Inrichting repressieve
brandweerzorg

Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

1
1.1
1.2
1.3

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Opkomsttijden
Samenstelling basisbrandweereenheden
Beschikbaarheid personeel

2
2.1
2.2
2.3

Inleiding
Inrichting van de repressieve brandweerzorg
Opbouw van het regiobeeld
Beschrijving van de brandweer Midden- en West-Brabant

10
10
11
11

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.3.2

Beoordeling van de veiligheidsregio
Opkomsttijden
Inleiding
Beoordeling op de toetspunten
Samenstelling van basisbrandweereenheden
Inleiding
Beoordeling op de toetspunten
Beschikbaarheid brandweerpersoneel
Inleiding
Bevindingen

13
13
13
14
20
20
20
25
25
25

I
II

Bijlagen
Enquête brandweerpersoneel
Afkortingen

27
29

2

3
4
6
8

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

1
De Inspectie Justitie en Veiligheid (tot 27 oktober 2017: Inspectie Veiligheid en
Justitie) (hierna: Inspectie JenV) onderzocht van september 2016 tot en met mei
2017 in welke mate de veiligheidsregio’s voldoen aan de wet- en regelgeving op het
gebied van de inrichting van de repressieve brandweerzorg. De Inspectie JenV
spitste dit onderzoek toe op drie onderwerpen, te weten:
1.
2.
3.

opkomsttijden (is de brandweer ‘op tijd’?);
samenstelling van basisbrandweereenheden (met welke eenheden komt de
brandweer ter plaatse?);
beschikbaarheid brandweerpersoneel (heeft de brandweer altijd voldoende
mensen paraat om de eenheden te bemannen?).

Het eindrapport van dit inspectieonderzoek bestaat uit een landelijk beeld, 25
regiobeelden - waaronder het voorliggende - en de landelijke uitkomsten van de
personeelsenquête die de Inspectie heeft uitgezet onder het brandweerpersoneel
dat uitrukt op de brandweervoertuigen. Het regiobeeld is gebaseerd op documenten
die door de veiligheidsregio ter beschikking zijn gesteld, interviews die de Inspectie
JenV in de veiligheidsregio heeft gehouden en de uitkomsten van de
personeelsenquête.
De bevindingen uit het onderzoek zijn afgezet tegen de negentien toetspunten uit
het toetsingskader dat de Inspectie heeft opgesteld op basis van de wet- en
regelgeving (zie hiervoor deze link: Inrichting repressieve brandweerzorg in elke
veiligheidsregio - Toetsingskader).
In dit regiobeeld geeft de Inspectie weer in hoeverre de veiligheidsregio Midden- en
West-Brabant (hierna: VRMWB) en de brandweer Midden- en West-Brabant die
daarvan deel uitmaakt, voldoen aan de toetspunten en daarmee aan de wet- en
regelgeving. Dit levert het voorliggende beeld op.

3

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

1.1

Opkomsttijden

Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp acht toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel a. Toetspunten opkomsttijden

Toetspunt

Deelonderwerp

1

Actueel dekkingsplan

2

Actueel brandrisicoprofiel

3

Overzicht berekende opkomsttijden

4

Overzicht berekende overschrijdingen

5

Bestuursbesluit over opkomsttijden

6

Overzicht feitelijke opkomsttijden

7

Analyse feitelijke opkomsttijden

8

Verbetervoorstellen aan bestuur

Met het in juli 2015 vastgestelde dekkingsplan beschikt de veiligheidsregio over een
actueel dekkingsplan. Het dekkingsplan is gebaseerd op een actueel
brandrisicoprofiel met daarin opgenomen een overzicht van de locaties en de
hieraan verbonden risico’s. De veiligheidsregio actualiseert het digitale deel van het
brandrisicoprofiel doorlopend.
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur in het dekkingsplan een overzicht van de
berekende opkomsttijden. Dit gebeurt in de vorm van een ‘opkomsttijdenkaart’,
waarbij de veiligheidsregio onderscheid maakt in de dagsituatie en de avondweekend-nacht- situatie. De veiligheidsregio stelt de informatie zowel grafisch als
digitaal beschikbaar. De veiligheidsregio verstrekt het bestuur informatie over zowel
de berekende opkomsttijden als de overschrijdingen. Tevens maakt de
veiligheidsregio inzichtelijk hoe de overschrijdingen zich verhouden tot de
bestuurlijk vastgestelde opkomsttijden.
Het bestuur heeft gemotiveerd besloten tot acceptatie van de overschrijdingen. Voor
de Biesbosch heeft het bestuur besloten om – gezien de specifieke situatie –
overschrijdingen te accepteren van de maximale opkomsttijd van 18 minuten. Voor
dit gebied is in overleg met de gemeenten een maatregelenpakket opgesteld om de
gebruikers bewuster te maken van het brandveiligheidsrisico en van de mogelijkheid
de risico’s te beperken.
De VRMWB geeft het bestuur door middel van bestuursrapportages en
jaarrekeningen inzicht in de feitelijke opkomsttijden en voortgang van de genomen
maatregelen. De veiligheidsregio voert een analyse uit op de feitelijke
opkomsttijden en benoemt hierbij de oorzaken van de overschrijdingen. De
veiligheidsregio voert nog geen analyse uit op de genomen maatregelen. Daarom
zijn aan het bestuur ook nog geen voorstellen gedaan tot verdere verbetering of
optimalisering.

4

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

Conclusie
De VRMWB voldoet aan de toetspunten 1, 2, 3, 4, 5 en 6. Op toetspunt 7 (analyse
feitelijke opkomsttijden) kan nog optimalisering plaatsvinden door ook de voortgang
en effecten van de genomen maatregelen mee te nemen in de analyse. Toetspunt 8
(verbetervoorstellen aan het bestuur) blijft buiten beschouwing, omdat de
veiligheidsregio geen voorstellen heeft voorgelegd aan het bestuur.
Aanbevelingen

Betrek in de analyse van de feitelijke opkomsttijden ook de voortgang en
effecten van de genomen maatregelen.

5

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

1.2

Samenstelling basisbrandweereenheden

Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp zeven toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel b. Toetspunten samenstelling basisbrandweereenheden

Toetspunt

Deelonderwerp

9

Besluit over samenstelling basisbrandweereenheden

10

Borgen niveau van brandweerzorg

11

Borgen veiligheid en gezondheid brandweerpersoneel

12

Borgen interregionale bijstand

13

Inzicht in bereikte effecten

14

Analyse van bereikte effecten

15

Besluit tot verbetering

De VRMWB hanteert de tankautospuit, bemand met zes personen (hierna: TS6) als
basisbrandweereenheid. In oktober 2013 is de veiligheidsregio gestart met drie
pilots voor het toepassen van variabele voertuigbezetting (met minimaal vier
personen). De belangrijkste reden hiervoor was om bij onderbezetting toch
verantwoord te kunnen uitrukken.
Na evaluatie van de pilots heeft het bestuur besloten tot invoering van variabele
voertuigbezetting op alle vrijwillige posten. De veiligheidsregio leidt daartoe alle
medewerkers hiervoor op. De veiligheidsregio heeft de OR vanaf het begin
betrokken bij het traject en deze heeft ingestemd met de invoering van de variabele
voertuigbezetting in de veiligheidsregio.
Bij het maatgevend scenario woningbrand komt altijd de slagkracht van een TS6 ter
plaatse. Op ieder voertuig bevindt zich altijd een bevelvoerder.
De veiligheidsregio heeft voorafgaand aan de toepassing van variabele
voertuigbezetting een aparte Risico-inventarisatie en -evaluatie (hierna: RI&E)
opgesteld. Deze RI&E is getoetst door de arbodienst. Tevens heeft de
veiligheidsregio een plan van aanpak opgesteld, dat grotendeels is uitgevoerd. Het
personeel voor de TS4 wordt niet apart geselecteerd. Alle personeelsleden krijgen
wel een bijscholing aangeboden. Tevens wordt de gehele post geoefend op het
uitrukken met een TS4.
De bevelvoerder vult bij elke uitruk met variabele voertuigbezetting een
evaluatieformulier in. Het veiligheidsgevoel komt hierbij ook aan de orde.
Medewerkers voelen zich over het algemeen bekwaam om met een TS4 te kunnen
optreden. Ook voelen zij zich over het algemeen veilig bij inzetten in de praktijk. De
veiligheidsregio besteedt aandacht aan de weerbaarheid van het personeel tegen
verbaal of fysiek geweld. Dit wordt vooral gedaan in het kader van gebeurtenissen
tijdens de jaarwisseling.
De VRMWB beschikt over voldoende TS6’en om de vereiste interregionale bijstand te
kunnen leveren.

