Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 303

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juli 2019
Op 21 december 2018 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de vormgeving
van de stimuleringsregeling voor hernieuwbare energieproductie SDE+ in
2019 (Kamerstuk 31 239, nr. 294). Dit is het laatste jaar waarin de SDE+ in
haar huidige vorm wordt opengesteld. Voor 2019 zijn er net als
voorgaande jaren twee rondes, waarvan de voorjaarsronde is gesloten.
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de stand van zaken van de
beoordeling van de aanvragen uit de voorjaarsronde en de vormgeving
van de tweede openstellingsronde van de SDE+ 2019 in het najaar. Hierbij
ga ik in op het verplichtingenbudget en de wijzigingen ten opzichte van de
voorjaarsronde. Met deze brief geef ik mede invulling aan de gewijzigde
motie Sienot c.s. over kleinere windmolens (Kamerstuk 32 813, nr. 304).
De voorbereidingen voor de SDE++ 2020 zijn reeds in volle gang. Over de
voortgang daarvan bent u op 26 april jl. geïnformeerd (Kamerstuk 31 239,
nr. 300). De SDE++ maakt het mogelijk om naast hernieuwbare energieproductie ook andere emissiereductietechnologieën te stimuleren. Het
kabinet streeft daarbij naar 49% CO2-emissiereductie in 2030, zoals in het
Ontwerp Klimaatakkoord door veel partijen nader is uitgewerkt. De SDE++
blijft een belangrijk instrument om op kosteneffectieve wijze vanuit het
Rijk de energietransitie verder te stimuleren.
In de SDE+ krijgen aanvragen met een lagere kostprijs (het zogenaamde
«basisbedrag») voorrang, opdat ontwikkelaars worden gestimuleerd om
hun projecten tegen zo min mogelijk maatschappelijke kosten te realiseren.
De najaarsronde 2019 stel ik open van 29 oktober tot en met 14 november,
in drie fases van een week. Voor deze ronde stel ik een verplichtingenbudget van 5 miljard euro beschikbaar, zoals ik in de openstellingsbrief
2019 al had aangekondigd.

kst-31239-303
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 303

1

Tabel 1: Openstellingsronde SDE+ najaar 2019
Openstellingsronde SDE+
najaar 2019

Fasegrenzen hernieuwbare
elektriciteit en/of warmte
€/kWh

Fasegrenzen
hernieuwbaar gas
€/kWh1

29 oktober, 9.00 uur

0,090

0,064

4 november, 17.00 uur

0,110

0,078

11 november, 17.00 uur tot
14 november, 17.00 uur

0,130

0,092

1

De fasegrens hernieuwbaar gas is gecorrigeerd voor de bijdrage aan de duurzaamheidsdoelstelling (78,5%) en factor onderste/bovenste verbrandingswaarde Gronings aardgas (31,65/35,17).

Voortgang behandeling aanvragen voorjaarsronde 2019
De voorjaarsronde van de SDE+ 2019, met een verplichtingenbudget van
5 miljard euro, is opengesteld van 12 maart 2019 tot en met 4 april 2019.
In totaal zijn 5.376 aanvragen ingediend met een gezamenlijke budgetclaim van 4,8 miljard euro, die gezamenlijk goed zijn voor een jaarproductie van 22,5 PJ. Zon-PV projecten zijn zowel in aantallen als in
aangevraagd budget de grootste technologie in de voorjaarsronde. Dit is
vergelijkbaar met voorgaande jaren.
Op 1 juli waren er 3.095 projecten beschikt met een waarde van
1,5 miljard euro. Dit betreft voor driekwart Zon-PV projecten. Er zijn
inmiddels 236 projecten afgewezen of ingetrokken met een totaal
verplichtingenbudget van circa 345 miljoen euro. Er dienen nog 2.045
projecten te worden beoordeeld met een totaal aangevraagd budget van
3 miljard euro. Naar verwachting zal de beoordeling van alle aanvragen in
september worden afgerond. De resultaten van de najaarsronde worden
direct na afronding gepubliceerd op de website van de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO.nl) en ik zal uw Kamer hierover informeren
na het zomerreces.
Tabel 2: Tussenstand beoordelingen voorjaarsronde SDE+ 2019 per 1 juli 2019

