KANSEN VOOR JONGEREN IN AFRIKA

2017
PERSPACTIVE BUNDELT DESKUNDIGHEID, ERVARING EN SLAGKRACHT
VAN TIEN GERENOMMEERDE ONTWIKKELINGSORGANISATIES

OP 31 OKTOBER 2016 IS PERSPACTIVE OPGERICHT: EEN COÖPERATIE VAN TIEN
ORGANISATIES WERKZAAM OP HET GEBIED VAN INTERNATIONALE SAMENWERKING.
MENSEN IN ONTWIKKELINGSLANDEN IN STAAT STELLEN LANGDURIG EEN BETER LEVEN
OP TE BOUWEN IS HET DOEL VAN DE SAMENWERKING BINNEN DE COÖPERATIE.

COLOFON

AANGENAAM!

DIT IS PERSPACTIVE

Contact
(030) 880 1465
info@perspactive.ngo
www.perspactive.ngo

In handen heeft u het eerste jaarbericht van
PerspActive. Deze coöperatie is eind 2016
opgericht. Terugblikkend op ons eerste jaar
stellen we ons in dit document nader aan u voor.
U leest er onder meer over projecten die zijn
ontwikkeld, onze visie en organisatie. Ook doen
we verslag van de financiën. Ik hoop dat deze
uitgave een aangename kennismaking vormt.

ZO WERKEN WE
Onder de vlag van PerspActive werken ontwikkelingsorganisaties samen om kansen te creëren
voor de nieuwe generaties van Afrika.

Projectleiding
Frank van der Velde

06

Tekst
Karel Muller

‘MILJOENEN EN MILJOENEN
NIEUWE BANEN ZIJN
NODIG’ PERSPACTIVE
FOCUST OP BANEN VOOR
JONGEREN IN AFRIKA

Marco van der Graaf
bestuurslid

Vorm
Jorinde Grandia
Druk
30 stuks
Foto’s
Diverse projectfoto’s van de tien
partnerorganisaties
Ruben Timman
Shutterstock
GettyImages

08

PERSPACTIVE CONNECT:
BRUG TUSSEN JONGEREN
EN (ARBEIDS)MARKT

14
18

ORGANISATIE EN BESTUUR HOE PERSPACTIVE SAMENWERKT
EN WELKE SUCCESINDICATOREN WE HANTEREN.

‘WIJ MAKEN ONTWIKKELINGSPROGRAMMA’S
TOEGANKELIJK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING.’
Directeur Dicky Nieuwenhuis van Light for the World

•

•

Samen projecten ontwikkelen
De coöperatie focust zich op plannen
die nieuwe banen opleveren. De impact
van deze projecten is groot vanwege de bundeling van expertise, ervaring en slagkracht
van onze organisaties.
Samen optrekken richting fondsen,
overheden en publiek
Als coöperatie trekken we samen op richting
de politiek, pers en institutionele fondsen.
Dat zorgt voor sterke relaties met deze
stakeholders.
Samen plannen in praktijk brengen
Per project vormen we consortia van
minimaal drie deelnemende organisaties.
Behalve de ontwikkeling nemen zij ook de
uitvoering voor hun rekening.

1.

7.

Versterking en uitbreiding
van ondernemerschap

6.

Inclusieve economische
ontwikkeling (tegengaan
van uitsluiting van
kwetsbaren)

ZEVEN
WEGEN
NAAR
DE
TOEKOMST

5.

Empowerment van
achtergestelde groepen,
zoals vrouwen, jongeren
en gehandicapten

Innovatie en
verduurzaming van de
economie

2.

Aanpassing landbouw
aan klimaatverandering

3.
4.

Marktgericht,
kwalitatief
hoogwaardig
onderwijs

Nieuwe banen, onder meer
door productieverhoging in
landbouw

3

12

PROJECTEN EEN OVERZICHT
VAN DE PROJECTEN VAN
PERSPACTIVE IN 2017

•

ZEVEN WEGEN NAAR DE TOEKOMST
De onderstaande zeven thema’s zien we als noodzakelijk voor de
toekomst van Afrika. Hierop richten we al onze projecten.

FEITEN&CIJFERS

LANDEN WAAR DE TIEN ORGANISATIES
VAN PERSPACTIVE ACTIEF ZIJN:
AFRIKA: BENIN, BOTSWANA, BURKINA FASO, BURUNDI,
CENTRAAL AFRIKAANSE REPUBLIEK, CONGO BRAZAVILLE,
DEMOCRATISCHE REPUBLIEK CONGO, ETHIOPIË, GAMBIA,
GHANA, GUINEE, KAAPVERDIË, KAMEROEN, KENIA,
LESOTHO, LIBERIA, MADAGASKAR, MALAWI, MAROKKO,
MALI, MOZAMBIQUE, NAMIBIË, NIGERIA, RWANDA, SENEGAL,
SIERRA LEONE, SOMALIË, SOMALILAND, ZUID SOEDAN,
TANZANIA, TJAAD, TOGO, UGANDA, ZAMBIA, ZIMBABWE,
ZUID-AFRIKA
AZIË: BANGLADESH, CAMBODJA, FILIPIJNEN, INDIA,
INDONESIË, LAOS, MYANMAR, NEPAL, PAPOEA-NIEUWGUINEA, RUSLAND, SRI LANKA, THAILAND, VIETNAM,
WIT-RUSLAND
LATIJNS AMERIKA: ARGENTINIË, BOLIVIA, BRAZILIË,
COLOMBIA, DOMINICAANSE REPUBLIEK, GUATEMALA, HAÏTI,
NICARAGUA, PARAQUAY, PERU, SINT MAARTEN, SURINAME

OOST-EUROPA: ALBANIA, ARMENIË, BOSNIË EN
HERZEGOVINA, GRIEKENLAND, MOLDAVIË, OEKRAINE,
ROEMENIË

5

MIDDEN-OOSTEN: EGYPTE, IRAK, JORDANIË, LIBANON,
PAKISTAN, PALESTIJNSE AUTORITEIT, SYRIË

Bestuursvoorzitter Marinus Verweij over de visie van PerspActive:

‘MILJOENEN EN MILJOENEN NIEUWE BANEN ZIJN NODIG’
PERSPACTIVE FOCUST OP BANEN VOOR JONGEREN IN AFRIKA.
BESTUURSVOORZITTER MARINUS VERWEIJ VERTELT OVER DE VISIE VAN DE COÖPERATIE.

