Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 772

Beleidsdoorlichting Volksgezondheid, Welzijn en
Sport

Nr. 24

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 december 2016
Bij deze brief treft u, mede namens de Staatssecretaris, de beleidsdoorlichting van artikel 4.5 van de VWS-begroting over de zorg, jeugdzorg en
publieke gezondheidszorg in Caribisch Nederland1. Deze beleidsdoorlichting beslaat de periode 2011–2015.
De algemene doelstelling zoals bij de transitie in 2008 is afgesproken voor
het beleid van VWS, is het verbeteren van de gezondheidszorg in
Caribisch Nederland naar een binnen Europees Nederland aanvaardbaar
voorzieningenniveau, rekeninghoudend met de specifieke omstandigheden, zoals de geringe bevolkingsomvang van de eilanden, het insulaire
karakter, de grote afstand met Nederland, de kleine oppervlakte en
ongewenste bestuurlijke en sociaaleconomische effecten.
Op het moment van de transitie op 10 oktober 2010 was in Caribisch
Nederland sprake van grote achterstanden in de zorg. Grote groepen
mensen waren onverzekerd, voorzieningen en betrouwbare gegevens
ontbraken of waren van een matige kwaliteit. De afgelopen vijf jaren
hebben in het teken gestaan van het opbouwen van een nieuw
zorgsysteem.
Om een totaalbeeld van het zorgstelsel op de eilanden te krijgen, is niet
alleen het beleid met betrekking tot de zorg en jeugdzorg onderzocht,
maar is ook in kaart gebracht wat de stand van zaken is met betrekking tot
de taken van de openbare lichamen. Het gaat dan om de preventieve
jeugdzorg en de taken in het kader van de publieke gezondheidszorg. Deze
doorlichting laat zien dat behalve in de gezondheidszorg ook op deze
terreinen grote vorderingen zijn gemaakt.

1

kst-32772-24
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 772, nr. 24

1

Het rapport geeft aan dat er bij het uitwerken van de doelstelling naar
beleid is uitgegaan van de meer algemene normen beschikbaarheid,
betrouwbaarheid en betaalbaarheid. Dit houdt in dat om een aanvaardbaar voorzieningenniveau te bereiken, zorg bereikbaar en toegankelijk
moet zijn en sprake moet zijn van zorg die kwalitatief goed is. Daarnaast
moet de zorg duurzaam zijn, wat wil zeggen dat de uitgaven beheersbaar
moeten zijn.
Doeltreffendheid en doelmatigheid
In de doorlichting wordt geconcludeerd dat de vraag naar doeltreffendheid niet kwantitatief beantwoord kan worden. Door het gebrek aan
relevante en actuele informatie in de onderzochte periode, zijn er nog
geen expliciete doelstellingen bepaald. Op basis van de normen van
beschikbaarheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid is wel vast te stellen
dat de zorg een forse ontwikkeling heeft doorgemaakt richting een
Europees Nederlands voorzieningenniveau.
Informatie over de gezondheidstoestand van de bevolking in Caribisch
Nederland was over de periode van de doorlichting niet beschikbaar. Ten
aanzien van het functioneren van de individuele zorgaanbieders is wel
informatie beschikbaar. In de vorm van onderzoeksresultaten van de
Inspectie Gezondheidszorg over de kwaliteit van de door hen geleverde
zorg. Daar waar de kwaliteit onvoldoende is volgens de Inspectie, wordt
de betreffende zorgaanbieder gestimuleerd, de kwaliteit op het door de
Inspectie aangegeven niveau te brengen. De meeste zorgaanbieders in
Caribisch Nederland volgen de aanbevelingen van de Inspectie Gezondheidszorg voldoende op.
In de beleidsdoorlichting wordt tevens gesteld dat door het gebrek aan
relevante en actuele informatie de vraag naar de doelmatigheid niet
beantwoord kan worden. Uit dit onderzoek blijkt dat op verschillende
onderdelen nog stappen gezet moeten worden, onder andere ten aanzien
van de informatievoorziening en het nader expliciteren van het aanvaardbare voorzieningenniveau. De verbetering van de informatievoorziening in
de afgelopen jaren, bijvoorbeeld bij het Zorgverzekeringskantoor (ZVK),
geeft meer mogelijkheden om op doelmatigheid te sturen. Het ZVK is erin
geslaagd om met de beschikbare informatie de registratie van de
patiënten bij huisartsen, van dubbelingen te ontdoen. De komende jaren
zal het ZVK steeds beter in staat zijn om financiële analyses en trendanalyses uit te voeren. Voor dergelijke analyses is namelijk consistente
informatie over een reeks van jaren noodzakelijk.
Het CBS is inmiddels gestart met het verzamelen van informatie in het
kader van de gezondheidsstatistieken. Het RIVM en Nivel starten met het
verzamelen van informatie zoals zij ook in Nederland doen.
Over vijf jaar is de informatie die nodig is voor het beoordelen van de
doeltreffendheid en doelmatigheid beschikbaar en wordt de achterstand
ten opzichte van de Nederlandse situatie geleidelijk ingehaald.
Oordeel onafhankelijke deskundigen
De totstandkoming van de beleidsdoorlichting is beoordeeld door een
begeleidingscommissie, waarin naast VWS ook het Ministerie van
Financiën en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
vertegenwoordigd waren. Daarnaast zijn er twee onafhankelijke deskundigen bij de beleidsdoorlichting betrokken: mevrouw mr. A.M.T. Martijn en
de heer H. Plokker. Hun oordeel ten aanzien van de totstandkoming van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 772, nr. 24

