Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1356

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag,13 juli 2018
Met de motie van het lid Hijink (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1243) wordt de
regering verzocht te onderzoeken welk bedrag de Nederlandse overheden
jaarlijks kwijt zijn aan uitvoeringskosten van de EU-begroting. Met deze
brief geef ik gevolg aan dat verzoek.
1. Afbakening van het onderzoek en gehanteerde definities
In de bijlage1 treft u een tabel aan met de uitvoeringskosten in de
kalenderjaren 2014 t/m 2017 van de volgende EU-fondsen.
– ELGF. Het Europees Landbouw en Garantiefonds.
– EFRO. Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.
– ESF. Het Europees Sociaal Fonds
– ELFPO. Het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling.
– AMIF en ISF. De Migratie- en veiligheidsfondsen (M&V-fondsen)
– EFMZV (voorheen EVF). Europees fonds voor Maritieme zaken en
Visserij.
– EFMB. Het Europees Fonds voor Meest Behoeftigen.
De tabel brengt de uitvoeringskosten en subsidieomvang in beeld zoals
op verzoek aan het Ministerie van Financiën is verstrekt door onderstaande overheidsorganisaties vanuit hun eigen administratieve
systemen.
– Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO.nl)
– Agentschap SZW (nu dienstonderdeel UVB, Stcrt. 2018, nr. 34900)
– Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).
– Uitvoeringsorganisaties EFRO: Samenwerkingsverband NoordNederland (SNN), Kansen voor West, Provincie Gelderland, Stimulus.
– Auditdienst Rijk (ADR)
– Algemene Rekenkamer (AR)
– Directie Regie Migratieketen van het Ministerie van J&V
– Regiebureau POP (ELFPO).

1

kst-21501-20-1356
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1356

1

Deze EU-fondsen worden door genoemde instanties geïmplementeerd in
de modaliteit van «gedeeld beheer» tussen lidstaten en Europese
Commissie. De uitvoeringskosten komen bij deze modaliteit voor een
groot deel voor rekening van lidstaten. Zij dragen de verantwoordelijkheid
voor de rechtmatigheid en doelmatigheid van de bestedingen binnen
Europese wetgevingskaders. Deze kaders bepalen grotendeels de wijze
van inrichting, maar laten ook ruimte voor nationale keuzes zoals
decentralisatie of centralisatie van de uitvoering. Voor begunstigden
betekent «gedeeld beheer» dat zij de kosten niet zelf declareren bij de
Europese Commissie, maar indienen bij nationale of regionale overheidsinstanties die de programma’s en subsidieregelingen opstellen, beheren
en uitvoeren.
De uitvoeringskosten zoals hier weergegeven omvatten de kosten voor
het tot stand komen van de programma’s, de communicatie, het selecteren van projecten, de inrichting van beheerssystemen, monitoring,
kosten voor verificaties en audit alsmede kosten voor het indienen van
declaraties in Brussel en kosten die voortvloeien uit eventuele correctiemaatregelen. Buiten de scope van de motie vallen de administratieve
lasten voor begunstigden. De kosten van provincies en gemeenten zijn
waar beschikbaar maar niet volledig in de tabel opgenomen; de kosten
van ministeries zijn buiten beschouwing gelaten.
Iedere geïnvesteerde euro uit de EU-begroting wordt volgens het principe
van cofinanciering aangevuld met nationale publieke en/of private
middelen zodat de totale investering groter is dan de EU-bijdrage. Dit
geldt niet voor het ELGF dat voor 100% uit EU-middelen bestaat. De
bijlage geeft inzicht in beide, dus zowel in de omvang van de (netto)
EU-bijdrage per jaar als de totale subsidieomvang met publieke cofinanciering waarop de uitvoeringskosten betrekking hebben. Voor het vervolg
van deze brief betekent «totale subsidieomvang» de EU-bijdrage met
daarbij opgeteld de nationale of regionale overheidsbijdrage, na aftrek
van financiële correcties en boetes. Eventuele private cofinanciering is
buiten beschouwing gelaten om de vergelijkbaarheid tussen fondsen te
vergroten. 2
2. Integraal beeld: constante uitvoeringskosten en relatief laag
aandeel auditkosten.
De totale uitvoeringslasten van genoemde EU-fondsen voor Nederlandse
overheden blijken voor alle fondsen gezamenlijk vrij stabiel te liggen op
een niveau van gemiddeld € 148 miljoen per jaar (zie bijlage en figuur 1).
Het percentage uitvoeringskosten omvat 13–15% van de EU-bijdrage en
10–13% van de totale subsidieomvang. Omdat het landbouwfonds ELGF
in omvang groter is dan de overige fondsen tezamen, bepaalt dit fonds
het stabiele beeld.
Bij de andere fondsen is sprake van meer fluctuatie in de subsidieomvang
door fondsspecifieke omstandigheden en de MFK-cyclus (7-jarig Meerjarig
Financieel Kader). De declaratiepiek in 2016 en de daaropvolgende daling
in 2017 is bijvoorbeeld te verklaren doordat 2016 het laatste jaar was
waarin kon worden gedeclareerd onder het «oude» MFK 2007–2013. Een
jaar later is juist weinig EFRO, EFMZV, ELFPO en ESF gedeclareerd in
Brussel vanwege het opstarten van de nieuwe periode 2014–2020. Het
kost tijd om programma’s open te stellen en projecten te selecteren.

