Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 926

Uitvoering van verordening (EG) nr. 1082/2006
van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 5 juli 2006 betreffende een
Europese groepering voor territoriale
samenwerking (EGTS) (PbEU L 210)
(Uitvoeringswet EGTS-verordening)

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 2 september 2009
1. Inleiding
Met genoegen heb ik kennisgenomen van het verslag betreffende het
voorstel van wet tot uitvoering van verordening (EG) nr. 1082/2006 van het
Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 5 juli 2006
betreffende een Europese groepering voor territoriale samenwerking
(EGTS) (PbEU L 210) (Uitvoeringswet EGTS-verordening). De leden van de
CDA-fractie hadden kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel,
de leden van de PvdA-fractie en de VVD-fractie hadden daarvan met
belangstelling kennis genomen, en de leden van de SP-fractie hadden
daarvan met verbazing kennis genomen. De leden van alle genoemde
fracties hadden over het wetsvoorstel een aantal vragen. Graag ga ik
hieronder in op de verschillende aspecten van het voorstel.
De leden van de SP-fractie vroegen zich af of het voorstel van wet zal
bijdragen aan internationale samenwerking, gelet op de mogelijkheden
om bij belemmeringen wetgeving in de diverse betrokken landen in goed
overleg aan te passen.
Anders dan de leden van de SP-fractie kennelijk menen, kunnen belemmeringen die bij internationale samenwerking ontstaan, niet altijd met
aanpassing van nationale wetgeving worden opgelost, juist omdat de
werking van wetgeving bij de grenzen ophoudt. Oplossingen moeten dan
verdragsrechtelijk worden gevonden. Zo zijn de in de memorie van
toelichting genoemde Beneluxovereenkomst en de Anholtovereenkomst
verdragen met respectievelijk het Koninkrijk België en Groothertogdom
Luxemburg en met de Bondsrepubliek Duitsland. Een van de redenen
waarom de Europese Commissie met het voorstel voor de nieuwe rechtspersoon EGTS is gekomen, is de constatering dat bestaande instrumenten
in de programmeringsperiode 2000–2006 weinig geschikt bleken om een
gestructureerde samenwerking in het kader van Interreg tot stand te
brengen. De EGTS is als nieuw, facultatief instrument geïntroduceerd en
doet niets af aan bestaande vormen van grensoverschrijdende samenwerking en eventuele mogelijkheden om wetgeving in de diverse landen in
goed overleg aan te passen. De EGTS heeft vooral een meerwaarde voor
die gebieden waar een juridische basis voor grensoverschrijdende samenwerking nog niet bestond. Nederlandse decentrale overheden kunnen met

KST134615
0809tkkst31926-7
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

1

de buurlanden al samenwerkingsverbanden aangaan op basis van de
Beneluxovereenkomst en de Anholtovereenkomst. Aanvullende mogelijkheden die de EGTS biedt, zijn dat meer dan twee landen bij de samenwerking kunnen worden betrokken, dat ook de nationale overheden in de
samenwerking kunnen worden betrokken en dat andere publiekrechtelijke
lichamen dan decentrale overheden op basis van een EGTS kunnen
samenwerken.
De leden van de VVD-fractie vroegen om nadere uitleg over de begrippen
«communautaire programma’s» binnen de doelstelling «Europese territoriale samenwerking» en inzicht in «andere taken».
Onder «communautaire programma’s» binnen de doelstelling «Europese
territoriale samenwerking» worden programma’s verstaan die in het kader
van het cohesiebeleid worden uitgevoerd en gericht zijn op grensoverschrijdende en transnationale samenwerking, de zogenaamde
Interreg IV programma’s.1 De EGTS kan worden ingezet voor grensoverschrijdende samenwerking ook buiten het kader van de Europese
communautaire programma’s op economisch, sociaal en ecologisch
terrein. Dit kan een breed scala van activiteiten betreffen, die overigens
wel binnen de bevoegdheden van de betrokken overheden moeten vallen.
In de notitie bij de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGeneraal van 30 juni 2009 betreffende informatie betreffende grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden in Europa2 wordt ingegaan op
de taken van tot nu toe in Europa opgerichte EGTS’en.
2. Historie

1

Zie verordening (EG) nr. 1080/2006 van het
Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 5 juli 2006 betreffende de
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling
en tot intrekking van Verordening (EG) nr.
1783/1999 (PbEU L 210) en verordening (EG)
nr. 1083/2006 van de Raad van de Europese
Unie van 11 juli 2006 houdende algemene
bepalingen inzake het Europees Fonds voor
Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal
Fondsen het Cohesiefonds en tot intrekking
van Verordening (EG) nr. 1260/1999
(PbEU L 210).
2
Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII,
nr. 93.

