Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 289

Voortgezet Onderwijs

31 293

Primair Onderwijs

Nr. 272

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 december 2015
Het schooljaar 2014–2015 was het eerste schooljaar waarin de Wet
Eindtoetsing PO van kracht was. Het was het eerste schooljaar waarin alle
basisscholen verplicht waren een eindtoets af te nemen en waarin het
schooladvies leidend was voor de overgang van het primair naar het
voortgezet onderwijs. Deze brief geeft een eerste inzicht in de werking van
de regelgeving inclusief de afname van de verschillende eindtoetsen, de
hoogte van de schooladviezen, de naleving van de wet- en regelgeving en
het functioneren van enkele plaatsingswijzers. De Inspectie van het
Onderwijs (hierna: inspectie) heeft een quickscan uitgevoerd; de resultaten vindt u in de bijlage. Deze brief komt daarmee tegemoet aan de
motie van het lid Ypma om uw Kamer na de zomer van 2015 hierover te
informeren.1 Daarnaast wordt er in deze brief ingegaan op de motie van
het lid Klaver c.s. over het overdragen van het onderwijskundig rapport
van leerlingen voorafgaand aan de toelating tot het voortgezet onderwijs.2
Als laatste gaat deze brief in op de voortgang van de ontwikkeling van de
digitale, adaptieve centrale eindtoets.
Afname eindtoetsen 2015
De centrale eindtoets werd afgelopen schooljaar voor het eerst aangeboden door het College voor Toetsen en Examens (CvTE) en ontwikkeld
door de Stichting Cito. De centrale eindtoets werd door ongeveer
evenveel leerlingen gemaakt als in voorgaande jaren toen de toets nog
werd uitgebracht als de Eindtoets Basisonderwijs van Cito BV. De
gemiddelde score is ook ongeveer hetzelfde gebleven. De zorg dat
leerlingen de eindtoets minder goed zouden maken, omdat de eindtoets
pas na het schooladvies komt, blijkt daarmee niet terecht. Scholen konden
in het schooljaar 2014–2015 ook kiezen uit twee andere, door de Minister
toegelaten eindtoetsen, te weten ROUTE 8 van A-VISION en de IEP
1
2

kst-31289-272
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Kamerstuk 31 289, nr. 217.
Kamerstuk 31 289, nr. 234.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

1

Eindtoets van Bureau ICE. Kwantitatieve informatie over de afnames van
de eindtoetsen is te vinden in figuur 1.
De afname van de diverse eindtoetsen is, op een enkel incident na, soepel
verlopen. De incidenten hadden betrekking op twee basisscholen waar de
inspectie constateerde dat de afname niet volgens de voorschriften is
verlopen. De leerlingen op deze scholen hebben daarom de betreffende
eindtoets opnieuw gemaakt.
Het schooljaar 2014–2015 was een overgangsjaar. Vanwege het
overgangsjaar hadden scholen dit jaar twee extra opties:
– Scholen konden er nog eenmalig voor kiezen om geen eindtoets af te
nemen (centrale eindtoets of andere toegelaten eindtoets). In plaats
daarvan hebben zij zich verantwoord over de leerresultaten op basis
van een andere toets die is opgenomen in de Regeling Leerresultaten
PO 2014. Het gaat dan om het Drempelonderzoek en om leerlingvolgsysteemtoetsen (11 procent van de scholen heeft hier gebruik van
gemaakt).
– Scholen konden ervoor kiezen om wel een eindtoets af te nemen
(centrale eindtoets of andere toegelaten eindtoets), maar om zich te
verantwoorden over de leerresultaten met een andere toets. Een derde
van de scholen die een andere eindtoets afnam (ROUTE 8 of de IEP
Eindtoets) heeft hiervan gebruik gemaakt. Zij hebben dus wel een
eindtoets afgenomen, maar hebben die eindtoets vaak als proef
afgenomen om er kennis mee te maken. De cijfers in figuur 1 zijn
afkomstig uit het Basisregister Onderwijs (hierna: BRON). BRON bevat
alleen informatie over de afname van de eindtoetsen die is aangeleverd door die scholen die én een eindtoets hebben afgenomen én zich
ermee hebben verantwoord. Daarom zijn de afnameaantallen van de
IEP Eindtoets en ROUTE 8 in werkelijkheid een derde hoger dan in
figuur 1 staat vermeld.
Figuur 1. Eindtoetsen schooljaar 2014–2015 in reguliere basisonderwijs
Eindtoets

Totaal aantal
leerlingen dat de
toets heeft
gemaakt1

Percentage
scholen dat zich
met een
eindtoets heeft
verantwoord

Gemiddelde score2

Centrale eindtoets

154.460

85%

IEP Eindtoets

4.806

3%

ROUTE 8

2.153

1%

535,3 (dit komt overeen met
het advies VMBO G-TL/
HAVO)
82,2 (dit komt overeen met
het advies HAVO)
203 (dit komt overeen met
het advies VMBO TL)

1

Deze cijfers betreffen het aantal leerlingen op de scholen die ervoor hebben gekozen om zich te
verantwoorden met een eindtoets.
Iedere eindtoets heeft een eigen scorebereik.

2

Vooruitblik eindtoetsen 2016 en verder
Vanaf het schooljaar 2015/2016 moeten alle reguliere basisscholen een
eindtoets afnemen en zich verantwoorden over de leerresultaten met
diezelfde eindtoets. Daarnaast zullen alle eindtoetsen rapporteren over de
mate waarin leerlingen de referentieniveaus voor taal en rekenen
beheersen.
Voor 2016 kunnen scholen wederom kiezen uit de centrale eindtoets die
van overheidswege door het CvTE wordt aangeboden en twee andere
eindtoetsen: ROUTE 8 en de IEP Eindtoets. Over de toelating van andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