6

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

De veiligheidsregio heeft op basis van de evaluatieformulieren inzicht in de
toepassing van variabele voertuigbezetting. De belangrijkste reden is altijd de
paraatheid. Op basis van de overzichten van de clustercommandanten kan de
veiligheidsregio bepalen waar extra aandacht nodig is.
De analyse van de toepassing van variabele voertuigbezetting gebeurt op het niveau
van de clustercommandant, maar niet structureel. De veiligheidsregio heeft dit nog
niet duidelijk geborgd in de organisatie.
De veiligheidsregio heeft het bestuur geen voorstellen tot verbetering of
optimalisering van de variabele voertuigbezetting voorgelegd.
Conclusie
De VRMWB voldoet aan de toetspunten 9, 10, 11, 12 en 13. Op toetspunt 14 kan de
veiligheidsregio zich nog verbeteren door de analyse van de resultaten van de
toepassing van variabele voertuigbezetting duidelijker te borgen. Toetspunt 15 blijft
buiten beschouwing, omdat de veiligheidsregio geen aanleiding heeft gevonden om
verbetervoorstellen voor te leggen aan het bestuur.
Aanbeveling
Borg het analyseren van de resultaten van de toepassing van variabele
voertuigbezetting binnen de organisatie.

7

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

1.3

Beschikbaarheid personeel

Voor dit onderwerp bestaan geen normen in de wet- en regelgeving. De Inspectie
JenV brengt daarom in beeld in hoeverre de veiligheidsregio zicht heeft op de
aantallen beschikbare brandweerlieden, of maatregelen getroffen worden bij
dreigende onderbezetting – zowel in acute situaties als structureel – en of het
bestuur wordt geïnformeerd over de paraatheid van het personeel. De Inspectie
beoordeelt de veiligheidsregio niet op de toetspunten van dit onderwerp.
Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp vier toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel c. Toetspunten beschikbaarheid personeel

Toetspunt

Deelonderwerp

16

Inzicht in beschikbaarheid op korte en langere termijn

17

Maatregelen bij (dreigende) tekorten

18

Analyse beschikbaarheid

19

Bestuursinformatie over beschikbaarheid

De veiligheidsregio heeft op het niveau van de posten inzicht in de paraatheid. Van
de beroepsposten is het precies bekend, omdat met dienstroosters gewerkt wordt.
Van de vrijwillige posten is op basis van ervaring met een redelijke zekerheid te
bepalen of de posten paraat zijn.
De veiligheidsregio beschikt op regionaal niveau (nog) niet over inzicht in de
paraatheid. De veiligheidsregio werkt momenteel aan een systeem om met behulp
van een app de paraatheid inzichtelijk te maken. Eind 2017 verwacht de VRMWB
hiervan de eerste resultaten. Medio 2017 schaft de veiligheidsregio nieuwe
(PreCom1) pagers aan, die samen met de genoemde app een realtime, volledig en
actueel beeld van de paraatheid geven.
De postcommandant kan maatregelen nemen bij (verwachte) problemen in de
beschikbaarheid door bijvoorbeeld personeel te vragen beschikbaar te blijven of
door personeel te lenen. Daarnaast heeft de meldkamer de instructie dat - als na
een alarmering een voertuig zich niet meldt - na zes minuten automatisch het
volgende voertuig moet worden gealarmeerd.
De clustercommandanten monitoren de paraatheid van de vrijwillige posten
voortdurend op basis van meldingen. Indien hieruit blijkt dat er gedurende langere
tijd problemen zijn met de beschikbaarheid, dan kan de clustercommandant kiezen
uit diverse maatregelen. Hij kan voor de uitruk geschikt kantoorpersoneel inzetten
of flexwerken mogelijk maken. Ook kan hij mensen consigneren of repressieve

1

De Precompager is een alarmontvanger die ook de mogelijkheid heeft om door één druk op de knop aan te
geven of men bij een alarmering opkomt of niet. Daarnaast kan de gebruiker eenvoudig zijn niet
beschikbare dagen (en of uren van de dag) aangeven. Het systeem maakt dan binnen korte tijd een
berekening of er voldoende bezetting is. Wanneer er onderbezetting is, krijgt de verantwoordelijke binnen
het korps een melding van de situatie. Ook kunnen deze gegevens direct gekoppeld worden naar de
meldkamer, zodat deze bij onderbezetting direct een andere eenheid kan alarmeren. Regio’s maken
wisselend gebruik van al deze mogelijkheden.

8

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

dagdienst invoeren. Daarnaast kan hij een werving starten of vrijwilligers op
meerdere posten laten uitrukken (woon, werk). De teamleiders bepalen zelf welke
methode het beste bij hun gebied/omgeving past en daarin worden ze gefaciliteerd
door de centrale organisatie. De veiligheidsregio kent geen regionaal aangestuurde
wervingscampagne.
De veiligheidsregio rapporteert over de voortgang van de invoering van maatregelen
aan het bestuur. Paraatheid is ook onderwerp van gesprek in het algemeen bestuur.
Op het moment dat het systeem met de PreCom-pagers operationeel is wil de
veiligheidsregio in de bestuursrapportage en de jaarrekening paraatheid opnemen
als één van de prestatie indicatoren.

9

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

2
2.1

Inrichting van de repressieve brandweerzorg

De Inspectie Justitie en Veiligheid (tot 27 oktober 2017: Inspectie Veiligheid en
Justitie) (hierna: de Inspectie JenV) houdt toezicht op de kwaliteit van de
brandweerzorg in Nederland. Een van de kerntaken binnen de brandweerzorg
betreft de repressieve brandweerzorg, het daadwerkelijk optreden bij branden en
hulpverleningen. Dit wordt in elke veiligheidsregio uitgevoerd door een (regionale)
brandweer. De wijze waarop de veiligheidsregio’s de repressieve brandweerzorg
hebben ingericht dient te voldoen aan de van toepassing zijnde wet- en regelgeving.
Die bestaat vooral uit de Wet veiligheidsregio’s (hierna: de Wvr) en het Besluit
veiligheidsregio’s (hierna: het Bvr), maar ook uit de wetgeving op het gebied van
arbeidsomstandigheden. Naast deze formele wetgeving zijn op de inrichting van de
repressieve brandweerzorg ook branche-afspraken en -normen van toepassing. Dit
geheel vormt het kader waaraan moet worden voldaan.
De Inspectie JenV heeft van september 2016 tot en met mei 2017 onderzocht in
welke mate de veiligheidsregio’s voldoen aan deze wet- en regelgeving. De
Inspectie spitst dit onderzoek toe op drie onderwerpen, te weten:
1.
2.
3.

opkomsttijden (is de brandweer ‘op tijd’?);
samenstelling van basisbrandweereenheden (met welke eenheden komt de
brandweer ter plaatse?);
beschikbaarheid brandweerpersoneel (heeft de brandweer altijd voldoende
mensen paraat om de eenheden te bemannen?).

