden gezocht met de cliënt,
zodat de instelling de gelegenheid heeft (aanvullende) cliëntenonderzoeksmaatregelen te treffen. In gevallen waarin zich een hoger risico
voordoet, mag van een instelling worden verlangd dat het voornoemde
klantcontact onverwijld wordt gezocht. Daarbij kan in ieder geval gedacht
worden aan de gevallen waarin een instelling, anders dan voorheen,
verscherpte cliëntenonderzoeksmaatregelen dient te treffen met
betrekking tot een bestaande cliënt. Ook in de gevallen waarin naar huidig
recht op grond van artikel 6 of 7 het cliëntenonderzoek achterwege kon
blijven, maar ten aanzien waarvan het onderhavige wetsvoorstel
voorschrijft dat er (vereenvoudigde) cliëntenonderzoeksmaatregelen
genomen moeten worden, ligt het in de reden dat dit onverwijld in gang
zal worden gezet.
Voor zakelijke relaties met betrekking tot levensverzekeringen geldt op
grond van het derde lid een uitzondering: het cliëntenonderzoek naar de
betreffende cliënten moet plaatsvinden wanneer een geldelijke uitkering
van de levensverzekering plaatsvindt. Dit artikellid omvat geen wijziging
ten opzichte van huidig recht.
Artikel 39 voorziet voorts in overgangsrecht ten aanzien van de in
paragraaf 4.3 van het wetsvoorstel toegevoegde publicatiebevoegdheden
van de toezichthoudende autoriteiten. De bepalingen met betrekking tot
de publicatie van een waarschuwing of verklaring en het openbaar maken
van besluiten tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie zijn niet van
toepassing op overtredingen die zijn begaan voor het in werking treden
van het onderhavige wetsvoorstel. Het tweede lid voorziet in een
uitzondering op dit beginsel. Ten aanzien van banken en beleggingsondernemingen komt de toezichthoudende autoriteit naar huidig recht reeds de
bevoegdheid toe om een verklaring of waarschuwing te publiceren in het
geval van overtredingen gerangschikt in de derde boetecategorie. Deze
bevoegdheid blijft ten aanzien van overtredingen waarop het huidige
artikel 28a van toepassing is en die zijn begaan voor het in werking treden
van dit wetsvoorstel, gehandhaafd. In die gevallen zijn op grond van het
tweede lid vanaf het moment van in werking treden van dit wetsvoorstel
echter wel de aanvullende procedurele waarborgen van toepassing,
waarin dit wetsvoorstel voorziet.
Onderdeel AI voorziet tot slot, middels een nieuw artikel 40 en conform de
aanwijzingen voor de regelgeving (aanwijzing 336), in een dynamische
verwijzing naar de in de wet genoemde richtlijnen en verordeningen
opgenomen, zodat duidelijk wordt wanneer wijzigingen van deze
Europese regelgeving doorwerken in het Nederlands recht.
ARTIKEL II
A
De toezichthoudende autoriteiten kunnen een op grond van de Wft
verleende vergunning van een bank of andere financiële onderneming
intrekken indien de instelling niet langer voldoet aan de bij of krachtens de
Wwft gestelde regels. Dit wordt, ter onderstreping van het belang van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

85

naleving van de Wwft en naar aanleiding van artikel 59, tweede lid,
onderdeel c, van de vierde anti-witwasrichtlijn, met een nieuw onderdeel
toegevoegd aan artikel 1:104, eerste lid, van de Wft. De toezichthoudende
autoriteiten zijn naar huidig recht overigens reeds bevoegd om een
vergunning in te trekken, indien de regels met betrekking tot een integere
uitoefening van een bedrijf (artikel 3:17, 4:11, 4:14 en 4:15 Wft) niet langer
worden nageleefd. Doorgaans zal niet-naleving van de verplichtingen uit
de Wwft tot de conclusie leiden dat van een integere uitoefening van een
bedrijf geen sprake is.
B en C
De onderdelen B en C strekken ter implementatie van artikel 47, tweede
lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn. Ter implementatie van dit artikel
wordt de reikwijdte van artikel 3:8, met betrekking tot de geschiktheid van
dagelijks beleidsbepalers, leden van het toezichthoudend orgaan binnen
een instelling en personen binnen het tweede echelon, uitgebreid ten
aanzien van wisselinstellingen. Op grond van artikel 3:9 van de Wft dient
de betrouwbaarheid van (mede)beleidsbepalers van wisselinstellingen
reeds buiten twijfel te staan.
ARTIKEL III
Ook een vergunning van een trustkantoor moet op grond van de vierde
anti-witwasrichtlijn kunnen worden ingetrokken indien een trustkantoor
de regels ter implementatie van de richtlijn niet naleeft (artikel 59, tweede
lid, onderdeel c, van de vierde anti-witwasrichtlijn – zie ook onderdeel A
van artikel II). Naar huidig recht is het reeds mogelijk om op grond van
artikel 6, onderdeel e, in samenhang met artikel 10, van de Wet toezicht
trustkantoren een vergunning in te trekken indien het trustkantoor niet
voldoet aan het vereiste van een integere bedrijfsvoering. Met de
onderhavige wijziging wordt geëxpliciteerd dat een vergunning van een
trustkantoor kan worden ingetrokken indien een trustkantoor de
bepalingen in de Wwft overtreedt.
ARTIKEL IV
A
Ter implementatie van artikel 47, tweede lid, van de richtlijn wordt een
nieuw artikel 4b toegevoegd aan de Wet op de kansspelen. De betrouwbaarheid en de geschiktheid van de houder van een vergunning, van de
personen die leiding geven aan het beleid van de vergunninghouder op
grond van de Wet op de kansspelen en van de UBO van de vergunninghouder dienen buiten twijfel te staan.
Bij algemene maatregel van bestuur kunnen ter invulling van het
betrouwbaarheid en geschiktheidsvereiste nadere regels gesteld worden
op grond waarvan de betrouwbaarheid en geschiktheid van de in het
eerste lid genoemde personen kan worden getoetst. De vereisten van
betrouwbaarheid en geschiktheid in verband met het voorkomen van
witwassen en terrorismefinanciering zijn niet van toepassing, indien op
grond van artikel 1b, eerste lid, op grond van de Wwft bij ministeriële
regeling vrijstelling wordt verleend aan bepaalde kansspelaanbieders of
indien op grond van de Wet op de kansspelen voor vergunninghouders
reeds vergelijkbare eisen in verband met het voorkomen van witwassen
en terrorismefinanciering worden gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

