Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 637

Bedrijfslevenbeleid

33 043

Groene economische groei in Nederland (Green
Deal)

Nr. 84

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 oktober 2013
Hierbij zend ik u, mede namens de staatsecretaris van Infrastructuur en
Milieu, de voortgangsrapportage BioBased Economy. De «Hoofdlijnennotitie BioBased Economy» is op 2 april 2012 aan u gezonden als bijlage bij
de brief «Bedrijvenbeleid in Uitvoering» inzake de topsectoren (Kamerstuk
32 637, nr. 32). Deze hoofdlijnennotitie schetste de middellange termijnvisie op de biobased economy en was een nadere uitwerking van de
«Overheidsvisie op de BioBased Economy» (8 oktober 2007).
De voortgangsrapportage (bijlage 1) informeert u over de ontwikkelingen
op de verschillende onderdelen uit de hoofdlijnennotitie.
BioBased Economy (BBE) gaat over de overgang van fossiele grondstoffen naar een economie die met name draait op biomassa als
grondstof: van «fossil based» naar «biobased». BBE gaat vooral over het
gebruik van biomassa voor niet-voedsel toepassingen zoals chemicaliën,
materialen, transportbrandstoffen, warmte en elektriciteit. Immers,
biomassa is al sinds jaar en dag grondstof voor (dier)voeding. Daarnaast
is biomassa bij uitstek geschikt om fossiele grondstoffen te vervangen bij
toepassingen waar koolstof onmisbaar is. Het voordeel van biomassa ten
opzichte van zon en wind is dat het ook gebuikt kan worden voor materialen en stoffen zoals plastics, chemicaliën, cosmetica en medicijnen en
niet alleen voor energietoepassingen.
Met het uitvoeren van de Overheidsvisie BioBased Economy uit 2007 is
een start gemaakt met de interdepartementale inzet. Inmiddels geniet het
thema biobased economy veel aandacht in binnen en buitenland. En
hoewel de transitie naar een duurzame biobased economy vele jaren in
beslag zal nemen, gaat de marktontwikkeling van biobased producten
wereldwijd snel. Het International Energy Agency spreekt zelfs over een

kst-32637-84
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 637, nr. 84

1

«tipping point»1. Verwacht wordt dat in komende periode de wereldwijde
productie van biopolymeren zal verdrievoudigen van 3,5 Mton in 2011 tot
12 Mton in 2020 (Nova Instituut 2013).
Nederland is bij deze ontwikkeling via het innovatiecontract BBE en het
Topconsortium voor Kennis- en Innovatie (TKI) BBE een van de leidende
partijen. Ook diverse regio’s zijn actief met biobased programma’s aan de
slag, o.a. «Biobased Delta» in Zuidwest Nederland. Ruim een derde van
alle gesloten green deals heeft te maken met het thema biobased
economy. In Europa (Horizon2020) is het Nederlandse bedrijfsleven goed
vertegenwoordigd in het «Joint Technology Initiative for BioBased
Industries» (JTI BBI), die een waarde van 3,8 miljard euro vertegenwoordigd.
Ondanks de goede ontwikkelingen en vele initiatieven blijven investeringen in onderzoek, opschaling en productie in Nederland de komende
jaren een aandachtspunt voor de verder ontwikkeling van een duurzame
biobased economy in Nederland.
Biomassa moet zo hoogwaardig mogelijk worden ingezet («cascadering»)
en de duurzame productie en herkomst van biomassa gegarandeerd. Niet
alle biomassa (met name houtachtige gewassen) kan op dit moment
(commercieel) ontsloten worden. Sleuteltechnologie voor cascadering is
bioraffinage, daarom wordt via het innovatiebeleid ingezet op verdere en
versnelde ontwikkeling van een reeks van bioraffinagetechnologieën. In
het Energieakkoord is met alle partijen afgesproken dat de stimulering van
biomassa in kolencentrales de 25 PJ niet zal overschrijden. Verder wordt
er, onder andere via een Green Deal, gewerkt aan het opstellen van
duurzaamheidscriteria voor vaste en gasvormige biomassa voor
energiedoeleinden. Met de brief van 6 september 2013 van Staatssecretaris Mansveld (Kamerstuk 32 813, nr. 57) en het AO hierover op
11 september bent u geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen rond
het biobrandstofbeleid.
In maart jl. stuurde ik u samen met staatsecretaris Mansveld (I&M) de
brief waarin de ambitie voor «groene groei» uiteen gezet is (Kamerstuk
33 043, nr. 14). Biobased economy is hierin benoemd als een van de acht
kansrijke domeinen waar groen en groei elkaar kunnen versterken.
Bijgaande voortgangsrapportage beschrijft de voortgang op dit domein
van groene groei. Tevens wordt in de voortgangsrapportage Bedrijvenbeleid die u binnenkort ontvangt kort gerapporteerd over de voortgang op
het topsectoren gedeelte van het biobased programma.
Eind 2013 zal een evaluatie plaatsvinden van de gehele programmaaanpak (verwachte afronding voorjaar 2014) en verschijnt er een nieuw
visiestuk van de Wetenschappelijke en Technologische Commissie op dit
onderwerp.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