Marinus Verweij

“De komende dertig jaar verdubbelt de bevolking van Afrika. In 2050 is de helft van de mensen op
dit continent jonger dan achttien jaar. De opdracht voor ons als wereldgemeenschap is heel groot.
Hoe zorgen we ervoor dat er miljoenen en miljoenen nieuwe banen komen? En niet alleen banen,
maar ook voldoende voedsel? Veel mensen trekken weg van het platteland naar de stad.
Klimaatverandering maakt de agrarische sector onaantrekkelijk.
De omvang van de uitdagingen is een belangrijke stimulans om het samenwerkingsverband
PerspActive te vormen. We gaan het niet redden met allerlei kleine projectjes. We moeten met elkaar
een schaal creëren waarmee we echt een deuk in een pakje boter slaan.
De tien organisaties van onze coöperatie hebben een brede ervaring, lange track records en
interessante specialismen. Door onze krachtenbundeling vormen we voor overheden en donoren een
interessante partij om mee samen te werken.”
ONDERNEMERSCHAP
“Een van de manieren waarop we werkloosheid van toekomstige generaties in Afrika willen voorkomen,
is onze inzet op het vakonderwijs. Veel onderwijs is niet marktgericht. Goedopgeleide mensen vinden
vaak geen baan. Ze zijn voor de verkeerde functies opgeleid. Ze zijn geschoold voor kantoorfuncties
terwijl er installateurs, monteurs, bouwlieden nodig zijn.
Wij adviseren opleidingen hoe ze beter kunnen afstemmen op de behoefte van het bedrijfsleven.
Ook stimuleren we in company trainingen, of onderwijs via het model van meester en gezel.
Verder dagen we uit tot ondernemerschap. Het midden- en kleinbedrijf is dé banenmotor van de
maatschappij. Dat is hier zo, dat is daar zo. Door ruimte te creëren voor jonge ondernemers, ontstaan
nieuwe banen. Zo werkt het. Ze zijn creatief en gevoelig voor nieuwe kansen.”

VERDUURZAMEN
“Landbouw speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van Afrika. Deze sector is van belang vanwege
voedselzekerheid, maar ook voor werkgelegenheid. Een probleem is dat jongeren de agrarische sector
niet aantrekkelijk vinden. Ze zien dat hun ouders of grootouders, die een leven lang zwoegen op een
klein stukje land, arm blijven. Ze worden liever bankmedewerker of ambtenaar. Maar in die sectoren
neemt de werkgelegenheid af! De opbrengst per hectare is over het algemeen veel en veel te laag.
Dat is triest, maar daar liggen ook kansen. Het kan echt beter! Zeker als je bedenkt dat grote delen van
Afrika zeer vruchtbaar zijn. Moderne technologie kan helpen de landbouw te innoveren. Dat maakt het
boerenbedrijf aantrekkelijker. Wij streven
“HET MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF naar jonge boeren die een voorbeeldfunctie
vervullen: moderne agrariërs met een
IS DÉ BANENMOTOR VAN DE
MAATSCHAPPIJ. DAT IS HIER ZO, interessante baan en een goed inkomen.
Dat is hard nodig! De gemiddelde boer in
DAT IS DAAR ZO. DOOR RUIMTE
Afrika is 55 jaar oud. Dat is een relatief
TE CREËREN VOOR JONGE
hoge leeftijd voor Afrikaanse begrippen.
ONDERNEMERS, ONTSTAAN
NIEUWE BANEN. ZO WERKT HET. Een bejaarde generatie runt momenteel het
ZE ZIJN CREATIEF EN GEVOELIG Afrikaanse boerenbedrijf.
Een hogere productie op het land betekent
VOOR NIEUWE KANSEN.”
dat er meer banen gaan ontstaan in
transport, verwerking, tussenhandel en dergelijke. Dat is van belang omdat niet iedereen boer kan zijn.
Veel stukken land zijn te klein om van te kunnen leven. Een zekere schaalvergroting is nodig, hoe lastig
dat ook is vanwege allerlei ingewikkelde gewoonten met betrekking tot eigendomsrecht.
Innovatie is ook nodig om de landbouw te verduurzamen. Aan de ene kant moeten we ervoor waken dat
het streven naar een hogere productie de bodem niet uitput. Aan de andere kant moeten boeren zich
kunnen handhaven terwijl het klimaat verandert.
Het regenseizoenpatroon verandert. Op sommige plaatsen is er meer droogte, op andere plaatsen
zijn er meer overstromingen. Met andere landbouwtechnieken, andere zaden en gewassen moeten de
boeren zich hierop aanpassen. In het Zuiden spreken we van climate smart agriculture.”

GODSDIENST
“Kenmerkend voor PerspActive is dat de
betrokken organisaties allemaal werken vanuit
christelijke ‘roots’. Ik zie dat er bij nationale
overheden en de Verenigde Naties steeds meer
waardering is voor instellingen die hun wortels
hebben in geloofsgemeenschappen. Veel
samenlevingen in het Zuiden zijn immers zeer
religieus. Godsdienst bepaalt in belangrijke mate
hoe maatschappelijke processen vorm krijgen.
De vraag is of we vanuit het Westen die
religiositeit nog voldoende begrijpen. Religie is
nauw verbonden met cultuur en taal. Wil je met
elkaar kunnen werken, dan moet je elkaars taal
spreken. Het besef groeit dat ons taalveld in het
Westen heel seculier is geworden. Zijn we nog
wel in staat om mensen goed te verstaan die
vanuit een spiritueel taalveld redeneren?”
HOOPGEVEND
“Als ik naar de politiek kijk, signaleer ik dat het
cynisme voorbij is. In 2011, 2012 heerste er een
sfeer van ‘als we hier niet eens voor oma kunnen
zorgen, waarom zouden we ons dan druk maken
om Afrika?’ Die sfeer is gelukkig voorbij. Het
kabinet investeert weer meer in ontwikkelingssamenwerking. Oké, het is deels ingegeven door
eigenbelang. De overheid wil migratie tegengaan.
Maar toch, we staan er anders voor dan een paar
jaar geleden.

Het onderwerp waar wij ons vanaf het begin sterk
voor maakten, banen voor de nieuwe Afrikaanse
generatie, staat nu hoog op de politieke agenda.
Het begon met een rapport van de Duitse
regering dat spreekt over een soort Marshal-plan
voor Afrika. In heel Europa is het nu onderwerp
van gesprek. Dat is hoopgevend.”