2

eindtoetsen in 2016 heb ik mij laten adviseren door de onafhankelijk
Expertgroep Toetsen PO.
ROUTE 8 en de IEP Eindtoets zijn vorig jaar voor in beginsel voor vier jaar
toegelaten. Eenmaal toegelaten toetsen ondergaan jaarlijks op enkele
cruciale onderdelen een kwaliteitscheck door de Expertgroep. De jaarlijkse
check van ROUTE 8 en de IEP Eindtoets gaf de Expertgroep geen reden
mij te adviseren om de toelating van deze toetsen tussentijds in te
trekken. Beide eindtoetsen kunnen daarmee in 2016 door scholen als
eindtoets worden gebruikt. Het CvTE heeft als wettelijke taak de centrale
eindtoets aan te bieden. De kwaliteit van de centrale eindtoets wordt door
het CvTE door middel van een systeem voor kwaliteitszorg geborgd.3
In 2015 zijn nog drie nieuwe, andere eindtoetsen ingediend met een
verzoek tot toelating. De Expertgroep heeft mij over deze drie eindtoetsen
negatief geadviseerd. De drie eindtoetsen voldeden in voldoende mate
aan de onderwijskundige en organisatorische eisen. Dit was echter
volgens de Expertgroep niet het geval voor de psychometrische eisen ten
aanzien van normering en betrouwbaarheid. Deze aspecten zijn van groot
belang voor een kwalitatief goede toets waarin scholen en leerlingen
voldoende vertrouwen kunnen stellen. Dit is dan ook de doorslaggevende
reden voor mij geweest om de advisering van de Expertgroep op te
volgen en de betreffende drie toetsen niet toe te laten voor 2016. De
toetsaanbieders hebben wel de mogelijkheid om hun eindtoets het
komende jaar op deze psychometrische aspecten verder te verbeteren en
een hernieuwde aanvraag voor 2017 in te dienen.
Hoogte schooladviezen 2015
Dit jaar waren de basisscholen voor het eerst verplicht om leerlingen voor
1 maart een schooladvies te geven. Figuur 2 laat zien dat ten opzichte van
eerdere jaren de hoogte van de schooladviezen ongeveer hetzelfde is
gebleven. Er zijn wel relatief minder meervoudige adviezen afgegeven:
het percentage dubbele adviezen is afgenomen van ongeveer 20 procent
tot 16 procent. Zoals opgemerkt in het Onderwijsverslag 2013–2014, is dit
een trend die al eerder is ingezet. In 2011–2012 had nog 29 procent van de
leerlingen een meervoudig advies. Daarnaast signaleert de inspectie dat
in sommige regio’s leerlingen een enkelvoudig schooladvies meekrijgen
aangevuld met een plaatsingsadvies (bijvoorbeeld schooladvies havo en
plaatsingsadvies havo/vwo). Ik deel de mening van de inspectie dat dit
laatste voor onduidelijkheid zorgt en dat bepaalde leerlingen beter
gediend zijn met een dubbel schooladvies. De wet- en regelgeving verzet
zich niet tegen afspraken tussen basisscholen en scholen voor voortgezet
onderwijs om alleen enkelvoudig te adviseren. Ik vind het echter een
ongewenste ontwikkeling dat er tussen het primair en voortgezet
onderwijs afspraken worden gemaakt waarbij op voorhand het werken
met meervoudige adviezen categorisch wordt uitgesloten.
Het is mogelijk dat deze afspraken samenhangen met de zorg van scholen
dat meervoudige adviezen een ongunstige uitwerking kunnen hebben op
de beoordeling door de inspectie van het zogeheten «onderbouwrendement». Zoals ik uw Kamer eerder heb gemeld, zal de wijze van
berekening van het onderbouwrendement wijzigen.4 Een middelbare
school die veel opstroom realiseert, scoort positief bij het onderbouwrendement, maar als een leerling met een dubbeladvies het niveau uiteindelijk niet haalt, blijft een negatieve score achterwege. Vo-scholen worden
zo niet «afgerekend» als zij leerlingen met een dubbel advies op het
hoogste niveau plaatsen en de leerling uiteindelijk hier niet op zijn plaats
3
4

Kwaliteitszorg Centrale Eindtoets, september 2015, CvTE.
Kamerstuk 31 289, nr. 246.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

3

is. Er is daarmee geen reden tot zorg meer dat meervoudige adviezen een
ongunstige uitwerking kunnen hebben op het onderbouwrendement.
Tevens is er mogelijk een verband tussen het aantal enkelvoudige
adviezen en de trend dat het aantal breed samengestelde brugklassen
afneemt.5 Bij de behandeling van de OCW-begroting 2016 is hierover een
motie van het lid Grashoff c.s. aangenomen waarin de regering wordt
verzocht om «voor 1 maart 2016 een plan van aanpak naar de Kamer te
sturen waarbij vo-scholen worden gestimuleerd om brede brugklassen te
behouden, onder meer door positieve (financiële) prikkels».6 Uw Kamer
zal hierover uiterlijk 28 februari 2016 geïnformeerd worden.
In de berichtgeving naar scholen toe over de nieuwe regelgeving heb ik
basisscholen erop gewezen dat zij altijd het recht hebben om een
meervoudig advies mee te geven en dat het in bepaalde gevallen ook in
het belang van een leerling is. Ik heb ook meegegeven dat het basisschooladvies leidend is. Daar waar een leerling bij een school voor
voortgezet onderwijs wordt aangemeld met een dubbel advies, moet de
school voor voortgezet onderwijs de leerling toelaten op basis van dit
dubbele advies. Ook zal ik de PO-Raad en VO-raad vragen om het belang
van meervoudige adviezen te benadrukken in hun voorlichting aan
scholen en hun besturen. Waar nodig zal ik dit ook onder de aandacht
brengen van regio’s waarin genoemde afspraken zijn of worden gemaakt.
Hiermee wordt uitvoering gegeven aan het in de genoemde motie
Grashoff c.s. opgenomen verzoek dat «po-scholen worden aangemoedigd
om, waar wenselijk vanuit het perspectief van de leerling, meervoudige
schooladviezen te blijven geven». De stand van zaken met betrekking tot
dit onderdeel van de motie zal worden meegenomen in de hiervoor
uiterlijk per 28 februari 2016 toegezegde informatie.
Figuur 2. Hoogte schooladviezen

Het overgrote deel van de leerlingen heeft na het krijgen van het
schooladvies in april/mei een eindtoets gemaakt. Figuur 3 toont aan dat
voor 48 procent van de leerlingen het oorspronkelijke schooladvies
volledig overeenkwam met het advies dat op basis van de eindtoets kan
worden afgeleid. Bij 62 procent van de leerlingen was er sprake van een
5

De staat van het onderwijs: Onderwijsverslag 2013/2014. (2015). Inspectie van het Onderwijs,
Utrecht.
6
Kamerstuk 34 300 VIII, nr. 58.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

4

verschil van ten hoogste een half schooladvies tussen beide (bijvoorbeeld
een schooladvies vmbo-tl en een eindtoetsadvies vmbo-tl/havo). De
verschillen tussen schooladvies en eindtoetsscore komen daarmee
overeen met eerdere jaren. De inspectie constateerde in het Onderwijsverslag 2013–2014 bijvoorbeeld dat 63 procent van de leerlingen een
schooladvies had dat ten hoogste een half schooladvies afweek van de
eindtoetsscore.7 21 procent van de leerlingen scoorde ten minste een hele
schoolsoort lager op de eindtoets dan werd verwacht op basis van het
schooladvies. Voor deze leerlingen blijft het oorspronkelijke schooladvies
gelden voor de overgang po-vo. Nog eens 17 procent van de leerlingen
scoorde op de eindtoets ten minste een hele schoolsoort hoger dan werd
verwacht op basis van het schooladvies. Zij hadden bijvoorbeeld een
schooladvies havo en een eindtoetsadvies vwo.
Figuur 3. Eindtoetsadviezen vs. oorspronkelijke schooladviezen
Aantal
leerlingen (%)
Toetsadvies is ten minste een hele schoolsoort lager dan het schooladvies
Toetsadvies is een halve schoolsoort lager dan het schooladvies
Toetsadvies gelijk aan het schooladvies
Toetsadvies is een halve schoolsoort hoger dan het schooladvies
Toetsadvies is ten minste een hele schoolsoort hoger dan het schooladvies