1

IEA bioenergy – Task42 Biorefinery – Biobased Chemicals, 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 637, nr. 84

2

Bijlage 1:

Voortgangsrapportage BioBased Economy
Eind 2007 (08-10-2007) stuurde de toenmalig Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit (tegenwoordig Ministerie van Economische
Zaken) de «overheidsvisie op de biobased economy» naar de Tweede
Kamer (mede namens de toenmalige Ministers van VROM, EZ, V&W en
OS).
Op 2 april 2012 verscheen een nadere uitwerking, de «Hoofdlijnennotitie
Biobased Economy» als bijlage bij de brief «Bedrijvenbeleid in Uitvoering» inzake de topsectoren. Deze notitie schetste de middellange
termijnvisie op de biobased economy. Hieronder volgt de voortgang op
de verschillende onderdelen uit deze notitie.
Eind 2013 zal een evaluatie plaatsvinden van het biobased economy
programma de resultaten hiervan worden voorjaar 2014 verwacht. Verder
verschijnt er eind 2013 een nieuw visiestuk van de Wetenschappelijke en
Technologische Commissie (WTC) over dit onderwerp.
Inleiding
Hieronder volgt in vogelvlucht de stand van zaken met betrekking tot de
voortgang van de transitie naar een biobased economy. Daarna volgt de
rapportage aan de hand van de agenda zoals die in de hoofdlijnennotie is
uitgewerkt.
De transitie naar een biobased economy
Wereldwijde ontwikkelingen gaan snel
Hoewel de transitie naar een biobased economy vele jaren in beslag zal
nemen, gaan de ontwikkelingen op biobased economy voorspoedig. Zo
gaat bijvoorbeeld de marktontwikkeling van biobased producten
wereldwijd snel. Het International Energy Agency spreekt zelfs over een
«tipping point». De prognose is dat de wereldwijde productie van
biopolymeren zal verdrievoudigen van 3,5 Mton in 2011 tot 12 Mton in
2020 (Nova Instituut 2013).
De Europese Commissie geeft aan dat de Europese «bioeconomy»
(gehele biomassaketen, inclusief voedsel) sterk in ontwikkeling is.
Verwacht wordt bijvoorbeeld dat de Europese markt voor bioplastics met
ongeveer 27% per jaar zal groeien. (Nova Instituut 2012). De Europese
«bioeconomy» vertegenwoordigt een jaarlijkse omzet van 2000 miljard
euro en is goed voor meer dan 22 miljoen banen of ongeveer 9% van de
beroepsbevolking (EC 2012). Het Europese Biobased Industries
Consortium (BIC) heeft als doel gesteld 20% biobased chemicaliën in en
materialen productie in Europa in 2020 en 30% voor 2030.
Nederlandse industrie sterk betrokken
De belangstelling binnen de Nederland industrie om biobased producten
te ontwikkelen en produceren neemt toe. Diverse branches nemen de
overgang naar biobased grondstoffen op in hun visie en formuleren
ambities voor het aandeel biobased in hun producten. Bijvoorbeeld de
Nederlandse Chemische Industrie (VNCI): 30% biobased grondstof in
2030, de Vereniging van de Verf- en Drukinktindustrie (VVVF), 50% van
hun coatings biobased in 2030. De federatie Nederlandse Rubber en
Kunstofindustrie (NRK) heeft de NRKBiobased opgericht voor belangenbehartiging op het gebied van biopolymeren.
Ook vanuit de agrifood-industrie worden veel biobased activiteiten
ontplooid. De Suikerunie heeft het Biobased Park Westpoort opgericht,
met onderzoek om halffabricaten van Suikerunie te raffineren tot
bestanddelen voor bioafbreekbare plastics en grondstoffen voor voedsel,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 637, nr. 84

