Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 023

Voorzienings- en leveringszekerheid energie

Nr. 182

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 19 maart 2015
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Economische Zaken over de brief van
3 februari 2015 inzake de Zuid-West 380 kV hoogspanningsverbinding
(Kamerstuk 29 023, nr. 181).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 18 maart 2015.
Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding, zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
Adjunct-griffier van de commissie,
De Vos

kst-29023-182
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

1

Inleiding
Op 13 februari jl. heeft de vaste commissie voor Economische Zaken mij
een lijst van vragen toegestuurd inzake de tracékeuze voor de 380
kV-hoogspanningsverbinding in West-Brabant (Kamerstuk 29 023, nr. 181).
Graag informeer ik uw Kamer hierbij over de laatste stand van zaken van
dit dossier. Vervolgens zal ik ingaan op de gestelde vragen.
Stand van zaken 380 kV-hoogspanningsverbinding West-Brabant
In mijn brief van 3 februari jl. (Kamerstuk 29 023, nr. 181) heb ik toegelicht
waarom een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding in West-Brabant
noodzakelijk is en hoe ik ben gekomen tot het zuidelijke tracé als
voorkeursvariant. In deze brief heb ik ook aangegeven dat ik heb
gesproken met bestuurders en vertegenwoordigers van bewoners in de
regio en hen in de gelegenheid heb gesteld om mogelijke alternatieve
tracés voor de hoogspanningsverbinding in kaart te brengen. Mijn
medewerkers en TenneT hebben hen desgevraagd van extra informatie
voorzien. Zowel de regionale bestuurders als bewonersgroepen zijn
voortvarend aan de slag gegaan met het opstellen van mogelijke
alternatieve tracés.
In eerste instantie is zondag 15 maart afgesproken als uiterste datum voor
het indienen van mogelijke alternatieve tracés. Daarna is afgesproken dat
ik op vrijdag 20 maart a.s. een voorstel van de regionale bestuurders in
ontvangst zal nemen. Ook andere regionale initiatieven, die uiterlijk
20 maart a.s. aan mij worden toegezonden, neem ik mee in het verdere
traject.
Het vervolgtraject ziet er als volgt uit:
1. Beoordeling van de aangedragen alternatieven door extern bureau en
TenneT (tweede kwartaal 2015).
Ik zal op korte termijn een extern bureau en TenneT vragen de
alternatieve tracés te toetsen op haalbaarheid. Dit externe bureau zal in
contact treden met de initiatiefnemers van de aangedragen alternatieven en TenneT om tot een goed oordeel te komen.
2. Besluit of alternatieven worden gewogen in MER-onderzoek (zomer
2015).
Op basis van de resultaten zal ik samen met de Minister van Infrastructuur en Milieu een besluit nemen of de alternatieven redelijkerwijs
haalbaar zijn en worden meegenomen in het MER-onderzoek. Ik zal uw
Kamer hierover informeren.
3. Uitvoeren MER-onderzoek (derde en vierde kwartaal 2015).
Indien er alternatieven zijn aangedragen die redelijkerwijs haalbaar
zijn, dan worden deze in het kader van de milieueffectrapportage
onderzocht en afgewogen tegen het huidige voorgenomen zuidelijke
tracé. Daarbij zal ik de regio betrekken.
4. Besluit voorkeurstracé (begin 2016).
Op basis van de milieueffectrapportage zullen de Minister van
Infrastructuur en Milieu en ik begin 2016 de uiteindelijke bestuurlijke
afweging maken over het voorkeurstracé. Ik zal uw Kamer te zijner tijd
informeren over het voorkeursalternatief.
Ik heb er vertrouwen in op deze wijze te kunnen komen tot een tracé dat
zo breed mogelijk gedragen wordt in de regio.
Beantwoording gestelde vragen
Hieronder ga ik in op de lijst van vragen zoals de vaste commissie voor
Economische Zaken die mij op 13 februari jl. heeft toegestuurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