86

Voorts wordt ook in de Wet op de kansspelen geëxpliciteerd dat een
overtreding van de Wwft een reden kan vormen voor het intrekken van de
vergunning (vgl. de artikelen II en III). Om die reden wordt in artikel 4c,
eerste lid, de mogelijkheid voor de raad van bestuur van de kansspelautoriteit gecreëerd om een verleende vergunning in te trekken in geval van
een overtreding van de in de Wwft gestelde regels door de vergunninghouder. Het tweede lid van artikel 4c regelt de intrekkingsmogelijkheid
voor andere bestuursorganen dan de raad van bestuur van de kansspelautoriteit. Zij kunnen, bij overtreding van de bij of krachtens de Wwft
gestelde regels, tot intrekking van de vergunning overgaan indien de raad
van bestuur in een daartoe strekkend advies aangeeft dat daar reden toe
is. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de burgemeester die een
vergunning heeft verleend voor het aanwezig hebben van speelautomaten
in een inrichting. In het tweede lid van artikel 4c wordt rekening gehouden
met de omstandigheid dat de raad van bestuur van de kansspelautoriteit,
op grond van de Wwft, belast is met de uitvoering en de handhaving van
de bepalingen in de Wwft voor zover het de aanbieders van kansspelen
betreft. Het ligt in de rede dat het advies ook de relevante toezichtbevindingen bevat, zodat het andere bestuursorgaan in staat is zich ervan te
vergewissen of de bevindingen op zichzelf voldoende dragend zijn voor
een intrekkingsbesluit, of dat wellicht ook gebrekkige naleving van de
verplichtingen uit de Wet op de kansspelen aan de orde is (vgl. artikel 3:2
Awb).
B
Onderdeel B betreft een technische wijziging. De verwijzing naar de Wwft
in artikel 33e, derde lid, van de Wet op de kansspelen wordt gewijzigd met
het oog op het nieuw voorgestelde artikel 1a en 1d van de Wwft.
ARTIKEL V
Voorzien wordt in een aanpassing van de Wet op de economische
delicten. In de Wet op de economische delicten is een aantal bepalingen
van de Wwft strafbaar gesteld, waarbij zoveel mogelijk aansluiting is
gezocht bij de strafbaarstelling van overtreding van voorschriften van de
Wwft zoals deze gold voor het in werking treden van het onderhavige
wetsvoorstel.
ARTIKEL VI
A
In artikel 8 van de Advocatenwet wordt de verwijzing naar de artikelen 26
en 27 van deze wet gewijzigd, met het oog op de wijzigingen die in
hoofdstuk 4 worden doorgevoerd. Als gevolg hiervan zullen de handhavingsmaatregelen die op grond van de Wwft kunnen worden opgelegd
aan individuele advocaten door de toezichthoudende autoriteit, op het
tableau worden geregistreerd.
B
Omdat de toezichthoudende autoriteiten met het onderhavige
wetsvoorstel verplicht zullen worden een besluit tot het opleggen van een
bestuurlijke sanctie openbaar te maken, wordt in aansluiting hierop
voorgesteld de mogelijkheden tot inzage van de gegevens die op het
tableau zijn geregistreerd te wijzigen. In aansluiting op het bestaande
wettelijke regime voor inzage van op het tableau ingeschreven informatie
over onder meer aan advocaten opgelegde bestuurlijke maatregelen,
wordt geregeld dat een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

