Page 1

1 of 1 DOCUMENT

AD/Algemeen Dagblad
30 maart 2013 zaterdag

Onschuldige kwaal, fataal medicijn?

zes medicijnen die mogelijk invloed hebben op het hart,
Domperidon is er één van.

BYLINE: ELLEN VAN GAALEN en MARCIA
NIEUWENHUIS

,,De kans dat iemand een plotselinge hartstilstand krijgt
is bijna vier keer groter dan bij mensen die het middel
niet gebruiken,'' verklaart Straus. ,,Terwijl Domperidon
vaak voor een relatief onschuldige kwaal is bedoeld,
misselijkheid,'' vult Sturkenboom aan. In 2012 ging het
medicijn zo'n driehonderdduizend keer over de toonbank.
Daarmee is het het meest verkochte medicijn dat zonder
recept te verkrijgen is bij de apotheek. Wereldwijd loopt
de teller van het totaal aantal behandelingen op tot 1,5
miljard.

SECTION: Algemeen - Nieuwsdienst; Blz. 12
LENGTH: 2252 woorden
Hoe gevaarlijk is het antibraakmiddel Domperidon?
Volgens deskundigen overlijden jaarlijks in Nederland
mogelijk honderd tot honderdvijftig mensen aan plotseling hartfalen na het gebruik van dit medicijn. De experts
verklaren dat het massaal gebruikte Domperidon vandaag de dag vanwege de risico's niet eens op de markt
zou mogen komen. Toch heeft u er in Nederland geen
recept voor nodig. De zes meest markante zaken uit het
Dossier Domperidon.
1Jaarlijks mogelijk 100 sterfgevallen
,,Uit onze berekeningen blijkt dat er jaarlijks ongeveer
honderd Nederlanders kunnen sterven aan plotselinge
hartdood na het gebruik van Domperidon,'' stelt de vooraanstaande epidemioloog professor Miriam Sturkenboom
van het Rotterdamse Erasmus Medisch Centrum.
Zij krijgt bijval van Sabine Straus, die promoveerde op
dat onderzoek, en nu hoge posities bekleedt bij de Nederlandse en de Europese toezichthouders op geneesmiddelen (CBG en EMA). ,,Ook ik kom in mijn berekeningen uit op een mogelijk aantal van honderd tot honderdvijftig gevallen van acute hartdood onder de gebruikers van Domperidon in onze onderzoeksgroep.''
Het duo stuit in 2005 voor het eerst op de mogelijk dodelijke bijwerking van het antibraakmiddel. De onderzoekers bestuderen dan de dossiers van bijna achthonderd
patiënten die aan een hartstilstand overleden. Ze bekijken

Het geneesmiddel prijkt al langer op een Amerikaanse
lijst van risicovolle medicijnen voor het hart. Inmiddels
zijn bij het bijwerkingencentrum Lareb elf sterfgevallen
gemeld die met het antibraakmiddel in verband worden
gebracht.
Fabrikant Johnson & Johnson stelt dat een direct verband
tussen het medicijngebruik en het overlijden helemaal
niet is bewezen. ,,Ja, er is een zwakke associatie aangetoond, maar dat is nog geen oorzakelijk verband,'' aldus
klinisch farmacoloog Paul Soons.
2Farmaceut betaalt onderzoekers
Het onderzoek van de Nederlandse wetenschappers uit
2005 schudt de farmaciegigant wakker. ,,We waren verbaasd door de studie,'' verklaart Soons. ,,Ook wij zagen:
hé, er is hier iets waargenomen wat het noodzakelijk
maakt om verder te kijken.''
Voor de vervolgonderzoeken die in 2010 zijn gepubliceerd is door Johnson & Johnson betaald, zo blijkt uit
onderzoek van het AD. In Nederland kreeg een team van
het Erasmus Medisch Centrum van onder andere promovenda Charlotte van Noord en haar professor Miriam
Sturkenboom een contract. Daarnaast werd een Canadese
studie onder leiding van Catherine Johannes gesponsord.
Saillant detail: één van de auteurs, Daniel Fife, staat bij