2

1
Zijn er nog andere alternatieve tracés in beeld? Andere dan vanuit de
regio aangedragen?
Antwoord
In het kader van de milieueffectrapportage (MER) zijn in 2009 in overleg
met de regio twee haalbare tracés onderscheiden. Het noordelijke tracé
kwam in 2011 als beste optie naar voren en is toen door de toenmalige
Ministers van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en van
Infrastructuur en Milieu aangewezen als voorgenomen tracé. Nieuw
inzicht in 2014 leerde echter dat dit noordelijke tracé technisch onwenselijk is, waardoor nu het zuidelijke alternatief het voorgenomen tracé is.
Zoals aangegeven in mijn brief van 3 februari jl. (Kamerstuk 29 023, nr.
181) heb ik bestuurders in de regio (samenwerkingsverband gemeenten,
provincie en waterschap Brabantse Delta) en actie- en bewonerscomités
in de gelegenheid gesteld om alternatieve tracés aan te dragen. Ik heb zelf
op voorhand geen andere alternatieven in gedachten.
2
Wie is er verantwoordelijk voor het nemen van een tracé-besluit?
Antwoord
Op grond van de Wet ruimtelijke ordening ben ik samen met de Minister
van Infrastructuur en Milieu verantwoordelijk voor het nemen van het
besluit over een tracé. Dit doen we op basis van een zorgvuldig proces in
overleg met betrokken overheden, organisaties en bewoners en op basis
van advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage. De
volgende stappen zijn tot nu toe gezet:
1.
Bepalen noodzaak nieuwe verbinding door de toenmalige Ministers
van Economische Zaken (EZ) en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieu (VROM) (2008);
2.
Startnotitie voor de milieueffectrapportage (2009). In de startnotitie
is het zoekgebied vastgelegd en zijn de mogelijke alternatieven
globaal beschreven. De Commissie voor de m.e.r. heeft advies
uitgebracht op de startnotitie (september 2009). Het advies van de
Commissie voor de m.e.r. is in zijn geheel overgenomen en daarna
zijn de richtlijnen voor het milieueffectrapport vastgesteld (najaar
2009);
3.
Uitwerken tracéalternatieven (2009). Over de tracéalternatieven is
veelvuldig overleg gepleegd met provinciale en lokale overheden en
(belangen)organisaties. Ook zijn hierover informatie- en inspraakavonden georganiseerd (najaar 2009);
4.
Vaststellen te onderzoeken tracéalternatieven noordelijk en zuidelijk
tracé door Ministers van VROM en EZ (eind 2009);
5.
Milieueffectonderzoek (start 2009);
6.
Keuze voor voorgenomen noordelijk tracé door de Ministers van
Infrastructuur en Milieu en van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie (maart 2011).
7.
Uit onderzoek van DNV-GL in opdracht van TenneT komt naar voren
dat het noordelijk tracé onwenselijk is (juli 2014);
8.
Uit onderzoek blijkt dat het niet goed mogelijk is om de verbinding
in een andere vorm op het noordelijk tracé uit te voeren, omdat dit
een substantiële toename van het aantal gevoelige bestemmingen
tot gevolg zou hebben (juli-augustus 2014);
9.
Besluit van mij en de Minister van Infrastructuur en Milieu voor
voorgenomen zuidelijk tracé (augustus 2014);
10. Diverse besprekingen met de regio, waarna de regio in de gelegenheid is gesteld om met alternatieven te komen (september-maart
2015).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

3

3
Hoeveel recreatiebedrijven en golfbanen liggen op korte afstand van het
zuidelijke tracé, hoeveel op het A59-tracé?
Antwoord
Bij het zuidelijke voorgenomen tracé liggen drie campings/vakantieparken
en twee golfbanen binnen 100 meter van het voorgenomen tracé.
Bewonerscomités hebben aangegeven een variant langs de A59 aan te
zullen dragen. Ik heb in mijn gesprek met de vertegenwoordiging van
bewoners aangegeven dat het in dit stadium gaat om alternatieven op
hoofdlijnen en dat ik van hen geen volledig uitgewerkt tracé verwacht op
hetzelfde niveau als het zuidelijke tracé. Het is op dit moment dan ook nog
te vroeg om aan te geven in hoeverre recreatiebedrijven en golfbanen op
korte afstand liggen van een A59-variant.
4
Wat zouden de kosten zijn van het toevoegen aan de milieueffectrapportage van het tracé langs de A59?
Antwoord
Allereerst wordt bekeken welke alternatieven redelijkerwijs haalbaar zijn.
Pas dan kan worden bezien wat het eventuele meerwerk is voor
aanvulling van de milieueffectrapportage.
5
Bent u het ermee eens dat het – gezien de impact – van belang is dat er
binnen de regio draagvlak bestaat voor het voorgenomen tracé?
Antwoord
Nederland heeft een zeer betrouwbaar landelijk elektriciteitsnetwerk. De
zekerheid dat er stroom is voor burgers en bedrijven, is bijna 100 procent.
Dat wil het kabinet graag zo houden en daarom wordt gewerkt aan een
nieuwe hoogspanningsverbinding in Noord-Brabant. Vanzelfsprekend
streef ik daarbij naar draagvlak in de regio. Een besluit over een tracé
wordt genomen op basis van verschillende belangen. Elk alternatief zal
effecten hebben op de omgeving en mensen die er wonen. Regelmatig
hebben verschillende partijen voorkeuren voor verschillende alternatieven. Het is de verantwoordelijkheid van het kabinet om hierin, in goed
overleg met de betrokken partijen, een afweging te maken.
6
Op welke manier garandeert u dat er een zorgvuldig en onafhankelijk
toetsingsproces van de aangedragen tracés plaatsvindt?
Antwoord
Ik zal een extern bureau vragen de alternatieve tracés te toetsen op
haalbaarheid op basis van MER-specifieke eisen, het Derde Structuurschema Elektriciteitsvoorziening, landschappelijke inpassing en
technische eisen. Daarnaast zal TenneT mij adviseren over de technische
aspecten. TenneT is immers verantwoordelijk voor het Nederlandse
hoogspanningsnetwerk en vanuit die hoedanigheid verantwoordelijk voor
de aanleg en het beheer van de nieuwe verbinding.
Vervolgens zal ik op basis van de resultaten samen met de Minister van
Infrastructuur en Milieu een besluit nemen over of de alternatieven
haalbaar zijn en in hoeverre er een aanvulling op de milieueffectrapportage dient te worden gemaakt. Indien dit laatste het geval is, zullen de
haalbare alternatieven in het kader van de milieueffectrapportage worden
onderzocht en afgewogen tegen het huidige voorgenomen zuidelijke
tracé.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