2

het rapport wordt als bijlage meegestuurd2. Zowel mevrouw Martijn als
de heer Plokker zijn van mening dat het onderzoek professioneel en
zorgvuldig verricht is.
Mevrouw Martijn geeft in haar reactie aan dat in het rapport geen
informatie is opgenomen over het medisch tuchtcollege en raadt aan dit
aspect nader toe te lichten. Ik kan hierover toelichten dat met de wet
medisch tuchtrecht BES, die in 2010 in werking is getreden, in een
tuchtcollege voor de drie eilanden is voorzien. Met deze wet is ook
geregeld dat het Gemeenschappelijk Hof dient als de instantie waar
eventueel beroep aangetekend kan worden. Omdat het in Caribisch
Nederland gaat om de opbouw van een heel nieuw zorgstelsel naar
Nederlandse normen, heb ik er niet voor gekozen aan te haken bij het
bestaande medisch tuchtcollege als onderdeel van het Gemeenschappelijke Hof te Curaçao, maar zelf een tuchtcollege in eerste aanleg te
benoemen. Het tuchtcollege is immers de ultieme normsteller in de zorg
en in Caribisch Nederland is inmiddels sprake van een ander zorgsysteem
dan in de andere landen in het Caribisch gebied. In 2016 zullen leden van
het Centraal Tuchtcollege voor de gezondheidszorg worden benoemd als
leden van het Medisch Tuchtcollege BES, waaronder leden vanuit
Caribisch Nederland.
De heer Plokker vraagt specifiek aandacht voor het ontbreken van
informatie over de gezondheidssituatie van de bevolking in Caribisch
Nederland, waardoor de algemene doelstelling niet nader gespecificeerd
is en waardoor niet objectief is na te gaan wat de vooruitgang in de
gezondheidszorg in Caribisch Nederland is. De heer Plokker raadt tevens
aan het algemene begrip «een aanvaardbaar voorzieningenniveau» nader
te expliciteren. Een aanvaardbaar voorzieningenniveau is een binnen
Europees Nederlands aanvaardbaar voorzieningenniveau, rekeninghoudend met de specifieke omstandigheden, zoals de geringe bevolkingsomvang van de eilanden, het insulaire karakter, de grote afstand met
Nederland, de kleine oppervlakte en ongewenste bestuurlijke en sociaaleconomische effecten.
Een aanvaardbaar voorzieningen niveau bestaat uit drie elementen.
Kwantitatief voldoende aanbod (toegankelijkheid, beschikbaarheid), de
kwaliteit van het beschikbare aanbod is voldoende (betrouwbaarheid) en
de betaalbaarheid.
De toegang tot curatieve zorg is op een aanvaardbaar voorzieningenniveau. Er zijn geen financiële drempels voor de burgers en patiënten.
Zorg die niet op een eiland aanwezig is wordt ingevlogen, of patiënten
worden daarvoor uitgezonden.
De Inspectie Gezondheidszorg hanteert bij zijn toezicht in Caribisch
Nederland de Europees Nederlandse normatiek. Als de zorgaanbieders
daaraan voldoen dan is de kwaliteit van de door de zorgaanbieders
geleverde zorg aanvaardbaar. Wat betreft de curatieve zorg verwacht ik
dat dit in twee a drie jaar op orde is.
Wmo voorzieningen en langdurige zorg zijn nog in ontwikkeling.
De kwaliteit van het Wmo en langdurige zorgaanbod dat er is, is op weg
om aan de normen van de Inspectie te voldoen, maar de beschikbaarheid
van deze zorg is nog niet op een aanvaardbaar niveau. De komende twee
jaar zal daar de focus op komen te liggen.
Betaalbaarheid is het laatste aspect van de term aanvaardbaar niveau. Ik
kijk dan vooral naar de verhouding met de uitgaven in Nederland. Zolang
de uitgaven per hoofd van de bevolking niet uit de pas lopen met die in
Nederland, is het nog aanvaardbaar. Daarbij kijk ik ook naar de specifieke
omstandigheden die voor de eilanden gelden. Zoals bijvoorbeeld de
relatief lagere lonen en de hogere kosten van medische uitzendingen. Om
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 772, nr. 24

