4
Onderzoeksresultaten over COVID-19
bij nertsen
Aan de orde is het debat over onderzoeksresultaten over
COVID-19 bij nertsen.
De voorzitter:
Aan de orde is het debat over onderzoeksresultaten over
COVID-19 bij nertsen.
Ik heet de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en
de staatssecretaris, nog wel, van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van harte welkom, evenals de woordvoerders.
Voordat ik het woord geef aan de heer De Groot als eerste
spreker wil ik melden dat jullie de mogelijkheid hebben om
twee interrupties in tweeën te doen, of vier vragen te stellen.
Dat mag ook, dus één vraag, of twee vragen, maar vier
maximaal.
Dan geef ik nu het woord aan de heer De Groot namens
D66.

De heer De Groot (D66):
Voorzitter. D66 vindt het houden van dieren voor hun bont
verwerpelijk. Het was ook D66-minister Brinkhorst in 2002
die als eerste voorstelde om de nertsenhouderij te beëindigen.
Vandaag gaat het over de besmettingen. Als er één les is
uit de dierziektes die Nederland heeft gehad, varkenspest,
MKZ en ook de vogelgriep, dan is het dat je eerst de meest
vergaande maatregel neemt en vervolgens gaat uitzoeken
hoe het zit met de ziekte, uit voorzorg. Waarom is dit niet
gebeurd? Waarom heeft het vijf weken geduurd voordat
de bedrijven werden geruimd?
En dan: hoe verder? D66 zou de nertsenhouderijen liever
vandaag sluiten, zeker de geruimde bedrijven, maar we
leven ook in een rechtsstaat en dat heeft een consequentie.
Als de politiek besluit tot het saneren van een bedrijfstak,
dan kun je dat op twee manieren doen: of met een lange
overgangstermijn, of je zult de schade moeten vergoeden.
Bij nertsenhouders is gekozen voor een lange overgangstermijn van twaalf jaar. Gelet op de marktsituatie doe je
nertsenhouderijen op dit moment geen groter plezier door
te zeggen dat ze nu dicht moeten. Dan hebben ze een lange
overgangstermijn gehad en een zak met geld meegekregen.
Er ligt een regeling met flankerend beleid, die bijna klaar
is, een sloopregeling, dat soort zaken. Kan de minister in
deze regeling trappen inbouwen, waardoor het loont om
eerder te stoppen, zodat nertsenhouders worden gestimuleerd om zo snel mogelijk te stoppen? Op dit moment is de
markt voor pels zeer slecht. Het neveneffect hiervan is dat
het voor een houder lonend lijkt om te worden geruimd.
Heeft de minister misschien de onkostenvergoeding te hoog
vastgesteld? Waarom bouwt de minister geen drempel in
van bijvoorbeeld 30% in de vergoeding? Want zelfs een
bollenteler die gebruikmaakt van een financiële tegemoetkoming in verband met corona, moet zelf nog 30% van het

Tweede Kamer

verlies dragen, om nog maar te zwijgen van een zelfstandig
ondernemer of een kunstenaar.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik heb een vraag aan D66, want de heer De Groot schetste
zojuist dat er twee opties zouden zijn. Als de overheid
besluit dat deze sector niet langer kan voortbestaan in
Nederland, is er of een overgangstermijn of uitkoop. Tot
zover snappen wij elkaar. Maar nu is er een andere situatie.
Nu is het kabinet op basis van de Wet publieke gezondheid
heel ingrijpend gaan treden in menselijke vrijheden,
grondrechten, maar ook ondernemersvrijheden; sportscholen dicht, restaurants dicht. Ik vroeg me af waarom D66 niet
verwijst naar deze uitzonderlijke situatie omdat compensatie
volgens mij niet meer in die twee schema's hoeft te zitten
waar D66 het over had. Gelet op het belang van de volksgezondheid op basis waarvan het kabinet treedt in de ondernemersvrijheid is er ook compensatie, maar niet zo ruimhartig, langs de lijnen van de steunpakketten die het kabinet
ook voor andere sectoren heeft gemaakt.
De heer De Groot (D66):
Ik zou zeggen: laten we dit onderzoeken. Ik vraag het kabinet
bij dezen om dat te doen en dit zeer serieus na te gaan.
Voor zover ik heb kunnen nagaan, en ik ben bij verschillende
juristen in de fractie langs geweest, zul je de schade op de
een of andere manier moeten vergoeden. Als dat niet zo
blijkt te zijn, op grond van de wet die u noemt, dan is daar
zeker met D66 over te praten.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik zit te luisteren naar D66 en ik denk: zit D66 er nu niet een
beetje star in? Stel dat er een manier is om zo snel mogelijk
te stoppen met de nertsenhouderijen, dan moet je dat toch
doen? Het is toch ongehoord dat er straks stallen geruimd
worden, maar vervolgens weer met nertsen worden gevuld.
Dat wil denk ik bijna niemand. Je moet kiezen tussen: gaan
we dat wel regelen of gaan we dat niet regelen, omdat het
geld kost? Omdat D66 vindt dat er geen cent extra naar de
nertsenhouders mag, bijvoorbeeld omdat ze al heel veel
geld hebben verdiend of omdat er een overgangstermijn
is afgesproken of wat dan ook? Heeft D66 dan liever dat die
stallen weer gevuld worden?
De heer De Groot (D66):
Dat is echt een dilemma. Dat is echt oprecht een dilemma.
Dat willen we niet. Maar bij u thuis geeft u elke euro maar
één keer uit, neem ik aan. Als we dit gaan doen en als we
gaan doen wat GroenLinks zegt, dan gaan bij alle nertsenhouders de vlaggen omhoog, terwijl in heel Nederland bij
alle ondernemers de vlaggen halfstok hangen. Dan gaat u
200 à 250 miljoen euro naar 140 nertsenhouders brengen.
Vindt u dat verantwoord? Vindt u dat een verantwoorde
omgang met belastinggeld? Kunnen we dat geld niet veel
beter steken in de natuur of in de culturele sector? Of is het
en-en-en, en heeft u thuis een geldpers?
De voorzitter:
Het was een vraag aan u. Straks komt mevrouw Bromet
aan de beurt.

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-1

De heer De Groot (D66):
Ik zeg dat het een dilemma is, voorzitter.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Het is een dilemma, en het dilemma is helemaal groot
omdat de heer De Groot het helemaal niet heeft over de
dieren die hiervan het slachtoffer worden. Er wordt geld
afgewogen en er wordt gesproken over de nertsenhouders
die dan straks te veel geld zouden krijgen en er wordt
gezegd dat de vlaggen uitgaan. Dat zal allemaal wel, maar
tegelijkertijd worden die stallen straks weer gevuld en zijn
weerloze dieren die voor bont gekweekt worden het
slachtoffer van deze situatie.
De heer De Groot (D66):
Daar vinden GroenLinks en D66 elkaar. Absoluut. Want het
is niet voor niets D66 geweest dat altijd, vanaf 2002, heeft
voorgesteld om de nertsenhouderij te stoppen, niet alleen
vanwege dierenwelzijn, maar ook omdat het volgens ons
gewoon ethisch niet verantwoord is om nertsen te houden.
Ik blijf erbij: GroenLinks zou er goed aan doen om te
beseffen wat de financiële consequentie is. GroenLinks is
toch ook, net als D66, een partij die de rechtsstaat in ere
houdt? Er zijn voorbeelden van waar dat heel goed uitkwam,
bijvoorbeeld bij Urgenda. Gaat u nu opeens de rechtsstaat
opzijschuiven?
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
GroenLinks wil graag problemen oplossen. We hebben een
groot probleem met de nertsenhouderij in Nederland. Er
wordt al jarenlang — veel te lang — gesproken over het
sluiten van de nertsenfokkerijen. Ik zal straks in mijn bijdrage vertellen hoelang GroenLinks daar al voor pleit. Er
wordt al jaren over gesproken en er wordt gewacht tot het
einde van die fokkerijen. Wat GroenLinks betreft mag dat
gemeenschapsgeld kosten. Wij vinden elke dag dat een
dier te lang in zo'n hok zit onverantwoord.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Volgens mij staan wij hier vandaag niet om met elkaar te
belijden dat we tegen de nertsenfokkerij zijn, want dat zijn
we. Dat geldt voor de heer De Groot en voor GroenLinks.
Er is een overgangsregeling aangenomen. We staan hier
omdat het houden van nertsen in deze tijd een groot
gezondheidsrisico met zich meebrengt, voor de dieren,
maar zeker voor de mensen op de bedrijven en voor ons
allemaal. Het valt mij op dat de heer De Groot daar helemaal
niet over spreekt. Dat kleurt natuurlijk wel de vervolgacties
waarvan hij vindt, of waarvan wij vinden, dat ze genomen
moeten worden. Mijn vraag aan hem is deze. Als wij kijken
naar de grote gezondheidsrisico's, wetende dat er miljoenen
dieren nu in hokken zitten — het RIVM zegt feitelijk "er kan
zich een reservoir aan virus vormen in die stallen" — hoe
weegt de heer De Groot dan zijn bezwaren en dilemma's
rond een overgangsregeling of een compensatieregeling
ten opzichte van de gezondheidsrisico's voor ons allemaal?
Zou dat laatste niet voorop moeten staan? Want daarom
zit de heer De Jonge hier. Ik hoop dat hij ook mijn pleidooi
ondersteunt.

Tweede Kamer

De heer De Groot (D66):
Absoluut, voorzitter. Dat is ook de reden waarom D66 er
heel erg kritisch over is dat besmette bedrijven niet meteen
werden geruimd, vanwege de gezondheid en vanwege de
zorg van bewoners. Zeker door die haarden rondom Boekel,
waar allerlei mensen ook door de Q-koorts zijn getroffen.
Dus de noodzaak om gezondheid op één te zetten, ook in
de communicatie, deelt D66. Dus ook: besmette bedrijven
meteen ruimen. Daar vinden we elkaar in, vanwege de
volksgezondheid.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Gisteren kregen we een brief van de minister dat er weer
bij vier fokkerijen besmettingen zijn aangetroffen. Dat is
ook niet heel verwonderlijk. Al die bedrijven liggen vrij dicht
bij elkaar. Zou het dan in het belang van de volksgezondheid
niet veel beter zijn om veel breder te kijken dan de heer De
Groot doet, en te zeggen: misschien is dit het moment om
de nertsenfokkerij in Nederland gewoon een halt toe te
roepen en de bedrijven te vragen te stoppen? Ik begrijp
heel goed dat het voor sommige mensen heel ingrijpend
is.
De heer De Groot (D66):
Zover ben ik nog niet. Ik heb duidelijk gezegd dat het een
dilemma is. Liever vandaag dan morgen sluiten, maar ook
die rechtszaak speelt een rol en wij moeten op dit moment
ook zuinig zijn met belastinggeld. Dan gaan we 200 tot 300
miljoen naar 140 nertsenhouders brengen. Dat vind ik een
ongelofelijke hoop geld voor een tak van sport die over drie
jaar sowieso gesloten wordt.
De voorzitter:
Dan stel ik voor dat u verdergaat.
De heer De Groot (D66):
Voorzitter. D66 vindt de ruime tegemoetkoming niet uit te
leggen aan andere ondernemers. Ik zei dat al. Nertsenhouders dragen niet bij aan het diergezondheidsfonds. Dat is
een soort spaarpotje, gevuld door de sector, om ze te
compenseren bij een dierziekte. D66 vindt het logisch dat
nertsenhouders zelf op zo kort mogelijke termijn ook
financieel gaan bijdragen aan dat diergezondheidsfonds.
Hoe staat de minister hiertegenover?
Voorzitter. Dan de slachthuizen. Al sinds het begin van de
crisis half maart bereiken mij geluiden uit slachthuizen dat
de medewerkers en zelfs de controleurs zich niet voldoende
hielden aan de regels van het RIVM. Ik heb die geluiden
toen meteen doorgegeven aan de minister. Wat was er
logischer geweest dan toen meteen al de NVWA te verzoeken om niet alleen toe te zien dat de voedselveiligheid wordt
gehanteerd, maar ook de regels van het RIVM? Waarom
heeft dat zo lang geduurd? En waarom gaan die signalen
over het niet-houden aan de regels door slachthuizen tot
op de dag van vandaag door? Ik heb de minister daar ook
deze week weer op gewezen.
Het gevolg liet zich raden. Op 24 mei was het ene grote
slachthuis van Vion besmet en een paar dagen later was
het andere grote van Van Rooi aan de beurt. Toen kwam
er een goed gesprek tussen de minister en de slachthuizen,

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-2

want de vertegenwoordigers van de slachthuizen bleven
maar beweren "wij houden ons aan de regels". De dag
daarop moest de politie nota bene constateren dat er achttien busjes vol medewerkers op weg waren naar het
slachthuis van Vion. Het is echt een schande. En nog gekker:
de medewerkers van het ene bedrijf die in quarantaine
hadden moeten zitten, gingen een paar dagen later bij het
andere slachthuis weer aan het werk.
Voorzitter. Dat kán echt niet! Het is onacceptabel dat
slachthuizen zich niet aan de regels houden. Daarom moet
een verantwoordelijkheid voor een eventueel tijdelijk fokverbod bij hen komen te liggen. D66 wil niet dat boeren de
dupe worden op het moment dat er te weinig slachtcapaciteit is en dat je moet zorgen dat de stallen niet te vol raken.
Maar D66 wil ook niet dat ook dat weer op het bordje van
de overheid komt te liggen.

De voorzitter:
U was met een afronding bezig?
De heer De Groot (D66):
Voorzitter, ik rond af. D66 is kritisch op de aanpak bij zowel
de slachthuizen als bij de nertsen. Je ziet eigenlijk één
overeenkomst: er is te lang gewacht. Er wordt eerst nog
onderzocht en er wordt eerst nog gewacht. Dat heeft als
resultaat dat er bedrijven zijn waar tot 90% van de nertsenpopulatie besmet is geraakt. We weten inmiddels dat dat
een reservoir is en dat dat gevaarlijk is voor de volksgezondheid. Hetzelfde geldt voor de slachthuizen: signalen zijn te
lang genegeerd. Ik ben benieuwd naar de uitleg van het
kabinet hierover.
Dank u wel.

Voorzitter. Ik rond af.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Even over dat fokverbod. De Partij voor de Dieren heeft
meteen aan het begin van de coronacrisis gewaarschuwd.
Met die maatregelen kon je zien aankomen dat mensen ziek
thuis zouden moeten gaan zitten, vanwege de richtlijnen.
Dan weet je dat én slachterijmedewerkers én toezichthouders gaan uitvallen. Dan weet je ook dat dat gevolgen heeft
voor het aantal dieren dat kan worden geslacht. Dus kom
met fokbeperkingen. Toen heeft de minister gezegd "ik
overleg dat wel met de sector". De sector zelf riep "schande,
schande, schande", dus de boeren hebben zelf niks gedaan.
En nu zegt D66 "we moeten dit probleem niet op het bordje
van de boeren gaan schuiven". Waar is de verantwoordelijkheid van die sector zelf, die een oproep tot beperking
van de fok wegzette als totaal schandalig, en nu zegt: "voor
ons is het wel heel zielig als er een varkensslachterij dichtgaat".
De heer De Groot (D66):
Het waren de vertegenwoordigers van de varkenssector
zelf die een paar weken geleden al zeiden "als dit zo doorgaat, hebben we binnen twee weken overvolle stallen".
Voor D66 …

De voorzitter:
Dank u wel, meneer De Groot. Dan geef ik nu het woord
aan mevrouw Ouwehand namens de Partij voor de Dieren.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Voorzitter, dank u wel. Toen de coronacrisis uitbrak in
Nederland heeft het kabinet ingrijpende maatregelen
genomen, met een ingrijpende inperking van vrijheden.
Grondrechten gingen aan de kant en er werd ingegrepen
in de ondernemersvrijheid. Sportscholen moesten dicht.
Restaurants moesten dicht. Er werd zelfs ingegrepen in een
directe levensbehoefte van mensen: de behoefte aan
nabijheid en lichamelijk contact. Iedereen werkte eraan
mee, omdat je niet alleen maar je eigen gezondheid probeerde te beschermen, maar vooral omdat je kwetsbare
mensen niet in gevaar wilde brengen. We deden er allemaal
aan mee.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ja, nú. Maar in het begin niet.

En toen kwamen de luchtvaart, de slachthuizen en de nertsenfokkerij. Toen was het kabinet ineens helemaal niet meer
zo streng. Dat is om te beginnen problematisch omdat je
mensen zelf hebt gevraagd om vergaand mee te werken
aan ingrijpende vrijheidsbeperkingen, ook economische
vrijheidsbeperkingen. En het is moreel problematisch,
omdat het nu erop lijkt dat het kabinet zelf los komt te staan
van wat het de Kamer steeds heeft voorgehouden, namelijk
dat de volksgezondheid vooropstaat.

De heer De Groot (D66):
In het begin. U heeft volstrekt gelijk gehad dat er vanaf het
begin in ieder geval een gesprek had moeten zijn over dit
scenario. Als men half maart was begonnen hierover na te
denken … Regeren is vooruitzien. Je kunt ook denken aan
bijvoorbeeld een importverbod voor slachtvee; dan gaat
het ten koste van de slachthuizen zelf. Op die manier had
in ieder geval de bandsnelheid een beetje verlaagd kunnen
worden, want uiteindelijk wil je ook dat de werknemers
daar veilig kunnen werken. Maar ik pas ervoor om ook
daarvoor de rekening weer bij de overheid neer te leggen.
We moeten met elkaar goed beseffen dat het de slachthuizen zijn die zich niet aan de regels houden. We moeten met
elkaar voorkomen dat de boeren daarvan de dupe worden,
want die hebben niets verkeerd gedaan.