4

Tenslotte zal er een bestuurlijke afweging plaatsvinden en wordt een
voorontwerp-inpassingsplan opgesteld. Over dit voorontwerp vindt
overleg plaats met de betrokken bestuursorganen. Het inpassingsplan en
de milieueffectrapportage doorlopen op basis van de rijkscoördinatieregeling een advies- en zienswijzeprocedure. Eenieder kan een zienswijze
indienen op het ontwerpbesluit, waarna de mogelijkheid van beroep open
staat bij de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
7
Kunt u bevestigen dat door de aanleg van het zuidelijke tracé 200 hectare
Ecologische Hoofd Structuur (EHS) en 400 hectare weidevogelgebied
wordt aangetast? Zo niet, hoeveel hectare EHS en weidevogelgebied
wordt wel aangetast?
Antwoord
Nee. Onlangs is de milieueffectrapportage voor het gehele traject
Borssele/Tilburg gepubliceerd. Voor de beschermde natuurgebieden
(Natura 2000, Beschermde Natuurmonumenten of landelijk natuurnetwerk) zijn in dit MER-onderzoek winst/verlies-berekeningen gemaakt om
de verschillende effecten van de tracés te vergelijken. Daarbij wordt
uitgegaan van het ruimtebeslag van de mastvoeten.
Bij het zuidelijke tracé (traject Roosendaal – Tilburg) wordt het verlies van
natuurgebied ingeschat op 4,5 hectare. Op dit moment staan de mastposities echter niet vast. Bij de optimalisatie van het zuidelijke tracé kan
hiermee nog geschoven worden, waardoor het verlies af of toe kan
nemen. Pas als de mastposities vaststaan kan een exacte berekening
worden gemaakt. Voor de winst/verlies-berekening van het leefgebied
voor vogels is in het MER-onderzoek gekeken naar gebieden die in het
Natuurbeheerplan 2013 van de provincie Noord-Brabant zijn aangeduid
als agrarisch natuurbeheertype weidevogelgebied en ganzenfoerageergebied. Het zuidelijk alternatief doorkruist geen aangewezen ganzenfoerageergebied of aangewezen weidevogelgebied. Er wordt dus geen
aangewezen weidevogelgebied aangetast.
Nadat besluitvorming heeft plaats gevonden over de exacte situering van
het tracé wordt de exacte compensatieopgave bepaald. Daarbij wordt niet
alleen naar het netto areaalverlies gekeken, maar ook naar andere
aantastingen zoals de vervanging van bomen onder de verbindingen. Dit
zal uiteindelijk volgens de hiervoor geldende regels gecompenseerd
worden.
8
Hoe groot zijn de bedrijfseconomische en de maatschappelijke kosten van
het zuidelijke tracé?
Antwoord
De kosten van de hele verbinding van Borssele naar Tilburg worden
geschat op circa 1 miljard euro. In deze kosten zijn geen indirecte
maatschappelijke kosten opgenomen. In algemene zin kan worden gezegd
dat de grootste kostenpost van een nieuwe hoogspanningsverbinding
bestaat uit de bouw. Daarbij speelt de lengte een rol; hoe langer het tracé,
hoe hoger de kosten. Ook kunnen bepaalde technische oplossingen
kostenverhogend zijn (bijvoorbeeld het kruisen van een andere
verbinding). Daarnaast spelen kosten als vergoedingen in de sfeer van
zakelijk recht een rol. De kosten die TenneT maakt voor een tracé mogen,
mits doelmatig, doorberekend worden in de tarieven. De ACM zal deze
kosten te zijner tijd toetsen. Maatschappelijke kosten van de hoogspanningsverbinding worden ook via de milieueffectrapportage in beeld
gebracht. Vervolgens nemen de Minister van Infrastructuur en Milieu en ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