De leden van de CDA-fractie vroegen wat de reden is van de vertraging
die de implementatie van de verordening heeft opgelopen. De redenen
voor de vertraging zijn divers. Allereerst was de implementatietermijn te
kort voor de totstandkoming van een nieuwe wet). Verder was de inpassing van de verordening in ons nationale rechtstelsel complex vanwege
de samenloop van publiekrechtelijke en privaatrechtelijke aspecten en de
deels rechtstreeks werkende en deels van nationale wetgeving afhankelijke verordening. Ten slotte was sprake van concurrentie van dit dossier
met andere urgente dossiers. Overigens hebben meerdere lidstaten bij de
implementatie vertraging opgelopen.
Op de vraag van deze leden of de aanvankelijke vrees voor de verordening inmiddels is verdampt, kan ik antwoorden dat Nederland zich
aanvankelijk restrictief heeft opgesteld, omdat de Europese Unie zich in
het kader van het sociaal en economisch cohesiebeleid zou mengen in het
openbaar bestuur. De reikwijdte van de verordening zou dan veel verder
dragen dan de oorspronkelijke intentie. Mede op initiatief van Nederland
is in de uiteindelijke verordening de instelling van een EGTS gebonden
aan de goedkeuring van de nationale overheden. Daarmee is tegemoet
gekomen aan het bezwaar dat in eerste instantie bestond tegen deze
verordening. De aanvankelijke vrees is overigens niet de reden waarom
de voorgenomen invoering van de EGTS met zoveel regelgeving wordt
omgeven. De reden daarvoor is dat om de omvang van de verordening tot
een minimum te beperken, in de verordening (artikel 2, eerste lid, onderdeel c) is bepaald dat in de gevallen die niet of slechts ten dele door deze
verordening worden geregeld, de wetgeving van toepassing is van de
lidstaat waar de EGTS haar statutaire zetel heeft. Aangezien zonder nationale wetgeving geen enkele Nederlandse wettelijke bepaling op een hier
gevestigde EGTS van toepassing zou zijn, zijn in het wetsvoorstel bepalingen opgenomen over bijvoorbeeld het jaarverslag en de ontbinding van
een EGTS. De verordening zelf geeft op diverse punten nadrukkelijk aan
dat aanvullende nationale wetgeving nodig is, zowel wat betreft de
oprichtingsprocedure van artikel 4 van de verordening (bv. artikel 4, vierde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

2

lid) als wat betreft de regels die van toepassing zijn op een in de lidstaat
gevestigde EGTS (bv. artikel 6, eerste en tweede lid, over toezicht op het
beheer van publieke middelen). Aldus behelst het wetsvoorstel dat wat
noodzakelijk is voor de goede uitvoering van de verordening.
De leden van de VVD-fractie stelden enkele vragen over de gevolgen van
de mogelijkheid tot oprichting van een EGTS voor de bestaande grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden.
Er zijn geen directe gevolgen van invoering van de EGTS voor bestaande
samenwerkingsverbanden. Immers, de EGTS treedt niet in de plaats van
de reeds bestaande grondslagen voor grensoverschrijdende samenwerking, de Beneluxovereenkomst en de Anholtovereenkomst. Het is een
facultatief instrument dat op basis van initiatief van het lokaal en regionaal bestuur kan worden ingezet.
3. Plaats van de EGTS
De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe de mogelijkheden die het
EGTS-instrument biedt, maximaal benut kunnen worden, of het instrument complementair kan zijn aan de al bestaande samenwerkingsinstrumenten en of er specifieke onderwerpen van samenwerking of
samenstellingen van overheden zijn waar de oprichting van een EGTS
voordelen biedt.
De EGTS kan een toegevoegde waarde bieden bij een grensoverschrijdend samenwerkingsverband waarin verschillende overheden
van verschillende landen participeren, zoals gemeenten, provincies, het
rijk en andere door de verordening aangewezen lichamen zoals universiteiten en ziekenhuizen. Tevens biedt dit instrument een mogelijkheid voor
een samenwerkingsverband tussen overheden en andere aangewezen
lichamen van meer dan twee landen. Nederland heeft op dit moment wel
een verdrag voor samenwerkingsmogelijkheden met België (de Beneluxovereenkomst) en met Duitsland (de Anholtovereenkomst), maar geen
verdragsrechtelijke mogelijkheden om met overheden van beide landen in
een project samen te werken.

1

Het advies is te vinden via de volgende link
op de website van de Raad voor het openbaar
bestuur:
http://www.rfv.nl/default.aspx?skin=
Rob&inc=detail&id=860&dossier_id=
824&type=publicatie.
2
Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII,
nr. 50.

De aan het woord zijnde leden vroegen of de regering net als deze leden
vindt dat de internationale samenwerking in Limburg nog niet optimaal
tot stand komt en of zij mogelijkheden ziet om beperkingen in het beschikbare instrumentarium op te heffen. Kan de EGTS voor de Limburgse regio
voordelen bieden ten opzichte van de huidige instrumenten, zo vroegen
deze leden zich ook af.
De grensoverschrijdende samenwerking wordt vooral gehinderd door
verschillen in regelgeving en bevoegdheden tussen de landen aan weerszijden van de grens. Het kabinet heeft in zijn reactie op het advies
«Besturen over grenzen; Opgave voor alle bestuurslagen»1 van de Raad
voor het openbaar bestuur aangekondigd dat in goed overleg met de
grensregio’s en de betrokken regeringen van Duitsland en België op federaal en gewestelijk (en »Länder») niveau een gezamenlijke agenda zal
worden opgesteld om dit soort problemen aan te pakken.2 Zoals hierboven is aangegeven, biedt de EGTS ten opzichte van de Beneluxovereenkomst en de Anholtovereenkomst het voordeel dat overheden (en
andere publiekrechtelijke lichamen) uit drie landen kunnen samenwerken
in één project of samenwerkingverband, wat vooral door de specifieke
drielandensituatie in Limburg een voordeel is.
De leden van de SP-fractie vroegen of dit wetsvoorstel in de praktijk zal
bijdragen aan een betere samenwerking, en vroegen welke vormen van
samenwerking niet mogelijk zijn zonder dit voorstel.
Dit wetsvoorstel biedt zoals hierboven geschetst mogelijkheden voor
samenwerking tussen overheden en andere publiekrechtelijke lichamen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