“RELIGIE IS NAUW
VERBONDEN MET
CULTUUR EN TAAL.
WIL JE MET ELKAAR
KUNNEN WERKEN,
DAN MOET JE
ELKAARS TAAL
SPREKEN.”

7

INCLUSIVITEIT
“Ik houd rekening met een aanzienlijke economische vooruitgang in Afrika de komende decennia.
Daarbij moeten we erop letten dat iedereen van die ontwikkeling profiteert. Altijd is er het gevaar van
een tweedeling. Daar schiet uiteindelijk niemand wat mee op.
Inclusiviteit is een belangrijk speerpunt van PerspActive. We gaan uitsluiting en marginalisatie tegen.
Dat betekent dat we bij voorkeur geen aparte programma´s ontwikkelen voor mensen met een
beperking. Veel liever werken we eraan dat ze meedoen in het reguliere onderwijs en de normale
arbeidsmarkt.

Light for the World en de Leprazending, twee deelnemers aan onze coöperatie, hebben een
geschiedenis in de zorg voor mensen met een beperking. Zij brengen hun ervaring en expertise in bij
de ontwikkeling van programma’s zodat iedereen kan meedoen.”

PERSPACTIVEPROJECTEN
SAU (Sustainable Agriculture Uganda):

INZET INTERNET VERGROOT
OMZET OEGANDESE BOEREN
BEHOORLIJK LEVENSONDERHOUD VOOR VIJFTIGDUIZEND
ARME GEZINNEN EN VIJFHONDERD NIEUWE BANEN VOOR
JONGEREN. DAT ZIJN TWEE VAN
DE BELANGRIJKSTE DOELEN
VAN SAU VOOR DE KOMENDE
VIJF JAAR. SAU STAAT VOOR
SUSTAINABLE AGRICULTURE
UGANDA. DIGITALE TECHNIEK
SPEELT EEN SLEUTELROL.
Het plan is om in Noordoost-Oeganda op verschillende plekken als kantoor ingerichte containers
te plaatsen. Bij deze informatiecentra kan de
plaatselijke bevolking terecht voor handel, advies
en training. De centra ontsluiten een wereld aan
afzetmogelijkheden, expertise en innovaties.
De centra zijn ingericht met computers die in
verbinding staan met het internet. Zonnepanelen
wekken stroom op. De containers zijn gemakkelijk
te plaatsen. Dit maakt het mogelijk ze neer te
zetten op plekken waar ze het hardst nodig zijn.

NIET PLOEGEN
Behalve over handel en banen trainen en
adviseren de medewerkers van de centra boeren
om hun productie te verhogen en te verduurzamen. Daarbij gaat het om keuzen voor
bepaalde zaden, gewassen en manieren om
de grond te bewerken.
Ploegen kan bijvoorbeeld zorgen voor uitdroging.
Steeds vaker kiezen boeren ervoor de bodem niet
los te woelen, maar te bedekken met bladeren en
plantenresten. Daardoor houdt de grond langer
water vast en blijft de aarde vitaal.
Ook is er veel aandacht voor behoud en aanplant
van bomen. Bomen zijn cruciaal in het tegengaan
van erosie.

ANALFABETEN
Met high tech informatiecentra in containers is
veel ervaring opgedaan door de ontwikkelingsorganisatie ALIN. Zij heeft succesvolle centra

in diverse Afrikaanse landen. SAU bouwt voort
op de ontwikkeling die deze organisatie heeft
ingezet.
Het voordeel van computers is dat medewerkers
met online videomateriaal kunnen werken.
Daardoor worden training en advies toegankelijk
voor analfabeten.
KLIMAATVERANDERING
SAU is een concept dat in eerste instantie is
ontwikkeld voor Noordoost-Oeganda. Lange tijd
was dit gebied het decor van een burgeroorlog.
Plunderende krijgsheren maakten er jarenlang
de dienst uit. Vanwege het aanhoudende gevaar
sloten mensen zichzelf op in hun dorpen en kwam
de landbouw vrijwel stil te liggen.
Analfabetisme en jeugdwerkloosheid zijn
grote problemen. Bovendien is, als gevolg van
klimaatverandering, de regenval minder regelmatig. Landbouw is moeizamer en minder lonend
geworden. De meeste boeren produceren alleen
voor hun eigen gezin. Ondertussen neemt door
de bevolkingsgroei de vraag naar voedsel toe.
De afgelopen jaren is de rust in het gebied
teruggekeerd. Mensen durven het weer aan hun
akkers te bewerken. Noodhulp is minder nodig en
er ontstaan mogelijkheden voor ontwikkeling.
Ook is in het gebied een hoogwaardig mobiel
internet beschikbaar. Nog slechts een miniem
deel van de bevolking maakt gebruik van het
world wide web om geld te verdienen.

Addis Skills, Addis Jobs:

MIGRATIE VOORKOMEN DOOR SCHOLING TE BIEDEN
ADDIS SKILLS, ADDIS JOBS LEIDT JONGE ETHIOPIËRS OP VOOR
WERK IN DE HOOFDSTAD VAN HUN EIGEN LAND. ARBEIDSPLAATSEN
ZIJN BESCHIKBAAR IN ADDIS ABEBA. HET PROBLEEM IS DAT ER
WEINIG GOEDE VAKOPLEIDINGEN ZIJN. DOOR HET BIEDEN VAN
SCHOLING VOORKOMT PERSPACTIVE DAT JONGE MENSEN OP
DRIFT RAKEN.
In Ethiopië ontwikkelt de industrie zich in hoog
tempo. In grote steden verrijzen omvangrijke
industrieterreinen. Internationale bedrijven zijn
continu op zoek naar vakmensen die inzetbaar
zijn in onder meer de bouw, textiel, leer en
metaal. Maar goed opgeleide Ethiopiërs kunnen
ze moeilijk vinden. Het gevaar is dat ze werknemers uit bijvoorbeeld India of China aantrekken
en dat de Ethiopische jongeren hun heil in het
buitenland zoeken.
ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN
Een consortium van PerspActive wil onder meer
een trainingscentrum op een industrieterrein
inrichten. In het centrum kunnen jongeren
trainingen volgen die op specifieke bedrijven
zijn gericht. De opleidingen duren maximaal zes
maanden. Ook zijn er plannen voor in company
trainingen.
Behalve vakbekwaamheden krijgen de jongeren
ook les in zogenoemde zachte vaardigheden.
Vaak zijn ze onbekend met hoe het er in een
grote onderneming aan toe gaat.