2

Bij AMIF en ISF is de private bijdrage niet gescheiden van de publieke bijdrage. Omdat het om
relatief kleine bedragen gaat is dit voor het algemene beeld niet significant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1356

2

Uit de geagregeerde cijfers blijkt ook dat de kosten voor het uitvoeren van
audits zoals voorgeschreven door EU-regelgeving en uitgevoerd door de
Auditdienst Rijk (ADR) een zeer bescheiden aandeel uitmaken van de
totale uitvoeringskosten. Het gaat om minder dan 4% (zie bijlage en figuur
2). Naast audits door de ADR en inspecties van de Commissie zijn
uitvoeringsinstanties verplicht om zelf de rechtmatigheid te bewaken via
een intern beheerssysteem (controlefunctie).
Figuur 1. Jaarlijkse uitvoeringskosten van de EU-fondsen gezamenlijk en de subsidieomvang waarop deze kosten betrekking hebben in euro (bron: bijlage).

Figuur 2: Aandeel auditkosten ADR en AR in totale uitvoeringskosten (bron: bijlage).

3. Fondsspecifiek beeld.
Om uitschieters niet het beeld te laten domineren, zijn zowel de absolute
getallen weergegeven in de bijlage maar is ook een rekenkundig vierjarige
gemiddelde berekend. Figuur 3 toont de verhouding tussen de uitvoeringskosten en de omvang van de EU-bijdrage op basis van deze
4-jaarlijkse gemiddelden. Ook is de verhouding weergegeven tussen de
uitvoeringskosten en de totale subsidieomvang (EU-bijdrage vermeerderd
met publieke cofinanciering).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1356

3

Figuur 3. Uitvoeringskosten per fonds op basis van 4-jaarlijkse gemiddelden, uitgedrukt als % van de EU-bijdrage en als % van de totale subsidieomvang (bron: bijlage).