Het eindrapport van dit inspectieonderzoek bestaat uit een landelijk beeld, 25
regiobeelden - waaronder het voorliggende - en de landelijke uitkomsten van de
personeelsenquête die de Inspectie heeft uitgezet onder het brandweerpersoneel
dat uitrukt op de brandweervoertuigen. Het regiobeeld is gebaseerd op documenten
die door de veiligheidsregio ter beschikking zijn gesteld, interviews die de Inspectie
JenV in de veiligheidsregio heeft gehouden en de uitkomsten van de
personeelsenquête.
Het Hoofd van de Inspectie JenV heeft het regiobeeld besproken met de voorzitter
van de veiligheidsregio en de commandant brandweer.

10

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

2.2

Opbouw van het regiobeeld

De opbouw van het regiobeeld volgt de drie onderwerpen uit het onderzoek en de
daarbij behorende toetspunten uit het toetsingskader (zie hiervoor deze link:
Inrichting repressieve brandweerzorg in elke veiligheidsregio - Toetsingskader).
De Inspectie JenV beoordeelt per toetspunt in hoeverre de veiligheidsregio daaraan
voldoet of invulling geeft en gebruikt hiervoor de bij het toetspunt beschreven
‘norm’ als referentie.
Elk hoofdstuk start met een korte inleiding op het onderwerp. Vervolgens geeft de
Inspectie per toetspunt de beoordeling op dat punt weer en de bevindingen waarop
de beoordeling berust.

2.3

Beschrijving van de brandweer Midden- en
West-Brabant

Het verzorgingsgebied van de brandweer Midden- en West-Brabant ziet er als volgt
uit:
Afbeelding 1. Kaart van de veiligheidsregio Midden- en West-Brabant met de brandweerposten
(Bron: Jan-Willem van Aalst, www.imergis.nl)

11

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

Het verzorgingsgebied
De veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (hierna: VRMWB) is een
samenwerkingsverband tussen vier grote(re) steden en 22 kleinere gemeenten en
hulpdiensten. De VRMWB beslaat het gebied vanaf Oisterwijk tot Bergen op Zoom
en van de Belgische grens tot de provincie Zuid-Holland en heeft ruim 1,1 miljoen
inwoners. De VRMWB is een van de top zes industriële regio’s (onder andere 30 VRplichtige bedrijven en 20 PBZO-bedrijven). Er zijn verschillende industrieterreinen
verspreid over de VRMWB.
De VRMWB kenmerkt zich qua infrastructuur door meerdere snelwegen,
spoortrajecten, vaarwegen en buisleidingen. Zowel over de snelwegen (A16, A17,
A29, A58 en A59) als over het spoor vindt (inter)nationaal vervoer van gevaarlijke
stoffen plaats vindt.
Een deel van de HSL-zuid (Hogesnelheidslijn) loopt over het grondgebied van de
regio.
De veiligheidsregio beschikt over drie vliegvelden waarvan Gilze-Rijen en
Woensdrecht als risicovol zijn meegenomen in de risico-inventarisatie. Op vliegveld
Seppe vliegen slechts kleine vliegtuigen.
De VRMWB beschikt over zowel stedelijk als landelijk gebied. In de veiligheidsregio
bevinden zich meerdere kwetsbare objecten, zoals ziekenhuizen, gevangenissen en
natuur- en recreatiegebieden.
De brandweer Midden- en West-Brabant
De brandweer in Midden- en West-Brabant is sinds 1 januari 2010 geregionaliseerd.
Dat wil zeggen dat de brandweer niet meer onder de 26 gemeenten in het gebied
valt, maar één regionale organisatie vormt.
Midden- en West-Brabant kent 69 brandweerposten, verdeeld over vijf clusters. De
brandweerzorg wordt met verschillende organisatievormen uitgevoerd: volledig
vrijwillig, volledig beroeps (24-uursdienst) of een combinatievorm. De
brandweerposten Bergen op Zoom, Breda, Moerdijk Haven, Roosendaal, TilburgCentrum en Tilburg-Vossenberg beschikken over een volledige beroepsorganisatie.
Daarnaast zijn op de posten Bergen op Zoom, Moerdijk Haven, Roosendaal en
Tilburg-Centrum ook vrijwillige medewerkers actief. Op de brandweerpost
Oosterhout is gedurende kantooruren een beroepsbezetting aanwezig om de eerste
uitruk te verzorgen. Voor de ondersteuning en buiten kantooruren wordt vanuit deze
brandweerpost uitgerukt met vrijwillige medewerkers. De overige brandweerposten
zijn volledig georganiseerd met vrijwilligers.
De Brandweer Midden- en West-Brabant (hierna: BMWB) beschikt over een
bestuurlijk vastgestelde formatie van 1.332 brandweervrijwilligers, waarvan op 1
januari 2017 1.306 waren ingevuld. Daarnaast zijn er op dit moment 465
beroepskrachten in dienst. Dit aantal is inclusief de medewerkers in de 24uursdienst.
Op jaarbasis handelt de brandweer Midden- en West-Brabant circa 7.900
meldingen2 af.

2

Bron: CBS cijfers 2016

12

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

3
In dit hoofdstuk beoordeelt de Inspectie JenV de mate waarin de veiligheidsregio
Midden- en West-Brabant voldoet aan de toetspunten uit het toetsingskader. Per
toetspunt geeft de Inspectie de beoordeling op dat punt weer en de bevindingen
waarop de beoordeling berust.

3.1

Opkomsttijden

3.1.1

Inleiding

De Inspectie JenV beoordeelt voor dit onderwerp vooral de in de veiligheidsregio
bestuurlijk vastgestelde opkomsttijden voor de basisbrandweereenheden en de
redvoertuigen. Deze zijn gebaseerd op de tijdnormen uit het Bvr. Het bestuur heeft
echter de bevoegdheid daarvan gemotiveerd af te wijken en andere opkomsttijden
vast te stellen. In dat geval kijkt de Inspectie naar de mate waarin het bestuur
rekening heeft gehouden met het brandrisicoprofiel en of het bestuur dit besluit op
een zorgvuldige en ordentelijke wijze heeft genomen.
Vervolgens kijkt de Inspectie naar de feitelijk gerealiseerde opkomsttijden en in
hoeverre die overeenkomen met de bestuurlijk vastgestelde opkomsttijden. De
veiligheidsregio dient te analyseren wat de oorzaak is van de verschillen en in
hoeverre dit aanleiding geeft tot aanpassingen.

13

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

3.1.2

Beoordeling op de toetspunten

Toetspunt 1
De veiligheidsregio beschikt over een actueel dekkingsplan
Beoordeling
Met het in juli 2015 vastgestelde dekkingsplan beschikt de veiligheidsregio over
een actueel dekkingsplan. Het dekkingsplan is gebaseerd op het brandrisicoprofiel.
Bevindingen
De VRMWB heeft een actueel dekkingsplan met een looptijd van 2015 tot 2019.
Gelijktijdig met het vaststellen van het dekkingsplan op 9 juli 2015 heeft het
bestuur het brandrisicoprofiel vastgesteld. In het dekkingsplan geeft de
veiligheidsregio aan dat dit plan gebaseerd moet zijn op het brandrisicoprofiel. Voor
de veiligheidsregio is het brandrisicoprofiel een van de fundamenten van het
dekkingsplan. Volgens de VRMWB vormt het brandrisicoprofiel in de eerste plaats de
basis voor de opkomsttijden van de basisbrandweereenheden en daarmee tevens
voor de spreiding van kazernes.
Vooruitlopend op de formele vaststelling heeft de veiligheidsregio het dekkingsplan
en het brandrisicoprofiel, samen met het beleidsplan en het regionaal risicoprofiel,
voorgelegd aan de gemeenteraden, de omliggende veiligheidsregio’s en de
waterschappen.