3

farma en papier. Daarnaast heeft moederbedrijf Cosun een proeffabriek
gebouwd voor valorisatie van bietenpulp. Het Agro&Foodcluster Nieuw
Prinsenland is een schoolvoorbeeld van integratie van primaire en
verwerkende sector, met optimale verwaarding van grondstof- en
energiestromen.
Ook de tuinbouwsector is actief bezig met valorisatie van reststromen.
Vanuit het Kenniscentrum Plantenstoffen is bijvoorbeeld een tomatendoos
ontwikkeld waarbij vezels uit de stengels van tomaten zijn gebruikt.
Regio’s aan de slag
De regio’s in Nederland hebben de ontwikkelingen herkent en zijn
begonnen zich rond het thema te organiseren en daarbinnen hun eigen
specifieke richting te kiezen. In Zeeland, West-Brabant en Zuid-Holland is
het Biobased Delta programma opgericht met focus op onder andere
aromaten (hieronder valt de Green Chemistry Campus in Bergen op
Zoom). In dit programma wordt ook actief samengewerkt met partijen in
Vlaanderen.
In het Limburg is het programma BioBased Limburg ontstaan, dat zich
focust op groene chemie en medische biotechnologie rond Chemelot en
reststromen van Greenport Venlo. Gelderland en Overijssel werken samen
in het «BBE Innovatie Cluster Oost NL», hieronder vallen diverse projecten
op het gebied van energie- en installatietechnologie. Friesland, Drenthe en
Groningen hebben in 2012 een gezamenlijke biobased economy visie
ontwikkeld en zijn nu bezig met het uitvoeringsprogramma via de
Noordelijke OntwikkelingsMaatschappij. De Kamer van Koophandel
Noord Nederland verkent de mogelijkheden van een experimenteerzone
BBE waarin belemmerende regelgeving wordt weggenomen. En in de
metropool regio Amsterdam is in 2013 het programma Biobased
Connections van start gegaan. Vaak wordt voor deze regionale
programma’s gebruik gemaakt van Europese regelingen zoals EFRO en
Interreg, samenwerking met Europese partners is daarbij belangrijk. Via
het landelijke biobased transitiehuisMKB wordt ingezet op afstemming en
uitwisseling tussen de regionale programma’s.
Monitoring
Om de transitie te kunnen monitoren is AgentschapNL verzocht om
gegevens te verzamelen van de biobased economy in Nederland. In 2012
heeft dit geleidt tot een eerste publicatie2. Voor 2013 worden in de
monitoring ook regionale ontwikkelingen meegenomen. Het Agentschap
werkt hiervoor ook samen met het CBS.
Voor bioenergie verschijnt elk jaar het statusdocument3, dit geeft de
huidige status van bioenergie in Nederland weer, inclusief trends, de
stand van zaken wat betreft de duurzaamheid en verwachtingen voor de
toekomst. In Europa wordt voor monitoring gewerkt aan de zogenaamde
«bioeconomy observatory» die naar verwachting in 2014 van start zal
gaan.
Optimale benutting van biomassa
In het regeerakkoord staat: «Biomassa moet zo hoogwaardig mogelijk
worden ingezet («cascadering») en de duurzame productie en herkomst
van biomassa gegarandeerd.» Niet alle biomassa (met name houtachtige
gewassen) kan op dit moment (commercieel) ontsloten worden. Sleuteltechnologie voor cascadering is bioraffinage, daarom wordt via het
2

Monitoring Biobased Economy 2012 vanuit AgentschapNL, samenvatting van diverse studies,
Januari 2013.
3
Statusdocument bioenergie 2012, AgentschapNL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 637, nr. 84

4

innovatiebeleid ingezet op verdere en versnelde ontwikkeling van een
reeks van bioraffinage technologieën.
De productie van bioenergie draagt bij aan het behalen van de doelstelling hernieuwbare energie en levert momenteel de grootste bijdrage
aan de hernieuwbare energieproductie in Nederland.
De verwachting is dat dit ook in 2020 zo zal zijn. Duurzaamheid van
biomassa is een belangrijke randvoorwaarde, voor voortgang op dit
onderwerp zie de paragraaf «Het stellen van eenduidige duurzaamheidscriteria». Voor de voortgang op bioraffinage, zie de paragraaf «Ambitieuze
kennis- en innovatieagenda». De komende periode wordt het beleid rond
cascadering voor duurzame inzet van biomassa voor zowel voedsel,
grondstoffen en energie verder uitgewerkt, hierin wordt ook de Motie van
Gerven (16 januari 2013) meegenomen.
Agenda hoofdlijnennotitie
–
–
–
–