De oorzaken voor de verschillen in uitvoeringskosten tussen de hier
onderzochte fondsen zijn over het algemeen niet toe te schrijven aan
variaties in omvang van de fondsen. Bij EVF is de oorzaak gelegen in
rechtmatigheidsproblemen in de periode tot 2015 waardoor er een
maatregel is opgelegd door de Europese Commissie. Vervolgens waren
hoge herstelkosten nodig in een periode van weinig declaraties met veel
correcties (details in paragraaf 3.6 hieronder). Voor het EFMB, een zeer
klein fonds, zijn drie jaar lang (2014 t/m 2016) geen declaraties ingediend
maar wel opstartkosten gemaakt. Dat verklaart de relatief hoge uitvoeringskosten in deze periode (toelichting in paragraaf 3.7). Het plattelandsontwikkelingsfonds ELFPO kent eveneens hoge uitvoeringskosten. De
kosten komen voort uit nationale inrichtingskeuzes en uit de complexiteit
van de relevante EU-regelgeving (toelichting in paragraaf 3.4). Hieronder
wordt ingezoomd op de situatie per fonds in willekeurige volgorde.
3.1 Het Europees Landbouw en Garantiefonds (ELGF).
Het ELGF is het grootste EU-fonds in Nederland dat voornamelijk directe
inkomenssteun aan boeren en het markt- en prijsbeleid financiert. Het
wordt uitgevoerd door het Ministerie van LNV en RVO.nl. De ADR
controleert en certificeert de declaraties aan Brussel. De omvang van
gemiddeld circa 800–820 miljoen euro per jaar maakt het ELGF in
Nederland groter dan de andere EU-fondsen tezamen. De uitvoeringskosten liggen op een niveau van gemiddeld circa € 80 miljoen per jaar,
oftewel circa 10% van de jaarlijkse subsidieomvang (zie bijlage en figuur 4
hieronder). Het ELGF is een fonds met een groot aantal begunstigden.
Jaarlijks wordt aan circa 50.000 landbouwers directe inkomenssteun en
vergroeningspremie uitbetaald. Daarnaast is aan jonge landbouwers extra
steun uitbetaald alsmede gekoppelde steun aan graasdierhouders
(graasdierpremieregeling).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1356

4

Figuur 4. Europees Landbouwgarantiefonds, uitvoeringskosten in verhouding tot de
totale subsidieomvang (mln. euro per jaar)

Ongeveer € 60 miljoen aan uitvoeringskosten heeft betrekking op de
directe betalingen. In de hier beschouwde periode 2014–2017 is
bovendien de overgang gemaakt van het oude Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid naar het nieuwe GLB. De implementatie daarvan heeft
meerjarig circa € 22 miljoen gekost in deze periode. De overige uitvoeringskosten hebben betrekking op marktordeningsregelingen die in deze
periode zijn overgenomen van de productschappen. Naast o.a. groente en
fruit regelingen, schoolmelk en schoolfruit vallen hieronder ook de
compensatiemaatregelen naar aanleiding van de Rusland boycot en de
compensatieregeling in de zuivel. Ook de interventiemaatregelen (uit de
markt nemen van landbouwproducten om de marktprijs te verbeteren)
vallen hieronder. Jaarlijks worden in de bijlagen van de LNV-begroting de
baten opgenomen van de Europese programma’s.
3.2 Het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO).
EFRO is een fonds voor regionale ontwikkeling en financiert uiteenlopende projecten. In de programmaperiode 2014–2020 zijn de projecten
gericht op innovatie en koolstofarme economie3. Het EFRO wordt
gedecentraliseerd uitgevoerd door vier regionale managementautoriteiten
genoemd in paragraaf 1. De certificering van de declaraties aan Brussel
wordt verzorgd door RVO.nl. Het Ministerie van EZK vervult een
(beleids-)coördinerende rol en fungeert als opdrachtgever van de
certificeringsautoriteit (RVO.nl) en de auditautoriteit (ADR). De uitvoeringskosten voor EFRO liggen op een niveau van circa € 10–15 miljoen per
jaar, oftewel gemiddeld 7% van de jaarlijkse totale subsidieomvang (zie
bijlage en figuur 3 hierboven). Voor EFRO is kenmerkend dat het EU-deel
doorgaans een relatief klein aandeel omvat van de totale projectfinanciering. De voor EFRO geïnventariseerde uitvoeringskosten hebben
betrekking op de totale (inclusief private) projectfinanciering. Naast de
EU-bijdrage worden projecten medegefinancierd door het Rijk, decentrale
overheden, private partijen en kennisinstellingen. Hierdoor kunnen
grotere, impactvollere projecten worden gerealiseerd. Dit fonds wordt
gekenmerkt door een multiplier.4

3
4

Kamerstuk 21 501-08, nr. 525.
https://www.bedrijvenbeleidinbeeld.nl/beleidsinstrumenten/e/efro.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1356

5

Figuur 5. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, uitvoeringskosten in
verhouding tot de totale subsidieomvang (mln. euro)

