Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1550
Vragen van de leden Kathmann (PvdA) en Maatoug (GroenLinks) aan de
Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen over het spoedig
uitkeren van de energietoeslag 2023 (ingezonden 20 januari 2023).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen) (ontvangen 15 februari 2023).
Vraag 1
Kent u de berichten «Gemeenten willen energietoeslag 2023 eerder uitkeren»1
en «Wet energietoeslag 2023 waarschijnlijk in juni van kracht»2?
Antwoord 1
Ja, ik heb kennisgenomen van beide berichten.
Vraag 2
Hoe verhoudt uw oproep aan gemeenten om spoedig de energietoeslag 2023
uit te keren met het nieuws dat gemeenten pas over zes maanden de
energietoeslag kunnen gaan uitkeren?
Antwoord 2
In september 2022 heeft het kabinet gemeenten de mogelijkheid geboden om
500 euro van de energietoeslag 2023 aan de energietoeslag 2022 toe te
voegen. Gemeenten kunnen onder de huidige wetgeving de energietoeslag
2022 tot 1 juli 2023 uitkeren.
Overigens wil ik hierbij wel benadrukken dat gemeenten er ook voor kunnen
kiezen zowel voor 2022 als voor 2023 1.300 euro energietoeslag te verstrekken.
Vraag 3
Bent u op de hoogte dat verschillende gemeenten alles in het werk hebben
gesteld om begin 2023 de energietoeslag 2023 uit te keren en tussen kerst en
oud en nieuw te horen hebben gekregen dat ze een half jaar moeten wachten

1

Binnenlands Bestuur, 12 januari 2023, «Gemeenten willen energietoeslag 2023 eerder
uitkeren», (https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/energietoeslag-2023-naar-verwachtingvanaf-juni-uitgekeerd).
2
Divosa, 5 januari 2023, «Wet energietoeslag 2023 waarschijnlijk in juni van kracht»,
(https://www.divosa.nl/nieuws/wet-energietoeslag-2023-waarschijnlijk-juni-van-kracht).