Integraal beleid
Ambitieuze kennis- en innovatieagenda
Het stellen van eenduidige duurzaamheidscriteria
Intensieve Europese en internationale samenwerking

Integraal beleid
• Netwerkaanpak: bevorderen van interacties tussen alle betrokkenen
Samenbrengen van marktpartijen, wetenschap en overheid gericht op
sectoroverstijgende en regionale samenwerking.
Netwerkenbijeenkomsten en digitaal platform
Om interacties te realiseren wordt er twee maal per jaar een brede
netwerkbijeenkomst georganiseerd. Opkomst ligt rond de 300 deelnemers
per bijeenkomst. Voor het najaar 2013 staan de ontwikkelingen in de regio
Oost Nederland geagendeerd.
Om digitaal interacties te bevorderen is de «BBE-community» gecreëerd.
Een website met nieuwsbrief, een LinkedIn groep en Twitter. Deze
community telt ruim 2.800 leden, is zeer actief en groeit sterk. De website
biobasedeconomy.nl trekt veel bezoekers (rond de 400 per dag).
Business platformen en TransitiehuisMKB
Via ondersteuning aan biobased business platforms worden interacties
tussen verschillende sectoren ondersteund die tot doel hebben crosssectorale business cases te creëren. Zo vindt ondersteuning (via AgentschapNL) plaats aan het Biorenewables Business Platform (BBP) en het
Agro-Papier-Chemie-platform. Voorbeelden van business cases waaraan
wordt gewerkt zijn: productie van ethyleen-glycol, bioactieve componenten uit aardappelreststromen en itaconzuur uit bieten.
Het transitiehuis heeft tot doel het verbinden van de verschillende
(regionale) spelers rond het biobased MKB. Verschillende organisaties
rond het MKB (o.a. ontwikkelingsmaatschappijen, innovatiemakelaars,
MKB-loketten, valorisatienetwerken) zijn bezig met het stimuleren van
biobased business development.
Maatschappelijke dialoog en Wetenschap- en Technologie Commissie
Om interacties tussen bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties,
wetenschap en overheid te stimuleren, is een maatschappelijke dialoog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 637, nr. 84

5

georganiseerd. In 2013 zijn er druk bezochte bijeenkomsten geweest rond
diverse thema’s.
De door het programma BBE ingestelde Wetenschappelijke en Technologische Commissie (WTC) richt zich op het vroegtijdig onderkennen van
veelbelovende trends en ontwikkelingen in wetenschap, praktijk en
maatschappij in binnen- en buitenland. Eind 2013 wordt een nieuw
adviesdocument verwacht dat zich richt op de meest recente ontwikkelingen.
• Wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving
De aanpak hiervan vindt plaats in het programma botsende belangen in
de BBE. Basis hiervoor is de inventarisatie4 van ongeveer 80 belemmeringen die ondernemers ondervinden.
De Tweede Kamer is op 18 april 2013 geïnformeerd over voortgang van dit
programma.5
Ambitieuze kennis- en innovatieagenda
BBE als crosssectoraal thema in de topsectoren
Binnen de topsectorenaanpak is biobased economy als crossectoraal
thema benoemd en wordt gecoördineerd door de topsector chemie.
Vanuit het BBE-netwerk is het innovatiecontract BBE6 «Groene Groei, van
biomassa naar business» opgesteld, waarin de topsectoren Chemie,
Energie, Agri & Food, Tuinbouw & Uitgangsmaterialen, Logistiek en Water
hun krachten bundelen op innovatiegebied om biomassa optimaal om te
zetten in waardevolle grondstoffen en materialen.
De investeringsbereidheid van private partijen voor zowel R&D als voor
demoprojecten op het gebied van BBE bleek groot. Voor de uitvoering is
het Topconsortium voor Kennis- en Innovatie (TKI) BBE opgericht, met in
de Raad van Toezicht vertegenwoordiging vanuit alle relevante topsectoren.
• TKI-projecten en onderzoeksprogramma’s
In 2012 heeft het TKI BBE een innovatiebudget afkomstig uit de Topsector
Energie van 42 miljoen euro toegekend aan 11 projecten die in 2013 van
start zijn gaan. Het budget wordt aangevuld met circa 110 miljoen euro
aan eigen bijdragen vanuit de sectoren. Voor 2013 heeft het TKI BBE een
budget van circa 20 miljoen euro. In juni 2013 zijn de tenders geopend
voor projecten op het gebied van onderzoek, ontwikkeling en demonstratie. Daarnaast is een gezamenlijke tender met het TKI Gas voor
projecten die bioraffinage en groen gas opwekking combineren. De
toekenning zal voor het eind van 2013 plaatsvinden.
In topsector Agri&Food (A&F) zijn in 2012 onder het thema valorisatie
groene grondstoffen 13 projecten ingediend. Hiervan zijn in 2013 4
projecten toegekend met een budget van 1,6 miljoen.
Voor 2014 zijn 2 projecten toegekend, wat de omvang voor BBE projecten
binnen A&F op 2 M€ voor 2014 brengt. Binnen Tuinbouw&Uitgangsmaterialen (T&U) is 1 project toegekend voor circa 50 k€.
Het programma Biobased Performance Materialen (BPM) is een
PPS-programma gericht op biomaterialen met circa 40 bedrijven uit de
agro- en chemiesector. Dit programma, dat afgelopen jaren een
toegekend budget had van circa 1,8 M€ per jaar, loopt vanaf 2015 af.
4