De controle door de managementautoriteiten kent een risicogebaseerde
aanpak, gecombineerd met een steekproefsgewijze controle. Hierdoor
blijven de uitvoeringskosten beheersbaar. Hoewel de auditkosten voor het
uitvoeren van (verplichte) audits door de Auditdienst Rijk een bescheiden
aandeel van de totale uitvoeringskosten betreffen, blijkt uit de bijlage ook
dat de auditkosten voor EFRO relatief het hoogst zijn van alle fondsen
(afgezet tegen fondsomvang). De ADR dient bij EFRO namelijk vier
systemen te beoordelen waardoor de totale omvang van de steekproef
groter is dan bij bijvoorbeeld het ESF dat door één managementautoriteit
wordt uitgevoerd bij een ongeveer gelijke subsidieomvang. Een andere
verklaring is gelegen in de aard van de te controleren projecten. Bij EFRO
gaat het in veel gevallen om complexe innovatieprojecten. Onverminderd
het feit dat de uitvoeringkosten van EFRO al relatief laag zijn, wordt door
alle betrokken partijen gewerkt aan het verder verlagen van de kosten,
zowel binnen de vigerende EU-wetgeving als bij de onderhandelingen
over de EU-wetgeving voor de programmaperiode na 2020.
3.3 Het Europees Sociaal Fonds (ESF).
Het Europees Sociaal Fonds (ESF) heeft als doel de werkgelegenheid te
ondersteunen, mensen aan werk te helpen en te zorgen voor eerlijke
arbeidskansen voor alle EU-burgers. De uitvoering in de weergegeven
periode is belegd bij het Agentschap SZW. De uitvoeringskosten voor ESF
liggen op een stabiel niveau van circa € 14 miljoen per jaar, oftewel
gemiddeld 8% van de jaarlijkse totale subsidieomvang (zie bijlage en
figuur 3 en 6).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1356

6

Figuur 6. Europees Sociaal Fonds, uitvoeringskosten in verhouding tot de totale subsidieomvang (mln. euro per jaar)

Er is sprake van één gecentraliseerd landelijk programma. Nederland
besteedt de middelen uit het ESF aan de thema’s Actieve inclusie
(re-integratie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt) en Actief
en gezond ouder worden (het bevorderen van duurzame arbeidsinzet van
werkenden). Subsidie aanvragen in het kader van deze thema’s kan door
respectievelijk de centrumgemeenten binnen de 35 arbeidsmarktregio’s,
het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) en het
Ministerie van Justitie en Veiligheid en door arbeidsorganisaties en
bedrijven. Voor ESF is kenmerkend dat sprake is van een groot aantal
projecten en deelnemers, waarbij een verplichte deelnemersadministratie
hoort hetgeen invloed heeft op de uitvoeringskosten. In 2017 is de
programmaperiode 2007 – 2013 afgesloten. De cofinanciering van de
projecten door het ESF bedraagt maximaal 50%. Deze programmaperiode
is ingezet op verdere vereenvoudiging van de verantwoordingseisen,
bijvoorbeeld door het gebruik van Simplified Cost Options.
3.4 Het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling
(ELFPO).
Het Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP) wordt gefinancierd uit het
ELFPO in combinatie met nationale cofinanciering en is een onderdeel van
het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Elke lidstaat stelt een
nationaal programma voor het plattelandsbeleid op. Inmiddels is het
derde programma (2014–2020, POP3) in uitvoering. Het programma
stimuleert onder andere duurzaamheid en innovatie in de agrarische
sector, en maatschappelijke diensten in het kader van het agrarisch
natuur- en landschapsbeheer. In tegenstelling tot POP2 (2007–2013) wordt
het huidige POP3-programma bijna volledig gedecentraliseerd uitgevoerd
door de provincies in samenwerking met het Ministerie van LNV en
gecoördineerd door het interbestuurlijke Regiebureau POP. De provincies
leveren het grootste deel van de benodigde nationale cofinanciering voor
POP3, aangevuld met cofinanciering door de waterschappen (verbeterde
waterkwaliteit) en voor een klein deel door het Rijk. De interne controle
wordt verzorgd door RVO.nl en de NVWA. De verdeling van de uitvoeringskosten tussen provincies en Rijk is vastgelegd in een convenant. De
organisatiekosten van de provincies zoals huisvesting en management
zijn geen onderdeel van deze cijfers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1356