3

te kunnen beoordelen of de doeltreffendheid en doelmatigheid op een
aanvaardbaar of juist niveau zitten, is gestart met het vormgeven van de
benodigde informatievoorziening.
Beleidsreactie
Ik onderschrijf de in het rapport opgenomen conclusies en aanbevelingen.
Op een aantal punten wil ik hierbij graag specifiek ingaan.
• Informatievoorziening
Een belangrijke aanbeveling die uit deze doorlichting naar voren komt, en
al een keer bij een onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar voren
kwam, is dat de doelstellingen van het zorgbeleid nader geëxpliciteerd
moeten worden en dat het niveau waarnaar gestreefd wordt, helder moet
worden gemaakt. Hiervoor zijn meerjarige gegevens over bijvoorbeeld
prevalentie van ziektes en gezondheid noodzakelijk. In 2015 zijn hierop
reeds acties uitgezet. Zo is opdracht gegeven aan het RIVM voor het
opzetten van een bevolkingsonderzoek en zal het CBS de eerstvolgende
jeugdmonitor uitbreiden naar Caribisch Nederland. Vanaf 2017 zullen
gegevens beschikbaar komen.
De informatievergaring door het ZVK is in 2015 goed op gang gekomen.
Zeker op het vlak van doelmatigheid en doeltreffendheid zal het ZVK elk
jaar beter in staat zijn om analyses te maken en daar in haar inkoopbeleid
een vervolg aan kunnen geven. Het ZVK is daarbij wel afhankelijk van de
medewerking van zorgaanbieders. Over het algemeen is die bereidheid er
wel. Een knelpunt daarbij is dat de grootste zorgaanbieder, het ziekenhuis
op Bonaire, daarbij tot nu toe achterblijft. Begin dit jaar is er een
mediation geweest tussen het ziekenhuis en het ZVK. De uiteindelijke
neerslag daarvan in een door beide partijen ondertekende zorgovereenkomst is half november nog niet gerealiseerd. Mijn verwachting is dat dit
probleem begin 2017 is opgelost.
• Jeugdzorg.
Uit deze beleidsdoorlichting en de rapporten van de Inspectie Jeugdzorg
blijkt dat de deskundigheid en wisselingen in het personeelsbestand een
risicofactor zijn voor de effectiviteit van de jeugdzorg in Caribisch
Nederland. Op verzoek van de Staatssecretaris is JGCN inmiddels gestart
met het doorvoeren van de nodige verbeteringen. Zowel op Bonaire als
op de bovenwinden (Sint Eustatius en Saba) zijn de coördinatorenfuncties
inmiddels weer bezet. Verder verkent JGCN in hoeverre samenwerking
met een jeugdzorgpartner uit Nederland een bijdrage kan leveren aan
verdere professionalisering en verbetering van de personeelsvoorziening.
• Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld
De beleidsdoorlichting constateert dat het beleid voor kwetsbare groepen
nog niet voldoende is, bijvoorbeeld als het gaat om de care en in het
bijzonder om de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Er
zijn verschillende aanleidingen om de aanpak op de eilanden te versterken. Ten eerste het Verdrag van Istanbul betreffende het voorkomen en
bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, dat op 1 maart
2016 in werking is getreden voor Europees Nederland. Uit het rapport van
Regioplan (mei 2014) over huiselijk geweld in Caribisch Nederland blijkt
dat huiselijk geweld ook op de BES-eilanden een groot probleem is. Er
moet de komende jaren in de aanpak geïnvesteerd worden, om op termijn
het Verdrag van Istanbul op Caribisch Nederland te kunnen ratificeren.
Daarnaast wordt in het rapport van Unicef (mei 2013) over Kinderrechten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 772, nr. 24

4

op Caribisch Nederland gesteld dat veel kinderen op de eilanden
geconfronteerd worden met huiselijk geweld en kindermishandeling.
Daarom heeft de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling de
komende jaren prioriteit. Het gaat dan om een integrale aanpak, van
preventie tot hulpverlening. Enerzijds wordt geïnvesteerd in eilandspecifieke maatregelen en zijn ondertussen op Saba en Bonaire coördinatoren
aangesteld. Anderzijds is JGCN gevraagd om een voorstel uit te werken
voor een aantal algemene maatregelen, zoals een laagdrempelige
meldstructuur, veilig opvang en permanente voorlichting. In de voortgangsrapportage geweld in afhankelijkheidsrelaties die na de zomer aan
de Tweede Kamer is gestuurd, is ingegaan op de stand van zaken en de
verdere concretisering van dit voorstel. Voor de aanpak van huiselijk
geweld en kindermishandeling zijn middelen beschikbaar gesteld.
• Besparingsvarianten
In deze beleidsdoorlichting is conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) ook aandacht geschonken aan mogelijke besparingsvarianten, indien er substantieel (circa 20%) minder middelen te besteden zijn.
Gezien de opbouwfase van het zorgstelsel op Caribisch Nederland acht ik
het niet realistisch om nu besparingen door te voeren. Ik hecht wel aan de
uitkomsten van de Commissie Goedgedrag, waarbij is vastgesteld dat het
huidige financiële kader een realistisch kader is voor de komende jaren.
En dat in geval van overschrijdingen eerst naar de specifieke oorzaken
daarvan zal worden gekeken. Hierdoor komen overschrijdingen niet meer
automatisch ten laste van VWS. Bij het hanteren van deze afspraak in
geval van een eventuele overschrijding in de komende twee jaar, zou het
nog onvoldoende beschikbaar zijn van informatie wel een beperkende
factor kunnen zijn.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 772, nr. 24

5