Sira Consulting, botsende belangen in de Biobased Economy, 2011
Wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving in de Biobased Economy, 18 april 2013,
Kamerstuk
6
Innovatiecontract BioBased Economy «Groene Groei, van Biomassa naar Business», april 2012
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 637, nr. 84

6

Nieuwe projecten en programma’s vanuit de Topsectoren bouwen voort
op een aantal eerder gestarte onderzoeksprogramma’s zoals BE-Basic,
BioSolar Cells, Catchbio en het Carbohydrate Competence Center (CCC),
waarvan de eerste twee met FES geld zijn gefinancierd. Deze
programma’s bevatten de sleuteltechnologieën zoals industriële biotechnologie, katalyse en bioraffinage voor de verdere ontwikkeling van
biobased processen en producten.
• MKB Innovatieregeling en MKB-loket
In juni 2013 konden biobased MKB-ondernemers subsidieaanvragen
indienen via de gezamenlijke MKB Innovatiestimulering Topsectoren
(MIT)-regeling Chemie, Energie en Biobased economy.
Via deze regeling werd € 6 miljoen euro ter beschikking gesteld aan het
MKB. Voor biobased haalbaarheidsstudies (budget 500k) werden 18
aanvragen ingediend waarvan 11 gehonoreerd. De meeste aanvragen
waren op de thema’s bioraffinage en chemische en biotechnologische
conversietechnologie. Voor projecten op R&D-samenwerking (beschikbaar
budget 1 miljoen) werden 11 aanvragen ingediend waarvan 8 toegewezen, de meeste op het thema biomaterialen.
Bioraffinage en SBIR-projecten
De afgelopen drie jaar ondersteunde het Ministerie van EZ diverse
consortia in de laatste cruciale fase voordat nieuwe biobased producten
op de markt komen. Het programma Bioraffinage stelde 13 consortia in
staat om pilot- en demonstratie installaties te bouwen en SBIR (Small
Business Innovation Research) programma’s ondersteunden ruim 40
biobased bedrijven bij de ontwikkeling van biobased producten. De
resultaten van deze projecten zijn in september tijdens een informatieve
netwerkbijeenkomst gepresenteerd. Het uitgebrachte boekje hierover is
bijgevoegd als bijlage bij deze rapportage7.
Opleiden voor de biobased economy
Het opleiden van jonge mensen en van bijscholen van werkenden in de
biobased economy is door een aantal initiatieven van onderwijsinstellingen versterkt. Het Center for BioBased Economy (CBBE8) is een
samenwerking van onderwijsinstellingen uit het groene onderwijs en
enkele chemische HBO onderwijsinstellingen en richt zich op ontwikkeling
van onderwijs in de biobased economy en op de samenwerking tussen
bedrijven en onderwijs. Avans Hogeschool is samen met Hogeschool
Zeeland sinds 2013 het «Centre of Expertise» biobased economy en zal
daarmee onderwijs en kennisoverdracht in Zuidwest Nederland
versterken.
Het ROC West-Brabant, is gestart met de voorbereidingen voor het
Centrum voor Innovatief Vakmanschap (CIV) «Passie voor Biobased». In
dit Centrum werken onderwijs en bedrijfsleven intensief samen bij de
vormgeving en uitvoering van onderwijsactiviteiten die nauw aansluiten
bij de behoefte van het bedrijfsleven in deze sector.
Het stellen van eenduidige duurzaamheidscriteria
Duurzaamheid is een randvoorwaarde bij de transitie naar een biobased
economy. De verduurzaming van de verschillende biomassatoepassingen
bevindt zich in verschillende fases.