Vormgeving openstelling najaarsronde 2019
De SDE+ najaarsronde 2019 is ten opzichte van de voorjaarsronde op
enkele punten gewijzigd. Allereerst zal ik ingaan op de onderbouwing van
het verplichtingenbudget en een doorkijkje naar 2020 geven. Vervolgens
zal ik ingaan op de uitkomsten van het onderzoek van het PBL naar
aanleiding van de motie Sienot c.s. over kleinere windmolens (Kamerstuk
32 813, nr. 304). Daarnaast heb ik, mede op basis van de ervaringen in
eerdere rondes, enkele verbeteringen doorgevoerd waarvan ik de
belangrijkste zal toelichten. Tot slot zal ik ingaan op een mogelijke
aanpassing in de subsidievoorwaarden vanaf 2020 die ik nader wil
onderzoeken.
Verplichtingenbudget
Zoals aangekondigd in de brief over de openstelling van de SDE+ in 2019
stel ik in 2019 in totaal 10 miljard euro open. 5 miljard euro in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 303

2

voorjaarsronde en 5 miljard euro in de najaarsronde. Ik ga ervan uit dat
met een openstellingsbudget van 5 miljard euro in de najaarsronde
voldoende ruimte wordt geboden aan nieuwe projecten om koers te
houden richting een hoger aandeel hernieuwbare energie en daarmee een
CO2-reductie van 49% in 2030.
Het beschikbare verplichtingenbudget is het maximale bedrag dat in
totaal tijdens de looptijd van projecten aan subsidie betaald kan worden.
De werkelijke kasuitgaven hangen af van de marktwaarde van energie en
de daadwerkelijke energieproductie. De SDE+-subsidie wordt immers pas
uitgekeerd op basis van de werkelijke energieproductie.
In de periode 2017–2019 is het verplichtingenbudget van de SDE+
uitzonderlijk hoog geweest om de doelstelling van 14% hernieuwbare
energie in 2020 binnen bereik te brengen. Veel van de projecten die in
deze jaren een SDE+-subsidiebeschikking hebben ontvangen zitten nog in
de realisatiefase. Op dit moment zit circa 150 PJ nog in de realisatiefase
en is 90 PJ al gerealiseerd.
In lijn met het klimaatdoel (een CO2-reductie van 49% in 2030), de bredere
afspraken uit het Klimaatakkoord en de beschikbare middelen in
2020–2030 zal het verplichtingenbudget in de komende jaren dalen ten
opzichte van 2019. Daarom wordt overwogen om de SDE++ maar één keer
per jaar open te stellen. Deze openstellingsronde zal dan vermoedelijk
rond de zomer plaatsvinden. Hiermee blijven de kasuitgaven ook de
komende periode binnen de beschikbare middelen. Deze beschikbare
middelen zijn gebaseerd op de in het regeerakkoord afgesproken
ODE-inkomstenreeks.
In de brief over de openstelling van de SDE++ in 2020 kom ik met meer
informatie over het verplichtingenbudget en de periode van de openstellingsronde in 2020. Deze brief verwacht ik eind dit jaar te versturen.
Wind op land: uitkomsten onderzoek kleinere windmolens
In het voorjaar heeft uw Kamer een motie van Sienot c.s. aangenomen
waarin de regering werd gevraagd om het PBL te laten onderzoeken of in
de najaarsronde via een aparte categorie in de SDE+ kleinere windmolens
gesubsidieerd kunnen worden waar door landelijk beleid restricties
gelden (Kamerstuk 32 813, nr. 304). De motie benoemt kleinere
windmolens die nog wel kostenefficiënt zijn ten opzichte van andere
vormen van duurzame elektriciteitsopwekking op land. Daarbij werd het
PBL gevraagd om te onderzoeken of de locaties waarvoor deze landelijke
restricties gelden objectief af te bakenen zijn.
De motie vroeg specifiek naar restricties door landelijk beleid.
Dit is ook verstandig. Ik ben mij er van bewust dat er bij de plaatsing van
windmolens ook sprake kan zijn van lokale afwegingen. Het kan dan
bijvoorbeeld gaan om een agrarische ondernemer of een burgerinitiatief
die wel in een kleine, maar niet in een grote windmolen wil investeren.
Maar ook om Provincies of gemeenten die vanuit diverse lokale en
regionale overwegingen liever geen grotere windmolens willen. Wanneer
met dergelijke niet-landelijke restricties in een generieke regeling als de
SDE+ rekening mee zou worden gehouden, geeft dat in mijn ogen een
ongewenste prikkel om lokale beperkingen op bestaande locaties voor
windturbines te handhaven of voor nieuwe locaties in te voeren.
In lijn met de reactie van mijn ambtsvoorganger op de motie van het lid
Vos van 13 december 2017 acht ik dit niet gewenst. Als kleine windmolens
grotere windmolens zouden verdringen betekent dit per saldo minder
duurzame energie tegen hogere kosten en komen de doelstellingen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 303