Toetspunt 2
De veiligheidsregio beschikt over een actueel brandrisicoprofiel
Beoordeling
De veiligheidsregio beschikt over een actueel brandrisicoprofiel met daarin
opgenomen een overzicht van de locaties en de hieraan verbonden risico’s. De
veiligheidsregio actualiseert het digitale deel van het brandrisicoprofiel doorlopend.
Bevindingen
Het algemeen bestuur heeft het brandrisicoprofiel gelijktijdig met het dekkingsplan
op 9 juli 2015 vastgesteld.
De VRMWB heeft er voor gekozen om de dagelijkse brandweerzorg een aparte
plaats te geven in een afzonderlijk brandrisicoprofiel en niet onderdeel te laten
uitmaken van het regionale risicoprofiel. Voor de veiligheidsregio is de bestuurlijke
afweging over crisisbeheersing en rampbestrijding van een andere orde dan de
afwegingen over brandweerzorg en brandveiligheid. Het analyseren van
brandveiligheidsrisico’s heeft volgens de VRMWB ook een ander karakter dan het
opstellen van een risicoanalyse voor rampen en crises. Daarnaast sluit een aparte
benadering van de brandveiligheidsrisico’s beter aan bij de ontwikkelingen in het
kader van Brandveilig Leven.
Het brandrisicoprofiel bevat geen overzicht van de locaties, maar wel een
opsomming van gebouwtypen (met een weging van waarschijnlijkheid en impact
van een incident), waarbij onderscheid wordt gemaakt in gebiedstypen (ook met

14

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

een weging op waarschijnlijkheid en impact). De veiligheidsregio heeft de scores in
de versie van 2015 geactualiseerd.

Toetspunt 3
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht (bijvoorbeeld in het
dekkingsplan) van de berekende opkomsttijden van basisbrandweereenheden en
redvoertuigen voor de objecten en objectsoorten
Beoordeling
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur in het dekkingsplan een overzicht van de
berekende opkomsttijden. Dit gebeurt in de vorm van een ‘opkomsttijdenkaart’,
waarbij de veiligheidsregio onderscheid maakt in de dagsituatie en de avondweekend-nacht-situatie. De veiligheidsregio stelt de informatie zowel grafisch als
digitaal beschikbaar.
Bevindingen
In bijlage B van het dekkingsplan zijn per gemeente twee grafische weergaven
opgenomen van de opkomsttijden in respectievelijk de DAG-situatie en de avondnacht- weekend-(ANW)situatie. De veiligheidsregio noemt dit de
‘opkomsttijdenkaart’. De opkomsttijdenkaart is samengesteld op basis van gegevens
uit een aantal openbare en besloten bronbestanden zoals de Basisadministratie
Gebouwen, de opkomsttijden-applicatie van Brandweer Midden- en West-Brabant en
objectgegevens uit de provinciale Risicokaart. De opkomsttijdenkaarten zijn
(deel)afdrukken van een digitale kaart. In de digitale versie is op objectniveau te
zien welk type object het betreft, wat de tijdnorm is en wat de berekende
opkomsttijd is. Voor de berekende opkomsttijden gebruikt de veiligheidsregio het
programma CARE. De veiligheidsregio heeft de markante objecten in de overzichten
opgenomen.
Het bestuur van de VRMWB heeft geen objecten aangewezen waarvoor de inzet van
een redvoertuig noodzakelijk is. De veiligheidsregio heeft echter wel opkomsttijden
voor redvoertuigen opgenomen in het dekkingsplan. Voor een verantwoorde
spreiding van de redvoertuigen gaat de veiligheidsregio uit van een gebiedsgerichte
(generieke) benadering van de af te dekken risico’s. In de stedelijke gebieden met
oude wijken is de kans op een incident, waarbij redding op hoogte direct
noodzakelijk is, het grootst. Dit vergt een snelle opkomst van een redvoertuig. De
veiligheidsregio heeft de opkomsttijden op regioniveau grafisch weergegeven met
een opkomsttijdindicatie van respectievelijk maximaal 15, 30 en 45 minuten.

15

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

Toetspunt 4
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht van de berekende
overschrijdingen van de tijdnormen uit het Bvr
Beoordeling
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur informatie over zowel de berekenede
opkomsttijden als de overschrijdingen. Tevens maakt de veiligheidsregio
inzichtelijk hoe de overschrijdingen zich verhouden tot de bestuurlijk vastgestelde
opkomsttijden.
Bevindingen
De veiligheidsregio heeft in de opkomsttijdenkaarten zowel de opkomsttijden als de
overschrijdingen opgenomen. Hierbij maakt de veiligheidsregio inzichtelijk hoe de
overschrijdingen zich verhouden tot de bestuurlijk vastgestelde opkomsttijden.
De opkomsttijdenkaarten maken deel uit van een digitale kaart. De digitale kaart
bevat per object informatie over het type object, de tijdnorm en de berekende
opkomsttijd. De markante objecten maken hiervan deel uit.
Als een object meer gebruiksfuncties heeft, staan de tijdnorm en de opkomsttijd
vermeld per gebruiksfunctie. Het kan voorkomen dat de veiligheidsregio voor een
object voor de ene gebruiksfunctie geen overschrijding vaststelt en voor de andere
wel.

Toetspunt 5
Het bestuur besluit gemotiveerd tot acceptatie van de berekende overschrijdingen
en/of stelt afwijkende opkomsttijden vast
Beoordeling
Het bestuur besluit gemotiveerd tot acceptatie van overschrijdingen. Voor de
Biesbosch heeft het bestuur besloten om – gezien de specifieke situatie –
overschrijdingen te accepteren van de maximale opkomsttijd van 18 minuten.
Voor dit gebied is in overleg met de gemeenten een maatregelenpakket opgesteld
om de gebruikers bewuster te maken van het brandveiligheidsrisico en van de
mogelijkheid de risico’s te beperken.
Bevindingen
De VRMWB streeft ernaar de tijdnormen uit het Bvr zo veel als mogelijk is te halen
voor wat betreft de opkomsttijd van de eerste basisbrandweereenheid. Daar waar
de opkomsttijden niet kunnen worden gehaald, vindt de VRMWB dit - gezien de
risico’s - in sommige gevallen verantwoord. Dit is nader beschreven en gemotiveerd
in het op het brandrisicoprofiel gebaseerde VOGS3, waarin de motivering deels is
gebaseerd op de brandbeveiligingsconcepten. Op basis van deze benadering is aan
sommige van de in het Bouwbesluit genoemde gebruiksfuncties een aantal ‘risicocompensatieminuten’ toegekend. In de redenatie die de VRMWB volgt in VOGS leidt
dit tot het hanteren van twee maximaal aanvaardbare opkomsttijden voor de eerste
basisbrandweereenheid, die kunnen worden toegepast op de alle gebruiksfuncties.

3

Voorstel opkomsttijden 1e basisbrandweereenheid en afwegingskader geografische spreiding 2e
basisbrandweereenheid, veiligheidsregio Midden- en West-Brabant, 9 juli 2015.