3

uit drie landen, tussen meerdere overheidsniveaus en met andere publiekrechtelijke lichamen, vormen van samenwerking waarvoor in bestaande
verdragen waarbij Nederland partij is (de Beneluxovereenkomst en de
Anholtovereenkomst) geen grondslag bieden. Overigens wordt verwezen
naar het antwoord hierboven op vragen van de leden van de PvdA-fractie
omtrent de mogelijkheden en voordelen van het EGTS-instrument.
Deze aan het woord zijnde leden vroegen waarom de regering na aanvankelijk weinig enthousiast te zijn geweest over de invoering van een EGTS,
toch dit voorstel ter behandeling indient.
Nederland heeft in het stadium van totstandkoming van de verordening
ingestemd met de verordening, omdat aan een aantal aanvankelijke
bezwaren tegemoet was gekomen. Het is een facultatief instrument dat in
de hierboven geschetste gevallen voordelen biedt.
De leden van de VVD-fractie vroegen nadere uitleg en motivering van de
in het wetsvoorstel niet gebruikte mogelijkheid om de taken van een
EGTS op grond van artikel 7, derde lid, derde volzin, van de verordening
te beperken.
De regering heeft niet voor het beperken van de taken gekozen om niet op
voorhand initiatieven tot samenwerking tussen Nederlandse regio’s en
andere regio’s met beperkende bepalingen in de wet te zitten. Zoals in de
memorie van toelichting reeds is aangegeven, neemt de behoefte aan
grensoverschrijdende samenwerking of internationale samenwerking
binnen de Europese Unie toe; de EGTS kan hierbij, naast het bestaande
instrumentarium, een faciliterende rol spelen.
4. Publiekrechtelijk karakter van een EGTS

1

Verordening (EG) nr. 1080/2006 van het
Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 5 juli 2006 betreffende het
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling
en tot intrekking van Verordening (EG)
nr. 1783/1999 (PbEU L 210).

De leden van de VVD-fractie vroegen of een EGTS een Europese instelling
of een Nederlandse instelling is.
De EGTS is geen constitutionele instelling van de EG, zoals het Europees
Parlement, de Europese Commissie en het Hof van Justitie. Een EGTS met
statutaire zetel in Nederland zal als Nederlandse instelling worden gezien,
indien moet worden bepaald van welke lidstaat het recht van toepassing
is op de handelingen van een EGTS. De EGTS is qua typering nog het
meest vergelijkbaar met de Europese vennootschap («SE», zie verordening (EG) nr. 2157/2001 van de Raad van de Europese Unie van 8 oktober
2001 betreffende het statuut van de Europese vennootschap (SE) (PbEG L
294) en de Uitvoeringswet verordening Europese vennootschap) en de
Europese coöperatieve vennootschap («SCE», zie verordening (EG) nr.
1435/2003 van de Raad van de Europese Unie van 22 juli 2003 betreffende
het statuut voor een Europese Coöperatieve Vennootschap (SCE) (PbEU L
207) en de Uitvoeringswet verordening Europese coöperatieve vennootschap).
De leden van de VVD-fractie vroegen vervolgens in welke situaties aan
een EGTS geen publiekrechtelijke bevoegdheden zullen worden verleend.
Strikt genomen luidt het antwoord hierop dat de leden van een EGTS
nooit publiekrechtelijke bevoegdheden die aan die leden zijn opgedragen,
kunnen overdragen aan een EGTS (artikel 7, vierde lid, van de verordening). Enige uitzondering daarop is dat aan een EGTS de bevoegdheden
van de beheersautoriteit en van het gezamenlijk technisch secretariaat
zouden kunnen worden overgedragen (artikel 18 van verordening (EG) nr.
1080/20061). Nu de leden van de VVD-fractie deze vraag stellen in het
kader van het onderdeel van de memorie van toelichting over het publiekrechtelijke karakter van een EGTS, neem ik echter aan dat zij willen weten
welke algemene bepalingen die voor alle publiekrechtelijke rechtspersonen gelden niet voor het van toepassing verklaren in artikel 8 van het
wetsvoorstel in aanmerking zijn gekomen. Het antwoord op deze vraag
luidt dat de regering met artikel 8 volledig heeft willen zijn en geen specifieke wet of wetten heeft willen uitsluiten van toepasselijkheid op een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