3

het Klimaatakkoord mogelijk in gevaar. Een objectieve afbakening, zoals
ook verzocht in de motie, is voor de uitvoerbaarheid van de regeling
belangrijk.
PBL heeft bij het onderzoek precies dit punt onderzocht, restricties door
landelijk beleid. Het PBL heeft dit onderzoek uitgevoerd tegelijkertijd met
zijn reguliere advies voor de openstelling van de SDE++ in 2020.2 Het PBL
concludeert dat het bij restricties vanuit landelijk beleid gaat om hoogtebeperkingen vanuit de burger- en militaire luchtvaart en beperkingen
vanuit de landelijke regelgeving omtrent geluid, slagschaduw en externe
veiligheid.
Daarbij constateert het PBL dat de beperkingen vanuit wet- en regelgeving
omtrent geluid, slagschaduw en externe veiligheid niet leiden tot binnen
een generieke regeling objectief vast te stellen beperkingen. De keuze
voor een windturbinetype en mogelijke mitigerende maatregelen zoals
een stilstandsvoorziening is project-specifiek en de beperkingen die
voortvloeien uit genoemde regelgeving kunnen daarom niet eenduidig
worden vertaald naar generieke beperkingen die voor de kosten van een
windturbine relevant zijn, zoals een hoogtebeperking of een beperking
van het vermogen. De beperkingen ten aanzien van geluid, slagschaduw
en externe veiligheid leiden tot project-specifiek vast te stellen minimale
afstanden die bij de plaatsing van windturbines in acht moeten worden
genomen ten opzichte van gevoelige of kwetsbare objecten. Bij geluid en
slagschaduw gaat het daarbij om woningen. Bij externe veiligheid gaat
het daarbij naast woningen ook om infrastructuur, gasleidingen, elektriciteitskabels en industrie met een veiligheidsrisico. De op grond van deze
regelgeving in acht te nemen minimale afstanden worden zoals gezegd
project-specifiek vastgesteld. Dat betekent dat de locaties waarvoor deze
beperkingen gelden niet eenduidig kunnen worden vastgesteld, omdat er
geen eenduidig verband is tussen de in acht te nemen minimale
afstanden en de grootte (hoogte, vermogen) van de windmolen. Alhoewel
dit buiten de reikwijdte van de motie en daarmee het onderzoek van het
PBL valt, zijn in het advies aanvullende suggesties opgenomen. Gelet op
het feit dat het hierbij gaat om niet objectief vast te stellen grenzen, laat ik
deze suggesties verder buiten beschouwing.
De op basis van landelijke regelgeving geldende hoogtebeperkingen
vanuit de burger- en militaire luchtvaart kunnen wel objectief en
eenduidig worden vertaald naar locaties waarvoor deze gelden. Het PBL
constateert daarbij in zijn advies dat de grens tussen wel en niet hoogtebeperkte turbines op 150 meter tiphoogte kan worden gelegd.
Op basis van het PBL advies met de berekende basisbedragen voor
turbines met een hoogtebeperking van 150 meter tiphoogte zie ik vanaf de
openstelling in 2020 aanleiding om hiervoor een aparte categorie in de
SDE++ open te stellen. In het conceptadvies voor de basisbedragen voor
windenergie in de SDE++ 2020 constateert het PBL dat de kosten van
windturbines die niet worden geconfronteerd met hoogtebeperkingen
flink dalen. Ten opzichte van die basisbedragen blijken de door het PBL
berekende basisbedragen voor hoogtebeperkte turbines significant hoger
te liggen, waardoor dergelijke turbines vanaf 2020 waarschijnlijk niet
afdoende gestimuleerd worden met het basisbedrag voor
niet-hoogtebeperkte turbines. In mijn brief over de openstelling van de
SDE++ 2020 zal ik hierover, op basis van het eindadvies van het PBL voor
2020, een definitief besluit nemen.
Ik zie in de door het PBL berekende basisbedragen voor hoogtebeperkte
turbines geen aanleiding om al in de najaarsronde 2019 een aparte
2