5

een beslissing op basis van milieu, technische en financiële overwegingen.
9
Hoe schat u de impact op de natuur in van het zuidelijke tracé ten opzichte
van alternatieve tracés?
Antwoord
Zoals ik in de inleiding heb aangeven, heb ik de regio in de gelegenheid
gesteld om tot en met 20 maart alternatieven aan te dragen. Het is op dit
moment dan ook nog te vroeg om aan te geven hoe de impact op natuur
zich in de verschillende alternatieven verhouden tot het zuidelijke tracé. In
de beantwoording van vraag 6 geef ik aan hoe de verschillende alternatieven worden bezien, ook ten aanzien van de effecten op natuur.
10
Bent u op de hoogte van brede inspanningen (partijen en beleidsvelden)
binnen het landschapspark «De Open Linie» tussen Oosterhout en Breda
met bijbehorende elementen en resultaten?
Antwoord
Ja. In het antwoord op vraag 7 heb ik aangegeven op welke wijze natuuren landschapsbelangen bij de tracékeuze in het MER-onderzoek worden
gewogen. Indien dit landschapspark geraakt wordt door een tracé zal in
overleg met partijen gekeken worden welke maatregelen nodig en
mogelijk zijn.
11
Bent u bereid om voor het zuidelijke tracé en de alternatieve tracés een
Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse (MKBA) te doen? Zo neen,
waarom niet?
Antwoord
De maatschappelijke baten van de 380 kV-hoogspanningsverbinding
bestaan uit de borging van de betrouwbaarheid van de elektriciteitsvoorziening in Nederland. Nederland heeft een zeer betrouwbaar landelijk
elektriciteitsnetwerk. De zekerheid dat er stroom voor burgers en
bedrijven is, is bijna 100 procent. Dat wil het kabinet graag zo houden.
Transport vindt steeds meer over lange afstanden plaats, ook
land-overschrijdend. De Europese energiemarkt is steeds meer fysiek
verweven. De nationale energienetten worden aan elkaar gekoppeld,
zodat elektriciteit altijd beschikbaar is tegen een prijs die zo concurrerend
mogelijk is. Ook maakt een sterk verbonden Europees netwerk de
inpasbaarheid van grootschalige opwekking van hernieuwbare energie
beter mogelijk. Een stabiel 380 kV-hoogspanningsnet is noodzakelijk om
deze transporten aan te kunnen. Daarbij dient de elektriciteit die in
Zeeland wordt opgewekt, waaronder wind op zee, afgevoerd te worden
naar de landelijke ring. De stroom die in Zeeland wordt opgewekt kan
namelijk niet in zijn geheel worden afgenomen in Zeeland. Om al deze
bewegingen op te vangen is het van groot belang dat er een robuuste
hoofdinfrastructuur is van 380 kV-hoogspanningsverbindingen.
Bij de afweging voor een tracé nemen de Minister van Infrastructuur en
Milieu en ik een beslissing op basis van milieu, technische en financiële
overwegingen. Op deze wijze worden de maatschappelijke kosten van de
verschillende tracés gewogen. Het kabinet informeert de Kamer over het
voorkeurstracé en de gemaakte afweging. Een aanvullende Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse acht ik daarom niet nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

6

12
Kunt u aangeven of het technisch mogelijk is om de hoogspanningsleiding ondergronds aan te leggen? Zo ja, waarom is daar niet voor
gekozen? Zo niet, waarom niet?
Antwoord
In Nederland worden hoogspanningsverbindingen in beginsel bovengronds aangelegd. Technisch is ondergrondse aanleg mogelijk. Echter uit
het oogpunt van leveringszekerheid zijn er risico’s verbonden aan
ondergrondse aanleg over langere trajecten. Het gaat dan om risico’s voor
de stabiliteit van het landelijke hoogspanningsnet en daarmee voor de
leveringszekerheid van elektriciteit. Wereldwijd is tot op heden nog maar
weinig ervaring opgedaan met verkabelen van 380 kV-hoogspanningsverbindingen in vermaasde netten. Wel is er steeds meer aandacht voor
en worden mogelijkheden onderzocht. In 2008 heeft de toenmalige
Minister van Economische Zaken met uw Kamer afgesproken dat nu eerst
ervaring wordt opgedaan met de aanleg van maximaal 20 kilometer
ondergrondse kabel. Deze wordt in de randstad volledig gerealiseerd
(Kamerstuk 30 892, nr. 14). In deze verbinding wordt op een aantal plekken
ondergrondse kabel toegepast met een totale lengte van 20 kilometer
verbinding. Hierbij worden onder andere de effecten van spanningsstabiliteit (onder meer resonantie) en kortsluitvermogen gemonitord. TenneT
heeft hiertoe in samenwerking met de TU Delft en Eindhoven een
onderzoeksprogramma opgezet. Daarnaast bekijk ik welke ontwikkelingen
er in andere landen zijn op dit gebied. Mochten de onderzoeken en
ervaringen voldoende aanleiding vormen om het (voorlopig) vastgestelde
maximum van 20 kilometer te heroverwegen, dan zal ik uw Kamer
hierover informeren. Overigens heeft ook een ondergrondse kabel
mogelijke effecten op de omgeving.
13
Zou decentrale energieopwekking in de regionale energiebehoefte kunnen
voorzien, zodat opwaardering van de hoogspanningslijn overbodig
wordt? Zo ja, bent u bereid deze mogelijkheid nader te onderzoeken?
Antwoord
Nederland heeft een zeer betrouwbaar landelijk elektriciteitsnetwerk. De
zekerheid dat er stroom voor burgers en bedrijven is, is bijna 100 procent.
Dat wil het kabinet graag zo houden. Om in de toekomst ook voldoende
stroom over het landelijk transportnet te kunnen blijven vervoeren, is het
noodzakelijk dat er een nieuwe 380 kV verbinding tussen Borssele en
Tilburg wordt aangelegd. Transport vindt steeds meer over lange
afstanden plaats, ook land-overschrijdend. De Europese energiemarkt is
steeds meer fysiek verweven. De nationale energienetten worden aan
elkaar gekoppeld, zodat elektriciteit altijd beschikbaar is tegen een prijs
die zo concurrerend mogelijk is. Ook maakt een sterk verbonden Europees
netwerk de inpasbaarheid van grootschalige opwekking van hernieuwbare
energie beter mogelijk. Een stabiel 380 kV-hoogspanningsnet is noodzakelijk om deze transporten aan te kunnen. Daarbij dient de elektriciteit die
in Zeeland wordt opgewekt, waaronder wind op zee, afgevoerd te worden
naar de landelijke ring. De stroom die in Zeeland wordt opgewekt kan
namelijk niet in zijn geheel worden afgenomen in Zeeland. Om al deze
bewegingen op te vangen is het van groot belang dat er een robuuste
hoofdinfrastructuur is van 380 kV-hoogspanningsverbindingen. Het
belang van de nieuwe hoogspanningsverbinding in West-Brabant strekt
dus verder dan het voorzien in de regionale energiebehoefte. Decentrale
energieopwekking om in de regionale energiebehoefte te voorzien vormt
dan ook geen volwaardig alternatief voor de hoogspanningsverbinding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