21%
8%
48%
6%
17%

Voor die leerlingen waarvoor het toetsadvies ten minste een halve
schoolsoort hoger lag dan het oorspronkelijk schooladvies, moest de
basisschool dit jaar voor het eerst het schooladvies heroverwegen. Op
basis van een eigen professionele afweging kan de school beslissen om
het schooladvies naar boven toe bij te stellen. 23 procent van de
leerlingen kwam in aanmerking voor een heroverweging. Hiervan heeft
ongeveer één op de zes een bijgesteld advies gekregen van de basisschool. Landelijk betekent dit dat voor ruim 6.200 leerlingen die een
eindtoets hebben gemaakt, een herzien advies in BRON is geregistreerd.8
Dit komt landelijk neer op 4 procent van het totaal aantal schooladviezen.
Dit toont aan dat de bijstellingsmogelijkheid voor een substantieel aantal
leerlingen wordt benut. Tegelijk zien we dat scholen niet lichtvaardig hun
schooladvies bijstellen. Regionaal kunnen de cijfers variëren. In
Rotterdam heeft bijvoorbeeld 5,3 procent van de leerlingen een bijstelling
gekregen.
Publicatie van deze gegevens
Om ouders en leerlingen in staat te stellen een school te kiezen die bij hen
past en met de school een geïnformeerd gesprek aan te gaan over
onderwijskwaliteit, is het belangrijk dat de school transparant is. Hiervoor
moeten relevante gegevens over scholen openbaar beschikbaar, goed
vindbaar en bruikbaar zijn. Zoals ik heb aangegeven in de brief over
transparantie in het onderwijs die op 26 oktober jongstleden9 naar uw
Kamer is gestuurd, draagt een actieve openbaarmaking van informatie
over onderwijs bij aan een transparante onderwijssector. Vanaf dit
schooljaar leveren scholen via BRON meer gegevens aan DUO over de
eindtoets; deze gegevens worden voor iedereen beschikbaar gesteld als
7

De staat van het onderwijs: Onderwijsverslag 2013/2014 (2015), Inspectie van het Onderwijs,
Utrecht.
8
Uit gegevens van DUO bleek dat het herziene advies niet in alle gevallen door de school (goed)
aan BRON was aangeleverd. DUO heeft hierop een oproep gedaan om het herziene advies – op
de juiste manier – aan BRON aan te leveren. Dit heeft tot een verbetering geleid. Vanaf volgend
jaar worden verdere verbeteringen in de registratie doorgevoerd. Dit is ook van belang voor
beoordeling van de rendementsberekening VO.
9
Kamerstuk 31 293, nr. 273.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

5

open data via www.data.duo.nl. Ook zijn hier meer gegevens te vinden
over de schooladviezen die scholen hebben afgegeven in groep 8. Deze
gegevens zijn niet tot de individuele leerling herleidbaar.
Naleving wet- en regelgeving overgang po-vo 2015
In reactie op de motie-Ypma om al sneller inzicht te krijgen in de
ervaringen met de overgang po-vo sinds de Wet Eindtoetsing PO in
werking is getreden, heeft de inspectie op mijn verzoek een quickscan
uitgevoerd. De bevindingen daarvan treft u aan in bijlage 1 bij deze brief.
Hoewel deze quickscan geen representatief onderzoek betreft, is de
algemene indruk dat de plaatsing van leerlingen op scholen voor
voortgezet onderwijs goed is verlopen. De onderzochte vo-scholen
hebben vrijwel altijd conform de nieuwe wetgeving gehandeld. Daar waar
dit niet het geval was kwam dit door onduidelijkheid bij de scholen over
de regelgeving. De inspectie heeft de scholen die niet volledig conform
wet- en regelgeving handelden, hierop aangesproken. In de quickscan
heeft de inspectie ook de werking van plaatsingswijzers meegenomen. De
onderzochte plaatsingswijzers blijken volgens de inspectie allemaal te
voldoen aan de wetgeving. Deze plaatsingswijzers komen tot stand in
overleg tussen po en vo en werken in de praktijk goed.
In de quickscan worden knelpunten en verbeterpunten gesignaleerd ten
aanzien van de overgang van po naar vo. Deze neem ik serieus. Omdat
het hier gaat om een eerste en niet representatieve indruk over het
functioneren van de nieuwe regelgeving, zie ik nog geen aanleiding om de
regelgeving op specifieke punten aan te passen. Hiervoor wacht ik de
uitkomsten van de formele evaluatie van de wet af. Een tussenrapportage
hiervan zal begin 2017 naar uw Kamer worden gestuurd en gaat specifiek
in op de overgang po-vo. Hieronder ga ik puntsgewijs in op de door de
inspectie in de quickscan gesignaleerde knel- en verbeterpunten.
Organisatorische problemen bij vo-scholen bij bijgestelde basisschooladviezen
De inspectie constateert dat vo-scholen soms organisatorische problemen
ervaren bij het herplaatsen van leerlingen na een bijgesteld basisschooladvies. Ook de organisaties die de plaatsingswijzers opstellen, geven dit
als knelpunt aan. Mijn verwachting is dat scholen hier in de loop van de
komende jaren meer ervaring mee opdoen, zodat dit probleem zich
minder voor zal doen. Wanneer scholen uit ervaring weten dat gemiddeld
een bepaald percentage van de schooladviezen heroverwogen wordt,
kunnen ze daar bij de samenstelling van de brugklassen rekening mee
houden.
Verschillende signalen over het verloop van de plaatsing
Doordat het basisschooladvies leidend is geworden bij de overgang van
het po naar het vo, verloopt deze plaatsing volgens sommige vo-scholen
meer mechanisch dan voorheen. Er is volgens die scholen nu minder
contact tussen de basisschool en de school voor voortgezet onderwijs
over de best passende schoolsoort voor leerlingen. Anderzijds zijn er ook
signalen van basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs die het
tegenovergestelde aangeven. Zij zeggen vanwege deze regelgeving juist
meer contact met elkaar te hebben over de doorstroom van leerlingen van
primair naar voortgezet onderwijs. Dit is ook wenselijk voor het realiseren
van een doorlopende leerlijn en voor de «warme overdracht» van
leerlingen. De PO-Raad en de VO-raad zullen het belang van dit onderlinge contact in de voorlichting blijven benadrukken. Dit doen zij op hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