7
8

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
www.cbbe.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 637, nr. 84

7

Zo geldt voor biobrandstoffen een wettelijk regime, bestaan voor
biomassa voor energie vrijwillige, nationale systemen, terwijl voor
biobased toepassingen in de chemie vrijwillige systemen recentelijk zijn
opgestart.
Europese criteria voor vloeibare biomassa voor energietoepassingen
De belangrijkste ontwikkeling op het gebied van bio(transport)brandstoffen is de implementatie en de handhaving van de richtlijn Hernieuwbare energie (Renewable Energy Directive – RED) en de Brandstofkwaliteitrichtlijn (Fuel Quality Directive – FQD) in Nederland. Het beleid9 is
erop gericht de hoeveelheid ingezette biotransportbrandstoffen te
stimuleren, maar tegelijkertijd de duurzaamheid ervan te verbeteren. In
een brief10 aan de Tweede Kamer heeft Staatssecretaris Mansveld
aangegeven dat de jaarverplichting hernieuwbare energie vervoer in 2015
wordt vastgesteld op 6,25%. Voor de jaren daarna is het groeipad
afhankelijk van de uitkomst van de ILUC onderhandelingen in Brussel. Als
de uitkomst de mogelijkheid biedt een subtarget voor geavanceerde
biobrandstoffen in te stellen en daarmee te garanderen dat de versnelling
enkel met dit type biobrandstoffen wordt ingevuld, kan vanaf 2016 alsnog
het versnelde groeipad worden ingevoerd. Alleen biobrandstoffen die
voldoen aan Europese duurzaamheidseisen tellen mee voor de jaarverplichting. Voor het aantonen van de duurzaamheid van biobrandstoffen
mogen sinds 1 juli 2012 alleen nog certificeringssystemen gebruikt
worden die geaccepteerd zijn op basis van het «Nederlands toetsingsprotocol voor duurzaamheidssystemen voor biobrandstoffen».
Duurzaamheid van vaste en gasvormige biomassa voor energiedoeleinden
In het Energieakkoord is afgesproken dat gewerkt wordt aan duurzaamheidscriteria voor vaste en gasvormige biomassa. Er worden verdergaande duurzaamheidseisen geformuleerd ten aanzien van koolstofschuld, indirecte landgebruikseffecten (ILUC) en duurzaam bosbeheer
(FSC), aanvullend op de NTA8080 eisen. Deze aanvullende eisen moeten
uiterlijk 31 december 2014 worden vastgesteld.
Op 11 oktober 2012 is de Green Deal «Rapportage Duurzaamheid Vaste
Biomassa voor Energie» gesloten. In deze Green deal is vastgelegd dat
onder andere Energie Nederland, Stichting Platform bioenergie,
Vereniging van Afvalbedrijven en het Platform Hout Nederland op
vrijwillige basis rapporteren over de hoeveelheden ingezette biomassa, de
herkomst en duurzaamheidskenmerken. De eerste rapportage is op
2 september naar de Tweede Kamer gestuurd.11
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) publiceerde onlangs een
rapport over de klimaat-effecten door gebruik van hout voor bioenergie.12
In het Energieakkoord is met alle partijen afgesproken dat de stimulering
van biomassa in kolencentrales de 25 PJ niet zal overschrijden.
Verbreding van criteria biomassa
Het kabinet wil duurzaamheidscriteria verbreden naar andere toepassingen van biomassa. Dit betekent een breed internationaal systeem van
samenhangende afspraken over duurzaamheids-criteria voor biomassa en
biomassatoepassingen van productie tot en met consumptie, dat
maatschappelijk geaccepteerd is en stabiele kaders biedt voor het
9