7

14
Op welke manier betrekt u de Kamer bij het verdere besluitvormingsproces ten aanzien van het tracé Rilland-Tilburg?
Antwoord
Zoals ik in mijn brief van 3 februari jl. (Kamerstuk 29 023, nr. 181) heb
aangegeven, verwacht ik rond de zomer van 2015 te kunnen besluiten of
het wenselijk is om verder MER-onderzoek uit te voeren naar één of
meerdere alternatieven voor het zuidelijk voorgenomen tracé. Ik zal uw
Kamer hierover informeren.
15
Bent u bereid om naast de beoordeling door TenneT een onafhankelijk
bureau de opdracht te geven om de alternatieven op technische aspecten
te toetsen? Zo, nee waarom niet?
Antwoord
Zoals ik in het antwoord op vraag 6 heb aangegeven, zal ik een extern
bureau vragen de alternatieve tracés te toetsen op haalbaarheid op basis
van MER-specifieke eisen, het Derde Structuurschema Elektriciteitsvoorziening, landschappelijke inpassing en technische eisen. Daarnaast zal
TenneT mij adviseren over de technische aspecten. TenneT is immers
verantwoordelijk voor het Nederlandse hoogspanningsnetwerk en vanuit
die hoedanigheid verantwoordelijk voor de aanleg en het beheer van de
nieuwe verbinding.
Op basis van de resultaten zal ik een besluit nemen over of de alternatieven haalbaar zijn. De haalbare alternatieven zullen vervolgens in het
kader van de milieueffectrapportage worden onderzocht en afgewogen
tegen het huidige voorgenomen zuidelijke tracé.
16
Zou u de Kamer kunnen toelichten hoe de risicoberekening van mastfalen
gemaakt wordt? Hoe groot is de kans dat een mast daadwerkelijk omvalt?
Antwoord
De kans op mastfalen – doordat de mast bijvoorbeeld omvalt – is niet als
zodanig onderzocht. De kans hierop wordt namelijk zeer klein geacht. De
gevolgen van mastfalen zijn echter zeer groot, zo blijkt uit het in vraag 2
aangehaalde DNV-GL-onderzoek. Dit onderzoek is gericht op deze grote
gevolgen. De Minister van Infrastructuur en Milieu en ik hebben om die
reden besloten dat het voorgenomen noordelijke tracé uit 2011 niet langer
de voorkeur heeft.
17
Kunt u toelichten of er aanwijzingen zijn dat knelpunten ten aanzien van
het voorgenomen tracé oplosbaar zijn?
Antwoord
Het zuidelijke voorgenomen tracé is gekozen omdat er relatief weinig
gevoelige bestemmingen zijn. Zoals in de beantwoording van vraag 7 is
aangegeven, heeft het tracé ook effect op het landelijk natuurnetwerk. Bij
de verdere optimalisatie zal eerst worden bekeken of deze knelpunten
oplosbaar zijn. Zo niet, dan zal in overleg met de betrokkenen naar een
maatwerkoplossing worden gezocht. Verlies van natuurwaarden wordt
gecompenseerd. Zo wordt maximaal geprobeerd knelpunten op te lossen.
18
Bent u bereid om de technische knelpunten ten aanzien van het voorgenomen tracé tegen het licht te laten houden door een onafhankelijke
partij?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

