Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

809
Vragen van het lid Akerboom (PvdD) aan de Minister voor Medische Zorg
over het nieuws dat Nederland genetische gegevens gaat delen met andere
EU-landen (ingezonden 19 oktober 2018).
Antwoord van Minister Bruins (Medische Zorg) (ontvangen 30 november
2018). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 586.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Nederland deelt DNA-data in Europees
Project»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat Nederland zich heeft aangesloten bij een Europees Project
waarmee medische en genetische gegevens beschikbaar gesteld worden aan
andere lidstaten van de Europese Unie (EU)?2
Antwoord 2
Nederland participeert in het Europese Million European Genomes project,
een nieuwe samenwerking van inmiddels negentien lidstaten. Het doel is
gezamenlijk de kennis te vergroten over gezondheid en belangrijke ziektes als
kanker en dementie met een genetische oorzaak. Het project verkeert nog in
de opstartfase.
Vraag 3
Kunt u aangeven wat voor soort gegevens beschikbaar gesteld worden? Zo
nee, waarom niet? Om welke indicatoren gaat het?
Antwoord 3
Het initiatief richt zich op WGS (whole genome sequencing)-analyses, waarbij
gebruik wordt gemaakt van genetische data. Bij WGS houdt men zich bezig
met de sequencing van het gehele genoom. Dat is het bepalen van de
1

https://www.nu.nl/overig/5514941/nederland-deelt-dna-data-in-europeesproject.html#coral_talk_wrapper
2
https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/eu-countries-will-cooperate-linking-genomicdatabases-across-borders