ah-tk-20222023-1550
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

voordat ze hun inwoners kunnen ondersteunen? Zo ja, bent u van mening dat
dit toch een ongewenste maatschappelijke ontwikkeling is?
Antwoord 3
Van een aantal gemeenten heb ik begrepen dat zij de energietoeslag voor
2023 wilden uitkeren vooruitlopend op de nieuwe wet die de bevoegdheid
daarvoor regelt. Vanwege de staatsrechtelijke positie van de Staten-Generaal
als medewetgever, wordt slechts bij uitzondering geanticipeerd op wetgeving
die nog in voorbereiding is. In mijn ogen zijn er nu onvoldoende redenen die
het anticiperen op de nieuwe wet rechtvaardigen.
Door de getroffen koopkrachtmaatregelen die sinds 1 januari jl. zijn ingegaan,
zoals het prijsplafond voor energie, de verhoging van de huur- en zorgtoeslag, de kinderbijslag, het kindgebonden budget en het wettelijk minimumloon, is de situatie nu anders dan vorig jaar. Ook hebben gemeenten, zoals
genoemd, de mogelijkheid om 500 euro eerder uit te keren, om zo kwetsbare
huishoudens extra te ondersteunen. Tevens kunnen kwetsbare huishoudens
met een hoge energierekening die in aanmerking komen voor steun, vanaf
7 februari 2023 terecht bij een noodfonds energie, een initiatief van energieleveranciers en maatschappelijke organisaties. Dit fonds betaalt onder
voorwaarden voor deze huishoudens een deel van de energierekening. Met
deze maatregelen worden kwetsbare huishoudens die dat nodig hebben
ondersteund.
Vraag 4
Wat betekent dit voor gemeenten die alle energietoeslag van 2022 al
uitgekeerd hebben? Hoeveel gemeenten zijn dit? Wat betekent dit voor de
inwoners van deze gemeenten?
Antwoord 4
Gemeenten die hun volledige energietoeslag 2022 reeds uit hebben gekeerd,
kunnen de energietoeslag voor 2023 uitkeren na inwerkingtreding van de
nieuwe wetswijziging. Voor inwoners van deze gemeenten betekent dit dat zij
in de tweede helft van 2023 nogmaals een energietoeslag ontvangen, als zij
aan de voorwaarden voldoen. Afhankelijk van de keuze van de gemeente is
de hoogte van de toeslagen 1.800 euro voor 2022 en 800 euro voor 2023 of
1.300 euro voor beide jaren. Gelet op de beleidsvrijheid van gemeenten, heb
ik geen zicht op hoeveel gemeenten de volledige energietoeslag in 2022
hebben uitgekeerd.
Vraag 5
Bent u het met ons eens dat gemeenten wellicht een andere keuze hadden
gemaakt als zij hadden geweten dat er in 2023 pas vanaf (waarschijnlijk) juni
opnieuw energietoeslag kan worden uitgekeerd?
Antwoord 5
Het zou kunnen dat sommige gemeenten een andere keuze hadden gemaakt.
In mijn contacten met gemeenten zie ik dat er verschillende overwegingen en
behoeften spelen. Er zijn ook gemeenten die aangeven dat het in één keer
uitkeren van de toeslag nadelen kan hebben. Zo zou een periodieke
(gespreide) uitkering in hun optiek beter passen bij periodiek terugkerende
(energie)kosten. De reden om een deel van de energietoeslag 2023 naar
voren te halen, was dat de nood voor inwoners eind 2022 hoger was. Vanaf
2023 zijn namelijk verschillende maatregelen genomen die de financiële
gevolgen van de hoge energieprijzen drukken.
Vraag 6
Ziet u ook dat dit opnieuw leidt tot onzekerheid voor mensen die deze toeslag
echt nodig hebben om rond te kunnen komen?
Antwoord 6
Voorop staat dat mensen met een laag inkomen worden ondersteund bij het
betalen van de energierekening. Zij kunnen rekenen op de energietoeslag als
zij aan de voorwaarden voldoen. Gemeenten informeren hun inwoners
hierover, bijvoorbeeld via brieven en/of de gemeentelijke website. Veel
gemeenten hebben circa 90% van de doelgroep bereikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Daarnaast is er sinds januari jl. een groot pakket aan maatregelen in werking
om de onzekerheid voor huishoudens te beperken.
Vraag 7
Ziet u ook dat de continuïteit van de bedrijfsprocessen, die gemeenten de
afgelopen tijd op stel en sprong hebben ingericht, hierdoor spaak kan gaan
lopen? Wat vindt u hiervan?
Antwoord 7
Uiteraard heb ik begrip voor de uitvoeringsprocessen van gemeenten. Echter,
naast het punt van de uitvoering van de energietoeslag, spelen ook andere
overwegingen mee bij het al dan niet mogen anticiperen op de nieuwe wet.
Dit licht ik toe bij vraag 8. Kort gezegd is de situatie dit jaar anders, omdat er
een breed pakket aan koopkrachtmaatregelen is getroffen. Daarmee is de
noodzaak voor anticiperen onvoldoende te rechtvaardigen.
Vraag 8
Bent u bereid gemeenten, net als in 2022, vooruitlopend op de nieuwe
wettelijke regeling de ruimte te geven om de energietoeslag al begin 2023 uit
te keren? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kunt u op korte termijn dit onomwonden aan gemeenten laten weten, zodat zij niet in problemen komen met de
rechtmatigheid van deze uitgaven?
Antwoord 8
De overwegingen van gemeenten begrijp ik om de energietoeslag vooruitlopend op de nieuwe wet, te willen uitkeren. Maar 2023 is echt een andere
situatie dan 2022. Begin 2022 heb ik gemeenten gevraagd om te starten met
de uitvoering van de energietoeslag voor 2022, vooruitlopend op de
inwerkingtreding van de wet. Er was toen sprake van een uitzonderlijke
situatie door de plotseling enorme stijging van de gasprijzen. Hierdoor
dreigden minima in acute financiële problemen te komen. Dat rechtvaardigde
het al uitvoeren van de wet voordat die in werking was getreden en voordat
het Parlement zich hierover uit had kunnen spreken. Door onder andere de
koopkrachtmaatregelen die ik in het antwoord op vraag 3 heb genoemd, is de
huidige situatie nu anders dan vorig jaar. Mijn inzet is er nu op gericht om
het totstandkomingsproces van de wet zo snel mogelijk te doorlopen.
Vraag 9
Hoe wilt u zorgen dat gemeenten uit eigen middelen de inwoners met een
inkomen boven 120% van het sociaal minimum een variant op de energietoeslag kunnen verstrekken, zonder dat de ontvangers in de knel kunnen komen
met andere toeslagen?
Antwoord 9
Gemeenten hebben beleidsvrijheid bij het bepalen van de inkomensgrens
voor de doelgroep voor de energietoeslag. De hoogte van die inkomensgrens
die gemeenten hanteren voor de doelgroep, heeft geen invloed op de
belastbaarheid van de energietoeslag. De energietoeslag 2023 mag onbelast
worden uitgekeerd, omdat het een eenmalige uitkering is. Dit betekent dat
energietoeslag geen gevolgen heeft voor de inkomensbepaling van andere
fiscale toeslagen.
Ook kan de energietoeslag buiten beschouwing worden gelaten bij vaststelling van het vermogen, bij een verzoek voor kwijtschelding van
gemeentelijke- en waterschapsbelastingen. Aanpassing van de Leidraad
Invorderen 20083 voorziet gemeenten van een grondslag om de energietoeslag, als deze op de spaarrekening opzij is gezet, niet mee te tellen als
vermogen. Dit geldt ook met terugwerkende kracht vanaf 2022.
Vraag 10
Is het u bekend dat de extra middelen die u gemeenten heeft verstrekt voor
de uitbetaling van de energietoeslag bij een flink aantal gemeenten niet
voldoende blijkt? Hoeveel gemeenten zijn dit en hoe groot zijn de tekorten?