4

EGTS uit hoofde van haar publiekrechtelijke karakter. Met artikel 8 is
beoogd zo volledig mogelijk alle voor alle publiekrechtelijke rechtspersonen geldende regels ook op de EGTS van toepassing te laten zijn. Door
in artikel 8, eerste lid, onderdeel a, te bepalen dat een EGTS een bestuursorgaan is, is veel wetgeving die in het algemeen voor alle bestuursorganen geldt (zoals de Algemene wet bestuursrecht en de Wet openbaarheid van bestuur) ook op een EGTS van toepassing. Voor de Archiefwet
en de Ambtenarenwet waren specifieke bepalingen in artikel 8 nodig om
deze op een EGTS van toepassing te doen zijn. Tevens worden met het
voorgestelde artikel 19 de bepalingen over publiekrechtelijke rechtspersonen in de Handelsregisterwet 2007 van toepassing op de EGTS met
statutaire vestiging in Nederland. In het kader van de beoogde volledigheid stel ik bij nota van wijziging voor om in een nieuw artikel 19a ook
nog de toepasselijkheid van (artikel 6 van) de Wet openbaarmaking uit
publieke middelen gefinancierde topinkomens op een EGTS te regelen
door in die wet een wijziging aan te brengen.
De leden van de VVD-fractie stelden ook enkele vragen naar aanleiding
van artikel 10 van de verordening over de organen van een EGTS.
De vergadering bestaat uit vertegenwoordigers van de leden van een
EGTS, vertegenwoordigers dus van bijvoorbeeld een aan een EGTS deelnemende Nederlandse gemeente. Het doen en laten van die vertegenwoordiger van een Nederlandse gemeente is onderworpen aan het voor
gemeentes geldende wettelijke systeem van bevoegdheden en democratische verantwoording. De deelnemers kunnen in de statuten bijvoorbeeld
bepalen om commissies in te stellen voor deelonderwerpen of een dagelijks bestuur om besluiten voor te bereiden en voor de uitvoering zorg te
dragen.
De aan het woord zijnde leden hadden ten slotte nog enkele vragen over
de democratische controle op een eenmaal ingestelde EGTS, onder
andere over de rol van de vergadering van een EGTS daarin.
Binnen de EGTS is de vergadering het orgaan dat de deelnemende leden
vertegenwoordigt en dat kan dus binnen die rechtspersoon als het belangrijkste orgaan worden gezien. De democratische controle op een EGTS zal
verlopen via de democratische controle op haar deelnemers. Als de
Nederlandse Staat deelneemt aan een EGTS, dan is de Nederlandse regering aan de Staten-Generaal.verantwoording verschuldigd voor het doen
en laten van de EGTS, althans voor de wijze waarop zij daarin als deelnemer haar invloed heeft gebruikt. Hetzelfde geldt ten aanzien van de
vertegenwoordigende organen van provincies, gemeenten en waterschappen. In het geval een deelnemer een gemeenschappelijke regeling
is, zal de verantwoording voor het doen en laten van de EGTS aan het
vertegenwoordigende orgaan van de deelnemende gemeenschappelijke
regeling (het algemeen bestuur van een bij gemeenschappelijke regeling
ingesteld openbaar lichaam) worden afgelegd, dat op zijn beurt voor zijn
doen en laten weer verantwoording verschuldigd is aan het vertegenwoordigende orgaan van de deelnemer van de gemeenschappelijke regeling (bv. de gemeenteraad van de aan de gemeenschappelijke regeling
deelnemende gemeente). De toezicht- en controlebevoegdheden die de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op grond van het
wetsvoorstel heeft, betreffen het toezicht op de EGTS met statutaire zetel
in Nederland en voor de uitoefening van die bevoegdheden is hij uiteraard verantwoording verschuldigd aan de Staten-Generaal. Daarnaast
dienen provincies en gemeenten die deelnemen aan een EGTS hun deelname aan deze EGTS te verantwoorden overeenkomstig de regels voor
een «verbonden partij» als bedoeld in artikel 1, onderdeel b, van het
Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten. Dat
besluit zal hiertoe worden aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

5

5. Procedure tot oprichting van een EGTS
De leden van de SP-fractie vroegen of de regering hun opvatting deelt dat
de regering het laatste woord zou moeten hebben over de vorming van
een EGTS, anders dan de weigeringsgronden van de verordening.
Ik wil voor alle duidelijkheid voorop stellen dat het niet zo is dat de regering op grond van de weigeringsgronden van de verordening bevoegd is
om de vorming van een EGTS al dan niet toe te staan, maar dat primair de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bevoegd is om op
grond van de weigeringsgronden van de verordening al dan niet in te
stemmen met deelname van een Nederlands lid aan een op te richten
EGTS. Ik begrijp de vraag van de leden van de SP-fractie zo dat zij vragen
of de regering van mening is dat ook op andere gronden dan die
genoemd in de verordening de vorming van een EGTS zou moeten
kunnen worden voorkomen. De regering is van mening dat de verordening in deze de enige leidraad is en dat aldus instemming met deelname
van een Nederlands kandidaat-lid aan een EGTS enkel mag worden
onthouden in overeenstemming met de verordening. De regering is van
mening dat deze weigeringsgronden voldoende mogelijkheden bieden
om ongewenste deelname aan een EGTS tegen te gaan.
De leden van de VVD-fractie vroegen om een reactie van de regering op
de vraag hoe het zit als het oordeel van de Tweede Kamer over de deelname aan een EGTS afwijkt van het oordeel van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Voorop moet worden gesteld dat de Tweede Kamer geen rol heeft bij de
verlening van de instemming op grond van de voorgestelde wet. Wel
kunnen beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ter verantwoording roepen over de
wijze waarop de Minister diens wettelijke bevoegdheden heeft uitgeoefend. Als de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de
instemming heeft geweigerd, en de rechter is van oordeel dat die weigering ten onrechte heeft plaatsgehad, zal dat uiteindelijk moeten leiden tot
een instemming, ongeacht het oordeel van de Tweede Kamer. Heeft de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de instemming
verleend, dan is dat definitief en een andersluidend oordeel van de
Tweede Kamer kan daarin geen verandering brengen.
Het voorstel van wet geeft wel een rol aan de Tweede Kamer voor het
geval de Staat deel wil nemen aan een EGTS. Die procedure, afgeleid van
de procedure voor door de Staat op te richten rechtspersonen in de
Comptabiliteitswet 2001, vindt plaats voorafgaand aan de instemming van
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Zonder de
instemming van de Tweede Kamer kan de Staat geen aanvraag indienen
bij de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en kan de
situatie zich niet voordoen dat de Minister een ander oordeel heeft dan de
Tweede Kamer.
De leden van de VVD-fractie vroegen verder in hoeverre nu, gelet op
artikel 4, tweede lid, en artikel 7 van het voorstel van wet, duidelijk in het
wetsvoorstel is geregeld dat een kandidaat-lid van een EGTS eerst een
kennisgeving van het voorgenomen lidmaatschap van een EGTS bij de
lidstaat moet doen, alvorens de verdere procedure voor oprichting van de
EGTS kan worden gevolgd.
Duidelijkheid op dit punt volgt uit de opbouw van het wetsvoorstel,
waarin eerst in hoofdstuk 2 ten aanzien van Nederlandse leden van een
EGTS in de artikelen 2 en 3 de bepalingen zijn opgenomen die noodzakelijk zijn om de instemmingsprocedure van artikel 4 van de verordening
in Nederland goed te laten werken, om vervolgens in hoofdstuk 3 ten
aanzien van een EGTS met een (beoogde) statutaire zetel in Nederland in
artikel 7 te regelen hoe de openbaarmaking van de statuten (en daarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