7

Figuur 7. ELFPO (POP), uitvoeringskosten in verhouding tot de totale subsidieomvang
(mln. euro per jaar)

De uitvoeringskosten ELFPO beslaan gemiddeld circa 27% van de
jaarlijkse totale subsidieomvang (zie bijlage en figuur 3 en 7). De
uitvoeringskosten zijn in absolute termen gedaald van € 39 miljoen in
2014 naar € 30 miljoen in 2017. De introductie van een collectieve
uitvoering van het agrarisch natuurbeheer, mede naar aanleiding van de
motie Jacobi-Koopmans (Kamerstuk 30 825, nr. 106) heeft recent gezorgd
voor een daling in de uitvoeringskosten. Sinds 2016 zijn er 40 collectieven
voor agrarisch natuurbeheer in plaats van de voorheen 14.000 individuele
contracten.
Daarnaast geldt dat het plattelandsontwikkelingsprogramma voorziet in
steun aan projecten met een beperkte omvang vanwege de Nederlandse
politieke wens om de besteding van ELFPO-gelden «op het boerenerf te
laten landen» (TK 2013–2014, 28 625 nr. 168). Een andere relevante
kostenfactor is de EU-verplichting om administratieve controles toe te
passen op alle aanvragen (door RVO.nl). De controles ter plaatse bij
begunstigden, uitgevoerd door de NVWA, vinden overigens plaats op
basis van een steekproef. Het Rijk en de provincies blijven binnen de
Europese kaders zoeken naar verdere mogelijkheden voor verlaging van
de uitvoeringskosten.
Het noemereffect – de gerealiseerde subsidie – op de relatieve uitvoeringskosten is bij ELFPO duidelijk te zien. De periode 2014–2017 waarover
deze rapportage loopt, betreft de afsluiting van het POP2 programma en
de opstart van het nieuwe POP3-programma. Door de decentralisatie van
de uitvoering naar de provincies is het programma POP3 later op gang
gekomen. De uitvoeringskosten in 2016 en 2017 hebben met name
betrekking op de openstellingen en het vastleggen van verplichtingen die
in later jaren tot declaratie in Brussel zullen komen. Jaarlijks worden in de
bijlagen van de LNV-begroting de baten opgenomen van de Europese
programma’s.
3.5 AMIF en ISF, opvolgers van de Migratie- en veiligheidsfondsen
EVLF, ETF, EBF en EIF.
AMIF heeft tot doel het behouden en verbeteren van de kwaliteit van het
opvang en asielstelsel, de bevordering van de participatie in de samenleving en de bevordering van terugkeer van vreemdelingen. Bij ISF gaat
het om het bevorderen van politiële samenwerking, voorkoming en
bestrijding van criminaliteit, crisisbeheersing, versterking van het proces
van grensbeheer en het proces rondom het verstrekken van visa. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1356

8

uitvoering is voor de onderzochte periode ondergebracht bij het
(toenmalige) Agentschap SZW als gedelegeerde instantie van het
Ministerie van J&V die opdrachtgever is.
Figuur 8. M&V fondsen, uitvoeringskosten in verhouding tot de totale subsidieomvang (mln. euro per jaar)