Voorzitter. Allereerst de nertsenfokkerij. Eerst en vooral is
het fokken van dieren voor bont een moreel probleem. Dat
vindt Nederland al 25 jaar. Dieren in draadgazen kooitjes
houden en ieder jaar gedwongen laten fokken, om de pups
na een maand of zes, zeven, te vergassen voor hun bont:
dat vinden we in Nederland moreel verwerpelijk. Het heeft
veel te lang geduurd voordat dat verbod er kwam. Die
overgangstermijn sluit niet aan bij de morele opvattingen
van Nederland. Toen de berichten naar buiten kwamen dat
er nertsenfokkerijen besmet waren, zag ik ongelofelijk veel
stomverbaasde reacties van mensen die zeiden: doen wij
dit in Nederland? Ja. Dat doen wij. Toen besloten is om de
besmette bedrijven te ruimen, zoals dat dan heet — dat
betekent dat de dieren vroegtijdig worden gedood —
moesten we aanzien hoe de minister van LNV en de nertsenfokker zelf dat eigenlijk heel erg vonden. Dieren vergas-

Tweede Kamer

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-3

sen, wat een schande! Ja, alsof dat niet standaard gebeurt,
in november en december, voor bont.
Maar alleen het nu doden van de dieren op de besmette
bedrijven is natuurlijk niet genoeg voor het ingrijpen in de
volksgezondheid. Daar gaat dit debat vandaag namelijk
over. Het OMT heeft gewaarschuwd: een reservoir van
dieren die bevattelijk zijn voor corona en dat vervolgens
weer kunnen overdragen op de mens, moet je te allen tijde
zien te voorkomen. Het OMT heeft gezegd: wij denken niet
dat de hygiënemaatregelen op die nertsenbedrijven voldoende garantie bieden. Het kabinet zou dus nu vanwege
de volksgezondheid moeten zeggen: je fokt niet met dieren
waarvan we weten dat ze bevattelijk zijn voor corona, dat
ze een reservoir kunnen vormen en dat ze het kunnen
overdragen op mensen. Vanwege de volksgezondheid moet
dat het besluit zijn van het kabinet. Omdat dat de grond is,
gaat het dilemma ook niet op dat D66 hier schetst: óf er
gaat een grote zak met geld naar de nertsenfokkers óf we
laten ze doorgaan. Vanwege de volksgezondheid heeft het
kabinet ook andere sectoren stilgelegd. Die worden wel
gecompenseerd, maar niet volledig. Dus het gaat om een
compensatie in de lijn van wat we ook de sportscholen
bieden of de restauranthouders: niet te veel, een beetje.
Het kabinet zegt ook: ja, er zullen bedrijven failliet gaan als
die financieel-economisch niet gezond waren. Dat geldt
voor een aantal nertsenfokkers, die hele goede jaren hebben
gehad, maar blijkbaar niet hebben gespaard. Het kabinet
moet daar dan dezelfde positie over innemen. Het kan niet
anders. Die kooien moeten leeg. Die kooien moeten leeg
blijven.
Voorzitter. Dan de slachthuizen. De Partij voor de Dieren
heeft vanaf het begin gewaarschuwd. De minister van LNV
zei: de NVWA is daar en op het moment dat zij ziet dat de
richtlijnen niet worden nageleefd, trekt zij zich terug en per
saldo komt het slachtproces dan stil te liggen. Dat is niet
gebeurd. Die belofte die zij de Kamer heeft gedaan, is niet
opgevolgd. Toen de boel uit de hand begon te lopen, wat
je had kunnen zien aankomen, heeft het kabinet na een
gesprekje met de slachthuizen de boel over de schutting
bij de veiligheidsregio's gegooid. Wat we nu zien, is dat er
veiligheidsregio's zijn die wel goed ingrijpen en veiligheidsregio's die zeggen: "Ja maar economische belangen; de
grootste varkensslachterij van Nederland kan toch niet
dicht?" Op basis van commerciële testen bij de slachterij in
Helmond — het RIVM heeft toch gezegd dat die niet
betrouwbaar zijn, vraag ik het kabinet — zeggen de GGD
daar en de veiligheidsregio vast te kunnen stellen dat
mensen gezond zijn, zodat ze gewoon weer aan het werk
kunnen. Dat kan niet. Het kabinet moet de regie terugnemen. De bandsnelheid moet omlaag. Daar vragen de vakbonden ook om. De veiligheid van de mensen daar moet
worden gewaarborgd en dat betekent dus ook dat de
minister van LNV alsnog die fokbeperkingen in moet stellen,
wat ze tot nu toe geweigerd heeft.
De heer Graus (PVV):
Ik wil mijn interruptie graag opofferen om mijn geliefde
collega van de Partij voor de Dieren te feliciteren met haar
44ste verjaardag.
De voorzitter:
Ja, dat is waar!

Tweede Kamer

De heer Graus (PVV):
Ik wens haar bovenal veel liefde toe, want dat maakt het
leven wat gemakkelijker.
De voorzitter:
Van harte gefeliciteerd!
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Hartelijk dank. Dan heb ik nog een huishoudelijke mededeling: ik heb gebakjes meegebracht, vegan en biologisch. Ze
staan achter, dus iedereen die denkt "bij al die coronakilo's
kan nog wel een lekker gebakje", kan terecht in de wandelgangen.
De voorzitter:
Heel lief. Dank u wel mevrouw Ouwehand. Dan geef ik nu
het woord aan de heer Geurts namens het CDA. Ik dacht
dat mevrouw Ouwehand alvast achter de interruptiemicrofoon ging staan voor de heer Geurts.

De heer Geurts (CDA):
Voorzitter, ik was wel van plan om positief te beginnen ten
opzichte van mevrouw Ouwehand, maar ja, dat heeft de
heer Graus toch maar mooi voor mijn voeten weggemaaid.
Maar ik sluit me aan bij de felicitaties. Ik hoop dat de
gebakjes niet tot de dikmakers behoren, want dat is in mijn
geval niet verstandig.
Voorzitter. De nertsenhouders, hun gezinnen, hun medewerkers en hun dieren zijn slachtoffer van de coronacrisis. Met
pijn in ons hart steunen wij als CDA-Kamerleden in het
belang van de volksgezondheid en diergezondheid het
kabinetsbesluit om besmette nertsenbedrijven te ruimen.
Ik begrijp als geen ander de emoties die hierbij vrijkomen
na mijn ervaring in 2001, toen ons toenmalig bedrijf en dat
van vele anderen wegens mond-en-klauwzweer zijn
geruimd. Wat ik niet begrijp, en waar ik ook geen enkel
begrip voor heb, is dat er mensen zijn die op dit moment
nertsenhouders en hun gezinnen bedreigen, belagen en
lastigvallen. Wat ik ook niet begrijp, is hoe het proces van
de ruimingen verloopt. Vorige week donderdag stond in
een persbericht van het College van Beroep voor het
bedrijfsleven dat de LNV-minister niet in staat was geweest
een volledig dossier in te sturen en dat de betrokken nertsenhouders nog niet geïnformeerd bleken te zijn. Volgens
het persbericht werden de ruimingen daarom uitgesteld.
Hoe kan het zo mislopen? Wat is hier gebeurd? Hoe is de
nazorg bij de nertsenhouders geregeld, zo vraag ik aan de
minister.
Voorzitter. Het advies van het Outbreak Management TeamZoönosen, OMT-Z, op basis waarvan het kabinet heeft
besloten te gaan ruimen, is grotendeels duidelijk. Het stelt
dat nertsen ongewenst een reservoir kunnen vormen voor
het virus en dus een aanhoudende bron vormen voor
besmetting van mensen en voor herintroductie van het
virus vanuit bedrijven in de bevolking. Verder lees ik dat
de infectie in nertsen asymptomatisch kan verlopen. In
lekentaal staat hier volgens mij: het is er wel, maar je ziet
het niet met het oog. Dat levert bij het CDA de vraag op hoe
de minister de komende tijd de monitoring, die volgens mij

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-4

continu moet gaan worden, op de niet-besmette bedrijven
vorm gaat geven. Kan de minister aangeven onder welke
voorwaarden nertsenbedrijven weer coronavrij worden
verklaard?
Voorzitter. Het OMT-Z geeft aan dat het zich kan voorstellen
dat een vroegtijdige stopregeling voor niet-besmette nertsenbedrijven een reële optie is. Het CDA heeft er de afgelopen jaren al meerdere keren op gewezen dat nertsenhouders persoonlijk leed wordt aangedaan en in een asociale
sterfhuisconstructie en precaire situatie waren terechtgekomen. Als zij willen stoppen, zijn zij voor allerlei barrières
komen te staan. In een debat in februari 2019 gaf de
minister op mijn vraag aan volop bezig te zijn met en te
gaan kijken naar de werking van de sloop- en ombouwregeling. Ik lees in de recente Kamerbrief dat het kabinet weer
onderzoekt of en, zo ja, hoe een eenmalige stoppersregeling
kan worden vormgegeven, waarmee nertsenbedrijven op
korte termijn hun bedrijfsvoering vrijwillig kunnen beëindigen. We leven nu in juni 2020. Wat is er al die tijd gebeurd,
zo vraag ik de minister. En heel concreet: wanneer is er nou
een fatsoenlijke stoppersregeling?
Op 17 maart las ik een bericht over coronapatiënt Marcel,
een dierenarts die toen vocht tegen het coronavirus. Ik
vroeg me toen al af in hoeverre dieren bijdragen aan de
verspreiding. Daarom ben ik verbaasd dat bij de vraagstelling aan het OMT-Z niet specifiek is gevraagd naar bijvoorbeeld fretten en de volksgezondheid. Hoe zit dit, vraag ik
de minister. Wanneer komt er meer duidelijkheid over met
name katten en de mogelijkheid dat zij een reservoir kunnen
vormen? Graag ook hier een reactie van de minister op.
Voorzitter. De coronacrisis is helaas nog niet voorbij. Waar
mensen samenwerken of wonen, komen er nog steeds
coronabesmettingen voor. Het werk in distributiecentra, in
kassen, op het land, in boomgaarden of in slachterijen
verbieden is volgens mij niet de oplossing. Ook het instellen
van een fokverbod is niet de juiste koers. Met het instellen
daarvan zeg je eigenlijk dat je geen vertrouwen hebt dat
corona-uitbraken onder controle komen. Een fokverbod
heeft pas over vele maanden enig effect. Het lost het probleem van vandaag en morgen niet op. Wat wel een bijdrage kan leveren, is de warme sanering van de varkenshouderij. Ik had daar vragen over, maar ik zag net een
Kamerbrief binnenkomen. Die moet ik nog even goed lezen.
Ik had een heel aantal vragen over hoe het nou zit met de
voortgang van die warme sanering. Maar die Kamerbrief
snel scannend, staat dat blijkbaar daarin. Die vraag sla ik
dus over.
Volgens mij moet er wel echt werk gemaakt gaan worden
van juist de huisvesting van arbeidsmigranten. Daarom
vraag ik wat de LNV-minister heeft ondernomen om goede
huisvesting van arbeidsmigranten te waarborgen. En hoe
is zij betrokken bij de beloning van seizoensarbeid in de
land- en tuinbouw? Kortom, bemoeit de minister van
Landbouw zich daar ook mee of laat ze dit helemaal over
aan het ministerie van Sociale Zaken?
Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Geurts. Nee, mevrouw Ouwehand
interrumpeert niet; ik zag u kijken. Dan geef ik nu het woord
aan mevrouw Bromet namens GroenLinks.

Tweede Kamer

Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Voorzitter. Eerst even over de slachthuizen, want vorige
week is met Kamerbrede steun een motie van GroenLinks
aangenomen waarin wij de regering verzocht hebben om
te borgen dat bedrijven, waaronder de slachthuizen, de
coronamaatregelen moeten naleven en dat niemand aan
het virus wordt blootgesteld. Ik wil eigenlijk aan een van
de bewindspersonen vragen hoe het daarmee gesteld is.
Hoe gaat het kabinet deze motie uitvoeren? Wordt er goed
gemonitord of er bedrijven zijn die de coronamaatregelen
niet goed naleven en, zo ja, worden die dan gesloten? Zijn
daar al voorbeelden van?
En dan de nertsen. Ik had al vermoed dat iedereen zou
beginnen over de lange, lange geschiedenis met betrekking
tot het verbod op de nertsenfokkerij. Ik ben in de Handelingenkamer beland. Ik heb een verslag gevonden dat niet
gedigitaliseerd was. Dat wil ik voorlezen. Het is van een
voorganger van mij, die niet bij GroenLinks zat, want
GroenLinks bestond nog niet eens. Het is uit 1989 en het is
een tekst van Ria Beckers. Zij schrijft, en dat is echt hoogst
actueel: "Pelsdieren hebben van nature een groot territorium
en horen absoluut niet in hokken gehouden te worden. Elke
vorm van dierhouderij is een inbreuk op de vrijheid, het
normale gedrag, en daarmee op het welzijn van dieren.
Maar het doel, productie van bont, rechtvaardigt zeker niet
de middelen. De Nederlandse consument wijst bijna eenstemmig het gebruik van bont af. De productie vindt alleen
nog plaats voor de export. Aan deze dieronvriendelijke
vorm van productie moet ook voor mijn fractie een eind
worden gemaakt." Daarna diende zij een amendement in.
Dat heeft het niet gehaald. Daarna volgt er nog een hele
reeks van betrokkenheid van alle hier aanwezige fracties.
Iedereen zal zeggen dat hij de eerste is, maar ik ben
benieuwd of er iemand is die hieroverheen kan gaan. Het
was in 1989. Ik was toen 19. Ik ben nu 50 en het is echt
beschamend dat sommige dingen zo verschrikkelijk lang
moeten duren.
Nu is daar een nieuwe crisis bij gekomen, een crisis die de
gezondheid van de mens bedreigt, waarbij op nertsenfokkerijen nertsen mensen hebben besmet met een levensbedreigend virus. Ik las eerder dit jaar een interview met een
nertsenfokker. Die fokker was 22 jaar en heeft het bedrijf
van zijn vader overgenomen in een tijd waarin hij al wist
dat er een einde zou komen aan de nertsenfokkerij. Hij
schept een beetje op in dat interview. Hij zegt: "Er staat nu
nog 2,2 miljoen op de bank. Dat heeft mijn vader geïnvesteerd in vastgoed in Amerika. Hij heeft daar 35 huizen. Veel
nertsenfokkers hebben al hun geld in nertsen gestoken,
maar wij gelukkig niet." Mijn vraag aan de minister is dan
ook hoe het eigenlijk zit met de financiële positie van de
nertsenhouders. Als wij zeggen dat het nu moet stoppen
en dat die stallen niet opnieuw gevuld moeten worden
nadat ze straks geruimd zijn, zijn ze dan armlastig en worden die stallen weer gevuld?
Ik heb ook een stukje uit Boerderij. Daarin staat: "Nertsen
ruimen is het einde van het bedrijf." De voorzitter van de
LTO-vakgroep Pelsdierhouderij zegt: "Als de nertsenhouderijen geruimd worden, zullen ze niet opnieuw gevuld worden." Ik weet het niet. Ik wil heel graag van de minister hoe
groot de kans is dat die nertsenhokken eerst geruimd worden en vervolgens weer gevuld worden om in 2024 opnieuw
geruimd te worden. Ik zou daar graag wat meer over willen

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-5

weten. Voor GroenLinks is er echt geen twijfel over mogelijk: wij willen dat die nertsen zo snel mogelijk worden
opgeruimd. Of gedood, want ze worden vermoord. Ze
worden geboren om gedood te worden. Zo is het. Ik zou
zeggen: nog één keertje en dan voor altijd over en sluiten.

De heer De Groot (D66):
Maar dat is winst. Het is dus niet meer zo dat u ongeclausuleerd zegt: morgen sluiten, ongeacht de kosten. U gaat dus
toch eerst even goed naar de kosten kijken. Dank u wel.

Dat was het.

Mevrouw Bromet (GroenLinks):
D66 legt mij van alles in de mond. Ik heb dat helemaal niet
gezegd. Ik heb gezegd: het kan zijn dat wij daar gemeenschapsgeld voor overhebben, omdat wij dierenleed ontzettend belangrijk vinden. U hoeft mij niet te vertellen dat ik
dingen zeg die ik niet zeg.

De heer De Groot (D66):
Mevrouw Bromet beschrijft dat GroenLinks, net als D66,
tegen de nertsenhouderij is. Ook beschrijft zij hoe een
aantal nertsenhouders al miljonair is. We zitten middenin
de coronacrisis, waarin talloze ondernemers worden
geraakt, waarin veel kunstenaars worden geraakt, waarin
de historische zeilvaart uit Nederland dreigt te verdwijnen,
en noem maar op. Er is geen sector die niet geraakt wordt.
Nu stelt GroenLinks voor om een sector waar al miljonairs
in zitten met nog meer miljoenensubsidies uit te kopen. Ik
kan dat niet verklaren.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik heb nog helemaal niks voorgesteld. Ik heb hierover een
vraag aan de minister gesteld. GroenLinks zit in de politiek
om de wereld te veranderen. Ik heb net uitgelegd dat wij
al vanaf 1989 pleiten voor het sluiten van de pelsdierhouderij. Er zijn andere partijen die de bontfokkers juist in de
benen hebben gehouden. Elke dag dat ze eerder dichtgaan,
is voor ons winst.
Er zijn een heleboel zaken waarin GroenLinks meestemt
over financiering voor doelen die wij eigenlijk niet oké vinden. Voor ons staat het dierenleed voorop. Wij willen een
einde aan de nertsenfokkerij. Als dat geld kost, wil ik weten
hoeveel dat is. Daarna gaan we afwegen of we dat ervoor
overhebben.
De heer De Groot (D66):
In deze crisis, waarin iedereen wordt geraakt, gaat GroenLinks nertsenhouders dus tegemoetkomen, ongeacht de
financiële consequenties. Dat is wat ik u hoor zeggen. Dat
vind ik buitengewoon opmerkelijk. Ik zou zeggen: we leven
in een rechtsstaat en het is nou eenmaal zo dat je schade
moet vergoeden. Ik ben dus benieuwd. Probeert u eens
door te denken over de consequenties van uw standpunt.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik probeer door te denken. Er zijn een heleboel sectoren die
wij in deze crisis helpen, bijvoorbeeld de bloementelers.
Zij gebruiken heel veel gif en heel veel water. Daarvan
denken wij als GroenLinks: daar zal een einde aan moeten
komen. Of de KLM, in een sector waarvan wij denken: daar
moet echt het mes in. Die wordt ook door dit kabinet gered.
Onder anderen u maakt deel uit van een coalitie die dat
allemaal voor elkaar krijgt.
Soms moet je belangen afwegen. Dat doen wij. Wij wegen
het belang van het dierenwelzijn af tegen het belang van
gemeenschapsgeld. Ik heb die keuze nog helemaal niet
gemaakt. Ik wacht even af wat de minister daarover te
zeggen heeft.

De heer De Groot (D66):
Dan bent u al een stuk genuanceerder dan in uw eerdere
bijdrage. Eerst doet u alsof het allemaal zomaar kan. Voor
een oppositiepartij kan dat: iedereen gratis bier. Maar u
moet wel doordenken over de consequenties van uw
standpunt.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Er gebeurt van alles in het hoofd van de heer De Groot. Ik
kan het niet begrijpen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is nu het woord aan mevrouw Lodders
namens de VVD.