6

de verkrijging van rechtspersoonlijkheid) geschiedt, waarbij een van de
redenen om statuten niet openbaar te maken het ontbreken van de
instemming van de betrokken lidstaten is. Aangezien een verordening
rechtstreekse werking heeft binnen de Nederlandse rechtsorde, worden
bepalingen van een verordening niet in de Nederlandse wetgeving overgenomen. Het wetsvoorstel bevat dus enkel aanvullende bepalingen met
zoveel mogelijk verwijzingen naar de verordening in plaats van overneming van (delen van) bepalingen van de verordening. Het gevolg daarvan
is dat het wetsvoorstel altijd in samenhang met de verordening moet
worden gelezen, waarbij de memorie van toelichting een hulpmiddel is.
De leden van de VVD-fractie vroegen ten slotte in dit kader of door openbaarmaking van de statuten en daarmee de verkrijging van rechtspersoonlijkheid van een EGTS de daadwerkelijke start betekent van de EGTS.
Het verkrijgen van rechtspersoonlijkheid is het juridische moment waarop
de EGTS wat het vermogensrecht betreft, gelijk staat aan natuurlijke
personen (zie artikel 1, derde en vierde lid, van de verordening en 9 van
het voorstel van wet) en als gevolg daarvan de ruimste handelingsbekwaamheid die in de Nederlandse wetgeving aan rechtspersonen wordt
toegekend. Of de EGTS vanaf dat moment ook daadwerkelijk van die
handelingsbekwaamheid gebruik gaat maken, bepaalt de EGTS zelf en zal
onder meer worden bepaald door het specifieke doel en de taken waarvoor de EGTS is opgericht. Niet uitgesloten is immers dat de taken met
ingang van een vooraf beoogde datum zullen worden uitgevoerd, bijvoorbeeld als de EGTS met ingang van een bepaalde datum wordt aangewezen als management autoriteit in het kader van het EFRO. De EGTS kan
natuurlijk wel in voorbereiding daarop tussen de periode van verkrijging
van rechtspersoonlijkheid en het daadwerkelijk uitoefenen van taken
allerlei rechtshandelingen gaan verrichten, zoals het huren en inrichten
van een kantoorlocatie of het in dienst nemen van personeel. Ook kan een
EGTS overigens voordat rechtspersoonlijkheid is verkregen al feitelijke
handelingen verrichten, waarvoor het hebben van rechtspersoonlijkheid
niet nodig is.
6. Aansprakelijkheid
De leden van de VVD-fractie vroegen hoe het voorgestelde artikel 5 van
het wetsvoorstel zich verhoudt tot de opmerking in de memorie van
toelichting dat als de leden van een EGTS zelf kiezen voor een beperking
van de aansprakelijkheid, zijzelf kunnen afwegen of de wetgeving van de
lidstaat waar de beoogde EGTS wordt gevestigd, daaraan in de weg staat.
In artikel 5 van het voorstel van wet is bepaald dat de aansprakelijkheid
van een Nederlands lid van een EGTS voor de schulden van de EGTS
waarvan het lid is, niet is uitgesloten of is beperkt, tenzij in de statuten van
de EGTS anders is bepaald. Een dergelijke uitsluiting of beperking in de
statuten van de EGTS is op grond van de verordening enkel toegestaan
indien nationale wetgeving de aansprakelijkheid van dat lid uitsluit of
beperkt (wat Nederland in artikel 5 van het wetsvoorstel dus expliciet niet
doet), in welk geval de andere leden hun aansprakelijkheid in de statuten
eveneens mogen beperken of uitsluiten (artikel 12, tweede lid, van de
verordening). De opmerking in de memorie van toelichting over de afweging die de leden in dat geval kunnen maken, komt er op neer dat de
leden bij de keuze van de lidstaat waar de EGTS haar zetel zal hebben, in
hun mogelijkheden beperkt zijn tot die lidstaten die – net als Nederland –
niet op grond van artikel 12, tweede lid, laatste volzin, van de verordening
de registratie op hun grondgebied hebben verboden van een EGTS met
beperkte aansprakelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