87

sanctie aan een individuele advocaat dat op grond van de Wwft openbaar
is gemaakt, ook via het tableau door een ieder kan worden ingezien.
Omdat op het tableau gegevens worden geregistreerd ten aanzien van
individuele advocaten, heeft het onderhavige artikel uitsluitend betrekking
op de besluiten tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie aan een
individuele advocaat (natuurlijke persoon). Een besluit tot het opleggen
van een bestuurlijke sanctie aan een vennootschap of rechtspersoon kan
niet op het tableau worden geregistreerd. Een dergelijk besluit dient
overeenkomstig het bepaalde in artikel 32f Wwft ten minste via de website
van de toezichthoudende autoriteit openbaar te worden gemaakt.
Uit een nieuw vierde lid van artikel 8a van de Advocatenwet volgt dat de
betreffende gegevens gedurende een periode van vijf jaar door een ieder
kunnen worden ingezien. Hiermee wordt aangesloten bij het bepaalde in
artikel 60, derde lid, van de vierde anti-witwasrichtlijn en het voorgestelde
artikel 32f, zevende lid, Wwft.
Een besluit tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie op grond van de
Wwft kan niet door een ieder via het tableau worden ingezien, indien enig
wettelijk voorschrift daaraan in de weg staat. Hiermee wordt bijvoorbeeld
gedoeld op de gevallen waarin openbaarmaking op grond van artikel 32g
van de Wwft in een zodanige vorm dient te geschieden dat de openbaar te
maken gegevens niet herleidbaar zijn tot een afzonderlijke persoon.
Omdat de registratie op het tableau ten aanzien van individuele advocaten
plaatsvindt, en het dus gaat om tot de persoon van de individuele
advocaat herleidbare informatie, dient toepassing van het bepaalde in
artikel 32g er in dat geval tevens toe te leiden dat deze gegevens op het
tableau niet door een ieder kunnen worden ingezien.
Daarnaast kan gedacht worden aan de gevallen waarin een wettelijk
voorschrift in de weg staat aan de openbaarmaking van de persoonsgegevens die deel uitmaken van het besluit. Hiernaar wordt ook in artikel
32f, zevende lid, van de Wwft verwezen. Omdat de registratie van
gegevens op het tableau plaatsvindt ten aanzien van individuele
advocaten, kan een op het tableau geregistreerd besluit tot het opleggen
van een bestuurlijke sanctie ook in deze gevallen niet door een ieder
worden ingezien.
C, D, E en F
Met het oog op het voorgestelde artikel 24, tweede lid, waarin de deken,
bedoeld in artikel 45a, eerste lid, van de Advocatenwet wordt belast met
het toezicht op de naleving van de Wwft, kan het tweede lid van artikel
45a komen te vervallen. De verwijzingen naar het tweede lid van artikel
45a worden vervangen door verwijzingen naar artikel 24, tweede lid, van
de Wwft.
ARTIKEL VII
De onderhavige wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te
bepalen tijdstip. Dat tijdstip kan verschillend zijn voor de verschillende
artikelen.
Gelet op de implementatietermijn, die op 26 juni 2017 is verstreken, is het
de bedoeling de Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn zo spoedig
mogelijk na totstandkoming in werking te laten treden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

88

TRANSPONERINGSTABEL
Transponeringstabel behorende bij Richtlijn (EU) 2015/849 van het
Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015 inzake de voorkoming
van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of
terrorismefinanciering, tot wijziging van Verordening (EU) nr. 648/2012
van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van Richtlijn
2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad en Richtlijn
2006/70/EG van de Commissie (PbEU 2015, L 141).
Artikel, -lid of -onderdeel
richtlijn

Te implementeren in

Bijzonderheden

Artikel 1, eerste lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 1, tweede lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit de artikelen
420bis tot 423 van het
Wetboek van Strafrecht

Artikel 1, derde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit de artikelen
420bis tot 423 van het
Wetboek van Strafrecht

Artikel 1, vierde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit de artikelen
420bis tot 423 van het
Wetboek van Strafrecht

Artikel 1, vijfde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit de artikelen
420bis tot 423 van het
Wetboek van Strafrecht

Artikel 1, zesde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit de artikelen
420bis tot 423 van het
Wetboek van Strafrecht

Artikel 2, eerste lid

Artikel 1a, eerste tot en met
vierde lid, Wwft

Artikel 2, tweede lid

Artikel 1b, eerste en tweede
lid, Wwft

Artikel 2, tweede lid, van de
richtlijn betreft een facultatieve bepaling voor een
vrijstelling van de verplichtingen van de Wwft. Er wordt
voorzien in een grondslag om
hier bij lagere regelgeving
gebruik van te kunnen maken.
Zie ook de artikelsgewijze
toelichting bij Artikel I,
onderdeel A.

Artikel 2, derde lid

Artikel 1c, eerste lid, Wwft

Artikel 2, derde lid, van de
richtlijn betreft een facultatieve bepaling voor een
ontheffing van de verplichtingen van de Wwft. Er wordt
voorzien in een grondslag om
bij algemene maatregel van
bestuur te bepalen in welke
gevallen de Minister van
Financiën een ontheffing kan
verlenen. Zie ook de artikelsgewijze toelichting bij Artikel I,
onderdeel A.