www.pbl.nl/sde «Notitie hoogtebeperkte categorie wind op land».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 303

4

categorie voor dergelijke kleinere turbines open te stellen. De kosten van
dergelijke turbines worden namelijk wel gedekt door de vastgestelde
basisbedragen voor 2019, aangezien de hiervoor genoemde kostendaling
voor 2020 nog niet was opgenomen in de vastgestelde basisbedragen
voor 2019.
Ik zie geen reden om in de SDE+ rekening te houden met de projectspecifieke beperkingen die voortvloeien uit de regelgeving ten aanzien
van geluid, slagschaduw en externe veiligheid. Los van het feit dat het
project-specifieke karakter van deze beperkingen het onmogelijk maakt
om hier in een generieke regeling als de SDE+ rekening mee te houden,
ben ik van mening dat het ook onwenselijk is om hier rekening mee te
houden. Dit zou er immers toe leiden dat ik met de SDE+ zou gaan
stimuleren dat windmolens dichter bij woningen geplaatst zouden gaan
worden. Zelfs als het dan zou gaan om kleinere molens acht ik dit niet
bevorderlijk voor het draagvlak van windenergie op land. Tot besluit ga ik
nog specifiek in op het aspect externe veiligheid. Op basis van het voor dit
aspect relevante Handboek Risicozonering Windturbines kan worden
geconstateerd dat het voor een relatief kleine windmolen van 1 MW met
een ashoogte van 60 meter gaat om een gemiddelde minimale afstand
van 142 meter, terwijl het bij een grotere windmolen van 3 MW en een
ashoogte van 120 meter gaat om een gemiddelde minimale afstand van
216 meter3. Het via de SDE+ financieel mogelijk maken van het iets dichter
bij woningen en infrastructuur plaatsen van kleinere windmolens kan dus
leiden tot aanmerkelijk minder duurzame energieproductie in combinatie
met hogere subsidie-uitgaven.
Elektriciteit uit zonnepanelen (zon-PV)
Uit het advies van het PBL voor de SDE+ 2019 blijkt dat de kostprijsdaling
voor zon-PV doorzet. Dit resulteert in lagere maximale basisbedragen
voor alle zon-PV categorieën ten opzichte van de voorjaarsronde 2019. Het
gaat om dalingen tussen de 2 en 5%. Voor 2019 gelden in de najaarsronde
voor zon-PV de basisbedragen en voorlopige correctiebedragen als
opgenomen in tabel 3.
Tabel 3: basis- en correctiebedragen zon-PV 2019 najaarsronde
Zon

Basisbedrag
(€/kWh)

Voorlopig correctiebedrag 2019 (€/kWh)

Zon-PV ≥ 15kWp en <
1MWp

0,099 (najaar)

Netlevering

0,041

Niet-netlevering

0,069

Netlevering

0,041

Niet-netlevering

0,060

Netlevering

0,041

Niet-netlevering

0,060

Netlevering

0,041

Niet-netlevering

0,060

Zon-PV ≥ 1MWp dak

3

0,092 (najaar)

Zon-PV ≥ 1MWp veld of
water
Vollasturen 950

0,088 (najaar)

Zon-PV ≥ 1MWp zonvolgend veld of water
Maximum vollasturen
1.190

0,088 (najaar)

Zie tabel 3 op blz. 23 van het handboek risicozonering windturbines (versie september 2014)
https://www.rvo.nl/sites/default/files/2014/09/
Handboek%20Risicozonering%20Windturbines%20versie%20september%202014.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 303