Mevrouw Lodders (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Veel mensen maken zich zorgen over
de ontwikkeling van het coronavirus. Die zorgen worden
versterkt nu blijkt dat het virus van de mens is overgegaan
op dieren — op nertsen, boerderijkatten en een hond —
maar ook van nertsen op de mens. Ik wil namens de VVD
steun uitspreken voor het besluit van het kabinet om het
advies van het OMT over zoönose te volgen en over te gaan
tot het ruimen van de besmette bedrijven. Dat is met een
overdracht van het virus van dier naar mens onvermijdelijk.
Daar moeten we serieus mee omgaan.
Voorzitter. Het ruimen van bedrijven zou afgelopen vrijdag
plaatsvinden, maar uit de media moesten wij vernemen
dat Animal Rights en Bont voor Dieren bezwaar hebben
gemaakt tegen het ruimen van dieren. Het is zeer onwenselijk dat dit soort actiegroepen een verplichte ruiming vanwege volksgezondheid en diergezondheid kunnen
opschorten. We mogen niet sollen met de gezondheid van
mens of dier. Mijn vraag is wat het kabinet hiervan vindt.
Voldoet onze regelgeving of moet de wet aangepast worden, zodat dit soort clubs, als het om gezondheid gaat, op
dat moment geen podium krijgt? Laat ik ook aandacht vragen voor de aangekondigde acties om nertsen te bevrijden.
Ook dat is onacceptabel. Ik moet er niet aan denken wat er
gebeurt als mogelijk besmette dieren worden vrijgelaten.
Ik vraag het kabinet dan ook om hier krachtig afstand van
te nemen.
Voorzitter. Het kabinet heeft besloten om op alle nertsenbedrijven onderzoek te doen naar de aanwezigheid van het
coronavirus. Ik ben blij dat ik in de laatste brief, die we
volgens mij gisteren ontvingen, heb kunnen lezen dat de

Tweede Kamer

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-6

screening van de bedrijven volgende week klaar is. Ik vraag
een bevestiging vanuit het kabinet.
De minister is overgegaan tot een meldplicht voor alle zieke
dieren op nertsenbedrijven. Voor de overige dieren geldt
de mogelijkheid tot het doorgeven van signalen aan de
NVWA. Mijn fractie vindt dit te vrijblijvend. Wij zouden ook
graag een meldplicht zien, weliswaar via de dierenartsen
en dus niet vrijblijvend bij mensen, bij alle covidachtige
verschijnselen. Er is namelijk nog heel veel onduidelijkheid
over het virus bij dieren. Dat is ook door de deskundigen
tijdens de technische briefing bevestigd. Een meldingsplicht
moet bijdragen aan het tijdig kunnen doen van onderzoek,
ook bij andere dierziekten. Volgens mij was het collega
Geurts die het had over een mogelijk reservoir bij katten.
Is het kabinet bereid daartoe over te gaan?
Voorzitter. In een van de laatste brieven heeft de minister
de opening geboden om nertsenhouders te verleiden om
over te gaan tot het beëindigen van de nertsenhouderij. U
weet dat de VVD altijd kritisch is geweest op het verbod
van de nertsenhouderij. Maar nu de wet is aangenomen en
gezien de actuele ontwikkelingen, is het verstandig om de
nertsenhouders een uitweg te bieden. Daar zal wel een
fatsoenlijke regeling tegenover moeten staan. Voor de
nertsenhouders is hun bedrijf hun baan, hun inkomen, hun
pensioen en vaak werken zoon of dochter mee in het bedrijf.
Als van overheidswege wordt bepaald dat je bedrijf moet
stoppen, hoort daar een fatsoenlijke regeling bij, zodat je
het bedrijf een andere invulling kunt geven of op zoek kan
gaan naar een andere baan. De VVD roept de minister op
haar energie te stoppen in het ruimen van de bedrijven en
in het vormgeven van een fatsoenlijke regeling, zodat lege
stallen niet opnieuw gevuld hoeven te worden. Dat geldt
uiteraard ook voor de overige nertsenbedrijven. Bij die
afspraken horen ook een juiste fiscale afhandeling en
afspraken met gemeenten en provincies om te voorkomen
dat bedrijfsgebouwen verpauperen of worden ingezet voor
andere ongewenste ontwikkelingen. We hebben genoeg
ervaring met drugslabs op het platteland. Ik denk dat we
dat moeten voorkomen. Bij een fatsoenlijke regeling mogen
we van de nertsenhouders verwachten dat de stikstofruimte
van de bedrijven vrijvalt en er geen juridische procedures
komen.
Voorzitter. Tot slot op dit punt wil ik een aantal woorden
richting de nertsenhouders uitspreken, want de nertsenhouders hebben het zwaar. Het persoonlijk leed dat deze mensen, deze gezinnen, overkomt is heel heftig. Je moet stoppen met je bedrijf. Een aantal bedrijven is besmet geraakt.
Je ligt onder een vergrootglas en dan zijn er ook nog acties
van clubs tegen nertsenhouders. Ik heb hier al eens eerder
aandacht gevraagd voor de gevolgen. Deze mensen hebben
het zwaar en voor sommigen is de grens van wat zij kunnen
dragen gepasseerd. Ik roep het kabinet dus op hier aandacht
voor te hebben.
Tot slot nog een enkele zin over de slachthuizen. Dit
onderwerp is toegevoegd aan dit debat. Ik kan daar heel
helder over zijn. Slachthuizen, maar ook alle andere
bedrijven, dienen een veilige werkomgeving te bieden aan
hun personeel en instanties die over de vloer komen. Dat
geldt ook voor vervoer van medewerkers van en naar het
werk. Als er niet aan voldaan wordt, dan wordt er opgetreden, niet alleen bij de slachthuizen, maar overal. Ik ga ervan
uit dat het kabinet deze lijn onderschrijft. Hier heeft vorige
week bij de commissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Tweede Kamer

al een debat over plaatsgevonden. Er zijn moties ingediend.
Wij hebben ook de motie van mevrouw Bromet ondersteund. Ik zou het daarbij willen laten. Tenzij het kabinet op
dit punt andere ontwikkelingen ziet, maar dan is dit een
uitnodiging om daarop in te gaan.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik heb nog een vraag over de compensatie voor de nertsenhouders. Kan de VVD bevestigen dat de nertsenhouders
niet hebben bijgedragen aan het Diergezondheidsfonds,
en dat ze daar nu wel uit worden gecompenseerd voor de
ruiming?
Mijn tweede vraag is de volgende. Dat ruimen wordt als
heel zwaar gezien, als iets wat je niet te lichtvaardig op
moet nemen. Dat horen we van het kabinet, en we zien het
ook bij de nertsenhouders zelf. Maar als je het kabinetsbeleid volgt, en wat die nertsenhouder daar zelf over zegt —
hij zegt "ik ga gewoon mijn stallen weer vol zetten", met
het risico dat je opnieuw besmet raakt en dat er opnieuw
geruimd moet worden — laat dat zich toch niet helemaal
met elkaar rijmen? Dus je moet alles doen om ruimingen
te voorkomen, want dan zegt men "het is een zwaar middel,
dat moet je niet doen". En dan wordt er gezegd "ik vind het
heel erg, maar als het straks weer gebeurt, zie ik het dan
wel weer". En dan gaat er weer belastinggeld heen uit dat
Diergezondheidsfonds.
Mevrouw Lodders (VVD):
Volgens mij klopt het wat mevrouw Ouwehand zegt, dat
het betaald wordt uit het Diergezondheidsfonds. Volgens
mij is dat de lijn die we met elkaar hebben vastgesteld. Daar
betalen nertsenhouders niet aan mee; er zijn een aantal
specifieke groepen die daar wel aan bijdragen. We verwijzen
graag naar de pluimveehouders, voor bijvoorbeeld de
vogelgriep. Het geldt ook voor andere sectoren. Daar hebben we in het verleden geen afspraken over gemaakt, dus
dat is een gegeven. Hoe de regeling er helemaal uitziet,
weet ik ook niet. Dus misschien kan de minister daar straks
op ingaan.
Het tweede punt. Ik begrijp de vraag van mevrouw Ouwehand niet zo goed. Zij heeft het over het herbevolken van
de stallen. Ik heb uitgesproken dat ik dat liever niet zie, en
dat is de reden waarom ik de minister en het kabinet uitdaag
om werk te maken van de toezegging, of in ieder geval de
aanleiding in de brief, dat ze daarmee aan de slag willen
gaan.
De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Ouwehand.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dan is dat laatste een goed begin, dat de VVD ook zegt:
liever niet. Maar ik denk dat we met elkaar moeten zorgen
dat het ook echt niet gebeurt. Is de VVD daartoe bereid?

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-7

Mevrouw Lodders (VVD):
Dat hangt ervan af waar het kabinet mee komt. Ik heb aangegeven dat ik heel erg te doen heb met al die mensen die
zich echt heel veel zorgen maken. Het zal het bedrijf van
mevrouw Ouwehand maar zijn, en dat de overheid zegt "u
mag uw bedrijf niet meer uitvoeren". Maar het is wel uw
inkomen, uw gezin, de omgeving heeft daar een baan, het
is uw pensioenvoorziening, en dan mag u dat niet meer
doen. Ik heb niet geïnterrumpeerd, maar ik vond de lijn van
mevrouw Bromet daarin heel erg te waarderen, om het
eerst te vragen aan het kabinet. Dan moeten we daar met
elkaar een afweging in maken. Ik zie ook liever niet dat de
stallen herbevolkt worden, maar ik wil wel een fatsoenlijke
regeling.

dit deed. Later bleek, ook op advies van de landsadvocaat,
dat de nertsenhouders beter een langere afbouwtermijn
konden krijgen tot januari 2024. Dan zou de compensatie
niet nodig zijn, want op die manier krijgen zij meer tijd en
kans om hun bedrijven te transformeren. Daar hebben wij
toen mee ingestemd. Volgens mij heeft een meerderheid
van de Kamer hier ook mee ingestemd; of mijn geheugen
moet mij in de steek gaan laten, maar het kan haast niet
anders.

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Lodders. Dan is nu het woord aan
de heer Graus namens de PVV.

Bovendien staan wij hier nu niet alleen maar voor het welzijn van de dieren, maar ook voor het gevaar voor de
volksgezondheid. Dit werd net ook aangehaald door een
van mijn collega's. Ik geloof dat het mijn Limburgse collega,
mevrouw Ploumen, was. Mevrouw Ploumen, het gaat ook
om de gezondheid van andere dieren. Die besmetting van
de homo sapiens op animalia en vice versa is niet fris. Dit
krijg je als je dieren op een perverse manier houdt. Dan
breekt er van alles uit. Voor degenen die in een god geloven,
die god zal onmiddellijk straffen.

De heer Graus (PVV):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Ik begon helemaal in
het begin van mijn politieke carrière al over het feit waarom
we geen nertsen moeten houden, waarom een nerts niet
geschikt is voor de dierhouderij. Ik heb toen ook gezegd:
een nerts is een solitair levend waterroofdier. Dat heb ik
nog niet gehoord in het betoog van mevrouw Bromet en
haar collega. Het is een waterroofdier, en het is niet alleen
familie van de fret, maar ook van de otter. Een waterroofdier, dat solitair leeft, is totaal niet geschikt voor de dierhouderij. Dus voor iedere etholoog, iedere bioloog, iedere dierenvriend, en zelfs voor niet-dierenvrienden geldt dat; zij
zijn het daarover eens. Maar bovendien wordt een nerts
gefokt, en niet gekweekt, mevrouw Bromet. U zei "gekweekt"
tijdens uw interruptie, maar dat gebeurt met planten en
bloemetjes; nertsen worden gefokt. U bent ook niet
gekweekt, hoop ik. Het zou zomaar kunnen. Maar voor een
gevulde koek wil ik u graag een keer bijles geven; dat doe
ik altijd heel graag.
Maar ze worden gehouden in draadgazen kooitjes. En ze
worden gefokt, terwijl ze dus volstrekt niet geschikt zijn
voor de dierhouderij, voor een luxe elitair, tertiair goed als
bont. Dat jasje is van die dieren en niet van ons, en dat
behoort ook nooit van ons te worden. Maar het is een luxe,
elitair, tertiair goed, waarvoor ook nog eens een goed
alternatief bestaat, namelijk nepbont. Nepbont is kwalitatief
veel beter dan het bont van dieren. Het zal ook wel met een
bepaald karma te maken hebben, maar bont is kwalitatief
helemaal niet beter dan nepbont.
Ik bezocht in mijn beginjaren diverse nertsenhouderijen. Ik
deed dit al dan niet samen met de heer Verhagen. Hij is
voorzitter van de vereniging van edelpelsdierhouders, maar
hij is ook woordvoerder namens de nertsenhouders. Ik heb
meer nertsenhouderijen alleen bezocht dan samen met
hem, maar met hem heb ik er ook een paar bezocht. Ik heb
ook een voederfabrikant bezocht die voer aan de nertsen
levert. Ik kwam erachter dat de mensen dit altijd hebben
mogen doen. In hun zin handelen ze ook naar eer en
geweten. Toen dit destijds speelde, heb ik, nog voor de
initiatiefwet ter sprake kwam, hier aan de interruptiemicrofoon gevraagd of we die mensen niet moeten compenseren.
Dit was dus een vraag van de PVV, nog voordat het CDA

Tweede Kamer

Wij willen dat de door corona getroffen bedrijven die nu
eerder moeten stoppen niet meer worden volgestouwd met
dieren. Dit is echt het goede moment om eerder te stoppen.
Dit heeft ook te maken met het transportverbod en andere
verboden die er vast nog wel gaan komen.

Ik wil ook nog even iets zeggen over de slachthuizen. Al
jarenlang hebben alle bewindspersonen mij de kans gegeven om klokkenluiders aan te dragen, ook NVWA'ers. Ik heb
al jaren geleden een klokkenluider aangedragen. Toen was
Harry Paul nog de inspecteur-generaal. De beste man is
helaas niet meer werkzaam bij de NVWA. Ik was erg tevreden over hem. Diezelfde klokkenluider heeft enkele maanden geleden gewaarschuwd voor besmettingen binnen
slachthuizen. Ik heb nog de mails van maanden geleden.
Hij werd letterlijk weggepest, omdat hij PVV-gerelateerd
zou zijn, terwijl die man nooit op de PVV zou stemmen. Hij
heeft het bij mij gemeld, omdat ik een terriër ben. Die man
is weg bij de NVWA. Hij is het zoveelste slachtoffer van het
middenmanagement dat onder de minister zit. Daarover
gaan we nog debatteren. Ik vind het schandelijk. Hij was
een van de beste NVWA-dierenartsen. Hij was vroeger een
van de beste dierenartsen voor gezelschapsdieren, paarden
en koeien. Hij was een heel geliefd man. Ik wil graag dat
die persoon, die nu is weggepest, in gesprek kan gaan met
de minister en de inspecteur-generaal ad interim, want dit
kan niet. Die pesterijen blijven doorgaan. Iedere keer is de
hele Kamer het erover eens dat het moet stoppen. De goede
mensen worden weggepest.
Ik heb de volgende vraag aan alle christenen in deze Kamer:
waar is uw respect voor alles wat God heeft geschapen, als
het om dieren gaat? Animalia waren er eerder dan de homo
sapiens. Of je gelooft in het scheppingsverhaal of in de
evolutieleer, dieren waren er eerder dan mensen. We hebben daarnaar te handelen. Ga dit alstublieft tonen.
Verder wacht ik de beantwoording af. De rest is al gevraagd
en ik moet afronden.
Dank u wel, mevrouw de voorzitter.
De voorzitter:
De heer Geurts heeft een vraag aan u.

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-8

De heer Geurts (CDA):
In het begin van het betoog van de heer Graus gaf hij wat
kennis mee aan de Kamer en het kabinet. Daar heb ik uit
gehaald dat de otters ook in dezelfde lijn zouden zitten als
fretten, nertsen et cetera. Dit was mij in de afgelopen tijd
ontgaan. Is de heer Graus het met mij eens dat we die vraag
dan goed moeten positioneren bij het kabinet? Ik heb een
vraag gesteld over de fretten die niet zijn meegenomen in
de vraagstelling van het OMT-Z. Als het waar is wat de heer
Graus zegt, dan moeten we in Nederland ook naar de otters
kijken. Ik las van de week dat hun populatie in Nederland
fors toeneemt.
De heer Graus (PVV):
Ik denk dat dat ermee te maken heeft, maar dat is mijn eigen
geloof ook, hoor. Ik denk dat juist de manier waarop je met
dieren omgaat, maar ook met mensen - daar geldt hetzelfde
voor, hoor ... Maar je kan niet onbeperkt mensen op elkaar
blijven stoppen en proppen, en hetzelfde geldt voor dieren.
Er komt ellende van, daar komen rellen van, daar komen
oorlogen van, daar komen ziektes van. Dat is mijn mening.
En dat is nou eenmaal zo, want uit de dierenwereld blijkt
dat keer op keer zo te zijn. Dus dat blijkt gewoon. Ik geloof
er niet in dat er nu, op dit moment, besmette otters rondlopen. Mogelijk weet u daar meer van dan ik. Maar otters
leven vooralsnog in vrijheid — al bestaat volgens mij vrijheid niet meer in Nederland, want wij zijn inmiddels één
groot staatje, stadstaatje; we kennen geen natuur meer. En
we kunnen alleen maar ingrijpen. En dat is het laatste wat
ik wil zeggen, mevrouw de voorzitter. Eeuwenlang is de
vos bejaagd. En nu, terwijl de vos ganzeneitjes eet en jonge
gansjes pakt en weet ik wat allemaal ... Dat was de natuur.
Door het eeuwenlang bejagen van de vos hebben we nu
ook te veel ganzen. En dan gaan ze de ganzen weer aanpakken! Ja, zo blijf je aan de gang. De mens moet eens leren
een paar stappen terug te zetten, en respect te hebben, en
de boel met rust te laten. Laat troebel water staan tot het
helder is, of wordt.
De heer Geurts (CDA):
Ik stelde een vrij concrete vraag. Als die wijsheid van de
heer Graus klopt — en ik twijfel daar helemaal niet aan —
is het dan niet verstandig om die vraag neer te leggen bij
het kabinet? Ik refereerde ook aan het verhaal dat ik las van
die met corona besmette dierenarts, die vocht tegen dat
virus. En zo, dat ik in maart al dacht: hé, zijn er niet meer
dieren die door mensen besmet kunnen worden? Maar ik
kan dat alleen maar via u nu doen, dit vragen aan het kabinet, omdat mijn eerste termijn voorbij is. Dus: is de heer
Graus bereid om die vraag aan het kabinet te stellen, of die
otters mogelijk ook een reservoir zouden kunnen gaan
vormen in de toekomst?
De voorzitter:
Dus via u een vraag aan het kabinet.
De heer Graus (PVV):
Ja, ik wil dat best doen, omdat ik die vraag allang zag aankomen. Ik zal de vraag stellen zoals ik die gesteld heb.