7

7. Rechtsbescherming
De leden van de SP-fractie stelden een aantal vragen over de positie van
de EGTS binnen onze vertegenwoordigende democratie.
Voor het antwoord op de vragen verwijs ik vooreerst naar het antwoord
dat ik hierboven gaf op de vragen van de leden van de VVD-fractie over de
democratische controle op een eenmaal ingestelde EGTS. De invloed die
een inwoner van bijvoorbeeld een gemeente kan uitoefenen op een EGTS
is vergelijkbaar met de invloed die een inwoner van een gemeente kan
uitoefenen op iedere andere activiteit van de gemeente waarvan hij
inwoner is. Het gaat dan om invloed op deelname van zijn gemeente aan
een EGTS, wiens activiteiten zich overigens gelet op het grensoverschrijdende karakter niet enkel en alleen op het grondgebied van die
gemeente hoeven af te spelen. De vraag waar een burger zich kan melden
als hij of zij het niet eens is met het door de EGTS gevoerde beleid, kan
vanuit verschillende invalshoeken beantwoord worden. Als het gaat om
een EGTS die op grond van artikel 20 van het voorstel van wet subsidies
verstrekt, dan geldt in het kader van subsidieverstrekking het normale
rechtsbeschermingsregime van de Algemene wet bestuursrecht, waarbij
overigens bepalingen uit verordeningen en jurisprudentie van het Hof van
Justitie ook een rol kunnen spelen. Als het gaat om andere zaken, dan zal
het hoe dan ook nooit gaan over besluiten in de zin van de Awb – op
grond van de verordening is het immers niet toegestaan om taken die
betrekking hebben op de uitoefening van publiekrechtelijk toegewezen
bevoegdheden aan een EGTS op te dragen (artikel 7, vierde lid, van de
verordening) – maar om privaatrechtelijke rechtshandelingen of feitelijke
handelingen. Bij bezwaren tegen of conflicten over privaatrechtelijke
rechtshandelingen kan de betrokken burger (of bedrijf) langs de gebruikelijke wegen de gang naar de burgerlijke rechter maken. Bij ongenoegen
over feitelijke handelingen gelden de reeds genoemde democratische
verantwoordingsprincipes op grond waarvan de leden van een EGTS
aanspreekbaar zijn op hun bijdrage aan het handelen van een EGTS. Uiteraard kan een burger bepaalde ongenoegens ook rechtstreeks bij de EGTS
neerleggen.
8. Uitgebrachte adviezen
De leden van de CDA-fractie stelden een aantal vragen omtrent de rol van
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op de oprichting van een EGTS en die van de gemeenten, provincies en medeoverheden.
De rol van de minister bij de oprichting is beperkt tot de voor de verordening noodzakelijke bevoegdheid tot instemming overeenkomstig de
procedure van artikel 4 van de verordening en tot een op de verordening
aanvullende voorziening (géén inhoudelijke toets) in artikel 7 van het
voorstel van wet om te voorkomen dat in strijd met artikel 4 van de verordening vastgestelde statuten of overeenkomsten leiden tot de oprichting
van een EGTS. De overige bevoegdheden waar de leden van de
CDA-fractie naar verwijzen (de goedkeuring van de vastgestelde jaarrekening, het benoemen van toezichthouders en de bevoegdheid tot het eventueel toepassen van bestuursdwang) zijn opgenomen ter noodzakelijke
goede uitvoering van de artikelen 6, eerste en tweede lid, 11, tweede lid,
en 13 van de verordening. Om de territoriale samenwerking niet onnodig
te bemoeilijken, is voor de jaarrekening niet gekozen voor een zeer gedetailleerde regeling als bijvoorbeeld voor provincies en gemeenten is opgenomen in het Besluit begroting en verantwoording provincies en
gemeenten, maar voor aansluiting bij de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen. De regering is van mening dat de bevoegdheden van de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties er op gericht zijn om voor
het Nederlandse staatsbestel onwenselijke situaties tegen te gaan. Die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

8

mogelijkheid moet de regering hebben, om in onvoorziene situaties niet
met lege handen te staan. Het is niet de bedoeling om te treden in het
beleid of de vormgeving van een EGTS, voor zover aan de algemene
kaders wordt voldaan. De «gewone spelregels voor interbestuurlijke
verhoudingen» kunnen ten aanzien van een EGTS niet in acht kunnen
worden genomen, nu de EGTS – anders dan bijvoorbeeld gemeenten en
provincies – niet ingevolge enige wettelijke regeling aan interbestuurlijk
toezicht is onderworpen, ook niet als zij enkel uit leden zou bestaan die
wel aan dergelijk toezicht zijn onderworpen. Een EGTS is een zelfstandige
rechtspersoon en het toezicht op die rechtspersoon vereist nieuwe wettelijke bepalingen, die in het onderhavige wetsvoorstel zijn opgenomen in
artikel 16. De vraag van de leden van deze fractie aan de regering om nog
eens kritisch te kijken naar met name de artikelen 2 (instemmingsrecht), 7
(inwerkingtreding), 12 (jaarrekening), 16 (toezichthouder) en 18 (bestuursdwang) is met het bovenstaande beantwoord.
9. Administratieve lasten
De leden van de CDA-fractie vroegen de regering om de gekozen opzet
voor de uitvoering van de verordening nog eens kritisch tegen het licht te
houden gelet op de bestuurslasten/administratieve lasten.
Heel concreet betreffen de lasten (administratieve en overige lasten) voor
potentiële deelnemers het samen met de andere deelnemers opstellen
van de overeenkomst en de statuten en vervolgens het in kennis stellen
van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van het
voornemen om aan een EGTS deel te nemen met bijvoeging van de opgestelde overeenkomst en statuten. Deze lasten vloeien rechtstreeks voort
uit de verordening en zijn dus onvermijdelijk. Het opstellen van statuten is
overigens iets wat inherent is aan het regelen van een samenwerking of
totstandkoming van een rechtspersoon. De op grond van artikel 10 van
het voorstel van wet in de statuten te regelen onderwerpen zijn naar mijn
mening noodzakelijk, waarbij ik verwijs naar de memorie van toelichting
bij dat artikel. De lasten (administratieve en overige lasten) voor een in
Nederland te vestigen EGTS zijn bij oprichting het ter openbaarmaking
toezenden van de definitieve overeenkomst en statuten en informatie over
de instemming van de andere betrokken lidstaten aan de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (artikel 7 van het voorstel van
wet), toezending na openbaarmaking van de statuten aan het Bureau voor
officiële publicaties der Europese Gemeenschappen (artikel 5, tweede lid,
van de verordening) en neerlegging van de stukken bij de kamer van
koophandel (artikel 11 van het voorstel van wet). Ook deze lasten zijn
noodzakelijk en dus onvermijdelijk, waarbij ik voor de motivering achter
de artikelen 7 en 11 van het voorstel van wet verwijs naar de memorie van
toelichting. Is een EGTS eenmaal opgericht, dan zijn de voornaamste
lasten (administratieve en overige lasten) het opstellen van begroting
(artikel 11 van de verordening) en jaarverslag (artikelen 12 en 13 van het
voorstel van wet) en het indienen van het jaarverslag en de jaarrekening
bij de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (artikel 12
van het voorstel van wet). De bepalingen in de artikelen 12 en 13 van het
voorstel van wet betreffen onderwerpen die op grond van de verordening
in nationale regelgeving moeten worden geregeld en waarbij naar mijn
mening voor een invulling is gekozen die minimaal noodzakelijk is. Een
eenmaal opgerichte EGTS krijgt verder met name te maken met nieuwe
lasten op het moment dat de overeenkomst of statuten worden gewijzigd.
Ik zie geen mogelijkheden om de genoemde lasten te verlichten, aangezien het samenstel van bepalingen van de verordening en het voorstel van
wet in mijn ogen een stelsel biedt dat minimaal noodzakelijk is voor het
goed functioneren van de nieuwe rechtspersoon EGTS in de Nederlandse
rechtstaat.
De leden van de CDA-fractie vroegen ook of het opzetten van een samen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