Artikel 2, vierde lid

Artikel 1c, eerste lid, Wwft

Artikel 2, vijfde lid

Artikel 1c, eerste lid, Wwft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

89

Artikel, -lid of -onderdeel
richtlijn

Te implementeren in

Bijzonderheden

Artikel 2, zesde lid

Artikel 1c, eerste lid, Wwft

Volgt voor het overige reeds
uit artikel 3:2 van de
Algemene wet bestuursrecht

Artikel 2, zevende lid

Artikel 1b, eerste lid, en
artikel 1c, eerste lid, Wwft

Volgt voor het overige reeds
uit artikel 3:2 van de
Algemene wet bestuursrecht

Artikel 2, achtste lid

Artikel 1c, eerste lid, Wwft

Artikel 2, negende lid

Artikel 1b, eerste lid, 1c,
eerste lid, en artikel 1f Wwft.

Artikel 3, eerste lid

Artikel 1a, tweede lid, Wwft

Artikel 3, tweede lid

Artikel 1a, derde lid, Wwft

Artikel 3, derde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit de artikelen
420bis tot 423 van het
Wetboek van Strafrecht

Artikel 3, vierde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit de artikelen
420bis tot 423 van het
Wetboek van Strafrecht

Artikel 3, vijfde lid

Behoeft geen implementatie

Het aanwijzen van een
zelfregulerend orgaan betreft
een facultatieve bepaling
waarvan geen gebruik wordt
gemaakt. Het is derhalve niet
nodig dit begrip te definiëren.

Artikel 3, zesde lid

Artikel 1, eerste en derde lid,
Wwft

Artikel 3, zevende lid

Artikel 1a, vierde lid,
onderdeel f, Wwft

Artikel 3, achtste lid

Artikel 1, eerste lid, Wwft

Artikel 3, negende lid

Artikel 1, eerste lid, Wwft

Artikel 3, tiende lid

Artikel 1, eerste lid, Wwft

Artikel 3, elfde lid

Artikel 1, eerste lid, Wwft

Artikel 3, twaalfde lid

Artikel 1, eerste lid, Wwft

Artikel 3, dertiende lid

Artikel 1, eerste lid, Wwft

Artikel 3, veertiende lid

Artikel 1a, vierde lid,
onderdeel j, Wwft

Artikel 3, vijftiende lid

Artikel 1, eerste lid, Wwft

Artikel 3, zestiende lid

Artikel 1, eerste lid, Wwft

Artikel 3, zeventiende lid

Artikel 1, eerste lid, Wwft

Artikel 4

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Vormt een onderdeel van de
nationale risicobeoordeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

90

Artikel, -lid of -onderdeel
richtlijn

Te implementeren in

Bijzonderheden

Artikel 5

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Het betreft een facultatieve
bepaling om strengere
bepalingen aan te nemen of te
handhaven om witwassen en
financieren van terrorisme te
voorkomen. Hiervan wordt
gebruik gemaakt met artikel
31, derde lid, en artikel 32,
Wwft, voor zover deze
bepalingen betrekking hebben
op trustkantoren. Zie ook de
artikelsgewijze toelichting bij
Artikel I, onderdeel W.

Artikel 6

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 7

Artikel 1f Wwft

Artikel 8, eerste lid

Artikel 2b, eerste en tweede
lid, Wwft

Artikel 8, tweede lid

Artikel 2b, derde en vierde
lid, Wwft

Artikel 8, derde lid

Artikel 2c, eerste en tweede
lid, Wwft

Artikel 8, vierde lid

Artikel 2c, tweede lid, Wwft
en artikel 2d, tweede en
vierde lid, Wwft

Artikel 8, vijfde lid

Artikel 2c, derde en vierde
lid, Wwft

Artikel 9

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 10

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving,
alsmede – voor zover het
regelgeving met betrekking
tot het voorkomen van
misbruik van aandelen aan
toonder betreft – middels
een separaat wetsvoorstel.

Voor zover artikel 10 van de
vierde anti-witwasrichtlijn
betrekking heeft op een
verbod voor anonieme
rekeningen, wordt hierin
voorzien met artikel 53 van de
Algemene wet inzake
rijksbelastingen.

Artikel 11, onderdeel a

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Dit volgde reeds uit artikel 3,
vijfde lid, onderdeel a, Wwft

Artikel 11, onderdeel b

Artikel 3, vijfde lid, onderdeel b en onderdeel g, Wwft

Artikel 11, onderdeel c

Artikel 3, zesde lid, Wwft

Artikel 11, onderdeel d

Artikel 3, zevende lid, Wwft

Artikel 11, onderdeel e

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 3, vijfde
lid, onderdeel c, Wwft

Artikel 11, onderdeel f

Artikel 3, vijfde lid, onderdeel d, Wwft

Volgde reeds uit artikel 3,
vijfde lid, onderdeel d, Wwft
(oud)

Artikel 12, eerste lid

Artikel 7, eerste tot en met
derde lid, Wwft

Het betreft een facultatieve
bepaling waarvan naar huidig
recht reeds gebruik wordt
gemaakt. Zie ook de artikelsgewijze toelichting bij Artikel I,
onderdeel G.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

91

Artikel, -lid of -onderdeel
richtlijn

Te implementeren in

Bijzonderheden

Artikel 12, tweede lid

Artikel 7, vierde lid, Wwft

Artikel 13, eerste lid, onderdeel a

Artikel 3, derde en vierde lid,
Wwft.

Voor het overige volgt dit
reeds uit artikel 3, tweede lid,
onderdeel a, en artikel 11
Wwft

Artikel 13, eerste lid, onderdeel b

Artikel 3, derde en vierde lid,
Wwft.