Page 2
Onschuldige kwaal, fataal medicijn? AD/Algemeen Dagblad 30 maart 2013 zaterdag

de farmaceut op de loonlijst, krijgt pensioen en minstens
twee reizen per jaar vergoed, en bezit aandelen van het
farmaceutische concern. Johannes stelt dat het onderzoek
strikt onafhankelijk is uitgevoerd. ,,Met de fabrikant
bestond geen relatie die de resultaten beïnvloedde.''
Soons bevestigt dat Fife een collega is en dat de farmaceut betaalde voor beide studies. ,,De precieze bedragen
weet ik niet, die zou ik na moeten zoeken.'' In de geneesmiddelenbranche is het gebruikelijk dat de producenten zelf onderzoeken laten uitvoeren, zegt Straus.
,,Wie moet het anders betalen? Die studies zijn ontzettend kostbaar.''
3 Onderzoekers wilden risico's per se melden
,,Johnson & Johnson dacht dat de hartstilstanden na
Domperidon mogelijk andere oorzaken hadden, zoals
diabetes,'' zegt Sturkenboom. Het Rotterdamse onderzoeksteam stuit op opvallende gegevens. Hoe hoger de
dosis Domperidon, hoe groter de kans dat de patiënt
sterft. ,,Op het moment dat je een dosering gebruikt van
meer dan dertig milligram per dag, is de kans op plotselinge hartdood elf keer zo groot,'' licht zij toe. ,,Wij kunnen met dit soort studies geen direct oorzakelijk verband
vaststellen, maar dit is wel een belangrijk toegevoegd
bewijs van een potentiële causale relatie.''
De wetenschappers gaan met de farmaceut om de tafel
om de bevindingen te delen. ,,Het was logisch dat ze daar
niet blij mee waren. Het bedrijf vroeg ons of we die hoge
doseringen konden samenvoegen met de lagere. Met als
gevolg dat het verhoogde risico bij de hoge dosering niet
zichtbaar zou zijn.'' Hoe meer resultaten de onderzoekers
bij elkaar voegen, hoe lager het gemiddelde risico. Bij de
lagere doseringen was de kans op een hartstilstand immers kleiner.
Johnson & Johnson bevestigt dat er `discussie' is geweest
over het al dan niet publiceren van de groep met de
hoogste sterftekans. Volgens de farmaceut hielden de
onderzoekers zich niet aan het oorspronkelijke onderzoeksprotocol. ,,Daarom is een discussie ontstaan over
het afsnijdpunt,'' erkent Soons. ,,Ze hadden een hengel
uitgegooid om meer gegevens boven tafel te krijgen.
Maar dat was niet vooraf bedacht. Zo werken wij niet.''
Sturkenboom benadrukt dat het Erasmus voor commerciële onderzoeken `heel strikte regels' hanteert. ,,Er was
discussie over of we ons vast moesten houden aan het
protocol of dat we konden rapporteren wat we werkelijk
zagen. Wij vonden het als onderzoekers noodzakelijk om
te kijken naar die hoogste categorie. Dat hebben wij
doorgedrukt. Als de veiligheid van de patiënt in gevaar
is, moet je dat rapporteren.''
De farmaceut legt zich daar uiteindelijk bij neer, maar
weigert de achterliggende rapporten van de studies aan
deze krant beschikbaar te stellen. ,,Dat zijn vertrouwelij-