Tweede Kamer

De voorzitter:
We luisteren mee.
De heer Graus (PVV):
Ik heb al twee jaar geleden aan deze minister gevraagd: ga
nou eens stoppen met dat importeren van mensen; ook in
slachthuizen, die het woord "dierenwelzijn" nog moeten
uitvinden, die lak hebben aan alle regels die wij hier
bedenken, en die met twintig of tien man in een busje gaan
zitten op elkaar, en daardoor ... En er is een klokkenluider
geweest, die maanden geleden heeft gezegd tegen zijn
meerderen bij de NVWA: jongens, er zijn besmettingen; en
let eens op: er zijn dadelijk ook heel veel artsen besmet, en
heel veel slachthuismedewerkers. Dat is niet bij deze
minister terechtgekomen. Ik heb gezien hoe ze die man
gewoon eruit gebonjourd hebben — om een leuk Limburgs
woord te gebruiken; verbasterd Frans, ook nog ...
De voorzitter:
Ja, het is Frans.
De heer Graus (PVV):
Dat is schandelijk. En daarom wil ik ook dat deze klokkenluider, de zoveelste ... Ik breng ze altijd bij de regering, bij de
IG. Het is schandelijk wat er gebeurt met die goeie mensen
...
De voorzitter:
Dat heeft u duidelijk gemaakt, meneer Graus.
De heer Graus (PVV):
Ja, maar, mevrouw de voorzitter, ik slaap daar weleens niet
van ...
De voorzitter:
Nou, dat is niet goed.
De heer Graus (PVV):
... omdat ... Wij roepen hier dingen, en we worden gewoon
niet serieus genomen. En dat is om kapot aan te gaan.
De voorzitter:
Dat is ook niet altijd zo, meneer Graus. U heeft een paar
keer goede moties ingediend, en daar had u ook steun voor.
Dus het is niet zo dat u niks voor elkaar krijgt.
Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Ploumen, namens
de PvdA. Sinds wanneer gaat u over nertsen, mevrouw
Ploumen? Het verbaast me.

Mevrouw Ploumen (PvdA):
Ja, voorzitter, dat is heel recent. En u slaat daarmee eigenlijk
wel de spijker op z'n kop als het gaat over mijn bijdrage.
Want ik denk dat de collega's overtuigend hebben aangetoond dat het niet in het belang van dierenwelzijn is dat er
nog steeds nertsen gefokt worden voor bont in Nederland.

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-9

En ik wil het dus heel graag hebben over de mensen. Want
we staan hier omdat de wereld in de greep is van het
coronavirus. En we staan hier omdat het fokken van nertsen
in Nederland risico's met zich meebrengt voor de volksgezondheid, grote risico's. Grote risico's voor de mensen van
wie die bedrijven zijn en die met hun gezin wonen op dat
bedrijf. Grote risico's voor de mensen die werken op die
bedrijven. Grote risico's voor de omwonenden, met name
in Brabant. Die mensen hebben zich ook laten horen. En
grote risico's voor ons allemaal. Dus ik heb eigenlijk geen
vragen voor de minister van Landbouw, maar ik heb vragen
voor de minister van VWS en voor de staatssecretaris van
Sociale Zaken.
Een paar weken geleden is er een motie aangenomen van
mevrouw Ouwehand die vraagt om doorzettingsmacht van
de minister van VWS bij de preventie en de bestrijding van
besmettelijke dierziekten. Het is belangrijk dat in deze crisis
volksgezondheid gaat boven commerciële belangen, welk
commercieel belang dan ook. Daar gaan dilemma's mee
gepaard, maar juist de minister van VWS heeft die doorzettingsmacht en is gemachtigd om in te grijpen. Hoe waardeert hij het advies dat gegeven is door het OMT? Hoe ziet
hij de recente ontwikkelingen waarbij er weer vier bedrijven
besmet zijn geraakt? Is hij het met de Partij van de Arbeid
eens dat in het belang van de volksgezondheid niet alleen
bedrijven waar de nertsen nu gedood en geruimd worden
niet opnieuw gevuld moeten worden, maar dat de nertsenfokkerij in Nederland in tijden van corona onacceptabel is
in het licht van de volksgezondheid? Graag een antwoord
daarop van de minister van VWS. Ook hoor ik graag van
hem welke maatregelen hij op dit punt gaat nemen.
Dan heb ik ook een vraag aan de staatssecretaris van Sociale Zaken. Er werken mensen in die bedrijven. Die mensen
zijn ook besmet geraakt. Soms is het onduidelijk of het gaat
om besmetting van mens op dier of van dier of mens, maar
in ieder geval lopen de mensen die in die bedrijven werken
meer risico dan ik, waar ik nu sta. En dat is onacceptabel.
Heeft de staatssecretaris overwogen om de inspectie in te
zetten en actieve controles te laten uitvoeren op die bedrijven? Als daar misstanden worden geconstateerd en het
niet haalbaar is om de werkers in die bedrijven te beschermen, is dat dan niet een additionele reden om een eind te
maken aan de nertsenfokkerij in Nederland, en wel onmiddellijk? Ik concludeer uit het advies van het OMT — ik vertaal
het in mijn eigen woorden, want laat ik ze niets in de mond
leggen — dat zij het eigenlijk niet haalbaar achten dat de
veiligheidsvoorschriften zoals beschermende kleding, goed
gevolgd kunnen worden op die nertsenbedrijven. Dat is
eigenlijk de conclusie die ik trek uit wat ik lees. Wat zijn daar
dan de gevolgen van, zo vraag ik de staatssecretaris.
Voorzitter, ik rond af. Wat de Partij van de Arbeid betreft is
het in deze tijd niet de vraag óf de nertsenfokkerijen moeten
stoppen in 2020, maar hoe we dat op een manier gaan doen
die ten dienste staat van de volksgezondheid. Ik ben het
absoluut niet eens met die nertsenfokkerij, maar ik kom ook
uit een boerenfamilie, dus ik weet hoeveel zeer het kan
doen als iets wordt afgebroken wat je hebt opgebouwd.
Dus met oog voor de volksgezondheid maar ook met oog
voor de mensen van wie die bedrijven zijn.
Dank u wel.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Ploumen. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Futselaar namens de SP.

De heer Futselaar (SP):
Dank u wel, voorzitter. De SP kijkt uit naar de dag dat er
geen nertsen meer worden gehouden in Nederland. Ik zal
mij niet mengen in de wedstrijd van "wie was het eerst
tegen de nertsenhouderij?", maar ik wil hier alleen wel
genoemd hebben dat het de initiatiefwet van mijn partij
samen met de Partij van de Arbeid was die ervoor heeft
gezorgd dat het verbod in 2024 er nu is. Nu horen we de
minister overwegen om met een regeling te komen om de
gelegenheid te geven om eerder te stoppen. Ik ben bereid
om naar elke regeling te kijken, maar wat mij betreft dan
wel in de context van het verbod dat eraan komt en de
marktomstandigheden, want we hebben het hier wel over
bedrijven die structureel verlies maken en geen toekomst
meer hebben.
Hoe dan ook, door corona zijn de omstandigheden veranderd. Er zijn nu dertien bedrijven besmet. Dus het incidentenstadium zijn we echt voorbij en dat leidt bij de SP tot
een aantal vragen. Maar misschien is het logisch om eerst
een interruptie toe te staan, voorzitter.
De heer Geurts (CDA):
Ik hoor de heer Futselaar net spreken over de economische
omstandigheden binnen de nertsenhouderij. Daar heb ik
even een verduidelijkende vraag over. Was het niet zo dat
in de tijd dat die wetgeving is aangenomen door de meerderheid van de Kamer — ik ga die wedstrijd helemaal niet
winnen wie het snelst van de nertsenhouderij af wil, die
uitdaging ga ik niet eens aan — gezegd is dat er een overgangstermijn van tien jaar werd gekozen, zodat deze nertsenhouders op een nette manier financieel zouden kunnen
stoppen met hun bedrijf? Nu die termijn van tien jaar
financieel niet zo is geworden als de toenmalige initiatiefnemers van die wetgeving hadden bedacht, moet je dan
niet, als je versneld — eerder dan over drie jaar — wilt
stoppen met de nertsenhouderij, daar een fatsoenlijke vergoeding tegenover zetten?
De heer Futselaar (SP):
Wat mij betreft zijn de marktomstandigheden — in de
praktijk hebben we het hier vooral over de marktomstandigheden in China — natuurlijk ook voor een deel ondernemersrisico. Als we géén verbod hadden gehad, zouden de nertsenhouderijen nu óók zwaar in de financiële problemen
zitten, simpelweg omdat die markt is ingestort. Ik vind niet
dat de overheid dat risico op zich moet nemen, zelfs niet
als je zegt: we geven jullie nu een langere periode voor we
het verbod in laten gaan.
De heer Geurts (CDA):
Dan zijn we op het punt waar we terecht moeten komen.
Het is altijd gepropageerd door de initiatiefnemers dat er
voldoende tijd was, dat er op een nette manier financieel
afscheid genomen zou kunnen worden van hun eigen
bedrijven. Dat is ook een argument geweest voor de rechter
om die wetgeving overeind te houden, door te zeggen: er

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-10

is een termijn waarin geld verdiend kan worden. Is de SP
het dan niet met mij eens dat daar een fatsoenlijke vergoeding tegenover zal moeten staan, nu dat niet gebeurd is en
nu er partijen zijn die zeggen dat ze versneld, nog bínnen
die tien jaar, af willen van de nertsenhouderij?
De heer Futselaar (SP):
Nee, daar is de SP het niet mee eens, want de overheid
heeft veel verantwoordelijkheden, zeker wat de SP betreft,
maar de overheid is er niet voor verantwoordelijk dat
iemand anders jouw product wil afnemen. Als dat simpelweg niet gebeurt, zoals op dit moment in de nertsenhouderij, dan vind ik ook niet dat overheid moet zeggen: dan
stappen wij daar wel in. Dat geldt voor elk product. Als
morgen de melkprijs massaal daalt, gaan we óók niet
massaal bijpassen. Er is gewoon simpelweg ook een markt
en als je dat accepteert, dan zitten daar risico's bij. Als het
heel goed was gegaan in de nertsenhouderij, hadden we
ook niet gezegd: "dit gaat wel héél erg goed, weet je wat,
we gaan in 2019 alvast stoppen met de nertsenhouderij."
Dat is helaas het risico als je kiest voor een lange overgangstermijn. Het kan vriezen en het kan dooien.
De voorzitter:
Laatste opmerking, de heer Geurts.
De heer Geurts (CDA):
Niet voor vandaag, maar wel binnen dit debat. De heer
Futselaar draait er een beetje omheen en dat snap ik ook
wel, want dit wordt een beetje moeilijk. Er waren afspraken
en vooruitzichten gemaakt door de initiatiefnemers. Een
meerderheid van de Kamer heeft die overgenomen. Er zou
een bedrijfstak gestopt worden en in die tien jaar zou daar
een verdienvermogen in zou zitten. Dat is niet gebeurd. Dan
moet dat toch meegewogen worden als er nu een meerderheid zou zijn die zegt: er moet weer versneld gestopt worden, binnen die drie jaar? Het gaat mij echt niet om getallen,
maar om de kernbeslissing. Als je versneld wilt stoppen,
zal daar toch een vergoeding tegenover moeten staan? Ik
heb het in ieder geval van de PvdA wél zo bij me binnen
horen komen: wij willen dat versneld en daar hoort wel een
fatsoenlijke vergoeding bij.
De heer Futselaar (SP):
Laat ik dan helder zijn. Als er nu een regeling komt om
eerder te stoppen dan 2024 — dan heb ik het eventjes niet
over de bedrijven waar wordt geruimd, maar sectorbreed
— als die er zou komen, vind ik het logisch dat je íets van
een vergoeding geeft, want de spelregels worden veranderd. Ik zeg alleen: ik vind wel dat het moet in het licht van
de huidige omstandigheden, inclusief het feit dat de sector
structureel verliesgevend is. Dat moet je meewegen in die
vergoeding wat mij betreft.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Eigenlijk geeft de heer Futselaar al een antwoord op de
vraag die ik wilde stellen, maar ik stel hem toch even. Als
de SP moet kiezen tussen versneld stoppen met de nertsenhouderij, nog dit jaar, alle nertsenhouderij, en daar wat
gemeenschapsgeld tegenover moeten stellen, óf het

Tweede Kamer

opnieuw gevuld laten zijn van de nertsenfokkerijen die nu
geruimd worden, waar kiest de SP dan voor?
De heer Futselaar (SP):
Dan moet ik toch even onderscheid maken voor de stallen
waar nu geruimd wordt, wat voor mij een categorie apart
is. Ik vind niet dat daar nertsen moeten terugkomen. Daarvoor moeten we iets regelen, maar dan is het de overheid
die zegt: nu grijpen wij hier in. Dat is voor mij een andere
categorie dan de hele nertsensector, inclusief stallen waar
geen besmettingen zijn. Als daar een regeling voor komt,
wil ik daar best naar kijken, maar dan ga ik wel heel erg op
de centen zitten. Dan ben ik niet bereid om zomaar te zeggen: we gaan alsnog een sector uitkopen die we ook al een
langjarige periode hebben gegeven om het terug te verdienen. Ik doe alles om te voorkomen dat ik niet te veel als de
heer De Groot klink, maar het hangt ervan af hoe het voorstel eruitziet. Ik kan daar nog niet over oordelen. Maar ik
ga zeker niet oneindig geld uitgeven voor het brede verbod.
Als het er specifiek om gaat dat we de stallen niet meer
willen vullen, moeten we er echt op inzetten om ervoor te
zorgen dat die niet meer terugkomen.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Dus met het risico dat er straks op de niet-besmette bedrijven alsnog corona uitbreekt.
De heer Futselaar (SP):
Dat valt niet uit te sluiten.
De voorzitter:
Oké. Ik stel voor dat u verdergaat.
De heer Futselaar (SP):
Waar was ik? De SP blijft met een aantal vragen zitten. De
eerste is hoe we voorkomen dat stallen die nu worden
geruimd straks, na een halfjaar of een jaar, alsnog worden
gevuld. Voor de periode tot 2024 is er dan nog sprake van
een risico. Dat is niet uit te leggen, ook niet aan omwonenden. De tweede vraag is: waarom is er zo lang gewacht met
het besluit om te gaan ruimen? Eind april bleek dat de
nertsen waren besmet met corona. Je zou kunnen stellen
dat er dan al had kunnen worden ingegrepen. Op 19 mei
bleek dat de nertsen ook mensen konden besmetten. Ook
dan had er zwaar ingegrepen kunnen worden. Maar pas
afgelopen vrijdag is het besluit genomen om bedrijven te
gaan ruimen. We begrijpen niet waarom dat niet eerder is
gebeurd. Zoals sommige nertsenhouders al zeiden: wat
ons betreft moet er worden geruimd. Hierover is een paar
weken geleden in het vragenuur ook over gesproken. Toen
zei de minister: "Om te weten of er een reservoir optreedt,
heb ik dat onderzoek uitgezet. De resultaten ervan heb ik
nodig om een reden te hebben om andere stappen te zetten." Dat is interessant, want je zou zeggen, middenin de
grootste pandemie die Nederland sinds de oorlog heeft
gekend, dat een onverwachte overgang van de ziekte van
mensen op nertsen, wat uniek is in de wereld, of van nertsen weer op mensen, wat ook uniek is in de wereld, op zich
al genoeg reden is om heel erg in te grijpen. Maar de
minister vond dat onderzoek nodig. Dat roept de vraag op,
en die wil ik expliciet stellen, of de minister niet eerder heeft

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-11

besloten tot ruiming omdat de Wet dieren naar haar mening
niet genoeg grond gaf voor ruiming, zonder eerst aanvullend onderzoek te doen. Als dat zo is, moeten wij hier de
discussie aan of de Wet dieren niet moet worden aangepast
omdat die niet geschikt is om om te gaan met dit soort
pandemieën die de volksgezondheid raken. Ik wil daar heel
graag duidelijkheid over. Als dit niet het geval is, dan begrijp
ik werkelijk niets van het besluit van de minister. Dan moet
er helderheid komen waarom er niet veel eerder is ingegrepen in deze situatie.
Als laatste over de nertsen en de vergoeding: hoe wordt
die precies vastgesteld en waar komt die precies uit? Is dat
uit het Diergezondheidsfonds waar nertsenhouders zelf niet
aan hebben bijgedragen en is dat redelijk?
Dan de slachterijen. Ik zeg het maar zoals het is: na alle
schandalen en rellen over de behandeling van dieren in
slachterijen kunnen wij nu ook debatteren over de behandeling van mensen in slachterijen. Laten we eerlijk zijn: het
feit dat werknemers, meestal arbeidsmigranten, opeengestapeld worden in kleine kamers tegen woekerhuren en
door schimmige bureautjes uren in busjes naar slachterijen
worden vervoerd om daar voor een minimumvergoeding
loodzwaar werk te doen, was natuurlijk al een schande voor
corona. Het is alleen door het virus dat we nu worden
gedwongen om die realiteit onder ogen te zien. Ik vraag de
staatssecretaris of zij het op basis van onderzoek van de
Inspectie SZW met de SP eens is dat de werk- en leefsituatie
van veel werknemers in de slachtindustrie sowieso
onwenselijk is, los van het coronagevaar. In Duitsland, waar
ze van aanpakken weten, zijn ze de situatie daar, die vergelijkbaar is, dusdanig zat dat ze hebben gezegd: vanaf 2021
alleen nog werken met een vast contract bij slachterijen.
Dat is interessant. Is de staatssecretaris bereid om dat
voorbeeld ook voor Nederland te volgen?
Dan nog een vraag aan de minister van LNV. Mijn klok is
trouwens stil komen te staan.
De voorzitter:
Maar ik zie dat u daar gretig gebruik van maakt.
De heer Futselaar (SP):
Ja.
De voorzitter:
Maar ik denk dat we moeten afronden.
De heer Futselaar (SP):
Ik heb nog twee vragen. De eerste vraag stel ik aan de
minister van LNV. Waarom eigenlijk zo veel Vion-locaties?
Is dat bekend? Ligt dat aan de regio? Ligt dat aan de
omvang van het bedrijf, of hebben wij het hier over een
bedrijf dat relatief vaak de regels heeft gebroken? Ten slotte
een vraag over het optreden van de veiligheidsregio's. Het
valt ons op dat er verschillend lijkt te worden omgegaan
met het optreden in veiligheidsregio's. Als een slachterij in
Helmond wordt geconfronteerd met een corona-uitbraak,
dan gaat die dicht, maar als er in Boxtel corona uitbreekt,
dan blijft die open. Er is daar sprake van twee veiligheidsregio's. Die twee plaatsen liggen 24 kilometer van elkaar

Tweede Kamer

af. Nou gaat de minister van Volksgezondheid niet over de
veiligheidsregio's, maar wel over corona. Ik zou hem willen
vragen of hij het wenselijk vindt dat in veiligheidsregio's
verschillend wordt gehandeld en, zo nee, wat hij gaat doen
om dat te voorkomen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
De heer Graus.
De heer Graus (PVV):
Mijn collega Futselaar had het erover dat de Wet dieren
mogelijk niet deugt. Vindt u niet dat de Wet dieren überhaupt niet deugt als het ritueel martelen van miljoenen
dieren door een Wet dieren wordt toegestaan en gewoon
kan doorgaan? Dat klopt toch niet? Bent u dat met mij eens?
De heer Futselaar (SP):
Ja, wij steunen over het algemeen ook de verschillende
initiatieven om daar iets aan te doen. Dus daar kunnen we
het met elkaar over eens zijn. In brede zin: er zijn heel veel
wetten waarvan ik vind dat ze niet goed genoeg zijn. Ik wil
nu alleen specifiek benadrukken dat ik een bepaald besluit
van de minister niet begreep. Ik kan me voorstellen dat dit
ligt aan een gebrek in de wet. Als dat zo is, vind ik dat we
die wet moeten aanpassen. De lange lijst van andere aanpassingen van de Wet dieren die we willen, kunnen we hier
vandaag beter niet bespreken, denk ik.
De heer Graus (PVV):
Ik wil toegeven dat de heer Futselaar altijd erg bescheiden
is. Zijn collega Krista van Velzen staat nog steeds in mijn
top 10 van favoriete Kamerleden. Zij is hier helaas niet meer
aanwezig, maar ik weet nog goed dat zij het enige Kamerlid
is dat mij ooit welkom heeft geheten toen ik hier als brugpiepertje begon in 2006. Zij was ook de initiatiefnemer.
Later heeft de PvdA zich daarbij aangesloten. Maar het was
uw eigen Krista van Velzen. Als we nu toch gaan verplassen,
komt het u toe.
De heer Futselaar (SP):
Ik ben het met de heer Graus eens dat er niet genoeg lof
van Krista van Velzen in deze Kamer gesproken kan worden.
De voorzitter:
Kijk. Dank u wel, meneer Futselaar.
Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Dik-Faber namens
de ChristenUnie.

