Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2804
Vragen van de leden Groothuizen en Sneller (beiden D66) aan de Minister
van Justitie en Veiligheid over het verbieden van samenkomsten buiten de
publieke ruimte (ingezonden 6 april 2020).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
18 mei 2020) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr.
2626.
Vraag 1
Heeft u kennis genomen van het opiniestuk «Noodverordening tegen
samenkomsten bedreigt onze privésfeer»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Leest u de noodverordeningen ook aldus dat het verbod op samenkomsten
buiten de publieke ruimte (mede) zien op woningen? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 2
Ja. Het verbod op samenkomsten is een maatregel die noodzakelijk is om de
verdere verspreiding van het Corona-virus tegen te gaan en vloeit voort uit
een opdracht van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan de
voorzitters van de veiligheidsregio’s. In de toelichting van de modelnoodverordening is opgenomen dat ook kan worden opgetreden tegen samenkomsten buiten de publieke ruimte, zoals «coronafeestjes» in studentenhuizen,
garages, loodsen en dergelijke.
Vraag 3
Kunt ingaan op de centrale stellingen van het opiniestuk, namelijk dat een
verbod op samenkomsten buiten de publieke ruimte een te vergaande
beperking is van de persoonlijke levenssfeer en het begrip «samenkomsten»
onvoldoende is begrensd?

1

ah-tk-20192020-2804
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Volkskrant 1 april 2020, «Noodverordening tegen samenkomsten bedreigt onze privésfeer»,
https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/noodverordening-tegen-samenkomsten-bedreigtonze-privesfeer~be2c44df/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Op grond van artikel 7 van de Wet publieke gezondheid (Wpg) kan de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) voorzitters van de
veiligheidsregio’s opdragen hoe de bestrijding ter hand te nemen van een
(direct dreigende) epidemie van een infectieziekte behorend tot groep A. Om
te voldoen aan deze opdracht zet de voorzitter van de veiligheidsregio zijn
bestaande bevoegdheden op het terrein van openbare orde en ter beperking
van gevaar in. Dit betreft onder meer de bevoegdheid om een noodverordening vast te stellen, in dit geval onder andere om een verbod in te stellen op
«alle overige samenkomsten», dat wil zeggen andere samenkomsten dan
vergunnings- en meldplichtige evenementen. Grondslag voor het vaststellen
van de noodverordeningen is artikel 39 van de Wet veiligheidsregio’s in
combinatie met artikel 176 van de Gemeentewet. In zijn algemeenheid geldt
dat een noodverordening voldoende bepaalde voorschriften moet bevatten
om te kunnen worden nageleefd en gehandhaafd. Ook geldt dat voor zover
voorschriften in een noodverordening een inperking vormen op grondrechten
en mensenrechten deze voorschriften moeten passen binnen de beperkingssystematiek van de Grondwet, het EVRM, het EU-recht en ander internationaal recht. De voorzitters van de veiligheidsregio’s bepalen wanneer
bestuurlijk wordt opgetreden tegen samenkomsten buiten de publieke ruimte
met inachtneming van de beginselen van proportionaliteit, subsidiariteit en
evenredigheid. Strafrechtelijk optreden vindt plaats onder het gezag van de
officier van justitie. Wanneer wordt getreden in de persoonlijke levenssfeer
dient terughoudendheid voorop te staan en is van belang dat optreden
beperkt blijft tot verboden samenkomsten waarmee evident de volksgezondheid in gevaar wordt gebracht. Het is uiteindelijk aan de strafrechter of de
bestuursrechter om te oordelen over het verbod en of het optreden in een
concrete situatie de persoonlijke levenssfeer raakt.
Vraag 4
Hoe verhoudt een verbod op samenkomsten buiten de publiek ruimte zich tot
de artikelen 10 en 12 van de Grondwet?
Antwoord 4
In zijn algemeenheid geldt dat artikel 12 van de Grondwet regels bevat over
het binnentreden in een woning zonder toestemming van de bewoner. Het
vaststellen van een verbod op samenkomsten buiten de publieke ruimte
betreft als zodanig geen binnentredingskwestie. Artikel 10, eerste lid, van de
Grondwet bevat ieders recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer,
behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen. Het zal, ook bij een
verbod dat (mede) ziet op een woning en dat zijn grondslag vindt in een
noodbevoegdheid van de voorzitter van de veiligheidsregio, afhangen van de
concrete situatie of dat verbod de persoonlijke levenssfeer daadwerkelijk
raakt en is uiteindelijk aan de strafrechter of de bestuursrechter om in een
concreet geval te beoordelen. Daarbij moet in ogenschouw worden genomen
dat de betreffende maatregelen steeds moeten worden bezien in het licht van
de bestrijding van een levensbedreigend virus. Daarbij rusten op de overheid
eveneens verplichtingen om het leven en de gezondheid van haar burgers te
beschermen.
Vraag 5
Hoe verhoudt een verbod op samenkomsten buiten de publieke ruimte zich
tot artikel 8 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van
de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM)?
Antwoord 5
Ik stel voorop dat hoe het verbod op samenkomsten buiten de publieke
ruimte zich verhoudt tot artikel 8 EVRM afhankelijk is van de concrete situatie.
Als in excessieve situaties buiten de publieke ruimte wordt opgetreden, is het
uiteindelijk aan de strafrechter of de bestuursrechter om dat optreden in het
concrete geval te beoordelen in het licht van artikel 8 EVRM. Artikel 8 EVRM
voorziet onder meer in het recht op respect voor privé en familieleven en de
eigen woning. In zijn algemeenheid geldt dat bepaalde beperkingen op dit
recht mogelijk zijn, indien in overeenstemming met de wet en noodzakelijk in
een democratische samenleving. Artikel 8 EVRM noemt daarbij specifiek het
legitieme doel van de bescherming van de gezondheid. Zoals aangegeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