ke documenten. Het is ons beleid die niet te verstrekken,''
aldus Soons.
Soons benadrukt herhaaldelijk dat slechts bij vier patiënten in de data uit 2010 een groot risico naar boven komt.
Een veel te klein aantal om grote conclusies aan te verbinden, vindt hij. Tot verwondering van Sturkenboom.
,,Oké, het is een klein aantal, maar dat verandert niets
aan het resultaat. Er blijft een statistisch significant verband tussen Domperidon en hartstilstanden.''
,,Aan de ene kant kun je zeggen dat we zo weinig gevallen hebben gevonden in zo'n grote groep mensen,'' erkent
arts Van Noord van het Erasmus MC. ,,Maar aan de
andere kant kun je wel stellen dat we in ons onderzoek in
totaal tien mensen met acute hartdood hadden na Domperidongebruik.'' Johnson & Johnson beklemtoont dat in
het totale onderzoek 1304 sterfgevallen zijn bestudeerd.
Uit het gelijktijdig uitgevoerde Canadese onderzoek
blijkt dat de kans op een hartstilstand onder Domperidongebruikers 1,4 keer groter is. Onderzoekster Johannes
meldt het AD dat informatie over de dosering in de onderzochte dossiers ontbreekt. ,,Een tekortkoming aan het
onderzoek,'' constateert Sturkenboom. ,,Dan krijg je niet
het totaalplaatje.''
Niettemin bestempelt Soons de onderzoeksresultaten als
`aanzienlijk betrouwbaarder' vanwege de grotere omvang
van dat onderzoek.
4Al decennia geleden kritiek op hoge dosis
Het is opvallend dat de farmaceut de wetenschappers
verzocht de hoge dosis buiten de publicatie te laten,
aangezien de dosering ruim 30 jaar geleden al onderwerp
was van kritiek. Begin jaren '80 verschijnen in vooraanstaande wetenschappelijke tijdschriften, zoals The Lancet, artikelen waaruit blijkt dat kankerpatiënten overlijden als ze in korte tijd een heel hoge dosis Domperidon
krijgen ingespoten. ,,Daardoor traden inderdaad cardiale
bijwerkingen op,'' bevestigt Soons.
Het bedrijf ontvangt zeventien meldingen van ernstige
bijwerkingen op het hart. De farmacoloog weet niet
hoeveel daarvan zijn overleden. Johnson & Johnson
herkent na 2 à 3 jaar de problemen met Domperidon-injecties. Soons: ,,We hebben het product in 1985
van de markt gehaald.'' Bij gecontroleerd gebruik is
Domperidon volgens hem nog altijd `het effectiefste
antibraakmiddel dat er bestaat'. ,,Gedurende alle jaren dat
het middel op de markt is, hebben wij geen sterfgevallen
in verband kunnen brengen met oraal toegediend Domperidon.''
In België is het antibraakmiddel sinds begin 2011 in
opspraak. De Belgische farmacoloog Luc Hondeghem is
verbaasd dat het zo lang heeft geduurd voor er onderzoek
kwam. ,,Toets op de website van het National Center for

Page 3
Onschuldige kwaal, fataal medicijn? AD/Algemeen Dagblad 30 maart 2013 zaterdag

Biotechnology Information (NCBI) in `Domperidone' en
`side effects' en je krijgt 485 hits. Op het eerste blad staat
al meteen een verhaal over plotselinge hartdood. Domperidon en hartritmestoornissen levert alleen al 45 resultaten op. Tot aan de studie van Straus konden toezichthouders zeggen dat ze onvoldoende bewijs hadden voor
de gevaarlijke bijwerkingen. Maar zij hadden toch zeker
al in 2005 moeten reageren. We zijn nu 8 jaar verder, 8
jaar waarin er mensen dood neervallen,'' aldus Hondeghem, die wil dat alle medicijnwaakhonden aan een
kritische toets worden onderworpen.

Dat geldt tot op de dag van vandaag. Collegelid Fred
Schobben, die tevens hoogleraar klinische farmacotherapie is: ,,Dit is echt een middel waar om het jaar iets om te
doen is. Wij moeten steeds opnieuw afwegen of de baten
voor patiënten opwegen tegen de risico's.'' Dat is precies
wat in het onderzoek van de Europese geneesmiddelenwaakhond EMA anno 2013 opnieuw gebeurt. Schobben
sluit niet uit dat die herbeoordeling tot nieuwe inzichten
leidt. ,,Misschien moeten we besluiten hele groepen
patiënten voor dit medicijn uit te sluiten, of het middel
alleen op recept te laten gaan.''

5Geen recept van arts nodig voor medicijn

Onnodig, vindt Johnson & Johnson, die stelt dat de discussie `op basis van feiten moet worden gevoerd'. Het
bedrijf heeft opdracht gegeven een nieuwe studie uit te
voeren naar het effect van Domperidon op het hart, rekening houdend met verschillende doses. Soons zegt niet te
weten wie het onderzoek uitvoert.