Voor het overige volgt dit
reeds uit artikel 3, tweede lid,
onderdeel b, Wwft

Artikel 13, eerste lid, onderdeel c

Artikel 3, derde en vierde lid,
Wwft.

Voor het overige volgt dit
reeds uit artikel 3, tweede lid,
onderdeel c, Wwft

Artikel 13, eerste lid, onderdeel d

Artikel 3, derde, vierde en
elfde lid, Wwft.

Voor het overige volgt dit
reeds uit artikel 3, tweede lid,
onderdeel d.

Artikel 13, eerste lid, laatste
alinea

Artikel 3, tweede lid,
onderdeel e en f, Wwft.

Voor het overige volgt dit
reeds uit artikel 3, tweede lid,
onderdelen e, f en g, Wwft
(oud)

Artikel 13, tweede lid

Artikel 3, achtste lid, Wwft

Artikel 13, derde lid

Artikel 3, negende lid, Wwft

Artikel 13, vierde lid

Artikel 3, achtste lid, Wwft

Artikel 13, vijfde lid

Artikel 3a Wwft

Artikel 13, zesde lid

Artikel 4, vijfde lid, Wwft

Artikel 14, eerste lid

Artikel 4, eerste lid, Wwft

Artikel 14, tweede lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 4,
tweede lid, Wwft. Het betreft
een facultatieve bepaling
waarvan naar huidig recht
reeds gebruik wordt gemaakt.

Artikel 14, derde lid

Artikel 4, derde lid, Wwft

Het betreft een facultatieve
bepaling waarvan naar huidig
recht reeds gebruik wordt
gemaakt. Zie ook de artikelsgewijze toelichting bij Artikel I,
onderdeel D.

Artikel 14, vierde lid, eerste
alinea

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit de artikelen 5,
eerste en tweede lid, artikel
16, vierde lid, Wwft

Artikel 14, vierde lid, tweede
alinea

Artikel 1a, vijfde lid, Wwft

Artikel 14, vijfde lid

Artikel 3, tweede lid,
onderdeel d, en elfde lid,
Wwft

Artikel 15, eerste lid

Artikel 6, eerste lid, Wwft

Artikel 15, tweede lid

Artikel 6, tweede lid, Wwft

Artikel 15, derde lid

Artikel 6, vierde lid, Wwft

Artikel 16

Artikel 6, eerste lid, Wwft

Artikel 17

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Volgde reeds uit artikel 3,
tweede lid, onderdeel d, en
achtste lid, Wwft (oud)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

92

Artikel, -lid of -onderdeel
richtlijn

Te implementeren in

Artikel 18, eerste lid, eerste
alinea

Artikel 8, eerste en vierde tot
en met negende lid, en
artikel 5, vijfde lid, Wwft

Artikel 18, eerste lid, tweede
alinea

Artikel 8, tiende lid, Wwft

Artikel 18, tweede lid

Artikel 8, derde lid, Wwft

Artikel 18, derde lid

Artikel 8, tweede lid, Wwft

Artikel 18, vierde lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 19

Artikel 8, vierde lid, Wwft

Artikel 20

Artikel 8, vijfde lid, Wwft

Artikel 21

Artikel 8, zesde lid, Wwft

Artikel 22

Artikel 8, zevende lid, Wwft

Artikel 23

Artikel 8, achtste lid, Wwft

Artikel 24

Artikel 5, vijfde lid, Wwft

Artikel 25

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Artikel 26, eerste lid

Artikel 5, eerste lid,
onderdeel a, Wwft

Artikel 26, tweede lid, eerste
volzin

Artikel 5, eerste lid,
onderdeel a, onder 5° Wwft

Artikel 26, tweede lid, tweede
volzin

Artikel 5, eerste lid,
onderdeel e, Wwft

Artikel 27, eerste lid

Artikel 5, eerste lid,
onderdeel b, Wwft volstaat

Artikel 27, tweede lid

Artikel 5, eerste lid,
onderdeel c, Wwft volstaat

Artikel 28

Artikel 5, tweede lid, Wwft

Artikel 29

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 30

Implementatie voorzien door
middel van concept
wetsvoorstel Implementatiewet registratie uiteindelijk
belanghebbenden.

Artikel 31

Implementatie voorzien door
middel van concept
wetsvoorstel Implementatiewet registratie uiteindelijk
belanghebbenden.

Artikel 32, eerste lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Bijzonderheden

Volgt reeds uit artikel 5, eerste
lid, onderdelen a en b, Wwft.
Het betreft een facultatieve
bepaling waarvan naar huidig
recht reeds gebruik wordt
gemaakt.

Het betreft een facultatieve
bepaling waarvan gebruik
wordt gemaakt. Zie ook de
artikelsgewijze toelichting bij
Artikel I, onderdeel E.

Volgt reeds uit artikel 12,
eerste lid, Wwft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

93

Artikel, -lid of -onderdeel
richtlijn

Te implementeren in

Bijzonderheden

Artikel 32, tweede lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

De Europese Commissie heeft
kennis van de naam en het
adres van de Financiële
inlichtingen eenheid Nederland.