8

Antwoord
TenneT is verantwoordelijk voor de aanleg van de verbinding en als
landelijk netbeheerder bij uitstek geschikt om te beoordelen wat technisch
wel en niet kan. Het voorgenomen zuidelijke tracé kent geen technisch
onoplosbare knelpunten. Op dit moment zie ik dan ook geen aanleiding
om een onafhankelijke partij om een second opinion te vragen. Mocht dit
later alsnog nodig blijken, dan zal ik dit uiteraard overwegen.
19
Bent u bereid de bewonersinitiatieven zodanig te ondersteunen opdat hun
alternatieven evenwaardig kunnen worden meegewogen?
Antwoord
Ja. Ik heb de actie-/bewonerscomités dezelfde relevante uitgangspunten
verstrekt als bestuurders om alternatieven op te stellen. Ook heb ik vragen
over de uitgangspunten beantwoord. Overigens hoeven de aangedragen
alternatieven niet tot in detail uitgewerkt te worden. Het gaat om
alternatieven op hoofdlijnen. Deze worden – indien haalbaar – in opdracht
van mijn ministerie verder uitgewerkt. Zoals ik in het antwoord op vraag
15 heb aangegeven wordt een extern bureau ingeschakeld om te
beoordelen of de alternatieven redelijkerwijs haalbaar zijn.
20
Bent u van mening – gezien de voorbereidingstijd die het tracé heeft
gekost – dat het reëel is om de regio slechts zes weken te geven om een
alternatief uit te werken? Bent u bereid deze termijn in overleg met de
regio te verlengen?
Antwoord
Zoals ik in de inleiding van deze brief heb aangegeven, heeft de regio tot
20 maart de tijd om alternatieven voor te stellen. Deze termijn acht ik
voldoende om tot een tracé op hoofdlijnen te komen. Het is niet nodig dat
de regio de aangedragen alternatieven ook uitwerkt. Alternatieven worden
– indien haalbaar – verder in opdracht van mijn ministerie uitgewerkt.
21
Op welke manier weegt u draagvlak in de regio mee in de definitieve
afweging?
Antwoord
Het is een gezamenlijk belang dat wordt gekozen voor een optimaal tracé
op basis van een zorgvuldig proces. In alle stappen die sinds 2008 in dit
traject zijn gezet en ook in de stappen die nog zullen volgen, staat
zorgvuldigheid voorop. Daarom vindt overleg plaats met lokale overheden
en bewonersorganisaties en wordt, zoals nu het geval is, de regio in staat
gesteld om alternatieven uit te werken. Uiteindelijk ben ik samen met de
Minister van Infrastructuur en Milieu verantwoordelijk voor de definitieve
afweging. Deze afweging vindt plaats in het kader van het voorontwerp
inpassingsplan. Over het voorontwerp-inpassingsplan vindt eerst
bestuurlijk overleg plaats met de regio en daarna volgt een zienswijzeprocedure. Eenieder kan een zienswijze indienen op het ontwerpbesluit,
waarna de mogelijkheid van beroep open staat bij de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
22
Kunt u toelichten op welke wijze de aangedragen alternatieven transparant en onafhankelijk worden beoordeeld? Aan de hand van welke
uitgangspunten worden de aangedragen alternatieven getoetst?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

9

Antwoord
Zie het antwoord op vraag 6.
23
Hoe garandeert u de onafhankelijke en transparante toetsing van alle
alternatieven?
Antwoord
Zie de antwoorden op de vragen 6 en 15.
24
Kunt u zich voorstellen dat de bewoners zich niet serieus genomen voelen
nu u doorgaat met de werkzaamheden voor het zuidelijk tracé en geen
initiatief neemt hun alternatieven mee te nemen in de m.e.r?
Antwoord
Vanzelfsprekend neem ik de bewoners serieus. Bewoners worden in
verschillende besluitvormingsfases betrokken. In het kader van de
milieueffectrapportage zijn in 2009 twee haalbare tracés onderscheiden in
overleg met de regio. Ook nu heb ik de actie- en bewonerscomités
uitgenodigd met alternatieven te komen. Als de alternatieven haalbaar
zijn, worden ze meegenomen in de MER-onderzoek. Zie verder het
antwoord op vraag 15.
25
Kunt u toelichten op welke wijze u de lokale en regionale overheden,
evenals de betrokken bewoners in de regio zult betrekken bij de beoordeling van de voor- en nadelen van de alternatieven?
Antwoord
Zoals in de beantwoording van vraag 15 is aangegeven, zal een extern
bureau de alternatieven onderzoeken. Om tot een goed oordeel te komen
zal dit bureau in contact treden met de regionale bestuurders, bewonersgroepen en met TenneT.
26
In hoeverre en op welke manier wordt de regio betrokken bij de verdere
(detail)uitwerking na de zomer van 2015? Kunt u het exacte proces
toelichten en bent u ook voornemens de Tweede Kamer daarbij te
betrekken?
Antwoord
Allereerst wordt beoordeeld of de aangedragen alternatieven haalbaar
zijn. Zo niet, dan zal ik verder gaan met de optimalisatie van het zuidelijke
voorkeurstracé. Als een of meer aangedragen alternatieven wel redelijkerwijs haalbaar zijn, dan zal eerst aanvullend MER-onderzoek plaatsvinden. Ik zal de Kamer over dit besluit informeren.
Op basis van het MER-onderzoek zal ik samen met de Minister van
Infrastructuur en Milieu een besluit nemen over het voorkeurstracé (het
huidige voorgenomen tracé of een alternatief). Bij de voorbereiding van
dit besluit zal met regionale overheden overleg worden gevoerd. Ik zal de
Kamer te zijner tijd informeren over het voorkeursalternatief.
Vervolgens wordt een voorbereidingsbesluit genomen en een inpassingsplan opgesteld. In dat kader is sprake van verdere (detail)uitwerking
van het voorgenomen tracé in overleg met de regio. Gebruikelijk is dat
voor deze optimalisatie eerst gesprekken plaatsvinden met de betrokken
overheden. Er kan dan lokaal gekeken worden naar kleine verschuivingen
van het tracé waar nodig en mogelijk. Zodra dit duidelijk is, kan gewerkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