6

gezamenlijke website www.vanponaarvo.nl en via regionale bijeenkomsten.
Twijfel over onderbouwing van sommige basisschooladviezen
Sommige vo-scholen gaven daarnaast aan dat bepaalde leerlingen
volgens hen van de basisschool een hoger advies hebben gekregen dan
op grond van de gegevens uit het leerlingvolgsysteem van diezelfde
basisschool verwacht mag worden. De vo-scholen plaatsen dan weliswaar
in bijna alle gevallen de leerlingen volgens het basisschooladvies, maar zij
betwijfelen of alle leerlingen daarmee daadwerkelijk op de meest
passende plek in het voortgezet onderwijs terechtkomen. Zoals genoemd
in mijn brief Uitkomsten onderzoek sturen op cijfers van 27 oktober
jongstleden, komt deze zorg van vo-scholen ook in dat onderzoek terug.10
De nieuwe regelgeving vraagt van basisscholen dat zij betrouwbare
schooladviezen afgeven. Daartoe behoort ook dat professioneel wordt
omgegaan met druk van sommige ouders om een onrealistisch advies af
te geven. Het is nog te vroeg om hier nu al conclusies aan te verbinden.
Pas over enkele jaren wordt het duidelijk hoe deze leerlingen daadwerkelijk presteren in het vo en of de betreffende schooladviezen inderdaad
een correcte inschatting waren. Dit wordt dan ook meegenomen in de
formele evaluatie van de wet. Verder wil ik hierbij nog wijzen op de
uitkomsten van het onderzoek van de inspectie in 2014 naar de kwaliteit
van het basisschooladvies. De inspectie constateert in dit onderzoek dat
het basisschooladvies over het algemeen betrouwbaar is en zorgvuldig tot
stand komt.
Categorale gymnasia
Uit de quickscan van de inspectie komt naar voren dat categorale
gymnasia niet alle leerlingen met een vwo-advies zonder meer geschikt
vinden voor het gymnasium. Deze scholen achten het niet in het belang
van sommige leerlingen om hen toe te laten, ook omdat leerlingen die
uiteindelijk zouden moeten afstromen dit, vanwege het categorale
karakter van de school, niet op dezelfde school zouden kunnen doen. Het
is nu nog te vroeg om te weten of de leerlingen waar deze gymnasia nu
hun twijfels over hebben inderdaad leerlingen zijn die beter af zouden zijn
op een andere school. De op- en afstroom op categorale scholen,
waaronder gymnasia, is onderdeel van de meerjarige evaluatie van de
wet. Indien over een aantal jaren blijkt dat hier veel leerlingen afstromen,
kunnen er nadere maatregelen worden overwogen.
Vmbo-bb-advies en praktijkonderwijs
Ten slotte constateert de inspectie dat er leerlingen zijn die een vmbo-bb
schooladvies krijgen met een advies voor leerwegondersteuning, die
echter blijkens indicatiestelling bij de regionale verwijzingscommissie
beter thuis zouden zijn op het praktijkonderwijs. Deze leerlingen hebben
dan echter al een bindend schooladvies vmbo. Het uitgangspunt is dat de
po-school de beste inschatting kan maken of een leerling het niveau
aankan. Dit geldt ook voor de inschatting vmbo of pro. Indien vo-scholen
structureel te maken hebben met te hoge adviezen van po, kunnen po en
vo in gesprek over welke leerlingen het best passen op het vmbo en welke
op het pro. Deze ontwikkeling wordt ondersteund door de monitoring van
de betrouwbaarheid van de schooladviezen van deze leerlingen via de open afstroom in de eerste jaren.

10

Kamerstuk 31 289, nr. 266.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

7

Toelating en zorgplicht
Voor een paar onderzochte scholen geldt dat zij niet aan hun zorgplicht in
het kader van passend onderwijs hebben voldaan doordat zij geen andere
school hebben gezocht en gevonden voor leerlingen waarvoor zij zelf
geen passende ondersteuning konden bieden. De inspectie ziet erop toe
dat de scholen hun zorgplicht nakomen en treedt op bij concrete signalen
over scholen die dat niet doen. In de brief passend onderwijs die uw
Kamer op 25 september jongstleden heeft ontvangen, bent u hierover
nader geïnformeerd.11
Moment van overdracht onderwijskundig rapport (motie-Klaver)
Uw Kamer heeft op 21 april jongstleden de motie-Klaver aangenomen
(Kamerstuk 31 289, nr. 234). Op dat moment waren de inzichten uit de
quickscan van de inspectie nog niet beschikbaar. In de motie wordt de
regering verzocht zo spoedig mogelijk de regelgeving aan te passen opdat
het onderwijskundig rapport pas ná toelating van de leerling met de
school voor voortgezet onderwijs wordt gedeeld. Hiervan worden
leerlingen uitgezonderd die in het kader van passend onderwijs een extra
ondersteuningsbehoefte hebben of leerwegondersteunend onderwijs dan
wel praktijkonderwijs gaan volgen.
Het doel van de motie deel ik. De motie is ingediend om ervoor te zorgen
dat vo-scholen geen leerlingen in afwijking van het basisschooladvies
kunnen selecteren op basis van bijvoorbeeld onderliggende toetsgegevens uit het onderwijskundig rapport. Dat is niet wenselijk en mag ook
niet. De regelgeving schrijft immers sinds 2014 voor dat vo-scholen de
toelating moeten baseren op het basisschooladvies, en dus niet op andere
(onderliggende) gegevens uit dit rapport. Wanneer wordt vastgesteld dat
teveel scholen hier niet naar handelen, dan zal ik niet aarzelen de
regelgeving op dit punt aan te scherpen overeenkomstig de motie. Ik vind
het daarvoor echter nog te vroeg. Allereerst omdat we hier van doen
hebben met nieuwe regelgeving waar scholen het afgelopen jaar aan
hebben moeten wennen. En nog belangrijker, in de quickscan constateert
de inspectie dat bijna alle vo-scholen, ook in geval er twijfels bestaan over
de betrouwbaarheid van het advies van de basisschool, handelen volgens
de regelgeving. Daar waar dit niet voldoende gebeurt, spreekt de inspectie
scholen hierop aan. Dit blijkt in het eerste invoeringsjaar een effectieve
werkwijze. De quickscan biedt dus te weinig evidentie om te grijpen naar
het middel van wetswijziging. Vooraleer de gevraagde aanscherping van
de regelgeving al dan niet in gang te zetten, dient beter in beeld te zijn of
er daadwerkelijk op dit punt sprake is van een probleem dat onvoldoende
kan worden aangepakt met de huidige regelgeving en het toezicht op de
naleving daarvan. Dit inzicht wordt verkregen uit de systematische
meerjarige evaluatie van de effecten van de Wet Eindtoetsing PO. In het
kader van deze evaluatie verschijnt eind 2016 de uitkomst van een
diepteonderzoek naar de overgang van het primair naar voortgezet
onderwijs. De effecten en naleving van de gewijzigde regelgeving voor de
overgang van leerlingen in 2015 en 2016 worden daarbij in kaart gebracht.
Uw Kamer wordt daarover geïnformeerd. Op basis daarvan kan dan
weloverwogen worden besloten of en op welke wijze alsnog uitvoering
wordt gegeven aan de motie.
Ik hecht aan deze benadering omdat de in de motie gevraagde
aanscherping namelijk ook een «prijs» heeft. Een prijs in de vorm van het
buitensluiten van het voortgezet onderwijs bij de initiële afweging of een
leerling behoefte heeft aan extra zorg of ondersteuning in het voortgezet
11