Ze hebben weinig besef van hun plichten
inzake werktijden en prestaties. Ook is er
instructie over rechten met betrekking tot loon en
arbeidsomstandigheden.
De volledige naam van het project is Addis Skills,
Addis Jobs; Linking Up For Employment, Curbing
Irregular Migration. Het programma heeft tot doel
om in drie tot vijf jaar vijftienhonderd werklozen
aan een baan te helpen. De focus ligt op
jongeren, vrouwen en mensen met
een beperking.

9

DIGITALE MARKTPLAATS
Via de computers in de informatiecentra hebben
de boeren toegang tot een digitale marktplaats.
Dit online platform stelt hen in verbinding met

een afzetmarkt die veel groter is dan alleen die
in hun eigen dorp of regio. Ze krijgen inzicht in
een scala van marktbehoeften en hebben meer
gelegenheden om te verkopen. Ook brengt de
marktplaats hen in contact met een breed pallet
aan leveranciers, transporteurs, verwerkers en
tussenhandel. Dat vergroot hun mogelijkheden
enorm.
Het plan is met de centra vooral ook jongeren aan
te spreken. Zij staan het meest open voor digitale
techniek. De centra bieden hen inzicht in een
reeks van kansen het boerenbedrijf te innoveren
en er meer geld mee te verdienen.
Ook kunnen ze gelegenheden ontdekken voor
zichzelf nieuwe banen te ontwikkelen, bijvoorbeeld als tussenhandelaar.

SATELLIETBEELDEN
In het informatiecentrum kijken de medewerkers
met de lokale gemeenschap niet alleen naar de
grond van individuele agrariërs, maar ook naar
het totale gebied. Doel is om samen met de
inwoners ervoor te zorgen dat het land ook voor
toekomstige generaties een bron van inkomen is.
Aan de hand van satellietbeelden en veldonderzoek worden zwakke en kansrijke stukken
land in kaart gebracht. De conclusie kan zijn dat
de gemeenschap sommige delen moet ontzien en
dat andere delen onbenutte kansen bieden.
De centra hebben als missie eraan bij te dragen
dat de boeren beter afgestemd zijn op de
gevolgen van klimaatverandering. Trainingen zijn
erop gericht dat ze minder afhankelijk worden van
vaste perioden van regen. Adviezen over sterkere
gewassen en meer diversiteit verkleinen de
kwetsbaarheid van gezinnen aanzienlijk.

PERSPACTIVEPROJECTEN
Move to work

Amkeni Tunfaye Kazi, project voor OostCongo

ETHIOPISCHE MEISJES GAAN
MEEDOEN IN DE MAATSCHAPPIJ
MOVE TO WORK IS EEN PROJECT
DAT ZICH RICHT OP ONGELETTERDE MEISJES VAN NOMADENSTAMMEN IN ETHIOPIË. DOEL IS
DAT IN VIER JAAR ZESDUIZEND
VAN DEZE JONGE VROUWEN
ZELF KUNNEN VOORZIEN IN
HUN LEVENSONDERHOUD.
Het project richt zich op de gebieden Asaita,
Arsi Negele en Moyale. Een groot deel van de
bevolking leeft hier als nomaden. Met hun vee zijn
de verschillende stammen voortdurend onderweg.
Dit maakt het lastig om jongeren met regulier
onderwijs te bereiken.
Move to work brengt onderwijs naar de meisjes
toe. De projectmedewerkers maken gebruik van
de ervaring van Edukans met ‘mobiel onderwijs.’
Daarbij organiseren ze de doelgroep in zogeheten
zelfhulpgroepen. Dit is een beproefde opzet om
onder meer samen te sparen, te ondernemen en
kennis te delen.
Via de groepen doen de meisjes vaardigheden
op die normaal gesproken alleen te leren zijn bij
vakopleidingen in de grote stad. Ook leren ze
hoe ze meerdere bronnen van inkomen kunnen

ontwikkelen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de
productie van allerlei melkproducten en het
vlechten van manden.
STEEDS MEER MENSEN
De noodzaak van ontwikkeling voor de bevolking
in het Ethiopische laagland is groot. Mede als
gevolg van klimaatverandering is er veel droogte
en daardoor onvoldoende voedsel. Door een
grote bevolkingsgroei (2,5 procent per jaar)
moeten steeds meer mensen het land met elkaar
delen.

Zelfhulpgroepen bieden de deelnemers, ongeveer
vijftien mannen en vrouwen, de kans
investeringen te doen in hun (boeren)bedrijf.
Op regelmatige basis leggen alle leden een klein
bedrag in. Uit de gemeenschappelijke
kas verstrekt de groep leningen.
Maar de groepen bieden ook de gelegenheid
samen te leren. Denk hierbij aan lezen en
schrijven, maar ook aan landbouwinnovaties
en het opzetten van bedrijfjes. Het idee is dat
de groepen zo functioneren dat enkelingen hun
kennis en ervaring delen met meerdere personen.
De zelfhulpgroepen blijken ook een geschikte
setting te zijn om te oefenen in conflictbeheersing.
Hieraan is grote behoefte. Een decennialange
geschiedenis van strijd heeft de bevolking diep
verdeeld. Bovendien liggen er voortdurend
conflicten op de loer over landrechten.
Ook vormen mensen via de groepen een vuist
richting de overheid om hun rechten op te eisen
en verbeteringen af te dwingen. Dit werkt met
name als verschillende groepen zich aan elkaar
verbinden en optrekken in grotere clusters.

WAGENINGEN UNIVERSITEIT
Het consortium zorgt ervoor dat ook jongeren,
vrouwen en mensen met een beperking toegang
hebben tot het project. Met name voor jongeren
vormen de zelfhulpgroepen een alternatief voor
de gewapende milities.
ATK is een programma van het Leger des Heils,
Leprazending en Red een Kind. Het Leger
des Heils doet in Congo veel aan onderwijs.
Leprazending zet zich in op het vlak van
gezondheidszorg en ondersteuning van mensen
met een beperking. Red een Kind beschikt over
veel expertise met betrekking tot zelfhulpgroepen.
De organisaties hebben een jarenlange ervaring
in Congo. Voor het project maken ze gebruik van
het Integrale Boeren Plan. Dit is een werkwijze
die de eigen behoeften en mogelijkheden van
boeren in ontwikkelingslanden als uitgangspunt
neemt. Het concept is ontwikkeld door de
Wageningen Universiteit. In Burundi zijn er
inmiddels goede resultaten mee geboekt. Door
versterking van de voedselzekerheid neemt de
dreiging van geweld en vluchtelingenstromen af.
Oost-Congo, waar Zuid-Kivu ligt, vormt het decor
van een bloedige geschiedenis van burgeroorlogen. Hier heeft zich een van de grootste
humanitaire tragedies ter wereld afgespeeld.
Dertien miljoen mensen hebben er noodhulp
nodig. Vierenhalf miljoen inwoners zijn op de
vlucht geslagen.