De uitvoeringskosten voor deze fondsen liggen op een niveau van circa
€ 2–4 miljoen per jaar, oftewel gemiddeld circa 9% van de jaarlijkse totale
subsidieomvang (zie bijlage en figuur 3 en 8 hierboven). De uitvoeringskosten in de jaren 2014 en 2015 zijn hoger uitgevallen als gevolg van de
transitie van de uitvoering naar Agentschap SZW (nu SZW/UVB) en de
inrichting en opstart van de subsidieperiode 2014–2020 met een aantal
nieuwe elementen, waaronder het opstellen van een nationale subsidieregeling. Verder zijn de fondsen in de periode 2014–2017 een aantal keren
uitgebreid (o.a. naar aanleiding van de migratiecrisis) wat ook extra
uitvoeringskosten met zich meebracht.
3.6 Het Europees fonds voor Maritieme zaken en Visserij (EFMZV,
voorheen EVF).
De uitvoeringskosten voor het visserijfonds EVF en zijn opvolger EFMZV
liggen in de onderzochte periode op een niveau van circa € 5–6 miljoen
per jaar. Dat is omgerekend 124% van de 4-jaarlijkse gemiddelde
subsidieomvang (zie bijlage). Er is in deze periode dus sprake geweest
van disproportioneel hoge uitvoeringskosten. Figuur 9 geeft het beeld per
jaar.5

5

Ten behoeve van de leesbaarheid van de figuur zijn hoge uitschieters (2014, 2017) weggelaten.
In de bijlage worden alle percentages vermeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1356

9

Figuur 9. EVF/EFMZV, uitvoeringskosten in verhouding tot de totale subsidieomvang
(mln. euro per jaar)

Bij de uitvoering van het EVF zijn in de periode tot 2015 tekortkomingen in
het controle- en beheerssysteem geconstateerd waardoor de Europese
Commissie een maatregel heeft opgelegd in de vorm van een betaalonderbreking. In 2014 kon Nederland niet voldoen aan het uitgavenritme van
de Europese Commissie, waardoor € 5,3 miljoen niet meer beschikbaar
was voor Nederland. Tegelijkertijd is er een verbeterplan opgesteld en zijn
diverse herbeoordelingen uitgevoerd op eerder ingediende declaraties.
Dit alles heeft geleid tot een periode van enerzijds intensieve controles en
hoge uitvoeringskosten, met anderzijds weinig declaraties en veel
financiële correcties waardoor de totale netto som van de ontvangsten
vanuit de EU-begroting zeer gering was en in 2017 zelfs negatief.
Deze situatie is gedeeld met uw Kamer in de voortgangsrapportages EVF
(o.a. Kamerstuk 32 201, nr. 87). Inmiddels is het EVF afgesloten en zijn
opstartkosten gemaakt voor de nieuwe programmaperiode EFMZV. De
opzet van het management- en controlesysteem duurde lang omdat de
geleerde lessen van het EVF in de administratieve organisatie verwerkt
dienden te worden. In de tweede helft van 2015 zijn de eerste regelingen
opengesteld. Eind 2017 is de eerste EFMZV-declaratie gedaan in Brussel.
De eerste betaling van de Europese Commissie (ontvangst) volgt naar
verwachting in 2018.
3.7 Europees Fonds voor Meest Behoeftigen (EFMB).
Het Europees Fonds voor Meest Behoeftigen (EFMB) is een relatief
beperkt fonds van € 3,9 miljoen in totaal. Het heeft tot doel de sociale
samenhang te versterken door te trachten armoede onder de meest
behoeftigen terug te dringen en bij te dragen aan de sociale inclusie van
deze groep. Het programma dat Nederland hiervoor heeft ontwikkeld, is
gericht op het bestrijden en voorkomen van sociale uitsluiting van
ouderen met een laag besteedbaar inkomen die de pensioengerechtigde
leeftijd hebben bereikt. De uitvoering is belegd bij het Agentschap SZW
(nu dienstonderdeel UVB). Het EFMB is nieuw in de programmaperiode
2014–2020. In 2015 is gestart met het (enige) project binnen dit fonds. Tot
en met 2016 zijn er nog geen subsidiabele kosten gedeclareerd bij de
Europese Commissie. Derhalve is voor dit kleine fonds geen separate
grafiek opgenomen, onder verwijzing naar de bijlage met de exacte
cijfers. In 2017 zijn de kosten van de uitvoering onder andere beïnvloed
door een verplichte evaluatie na twee jaar en intensivering van de
controle van het project.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1356

10

Voor overige cijfermatige details per jaar en per fonds verwijs ik u graag
naar de tabel in de bijlage.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1356

11