ah-tk-20182019-809
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

nucleïnezuur- of aminozuur-volgorde van een DNA, RNA respectievelijk eiwit.
Op basis van de WGS-analyses gaat men zich richten op het statistisch
betrouwbaar opsporen van genetische en gezondheidsverschillen uit grote
aantallen personen die niet met de huidige, landelijke aanpak te vinden zijn.
Zie ook het antwoord op vraag 13 en 14.
Vraag 4
Kunt u aangeven hoe de infrastructuur om informatie te delen ingericht gaat
worden?
Antwoord 4
Momenteel wordt gewerkt aan een governancemodel van de samenwerking.
Hierin worden de (technische) voorwaarden en kaders voor de toegang tot en
uitwisseling van data geregeld. Lokaal verzamelde gegevens blijven ook
lokaal opgeslagen. Daarom wordt vooral gewerkt aan afspraken en standaarden voor het internationaal vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar maken van dergelijke gegevens.
Het belang van zorgvuldige omgang met zorgdata benoemde ik ook in twee
brieven die ik u recent heb gestuurd, namelijk de brief over internationale
zorginformatiedeling (Kamerstuk 27 529, nr. 160) en de brief «Data laten
werken voor gezondheid» (Kamerstuk 27 529, nr. 164).
Vraag 5
Welke «Public Authority» zal namens Nederland bij de uitwisseling betrokken
zijn?
Antwoord 5
Wettelijk ligt vast dat voor Nederland de Autoriteit Persoonsgegevens de
toezichthoudende partij is. Het samenwerkingsverband gaat bij het opstellen
van het governancemodel nog in op hoe de verschillende landelijke
autoriteiten (nationaal, regionaal), wetenschappelijke instituties en individuele
burgers optimaal betrokken kunnen worden bij de praktische vormgeving en
toetsing van het onderzoek.
Vraag 6
Hebben alle deelnemende partijen altijd inzicht in alle gegevens? Zo ja,
waarom? Zo nee, hoe is dat inzicht begrensd?
Antwoord 6
De voorwaarden om als onderzoekers van een lidstaat genoom data
gecombineerd met die van andere lidstaten te kunnen analyseren zijn nog in
ontwikkeling als onderdeel van het governancemodel. Alle afspraken zullen
binnen het juridische kader van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) vallen.
Vraag 7
Bestaat de mogelijkheid bepaalde landen de toegang te ontzeggen of bestaat
de mogelijkheid om gegevens slechts in beperkte kring te delen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 7
Ik kan hier nog geen eenduidig antwoord op geven, omdat er nog wordt
gewerkt aan de governance. De voorwaarden in het governancemodel met
betrekking tot ontzegging zullen transparant zijn. Het beperken van de
toegang tot kleinere kring druist in tegen de achtergrond van het project,
maar kan nodig zijn dat zo’n bepaling bijvoorbeeld in de oorspronkelijke
toestemming wordt opgenomen.
Vraag 8
Wat moet er worden verstaan onder de term «hoogste standaarden van
databescherming»? Door welke partij is die kwalificatie vastgesteld? En op
basis waarvan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 8
Het project groeit mee met de (technologische- en beleids-) ontwikkelingen
op het vlak van databescherming, en maakt daarmee gebruik van «state-ofthe-art» methoden en afspraken voor bescherming van gegevens.
Vraag 9
Kunt u aangeven op welke manieren de data beschermd gaat worden?
Antwoord 9
De data worden beschermd door het al bestaande juridische kader voor
gegevensbescherming. Het nog te ontwikkelen governancemodel zal ook
worden ontwikkeld binnen deze kaders.
Vraag 10
Welke garanties bestaan er dat ook in de toekomst de databescherming van
het hoogste niveau is?
Antwoord 10
Alle deelnemende lidstaten hebben de Europese regels omtrent gegevensbescherming geïmplementeerd. Toezichthouders in de lidstaten controleren of
instanties zich aan die regels houden. Op het moment dat bepaalde regels
worden overtreden, kunnen zij handhavend optreden.
Vraag 11
Kunt u aangeven op welke manier beslist wordt of gegevens wel of niet
gedeeld worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 11
In het governancemodel wordt nader bepaald onder welke voorwaarden
gegevens gebruikt kunnen worden. Er wordt ook gekeken naar de technische
specificaties die nodig zijn om de data tussen lidstaten uit te wisselen. Daarbij
is te voorzien dat het combineren van gegevens in de toekomst zal gebeuren
via lerende algoritmen die beveiligde datastations bezoeken (onder strikte
voorwaarden toegankelijk), ter plaatse een analyse uitvoeren en alleen de
conclusies meenemen, zonder gegevens zelf te verplaatsen of te aggregeren.
Vraag 12
Worden ook gegevens uit reeds bestaande databanken gedeeld? Gaat er in
dat geval opnieuw toestemming gevraagd worden aan betrokkenen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 12
Het project bouwt voort op reeds bestaande gegevenscollecties, al was het
maar om te voorkomen dat dergelijke metingen onnodig dubbel gedaan
worden en zo publieke middelen verspild worden. Uiteraard worden ook in
dit geval de geldende juridische kaders gevolgd.
Vraag 13
Kunt u garanderen dat voor alle aanwezige gegevens expliciete toestemming
is gegeven om ze op deze manier te gebruiken?
Antwoord 13
In lijn met de privacywetgeving (AVG) worden gepseudonimiseerde persoonsgegevens (persoonsgegevens die zonder aanvullende gegevens niet tot
een specifieke persoon te herleiden zijn) gebruikt waar personen actief en
geïnformeerd toestemming («informed consent») voor hebben gegeven.
Vraag 14
Is alle data volledig geanonimiseerd? Gegeven de focus op zeldzame ziekte,
kan er worden uitgesloten dat de data te herleiden is tot individuele
personen?
Antwoord 14
Voor wetenschappelijk onderzoek is het niet nodig persoonsgegevens te
kennen. Wel is van belang dat (gepseudonimiseerde) genetische gegevens
kunnen worden gecombineerd met overige gezondheidsgerelateerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

gegevens van hetzelfde individu. Alleen door deze combinatie ontstaat de
zeggingskracht van wetenschappelijk gebruik van deze genetische gegevens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4