Melk: de witte banenmotor in Ethiopië

KLEINE BOEREN KRIJGEN MOGELIJKHEDEN TE INVESTEREN
DE ZUIVELINDUSTRIE IN ETHIOPIË KAN DUIZENDEN NIEUWE BANEN
GENEREREN. BOVENDIEN KAN DEZE SECTOR VEEL BIJDRAGEN AAN
VOEDSELZEKERHEID. PERSPACTIVE HEEFT EEN PLAN OM KLEINE
BOEREN, ONDER WIE VEEL VROUWEN, TE LATEN INVESTEREN IN
HUN TOEKOMST.
Met het boerenproject denkt PerspActive in drie
jaar tijd twintigduizend nieuwe banen te creëren.
De coöperatie ziet niet alleen ruimte voor nieuwe
banen in het boerenbedrijf, maar ook in de rest
van de zuivelketen. Denk bij dat laatste aan
transport, verwerking, opslag, tussenhandel en
verkoop.
MICROKREDIET
Beperkte investeringen kunnen de inkomsten van
kleine boeren enorm verhogen. De gemiddelde
koe levert momenteel niet meer dan twee liter
melk per dag. De meeste boeren hebben hooguit
vijf stuks vee. Investeringen maken het mogelijk
de productie tot zes liter per koe te laten stijgen.
Wat extra financiële ruimte helpt boeren aan
betere diervoeding, stallen en deelname aan
een programma voor kunstmatige inseminatie.
Kunstmatige inseminatie levert boeren sterkere,
meer productieve koeien. Het consortium van
PerspActive in Ethiopië heeft een aanbod van
diverse financiële producten voor kleine boeren,
waaronder verschillende vormen van microkrediet. Met deze financieringsmogelijkheden

richten de organisaties zich met name op
vrouwen. Vaak blijven zij achter in ontwikkeling,
hoewel zij in Ethiopië vaak de zorg dragen voor
het vee.
De prijs die boeren krijgen voor hun melk is in
Ethiopië relatief hoog, ongeveer € 0,50 per liter.
Vanwege de economische groei is de verwachting
dat de binnenlandse vraag de komende jaren
stijgt. Kleine boeren zorgen voor 95 procent van
de productie.

11

ONDERNEMEN
Meisjes verkeren in een uiterst kwetsbare positie.
Ouders krijgen een bruidsschat als ze hun
dochter uithuwelijken. Het is niet ongebruikelijk
dat meisjes trouwen rond hun vijftiende levensjaar
en vervolgens al snel kinderen krijgen.
In de Ethiopische plattelandscultuur hebben
vrouwen een minderwaardige positie.
Ouders sturen hun zonen nog wel eens naar de
stad voor onderwijs of een baantje. De dochters
zijn per definitie verantwoordelijk voor het
huishouden en de zorg voor het vee.

OORLOGSSLACHTOFFERS
NEMEN VIA ZELFHULPGROEPEN
LOT IN EIGEN HAND
HET PROGRAMMA AMKENI
TUNFAYE KAZI (ATK) RICHT ZICH
OP BESTAANSZEKERHEID VOOR
MINIMAAL ZESTIGDUIZEND
MENSEN IN DE CONGOLESE
PROVINCIE ZUID-KIVU. ZIJ
ZIJN HET SLACHTOFFER VAN
HEVIGE BURGEROORLOGEN.
DE OVERHEID IN DIT GEBIED
FUNCTIONEERT NAUWELIJKS. VIA
ZOGEHETEN ZELFHULPGROEPEN
ONDERSTEUNT HET PROJECT DE
INWONERS ZELF AAN DE SLAG TE
GAAN MET WEDEROPBOUW.

Zelfhulpgroepen zijn een beproefd concept voor
situaties waarin er nauwelijks publieke
voorzieningen zijn. Via dit soort groepen wil een
consortium van PerspActive mensen
ondersteunen zelf hun inkomens te verhogen en
te zorgen voor onderwijs en gezondheidszorg.
De naam Amkeni Tunfaye Kazi betekent ‘laten we
opstaan en aan de slag gaan.’

PERSPACTIVEPROJECTEN

OVERZICHTCONNECT
CAPACITEITSOPBOUW

PerspActive Connect: brug tussen jongeren en
(arbeids)markt

PERSPACTIVE CONNECT IS EEN
PROJECT DAT BRUGGEN SLAAT
TUSSEN AFRIKAANSE
JONGEREN EN DE MARKT. DAT
IS HARD NODIG, WANT VEEL
JEUGDIGEN ZIJN WERKLOOS.
DEGENEN DIE WEL WERKEN,
VERDIENEN VAAK WEINIG.
CONNECT ZET MOMENTEEL
VIER STERKE EN BEPROEFDE
PROGRAMMA’S IN.

ZELFHULP GROEPEN

MARKT

VERSNELLINGSPROGRAMMA

VAKONDERWIJS

RISICO CAPITAAL
STAGE PLEKKEN

INBUSINESS – STRAATHANDELAARS WORDEN
VERTEGENWOORDIGERS

JOB BOOSTER – OPLEIDINGEN WAAR
BEDRIJFSLEVEN OM VRAAGT

InBusiness koppelt grote bedrijven aan eigenaren
van kleine winkeltjes en straathandelaars. Bij de
laatstgenoemde groepen gaat het vaak om jongeren, vrouwen en mensen met een beperking. Het
programma is afkomstig van Light for the World.

Job Booster begint niet bij werkzoekenden, maar
bij bedrijven. Dat is de kracht van dit project.
De vraag van het bedrijfsleven is leidend.
Ondernemingen geven aan wat voor medewerkers ze nodig hebben.