16

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

Het bestuur heeft per gebruiksfunctie een opkomsttijd vastgesteld van acht of twaalf
minuten.
Voor het gebied ‘De Biesbosch’ heeft de VRMWB een overschrijding van de
maximale opkomsttijd van 18 minuten vastgesteld. In dit gebied heeft de
veiligheidsregio te maken met een gedeelte dat door de aard van het gebied
(objecten zijn niet te bereiken over de weg) binnen verantwoorde financiële kaders
niet kan worden bereikt binnen de maximale wettelijke opkomsttijd van achttien
minuten. Voor het gebied is in overleg met de gemeenten een maatregelenpakket
opgesteld om de gebruikers bewuster te maken van het brandveiligheidsrisico en de
mogelijkheid dit risico te beperken. De maatregelen zullen periodiek in de
activiteiten van gemeenten en brandweer MWB terugkeren. Het veiligheidsrisico is
volgens de VRMWB daarmee beperkt te noemen. Vanuit kosten-baten oogpunt is de
vestiging van een beroepspost voor de veiligheidsregio niet aan de orde. Bovendien
is het voor de veiligheidsregio ook niet mogelijk om een uitrukpost dichterbij te
positioneren en te bemannen met vrijwilligers.
Uit de gegevens van de VRMWB blijkt dat het aantal incidenten in het gebied van de
Biesbosch beperkt is. Over de afgelopen vier jaar gaat het om gemiddeld 14
incidenten per jaar, waarvan er ook gemiddeld één valt in de categorie
‘woningbrand’, de overige vallen onder de categorieën dienstverlening en
hulpverlening.
De VRMWB zet de toolbox ‘Brandveilig leven’ in om de brandveiligheid te verhogen.
De gemeenten, de brandweer en maatschappelijke partners samen zorgen ervoor
dat inwoners weten wat ze moeten doen om brand te voorkomen, te ontdekken en
te ontvluchten. De toolbox wordt gebruikt om aan de voorkant van de
veiligheidsketen de effecten van brand zo veel mogelijk te voorkomen of te
beperken. Voorbeelden van activiteiten zijn rookmelderacties, home-safety-checks
en brandveiligheidsambassadeurs in de wijken.

Toetspunt 6
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur overzicht(en) van de feitelijke
opkomsttijden en de voortgang van de genomen maatregelen
Beoordeling
De VRMWB geeft het bestuur door middel van bestuursrapportages en
jaarrekeningen inzicht in de feitelijke opkomsttijden en voortgang van de
genomen maatregelen.
Bevindingen
De VRMWB rapporteert over de opkomsttijden aan het bestuur. Het gaat dan om het
totale regiobeeld en het beeld per cluster. Dit gebeurt op hoofdlijnen in de
bestuursrapportage en in de jaarrekening. Daarnaast hebben de
clustercommandanten contact met burgemeesters in hun respectievelijke clusters
en presenteren daar de resultaten per gemeente en per post.
De feitelijk gerealiseerde opkomsttijden van de eerste tankautospuit (hierna: TS)
worden gemeld, afgezet tegen de norm van 8 of 12 minuten. De veiligheidsregio
vindt dat hierbij een dekkingspercentage van minimaal 80% moet worden gehaald,

17

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

maar dat gebeurt niet altijd. De VRMWB realiseert nu4 85% gemiddeld over de hele
regio. Per cluster lopen de opkomstpercentages uiteen van 75% tot 90%. Per post
zijn er grotere verschillen te zien, maar dat heeft ook te maken met de
uitrukfrequentie.
Over de gerealiseerde opkomsttijden van de redvoertuigen wordt niet
gerapporteerd.
De VRMWB rapporteert aan het bestuur over de ingezette maatregelen (inzet
Toolbox) door middel van bestuursrapportages met overzichten van activiteiten per
gemeente.

Toetspunt 7
De veiligheidsregio analyseert de feitelijke opkomsttijden en de resultaten van de
genomen maatregelen
Beoordeling
De veiligheidsregio voert een analyse uit op de feitelijke opkomsttijden en
benoemt hierbij de oorzaken van de overschrijdingen. De veiligheidsregio voert
nog geen analyse uit op de genomen maatregelen.
Bevindingen
De VRMWB zet de feitelijk gerealiseerde opkomsttijden af tegen de norm van 8 of
12 minuten en de berekende tijden. De analyse vindt plaats op gemeentelijk-,
cluster- en regionaal niveau. In de bestuursrapportage noemt de veiligheidsregio
(op hoofdlijnen) de redenen waarom de opkomsttijden niet gehaald worden.
Het meten van de effecten van de genomen maatregelen vindt de veiligheidsregio
lastig. Er is wel een veiligheidsmonitor maar daarin wordt weinig gevraagd op
gebied van fysieke veiligheid. De VRMWB meet hoeveel mensen bij
voorlichtingsactiviteiten over brandveiligheid aanwezig waren en of ze tevreden zijn,
maar het effect op gedrag is erg lastig vast te stellen. De VRMWB is bezig met het
ontwikkelen van een fysieke veiligheidsmonitor.

Toetspunt 8
Het bestuur besluit over de voorstellen tot verdere verbetering/optimalisering
Beoordeling
De VRMWB heeft naar aanleiding van de analyse van de opkomsttijden geen
voorstellen aan het bestuur voorgelegd ter verbetering of optimalisering van de
repressieve organisatie. Daarom blijft dit toetspunt verder buiten beschouwing.
Bevindingen
Het bestuur van de VRMWB verwacht maatregelen aan de voorkant van de keten.
Met de Toolbox wordt hierin voorzien. De Toolbox breidt steeds verder uit, er komen
steeds meer gereedschappen in. Slechts in uitzonderlijke gevallen worden kazernes
verplaatst. Bij iedere ingrijpende verbouwing of indien een kazerne aan nieuwbouw
4

Bron: Jaarrekening 2016.

18

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

toe is, wordt altijd een toets gedaan op de meest ideale kazernelocatie. Indien
hieruit blijkt dat een alternatieve locatie beter aansluit in het dekkingsplan, wordt
hierover in overleg getreden met de betreffende gemeente. Daarin vindt vervolgens
een afweging plaats of nieuwbouw wel of niet realiseerbaar is. Een voorbeeld
hiervan is de kazerne van Wouw. Deze wordt binnenkort vervangen door nieuwbouw
op een andere locatie.
Een ander voorbeeld van een besluit van het bestuur van de VRMWB tot verbetering
of optimalisatie is de bouw (een aantal jaar geleden) van de nieuwe kazerne
Moerdijk-Haven.

19

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

3.2

Samenstelling van basisbrandweereenheden

3.2.1

Inleiding

De Inspectie JenV beoordeelt voor dit onderwerp vooral de toepassing van
afwijkende samenstellingen van basisbrandweereenheden. Standaard bestaat deze
uit zes personen, een bevelvoerder, een chauffeur en vier manschappen. Het
bestuur heeft de bevoegdheid hiervan af te wijken, mits het bestuur daarvoor een
duidelijke reden heeft. Indien wordt afgeweken moet het bestuur rekening houden
met twee expliciet in het Bvr omschreven voorwaarden. Deze hebben betrekking op
de brandweerzorg aan de burger en op de veiligheid en gezondheid van het
brandweerpersoneel. Bij de beoordeling of aan deze voorwaarden wordt voldaan
betrekt de Inspectie JenV ook de resultaten van de internet-enquête onder het
brandweerpersoneel naar de veiligheidsgevoelens bij de verschillende
samenstellingen van basisbrandweereenheden.
Indien een afwijkende samenstelling wordt toegepast is, naast de bepalingen uit het
Bvr, ook het landelijk kader Uitruk op Maat (hierna: UoM) van toepassing. De
Inspectie JenV beoordeelt of de veiligheidsregio zich houdt aan de bepalingen van
deze brancherichtlijn.
Bij de toepassing van een afwijkende samenstelling van basisbrandweereenheden
dient de veiligheidsregio na enige tijd te evalueren in welke mate het beoogde doel
van de toepassing daarvan is bereikt. Hierbij dient de veiligheidsregio ook de
voorwaarden die het Bvr verbindt aan de mogelijkheid tot een afwijkende
samenstelling van basisbrandweereenheden te betrekken. Uit de evaluatie dient te
blijken of er aanleiding bestaat tot aanpassingen.