5

Transportindicatie vanaf najaar 2019 voor elektriciteitsproducenten
Aangezien het huidige elektriciteitsnet al onder druk staat om alle
bestaande projecten de komende jaren te realiseren, zullen nieuwe
projecten dit verder problematiseren. Ook als rekening wordt gehouden
met reeds genomen en aangekondigde maatregelen om de problematiek
met transportcapaciteit te verlichten (Kamerstuk 30 196, nr. 669). Het is
daarom onwenselijk om subsidiebeschikkingen af te geven aan projecten
op locaties waarvan op voorhand duidelijk is dat ze niet binnen de
geldende termijnen gerealiseerd kunnen worden.
Met ingang van de najaarsronde ben ik voornemens in de SDE+-regeling
als voorwaarde op te nemen dat elektriciteitsproducenten voor het
verkrijgen van de SDE+-subsidiebeschikking een document van de
netbeheerder overleggen waaruit blijkt dat er transportcapaciteit
beschikbaar is op de locatie waar de productie-installatie is voorzien. Deze
transportindicatie moet ervoor zorgen dat de slagingskans van projecten
met een SDE+-subsidiebeschikking groter wordt.
Op deze wijze worden toekomstige problemen met transportcapaciteit
beter ondervangen. Zoals gebruikelijk wordt de regeling, en daarmee dit
voornemen, na het debat met uw Kamer in september vastgesteld. De
ondernemer blijft zelf verantwoordelijk voor het afsluiten van het
daadwerkelijke contract met de netbeheerder dat aansluiting en transport
op het elektriciteitsnet mogelijk maakt.
Verklaring locatie-eigenaar
Sinds 2011 is in het Besluit SDE+ de regel opgenomen dat een subsidieaanvraag kan worden afgewezen indien op het moment van indienen
geen toestemming is verkregen van de eigenaar voor het plaatsen en
exploiteren van een installatie. Bijvoorbeeld voor het plaatsen van
zonnepanelen op een dak dat niet van de aanvrager zelf is.4 In 2015 is dit
gewijzigd in de regel dat de aanvraag dan onvolledig is en nog kan
worden aangevuld (art. 59, lid 2 van Besluit SDE+ 27 januari 2015).
In de praktijk worden hier verschillende formulieren voor gebruikt die niet
altijd even transparant zijn. De beoordeling van de aanvragen neemt
hierdoor ook meer tijd in beslag dan redelijk is. Met ingang van de
najaarsronde 2019 zal daarom een uniform toestemmingsformulier
worden geïntroduceerd dat aanvragers dienen te gebruiken. Dit formulier
zal op de website van RVO.nl te vinden zijn.
Nader onderzoek naar verhogen realisatiegraad vanaf 2020
Voor een aantal categorieën is de realisatiegraad lager dan 50%. Dit geldt
met name voor kleinschalige projecten die geen vergunning of een
haalbaarheidsstudie hoeven te overleggen. De voorbereiding van deze
subsidieaanvragen wisselt sterk. In het licht van een dalend verplichtingenbudget de komende jaren is het extra van belang om juist
aanvragers met kansrijke projecten te ondersteunen. Op die manier wordt
voorkomen dat onnodig subsidiegeld wordt vastgehouden door projecten
die uiteindelijk niet gerealiseerd gaan worden. Voor 2020 verken ik
daarom aanvullende mogelijkheden om de regelgeving vanaf de
openstellingsronde in 2020 aan te passen met als doel de realisatiegraad
te verhogen. Ik streef hierbij naar een effectieve en evenredige maatregel
die weinig administratieve lasten met zich meebrengt.

4

Dit geldt overigens voor alle categorieën en niet alleen voor Zon-PV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 303

6

Tot slot
Met de tweede openstelling van de SDE+ 2019 levert het kabinet een
belangrijke bijdrage aan verduurzaming van de energievoorziening. Vanaf
2020 richt de koers van de verbrede SDE+ zich volledig op CO2-reductie,
om daarmee bij te dragen aan de doelstelling van 49% CO2-reductie in
2030. Met alle partners zetten we de komende jaren gezamenlijke stappen
om dit doel op een kosteneffectieve wijze te realiseren. Over de
vormgeving en het verplichtingenbudget per 2020 informeer ik uw Kamer
aan het eind van het jaar.
Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 303

7