10

worden aan de mastposities. Hiervoor zal contact nodig zijn met de
betreffende grondeigenaren. Er kunnen dan nog wijzigingen in mastposities en locaties van werk- en bouwterreinen plaatsvinden. Er zal ook
onderzoek plaats moeten vinden naar bijvoorbeeld de grondsoort, zodat
voldoende informatie beschikbaar komt voor het bepalen van de juiste
fundatie. Op basis van dit onderzoek kan het ook nog nodig zijn om kleine
wijzigingen aan te brengen.
27
Bent u voornemens om een eventueel door de regio aan- en breed
gedragen alternatief, mits technisch haalbaar en uitvoerbaar, in principe
de voorkeur te geven?
Antwoord
Eerst moet de vraag beantwoord worden of er aanleiding is het
MER-onderzoek aan te vullen met één of meer redelijkerwijs haalbare
alternatieven (zie de inleiding en de antwoorden op de vragen 14 en 15).
Mocht dit het geval zijn, dan dient vervolgens op basis van alle onderzoeksgegevens een afweging plaats te vinden tussen het zuidelijke
voorgenomen tracé en de aangedragen alternatieven. Vanzelfsprekend
kan ik hier niet op vooruitlopen. Wel merk ik op dat het een gezamenlijk
belang is dat op basis van een zorgvuldig proces wordt gekozen voor een
optimaal tracé. Zie verder het antwoord op vraag 21.
28
Hoe kan het dat pas in augustus 2014 blijkt dat het eerder gekozen
noordelijke tracé ongeschikt is voor de aanleg van 380 kV-hoogspanningskabels?
Antwoord
Op grond van onderzoek van DNV-GL heeft TenneT in juli 2014 geconstateerd dat de toepassing van 4-circuitverbindingen in de nationale 380
kV-ring en in de verbindingen die deel uitmaken van het Europese net
(interconnectie) ongewenst is en moet worden vermeden, vanwege de
grote gevolgen die het eventueel falen van een dergelijke verbinding heeft
voor de leveringszekerheid en voor de internationale verplichtingen
waaraan TenneT moet voldoen.
Om deze reden heb ik in de zomer van 2014 samen met de Minister van
Infrastructuur en Milieu onderzocht of het mogelijk was om de verbinding
in een andere vorm op het noordelijke tracé uit te voeren. Dit had echter
een substantiële toename van het aantal gevoelige bestemmingen tot
gevolg. Om die reden is in augustus 2014 besloten om af te zien van het
noordelijke tracé en de procedure voort te zetten op basis van het
zuidelijke tracé. Deze mogelijkheid was aanwezig omdat eerder in de
procedure was vastgesteld dat het zuidelijke tracé een haalbaar alternatief
is.
29
Op basis waarvan is, na het afvallen van het noordelijke tracé, het
zuidelijke tracé als meest geschikt in beeld gekomen?
Antwoord
Na gesprekken met de regio en inspraak- en informatieavonden voor
bewoners is eind 2009 een keuze gemaakt voor twee onderscheidende
alternatieven: een noordelijk tracé tussen Moerdijk en Geertruidenberg en
een zuidelijk tracé tussen Roosendaal en Tilburg. Deze zijn gebaseerd op
de uitgangspunten zoals die in de startnotitie voor de milieueffectrapportage zijn opgenomen. Op basis van onder meer de uitkomsten van het
milieuonderzoek is in de eerste helft van 2011 een voorkeur uitgesproken
voor het noordelijke tracé. Om eerder genoemde reden hebben de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

11

Minister van Infrastructuur en Milieu en ik besloten om af te zien van het
noordelijke tracé en de procedure voort te zetten met het zuidelijke tracé.
Deze mogelijkheid was aanwezig omdat eerder in de procedure is
vastgesteld dat het zuidelijke tracé een haalbaar alternatief is.
30
In hoeverre neemt u de zorgen over de gevolgen en de effecten van het
voorgenomen zuidelijk hoogspanningstracé voor de leefomgeving, natuur
en milieu mee in uw beoordeling van de ingebrachte alternatieven?
Antwoord
Deze effecten worden meegenomen in de MER-procedure. Zie verder de
antwoorden op de vragen 6, 7 en 27.
31
Waarom geeft u in uw brief niet duidelijk aan binnen welke termijn u de
alternatieven wil ontvangen?
Antwoord
Zoals ik in de inleiding heb aangegeven, is in eerste instantie zondag
15 maart afgesproken als uiterste datum voor het indienen van mogelijke
alternatieve tracés. Daarna is afgesproken dat ik op vrijdag 20 maart a.s.
een voorstel van de regionale bestuurders in ontvangst zal nemen. Ook
andere regionale initiatieven, die uiterlijk 20 maart a.s. aan mij worden
toegezonden, neem ik mee in het verdere traject.
32
Waarom kiest u niet voor een langere periode waarop alternatieven
ingediend kunnen worden?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 20.
33
Kunt u toelichten op welke criteria de ingebrachte alternatieven voor het
380kV tracé tussen Rilland en Tilburg precies worden beoordeeld? Hoe
worden deze criteria gewogen?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 6.
34
Op welke overwegingen en argumenten baseert u de slechts mondeling
gecommuniceerde termijn van zes weken?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 20.
35
Is volgens u zes weken een reële termijn, gezien de lange voorbereidingstijd van het tracé tot nog toe?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 20.
36
Bent u bereid om de mogelijkheid te geven om voor een langere periode
alternatieven in te kunnen dienen zodat de alternatieven zo goed mogelijk
onderbouwd kunnen worden? Bent u bereid deze termijn in overleg met
de regio te verlengen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