3.2.2

Beoordeling op de toetspunten

Toetspunt 9
Het bestuur neemt een gemotiveerd besluit over de samenstelling van
basisbrandweereenheden indien wordt afgeweken van de standaardsamenstelling
Beoordeling
De VRMWB hanteert de TS6 als basisbrandweereenheid. In oktober 2013 is de
veiligheidsregio gestart met drie pilots voor het toepassen van variabele
voertuigbezetting (met minimaal vier personen). De belangrijkste reden hiervoor
was om bij onderbezetting toch verantwoord te kunnen uitrukken.
Na evaluatie van de pilots heeft het bestuur besloten variabele voertuigbezetting
in te voeren op alle vrijwillige posten. De veiligheidsregio is bezig om alle
medewerkers hiervoor op te leiden. De veiligheidsregio heeft de OR vanaf het
begin betrokken bij het traject. De OR heeft ingestemd met de invoering van de
variabele voertuigbezetting in de veiligheidsregio.
Bevindingen
De basisbrandweereenheid in de VRMWB is de TS6 met een bevelvoerder, chauffeur
en vier manschappen. Omdat niet altijd voldoende vrijwilligers beschikbaar zijn om
de basiseenheid te kunnen bemannen heeft het bestuur in maart 2013 toestemming

20

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

gegeven om onder voorwaarden incidenteel onderbezet uit te rukken. De bezetting
dient dan ten minste uit vier personen te bestaan, waaronder een bevelvoerder en
een aangewezen brandweerchauffeur. Vervolgens is in oktober 2013 toestemming
gegeven voor pilots met afwijkende voertuigbezetting.
Voor deze pilots heeft de veiligheidsregio een plan van aanpak opgesteld. De
veiligheidsregio heeft mogelijke opties beoordeeld op uitvoerbaarheid, verwachte
opbrengst en benodigde investeringen. Uit die afweging zijn uiteindelijk drie pilots
voortgekomen met een TS4 (Loon op Zand, Klundert en Moergestel).
De veiligheidsregio heeft de pilot in de drie posten inmiddels afgerond. Op basis van
het projectplan en de evaluaties heeft het bestuur besloten om UoM in te zetten op
alle vrijwillige posten. De belangrijkste overweging is om met minder mensen
(minimaal vier) verantwoord te kunnen uitrukken als er onvoldoende vrijwilligers
beschikbaar zijn. Onlangs heeft de veiligheidsregio zes posten opgeleid voor inzet
van de TS4. In de komende tijd gebeurt ook dit ook voor de andere posten.
De ondernemingsraad (OR) is vanaf het begin van het project variabele
voertuigbezetting betrokken geweest en heeft deelgenomen in de klankbordgroep.
Uiteindelijk heeft de OR ingestemd met de toepassing van variabele
voertuigbezetting.

Toetspunt 10
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden tast
het niveau van brandweerzorg aan de burgers niet aan
Beoordeling
Bij het maatgevend scenario woningbrand komt altijd de slagkracht van een TS6
ter plaatse. Op ieder voertuig bevindt zich altijd een bevelvoerder.
Bevindingen
De veiligheidsregio maakt voor het uitrukken met variabele bezetting gebruik
gemaakt van de standaard TS6. Op elke TS moet zich altijd een bevelvoerder
bevinden, ook als er met vier mensen wordt uitgerukt.
Bij een alarmering van een TS4 voor binnenbrandincidenten (maatgevend scenario)
en andere prio1 brandmeldingen wordt altijd automatisch een extra TS6
gealarmeerd. Voor deze tweede TS, die ter ondersteuning van een TS4 wordt
ingezet, geldt in basis dezelfde opkomsttijd als voor de eerste TS.

21

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

Toetspunt 11
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden
doet geen afbreuk aan de veiligheid en gezondheid van het brandweerpersoneel
Beoordeling
De veiligheidsregio heeft voorafgaand aan de toepassing van variabele
voertuigbezetting een aparte Risico-inventarisatie en -evaluatie (hierna: RI&E)
opgesteld. Deze RI&E is getoetst door de arbodienst. Tevens heeft de
veiligheidsregio een plan van aanpak opgesteld, dat grotendeels is uitgevoerd.
Het personeel voor de TS4 wordt niet apart geselecteerd. Alle personeelsleden
krijgen wel een bijscholing aangeboden. Tevens wordt de gehele post geoefend op
het uitrukken met een TS4.
De bevelvoerder vult bij elke uitruk met variabele voertuigbezetting een
evaluatieformulier in. Het veiligheidsgevoel komt hierbij ook aan de orde.
Medewerkers voelen zich over het algemeen bekwaam om met een TS4 te kunnen
optreden. Ook voelen zij zich over het algemeen veilig bij inzetten in de praktijk.
De veiligheidsregio besteedt aandacht aan de weerbaarheid van het personeel
tegen verbaal of fysiek geweld. Dit wordt vooral gedaan in het kader van
gebeurtenissen tijdens de jaarwisseling.
Bevindingen
De VRMWB beschikt over een ‘warme’ en ‘koude’ RI&E uit 2012. De ‘warme’ RI&E
heeft vooral betrekking op de TS6. Het hierbij behorende Plan van Aanpak is
grotendeels uitgevoerd.
Voor de drie pilots in Loon op Zand, Klundert en Moergestel zijn vooraf aparte
RI&E’s opgesteld. Deze RI&E’s zijn ter instemming voorgelegd aan de OR en
getoetst door een onafhankelijk Arbodeskundige. De OR heeft ingestemd en de
Arbodeskundige heeft de plannen goedgekeurd met enkele aandachtspunten. De
aandachtspunten zijn opgenomen in de respectievelijke plannen van aanpak. De
plannen van aanpak zijn grotendeels uitgevoerd, waarbij de punten met een hoge
prioriteit voor aanvang van de pilots zijn opgelost. De veiligheidsregio heeft de
plannen van aanpak nog niet geheel uitgevoerd omdat de veiligheidsregio zich nog
in de implementatiefase bevindt.
De VRMWB heeft een nieuwe RI&E opgesteld voor alle posten die uitrukken met een
TS4. In het bijbehorende plan van aanpak is opgenomen dat alle actiepunten
moeten zijn uitgevoerd voor de invoering van de TS4 op een post.
Het personeel voor de TS4 wordt niet apart geselecteerd. Alle personeelsleden
krijgen wel een bijscholing aangeboden gedurende 5 dagdelen. Tevens wordt de
gehele post geoefend op het veilig kunnen inzetten van een TS4. De invoering van
de TS4 op de posten vindt gefaseerd plaats.
De veiligheidsregio besteedt aandacht aan de weerbaarheid van het personeel tegen
verbaal of fysiek geweld. Dit wordt vooral gedaan in het kader van gebeurtenissen
tijdens de jaarwisseling en niet specifiek vanwege de toepassing van variabele
voertuigbezetting. Agressie en geweld is niet aan de orde bij het repressief optreden
behalve op specifieke plaatsen met Oud en Nieuw. Als zich een voorval met geweld

22

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

tegen brandweermensen heeft voorgedaan hanteert de VRMWB een hiervoor
opgesteld protocol.
De bevelvoerder vult bij elke onderbezette uitruk een evaluatieformulier in. Het
veiligheidsgevoel komt hierbij ook aan de orde. Manschappen worden niet
individueel bevraagd. Bij de eindevaluaties van de pilots is wel iedereen bevraagd.
Uit deze evaluaties trekt de veiligheidsregio onder andere de volgende conclusies:




Over het algemeen geven de respondenten aan zich door middel van de
(warme en koude) oefeningen voldoende bekwaam te voelen om veilig uit te
rukken met de TS4.
Over het algemeen geven de respondenten aan dat de werkwijze van ‘Uitruk op
Maat’ in de praktijk werkt en dat men zich veilig voelt tijdens incidenten die
met TS4 worden bestreden.