9

werkingsverband op basis van de bestaande verdragen met de Duitse en
Belgische buurlanden (de Anholtovereenkomst en de Beneluxovereenkomst) niet veel eenvoudiger is dan met gebruikmaking van de
EGTS het geval is en of dat wel overeenkomstig de bedoeling van de
Europese verordening is.
In veel gevallen ligt gebruik maken van de bestaande verdragen voor de
hand; de Europese verordening is aanvullend en dus is het heel goed
verdedigbaar om de EGTS niet toe te passen, waar dit niet strikt noodzakelijk is.
De leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering nog een keer welwillend wil kijken naar de mogelijkheden om de administratieve lasten te
verminderen.
In het antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden van de
CDA-fractie is bovenstaande vraag al beantwoord. Daarbij wil ik graag
aanvullen dat bij het opstellen van het voorstel van wet al steeds is
gestreefd naar zo min mogelijk lasten voor (deelname aan) een EGTS en
daarom alleen die bepalingen zijn opgenomen die ofwel rechtstreeks door
de verordening worden vereist (zoals het aanwijzen van de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties als bevoegde autoriteit om in
te stemmen met deelname aan een EGTS) ofwel op grond van de verordening qua exacte invulling aan het nationale recht worden overgelaten
maar wel noodzakelijk zijn (zoals de bepalingen over het jaarverslag en de
jaarrekening) ofwel in ons nationaal geldende recht als algemeen wenselijk worden beschouwd (zoals de verplichte registratie bij de kamer van
koophandel). Deze aan het woord zijnde leden vroegen ook hoe andere
EU-lidstaten de administratieve verplichtingen van een EGTS inrichten en
of hier nog overleg in EU-verband over plaatsvindt. Er is nog maar zeer
beperkt ervaring opgedaan met de oprichting van EGTS’en. Wel is er op
Europees niveau een kennelijke behoefte om van elkaar te leren. In de
verschillende samenwerkingsverbanden vindt die uitwisseling plaats. De
regering houdt hier de vinger aan de pols.
Artikelsgewijze toelichting

Artikel 17
De leden van de VVD-fractie vroegen in verband met artikel 17 in wat voor
soort situaties uitwisseling van persoonsgegevens aan de orde kan zijn en
hoe is gewaarborgd dat die andere lidstaten zorgvuldig met die gegevens
omgaan.
Het uitwisselen van persoonsgegevens zou bijvoorbeeld aan de orde
kunnen zijn in de situatie dat een toezichthouder van een lidstaat in het
kader van toezicht op de naleving van bepaalde nationale regelgeving
onderzoek doet naar handelingen van een EGTS met statutaire zetel in
Nederland in die lidstaat. Het kan zijn dat die toezichthouder in het kader
van dat onderzoek informatie nodig heeft van de Nederlandse autoriteiten. Als die informatie ook betrekking heeft op gegevens betreffende
bijvoorbeeld de directeur van een EGTS, dan zou in het kader van het
uitwisselen van informatie tussen de betrokken autoriteiten sprake zijn
van verwerking van persoonsgegevens als bedoeld in de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp). De Europese privacy-richtlijn1 waarborgt
een gelijkwaardig niveau van bescherming van persoonsgegevens binnen
de EU.
1

Richtlijn nr. 95/46/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie
van 23 november 1995 betreffende de
bescherming van natuurlijke personen in
verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van
die gegevens (PbEG L 281).

Artikel 20
De leden van de CDA-fractie vroegen of de (juridische) constructie van
artikel 20 buiten elke twijfel stelt dat voor een subsidieaanvraag voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

10

Interreg-project maar één formulier behoeft te worden ingevuld – en wel
bij een orgaan van een EGTS.
Nee, dat is niet de strekking van artikel 20. Artikel 20 regelt enkel en alleen
dat, indien een EGTS voor dat doel is opgericht, aan de ledenvergadering
van de EGTS de bevoegdheid wordt geattribueerd om EU-subsidies te
verstrekken. Daarvoor is het nog wel noodzakelijk dat de betreffende
EGTS op de communautair voorgeschreven wijze wordt aangewezen als
bevoegd orgaan om over die subsidies te beslissen (in EFRO-verband:
wordt aangewezen als managementautoriteit). Daarnaast zullen alle
andere financierende autoriteiten hun middelen aan de EGTS ter beschikking moeten stellen, omdat de EGTS anders niet beschikt over de
middelen om de subsidies te verstrekken. Vanuit het EGTS-budget kunnen
door de ledenvergadering van een EGTS (als managementautoriteit)
vervolgens de middelen (Nederlandse, Europese middelen en eventuele
middelen van andere deelnemende lidstaten) door middel van één
beschikking aan de subsidieontvanger worden verstrekt.

1

Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad
van de Europese Unie van 11 juli 2006
houdende algemene bepalingen inzake het
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling,
het Europees Sociaal Fondsen het Cohesiefonds en tot intrekking van Verordening (EG)
nr. 1260/1999 (PbEU L 210).