In het Keniaanse Nakuru heeft Light for the World
zuivelfabrikant Happy Cow geholpen de distributie
en verkoop van een nieuw yoghurtproduct deels
over te laten aan de ‘mini-ondernemers.’ De
ondernemers zijn getraind om dit specifieke
product aan de man te brengen. Ook hebben
ze geleerd hoe ze Happy Cow zo goed mogelijk
kunnen vertegenwoordigen.

Medewerkers van het Job Booster-programma,
dat is ontwikkeld door Woord & Daad, gaan op
zoek naar geschikte kandidaten. Samen met
bestaande onderwijsinstellingen ontwikkelen ze
passende training en opleiding. Het bedrijfsleven
blijkt bereid te zijn om dit onderwijs te betalen.
Het levert immers waardevol personeel op.
In India bijvoorbeeld had Job Booster contact met
een groot bedrijf voor consumptiegoederen. De
ondernemer zocht maar liefst 150 verkoopmedewerkers in Hyderabad.

INCLUSIVE BRIDGE MODEL – KLEINE BOEREN
BUNDELEN KRACHTEN OM EEN GROTERE
MARKT TE BEDIENEN
Het Inclusive Bridge Model is een concept van
Red een Kind waarin boeren krachten bundelen
om een grotere markt te bereiken. De bedrijfjes
van de individuele boeren zijn vaak te klein om
meer dan de directe omgeving te bedienen.
Door sociale ondernemingen op te zetten die
samenwerken met deze boeren en marktpartijen,
zoals verwerkingsbedrijven, is het mogelijk op
grotere schaal producten af te zetten. Deze
sociale ondernemingen zijn door hun omvang
in staat investeringen in transport, opslag en
verkoop te doen. Doordat er verbindingen komen
met markten op grotere afstand kunnen de
boeren ook inspelen op andere behoeften. Soms
is het lucratief over te stappen op nieuwe

7-STEPS – MARKTGERICHT
BEROEPSONDERWIJS
7-Steps is een programma dat Edukans heeft
ontwikkeld. Al bijna tien jaar helpt de organisatie
jongeren met dit zeven-stappenplan aan werk.
Tijdens het traject vindt een analyse plaats van de
arbeidsmarkt, worden beroepsprofielen opgesteld, opleidingen ontwikkeld en onderwijzers
geschoold.
In Afrika zijn veel jongeren werkloos ondanks dat
ze onderwijs hebben genoten. Tegelijkertijd is bij
veel bedrijven een tekort aan geschikt personeel.
De oorzaak is dat het onderwijs onvoldoende
op het bedrijfsleven is afgestemd. 7-Steps
richt zich met name op de verbetering van het
beroepsonderwijs.

IMPACT
INVESTERINGEN

WERK&ONDERNEMER
SUPPORT

ONDERNEMER SUPPORT

COÖPERATIE/FEDERATIE

WAARDE KETEN
INTERVENTIES

WAARDE KETEN
INTERVENTIES
VAKONDERWIJS

7-STEPS

BANENMARKT

MICRO ONDERNEMERS

InBusiness

MKB

VAKONDERWIJS/JONGEREN

JOB BOOSTER

MKB/MULTINATIONALS

ZHG/COOPERATIES

INCLUSIVE BRIDGE

VERWERKERS/HANDELAREN

13

Onder de vlag van Connect delen de deelnemende organisaties kennis en ervaring. Afgelopen
jaar zijn succesvolle concepten, die een brug
slaan tussen jongeren en de arbeidsmarkt in kaart
gebracht. Binnen Connect zijn die programma’s
met elkaar gedeeld. Daardoor kunnen ze breder
worden ingezet. De organisaties helpen elkaar bij
invoering en opschaling. Vooralsnog ligt binnen
Connect de focus op vier programma’s. Die staan
hieronder beschreven. Het plan is om ze de
komende jaren op meerdere plaatsen in te zetten.

VERBINDEN

ORGANISATIE EN BESTUUR
DIRECTIERAAD
De directieraad bestond in 2017 uit de volgende
personen:
• Andries Schuttinga (Red een Kind)
• Wim Hart (ICCO)
• Rina Molenaar (Woord & Daad)
• Martin Herlaar (Tear)
• Hans van der Graaf (Leger des Heils)
• Ron Rijnbende (Edukans)
• Tineke Huizinga en Robert Wiggers
(a.i.; Wilde Ganzen)
• Henno Couprie (Leprazending)
• Dicky Nieuwenhuis (Light for the World)

Het aantal betrokken organisaties verschilt per
project, afhankelijk van de aard van het
programma en het gebied waar het zich op richt.
Een communicatiemedewerker en een secretaris
ondersteunen het bestuur en de raad.
Ook is er de support van drie kerngroepen.
Deze groepen bestaan uit deskundigen uit de
diverse organisaties. De kerngroep PMEL houdt
zich bezig met planning, monitoring, evaluation en
learning. De groep IF richt zich op de aansluiting
bij institutionele fondsen. De lobbygroep zet zich
in voor de contacten met de politiek.

BESTUUR
Het bestuur bestond in 2017 uit de volgende
personen:
• Jan Lock, penningmeester (Woord & Daad)
• Marinus Verweij, voorzitter (ICCO)
• Marco van der Graaf, portefeuillehouder
Communicatie (Tear)

EFFICIENCY LEIDT TOT POSITIEF RESULTAAT

ALGEMENE LEDENVERGADERING

DIRECTIERAAD

BESTUUR
KERNGROEP PMEL

COMMUNICATIE
KERNGROEP IF
SECRETARIAAT
KERNGROEP LOBBY

PROJECTGROEP

De kosten voor ontwikkeling en uitvoering van projecten staan in de begrotingen van de
desbetreffende consortia. De verantwoording daarvan is terug te vinden in de jaarverslagen
van de afzonderlijke deelnemers.
Jan Lock, penningmeester

PROJECTGROEP PROJECTGROEP PROJECTGROEP

KEY PERFORMANCE INDICATORS
Om het succes van de coöperatie te meten, heeft de directieraad een aantal key performance indicators
opgesteld. Deze indicatoren brengen onder meer de kwaliteit van de projecten in beeld. Daarbij gaat
PerspActive te rade bij doelgroepen, donoren en uitvoerende organisaties.
IN 2017 WAREN WE MET 9 LEDEN, WE ZIJN
BLIJ DAT PER 1 JANUARI 2018 DORCAS IS
TOEGETREDEN

Ons eerste jaar hebben we afgesloten met een positief resultaat van bijna € 100.000. De organisatie
werkte efficiënter dan voorzien. Daardoor bleven vooral de bestuurskosten lager dan geschat.
Deelnemers aan PerspActive betalen een contributie die bestaat uit een vast deel en een deel dat
afhankelijk is van de omvang van de omzet van hun organisatie. De ledenbijdragen gebruiken we
om algemene kosten te betalen. Denk hierbij aan de uitgaven voor fondsenwerving, communicatie
en bestuur.