De veiligheidsregio beschikt (nog) niet over een gestructureerd
medewerkerstevredenheidsonderzoek. De gesprekken leveren meer informatie op
dan enquêtes, zo is de overtuiging van de VRMWB.
Uit de internet-enquête van de Inspectie JenV onder het brandweerpersoneel blijkt
dat:





18 (41%) van de 44 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een afwijkende voertuigbezetting, aangeven dat zij dit niet onveiliger vinden
dan het optreden met een TS6;
13 (30%) respondenten aangeven dat zij dit onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6 en;
13 (30%) hierover geen uitgesproken mening hebben.

Toetspunt 12
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden
doet geen afbreuk aan de afspraken omtrent het leveren van interregionale
bijstand
Beoordeling
De VRMWB beschikt over voldoende TS6’en om de vereiste interregionale bijstand
te kunnen leveren.
Bevindingen
De VRMWB maakt voor de variabele voertuigbezetting geen gebruik van aangepaste
voertuigen. Daarnaast speelt de factor tijd een kleinere rol bij (interregionale)
bijstand dan bij de opkomsttijden. De VRMWB heeft de beschikking over in totaal 92
tankautospuiten, waaronder 17 voertuigen speciaal geschikt voor
natuurbrandbestrijding. Dit betekent dat de VRMWB over voldoende
basisbrandweereenheden kan beschikken om de afgesproken interregionale bijstand
te kunnen leveren. De veiligheidsregio zet hiervoor alleen TS6’en in.

23

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

Toetspunt 13
De veiligheidsregio heeft inzicht in de bereikte resultaten van de toepassing van
afwijkende samenstellingen van basisbrandweereenheden
Beoordeling
De veiligheidsregio heeft op basis van de evaluatieformulieren inzicht in de
toepassing van variabele voertuigbezetting. De belangrijkste reden is altijd de
paraatheid. Op basis van de overzichten van de clustercommandanten kan de
veiligheidsregio bepalen waar extra aandacht nodig is.
Bevindingen
Op basis van evaluatieformulieren is bekend hoe vaak de brandweer uitrukt met
variabele voertuigbezetting. De reden hiervoor is altijd paraatheid. Periodiek wordt
een overzicht van de uitrukken met variabele voertuigbezetting aangeleverd aan de
clustercommandanten. Op basis daarvan kunnen zij bepalen welke posten extra
aandacht nodig hebben.

Toetspunt 14
De veiligheidsregio analyseert de resultaten van de toepassing van afwijkende
samenstellingen van basisbrandweereenheden om maatregelen te kunnen nemen
ter verbetering hiervan
Beoordeling
De analyse van de toepassing van variabele voertuigbezetting gebeurt op het
niveau van de clustercommandant. De veiligheidsregio heeft dit nog niet duidelijk
geborgd in de organisatie.
Bevindingen
De invoering van TS4 is nog niet volledig in de veiligheidsregio gerealiseerd. De
clustercommandanten kunnen op basis van de overzichten van de uitrukken met
variabele voertuigbezetting een nadere analyse uitvoeren. De clustercommandant
bepaalt in hoeverre dit gebeurt en welke verdere acties noodzakelijk zijn. De
veiligheidsregio heeft hiervoor geen gedragslijn bepaald.

Toetspunt 15
Het bestuur besluit over voorstellen tot verbetering/optimalisering
Beoordeling
Omdat de veiligheidsregio het bestuur geen voorstellen tot verbetering of
optimalisering heeft voorgelegd wordt dit toetspunt buiten beschouwing gelaten.
Bevindingen
De veiligheidsregio heeft het bestuur (nog) geen voorstellen tot verbetering of
optimalisering van de variabele voertuigbezetting voorgelegd.

24

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

3.3

Beschikbaarheid brandweerpersoneel

3.3.1

Inleiding

De Inspectie JenV onderzoekt voor dit onderwerp vooral de wijze waarop de
veiligheidsregio borgt dat er te allen tijde voldoende brandweermensen beschikbaar
zijn om uit te kunnen rukken als dat nodig is. Vooral waar sprake is van van huis
opkomende vrijwilligers blijkt dat problemen op te kunnen leveren.
Waar het vroeger voldoende was om een groot aantal brandweermensen te
alarmeren in geval van brand en er dan ook altijd voldoende opkwamen naar de
post, is dat de laatste jaren onder druk komen staan. Dit brengt de noodzaak met
zich mee dat de veiligheidsregio inzicht moet hebben in het aantal beschikbare
brandweerlieden, zowel in actuele omstandigheden als in de ontwikkelingen daarin
op langere termijn.
Voor dit onderwerp bestaan geen normen in de wet- en regelgeving. De Inspectie
JenV brengt daarom in beeld in hoeverre de veiligheidsregio zicht heeft op de
aantallen beschikbare brandweerlieden, of maatregelen getroffen worden bij
dreigende onderbezetting – zowel in acute situaties als structureel – en of het
bestuur wordt geïnformeerd over de paraatheid van het personeel. De Inspectie
beoordeelt de veiligheidsregio niet op deze toetspunten.

3.3.2

Bevindingen

Toetspunt 16
De veiligheidsregio heeft inzicht in de beschikbare medewerkers op korte en lange
termijn
Bevindingen
De veiligheidsregio heeft op het niveau van de posten inzicht in de paraatheid. Van
de beroepsposten is het precies bekend, omdat met dienstroosters gewerkt wordt.
Van de andere (vrijwillige) posten is op basis van ervaring met een redelijke
zekerheid te bepalen of de posten paraat zijn.
De veiligheidsregio beschikt op regionaal niveau (nog) niet over inzicht in de
paraatheid. De veiligheidsregio werkt momenteel aan een systeem om met behulp
van een app de paraatheid inzichtelijk te maken. Eind 2017 verwacht de VRMWB
hiervan de eerste resultaten. Medio 2017 schaft de veiligheidsregio nieuwe
(PreCom5) pagers aan, die samen met de genoemde app een real-time en volledig
beeld van de paraatheid geven. De veiligheidsregio geeft aan dat de paraatheid van
de vrijwillige posten voortdurend op basis van meldingen gemonitord wordt door de
clustercommandanten. De brandweer kent een regeling voor uitrukken met
variabele voertuigbezetting en registreert hoe vaak hiervan gebruik wordt gemaakt.
5

De Precompager is een alarmontvanger die ook de mogelijkheid heeft om door één druk op de knop aan te
geven of men bij een alarmering opkomt of niet. Daarnaast kan de gebruiker eenvoudig zijn niet
beschikbare dagen (en of uren van de dag) aangeven. Het systeem maakt dan binnen korte tijd een
berekening of er voldoende bezetting is. Wanneer er onderbezetting is, krijgt de verantwoordelijke binnen
het korps een melding van de situatie. Ook kunnen deze gegevens direct gekoppeld worden naar de
meldkamer, zodat deze bij onderbezetting direct een andere eenheid kan alarmeren. Regio’s maken
wisselend gebruik van al deze mogelijkheden.

25

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

Toetspunt 17
De veiligheidsregio neemt maatregelen bij (dreigende) acute problemen in de
beschikbaarheid van personeel
Bevindingen
De clustercommandanten monitoren voortdurend de paraatheid van de vrijwillige
posten op basis van meldingen. Aan hen staan diverse maatregelen ter beschikking
die zij kunnen treffen bij problemen daarin.
Er zijn twee maatregelen om de paraatheid op korte termijn te garanderen. Bij het
bekend zijn van een tekort voordat er een alarmering plaats vindt kan de ploegchef
of postcommandant ervoor zorgen dat er alsnog voldoende bezetting is door
bijvoorbeeld personeel te vragen beschikbaar te blijven of door personeel te lenen.
Daarnaast heeft de meldkamer de instructie dat - als na een alarmering een
voertuig zich niet meldt - na zes minuten automatisch het volgende voertuig moet
worden gealarmeerd.