Kamerstuk 31 497, nr. 177.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

8

onderwijs. Deze afweging wordt nu mede op basis van het onderwijskundige rapport steeds meer gezamenlijk gemaakt door de basisschool en
de school voor voortgezet onderwijs. Dit in het kader van de bevordering
van een doorlopende leer- en ontwikkelingslijn. De gevraagde aanpassing
van de regelgeving leidt er toe dat deze afweging voortaan alleen door de
basisschool wordt gemaakt. Het is namelijk de basisschool die dan
voorafgaande aan de toelating zelf moet inschatten of de desbetreffende
leerling een extra ondersteuningsbehoefte heeft of in aanmerking komt
voor leerwegondersteunend onderwijs dan wel praktijkonderwijs. Van
deze inschatting is afhankelijk of vervolgens vóór de toelating het
onderwijskundig rapport van de leerling mag worden verstrekt aan de
school voor voortgezet onderwijs. In veel gevallen zal de basisschool
goed inschatten of een leerling extra ondersteuning nodig heeft. Er zullen
echter zeker ook leerlingen zijn waarbij de basisschool dit niet of te laat
onderkent. De basisschool kan immers niet altijd even goed inschatten
wat de situatie is op de school voor voortgezet onderwijs, hoe het
ondersteuningsprofiel van die school eruit ziet en hoe de extra ondersteuningsmiddelen uit het samenwerkingsverband voortgezet onderwijs
worden verdeeld. Omdat het hierbij gaat om kwetsbare leerlingen
verdient het sterk de voorkeur dat de basisschool niet de enige is die de
initiële afweging maakt of de leerling in het voortgezet onderwijs extra
ondersteuning nodig heeft of niet. Het is immers de school voor voortgezet onderwijs die uiteindelijk verantwoordelijk is voor de juiste
ondersteuning van de leerlingen.
Dit nadelige effect van de gevraagde aanpassing van de regelgeving
onderstreept het belang van eerst beter inzicht krijgen in de feitelijke
werking van deze regelgeving. Dit inzicht is eind 2016 beschikbaar. Dan
kan alsnog de noodzaak en wenselijkheid van de aanpassing in
samenhang worden bezien, met inbegrip van het hiervoor beschreven
gevolg. In de tussentijd zal de inspectie natuurlijk actief blijven optreden
bij signalen dat de scholen niet volgens de geldende regelgeving
opereren.
Ontwikkeling adaptieve centrale eindtoets
Bij de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel Eindtoetsing PO
(Handelingen II 2012/13, nr. 65, item 9) in maart 2013 is afgesproken dat
per 2018 de centrale eindtoets leerlingen de mogelijkheid geeft te laten
zien wat hij of zij kan, zonder dat de leerkracht vooraf heeft bepaald op
welke van de twee beschikbare moeilijkheidsniveaus de leerling de toets
zal maken (Kamerstuk 33 157). Alle leerlingen hebben recht op een
inschatting van hun niveau dat onafhankelijk is van het oordeel van hun
leerkracht. De mogelijkheid om op basis van dit oordeel een leerling in te
delen voor deelname aan de centrale eindtoets B (basis) of de centrale
eindtoets N (niveau), komt daarom drie jaar na inwerkingtreding van de
wet te vervallen.
Tijdens deze wetsbehandeling heb ik aangegeven dat in plaats daarvan
wordt onderzocht of het mogelijk is dat er in 2018 een adaptieve centrale
eindtoets (ACET) beschikbaar is. Een eindtoets die digitaal bij leerlingen
wordt afgenomen. De mogelijkheid tot adaptief toetsen zorgt voor een
toets op maat waarbij tijdens de afname het niveau van de toets zich
aanpast aan het beheersingsniveau van taal en rekenen van de leerling. Ik
heb uw Kamer toegezegd dat u over de voortgang van de ontwikkeling en
implementatie van de ACET regelmatig wordt geïnformeerd. Het betreft
een ingrijpende aanpassing van de wijze waarop de centrale eindtoets
wordt ontwikkeld en afgenomen op scholen. Ik hecht er dan ook aan dat
de ontwikkeling en implementatie van de ACET gebeurt in nauwe
samenwerking met het scholenveld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

9

De voordelen van adaptief toetsen
Met deze vorm van toetsen op maat krijgen alle leerlingen in groep 8 de
gelegenheid te laten zien op welk niveau zij taal en rekenen beheersen. De
ACET wordt zo ingericht dat de school geen invloed uitoefent op de
(zwaarte van de) toets die de leerling maakt. Meer nog dan in de huidige
situatie is het mogelijk om te differentiëren: leerlingen met een vwo+
profiel kunnen beter in beeld worden gebracht; hetzelfde geldt voor
leerlingen met een perspectief lager dan vmbo-bb. De toets is daardoor
uitdagend voor iedere leerling. Ook kan door adaptief toetsen beter
worden aangesloten bij leerlingen met een disharmonisch profiel,
bijvoorbeeld leerlingen die sterk zijn in rekenen en relatief zwak in taal of
andersom. Door een digitale afname van een eindtoets nemen ook de
mogelijkheden toe om op termijn gebruik te maken van andere vraagvormen dan de huidige meerkeuzevragen in de centrale eindtoets.
Stand van zaken ontwikkeling en implementatie
Het CvTE heeft de opdracht gekregen zorg te dragen voor de realisatie en
een verantwoorde invoering en implementatie van de ACET. De tussenrapportage van het CvTE over de voortgang van dit proces treft u onder
bijlage 2 aan.12 De rapportage bevestigt dat de adaptieve toets in potentie
neerkomt op een inhoudelijke vooruitgang in het gebruik van toetsen.
Bovengenoemde voordelen hiervan worden in de rapportage door het
CvTE verder toegelicht.
In de tussenrapportage worden twee belangrijke conclusies getrokken
door het CvTE. Ten eerste, dat de inhoudelijke ontwikkeling van de ACET
mogelijk is. De ontwikkeling ligt op schema en de toets kan in april 2018
worden afgenomen.
Ten tweede concludeert het CvTE dat gezien de ontwikkeling op het
terrein van ICT, het mogelijk moet zijn dat een substantieel aantal scholen
in 2018 zowel technisch als organisatorisch klaar is voor een digitale
afname van de ACET. Deze conclusie is mede gebaseerd op de bevindingen uit een door Stichting Kennisnet recentelijk uitgevoerde
verkenning naar de stand van zaken van de ICT-infrastructuur in het
primair onderwijs.13 Deze verkenning is uitgevoerd in opdracht van de
PO-Raad en wordt in 2016 en 2017 herhaald.
Gezien deze conclusies is er alle reden om te blijven koersen op een brede
beschikbaarstelling en afname van de ACET vanaf 2018. Zoals in de
tussenrapportage (zie figuur 1, p. 8) is toegelicht, starten de deelnemende
leerlingen dan met een gemeenschappelijke starttoets (deel 1). Op basis
van de score wordt de leerling voor deel 2 en deel 3 doorgeleid naar een
op maat gesneden toets. Na 2018 wordt de ACET stapsgewijs verder
doorontwikkeld.
Hoewel de huidige inschatting is dat een substantieel deel van de scholen
in 2018 klaar is voor afname van de ACET, zullen er ook scholen zijn waar
dit nog niet het geval is. Voor deze scholen zal tijdelijk nog een papieren
versie van de centrale eindtoets beschikbaar zijn.
Verder heb ik nota genomen van de opmerking van het CvTE dat er op
weg naar 2018 nog wel aanzienlijke inspanningen voor de invoering nodig
zijn. Daarvoor is het belangrijk dat de geplande tweede try-out van de
ACET verbreed wordt tot enkele honderden scholen, zoals het CvTE
12

Naar een digitale adaptieve eindtoets per 2018, tussenrapportage ontwikkeling en implementatie, oktober 2015, CvTE, raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
13
Ict-infrastructuur en digitaal toetsen, Stand van zaken 2015 en te verwachten ontwikkelingen in
2018, september 2015, Stichting Kennisnet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