Volgens arts Van Noord is het van belang om per patiënt
de voordelen en de risico's tegen elkaar af te zetten.
,,Daarom ben ik er voor dat Domperidon ook bij de apotheek niet vrij te koop, maar alleen op recept verkrijgbaar
is.''
Ze krijgt bijval van professor Sturkenboom en cardioloog
Arthur Wilde, van het Academisch Medisch Centrum in
Amsterdam. ,,Wij weten welke patiënten dit medicijn
kunnen hebben en welke niet,'' verklaart Wilde. ,,De
meeste mensen gebruiken dit middel voor iets onschuldigs. Dan wil je niet de kans hebben te overlijden. Als
hartstilstanden vaker in de familie voorkomen of de
hartslag laag is, is het risico op hartproblemen groter.''
Sturkenboom: ,,Het probleem is dat een consument er
vanuit gaat dat een medicijn ongevaarlijk is als het in de
schappen ligt.'' Ook benadrukt ze dat patiënten niet opnieuw een bijsluiter lezen als ze het middel al jaren gebruiken. Artsen kunnen volgens haar beter letten op de
dosis en bovendien kunnen bijwerkingen beter in kaart
worden gebracht als Domperidon alleen op recept verkrijgbaar is. ,,Als je het aan een kind geeft, kan het in de
dosering makkelijk fout gaan.'' Belangrijk is volgens haar
dat de dosis is afgestemd op de grootte en stofwisseling
van het kind. ,,Sommige kinderen met kanker kunnen
niet zonder. Maar ik zou het mijn kinderen niet geven bij
misselijkheid. Van mij krijgen ze warm water met citroen.''
Johnson & Johnson benadrukt dat apothekers Domperidon niet zo maar mogen verkopen. Die moeten de gebruikers eerst vragen laten beantwoorden. Bovendien
staat in de bijsluiter dat kinderen het medicijn niet mogen
gebruiken zonder overleg met de huisarts.
Bij de Nederlandse geneesmiddelenwaakhond CBG barst
in 2008 de discussie over het antibraakmiddel los. Binnen het college bestaat zoveel onenigheid dat de collegeleden er onderling niet uitkomen en besluiten te stemmen
over de verkrijgbaarheid. Domperidon verdwijnt uit de
schappen van de drogisterijen, maar blijft wel bij de
apotheek te koop zonder bemoeienis van de arts.

6Vandaag de dag nooit op de markt
Domperidon zou vandaag de dag volgens cardiologen en
wetenschappers niet op de markt komen. Door scherpere
eisen zouden medicijnen met deze mate van bijwerkingen op het hart waarschijnlijk niet door de ballotage heen
komen. Sturkenboom: ,,Alle medicijnen moeten sinds
midden jaren '90 worden getest op de effecten op het
hart. Die regels zijn ingegaan nadat Domperidon op de
markt kwam.'' Cardioloog Wilde valt haar bij: ,,Ik ben er
zeker van dat het medicijn nu niet meer zou worden
geregistreerd.''
Het CBG zegt dat het nog maar de vraag is of Domperidon vandaag niet zou worden toegelaten. Beoordelaar
Straus verklaart dat het middel in de jaren '70 uitgebreid
is getest en dat medicijnen die eenmaal op de markt zijn,
niet per se aan de modernste richtlijnen hoeven te voldoen. ,,Nieuw onderzoek start pas als een middel in opspraak is, zoals nu bij Domperidon.''
Cardiologen vinden dat per patiënt een goede afweging
gemaakt moet worden van de risico's. ,,Veel mensen zijn
wel met Domperidon geholpen,'' aldus cardioloog Hanno
Tan van het AMC. ,,Alleen nu kan iedereen dit middel
slikken zonder dat er voldoende controle is op de veiligheid. We moeten energie steken in het filteren van patienten die dit echt niet mogen hebben.''
Hebt u ervaring met het middel domperidon?
Reageer: researchteam@ad.nl
Twitter: @ADResearchteam
`Veelgebruikt antibraakmiddel Domperidon zou nu niet
meer op de markt mogen komen'
Miriam Sturkenboom
`Ik zou het mijn kinderen niet geven'

Page 4
Onschuldige kwaal, fataal medicijn? AD/Algemeen Dagblad 30 maart 2013 zaterdag

Luc Hondeghem
`Toezichthouders hadden eerder moeten reageren'
LOAD-DATE: 29 March 2013
LANGUAGE: DUTCH; NEDERLANDS
GRAPHIC: Professor Miriam Sturkenboom van het
Rotterdamse Erasmus Medisch Centrum deed onderzoek

naar het verband tussen Domperidon en hartfalen. `Op
het moment dat je een dosering gebruikt van meer dan 30
milligram per dag is de kans op plotselinge hartdood elf
keer zo groot,' zegt ze. Foto Jacqueline de Haas |
PUBLICATION-TYPE: Krant
JOURNAL-CODE: ADNL

Copyright 2013 De Persgroep Nederland BV
All Rights Reserved