12

Antwoord
Zie de inleiding van deze brief en de antwoorden op de vragen 20 en 31.
37
Op welke wijze brengt u samen met de bestuurders alternatieven in kaart?
Hoe helpt u de bestuurders in de regio bij het in kaart brengen van
alternatieven?
Antwoord
Zoals ik in het antwoord op vraag 21 heb aangegeven, is het een
gezamenlijk belang dat wordt gekozen voor een optimaal tracé op basis
van een zorgvuldig proces. Ik heb richting de regionale bestuurders
aangegeven dat ik op goede gronden heb gekozen voor het zuidelijke
voorgenomen tracé. Dit tracé is vanaf 2009 met de regio als mogelijkheid
besproken (zie ook het antwoord op vraag 2). Vanuit de regio is de
behoefte gebleken om alternatieven aan te dragen. Ik heb hen daartoe de
gelegenheid geboden. Ik heb bestuurders informatie verstrekt om
alternatieven in kaart te brengen. Ook zijn vragen over de tracering vanuit
de regio door medewerkers van mijn ministerie en van TenneT beantwoord. De alternatieven zal ik uiteraard serieus bekijken.
38
Ondersteunt u actiecomités, gemeenten en provincie bij het opstellen van
alternatieven voor het geplande tracé? Hoe steunt u hen bij het opstellen
van alternatieven?
Antwoord
Ja. Het is van belang dat partijen die met een alternatief willen komen zich
ook houden aan de kaders die gelden voor nieuwe hoogspanningsverbindingen. Deze kaders heb ik op schrift gesteld en aan de partijen gestuurd.
Daarnaast heb ik vragen van partijen beantwoord, die van belang zijn voor
de ontwikkeling van alternatieven.
39
Laat u de gemeenten in samenwerking met relevante overheidsinstanties,
onder andere TenneT, werken aan serieuze alternatieven die breed
gedragen worden in de regio?
Antwoord
Ja. De gemeente, provincie en waterschap werken samen aan één
alternatief, dat ze op 20 maart a.s. aan mij zullen aanbieden. Vragen vanuit
de regio bij het opstellen van alternatieven zijn door TenneT en mijn
ministerie zo goed mogelijk beantwoord.
40
Informeert u de Kamer over de aangedragen alternatieven en uw
afwegingen voordat u een besluit neemt?
Antwoord
Ik verwacht in de zomer van 2015 samen met de Minister van Infrastructuur en Milieu te kunnen besluiten of het wenselijk is om verder
onderzoek uit te voeren naar één of meerdere alternatieven voor het
zuidelijke voorgenomen tracé. Ik zal de Kamer hier dan over informeren.
Indien er alternatieven zijn aangedragen die redelijkerwijs haalbaar zijn,
dan worden deze vervolgens in het kader van de milieueffectrapportage
onderzocht en afgewogen tegen het huidige voorgenomen zuidelijke
tracé. Daarbij zal ik de regio betrekken. De Minister van Infrastructuur en
Milieu en ik zullen begin 2016 de uiteindelijke bestuurlijke afweging
maken over het voorkeurstracé. Ik zal de Kamer te zijner tijd informeren
over het voorkeursalternatief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

13

41
Hoe verhoudt zich volgens u het doorgaan van de voorbereidingen van
het zuidelijk tracé tot het verzoek van de Kamer om geen onomkeerbare
beslissingen te nemen?
Antwoord
Conform het verzoek van de Kamer zullen tot de nadere besluitvorming
over de alternatieven geen onomkeerbare beslissingen worden genomen.
Voorbereidende werkzaamheden worden daarmee niet stopgezet.
42
De Kamer heeft u gevraagd geen onomkeerbare stappen te zetten, toch
gaat u door met de werkzaamheden rond het zuidelijk tracé; wat zijn de
weggegooide kosten van die werkzaamheden, mocht alsnog voor een
ander tracé gekozen worden?
Antwoord
Mijn ministerie en TenneT maken kosten die nodig zijn om tot een
optimaal tracé te komen. In dat verband leidt de keuze voor een alternatief
tracé niet tot «weggegooide kosten».
43
In hoeverre houdt u bij de afweging van de verschillende tracés rekening
met milieu en natuurbelangen en met de onrust in de regio ten aanzien
van gezondheidsrisico’s?
Antwoord
Uiteraard speelt dit en rol bij de afweging. Milieu en natuurbelangen,
waaronder de mogelijke effecten van magneetvelden op de omgeving,
staan centraal in het kader van de milieueffectrapportage om te komen tot
een optimaal, technisch haalbaar tracé.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 182

14