10

aangeeft. Het is essentieel dat de ontwikkeling van de ACET in nauwe en
directe samenwerking met de scholen plaatsvindt. De kwaliteit van de
ACET is daarbij gediend. Het CvTE heeft het belang daarvan goed op zijn
netvlies.
Speciaal (basis)onderwijs
Het perspectief van invoering van de ACET, biedt ook mogelijkheden voor
de leerlingen in het speciaal basisonderwijs (sbo) en het speciaal
onderwijs (so). Op dit moment geldt voor leerlingen in deze sectoren nog
geen verplichting tot het maken van een eindtoets. De WPO en WEC zijn
hiervoor al wel aangepast. In goed overleg met uw Kamer zijn de
desbetreffende bepalingen nog niet in werking getreden. Op vrijwillige
basis is deelname aan eindtoetsen wel mogelijk. Zo maakte 30 procent
van de leerlingen in het sbo afgelopen voorjaar een eindtoets.
Op basis van de hiervoor beschreven stand van zaken acht ik het haalbaar
om de verplichting van afname van een eindtoets in deze sectoren in te
voeren per 2018. In de tussenrapportage merkt het CvTE op dat de
sectoren hebben uitgesproken dat ook hun leerlingen recht hebben op het
maken van een eindtoets. In nauwe samenspraak met vertegenwoordigers uit het sbo en de diverse clusters uit het so, beziet het CvTE de
mogelijkheden om ook na 2018 de ACET qua structuur en vraagvormen
nog geschikter te maken voor de betrokken leerlingen. Bij de genoemde
try-out wordt daarbij ook geworven onder sbo- en so-scholen. Het
perspectief voor de invoering van de eindtoetsing is dus helder, maar de
definitieve beslissing hierover hoeft nu nog niet te worden genomen.
Deze zal ik laten afhangen van de nadere ontwikkelingen in 2016. Naar
aanleiding van de volgende tussenrapportage van het CvTE kan hierover
een geïnformeerd besluit worden genomen.
Positie van andere toetsaanbieders
De ACET is de doorontwikkeling van de centrale eindtoets. Deze ontwikkeling doet niets af aan de vrijheid van scholen om ook na 2018 te kiezen
uit de dan beschikbare eindtoetsen die zij het meest geschikt vinden voor
hun onderwijs. De ACET is dan één van de beschikbare opties. Het staat
iedere aanbieder van een andere eindtoets natuurlijk vrij om inhoudelijk
en technisch te werken aan de ontwikkeling van meer adaptiviteit. Dit is
een eigen inhoudelijke afweging, waarin ik niet treed. Wel hecht ik er aan
dat toetsaanbieders die hiervoor belangstelling hebben, desgevraagd
door het CvTE worden geïnformeerd en betrokken bij deze ontwikkeling.
Het CvTE is hiertoe ten volle bereid.
Deze bereidheid is met name van belang voor de inschakeling van het
afnameplatform Facet van DUO voor de ACET. Dit platform, dat voor het
vo en het mbo al wordt gebruikt voor het afnemen van digitale toetsen,
wordt ook geschikt gemaakt voor afname van de digitale eindtoets in het
po. Vanuit de gedachte van «open source», het platform is immers met
gemeenschapsgeld ontwikkeld, vind ik het belangrijk dat de aanbieders
van andere eindtoetsen desgewenst ook gebruik kunnen maken van dit
afnameplatform. In het licht van het gelijke speelveld voor alle aanbieders,
heb ik daarom het CvTE en DUO gevraagd te onderzoeken hoe en onder
welke voorwaarden Facet beschikbaar kan worden gesteld van andere
eindtoetsaanbieders in het primair onderwijs. Hiervoor worden deze
aanbieders ook geconsulteerd. In de volgende tussenrapportage, eind
2016, verwacht ik hierover een uitgewerkt voorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

11

Conclusie
De eerste inzichten in de werking van de Wet Eindtoetsing PO in het
invoeringsjaar 2014–2015 laten zien dat de invoering zonder noemenswaardige problemen is verlopen. Het gaat hierbij nog wel om eerste
inzichten. Een representatief beeld ontbreekt nog. De inzichten geven mij
echter geen aanleiding voor tussentijdse bijstelling van het beleid noch
van de wet- en regelgeving op dit punt.
Begin 2017 ontvangt uw Kamer de eerste tussenrapportage van de
formele evaluatie van de wet. Dit zal een representatiever beeld geven
vanuit zowel het basis- als het voortgezet onderwijs. Dit beeld zal
gebaseerd zijn op de uitvoeringspraktijk van twee volle schooljaren.
Tevens ontvangt u dan de volgende rapportage van het CvTE over de
ontwikkeling van de ACET. Op beide rapportages zal ik dan inhoudelijk
reageren.
De eindrapportage van de formele wettelijke evaluatie volgt begin 2019.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

12

Bijlage 1:

uitkomsten quickscan inspectie
Op 13 oktober 2015 heeft de Inspecteur-Generaal van het Onderwijs als
volgt aan mij bericht:
1. Aanleiding voor het onderzoek
Op 24 april heeft u mij verzocht een kleinschalig onderzoek uit te voeren
naar de eerste ervaringen van scholen met de nieuwe regels omtrent de
overgang en toelating van basisschoolleerlingen tot het voortgezet
onderwijs. Dit ter uitvoering van de op 3 maart 2015 door de Tweede
Kamer aangenomen motie van het lid Ypma. Hierbij ontvangt u de
resultaten van dit onderzoek. Dit is een eerste indruk van de ervaring van
vo-scholen met de nieuwe regels omtrent de overgang en toelating van
basisschoolleerlingen tot het voortgezet onderwijs. Ik hecht er belang aan
om te melden dat het geen representatief onderzoek is.
2. Resultaten van het onderzoek
Het onderzoek valt uiteen in twee hoofdvragen. Deze worden hieronder
beantwoord. Voor de uitgebreide resultaten van het onderzoek verwijs ik u
naar het laatste deel van deze bijlage.
Hebben vo-scholen zich bij de plaatsing van leerlingen gehouden
aan de nieuwe wetgeving?
Uit het onderzoek komt naar voren dat de plaatsing van leerlingen op
scholen voor voortgezet onderwijs goed is verlopen in de zin dat de
vo-scholen volgens de nieuwe wetgeving hebben gehandeld. Wij
signaleren echter in ons onderzoek ook meerdere knelpunten en verbeterpunten. Op de onderzochte scholen is 2% van de aangemelde leerlingen
niet geplaatst. De redenen voor het niet plaatsen zijn voor het overgrote
deel conform de wet- en regelgeving. Denk hierbij aan het feit dat het
schooladvies niet overeenkomt met de aangeboden schoolsoort of het feit
dat de vo-school de ondersteuning niet kan bieden die de leerling nodig
heeft.
De vo-scholen ervaren de volgende knelpunten in de nieuwe wetgeving:
– In het onderzoek is naar voren gekomen dat na de eindtoets ongeveer
vier procent van de schooladviezen is bijgesteld naar boven. Dit
betekent voor vo-scholen dat zij in een heel laat stadium wijzigingen in
hun aanmeldingen krijgen of leerlingen zien vertrekken (die zich
vervolgens aanmelden op andere vo-scholen). Vaak zijn klassen al na
de eerste plaatsingsronde geformeerd en is de personeelsformatie
vastgesteld. Plaatsing van leerlingen met een herzien schooladvies
leidt dan tot verschuivingen in de klassensamenstelling. Soms is er
door de klassengrootte geen plaats meer en moeten leerlingen
uitwijken naar een andere vo-school.
– De vo-scholen plaatsen weliswaar in bijna alle gevallen de leerlingen
volgens het schooladvies, maar sommige vo-scholen betwijfelen of
alle leerlingen daarmee op een passende plek in het onderwijs
terechtkomen. Bij plaatsing blijkt dat sommige leerlingen een hoger
advies hebben dan op grond van de gegevens uit het leerlingvolgsysteem verwacht mag worden.
– Vo-scholen geven aan dat de plaatsing veel mechanischer verloopt dan
vroeger. Toen hadden zij veel meer overleg met de basisscholen met
als doel om samen te bepalen wat het meest geschikte niveau is voor
een bepaalde leerling. Nu lijkt dat overleg door de nieuwe wetgeving
overbodig gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