«Percentages conventionele biobrandstoffen», 14 januari 2013, Kamerstuk
«Stimulering geavanceerde biobrandstoffen», 6 september 2013, Kamerstuk
11
Rapportage Green Deal Duurzaamheid Vaste Biomassa 2 september 2013, Kamerstuk
12
Climate effects of wood used for bioenergy, PBL/Alterra, Augustus 2013
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 637, nr. 84

8

bedrijfsleven. Met de ontwikkeling van samenhangende criteria voor
biobased producten wordt ook ingespeeld op de behoefte van producenten om aan te tonen dat de biomassa in biobased producten van
duurzame herkomst is. Bovendien vergemakkelijkt en vergroot dit de
afzetmogelijkheid voor biomassaproducenten.
Commisie Corbey
De Commissie Duurzaamheidsvraagstukken Biomassa adviseert het
kabinet sinds 2009 over de verschillende aspecten van duurzaamheid van
biomassa. Sinds juli 2011 is het mandaat van deze commissie uitgebreid
naar de hele biobased economy. De Staatssecretaris van I&M heeft het
mandaat afgelopen april met twee jaar verlengt. In 2012 publiceerde de
Commissie adviezen en aanbevelingen over duurzaamheidscriteria voor
vaste biomassa, de bijmengverplichting, indirect landgebruik (ILUC) en
over de inzet van duurzame biomassa in de chemiesector. In 2013 tot nu
toe over vaste biomassa voor energie, sociale verantwoordelijkheid en de
versnelde invoer van geavanceerde biobrandstoffen.
Normcommissie Biobased producten
In 2010 is de Nederlandse normcommissie Biobased producten opgericht
en draagt zorg voor nationale normontwikkelingsactiviteiten en de
Nederlandse inbreng in de relevante internationale technische
commissies van CEN (Europese Normalisatie)en ISO (mondiale normalisatie). Onder Nederlands voorzitterschap en secretariaat is eind 2011 de
Europese normcommissie CEN/TC 411 Biobased products opgericht. In
opdracht van de Europese Commissie, worden daar de komende jaren
normen ontwikkeld voor biobased producten. Op 19 maart 2013 vond de
kick-off bijeenkomst plaats voor de herziening van NTA 8080.
Intensieve Europese en internationale samenwerking
EuropESE SAMENWERKING
De Europese Commissie publiceerde vorig jaar als onderdeel van
Horizon2020 een strategie en actieplan «Innovating for Sustainable
Growth: a Bioeconomy for Europe». Een eerste concrete uitwerking
hiervan is het «Joint Technology Initiative for BioBased Industries» (JTI
BBI), waarbij publiek-private samenwerking (PPS) wordt gezien als
instrument om een brug te slaan tussen onderzoek en markt. Een groep
van meer dan 40 innovatieve Europese bedrijven en clusters (o.a. DSM,
Essent, Holmen, KLM, Sappi, en Europese landbouwkoepel Copa Cogeca)
heeft samen met de Europese Commissie deze samenwerking (PPS) ter
waarde van 3,8 miljard euro opgezet om de inzet van biobased producten
in Europa tot aan 2020 te versnellen. Het JTI BBI zal vanaf 2014 draaien als
onderdeel van het Europese subsidieprogramma Horizon 2020. De eerste
subsidie-rondes in het kader het JTI BBI worden dan ook begin 2014
verwacht. Deze calls worden opengesteld voor universiteiten,
hogescholen, onderzoeksinstellingen en MKB.
Samenwerking Duitsland
Duitsland presenteerde in juli de «Politikstrategie Bioökonomie»13. De
Duitse biobased economy strategie en aanpak komt in grote lijnen
overeen met de Nederlandse aanpak. Samenwerking is van belang voor
de Europese ontwikkeling van biobased economy. Zo hebben Duitsland
13

Politikstrategie Bioökonomie, Bundesministerium für Ernährung, Landwirtschaft und
Verbraucherschutz (BMELV), juli 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 637, nr. 84