Toetspunt 18
De veiligheidsregio analyseert de beschikbaarheid gedurende langere tijd om
maatregelen te kunnen nemen ter verbetering daarvan
Bevindingen
Indien uit de rapportages aan de clustercommandanten blijkt dat er gedurende
langere tijd problemen zijn met de beschikbaarheid, dan kan de clustercommandant
kiezen uit diverse maatregelen. Hij kan voor de uitruk geschikt kantoorpersoneel
inzetten of flexwerken mogelijk maken. Ook kan hij mensen consigneren of
repressieve dagdienst invoeren. Dit laatste wordt m.i.v. 1 januari 2018 ingevoerd bij
de kazerne in Waalwijk. Daarnaast kan hij een werving starten of vrijwilligers op
meerdere posten laten uitrukken (woon, werk). De teamleiders bepalen zelf welke
methode het beste bij hun gebied/omgeving past en daarin worden ze gefaciliteerd
door de centrale organisatie. De veiligheidsregio kent geen regionaal aangestuurde
wervingscampagne.
Toetspunt 19
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht van de feitelijke
beschikbaarheid van het personeel gedurende het jaar en de genomen
maatregelen bij problemen daarin
Bevindingen
De veiligheidsregio rapporteert over de voortgang van de invoering van maatregelen
aan het bestuur. Paraatheid is ook onderwerp van gesprek in het algemeen bestuur.
Op het moment dat het systeem met de PreCom-pagers operationeel is wil de
veiligheidsregio in de bestuursrapportage en de jaarrekening paraatheid opnemen
als één van de prestatie indicatoren.

26

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

I

Het repressief optreden van de brandweer bevat per definitie een bepaalde mate
van onveiligheid. Het is aan de werkgevers, de veiligheidsregio’s, om de
veiligheidsrisico’s zoveel als mogelijk te beperken en het brandweerpersoneel
adequaat te informeren en voor te bereiden op onveilige situaties in het werk door
middel van opleidingen, oefeningen en trainingen. Dit is een algemene verplichting
vanuit de Arbeidsomstandighedenwet.
Indien een veiligheidsregio wil besluiten tot een afwijkende samenstelling van
basisbrandweereenheden, mag zij daarbij geen afbreuk doen aan de veiligheid en
gezondheid van het brandweerpersoneel. Dit is als nadrukkelijke voorwaarde
opgenomen in het Besluit veiligheidsregio’s. Deels kan dit worden bereikt door
middel van objectief te beoordelen acties, zoals een deugdelijke risico-inventarisatie
en -evaluatie en maatregelen om de geconstateerde risico’s te beperken. Echter,
ook de veiligheidsgevoelens van deze mensen spelen hierin een belangrijke rol. Om
daarop zicht te krijgen heeft de Inspectie JenV een internet-enquête uitgezet onder
het gehele brandweerpersoneel in alle veiligheidsregio’s dat dienst doet op een
basisbrandweereenheid. Niet alleen onder de brandweermensen die daadwerkelijk
dienst doen op een afwijkend samengestelde basisbrandweereenheid, maar ook
onder hen die daarmee (nog) geen ervaring hebben.
De vragen in de internet-enquête hebben betrekking op:








Algemene gegevens, zoals leeftijd en dienstjaren en of de respondent
beroepsmatig of als vrijwilliger aan de brandweer verbonden is.
De soort voertuigen waarmee de respondent uitrukt (TS6, TS4, TS2/SIV).
Of de respondent een speciale opleiding of oefening heeft genoten als hij/zij
uitrukt met een ander voertuig dan de TS6 en hoe deze die opleiding en
oefening waardeert.
Of de respondent zich in het algemeen veilig voelt bij zijn/haar repressieve
werkzaamheden.
Of de respondent zich wel eens onveilig heeft gevoeld, of hij/zij dat gemeld
heeft en wat er met die melding is gedaan.
Een aantal stellingen over de veiligheid bij repressief optreden.

De Inspectie JenV analyseert een aantal van de gevraagde gegevens op regionaal
niveau en andere gegevens op landelijk niveau. De gegevens die beïnvloed worden
door specifieke regionale omstandigheden (door de wijze van organiseren van de
repressieve organisatie) zijn in dit regiobeeld weergegeven.

27

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

Algemene gegevens

De enquête is uitgezet onder 1358 medewerkers.

689 medewerkers hebben de enquête ingevuld, dit is een respons van 51%.

645 (94%) van de respondenten doen vooral dienst op een TS6.

44 (6%) van de respondenten doen vooral dienst op een voertuig met een
afwijkende voertuigbezetting (TS4).

557 (81%) van de respondenten zijn vrijwilliger en 132 (19%) zijn beroeps.
Opleiding en oefening voor het optreden met een afwijkende
voertuigbezetting

Van de 44 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met een
afwijkende bezetting, geven er 23 (52%) aan hiervoor een speciale opleiding te
hebben ontvangen. 22 (96%) van de 23 geven aan dat die opleiding hen
voldoende heeft voorbereid op de inzet met een afwijkende voertuigbezetting.

Van de 44 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met een
afwijkende bezetting, geven er 30 (68%) aan hiervoor speciaal geoefend te
worden. 26 (87%) van de 30 geven aan dat zij zich voldoende geoefend vinden
voor de inzet met een afwijkende voertuigbezetting.
Vinden de respondenten optreden met een afwijkende voertuigbezetting
onveiliger dan met een TS6?
Afwijkende voertuigbezetting

18 (41%) van de 44 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een afwijkende voertuigbezetting, geven aan dat zij dat niet onveiliger vinden
dan het optreden met een TS6;

13 (30%) respondenten geven aan dat zij dat onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6;

13 (30%) hebben hierover geen uitgesproken mening.
Standaard voertuigbezetting

156 (24%) van de respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een standaard voertuigbezetting, geven aan dat zij het optreden met minder
dan zes personen niet onveiliger vinden dan het optreden met een TS6;

328 (51%) respondenten geven aan dat zij dat onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6;

160 (25%) hebben hierover geen uitgesproken mening.
Veiligheid heeft de hoogste prioriteit binnen onze organisatie

575 (89%) van de medewerkers die vooral dienst doen op een TS6 zijn het
eens met deze stelling en;

33 (75%) van de medewerkers die vooral dienst doen met een afwijkende
voertuigbezetting zijn het hier mee eens.

28

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 20 - Midden- en West-Brabant

II

Afkorting
ATB
ATW
BMWB
Bpvr
Bvr
Inspectie JenV
OR
RI&E
SIV
TS
UoM
VB
VRMWB
Wvr

Betekenis
Arbeidstijdenbesluit
Arbeidstijdenwet
Brandweer Midden- en West-Brabant
Besluit personeel veiligheidsregio’s
Besluit veiligheidsregio’s
Inspectie Justitie en Veiligheid
Ondernemingsraad
Risico-inventarisatie en –evaluatie
Snel interventievoertuig
Tankautospuit
Uitruk op Maat
Veiligheidsberaad
Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant
Wet veiligheidsregio’s

29

inhou
dsop
gave

Missie Inspectie Justitie en Veiligheid
De Inspectie Justitie en Veiligheid houdt voor de samenleving, de ondertoezichtgestelden en de politiek en bestuurlijk verantwoordelijken
toezicht op het terrein van justitie en veiligheid
om inzicht te geven in de kwaliteit van de taakuitvoering en de naleving van regels en normen,
om risico’s te signaleren
en om organisaties aan te zetten tot verbetering.
Hiermee draagt de Inspectie bij aan een rechtvaardige en veilige samenleving.

Dit is een uitgave van:
Inspectie Justitie en Veiligheid
Ministerie van Justitie en Veiligheid
Turfmarkt 147 | 2511 DP Den Haag
Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag
Contactformulier | www.inspectievenj.nl
November 2017

Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.
Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is toegestaan,
mits deze uitgave als bron wordt vermeld.