13

–

Categorale gymnasia zijn verplicht om leerlingen met een vwo
schooladvies te plaatsen, maar het aanbod op categorale gymnasia is
niet voor al deze leerlingen passend. De gymnasia zijn door de nieuwe
wetgeving niet goed in staat om leerlingen te plaatsen die geschikt zijn
voor deze opleiding. Dit is niet in het belang van die leerlingen.

Hoe hebben de plaatsingswijzers gewerkt?
In veel regio’s hebben de gezamenlijke besturen/scholen een plaatsingswijzer opgesteld die het po houvast biedt om een goed schooladvies op te
stellen en het vo vertrouwen geeft in de kwaliteit van dat advies. Hierin
staan ook de afspraken die scholen hebben gemaakt om de overgang van
po naar vo zo soepel mogelijk te laten verlopen.
Uit de steekproef in het voorjaar bleek dat niet alle plaatsingswijzers
voldeden aan de nieuwe wetgeving. Dit kwam veelal door onbekendheid
met de veranderingen. Bovendien was nog niet tot iedereen doorgedrongen dat een «leidend» basisschooladvies betekent dat het bindend is.
De onderzochte plaatsingswijzers zijn door de regio’s zelf snel aangepast
en voldoen nu aan de wetgeving.
Ook in het huidige onderzoek hebben we een aantal plaatsingswijzers
onderzocht. We concluderen dat deze plaatsingswijzers tot stand komen in
goed overleg tussen po en vo en in de praktijk goed werken. Hier blijkt
ook dat de plaatsing van leerlingen na de heroverweging als knelpunt
wordt ervaren.
3. Verbeterpunten voor plaatsingsprocedure en plaatsingswijzers
Uit ons onderzoek en uit ontvangen signalen, zien we dat de nieuwe
regelgeving een aantal effecten met zich mee brengt die wij graag onder
uw aandacht brengen. Daarnaast zien wij mogelijkheden voor verbetering.
– Enkele scholen baseren hun plaatsing niet alleen op het schooladvies,
maar betrekken daar ook de onderliggende gegevens uit het leerlingvolgsysteem bij. Het is goed als vo-scholen kennis nemen van de
informatie uit het leerlingvolgsysteem, maar het is niet de bedoeling
dat zij op basis van die informatie de leerling niet plaatsen volgens het
schooladvies. In een enkel geval is dat wel gebeurd.
– Enkele leerlingen zijn niet geplaatst volgens schooladvies, omdat de
vo-school van mening is dat de basisschool het schooladvies
onvoldoende heeft onderbouwd. In dergelijke situaties is overleg
tussen po en vo nodig, maar de vo-school kan niet eenzijdig besluiten
om het schooladvies te negeren. Ook dit is in een enkel geval gebeurd.
– In sommige regio’s zijn afspraken gemaakt om uitsluitend enkelvoudige schooladviezen op te stellen, maar dat betekent niet dat dubbele
schooladviezen niet zijn toegestaan. Daarover heerst nog enige
onduidelijkheid bij scholen. We kwamen in ons onderzoek ook enkele
situaties tegen waarbij een enkelvoudig schooladvies aangevuld werd
met een plaatsingsadvies. Bijvoorbeeld: Een leerling krijgt een
enkelvoudig havo schooladvies en een havo/vwo plaatsingsadvies. Dit
is niet in strijd met de wetgeving, maar we vragen ons af of in zo’n
geval niet een dubbel schooladvies moet worden uitgebracht.
– Met de Wet Passend Onderwijs is de zorgplicht voor vo-scholen
ingevoerd. In enkele plaatsingswijzers en bij het toelatingsbeleid van
vo-scholen zien we dat op dit punt de wetgeving niet wordt nageleefd.
Vo-scholen laten leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben niet
toe, omdat zij de ondersteuning die een leerling nodig heeft niet
kunnen bieden. Bij deze leerlingen heeft de vo-school een zorgplicht
om een andere vo-school voor deze leerling te vinden en we zien dat
deze zorgplicht niet altijd wordt nageleefd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

14

–

In het vmbo zien we dat er leerlingen zijn die een vmbo-b schooladvies
krijgen met een advies voor leerwegondersteuning. Scholen vragen
voor deze leerlingen een indicatiestelling aan bij de regionale
verwijzingscommissie; vaak blijkt dan dat deze leerlingen beter thuis
zijn op het praktijkonderwijs. Maar deze leerlingen hebben dan al een
bindend schooladvies vmbo-b.

Achterliggende gegevens
1. Plaatsingsprocedure scholen voor voortgezet onderwijs
De inspectie heeft bij vo-scholen een vragenlijst afgenomen over de
plaatsingsprocedure.14
Uit deze vragenlijsten volgt het volgende algemene beeld.
Plaatsing
68 vo-scholen hebben de vragenlijst ingevuld. 30 van deze scholen
hebben alle aangemelde leerlingen geplaatst, 38 scholen niet (zie tabel 1).
Twee procent van alle aangemelde leerlingen is niet geplaatst.
De belangrijkste redenen hiervoor zijn dat het schooladvies niet
overeenkomt met de aangeboden onderwijssoort of dat de ondersteuning
die een leerling nodig heeft niet past binnen het ondersteuningsprofiel
van de school.
In een klein aantal gevallen heeft de school de leerling niet geplaatst,
omdat ze een goede onderbouwing misten of omdat het schooladvies niet
aansloot bij de gegevens van het leerlingvolgsysteem. De inspectie heeft
de scholen erop gewezen dat het schooladvies bindend is.
Tabel 1
Heeft u alle leerlingen die zich hebben aangemeld voor deze
vestiging op deze vestiging geplaatst?
Nee
Ja
Totaal

Aantal

percentage

38
30
68

56%
44%
100%

Bij de scholen die niet alle leerlingen hebben geplaatst gaat het over het
algemeen over een of enkele leerlingen, maar bij een paar scholen betreft
het een grote groep (20 of meer leerlingen). Uit ons onderzoek blijkt dat
dit komt door leerlingen die een lager schooladvies hebben dan de
onderwijssoort waarvoor ze zijn aangemeld.
Lager en hoger plaatsen
Het onderzoek wijst verder uit dat een klein aantal scholen de aangemelde
leerlingen lager heeft geplaatst dan het schooladvies. Het gaat daarbij
meestal om een tot twee leerlingen per school. De reden voor het lager
plaatsen is dan vooral omdat ouders hierom verzocht hebben.
Een kwart van de scholen geeft aan dat ze leerlingen hoger geplaatst
hebben dan het schooladvies, omdat ze meer potentie in de leerling zien
op basis van de gegevens uit het leerlingvolgsysteem. Sommige van deze
scholen hebben leerlingen met een dubbel schooladvies op het hoogste
niveau van dit advies geplaatst en duiden dat aan als hoger plaatsen. In
14