3

Staatscourant 2022, 32509 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Hoe gaat u deze tekorten bijpassen, zodat gemeenten de energietoeslag niet
uit eigen middelen hoeven te betalen?
Antwoord 10
De middelen voor de eenmalige energietoeslag 2022 zijn via het gemeentefonds verdeeld. Inherent aan deze systematiek is dat gemeenten naderhand
geen verantwoording hoeven af te leggen over de besteding van de
middelen. Dit brengt beleids- en bestedingsvrijheid met zich mee voor
gemeenten. Een deel van de gemeenten heeft aangegeven middelen te kort
te komen voor de energietoeslag. Tegelijkertijd zijn er gemeenten die
aangeven goed uit te komen of middelen over te hebben. Er zijn geen
aanwijzingen dat het aan gemeenten verdeelde budget ontoereikend is. Voor
individuele gemeenten met tekorten is dit natuurlijk erg vervelend. Ik ben
hierover in gesprek met de VNG. Voor de energietoeslag 2023 wordt naar een
andere wijze van verdelen van de middelen gekeken, in samenspraak met de
VNG en Divosa.
Vraag 11
Hoe gaat u gemeenten in staat stellen om de 1.300 euro energietoeslag voor
2023 zo spoedig mogelijk uit te laten keren?
Antwoord 11
Gemeenten kunnen zodra de nieuwe wet in werking treedt, de energietoeslag
van 2023 uitkeren. Ik streef ernaar dat de nieuwe wet zo spoedig mogelijk in
werking treedt. De inwerkingtredingsdatum is mede afhankelijk van de
behandeling van het wetsvoorstel door de Tweede en Eerste Kamer. Ik span
me in voor een zo spoedig mogelijk en tegelijk zorgvuldig verloop van dit
wetstraject.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4