Artikel 32, derde lid

Artikel 13, aanhef en
onderdeel g, Wwft

Volgt voor het overige reeds
uit de artikelen 12, 13 en 17
Wwft en de artikelen 1 tot en
met 3 Instellingsbesluit FIU

Artikel 32, vierde lid, eerste
volzin

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 14,
derdelid, Wwft.

Artikel 32, vierde lid

Artikel 14a, eerste lid, Wwft

Artikel, vierde lid, laatste
volzin

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Artikel 32, vijfde lid

Artikel 14a, tweede lid, Wwft

Artikel 32, zesde lid

Artikel 14a, derde lid, Wwft

Artikel 32, zevende lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 94 en
94a van het Wetboek van
Strafvordering.

Artikel 32, achtste lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 13,
onderdeel a en d, Wwft.

Artikel 33, eerste lid

Artikel 17, tweede lid, Wwft

Volgt voor het overige reeds
uit artikel 16 Wwft

Artikel 33, tweede lid

Artikel 2d, derde lid, Wwft

Artikel 34, eerste lid

Behoeft geen implementatie

Artikel 34, tweede lid

Artikel 1a, vijfde lid, Wwft

Artikel 35

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit de artikelen
420bis en 421 van het
Wetboek van Strafrecht

Artikel 36, eerste lid

Artikel 25, eerste en tweede
lid, Wwft

Volgt reeds uit artikel 25 Wwft
(oud)

Artikel 36, tweede lid

Artikel 25, derde lid, Wwft

Artikel 37

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Artikel 38

Artikel 20b Wwft

Artikel 39, eerste lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit de artikel 23,
eerste tot en met derde lid,
Wwft

Artikel 39, tweede lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 23,
eerste tot en met derde lid,
Wwft

Artikel 39, derde lid

Artikel 23, vijfde lid, onder
1°, Wwft

Artikel 39, vierde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 13,
aanhef en onderdeel a en b,
van de Wwft.

Het betreft een facultatieve
bepaling waarvan geen
gebruik wordt gemaakt.

Volgt reeds uit de artikelen 19
en 20 Wwft

Volgt reeds uit artikel 23,
vijfde lid, onder 2°, Wwft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

94

Artikel, -lid of -onderdeel
richtlijn

Te implementeren in

Bijzonderheden

Artikel 39, vijfde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 23,
vijfde lid, onder 3°, Wwft

Artikel 39, zesde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 23,
vierde lid, Wwft

Artikel 40, eerste lid, sub a

Artikel 33, eerste tot en met
derde lid, Wwft

Artikel 40, eerste lid, sub b

Artikel 34 Wwft

Artikel 40, eerste lid, laatste
alinea

Artikel 34a, derde lid, Wwft

Volgt voor het overige reeds
uit de Wet bescherming
persoonsgegevens

Artikel 40, tweede lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit de Wet
bescherming persoonsgegevens.1

Artikel 41, eerste lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 41, tweede lid

Artikel 34a, eerste lid, Wwft

Volgt voor het overige reeds
uit de Wet bescherming
persoonsgegevens

Artikel 41, derde lid

Artikel 34a, tweede lid, Wwft

Volgt voor het overige reeds
uit de Wet bescherming
persoonsgegevens

Artikel 41, vierde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 43 van
de Wet bescherming
persoonsgegevens.2

Artikel 42

Artikel 33, vierde en vijfde
lid, Wwft

Artikel 43

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 44

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 45, eerste lid

Artikel 2f, eerste, tweede en
derde lid, Wwft

Artikel 45, tweede lid

Artikel 2, derde lid, Wwft

Artikel 45, derde lid

Artikel 2, eerste lid, Wwft

Artikel 45, vierde lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 45, vijfde lid

Artikel 2f, vierde en vijfde
lid, Wwft

Artikel 45, zesde lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 45, zevende lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 45, achtste lid

Artikel 23a Wwft

Artikel 45, negende lid

Artikel 2e Wwft

Het betreft een facultatieve
bepaling waarvan gebruik
wordt gemaakt. Zie ook de
artikelsgewijze toelichting bij
Artikel I, onderdeel A.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

95

Artikel, -lid of -onderdeel
richtlijn

Te implementeren in

Bijzonderheden

Artikel 45, tiende lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 45, elfde lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 46, eerste lid, eerste
twee alinea’s

Artikel 35 Wwft

Artikel 46, eerste lid, derde
alinea

Artikel 1a, vierde lid, Wwft

Artikel 46, tweede lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 13,
onderdeel e en f, Wwft (oud)

Artikel 46, derde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 13,
onderdeel c, Wwft (oud)

Artikel 46, vierde lid

Artikel 2d, eerste lid, Wwft

Artikel 47, eerste lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 2:54i
Wet op het financieel toezicht,
artikel 2 Wet toezicht
trustkantoren en artikel 1 Wet
op de kansspelen jo. De Wet
bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar
bestuur. Zie voorts Kamerstukken II, 2013/14, 33 996 en
Kamerstukken II, 2015/16, 34
471.

Artikel 47, tweede lid

Artikel 4b Wet op de
kansspelen, artikel 2:54j en
artikel 3:8 Wet op het
financieel toezicht.