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Het ruimen van nertsen is ingrijpend
en een optie waar niemand heel graag voor kiest. Ik dank
de minister voor haar doortastende optreden hierin. De
beslissing tot ruimen is geen gemakkelijke keuze. Maar wel
een noodzakelijke, als de volksgezondheid in gevaar dreigt
te komen. Deze keuze is met de onderzoeken die er liggen

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-12

ook goed onderbouwd. Het is te gevaarlijk als nertsenhouderijen een reservoir gaan vormen voor het coronavirus.
Een rechtszaak dreigde de ruimingen onnodig te vertragen.
Onze fractie is opgelucht dat de rechter de beslissing van
de minister steunt en dat de ruimingen inmiddels doorgang
vinden. Want spelen met de volksgezondheid vinden we
echt onverantwoord.
Onze fractie is ervan geschrokken dat er inmiddels dertien
vastgestelde besmette bedrijven zijn. Soms vraag ik me af:
is dit nog wel in te dammen? Hoe kunnen we voorkomen
dat nog veel meer bedrijven besmet raken? Ik lees bijvoorbeeld dat de opdracht is om boerderijkatten op het erf te
houden, maar hoe realistisch is dat? Hoe groot zijn de
risico's als het gaat om katten?
Ik zie dat er een interruptie is, voorzitter.
De voorzitter:
Ja, ik ook. Mevrouw Ploumen.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Ik hoor mevrouw Dik-Faber vragen hoe we verdergaande
besmettingen kunnen voorkomen. Het antwoord daarop is
natuurlijk best eenvoudig te geven, namelijk door die
bedrijven te sluiten en de nertsenfokkerij nu, in het licht
van de coronacrisis, te sluiten. Hoe kijkt mevrouw Dik-Faber
daartegen aan?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik wil daar verderop in mijn bijdrage op ingaan. Ik zal in
ieder geval voorstellen dat er een stoppersregeling komt,
waarbij we bedrijven die besmet zijn en nu geruimd worden,
oproepen om niet meer de stal vol te zetten. Bedrijven die
nog niet besmet zijn, roepen we op om vervroegd hun
bedrijf te beëindigen. Maar daar zal wel een fatsoenlijke,
rechtvaardige stoppersregeling tegenover moeten staan.
Dat zal mijn oproep straks zijn.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Hoe kijkt mevrouw Dik-Faber dan aan tegen de oproep van
de heer Futselaar — hij is er even niet — om bij die regeling
ook de economische situatie van die bedrijven in overweging te nemen en het feit dat de sector sowieso in 2024 zou
moeten stoppen? Weegt zij dat mee? Ik loop misschien een
beetje op haar bijdrage vooruit, maar wellicht wil zij er
alvast wat over zeggen.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Als mevrouw Ploumen dat zo vriendelijk vraagt, wil ik dat
zeker doen. Ik vind dit een dilemma, want nertsenfokkers
hebben in principe wettelijk de mogelijkheid gekregen om
tot 2024 hun bedrijven te hebben zoals ze nu doen. Nu is
daar de coronacrisis doorheen gekomen. Never waste a
good crisis, zou ik bijna willen zeggen. Kunnen we nu van
deze situatie gebruikmaken en een stoppersregeling introduceren, die bedrijven verleidt om eerder te stoppen of in
ieder geval hun stal niet meer vol te zetten? Daar spelen
heel veel dingen mee. Wij hebben destijds niet voor wetgeving gestemd om voor 2024 te stoppen. Niet omdat we dat
niet wilden, maar omdat we vonden dat de randvoorwaar-

Tweede Kamer

den niet in orde waren. Ik denk dat we daar nu opnieuw
goed naar moeten kijken. Die randvoorwaarden voor een
stoppersregeling moeten gewoon in orde zijn. We hoeven
niet overmatig te compenseren, maar het moet wel rechtvaardig zijn. Op vragen als hoe groot die bedragen zijn en
in hoeverre het marktperspectief en de prijzen daarin ook
een rol spelen, heb ik niet een-twee-drie een antwoord. Ik
wil heel graag het kabinet de ruimte geven om in overleg
met de sector tot een rechtvaardige regeling te komen.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. Voor de nertsenhouders is het ruimen van hun
stallen een moeilijk en soms emotioneel proces, maar zij,
hun families en medewerkers lopen het eerste en meest
directe risico. Het is dan ook goed om te horen dat nertsenhouders elkaar steunen, maar de impact gaat verder dan
het ruimen zelf. De omgeving reageert vaak angstig op het
nieuws en onze fractie bereiken ook verhalen dat kinderen
van nertsenhouders worden gemeden op school en dat
nertsenhouders uit het maatschappelijk leven worden
geweerd, ook als er geen gezondheidsklachten zijn. Laten
we klip-en-klaar uitspreken dat dit niet oké is. Naast deze
spanningen lopen ook de spanningen met dierenactivisten
op. Er worden pogingen ondernomen om nertsen te laten
ontsnappen, ook van besmette bedrijven. Het laten ontsnappen van dieren is sowieso niet te accepteren, maar nu zeker
niet in het kader van de volksgezondheid. Deelt de minister
de vrees en kan de minister extra maatregelen nemen om
dit te voorkomen?
Voorzitter. Wat de ChristenUnie betreft is dit de tijd om te
stoppen met nertsenhouderij in Nederland. Met het oog op
de volksgezondheid is het niet verstandig om geruimde
bedrijven weer vol te zetten. Het vervoerverbod voorkomt
dat op dit moment, maar de daling in aanbod van pelzen
zorgt voor hoop op de stijging van prijzen in de nabije toekomst. Combineer dit met de schulden door verplichte
investeringen in nieuwe kooien, en veel nertsenhouders
zien eigenlijk geen andere keuze dan doorgaan. Een rechtvaardige financiële compensatie is cruciaal voor het laten
slagen van de stoppersregeling, zodat nertsenhouders een
nieuwe start kunnen maken met een andere baan of een
andere bedrijfsvoering. Wil de minister daarom in overleg
gaan met de sector over een stoppersregeling?
Voorzitter. Ook het tijdelijk sluiten van slachthuizen is een
noodzakelijk besluit. De werkomstandigheden in slachthuizen zijn al jaren heel slecht. We wisten het, en eigenlijk was
het toen al onacceptabel, maar de coronacrisis heeft dat
ook pijnlijk duidelijk gemaakt en het leidt tot onaanvaardbare gevolgen voor de gezondheid van de medewerkers.
Het is schokkend dat de sector beterschap belooft in een
gesprek met de minister, om vervolgens de dag erop de
afspraken en de regels alweer te schenden. Wie gaat erop
toezien dat de maatregelen daadwerkelijk worden nageleefd
en wat zijn de consequenties als dit niet gebeurt? Heeft de
Inspectie SZW voldoende capaciteit om alle slachthuizen
te controleren? Dat was immers wel het verzoek.
De verschillen tussen de veiligheidsregio's zijn groot. Bij
dezelfde besmettingspercentages moet het ene bedrijf

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-13

sluiten en kan het andere bedrijf doorgaan. Hoe verklaart
de minister deze verschillen? Waarom wordt er gewacht
tot hoge besmettingsgraden? Kan er niet preventief worden
ingegrepen? Komt er een plan voor een lagere bandsnelheid, betere huisvesting van medewerkers en beter vervoer?
Al anderhalf jaar geleden vroeg mijn fractie aan de minister
van BZK om een plan voor huisvesting van arbeidsmigranten. Is daar gevolg aan gegeven? Ze is er nu niet, maar
wellicht kan deze minister namens het kabinet daarop antwoorden.

Voorzitter. Dit is een bijzonder debat, bijzonder in die zin
dat het thema van de nertsenhouderij altijd tot veel emotie
heeft geleid. Ik heb de voorgeschiedenis niet helemaal
meegemaakt, maar ik heb begrepen — iedereen haalde de
geschiedenis aan — dat er toch heel wat partijen en kabinetten overheen zijn gegaan om tot een verbod op de
nertsenhouderij te komen. Een onderdeel van het verbod
op de nertsenhouderij was een lange overgangstermijn.
Die is ook vastgelegd in de wet, zodat nertsenhouders tot
1 januari 2024 de tijd hebben om hun bedrijf te beëindigen.

De slachtcapaciteit gaat bij veel slachterijen naar beneden
om het personeel meer ruimte te geven. Dit kan naast de
volksgezondheid ook zeker ten goede komen aan het dierenwelzijn, mits het tempo van slachten naar beneden gaat
en het slachtproces zorgvuldiger wordt uitgevoerd. Maar
we moeten ook oog hebben voor het dierenwelzijn in de
stallen als dieren niet op tijd geslacht worden. Hoe wordt
hiermee omgegaan? Wil de minister in overleg gaan met
de sector om in ieder geval ook de import van dieren te
verminderen?

Die discussie komt nu eigenlijk samen met het feit dat er
op dit moment corona is geconstateerd bij een aantal
bedrijven, bij een aantal nertsen. Aan de ene kant gaat dit
over een bedrijfstak die op enig moment gaat stoppen en
aan de andere kant zijn er nu de vragen rondom de diergezondheid en de volksgezondheid. Dat maakt dat dit
natuurlijk een debat wordt met meerdere lagen; laat ik het
zo maar noemen. Wel proef ik dat men breed in de Kamer
zegt: kijk nou wat de mogelijkheden zijn om toch misschien
eerder met de nertsenhouderij te stoppen. Ik zie ook dat
dat vanuit verschillende motieven wordt gezegd. De
onderbouwingen verschillen en de maatvoering verschilt,
maar ik kan hier toch wel een soort algemene constatering
doen, namelijk dat daar wel een vraag om is. Ik kom daar
zo meteen over te spreken, ook om concrete vragen van de
leden daarover te beantwoorden.

Voorzitter. We zitten nu midden in de coronacrisis; een
moeilijke tijd. Onze fractie is van mening dat we sterker en
duurzamer uit deze coronacrisis kunnen komen en dat we
nu al moeten nadenken over een wereld na deze crisis. Dat
geldt ook voor het houden van dieren en de werkomstandigheden in de bedrijfsvoering van slachthuizen. Laten we
daarom werken aan een slachtpraktijk waarbij de waardigheid van mens en dier centraal staan.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Dik-Faber. Dan zijn we hiermee aan
het einde gekomen van de eerste termijn van de zijde van
de Kamer. Ik kijk naar de minister van Landbouw. Heel veel
vragen liggen op uw terrein. Hoeveel minuten denkt u nodig
te hebben? Tien minuten? Dan schors ik de vergadering
tien minuten.
De vergadering wordt van 12.30 uur tot 12.42 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef de minister van Landbouw, Voedselkwaliteit ...
Minister Schouten:
Natuur en Voedselkwaliteit.
De voorzitter:
... Natuur en Voedselkwaliteit het woord.

Minister Schouten:
Ja, het is een mondvol. Dat begrijp ik, voorzitter. Allereerst
wil ik mevrouw Ouwehand — ze is nu even niet in de zaal;
ah, daar komt ze aan — van harte feliciteren met haar 44ste
levensjaar. Ik wens haar daar heel veel wijsheid en geluk
bij in dit jaar. Ik zal zo meteen nog even een lekker vegan
gebakje komen eten, als er nog over is. Ik kan me namelijk
voorstellen dat iedereen daar gulzig naar heeft staan kijken.

Tweede Kamer

Het is ook nog wel een beetje bijzonder dat ík begin met dit
debat. Dat hebben we afgesproken, hoor. Wij zitten namelijk
al een tijdje in de zoönosestructuur. Collega De Jonge en
ik werken nauw samen op dit dossier; sterker nog, collega
De Jonge is eigenlijk degene die nu de hoofdaannemer is
in dit dossier. Maar nogmaals, omdat er zo veel lagen in
deze discussie zitten, denk ik dat het ook wel goed is om
ook even de algemene zaken rondom de nertsen aan mijn
kant te doen. Overigens was de zoönosestructuur, zoals ik
ook al zei tijdens het vragenuur, al eerder ingesteld dan
toen de Kamer de motie aannam over de doorzettingsmacht. Het is dus niet zo geweest dat wij daar zelf afhankelijk van waren. We hadden zelf al een aantal stappen gezet
op dat punt.
Voorzitter. Ik kom eerst op het punt van de timing van de
ruimingen, laat ik het zo maar zeggen. Verschillende leden
hebben daarover vragen gesteld. Eigenlijk wordt gevraagd
waarom het zo lang heeft geduurd voordat er tot ruiming
werd overgegaan. Ik ga u even meenemen in de stappen
die gezet zijn. Er stierven dieren. Soms worden gestorven
dieren bekeken door deskundigen. Zo ook hier. Een van die
deskundigen wilde weten of er antistoffen op covid in het
dier aanwezig waren. Dat bleek het geval. Dat was voor ons
het moment om te screenen wat er precies aan de hand
was op die bedrijven: wat betekent dit? Ik heb u geïnformeerd toen er covid was vastgesteld op een nertsenhouderij. We hebben toen meteen de maatregelen genomen om
ervoor te zorgen dat de covid op dat bedrijf bleef en niet
verspreid kon worden. Ook hebben we gelijk gemeten of
het via de lucht verspreid werd, want dat was heel belangrijk. Op het moment dat het via de lucht verspreid wordt,
is het lastiger op het bedrijf te houden. Dat bleek niet het
geval. Het bleek echt in de stal te zijn. Technisch gezien kun
je zeggen dat je het daar ook kunt behandelen en vervolgens
kunt laten uitdoven — als het daar maar blijft. Dat was ook
de vaststelling op basis van de artikelen die op veterinaire
gronden zien.

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-14

Daarna zagen we, mede dankzij het bijzonder goede werk
van allerlei virologen die hiernaar hebben gekeken, dat het
ook van dier op mens zou kunnen overgaan. Op dat moment
hebben wij meteen alle maatregelen genomen die nodig
waren om te zorgen dat mensen niet door nertsen besmet
zouden kunnen worden. Wij kunnen elkaar besmetten en
we weten ook dat nertsen mensen besmetten. We weten
dat een aantal voorzorgsmaatregelen genomen moeten
worden om te voorkomen dat het virus zich verder verspreidt, net zoals we dat bij mensen onderling ook doen.
De heer Futselaar vraagt wat dan uiteindelijk de reden is
om over te gaan tot ruiming. Dat zat hem met name in de
vraag of het virus langer aanwezig kan blijven op het bedrijf,
waarmee het bedrijf een reservoir kan vormen voor covid.
Als in de omgeving van het bedrijf de aanwezigheid van
covid afneemt, worden de besmettingen op het bedrijf
gevaarlijker, want dan heb je meer kans dat je besmettingen
van nerts op mens krijgt dan dat mensen elkaar besmetten.
Ik had het oordeel van de deskundigen nodig om te weten
of er sprake was van die reservoirvorming. Daarvoor heb
ik het OMT-advies gevraagd. Op basis van het OMT-advies
hebben we het besluit genomen. Het OMT kwam woensdagochtend bij elkaar en men heeft daar woensdag ook de
conclusies getrokken. Toen bleek dat de reservoirvorming
er was of dat die kon optreden en dat dat een reden zou
zijn om te kunnen gaan ruimen, hebben wij woensdag ook
meteen het besluit genomen, niet vrijdag. Het is wel later
geëffectueerd, maar dat had andere redenen.
De vraag van de heer Futselaar of de wet — we baseren dit
overigens niet op de Wet dieren, maar op de GWWD —
ruimte biedt om te ruimen, is het antwoord dus ja. Ja, die
biedt altijd ruimte om te ruimen. Ruimen is de verstrekkendste maatregel. Je kunt dan niet terug; je kunt dat niet
ongedaan maken. Daarom moet je goed kunnen onderbouwen waarom die ruiming op dat moment nodig is en of je
niet minder vergaande maatregelen hebt die kunnen voorkomen dat het overslaat. Er zijn meer dierziektes. Er zijn
ook dierziektes waarbij we niet ruimen, omdat bij die dierziektes de dieren gewoon beter kunnen worden. Het is dus
niet zo dat je daar gelijk toe overgaat. Je moet daarbij in
ogenschouw nemen of er minder verstrekkende maatregelen zijn om dit te voorkomen. Dat was in eerste instantie
wel het geval bij alle maatregelen die we namen. Maar de
reservoirvorming is een zaak die verder gaat. Daarvan zeiden de deskundigen dat die kans optreedt. Dat was de reden
waarom we toen vervolgens tot ruiming zijn overgegaan.
De heer Futselaar (SP):
Dat maakt het helderder. Het roept bij mij ook wel weer een
nieuwe, meer principiële vraag op. De minister zegt eigenlijk
dat met het onderzoek is bewezen en onderbouwd dat er
een reservoir kwam en — zo leg ik het maar even uit — dat
er dus een actief gevaar was voor de volksgezondheid.
Minister Schouten:
Ja.
De heer Futselaar (SP):
Je zou alleen kunnen beargumenteren dat een vermoeden
dat er weleens een groot gevaar voor de volksgezondheid
zou kunnen zijn, hier misschien al genoeg is om het besluit
te nemen om te ruimen. De minister heeft ervoor gekozen

Tweede Kamer

dat ze het zeker wilde weten en dat ze het op tafel wilde
kunnen leggen. Ik weet niet of dat puur zo is omdat het een
heel zwaar middel is of eventueel ook om voor de rechter
stand te kunnen houden.
Minister Schouten:
Zeker, ja.
De heer Futselaar (SP):
Maar ik vind het zeker bij een ziekte als deze, met zulke
maatschappelijke gevolgen, toch wel vrij logisch om bijvoorbeeld te zeggen: we hebben hier, gelegitimeerd door
onderzoek, een zwaar vermoeden en we kiezen er nu al
voor, voordat we al het bewijs hebben verzameld, gewoon
gezien de heftigheid van de situatie.
Minister Schouten:
Daarbij zal ook altijd getoetst worden of je andere, minder
verstrekkende mogelijkheden hebt om dit in te dammen.
Bij het vraagstuk of je alles al preventief kunt ruimen, zul
je bij de rechter altijd ook moeten onderbouwen of er
andere middelen of mogelijkheden zijn om te zorgen dat
het zich niet verspreidt. In dit geval waren die er. Dat zegt
overigens ook het OMT: als je de beschermingsmaatregelen
goed neemt, kun je die kans minimaal maken, net zoals we
dat onderling met elkaar hebben. Dat zijn zaken die meegenomen wogen, ook door een rechter, om te kijken of we tot
deze verstrekkende maatregel moeten overgaan.
De heer Futselaar (SP):
Als de rechter die afweging zou kunnen maken of daar een
risico is, sterkt mij dat in het idee dat wij misschien ook
onze eigen wettelijke mogelijkheden kunnen hebben om te
zorgen dat een bewindspersoon meer ruimte heeft om
preventief op te treden. Straks krijgen we een volgende
coronaepidemie die op konijnen overgaat of iets dergelijks;
dan zitten we weer met dezelfde situatie en dan moeten we
misschien weer enkele weken wachten op onderzoeksresultaten. Die weken kunnen best cruciaal zijn. Ik vraag me dus
gewoon echt af of de gereedschapskist die wij hebben, dan
wel afdoende is.
Minister Schouten:
De mogelijkheden om te ruimen, zijn er. Dat staat gewoon
in de wet. Dit is ook een van de onderbouwingen en we
hebben jurisprudentie. Hierin zal een rechter uiteindelijk
natuurlijk alles in ogenschouw nemen, dus ook de vraag
of er minder verstrekkende opties zijn. Ik denk dat hij dat
altijd zal doen. Ik ga niet op de stoel van de rechter zitten.
Dat wil ik voorkomen, maar die onderbouwing moet je
gewoon sterk hebben. Toen bleek dat er sprake kon zijn
van reservoirvorming, had je echt een onderbouwing
waarvan je kunt zeggen dat die voldoende is om over te
gaan tot ruiming. Dat bleek afgelopen vrijdag ook bij de
rechter.
De heer Futselaar (SP):
Dat is helder, maar ik sluit niet uit dat mijn fractie in de
toekomst toch met initiatieven op dit gebied komt.