Verder meten we de kwaliteit van de samenwerking. Die leiden we af uit waarderingscijfers, het aantal
nieuwe projecten dat binnen de coöperatie ontstaat, en de honorering door donoren.
Bovendien doen we onderzoek naar de mate waarin onze gezamenlijke visie tot uiting komt in de
projecten. Daarbij gaat het om zaken als werkgelegenheid voor jongeren, duurzame landbouw en het
betrekken van de meest kwetsbare groepen.

15

Het hoogste orgaan binnen de coöperatie is
de algemene ledenvergadering. Zij vergadert
tweemaal per jaar. De bestuurlijke verantwoordelijkheid heeft de vergadering gedelegeerd aan de
directieraad. Deze raad bestaat uit directieleden
van alle deelnemende organisaties. De dagelijkse
leiding is uitbesteed aan een driekoppig bestuur.
De directieraad komt tien keer per jaar bijeen.
Het bestuur is verantwoordelijk voor een
wisselend aantal projectgroepen. Deze groepen
ontwikkelen nieuwe proposities en projecten.
Ze bestaan uit afgevaardigden van verschillende
organisaties.

Actual 2017

JAARREKENING

Budget 2017

Werkelijk 2016

Baten

31-12-17

Ledencontributies

€

270.468,00

€

270.468,00

€

311.449,00

Overige baten (noot 4)

€

6.058,35

€

7.500,00

€

-

BESTEMMINGSRESERVE

ACTIVA

€

Totaal Baten

€

276.526,35

€

277.968,00

311.449,00

Vlottende activa

31-12-17

Vorderingen (noot 1)

€

Liquide middelen

€ 1.301.698,78

91.251,90

€ 1.212.701,97

Lasten

€

Bestuurskosten (noot 5)

€

46.776,62

€

75.000,00

€

60.804,00

Communicatie kosten (noot 6)

€

19.094,34

€

18.000,00

€

29.058,09

Financiele ondersteuning/PMEL (noot 7)

€

3.450,00

€

2.000,00

€

9.000,00

Institutional Fundraising

€

970,51

€

1.750,00

€

38.520,20

Screening medewerker IF

€

54.705,31

€

54.000,00

€

20.550,00

Lump inzet accountspecialisten (noot 8)

€

-

€

5.000,00

€

-

Secretary (noot 9)

€

27.600,00

€

22.500,00

€

24.600,00

Lobby (noot 10)

€

12.210,00

€

25.000,00

€

-

Vergaderfaciliteiten (noot 11)

€

11.272,30

€

9.300,00

€

3.500,00

-

€ 1.392.950,68

€ 1.212.701,97

€ 1.392.950,68

€ 1.212.701,97

PASSIVA
Vermogen
Gestort kapitaal

(noot 2)

Bestemmingsreserve

€ 1.172.000,00

€ 1.172.000,00

€ 129.894,73

€ 40.701,97
€ 1.301.894,73

€ 1.212.701,97

Current liabilities
Kortlopende schulden (noot 3)

€ 75.948,03

€ -

Schulden -overige-

€ 15.107,92

€ -

TOELICHTING BIJ JAARREKENING
COÖPERATIE PERSPACTIVE U.A. 2017

De veranderingen in de Bestemmingreserve in het financiele jaar zijn als volgt:

31-12-16

€ -

€ 1.392.950,68

€ 1.212.701,97

€

8.028,35

€

15.000,00

€

-

€

1.788,68

€

-

€

5.845,48

Kosten 2016

€

-

€

-

€

78.869,26

Onvoorzien 10%

€

1.437,48

€

22.755,00

€

-

Subtotaal Lasten

€

187.333,59

€

250.305,00

€

270.747,03

Rente

€

-

€

-

€

-

Totaal Lasten

€ 187.333,59

€ 250.305,00

€ 270.747,03

Resultaat

€

89.192,76

€

€

27.663,00

40.701,97

Verdeling van het netto resultaat
Verdeeld van / naar :
Continuiteitsreserve

€

-

€

€

-

Bestemmingsreserve

€

89.192,76

€

€

40.701,97

Resultaat

€

89.192,76

€

€

40.701,97

Balans per 1 januari

€

40.701,97

€

Minder/meer: uit de resultaatsverdeling

€

89.192,76

€

40.701,97

Balans per 31 december

€

129.894,73

€

40.701,97

Toelichting balans
1.
Betreft betalingen van project-managers van
PerspActive; terug te betalen door leden, die
betrokken zijn bij het betreffende project.
2.
Betreft gestort ledenkapitaal van de negen leden.
3.
Betreft hoog crediteurensaldo vanwege openstaande facturen van Woord & Daad en laat ontvangen
facturen van consultant M. v.d. Steen.
Toelichting staat van baten en lasten
4.
Betreft baten vanuit activiteiten met betrekking tot
institutionele fondsenwerving; ontvangsten van
externe klanten.
5.
Het systeem werkt meer efficiënt dan verwacht en
lasten zijn lager dan begroot.
6.
De kleine begrotingsoverschrijding heeft van doen
met de ontwikkeling van de algemene website,
die ook verbonden is met de ontwikkeling van
de website ten behoeve van de institutionele
fondsenwerving (alwaar een onderbesteding).
7.
De benodigde tijd voor financieel management
(inclusief de opstelling van de financiële jaarcijfers)
behelst meer tijd dan verwacht. De begroting voor
2018 is aangepast op dit punt.
8.
De leden, noch de kerngroep Institutionele
Fondsenwerving, heeft gebruikt gemaakt van
experts.
9.
De tijdsbesteding voor het secretariaat is meer dan
verwacht. De begroting voor 2018 is aanpast op
dit punt.
10. De kerngroep Lobby heeft 50 % van hun begroting
gebruikt om hun doelen te bereiken. Kosten op
deze activiteit zijn vrij onvoorspelbaar.
11. Betreft huur ruimte PerspActive kamer 101 op
de Joseph Haydnlaan 2a te Utrecht; inclusief de
aanschaf van een monitor.
12. Niet begroot. Is onderdeel van onvoorzien.