Volgt voor het overige reeds
uit artikel 3:9 Wet op het
financieel toezicht en artikel 4,
onderdelen a en b, van de Wet
toezicht trustkantoren en
artikel 1 Wet op de kansspelen
jo. De Wet bevordering
integriteitsbeoordelingen door
het openbaar bestuur. Zie
voorts Kamerstukken II,
2013/14, 33 996 en Kamerstukken II, 2015/16, 34 471.

Artikel 47, derde lid

Artikel 35a Wwft

Artikel 48, eerste lid

Artikel 1d, eerste en vierde
lid, Wwft

Artikel 48, tweede lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

De bevoegdheden van de
toezichthouders volgen reeds
uit titel 5.2 van de Algemene
wet bestuursrecht, met name
de artikelen 5:16, 5:17 en 5:20
van deze wet.
Voor zover artikel 48, tweede
lid, van de vierde antiwitwasrichtlijn betrekking
heeft op financiële, personele
en technische middelen van
de toezichthoudende
autoriteiten behoeft dit geen
implementatie in wet- en
regelgeving.

Artikel 48, derde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit titel 5.2
Algemene wet bestuursrecht

Artikel 48, vierde lid

Artikel 32d Wwft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

96

Artikel, -lid of -onderdeel
richtlijn

Te implementeren in

Artikel 48, vijfde lid

Artikel 27, eerste lid, Wwft

Artikel 48, zesde lid

Artikel 1d, zesde lid, Wwft

Artikel 48, zevende lid

Artikel 1d, zesde lid, Wwft

Artikel 48, achtste lid

Artikel 1d, zesde lid, Wwft

Artikel 48, negende lid

Behoeft geen implementatie

Artikel 48, tiende lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 49

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 50

Artikel 27, tweede lid, Wwft

Artikel 51

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 52

Artikel 13a, eerste lid, Wwft

Artikel 53, eerste lid, eerste
alinea

Artikel 13a, tweede en derde
lid, onderdeel a, Wwft

Artikel 53, eerste lid, tweede
alinea

Artikel 13a, vierde lid, en
artikel 13b, eerste lid, Wwft

Artikel 53, eerste lid, derde
alinea

Artikel 16a Wwft

Artikel 53, tweede lid, eerste
alinea

Artikel 13a, vijfde lid, Wwft

Artikel 53, tweede lid, tweede
alinea

Artikel 17, derde lid, Wwft

Artikel 53, derde lid

Artikel 13a, zesde en achtste
lid, Wwft

Artikel 54

Artikel 13a, tweede lid, en
artikel 13b, tweede lid, Wwft

Artikel 55, eerste lid

Artikel 13b, tweede lid,
onderdeel b, en derde lid,
Wwft

Artikel 55, tweede lid

Artikel 13a, zevende en
achtste lid, Wwft

Artikel 56, eerste lid

Artikel 13c, tweede lid, Wwft

Artikel 56, tweede lid

Artikel 13c, eerste lid, Wwft

Artikel 57

Artikel 13a, derde lid,
onderdeel b, Wwft

Artikel 58, eerste lid

Artikel 28 tot en met 32d
Wwft

Bijzonderheden

Artikel 48, zesde lid, onderdeel
b, van de vierde antiwitwasrichtlijn volgt reeds uit
titel 5.2, in het bijzonder artikel
5:15 tot en met 5:17, van de
Algemene wet bestuursrecht.

Het betreft een facultatieve
bepaling waarvan geen
gebruik wordt gemaakt.

Volgt naar huidig recht reeds
uit artikel 26 tot en met 32
Wwft (oud)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

97

Artikel, -lid of -onderdeel
richtlijn

Te implementeren in

Bijzonderheden

Artikel 58, tweede lid, eerste
alinea

Artikel 28 tot en met 32d
Wwft

Volgt naar huidig recht reeds
uit artikel 26 tot en met 32
Wwft (oud)

Artikel 58, tweede lid, tweede
alinea.

Behoeft geen implementatie.

Het betreft een facultatieve
bepaling waarvan geen
gebruik wordt gemaakt.

Artikel 58, derde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 5:1,
derde lid, Algemene wet
bestuursrecht

Artikel 58, vierde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit titel 5.2 van de
Algemene wet bestuursrecht

Artikel 58, vijfde lid

Artikel 1d, eerste lid, Wwft

Artikel 59, eerste lid

Artikel 28, 29, 30, 32c en 32e
Wwft

Artikel 59, tweede lid,
onderdeel a

Artikel 32e Wwft

Artikel 59, tweede lid,
onderdeel b

Artikel 28 Wwft

Artikel 59, tweede lid,
onderdeel c

Artikel 1:104, eerste lid,
onderdeel #, Wet op het
financieel toezicht, artikel 6,
onderdeel g, Wet toezicht
trustkantoren, artikel 4c Wet
op de kansspelen.