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-15

Minister Schouten:
Oké. Ik denk dat ik daarmee ook al een aantal vragen van
andere leden heb beantwoord over de periode die daaraan
vooraf is gegaan en waarom we dit op deze manier doen.
Er was ook een vraag over de vergoeding bij de ruimingen
en hoe die wordt vastgesteld. Daarvoor hebben we een
vastgestelde procedure, die ook is vastgelegd in de GWWD.
Dat is om precies te zijn artikel 86, waarin staat dat de
minister van LNV bij ruiming verplicht is om aan de veehouder een tegemoetkoming in de schade uit te keren. Dat staat
in de wet. De tegemoetkoming is een besluit van de minister
en de RVO is gemandateerd om dat besluit van de minister
te nemen. Voordat de ruiming plaatsvindt, wordt de waarde
van de dieren vastgesteld. Dat staat in artikel 87 van de
GWWD. Vaststelling van de waarde is een vaststelling van
feiten en dus geen besluit. De minister heeft daar dan ook
geen invloed op.
De waardevaststelling vindt plaats door een beëdigd deskundige die door de minister is aangewezen; artikel 88
GWWD. De deskundigen die wij daarbij betrekken, zijn
deskundigen van WEcR van de Universiteit van Wageningen. Wij vragen hen om die waarde vast te stellen. Zij
hebben dat in dit geval ook gedaan.
De waardetabel heeft op zichzelf geen formele status. De
tabel wordt niet in de wet genoemd. Die is voor ons een
middel waarmee de taxateur kan vaststellen wat de waarde
op het bedrijf is. Dat gebeurt dan ook. Met de waardetabel
wordt vervolgens de taxatie gedaan door een taxateur. Die
bepaalt wat er op het bedrijf aanwezig is en wat de waarde
daarvan is. Dat wordt dan vastgesteld. Daarmee is geborgd
dat wordt voldaan aan de wettelijke en ook de Europeesrechtelijke eis dat de tegemoetkoming is gebaseerd op de
marktwaarde en dat gelijke gevallen ook gelijk worden
behandeld, zodat er geen willekeur komt.
Op deze gronden heeft de taxatie van de bedrijven plaatsgevonden. Dat is niet uniek. In alle gevallen waarin er
geruimd wordt bij een dierziekte doen we dat op dezelfde
manier.
De heer De Groot (D66):
De marktwaarde is nu heel gering. Hoe verklaart u dan dat
er toch een substantiële vergoeding komt? Mijn tweede
vraag is of de wet mogelijkheden biedt om lager uit te keren
dan de taxatiewaarde, dan wel om een eigen bijdrage van
de nertsenhouder te vragen.
Minister Schouten:
De wet biedt mij geen ruimte om een eigen bijdrage van
de nertsenhouders te vragen. Ik heb net het wetsartikel
genoemd. Daarin staat dat de minister van LNV bij een
besluit tot ruiming verplicht is om een tegemoetkoming in
de schade uit te keren. Dat is artikel 86. Daarin wordt niet
gesproken over een eigen bijdrage hiervoor. De marktwaarde is door WEcR op een onafhankelijke manier vastgesteld. Zij zijn de onafhankelijke deskundigen die dat bij wet
moeten doen. WEcR geeft aan die onafhankelijkheid invulling.
De deskundigen hebben gekeken naar de laatste marktprijs
die bij een veiling betaald is. Dat is de basis geweest waarop

Tweede Kamer

zij de bedragen hebben vastgesteld. Dat zijn dus ook de
bedragen waarmee gewerkt wordt. De waardevaststelling
vindt dus plaats door een beëdigd deskundige. Het is dus
niet zo dat de minister daar invloed op heeft.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dit is toch wel even nieuw voor mij. Ik las in de wet dat het
gaat over de marktwaarde en ik meende ook iets te lezen
over de dagwaarde. De minister noemt hier de waarde op
de veiling. Dat is de waarde van het vel van volgroeide pups
die zijn vergast en gevild. Uit de nertsenhouderij weten we
echter dat men op dit moment €20 per vel krijgt en €21 aan
kosten heeft om een pup helemaal te laten volgroeien.
Betekent dit dat laten ruimen lucratief is?
Minister Schouten:
Op dit moment ligt de laatste marktwaarde die betaald
wordt onder de kostprijs. Het is wat technisch, voorzitter,
maar bij de pups is natuurlijk de vraag op welk moment je
ze ruimt. Hoe ouder ze zijn, hoe meer ze waard zijn. Daar
wordt in de tabel rekening mee gehouden.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Misschien is het goed als we ook op papier krijgen wat er
precies is vastgesteld en wat de vergoeding is. Misschien
heb ik het gemist, maar ik heb het nog niet gezien.
Minister Schouten:
Nee, dat sturen we normaal niet op, omdat het een objectieve vaststelling is. Maar ik vind het prima om die informatie naar de Kamer te sturen, zodat de Kamer ook kan zien
welke waardentabel onafhankelijk is vastgesteld. Daar heb
ik geen invloed op gehad. Dat wil ik nogmaals benadrukken.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Dank aan de minister voor deze toelichting en de extra
informatie die zij nog zal sturen. Ik heb een andere vraag.
Deze tijden van corona vragen om andere maatregelen dan
wanneer we ons leven weer gewoon zouden kunnen leven.
Dat geldt voor de maatregelen die uw collega Koolmees
heeft genomen en zelfs Hoekstra tast voor het eerst in diepe
zakken. De vraag is dan natuurlijk ook of dit de enige wettelijke grond is die u heeft, gegeven de coronacrisis, om vergoedingen, compensaties en tegemoetkoming vast te stellen. Of gaan, gegeven de crisis, andere wetten voor?
Minister Schouten:
Mevrouw Ploumen vraagt mij nu of er andere wetten zijn,
die ik niet ken, die mogelijk voor zouden kunnen gaan. Dit
is de wet die altijd regelt hoe we de ruimingen doen,
gewoon in alle gevallen. Daarbij maken we nu dus ook geen
onderscheid of het een ziekte is op basis van covid of dat
het een ziekte is naar aanleiding van de varkenspest of de
vogelgriep. Het is een dierziekte. We hebben hem later ook
aangemerkt als een ziekte waarbij het in het kader van de
volksgezondheid van belang is om te ruimen. Dat is het
kader dat wij hanteren. Mevrouw Ploumen vraagt of andere
wetten voorgaan. Ik ken ze niet. Als ik zeg dat ze er niet zijn,
is het heel absoluut, maar ik ken ze op dit moment niet.

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-16

Mevrouw Ploumen (PvdA):
Ik vraag dit, omdat er natuurlijk voor andere sectoren die
in de problemen zijn gekomen door de coronacrisis aparte
regelingen zijn gekomen in de context van de crisis. Als dat
voor bijvoorbeeld de horeca en het toerisme geldt, zou het
voor de hand liggen dat dat ook zou gelden voor de nertsenhouderijen in dit geval.
Minister Schouten:
Hierbij wil ik wel heel specifiek aanmerken dat de nertsenhouderij niet stilgelegd is vanwege covid of iets dergelijks.
Er is hier een dierziekte geconstateerd. Die dierziekte is de
basis voor de besluiten die we genomen hebben, samen
met artikel c, waarin ook volksgezondheid een rol speelt.
Dat is de reden geweest waarom wij tot ruiming zijn overgegaan. Dat is de wettelijke basis waarop we die maatregel
konden nemen. Anders konden we ook al helemaal niet tot
ruiming overgaan. Dat is natuurlijk de reden waarom je die
ruiming doet. Dan zijn dat de wettelijke kaders die wij
daarbij hanteren die daarbij horen. De nertsenhouderij is
dus niet gestopt vanwege het algemene covidverhaal. Zij
is gestopt omdat er een dierziekte is. Dat was de reden.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dit is dus het cruciale punt. Het lijkt in dit debat te gaan om
de vraag hoe je moet compenseren. Dan wil ik het kabinet
toch wel echt nadrukkelijk vragen om te kijken naar alle
inperkingen die het de samenleving heeft opgelegd. Het
kabinet heeft op zich ook geen grond om tegen mensen te
zeggen: jij mag niet je moeder omarmen. Daar heb je geen
grond voor. Het kabinet heeft het toch gedaan. Op basis
van diezelfde preventieve houding die het kabinet zegt te
hebben met betrekking tot het beschermen van de volksgezondheid, gelet op de uitbraak van corona, moet je ook op
die manier naar de nertsenfokkers kijken. Dan denk ik dat
de compensatie die daarbij hoort in de lijn ligt van de
compensatie die je andere sectoren biedt. Je biedt wel wat,
maar niet de hele omzet. Ik begrijp dus niet dat het kabinet
bij de nertsen zegt dat het alleen maar die grond heeft
omdat het een dierziekte is. Nee, er zijn allerlei andere
maatregelen genomen waar ook geen grond voor was. In
die context moeten we ook het ingrijpen in de nertsenfokkerijen zien.
Minister Schouten:
De andere gronden voor de maatregelen zijn er wel. Collega
De Jonge weet daar meer over. Daar kan hij zelf zo meteen
meer over zeggen.

je de ruiming en de vergoeding daarvoor baseert, en die
zijn hier afgelopen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik had me wat genuanceerder moeten uitdrukken. Het gaat
om een heel uitzonderlijke grond, die het kabinet heeft
gevonden, voor het vergaand inperken van onze vrijheden.
Mijn vraag is de volgende. Het beperken van de vrijheid
van mensen, om elkaar te omhelzen, het beperken van de
vrijheid van ondernemers, in de horeca, in de sportschoolbranche, het beperken van de grondrechten: daar is allemaal
een grond voor gevonden. Dat is heel uitzonderlijk, maar
we hebben het als Kamer wel gesteund. Maar als dat kan,
waarom wordt die grond dan niet gebruikt om het volksgezondheidsrisico dat de nertsenhouderij in zich draagt ook
op die manier in te perken? Nogmaals, dan kom je dus
automatisch uit bij de compensatieregelingen die we voor
die sectoren wel treffen, maar dat is niet de hoofdprijs. Dat
zou ik graag met het kabinet willen afspreken: dat we het
via deze gronden gaan doen. Daarbij hoort natuurlijk wel
iets van compensatie, maar niet de hoofdprijs voor de
nertsenfokkers.
Minister Schouten:
Die grond bestaat. Wij hebben die grond, die staat in de
GWWD, en dat is hoe we deze altijd toepassen. Het feit dat
er nu een dierziekte is die met covid te maken heeft, is in
zichzelf geen reden om nu naar een andere grond te gaan
zoeken. Het is een dierziekte en op basis van de GWWD
hebben we daar de regels voor die we toepassen. Die zijn
we ook afgelopen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Maar door het zo te spelen, zet de minister van LNV de deur
open voor maximale compensatie voor de nertsenfokkers.
Dat is heel vervelend, want daar is in deze Kamer geen
meerderheid voor, heb ik gemerkt. Dat betekent dat die
nertsenfokkers gewoon door kunnen gaan, terwijl dat een
risico oplevert voor de volksgezondheid. Dus mijn vraag is
nogmaals aan de minister van LNV en de minister van VWS,
die straks ook nog moet opteren: waarom is er voor de
nertsenfokkerij geen grond gezocht, waar al die andere
maatregelen wel op gebaseerd zijn, dus de Wet publieke
gezondheid en de Wet veiligheidsregio's? Op basis daarvan
kan het kabinet ingrijpende beperkingen stellen aan de
vrijheid van mensen in Nederland. Wij vonden dat
gerechtvaardigd. Het is niet gerechtvaardigd om voor de
nertsenfokkers een andere grond te zoeken.

De voorzitter:
Nou, dat is al uitgebreid een paar keer besproken.

De voorzitter:
Het is eigenlijk de derde keer dat mevrouw Ouwehand
dezelfde vraag stelt.

Minister Schouten:
Over de juridische onderbouwing en hoe die beter geborgd
kan worden is in deze Kamer al uitgebreid gesproken. Maar
daar is dus wel een grond voor. Het is niet zo dat dat helemaal zomaar out of the blue allemaal gebeurt. Hier zit de
onderbouwing in het feit dat er een dierziekte is die ook
gevolgen kan hebben voor de volksgezondheid. Daar is een
wettelijk kader voor, namelijk de GWWD. In de artikelen
waar ik het net over had, staan de uitgangspunten waarop

Minister Schouten:
Ja, en ik ga hetzelfde antwoord geven. Die grondslag ligt
al in de wet, en die heb ik toegepast. Dan moet u zeggen:
u moet de GWWD hier buiten werking gaan stellen. Ik heb
mij te houden aan de wet, die moet ik toepassen en dat heb
ik hier ook gedaan. Dat is niet anders dan we het in andere
gevallen doen. En dan moeten we onderscheid gaan maken

Tweede Kamer

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-17

in soorten dierziektes, in welk regime je gaat toepassen.
Het is niet aan mij om daar die weging aan te geven.
De heer De Groot (D66):
Ik begrijp dat de minister, als het gaat om de huidige ruimingen, gebonden is, gehouden is, aan de wetten die we
daarvoor hebben vastgesteld. Dan gaan het om de ruiming.
Maar de discussie in deze Kamer gaat ook over het verder
leeg laten van de geruimde bedrijven. De discussie gaat
ook over het verder beperken.
Minister Schouten:
Ja.
De voorzitter:
Daar komt de minister straks op.
De heer De Groot (D66):
Maar de vraag is wel: kan daar dan een andere wettelijke
grondslag voor dienen, zodat we daar niet de hoofdprijs
voor gaan betalen?
Minister Schouten:
Mag ik daar straks op terugkomen, voorzitter? Want ik ben
nu nog met het blokje ruimingen bezig en de vergoedingen
die daarvoor betaald worden.
De voorzitter:
Ja.
Minister Schouten:
De heer De Groot — hij stond net bij de interruptiemicrofoon
— heeft ook gevraagd: hoe zit het nou, hebben zij nou
meebetaald aan het Diergezondheidsfonds waaruit nu vergoed gaat worden? Het antwoord is nee. De nertsensector
heeft niet aan het Diergezondheidsfonds bijgedragen, aangezien er tot nu toe ook geen ziekten bij de nertsen voorkwamen, waarvoor de overheid kosten moest maken. Ik
heb op dit moment ook geen bevoegdheid om alsnog die
heffing voor nu op te leggen. De kosten van de ruiming
worden wel uit het DGF betaald, en dan het deel dat de
overheid bijdraagt aan het DGF. Het DGF wordt gevuld door
sectoren en de overheid. Wij betalen dit uit het deel van de
overheid. Het is niet mogelijk om nu dus op voorhand nog
een heffing in te stellen op wat er is gebeurd.
Er was de vraag of ik bereid ben om te kijken of de sector
straks nog wel mee kan gaan betalen aan het DGF. Daar
ben ik toe bereid. Ik wil dat zelf ook onderzoeken. Ik moet
dat wel even allemaal heel goed op een rij zetten, om te
zien hoe dat precies werkt en gaat en hoe we dat vorm
zouden kunnen geven. Ik wil ook dat dat juridisch houdbaar
is, maar ik snap dat verzoek. Het is ook iets dat ik zelf wil:
kijken hoe de nertsensector voor volgende jaren een bijdrage zou kunnen leveren aan het DGF, als dat juridisch
ook mogelijk en houdbaar is.