9

en Nederland de Europese commissie (DG Research) uitgenodigd voor
een gesprek de uitwerking van de bioeconomy strategy en de governance
binnen Horizon2020.
Een concrete samenwerking is de uitwerking van een Green Deal rond
certificering van groene grondstoffen voor industrieel gebruik. In
Nederland loopt dit via de Green Deal Groen certificaten en in Duitsland
via het project INRO (Initiatieve Nachhaltige Rohstoffen). De partners in
beide landen (in de Nederlandse Green Deal: Sabic, VNCI en brancheorganisatie voor Rubber en Kunststof) hebben besloten de processen op elkaar
te laten aansluiten. Dit moet uiteindelijk leiden tot een standaard
certificaat voor biobased producten in de gehele EU.
Samenwerking met Frankrijk
Frankrijk speelt een belangrijke rol in de biobased economy met een grote
agrarische en chemische sector en grootschalige R&D-investeringen via
«Pole de competivite» in witte bitoechnologie en biorafinage. In Noord
Frankrijk bevindt zich een van de belangrijkste biobased clusters in
Europa. Er wordt ingezet op meer samenwerking op overheids- en
bedrijfsniveau. Frankrijk is ook een belangrijke partner bij de verdere
invulling van de «bioEconomy Strategy» in Europa.
Samenwerking Vlaanderen
Er lopen al veel initiatieven vanuit de regio’s om samen te werken met
Vlaanderen op het gebied van onderzoek, ontwikkeling en demonstratie.
Zo is er «Bio Base Europe», een open innovatie- en opleidingscentrum
voor biobased economy met een pilot fabriek in Gent en een biobased
training center in Terneuzen. Verder zijn belangrijke clusters Chemelot in
Limburg en het biobased Delta programma in West-Brabant, Zeeland en
Zuid-Holland waar ook de Green Chemistry Campus onder valt. Verder
wordt er gesproken met Vlaanderen en Noordrijn-Westfalen over een
gezamenlijk R&D-programma dat goed moet aansluiten bij de Europese
initiatieven.
INTERNATIONALE SAMENWERKING
De internationale strategie is gericht op samenwerking op het vlak van
innovatie en technologie en het ontwikkelen van duurzame biomassa
productieketens. Hiervoor richt de Nederlandse overheid zich, naast
Europa, op de landen: Brazilië, Verenigde Staten, Canada, Maleisië,
Oekraïne, Rusland.
In mei heeft het Innovatie Attaché Netwerk een succesvol internationaal
R&D seminar «From Biomass to Bioproducts» georganiseerd met meer
dan 200 internationale experts van innovatieve bedrijven en kennisinstellingen. Drie onderdelen werden belicht: bioraffinage, witte biotechnologie
en bioproducten. De special waarin attachés schrijven over de laatste
biobased ontwikkelingen in hun land is internationaal verspreid en
digitaal beschikbaar gesteld. Deze special is als bijlage bijgevoegd14.
In november 2012 is er een grote Handelsmissie geweest naar Brazilië
o.l.v. toenmalig kroonprins Willem Alexander en prinses Maxima. De
Braziliaanse overheid heeft een Memorandum of Understanding (MOU)
afgesloten met het Ministerie van EZ en OCW waarin biobased economy
een van de thema’s is. In het kader daarvan is een gezamenlijk call van
NWO met FAPESP in Brazilië geweest voor biobased onderzoekspro-

14

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 637, nr. 84

10

jecten. In het najaar staat een biobased seminar in Brazilië gepland waar
Minister Ploumen aanwezig zal zijn.
De mogelijkheden voor biobased activiteiten in Oekraïne zijn talrijk en
divers, het is echter niet gemakkelijk om een biobased business case op te
zetten in het land. Dit was een belangrijkste boodschap van de workshop
«Business in Biobased Economy en bioenergie in Oekraïne», gehouden bij
AgentschapNL afgelopen juni. Het rapport is te downloaden op de
website van AgentschapNL.
In Rusland zijn diverse partijen betrokken bij de ontwikkeling van
biotechnologie en de Biobased Economy. Onder andere is in 2009 het
Technology Platform «bioindustry and Biorescources – BioTech2030»
opgericht. Het doel is om de biotechnologische sectoren te vergroten en
te stimuleren. Bedrijven en kennisinstellingen in het bijzonder, wordt
geadviseerd contact te maken met de bovengenoemde technologieplatforms.
Komende periode
Eind 2013 zal een evaluatie plaatsvinden van de gehele programmaaanpak (verwachte afronding voorjaar 2014) en verschijnt er een nieuw
visiestuk van de Wetenschappelijke en Technologische Commissie. De
resultaten hiervan worden meegenomen in de verdere ontwikkeling van
het programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 637, nr. 84

11