Artikel 59, tweede lid,
onderdeel d

Artikel 32c Wwft

Artikel 59, tweede lid,
onderdeel e

Artikel 30, 31 en 32a Wwft

Artikel 59, derde lid

Artikel 31 en 32 Wwft

Artikel 59, vierde lid

Artikel 29 Wwft

Artikel 60, eerste lid, eerste
alinea

Artikel 32f, eerste lid, Wwft

Artikel 60, eerste lid, tweede
tot en met vijfde alinea

Artikel 32g Wwft

Artikel 60, tweede lid

Artikel 32f, derde tot en met
vijfde lid, Wwft

Artikel 60, derde lid

Artikel 32f, zesde lid, Wwft

Het betreft een facultatieve
bepaling waarvan naar huidig
recht reeds gebruik wordt
gemaakt. Artikel 29 Wwft, met
betrekking tot het opleggen
van een last onder
dwangsom, voorziet in een
handhavingsinstrument
waarin de vierde antiwitwasrichtlijn niet voorziet.
Zie ook de artikelsgewijze
toelichting bij Artikel I,
onderdeel W.

Het betreft een facultatieve
bepaling waarvan gebruik
wordt gemaakt. Zie ook de
artikelsgewijze toelichting bij
Artikel I, onderdeel W.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

98

Artikel, -lid of -onderdeel
richtlijn

Te implementeren in

Bijzonderheden

Artikel 60, vierde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 3:4 van
de Algemene wet bestuursrecht.

Artikel 60, vijfde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 6:162
van het Burgerlijk Wetboek.

Artikel 60, zesde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 6:162
van het Burgerlijk Wetboek.

Artikel 61, eerste lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 61, tweede lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 61, derde lid

Artikel 20a Wwft

Artikel 62, eerste lid

Artikel 27, derde lid, Wwft

Artikel 62, tweede lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Artikel 62, derde lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 63

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 64

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 65

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 66

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 67

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 68

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 69

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Bijlage I

Artikel 3, negende lid, Wwft

Bijlage II

Artikel 6, eerste lid, Wwft

Bijlage III

Artikel 8, tweede lid, Wwft

1
2

Voor zover artikel 61, tweede
lid, van de vierde antiwitwasrichtlijn betrekking
heeft op het melden van
misstanden kan verwezen
worden naar het Meldpunt
misstanden van DNB en het
Meldpunt Financiële Markten
van de AFM.

Volgt reeds uit artikel 1:69,
derde lid, Wft in samenhang
met artikel 2 van de Regeling
taakuitoefening en grensoverschrijdende samenwerking
financiële toezichthouders Wft

Vanaf 25 mei 2018 de Algemene verordening gegevensbescherming.
Idem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

99

Transponeringstabel behorende bij Verordening (EU) 2015/847 van het
Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015 betreffende bij geldovermakingen te voegen informatie en tot intrekking van Verordening (EG) nr.
1781/2006 (PbEU 2015, L 141).
Artikel, -lid of -onderdeel
verordening

Uit te voeren in

Bijzonderheden

Artikel 1 tot en met 16

Behoeven naar hun aard
geen implementatie

De verordening heeft
rechtstreekse werking, zodat
deze artikelen geen implementatie behoeven.
Van de lidstaatopties in artikel
2, vijfde lid, en artikel 16,
tweede en derde lid, van de
verordening wordt geen
gebruik gemaakt.

Artikel 17, eerste lid, eerste
alinea

Artikel 28 tot en met 32d
Wwft

Volgt naar huidig recht reeds
uit artikel 26 tot en met 32
Wwft

Artikel 17, eerste lid, tweede
alinea

Behoeft geen implementatie

Van deze facultatieve bepaling
wordt geen gebruik gemaakt

Artikel 17, tweede lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 5:1,
derde lid, Algemene wet
bestuursrecht

Artikel 17, derde lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 17, vierde lid

Artikel 27, eerste lid, Wwft

Volgt voor het overige reeds
uit titel 5.2 van de Algemene
wet bestuursrecht

Artikel 17, vijfde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 6:162
van het Burgerlijk Wetboek

Artikel 17, zesde lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 6:162
van het Burgerlijk Wetboek.

Artikel 17, zevende lid

Artikel 1d, zesde lid, Wwft

Artikel 18

Artikel 28, 29, 30, 32c en 32e
Wwft

Artikel 19

Artikel 32f tot en met
32jWwft

Artikel 20, eerste lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving.

Artikel 20, tweede lid

Artikel 27, derde lid, Wwft

Artikel 21, eerste lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 21, tweede lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 22, eerste lid

Implementatie door middel
van bestaande regelgeving

Volgt reeds uit artikel 3:4 van
de Algemene wet bestuursrecht

Voor zover artikel 61, tweede
lid, van de vierde antiwitwasrichtlijn betrekking
heeft op het melden van
misstanden kan verwezen
worden naar het Meldpunt
misstanden van DNB en het
Meldpunt Financiële Markten
van de AFM.

Volgt reeds uit titel 5.2
Algemene wet bestuursrecht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

100

Artikel, -lid of -onderdeel
verordening

Uit te voeren in

Artikel 22, tweede lid

Behoeft naar zijn aard geen
implementatie

Artikel 23 tot en met 27

Behoeven naar hun aard
geen implementatie

Bijzonderheden

Deze toelichting wordt ondertekend mede namens de Minister van
Veiligheid en Justitie.
De Minister van Financiën,
J.R.V.A. Dijsselbloem

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 808, nr. 3

101