De heer De Groot (D66):
Ik dank de minister voor deze toezegging. U heeft het over
volgende jaren. Dat is dus vanaf 2021. Ziet de minister ook
een mogelijkheid om het op zo kort mogelijke termijn te
laten ingaan, want de problematiek speelt natuurlijk nu.
Minister Schouten:
Ja, maar dan nog moet ik eerst de grond daarvoor vaststellen. De ruimingen vinden nu plaats. Voor alles wat nu is
geruimd, heb ik daar geen grond voor en kan ik dit niet
doen. Maar ik ben bereid om dit goed te onderzoeken. Daar
moet je ook een AMvB voor opstellen. Hier speelt het volgende punt. In de overgangstermijn is rekening gehouden
met de tienjaarstermijn. De rechter heeft in zijn uitspraak
over waarom het gerechtvaardigd was om over te gaan tot
een houdverbod voor nertsen en het stoppen van nertsenfokkerijen, veel nadruk gelegd op fair balance. Ik moet goed
kijken of dit past binnen de bestaande juridische kaders. Ik
wil dit dus goed onderzoeken.
De heer Geurts vraagt naar de juridische procedure bij het
CBb. Hij vroeg hoe het zo kon misgaan. Sta mij even toe
om de tijdlijn goed te schetsen. Op 3 juni 2020 is door collega De Jonge en mij besloten dat alle nertsen op besmette
bedrijven moeten worden geruimd. Dit is diezelfde dag
medegedeeld aan de Kamer. Dit was op een woensdag. Op
3 juni zijn ook alle houders, waarvan wij op dat moment
wisten dat zij besmet waren, hier telefonisch van op de
hoogte gesteld. Dit was overigens nog voordat u de brief
kreeg. Ik vond het wel zo netjes om die mensen eerst te
informeren, voordat een brief hier in de Kamer zou liggen.
Ik vond dit te rechtvaardigen, gezien de omstandigheden.
Op 4 juni heeft de NVWA per individuele houder een ruimingsbesluit opgesteld, welke aan het eind van de middag
aan de houders is gestuurd. Dus wat telefonisch aan hen
is medegedeeld, hebben ze aan het eind van de middag
ook van ons gekregen. In de ochtend van 4 juni is de NVWA
door het CBb gebeld met de mededeling dat een verzoek
tot voorlopige voorziening is ingediend door de stichting
Animal Rights en de stichting Bont voor Dieren. De NVWA
heeft daarop per nertsenhouder een procesdossier naar
het CBb gestuurd. Dit dossier bestond uit het besluit tot
besmetverklaring, het advies van het OMT en de Kamerbrief
van 3 juni 2020. Die ruimingsbesluiten zijn op de avond van
4 juni naar het CBb gemaild, waardoor het CBb op de avond
van 4 juni 2020 per houder over een volledig procesdossier
beschikte. Zo is het gegaan. Ik kan niet treden in de duiding
die anderen eraan geven, maar dit is de volgorde die wij
hebben gehanteerd.
Dan vraagt de heer Geurts hoe de nazorg voor de nertsenhouders is geregeld. Ruimen is altijd ingrijpend, onder wat
voor omstandigheden dan ook. De NVWA staat in nauw
contact met de betreffende ondernemers over de ruimingen.
Wanneer zij behoefte hebben aan ondersteuning of zorg,
dan adviseert de NVWA hen daarbij. Ook met de sector is
goed gesproken over wat nodig is om dit in goede banen
te leiden. Daar is ook afgesproken dat de NVWA contact
legt met de GGD, als blijkt dat aandacht nodig is voor de
nertsenhouder of zijn omgeving, zodat we dit snel constateren.
Mevrouw Bromet vroeg hoe het nu precies zit met de
financiële positie van de nertsenhouders. Zij citeerde daarbij

Tweede Kamer

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-18

uit een artikel van 25 januari 2019, waarin een nertsenhouder zijn verhaal doet. Op dit moment beschik ik niet over
betrouwbare informatie over de financiële situatie van de
pelsdierhouders als geheel of van individuele bedrijven.
We weten wel dat de pelsprijzen vanaf 2014 zijn gedaald.
In de laatste jaren wordt zelfs structureel verlies geleden.
Maar dit wil natuurlijk niet zeggen dat de financiële positie
per individuele houder slecht is. Dit kan door omstandigheden echt verschillen. Ik heb niet per bedrijf zicht op hoe dit
zit.
Mevrouw Lodders vraagt of ik afstand kan nemen van het
bevrijden van nertsen. In de media zijn signalen geweest
dat er mogelijk acties zouden worden uitgevoerd om nertsen los te laten. Dit is nu niet gebeurd, maar het is in alle
gevallen natuurlijk niet goed als die bedrijven worden
betreden door mensen die daartoe niet bevoegd zijn. Zeker
als ze zouden willen overgaan tot het loslaten van nertsen
die besmet zijn. Dat is ook de reden — daar heb ik ook vragen over gekregen — waarom wij het CBb, dat later een
uitspraak wilde doen, hebben gevraagd om dat toch nog
voor het weekend te doen, zodat de kans op dat soort zaken,
als dat zich zou voordoen, voorkomen kon worden. Het was
uiteraard aan het CBb om te beslissen of ze daarin mee
zouden gaan. Maar dat hebben ze gedaan, en daar ben ik
ze dankbaar voor.
Mevrouw Lodders (VVD):
Dank richting de minister voor het antwoord. Ik had ook
een vraag gesteld over het feit dat er überhaupt een voorziening is aangevraagd, dus het opschorten van het ruimen.
Komt de minister daar nog op, of is dat een andere minister?
Minister Schouten:
Ja, de verdeling komt nauw ... Die is voor minister De
Jonge.
Even kijken ... Dan was er nog één vraag van de heer Geurts:
hoe wordt de continue monitoring van nertsenbedrijven
vormgegeven? Er wordt nu continu gemonitord. Nertsenbedrijven zijn verplicht om wekelijks kadavers in te zenden
van natuurlijk gestorven dieren. En alle nertsenbedrijven
zijn serologisch gescreend. Het hele resultaat van de
screening — ik heb dat ook in de brief gemeld — wordt eind
deze week bekend. En aan de hand van de resultaten van
de twee instrumenten zal worden bezien hoe de monitoring
er de komende maanden uit gaat zien. Daar betrekken we
ook deskundigen en onderzoekers bij. Dus we wachten nu
eerst eventjes de resultaten af, en dan gaan we weer bekijken wat de volgende stap is die we daarin moeten zetten.
Dat was het blokje ruimen en monitoring, voorzitter. Dan
kom ik gelijk maar bij de stoppersregeling, want ik denk dat
daar ...
De voorzitter:
Voordat u verdergaat: mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD):
Misschien toch nog even een korte vraag, voorzitter. Ik heb
begrepen dat er op de bedrijven ook bloedonderzoek is

Tweede Kamer

gedaan, en dat het vrij lang heeft geduurd voordat de uitslagen daarvan bekend waren, als ze überhaupt al bekend
waren of zijn. Dus ik weet niet of de minister er iets over
kan zeggen wanneer ook die uitslag verwacht wordt. Ik heb
begrepen dat het wat langer duurt omdat de testen eigenlijk
niet beschikbaar waren. Nou, dat begrijp ik, want het is ook
allemaal nieuw, maar kan de minister iets zeggen over de
bloeduitslagen?
Minister Schouten:
Dat is het serologische onderzoek. Dus we hebben de, wat
wij noemen, "early warning". Dat is — al klinkt dat zo plastisch — het insturen van de dode dieren, waarbij gekeken
wordt of daarin antistoffen aanwezig zijn. Als we dat zien,
dan is dat de reden om naar de bedrijven te gaan om daar
een echte hele screening te doen. Dat doet de NVWA, en
dan volgt de gewone procedure. Daarnaast heeft bij alle
bedrijven het serologisch onderzoek plaatsgevonden. Daar
moesten we inderdaad ook de testen allemaal op orde
hebben. Die resultaten komen aan het eind van de week
allemaal binnen.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Schouten:
Dan ga ik gelijk door naar de stoppersregeling, want daar
zijn ook veel vragen over gesteld. Het kabinet heeft in de
voorlaatste Kamerbrief aangegeven dat we onderzoeken
of, en zo ja hoe, een eenmalige stoppersregeling kan worden vormgegeven, waarmee nertsenbedrijven op korte
termijn vrijwillig hun bedrijfsvoering kunnen beëindigen.
Er zijn heel veel vragen hierover gesteld, als: "Hoe ziet die
regeling eruit?"; "Gaat die er komen?"; en "Wat is de omvang
van die regeling?". Allemaal zeer terechte vragen. Allemaal
vragen die ook een antwoord behoeven, maar waarvoor ik
even goed de tijd nodig heb om te bekijken of, en zo ja hoe,
we die regeling dan kunnen gaan vormgeven.
Want ik hoor hier breed in de Kamer ook de wens om te
kunnen kijken of we dit moment ook kunnen benutten om
deze nertsenhouderijen te beëindigen — nogmaals, ieder
vanuit zijn eigen weging en motief. Het is niet zo dat ik nu
op basis van de huidige wettelijke kaders zomaar kan
beslissen dat een bedrijf niet meer gestart mag worden.
Dat heeft ermee te maken dat de rechter in zijn weging van
of de nertsenhouderij in zichzelf moest stoppen, ook heeft
aangegeven dat die lange overgangstermijn een voorwaarde was om daar ook aan te kunnen voldoen. Anders
zou er namelijk een schadevergoeding moeten worden
betaald, en daar is destijds door beide Kamers niet voor
gekozen; er is gekozen voor de lange overgangstermijnen.
Als ik nu zeg "maar we gaan het nu wel doen", dan kom ik
in dezelfde discussie terecht, denk ik, als de discussie die
er ook al bij de rechter is geweest: of het gerechtvaardigd
is om nu opeens deze keuze te maken en ervan te zeggen
dat het niet meer kan. Dan betekent het dus dat je de kans
aanzienlijk maakt dat die bedrijven ook zelf willen stoppen.
Het is waar dat er ook nertshouders zijn die zeggen: misschien is het nu ook wel goed geweest. Dat geldt echter
niet voor iedereen. Er zijn ook nertshouders die zeggen:
waarom zou ik nu stoppen want ik mag tot 2024 door? Dat
klopt, dat is de wet en dat is het kader waarbinnen het moet

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-19

plaatsvinden. Dus vandaar dat wij als kabinet onderzoeken
of en, zo ja, hoe we zo'n regeling kunnen vormgeven en
hoe we daarmee een extra stimulans kunnen geven om de
bedrijven niet meer opnieuw op te starten. Dat luistert best
nauw, dus sta mij toe dat ik daar later bij uw Kamer op
terugkom, want alles wat ik er nu over zeg, is nog niet goed
genoeg uitgezocht om te kunnen aangeven hoe dat precies
zou kunnen, maar we zijn er dus wel serieus naar aan het
kijken.
Mevrouw Ploumen (PvdA):
Wat ik ga zeggen, klinkt onaardig, maar ik hoop dat de
minister dit met mij heel functioneel wil beschouwen. Ik
zou haar het volgende willen vragen. Is het eigenlijk niet
zo dat de beslissingsbevoegdheid hierover niet bij de
minister van LNV ligt maar bij de minister van VWS, omdat
die doorzettingsmacht heeft als het gaat om het belang van
de volksgezondheid? Ik vind in ieder geval dat in het kader
van de volksgezondheid, de coronacrisis waarmee we te
maken hebben en het reservoir aan virus dat zich mogelijk
ophoopt in de nertsenhouderijen, we in een andere werkelijkheid terechtgekomen zijn. In die werkelijkheid zou de
minister van VWS de aangewezen persoon moeten zijn om
te zeggen: dit kan zo niet langer. Dan is mijn punt dat dan
de argumenten vervallen die de minister van LNV nu noemt
in het kader van de regeling toen we nog een gewoon leven
hadden, want dat laatste hebben we niet meer.
Minister Schouten:
Misschien moet collega De Jonge dan zelf antwoord geven
op de vraag hoe hij zijn bevoegdheid daarin ziet, maar als
deze weg al begaanbaar zou zijn — ik zeg dit met heel veel
slagen om de arm — dan moet je het ontzettend goed
onderbouwen wanneer je zegt: dit is een grond om voor
2024 te stoppen. Dat is niet eenvoudig. Op dit moment is
gewoon de wet van kracht die zegt dat tot 1 januari 2024
die nertsenhouders mogen doorgaan. Dat is dan ook de
reden waarom we in zijn totaliteit kijken naar wat er voor
nodig is om die nertsenhouders toch eerder te laten stoppen. Dan heb je meerdere middelen die daarbij horen. Dat
is aan de ene kant bekijken of ze straks niet mee kunnen
gaan betalen aan het DGF, in de zin dat ze dan kunnen gaan
meewegen: wat is het risico als er weer ruimingen gaan
plaatsvinden en wordt het dan niet een risicovol en duur
iets? Dat is niet de reden waarom we in het kader van het
DGF bekijken of we dat willen doen, maar dat zal mogelijk
ook kunnen meewegen in hun afwegingen.
Er bestaat al een sloop- en ombouwregeling. Ik kom ook
deze week bij uw Kamer om die voor te hangen. We hebben
het wettelijk verbod. We zijn serieus aan het kijken of en,
zo ja, hoe zo'n stoppersregeling kan worden vormgegeven.
Als je gestopt bent — dat stond al in de wet die was aangenomen — dan moet er ook een sloop- en ombouwvergoeding komen. Dat is voor het moment waarop ze andere
activiteiten willen ontplooien of dat ze de stal gaan slopen
omdat ze die niet meer nodig hebben. Dat staat dus los van
de vraag of er een stoppersregeling moet komen. Sloop en
ombouw hoef je niet te doen, dat mag je doen, maar die
regeling moest ik op basis van de wet al maken en die
regeling zal ik ook deze week bij uw Kamer voorhangen,
zodat u daar al kennis van kunt nemen.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Gaat u verder.
Minister Schouten:
Overigens, als wij dan ook kijken naar een dergelijke stoppersregling, houden we natuurlijk ook rekening met het feit
dat er al bedragen zijn uitgekeerd voor het ruimen van
bedrijven. Dus dat wegen we ook mee bij het vormgeven
van die regeling, zodat ook niet gedacht wordt dat ruimen
en stoppen allemaal bij elkaar opgeteld kan worden. Dat is
dus duidelijk ook iets wat we in ogenschouw zullen nemen.
De heer Geurts had de vraag gesteld wanneer hij iets kan
verwachten. Ik heb even tijd nodig om dit goed vorm te
geven, maar zodra ik daar meer over kan zeggen, kom ik
daar bij uw Kamer op terug.
Dan vraagt mevrouw Ploumen ook nog, net als de heer
Geurts, hoe groot de kans nou is dat na de ruiming die
hokken weer worden gevuld. Voor uw beeld: de nertsenhouderij heeft een jaarcyclus. In oktober, november wordt er
gepelst, en dan is in december ongeveer het moment
waarop men besluit of men weer een stal gaat starten.
Voor de bedrijven die nu geruimd worden, geldt dat zij aan
reiniging en ontsmetting moeten doen. Daar moet ook tijd
tussen zitten om er echt zeker van te zijn dat er niet toch
nog een virus aanwezig is op het bedrijf. Dat neemt circa
drie maanden in beslag.
Daarnaast zijn er op dit moment ook landelijke maatregelen
van kracht om te voorkomen dat nertsenbedrijven elkaar
onderling besmetten, waaronder een vervoersverbod voor
nertsen. Dus op het moment dat een stal leeg is, kan die
nu niet volgezet worden, want je mag geen nertsen vervoeren. Zolang dit vervoersverbod van kracht blijft, kunnen
dus ook geen nieuwe nertsen worden aangevoerd en kunnen geruimde bedrijven dus ook niet herstarten. Die maatregelen blijven van kracht zolang een dreiging aanwezig
blijft dat nertsenbedrijven elkaar onderling zouden kunnen
besmetten. Dat is voor het nu. Nogmaals, daarnaast kijken
we dus of, en zo ja, hoe een stoppersregeling soelaas zou
kunnen bieden.
De heer De Groot (D66):
Het vervoersverbod blijft dus zolang gelden als het coronavirus rondwaart. Nu is de verwachting dat dat ook wel dit
najaar en in de winter een risico zal zijn. Verwacht de
minister dat dat vervoersverbod nog wel eens een jaar zou
kunnen duren?
Minister Schouten:
De maatregel blijft van kracht zolang een dreiging aanwezig
blijft dat nertsenbedrijven elkaar onderling zouden kunnen
besmetten. Daar zijn verschillende onderbouwingen voor
hoelang dat zo moeten zijn. Ik kan niet vooruitlopen op wat
er in de winter gaat gebeuren. Dat weet ik niet. Ik constateer
wel dat die dreiging nu wel aanwezig is en dat we daar dus
nu het vervoersverbod ook op blijven handhaven.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Als ik de wet goed begrepen heb, kan de minister zonder
de Kamer te raadplegen besluiten om dat vervoersverbod

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-20

te laten vervallen. Kan zij hier toezeggen dat zij dat in elk
geval niet doet zonder eerst met de Kamer te overleggen?
Minister Schouten:
Ik ben altijd bevoegd om een vervoersverbod in te stellen
en ook om een vervoersverbod weer af te schalen. Uw
Kamer heeft altijd de mogelijkheid om daar iets van te vinden. Ik zal uw Kamer informeren tot welk besluit ik overga,
maar het is vervolgens aan uw Kamer om dan te besluiten
hoe daarmee om te gaan. Ik heb deze bevoegdheid en die
gebruik ik ook.
Mevrouw Dik-Faber vraagt: is de stoppersregeling een
rechtvaardige compensatie? Ik ben ermee bezig. Geef me
ook de tijd om er even goed naar te kijken wat er nodig is
voor een regeling die wel zorgt dat bedrijven daarmee ook
een besluit tot stoppen vervroegen. Dat vind ik ook een
belangrijk doel, dat ik daarmee probeer na te streven.
Dan nog de vraag over de katten. Zowel de heer Geurts als
de heer De Groot vraagt naar verwilderde katten, waar
mevrouw Dik-Faber ook nog een opmerking over had. Op
het moment dat de eerste besmetting bij nertsen bekend
werd, is onderzoekers ook gevraagd om onderzoek te doen
op de bedrijven om ook zo meer te weten te komen over
het verloop van de besmetting op het bedrijf. Toen was al
bekend dat katten ook het virus aan elkaar konden overdragen. Daar zijn dus ook de katten bij betrokken. De rol van
katten in de verspreiding is verder niet aangetoond in die
onderzoeken. Het OMT-Z heeft geconcludeerd dat de verwilderde katten op de bedrijven geen risico vormen voor
huiskatten in de omgeving en voor de volksgezondheid.
Wij hebben wel bepaald dat we de wilde katten die bij het
bedrijf horen nog wel een tijdje blijven voeren, zodat ze niet
overal aan de wandel gaan. Want die dieren zitten daar
omdat er voer op die bedrijven aanwezig is. Als een bedrijf
wordt geruimd, is het voer meestal weg en dan kan het zijn
dat die dieren toch nog elders naartoe gaan. Voor de
zekerheid hebben we toch gezegd: een tijdje blijven doorvoeren, zodat de dieren daar ook blijven. Op die manier
hebben we nog een extra waarborg ingebouwd.
Dan de vraag van de heer Geurts wanneer er meer duidelijkheid komt over met name katten en de mogelijkheid dat
ze een reservoir kunnen vormen. Het onderzoek naar katten
en honden, allebei dus, en COVID 19-patiënten is onlangs
gestart. Wij kijken naar COVID 19-patiënten en hun huisdieren. Het onderzoek bestaat uit verschillende onderdelen.
Dat betekent dat het ene onderdeel sneller resultaten oplevert dan het andere onderdeel, maar we zijn nog wel een
paar maanden bezig. Daarmee hoop ik ook duidelijkheid te
scheppen over de verwachtingen. Een voorlopig antwoord
op de vraag of katten een reservoir kunnen vormen, verwachten op z'n vroegst over enkele maanden.
Dan de vraag van mevrouw Lodders of ik bereid ben een
meldplicht voor alle dieren bij dierenartsen in te stellen. De
nertsenhouders en de dierenartsen zijn wettelijk verplicht
kenmerken van covid bij de NVWA te melden. Een algemene
meldplicht van aspecifieke luchtwegklachten zal zo veel
meldingen geven dat het niet mogelijk is om heel gericht
te kijken wat er aan de hand is. Je krijgt zo veel meldingen
dat het heel moeilijk wordt om dat goed te kunnen beoordelen. Om die reden is ervoor gekozen de meldplicht specifiek te maken voor de nerts, omdat daarvan bekend is dat