zijn de huidige maatregelen in een acute, onvoorziene crisissituatie tot stand
gebracht in de vorm van noodverordeningen in opdracht van de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport op grond van artikel 7 van de Wet
publieke gezondheid. Deze vormen een voor de ontstane crisissituatie
belangrijk en noodzakelijk juridisch kader. Noodverordeningen passen binnen
de wettelijke kaders van de Wet publieke gezondheid in samenhang met de
Wet veiligheidsregio’s, en in algemene zin kan dan ook worden gesteld dat
noodverordeningen als zodanig Europeesrechtelijk voldoen als basis voor
strafrechtelijke handhaving. Dat neemt niet weg dat, zoals beschreven in de
brief die op 1 mei 2020 aan uw Kamer is verzonden, in een rechtsstaat
noodverordeningen niet al te lang kunnen duren, mede met het oog op de
voortdurende gevolgen voor de vrijheden en grondrechten van een ieder. Het
kabinet vindt het belangrijk een aanvullend wettelijk instrumentarium te
creëren voor de volgende fase waarin de crisisbestrijding terecht is gekomen.
Daarom heeft het kabinet het voornemen om voor deze bijzondere situatie op
korte termijn een voorstel in procedure te brengen voor tijdelijke wetgeving
in formele zin die geldt in Europees en Caribisch Nederland, met daarin
bepalingen over bevoegdheidsverdeling, maatregelen voor zover die
vrijheden en grondrechten van burgers beperken, toezicht en handhaving,
rechtsbescherming en procedurele waarborgen. Deze tijdelijke wetgeving zal
bestaan in een aanvulling op het bestaande instrumentarium in de Wet
publieke gezondheid en andere bestaande wetten en vormt dan tijdelijk een
juridische basis voor een samenleving waarin een «anderhalvemeternorm»
en hygiënenormen van groot belang zijn.
Vraag 6
Op grond van welk samenstel van wettelijke bepalingen kan een (bijzondere)
opsporingsambtenaar, een toezichthouder of een ambtenaar van de
Koninklijke Marechausse (KMar) een woning betreden om vast te stellen of er
een verboden samenkomst plaatsvindt?
Antwoord 6
Voorop staat dat toezichthouders en opsporingsambtenaren woningen mogen
betreden als de bewoner hiervoor toestemming geeft. Hiervoor bestaat geen
wettelijke bepaling en deze is ook niet nodig. Het binnentreden zonder
toestemming van de bewoner is gereguleerd via de Algemene wet op het
binnentreden en vereist in principe een schriftelijke machtiging. Mede
afhankelijk van door een gemeenteraad gemaakte keuzes kan ook artikel 149a
van de Gemeentewet een grondslag bieden. Deze bepaling geeft de
gemeenteraad namelijk de mogelijkheid onder omstandigheden een
binnentredingsbevoegdheid te regelen bij overtreding van een voorschrift van
een verordening, dat strekt tot handhaving van de openbare orde of
veiligheid of tot bescherming van het leven of de gezondheid van personen.
Strafvorderlijk geldt dat iedere opsporingsambtenaar een woning kan
betreden ter aanhouding van de verdachte (artikel 55, tweede lid, van het
Wetboek van Strafvordering). Dit geldt dus bijvoorbeeld ten aanzien van
mensen die daar aanwezig zijn uit feiten of omstandigheden een redelijk
vermoeden van schuld voortvloeit dat zij een noodverordening overtreden
(artikel 27, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering).
Vraag 7
Hoe verhoudt het verbod op samenkomsten buiten de publieke ruimte zich
tot u in het opiniestuk geciteerde uitspraak dat «[t]huis [.[in ons land nog
altijd de privésfeer [is]?
Antwoord 7
Op de verhouding met de woning in relatie tot de privésfeer ben ik reeds in
gegaan bij de beantwoording van vragen 3 t/m 5.
Vraag 8
Bent u bereid om, in overleg met de voorzitters van de Veiligheidsregio’s, te
komen tot een betere omschrijving van het begrip «samenkomsten»? Zo ja,
op welke termijn? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Vertegenwoordigers van de Veiligheidsregio’s zijn vanaf het begin betrokken
geweest in de overleggen over de bestrijding van de coronacrisis. Vanaf het
moment dat de eerste opdrachten op grond van artikel 7 Wet publieke
gezondheid zijn gegeven, worden regelmatig ervaringen gedeeld uit de
uitvoeringspraktijk. Ook juridische vraagstukken komen daarbij aan de orde,
waaronder die rondom het begrip «samenkomsten». In dit verband is
relevant dat, zoals bij de beantwoording van vraag 5 is vermeld, een
wetsvoorstel in voorbereiding is waarin ook de normstelling rond samenkomsten wordt betrokken.
Vraag 9
Kunt u deze vragen zo spoedig mogelijk beantwoorden?
Antwoord 9
Beantwoording eerder dan vandaag was niet mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4