17

€ 91.055,95

Website IF
Algemene kantoor & bank kosten (noot 12)

31-12-16

Directeur Dicky Nieuwenhuis van Light for the World:

‘WIJ MAKEN ONTWIKKELINGSPROGRAMMA’S TOEGANKELIJK VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING.’
LIGHT FOR THE WORLD IS EEN VAN DE KLEINSTE EN MEEST GESPECIALISEERDE ORGANISATIES BINNEN PERSPACTIVE.
DE ORGANISATIE RICHT ZICH OP MENSEN MET EEN BEPERKING IN ONTWIKKELINGSLANDEN. DIRECTEUR DICKY NIEUWENHUIS
VERTELT OVER HAAR WERK EN DE ROL VAN LIGHT FOR THE WORLD BINNEN DE COÖPERATIE.

Allereerst, wat voor organisatie is
Light for the World?
“Wij zijn een expertiseorganisatie die mensen
met een handicap in ontwikkelingslanden een
eerlijke kans wil geven op onderwijs en werk. We
ondersteunen kinderen, jongeren en volwassenen
zelf, maar ook overheden, bedrijven en hulporganisaties. Het gaat ons om inclusiviteit. We streven
ernaar dat mensen met een beperking aan het
werk komen in reguliere bedrijven.
We bieden onze deskundigheid aan in de vorm
van bijvoorbeeld trainingen voor docenten. Denk
aan gebarentaal. Maar we adviseren ook over
hoe je met allerlei op handicaps aangepast
lesmateriaal kunt werken. Verder denken we ook
praktisch mee. Hoe maak je latrines toegankelijk
voor kinderen die slecht kunnen lopen? Ten slotte
geven we organisatieadvies. Wat betekent het
voor een organisatie om een inclusief programma
vorm te geven?”

Waarom doet uw organisatie mee aan het samenwerkingsverband?
“Voor Light for the World is PerspActive een heel interessant platform. Wij zoeken doelbewust de
samenwerking op met het soort organisaties dat bij deze coöperatie is aangesloten. Als deze instellingen mensen met een handicap voluit betrekken bij programma’s die gericht zijn op onderwijs, werk of
noodhulp, heeft dat een enorme impact. Die invloed is dan veel groter dan dat we zelf allerlei projecten
zouden opzetten.
Als je armoede wilt bestrijden, kun je niet om het thema inclusiviteit heen. Van de mensen met een
handicap leeft in ontwikkelingslanden het leeuwendeel in diepe armoede. Het is een gemarginaliseerde
groep. Overal vallen ze tussen wal en schip. Let wel: negentig procent van de kinderen met een
beperking in ontwikkelingslanden gaat niet naar school. Dan heb ik het over alle gehandicapten, van
kinderen met een lichte beperking tot aan kinderen met een meervoudige beperking.”

Samenwerking tussen tien organisaties met allemaal hun eigen missie, visie, cultuur
en geschiedenis lijkt niet eenvoudig. Waarom zou PerspActive een succes worden?
“De meeste samenwerkingstrajecten binnen PerspActive doen we niet met zijn tienen. Dat scheelt!
Bovendien heeft de coöperatie een lange geschiedenis. Veel organisaties zijn gewend om zo nu en
dan samen te werken. Verder gaat het om organisaties die elkaar al lang kennen, ook in persoon. Veel
directeuren zijn al geruime tijd werkzaam in dit vak. Onderling is er veel vertrouwen. Vaak is dat een
belangrijke succesfactor.”

“HET KOMT VOOR DAT OUDERS VAN EEN GEZOND KIND NIET WILLEN DAT HUN KIND BIJ
IEMAND MET EEN BEPERKING IN DE KLAS ZIT. MAAR HET KAN OOK GEBEUREN DAT OUDERS
VAN EEN GEHANDICAPT KIND HUN ZOON OF DOCHTER ZELF THUISHOUDEN. ZE TELLEN HET
KIND SOMS LETTERLIJK NIET MEE. ALS HUN GEVRAAGD WORDT HOEVEEL KINDEREN ZE
HEBBEN, KAN HET ANTWOORD VIJF ZIJN, TERWIJL HET ER IN WERKELIJKHEID ZES ZIJN. DIE
ENE HEEFT EEN BEPERKING.”

Dicky Nieuwenhuis

19

Je zou denken dat die ideële instellingen zoals je die bij PerspActive tegenkomt,
vanuit zichzelf voldoende oog hebben voor gehandicapten…
“De ervaring leert dat veel organisaties en overheden wel denken dat ze toegankelijk zijn voor gehandicapte jongeren, maar dat in de praktijk niet zijn. Ze sluiten hen toch uit. Dat gebeurt natuurlijk niet
bewust, maar het gebeurt wel.
Soms zit dat in hele praktische zaken. Dan houdt een school er bijvoorbeeld geen rekening mee dat het
gebouw ook toegankelijk moet zijn voor rolstoelen. Of de docenten zien geen mogelijkheden. Ze weten
zich gewoon geen raad met kinderen die bijvoorbeeld niet kunnen zien of horen. Heel begrijpelijk:
je zou maar met een klas van tachtig kinderen zitten en dan komen er ook nog een paar bij die een
specifieke benadering nodig hebben. Nog veel vaker heeft het te maken met houding. We zien nog
steeds dat bij veel opleidingen of werkgevers jongeren met een beperking niet binnen komen, omdat er
gedacht wordt: ‘als jij blind bent, dan is er vast meer met je aan de hand.’”

In hoeverre staan culturele overtuigingen de integratie van gehandicapten in de weg?
“Cultuur is een van de factoren. Vaak is die religieus gekleurd. Het idee kan zijn: als jij een gehandicapt
kind krijgt, heb je iets fout gedaan, of er is in jouw familie iets niet helemaal pluis. Niet zelden sluit de
gemeenschap niet alleen de gehandicapte kinderen uit, maar ook hun familie.
Het komt voor dat ouders van een gezond kind niet willen dat hun kind bij iemand met een beperking in
de klas zit. Maar het kan ook gebeuren dat ouders van een gehandicapt kind hun zoon of dochter zelf
thuishouden. Ze tellen het kind soms letterlijk niet mee. Als hun gevraagd wordt hoeveel kinderen ze
hebben, kan het antwoord vijf zijn, terwijl het er in werkelijkheid zes zijn. Die ene heeft een beperking.”

PERSPACTIVE.NGO