Tweede Kamer

die het risico in zich draagt om geïnfecteerd te worden. We
hebben de dierenartsen wel gevraagd om bij andere dieren,
dus breder, al is dat niet gedefinieerd, die verschijnselen
hebben dat ook te melden. Dat gebeurt ook. De dierenartsen
houden zich daar netjes aan, maar om nu een algehele
meldplicht voor de dieren in te stellen, gaat mij te ver, want
dan zou elke luchtwegaandoening een reden kunnen zijn
om die te melden. Dan krijg je zo veel meldingen dat het
lastig wordt om goed te kijken wat er aan de hand is. In de
praktijk werkt het goed en zie ik geen reden om het aan te
passen.
Mevrouw Lodders (VVD):
Wat ik in mijn betoog ook aangaf: we weten nog heel veel
niet over het virus. Dat is geen kwalificatie, want het is nu
eenmaal zo. Het virus is er nog maar enkele maanden, maar
van lieverlee krijgen we er steeds meer informatie over. Ik
blijf van mening, maar misschien moet ik de vraag ook aan
de minister van Volksgezondheid stellen, dat het dierenartsen nu vrij staat om het al of niet te melden als het gaat om
andere dieren. In die zin is er sprake van vrijwilligheid. Dat
onderscheid is echt heel nadrukkelijk in de brief gemaakt.
Voor dierenartsen en nertsenhouders is het een verplichting,
maar je mag het melden als het gaat om overige dieren en
dan zien we het wel. Ik vind dat echt zorglijk, dus ik betoog
hier nog een keer dat ik van mening ben dat op het moment
dat dierenartsen bij andere dieren, een gezelschapsdier of
een ander productiedier, echt covidachtige verschijnselen
constateert, er sprake moet zijn van een meldplicht, zodat
we eerder kunnen starten met het onderzoek. Ik heb verder
geen vervolgvraag, maar de reden waarom ik daarvoor
pleit, is dat we gemerkt hebben dat bij katten het virus ook
weer snel is verdwenen, zodat er dan geen onderzoek kan
worden gedaan. Een pleidooi dus.
Minister Schouten:
Bij katten voeren we nou exact dat onderzoek al uit. Dat zijn
we al gestart. Dat heb ik zojuist al gezegd. Daarnaast voeren
we onderzoek uit bij varkens. Niet dat varkens aanleiding
geven om te denken dat zij covid kunnen krijgen, maar ik
wil weten hoe dit zich bij andere dieren wel of niet kan
ontwikkelen. We doen dat onderzoek al bij de katten, we
doen dat onderzoek bij de honden. We kijken ook naar de
varkens. Dat onderzoek vindt dus plaats. De dierenartsen
zijn er ook alert op en kijken er goed naar. Op die manier
werkt het.
De voorzitter:
Hoeveel vragen zijn er nog?
Minister Schouten:
Ik ben er bijna. U wilt snel afronden …
De voorzitter:
Nee, bij u niet.
Minister Schouten:
Oh, oké.

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-21

De heer De Groot had gevraagd naar de sloop- en
ombouwregeling. Die heb ik zojuist toegelicht. Deze week,
vrijdag, krijgt de Kamer de voorhang van de sloop- en
ombouwregeling, want die moet ik op basis van de wet
eerst voorhangen in de Kamer. Daarna moet die nog naar
de Raad van State omdat die in de wet hangt, vanwege het
verbod op de pelsdierhouderij. Dan kan de Kamer er kennis
van nemen hoe die sloop- en ombouwregeling eruitziet.
Ik kom zo nog op de slachthuizen, maar ik kijk even of ik de
vragen over covid heb beantwoord. Mevrouw Ouwehand
vroeg nog naar de fokbeperking. Er is gisteren een motie
aangenomen, naar ik meen, over een fokbeperking. Ik heb
begrepen dat zij ook een initiatiefwetsvoorstel in voorbereiding heeft op dit punt ... O, de motie is aangehouden!
De voorzitter:
Ik zie dat de minister opeens helemaal blij is.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik begrijp dat de minister had gehoopt dat de motie was
aangenomen. Dat biedt weer nieuwe perspectieven.
Minister Schouten:
Ik ging namelijk net uitleggen dat er in een aantal sectoren
al maatregelen zijn genomen om minder dieren in de hele
keten te krijgen. Laat ik het zo maar zeggen. Er zijn minderen
kalveren geïmporteerd. Voor de eenden is het helemaal
platgelegd. Ook in de pluimveehouderij is daar nu rekening
mee gehouden. Dus op verschillende plekken gebeurt dat.
Ik heb ook tegen de sectoren gezegd: "Let erop, het is ook
jullie verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat de
problemen niet daar op dat boerenerf gaan ontstaan. Daar
ben je met elkaar verantwoordelijk voor. Zorg er ook voor
dat het in goede banen wordt geleid, zodat niet, omdat er
straks een probleem met de slachthuizen is, de individuele
boer opeens met de handen in het haar zit."
Maar het is niet zo dat ik nu zomaar een fokverbod kan
opleggen. De wet is de wet. Ik kan niet zomaar tegen iemand
zeggen: je mag geen dieren meer houden of een nieuwe
stal opzetten. De motie is aangehouden, heb ik begrepen,
maar ik vind het echt een verantwoordelijkheid van de
sector zelf om er goed mee om te gaan. Ik wijs er wel op
dat, als je nu voor sommige dieren een fokverbod invoert,
het tien maanden duurt voordat dit effect heeft. Het is dus
niet zo dat het morgen een probleem oplost dat je mogelijk
nu zou hebben bij slachterijen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Dit debat wil ik graag morgen met de minister voortzetten.
Zij heeft inderdaad in antwoord op onze Kamervragen
gezegd "ik heb geen wettelijke grond". Ik kan haar alvast
verklappen dat ik met een amendement kom om die wettelijke grond te creëren.
De voorzitter:
Dat staat u vrij.

Tweede Kamer

Minister Schouten:
Ik ben benieuwd, maar dat gaan we dan morgen horen.
Dan kom ik eigenlijk via een bruggetje al bij de slachthuizen.
Want dit gaat natuurlijk ook al even over de slachthuizen.
De antwoorden op de meeste vragen liggen bij de collega's.
Er is aan mij wel gevraagd wat de rol van LNV daarin is en
wat ik eraan heb gedaan. "Wij" is dan de NVWA. De NVWA
heeft al vrij vroeg ook naar de slachthuizen een brief
gestuurd waarin men heeft gezegd: "Onze mensen moeten
veilig kunnen werken. Daar waar dat niet gebeurt, hebben
wij de mogelijkheid om de mensen terug te halen van de
slachterij. Als dat gebeurt, is er geen dierenarts meer aanwezig en mag er ook niet geslacht worden." Al in een vrij
vroeg stadium toen covid werd gesignaleerd, is dat aan de
slachterijen meegegeven. Dat is nog een keer herhaald. De
Inspectie SZW heeft dat toen meeondertekend en er is toen
dus een nog krachtiger signaal uitgegaan: let op, dit is een
situatie waarbij wij onze conclusies kunnen trekken. Dan
heeft dat ook consequenties voor het slachtproces.
Ik heb op 26 mei inderdaad een intensief gesprek gevoerd
met de sector en ongelofelijk de rol en de verantwoordelijkheid benadrukt die zij zelf ook hebben om de goede maatregelen te nemen. Ik zei het al eerder: het geldt niet alleen
voor de slachthuizen, maar voor heel Nederland. Iedereen
moet goed voor zijn werknemers zorgen, zeker ook in
coronatijd, en ook de maatregelen nemen die nodig zijn
om ervoor te zorgen dat mensen veilig kunnen werken. Dat
moet de horeca en dat doet u hier ook, voorzitter. Er kunnen
hier niet meer zo veel mensen in de zaal. Dan is het voor
de slachthuizen ook heel logisch dat men dat doet.
De veiligheidsregio's hebben daar een eigen rol in. Daar
zal collega De Jonge zo wat meer over zeggen, ook over
de brief die hij daarover aan de veiligheidsregio's heeft
gestuurd. Daarnaast hebben wij het RIVM gevraagd om te
bekijken wat het effect is van de specifieke productieomstandigheden waar het koel, vochtig en lawaaiig is in en rond
de slachthuizen, zodat we er op die manier meer zicht op
krijgen. Ik denk dat de collega's straks meer zullen ingaan
op de concrete vragen die er zijn. De vraag van de heer De
Groot was of het niet logisch is dat de NVWA ook gelijk
gaat toezien op wat er dan moet gebeuren. We hebben met
de Inspectie SZW en de NVWA afgesproken dat de NVWA
wel de ogen en oren kan zijn. Als zij zien dat er misstanden
optreden, geven zij dat door aan de inspectie. Maar de
bevoegdheid om daar op te treden ligt echt bij de Inspectie
SZW. Dat is geen bevoegdheid van de NVWA, want die
moet kijken wat er in het slachtproces gebeurt en niet hoe
er met de werknemers wordt omgegaan. Maar men heeft
een goede werkwijze met elkaar afgesproken om daar snel
op te acteren en daar niet met de ogen dicht te staan.
De voorzitter:
Ik zie de heer Futselaar staan, maar ik denk dat het misschien handig is om dit af te maken.
Minister Schouten:
Ik ben bijna klaar.

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-22

De voorzitter:
Dan krijgen de leden daarna gelegenheid om te interrumperen.

De specifieke vraag over Vion: daar heb ik geen informatie
over. Ik kan dus niet beantwoorden waarom het daar zo
veel vaker voorkomt.

Minister Schouten:
Een vraag was ook hoe de signalen bij de NVWA vanaf de
werkvloer bij het management komen. Hoe komt dat naar
voren? Er is binnen de NVWA vanaf het begin van de
coronacrisis veel aandacht gegeven aan veilig werken voor
de medewerkers, juist ook op locaties. Daar wordt ook
steeds informatie over uitgewisseld. Dat doen ze ook via
de reguliere lijnen die ze hebben om medewerkers te
informeren. Er is bij de NVWA ook een groep medewerkers
ingesteld die juist in die informatie-uitwisseling tussen
medewerkers en management een belangrijke signaalfunctie vervullen. Er is ook nog door middel van een enquête
actief uitgevraagd waar NVWA-medewerkers tegenaanlopen. De punten die daaruit kwamen, zijn ook weer actief
opgepakt. Op die manier probeert de NVWA de medewerkers voldoende te informeren en hun gezondheid te waarborgen.

De heer Graus (PVV):
Er heeft zich weer een klokkenluider bij mij gemeld. Ik heb
dat verteld tijdens mijn inbreng. Het is een klokkenluider
die ik eerder aan het ministerie van LNV heb gekoppeld.
Toen bleek ook dat hij gelijk had, maar het probleem is dat
de beste man er nu niet meer is. Ik vind dat een hele kwalijke zaak, omdat hij al twee maanden geleden tegen zijn
meerderen zei "pas op jongens, er gaan besmettingen ontstaan op het slachthuis". Dat met die Roemenen heeft hij
ook allemaal voorspeld.
De voorzitter:
Dat heeft u in uw eerste termijn ook gezegd.
De heer Graus (PVV):
Ja, maar ik krijg er geen antwoord op, voorzitter! En voorzitter, ik wil nóg iets zeggen.

De voorzitter:
Dan geef ik het woord aan de heer Futselaar.
De voorzitter:
O, vertel!
De heer Futselaar (SP):
Die trouwens geen antwoord heeft gehoord op zijn vraag
of de minister wist waarom Vion zo hard getroffen is. Maar
dat is niet waarom ik kom interrumperen. Het is heel goed
dat de NVWA besluit om mensen terug te trekken als de
omstandigheden te ernstig zijn. Het is me niet helemaal
duidelijk of daar harde criteria voor zijn. Bijvoorbeeld de
eerste keer bleek geloof ik 20% van het personeel besmet
te zijn en is er op grond daarvan besloten om terug te
trekken. Dat is wellicht niet helemaal correct, maar mijn
vraag is: zijn daar criteria voor? En in het verlengde daarvan:
de minister gaat niet over de arbeidsomstandigheden, maar
ze zou in het verleden al in gesprek gaan met slachterijen
over bijvoorbeeld de bandsnelheid, wat natuurlijk weer
direct verband houdt met de veiligheid. Wat is er uit die
gesprekken gekomen en moet dat niet ook betrokken worden bij de uitbraak van covid?
Minister Schouten:
De criteria worden door de NVWA meegedeeld aan de
medewerkers. Die weten waar men op kan letten. Als men
constateert dat daar niet aan wordt voldaan en men voelt
zich daar onveilig bij, dan mag men daar ook conclusies
aan verbinden. Die 20% besmetting wil ik iets nuanceren.
Er was 20% ziekteverzuim, maar dat wil niet zeggen dat het
meteen ook een besmetting met covid is geweest. Het
onderzoek naar de bandsnelheid loopt. Ik had de Kamer
ook beloofd dat ik daarnaar ga kijken en dat ik criteria laat
ontwikkelen waarmee de NVWA kan beoordelen welke
bandsnelheid in een slachthuis kan worden toegestaan.
Met dat onderzoek zijn we bezig, maar het is nog niet
afgerond. Het is nu wel zo dat op sommige plekken door
de slachthuizen zelf is besloten om de bandsnelheid te
verlagen, omdat er bijvoorbeeld minder personeel aan een
band kan staan. Dat heeft dan ook consequenties voor
hoeveel je kunt slachten. Er worden dus in de praktijk alvast
een aantal zaken opgepakt.

Tweede Kamer

De heer Graus (PVV):
Het is wel allemaal heel belangrijk. Nu blijkt dus gewoon
dat ondanks de honderd debatten die we hier over de AID
en de NVWA hebben gevoerd de afgelopen tien jaar, er
gewoon geen verbetering optreedt! Wat gaat de minister
doen om die goede dierenarts terug te halen? Die man moet
terug. Het kan toch niet zo zijn dat de mensen die nu gefaald
hebben, doorgaan, terwijl zo'n man, die de klokkenluider
is geweest en die achteraf gelijk blijkt te hebben, thuis zit?
Waar zijn we toch in godsnaam mee bezig?
Minister Schouten:
Het is lastig voor mij om op een individuele casus in te
gaan. Ik weet niet wat er speelt. Ik weet niet wat er aan de
hand is. Het is inderdaad waar dat de heer Graus eerder
ook casussen van klokkenluiders aan de orde heeft gesteld.
Ik zou toch echt willen verzoeken om te kijken of er dan
bijvoorbeeld nog wel een gesprek bij de NVWA kan
plaatsvinden, als dat het gevoel is. Ik zou dan willen vragen
of die persoon dat daar wil bespreken. Als ik er de hele tijd
tussenin zit, vind ik dat ingewikkeld. Het enige is wel dat ik
niet kan beoordelen of dat hier direct mee te maken heeft.
Het kan best zijn dat er een arbeidsconflict is of wat dan
ook. Het is natuurlijk heel ingewikkeld om daarover te praten. Maar als er behoefte is aan een gesprek, zal ik vragen
aan de inspecteur-generaal van de NVWA of er met deze
persoon een gesprek gevoerd kan worden.
De heer Graus (PVV):
Die dierenarts verwittigde mij twee maanden geleden. Hij
zei: "Dion, kijk uit met de slachthuizen. Kijk uit met die
Roemenen. Er zijn mensen binnen de NVWA, in het middelmanagement, die al die Roemenen aantrekken, dus die
willen hun handen hier niet aan branden, maar er gaat een

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-23

haard ontstaan." En — dat is het laatste wat ik erover zeg,
mevrouw de voorzitter — hij heeft ook geprobeerd om
wetenschappers te pakken te krijgen. Dat is hem ook niet
gelukt als NVWA-arts. Dat kan toch gewoon niet!

De voorzitter:
Heel goed, dank daarvoor. Ik wil schorsen voor de lunchpauze.

Het kan toch ook niet zo zijn dat dokter Van de Goot, die
vijf coronapatiënten heeft geöbduceerd, geen contact krijgt
met Jaap van Dissel van het RIVM. Dat kan toch niet! We
leven niet in ivoren torens. Het is schandelijk wat er gebeurt.
Ook humaan hadden we nog honderden mensen kunnen
redden als naar die dokter Van de Goot eerder was geluisterd. Hij ontdekte al eerder stolsels in het hart dan dat Jaap
van Dissel van het RIVM dat wist. Naar die man is gewoon
vier dagen niet geluisterd. Als mensen toen meteen bloedverdunners hadden gehad, dan waren we weken voor
geweest en dan hadden we misschien nog een paar honderd mensen kunnen redden.

De beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Na de schorsing gaan we verder met de antwoorden van
de staatssecretaris en van de minister van VWS.
De vergadering wordt van 13.44 uur tot 14.17 uur geschorst.

Ik vind het onwaarschijnlijk wat er gebeurt. Het is mijn
grootste frustratie als Kamerlid dat er te weinig geluisterd
wordt naar ons, terwijl een klokkenluider zich bij ons meldt
en niet bij de regering. De regering is te ver weg van die
mensen. Die melden zich bij een Kamerlid, bij een volksvertegenwoordiger. Daar melden ze zich. Er moet eens wat
meer naar ons geluisterd worden. Het moet niet iedere keer
zo zijn dat er eerst iets heel ergs moet gebeuren en dat ze
dan pas in actie komen. Daar word ik gewoon doodmoe
van.
De voorzitter:
Maar ...
De heer Graus (PVV):
En het kost gewoon mensen en dieren.
De voorzitter:
Meneer Graus, ik begrijp dat de minister heeft aangeboden
dat de NVWA in gesprek gaat ...
Minister Schouten:
Ik heb aangeboden dat ik zal vragen aan de ig van de NVWA
of er een gesprek kan plaatsvinden met deze persoon. Ik
weet niet of de ig dat zelf gaat doen, maar ik zal vragen of
iemand bij de NVWA dat gesprek voert met deze persoon,
als daar behoefte aan is bij deze persoon.
De voorzitter:
Dan is dat ook helder. Dank u wel.
Minister Schouten:
Ik ben klaar.
De voorzitter:
U bent klaar. U heeft het prima gedaan.
Minister Schouten:
Dank u wel, voorzitter. Wat goed!

Tweede Kamer

Onderzoeksresultaten over COVID-19 bij 10 juni 2020
nertsen
TK 81

81-4-24