De leden van de PvdA-fractie informeerden naar de vorderingen die het
Ministerie van Economische Zaken maakt bij het wetsvoorstel om tot
verbeteringen te komen in de uitvoering van Europese structuurfondsen
en vroegen ook of er volgens de regering mogelijkheden zijn om de
hoeveelheid benodigde beschikkingen voor het verstrekken van subsidie
te verminderen, zoals door IPO en VNG gevraagd.
De Minister van Economische Zaken werkt aan een wetsvoorstel inzake de
uitvoering van Europese verordeningen inzake financiële bijdragen uit het
Europees fonds voor regionale ontwikkeling (EFRO). Het wetsvoorstel
bevindt zich in de fase van het intern concept. De verwachting is dat het
dit najaar voor consultatie aan IPO en VNG kan worden voorgelegd. Eén
van de aandachtspunten bij dat wetsvoorstel is het beperken van de
lasten voor bedrijven en bestuur bij de uitvoering van de verordeningen
inzake EFRO. Het terugbrengen van het aantal beschikkingen speelt een
belangrijke rol daarbij. Het voorstel zal evenals de verordeningen inzake
EFRO, betrekking hebben op de aanwijzing van autoriteiten die zorgen
voor de uitvoering van de verordening, de opstelling van programma’s,
regels rond de subsidieverlening en toezicht. De mogelijkheid van aanwijzing van een EGTS als uitvoerende autoriteit in het kader van een EFROverordening kan, zoals hiervoor in antwoord op een vergelijkbare vraag
van de leden van de CDA-fractie aangegeven, bijdragen aan een vermindering van de hoeveelheid benodigde beschikkingen voor het verstrekken
van subsidie in het kader van Interreg. Daar zal in het wetsvoorstel inzake
EFRO ook van uit worden gegaan.
De leden van de PvdA-fractie stelden ten slotte enkele vragen omtrent de
mogelijke gevolgen en de wenselijkheid van het feit dat er min of meer
tegelijk door twee ministeries aan wetgeving wordt gewerkt die elkaar
deels overlapt en aanvult.
De Uitvoeringswet EGTS-verordening, waarvoor de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties eerstverantwoordelijke is, behelst
wetgeving ter implementatie van de EGTS-verordening. De EGTS is
primair bedoeld als instrument waarbinnen de lidstaten en lokale autoriteiten kunnen samenwerken ter uitvoering van communautaire
programma’s binnen de doelstelling «Europese territoriale samenwerking» als bedoeld in verordeningen (EG) nr. 1083/20061 en 1080/2006.
Tevens kan een EGTS taken krijgen met betrekking tot het bevorderen en
vergemakkelijken van grensoverschrijdende, transnationale of interregionale samenwerking met als doel de economische en sociale samenhang te versterken. De Minister van Economische Zaken werkt aan een
wetsvoorstel inzake de uitvoering van Europese verordeningen inzake
financiële bijdragen uit het EFRO. Ten aanzien van het EFRO gelden thans
verordening (EG) nr. 1083/2006 en verordening (EG) nr.1080/2006. Wat
betreft de samenhang tussen beide wetsvoorstellen geldt het volgende.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

11

De EGTS-uitvoeringswet gaat primair over de implementatie van de
oprichting van een facultatief samenwerkingsinstrument, een EGTS. Een
EGTS kan worden ingezet voor de uitvoering van communautaire territoriale samenwerkingsprogramma’s zoals Interreg IV-A binnen de verordeningen die gelden ten aanzien van het EFRO. Een EGTS kan worden
ingezet om de operationele programma’s in het kader van EFRO uit te
voeren. Maar een EGTS heeft een bredere werking dan alleen de Europese structuurfondsen. Zoals hierboven al is vermeld kan de EGTS ook
taken krijgen met betrekking tot het bevorderen en vergemakkelijken van
transoverschrijdende, transnationale of interregionale samenwerking met
als doel de economische en sociale samenhang te versterken. Bij het
wetsvoorstel inzake EFRO gaat het, zoals hiervoor reeds aangegeven, om
regeling van onderwerpen als de (nationale en grensoverschrijdende)
programma’s binnen EFRO, de aanwijzing van verschillende autoriteiten
en regels rond subsidieverstrekking en toezicht. De samenhang tussen
beide wetsvoorstellen is beperkt tot het feit dat voor uitvoering van een
deel van de programma’s, de categorie grensoverschrijdende structuurfondsprogramma, een EGTS geschikt kan zijn om taken en bevoegdheden
aan op te dragen. Bij niet-grensoverschrijdende programma’s kan een
EGTS geen rol spelen.
Bundeling van beide wetgevingsprocessen ligt niet voor de hand gezien
het feit dat de wetsvoorstellen weliswaar samenhang hebben maar voorts
ieder andere elementen regelen die geen verband met elkaar houden. Wat
betreft artikel 20 van het onderhavige voorstel van wet merk ik op dat het
denkbaar is dat het voorgestelde artikel 20 van onderhavig voorstel van
wet (technisch) wordt aangepast. De tekst van dat artikel heeft een
bredere strekking dan alleen de subsidies uit het EFRO. Artikel 20 heeft na
inwerkingtreding van het wetsvoorstel inzake de uitvoering van Europese
verordeningen inzake financiële bijdragen uit het EFRO voor het EFRO
mogelijk geen aanvullende betekenis meer. In dat licht zal artikel 20 van
onderhavig voorstel van wet bij de voorbereiding van het wetsvoorstel
inzake EFRO worden bekeken. Er is overleg geweest tussen het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het Ministerie van
Economische Zaken over de Uitvoeringswet EGTS-verordening. Over het
wetsvoorstel inzake de uitvoering van Europese verordeningen inzake
financiële bijdragen uit het EFRO zal eveneens overleg plaatsvinden
tussen beide ministeries. Er wordt in beide trajecten uiteraard gebruik
gemaakt van elkaars expertise.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 926, nr. 7

12