Wanneer er over een school gesproken wordt, is dit een vestiging is van deze school. Het kan
een hoofdvestiging zijn of een nevenvestging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

15

feite is hier geen sprake van hoger plaatsen aangezien het niveau waarop
geplaatst is deel uitmaakt van het schooladvies.
Plaatsing na centrale eindtoets
58 scholen konden aangeven hoe het is verlopen met de plaatsing van
leerlingen na het heroverwegen van het schooladvies. 45 van deze
scholen kregen te maken met een of meer aangepaste schooladviezen. Op
een school werd bij 13 procent (52 leerlingen) van de reeds geplaatste
leerlingen het schooladvies aangepast.
Niet alle scholen hebben de leerlingen vervolgens geplaatst op basis van
het aangepaste schooladvies vanwege de volgende redenen:
– school biedt de schoolsoort niet aan;
– ouders hebben de leerling aangemeld bij een andere school;
– de klassen van het gevraagde niveau waren vol.
Uit het onderzoek komt naar voren dat in totaal 389 leerlingen een
bijgesteld schooladvies hebben ontvangen na de centrale eindtoets. Dat is
ongeveer 4 procent van de totaal aantal geplaatste leerlingen op de 45
scholen die te maken hadden met bijgestelde schooladviezen.
2. Werking van de plaatsingswijzers
In de eerste maanden van 2015 heeft de inspectie steekproefsgewijs
gekeken naar regionale plaatsingswijzers en naar informatie die scholen
over toelating op hun website hebben gepubliceerd. In dit onderzoek
hebben we elf plaatsingswijzers geanalyseerd op de aansluiting bij de
nieuwe wet- en regelgeving. Tevens is bij 34 scholen het toelatingsbeleid
dat beschreven staat op hun website geanalyseerd.
Het overgrote deel van de plaatsingswijzers (acht van de 11) en een klein
deel van de onderzochte scholen (vijf van de 34) toont aan dat vo-scholen
het schooladvies niet accepteren als het van onvoldoende kwaliteit is of
de onderliggende gegevens het schooladvies niet ondersteunen. Twaalf
van de 34 scholen stelden naast het schooladvies extra toelatingscriteria
zoals gegevens uit het leerlingvolgsysteem, cito eindtoets of cognitieve
gegevens van leerlingen.
De inspectie heeft contact opgenomen met de besturen en scholen
waarbij de plaatsingswijzer dan wel het toelatingsbeleid niet voldeed aan
de wet- en regelgeving. Veelal bleek sprake van onvoldoende bekendheid
met de nieuwe regelgeving. Deze besturen en scholen hebben opdracht
gekregen dit te herstellen en in alle gevallen zijn de plaatsingswijzers
en/of het toelatingsbeleid aangepast. In mei 2015 heeft de inspectie deze
steekproef dan ook afgerond.
In september hebben we bij vier organisaties de werking van de plaatsingswijzers onderzocht. Hieruit blijkt dat de plaatsingswijzers naar
behoren hebben gewerkt. Deze vier regio’s maken al langere tijd gebruik
van een plaatsingswijzer die zij in goed onderling overleg tussen po en vo
vaststellen. De plaatsingswijzer is een hulpmiddel bij het opstellen van het
schooladvies en de plaatsing van de leerlingen in het voortgezet
onderwijs en helpt bij het opbouwen van vertrouwen tussen po en vo.
Bij alle vier plaatsingswijzers hebben het po en vo met elkaar afgesproken
dat er een enkelvoudig schooladvies wordt gegeven. Hierbij kan in
sommige gevallen de basisschool naast het schooladvies ook een
plaatsingsadvies geven, bijvoorbeeld: schooladvies is mavo en het
plaatsingsadvies is mavo/havo. In een enkel geval mag de basisschool

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

16

ook een dubbel advies geven als het echt nodig is. Er worden verschillende redenen gegeven voor een eenduidig enkelvoudig schooladvies. In
twee regio’s geeft men aan dat het geven van een enkelvoudig advies een
leerkracht scherpt in het geven van dit advies. Zo krijgen ook echt alleen
de leerlingen waar de docent twijfel over heeft een dubbel advies. In een
andere regio wordt het resultatenmodel van de inspectie genoemd als
reden voor de afspraak om een enkelvoudig advies op te stellen.
Het belang van een passende plek voor elk kind in het voortgezet
onderwijs staat in de plaatsingswijzers voorop. Daarom wordt er gekeken
naar meer schooljaren dan alleen groep 8 en spelen ook zaken mee als
sociaal-emotionele ontwikkeling, werkhouding, doorzettingsvermogen en
gezinssituatie.
In drie regio’s heeft de heroverweging van het schooladvies na de
eindtoets tot knelpunten geleid. Vooral in het vormen van klassen en de
toewijzing van lessen aan leraren Ook is niet voor alle basisscholen
duidelijk dat heroverweging van het advies niet per se hoeft te leiden tot
aanpassing van het schooladvies, maar dat het schooladvies ook hetzelfde
kan blijven.
De nieuwe wetgeving heeft niet geleid tot enorme aanpassingen in de
plaatsingswijzers. Wel overheerst het gevoel dat scholen voor voortgezet
onderwijs door het bindend schooladvies buitenspel worden gezet; de
vo-school kan immers niet meer kijken wat de beste plek is voor een
leerling, maar moet plaatsen volgens het schooladvies.
3. Signalen over het schooladvies en plaatsing van leerlingen
De inspectie heeft via het Loket Inspectie van het Onderwijs signalen en
vragen ontvangen van ouders en van scholen over de toelating van
leerlingen tot een school voor voortgezet onderwijs en over de (totstandkoming van) schooladviezen van basisscholen. Tevens hebben wij
gekeken naar signalen uit de media en ontvingen wij signalen van de
Ouders en Onderwijs (voorheen de Landelijke Ouderraad).
Er zijn in totaal zestien signalen binnengekomen over mogelijke
problemen met betrekking tot de plaatsing van leerlingen op vo-scholen.
We hebben met veertien vo-scholen contact opgenomen. Bij vier scholen
bleek dat de regels correct werden toegepast en acht scholen hebben de
informatie over de toelating aangepast. Met één school gaan we nog in
gesprek en één signaal is in het contact over de plaatsingswijzer meegenomen. Bij twee signalen heeft de inspectie geen contact opgenomen,
omdat niet duidelijk werd over welke vo-school het signaal werd
ingediend.
Meest gehoorde klacht was dat de vo-school naast het schooladvies keek
naar gegevens uit het leerlingvolgsysteem en/of onderwijskundig rapport.
Een deel van de signalen betrof de totstandkoming van het basisschooladvies: ouders die van mening verschillen met de basisschool over het
schooladvies en ouders die zich beklagen dat het schooladvies niet naar
boven wordt bijgesteld als de eindtoets hoger uitvalt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 289, nr. 272

17