Colofon
Auteursrecht voorbehouden
Gehele of gedeeltelijke overneming of reproductie
van de inhoud van deze uitgave op welke
wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke
toestemming van de auteursrechthebbende is
verboden, behoudens de beperkingen bij de wet
gesteld. Het verbod betreft ook gehele of
gedeeltelijke bewerking.

Productie
Afdeling Communicatie, Inspectie van het Onderwijs

Vormgeving
Blik graﬁsch ontwerp, Utrecht

Drukwerk
Roto Smeets GraﬁServices, Utrecht

Uitgave
Inspectierapport 2009-28
oktober 2009
Verkoopprijs € 8,00
Exemplaren van deze publicatie zijn telefonisch
te bestellen bij de Postbus 51 Infolijn.
Postbus 51-nummer 22BR2009B028
ISBN: 978-90-8503-166-6
Telefoonnummer 0800 - 8051 (gratis),
elke werkdag van 8.00-20.00 uur
of via internet op www.postbus51.nl

Deze publicatie staat ook op internet:
www.onderwijsinspectie.nl

Inspecteren is vooruitkijken
Inventarisatie van factoren die van invloed zijn op het uitvoeren
van inspecties kinderopvang door gemeenten en GGD’en

Inspecteren is vooruitkijken
Inventarisatie van factoren die van invloed zijn op het uitvoeren van
inspecties kinderopvang door gemeenten en GGD’en

Voorwoord
In het belang van een goede kwaliteit van de kinderopvang in Nederland, houden
gemeenten en GGD’en gezamenlijk toezicht op de kwaliteitseisen waaraan houders
van kinderopvanglocaties en gastouderbureaus moeten voldoen.
Sinds 2006 dient de GGD, in opdracht van de gemeente, alle locaties kinderopvang
en gastouderbureaus één keer per jaar te inspecteren. Hoewel het aantal uitgevoerde inspecties jaarlijks stijgt, lukt het nog steeds niet om alle locaties eens per
jaar te inspecteren.
Dit is verklaarbaar door de groei van de kinderopvang, maar dat is niet de enige
reden. Ook andere factoren, zoals onvoldoende budget, te weinig (ingewerkt) personeel en niet adequaat plannen, zijn van invloed op het niet volledig uitvoeren van
alle verplichte inspecties.
Dit rapport laat zien welke factoren van invloed zijn bij gemeenten en GGD’en die
de verplichte inspecties in 2007 hebben kunnen uitvoeren en welke factoren een
rol spelen bij gemeenten en GGD’en die te weinig inspecties hebben uitgevoerd.
De inspectie wil met de inzichten uit dit rapport bijdragen aan een verbetering van
het uitvoeringsproces van verplichte inspecties kinderopvang door gemeenten en
GGD’en.

De hoofdinspecteur primair onderwijs en expertisecentra
Dr. L.S.J.M. Henkens
oktober 2009

Inhoudsopgave
Samenvatting
1

Inleiding

11

1.1
1.2
1.3

Aanleiding
Onderzoeksopzet
Leeswijzer

11
12
13

2

Factoren die van invloed kunnen zijn op het
uitvoeren van de jaarlijkse inspecties

15

2.1
2.2
2.3

Financiering
Personeel
Planning van de jaarlijkse inspecties

15
16
16

3

Bevindingen GGD’en

19

3.1
3.2
3.3

Inleiding
Bevindingen die gelden voor alle GGD’en
Bevindingen per groep GGD’en

19
19
24

4

Bevindingen gemeenten

29

4.1
4.2
4.3

Inleiding
Bevindingen die gelden voor alle gemeenten
Bevindingen per groep gemeenten

29
29
31

5

Conclusies en verbetermogelijkheden

35

Bijlage(n)
I
II

Percentages bevindingen uit de enquête onder GGD’en
Percentages bevindingen uit de enquête onder gemeenten

39
43

6

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

Samenvatting
Uit het rapport ‘Kwaliteit gemeentelijk toezicht Kinderopvang 2007’ van de Inspectie
van het Onderwijs blijkt dat 30 procent van de wettelijk verplichte jaarlijkse inspecties niet is uitgevoerd in 2007.
Signalen vanuit gemeenten en GGD’en wezen erop dat er onvoldoende capaciteit
beschikbaar was om alle verplichte inspecties uit te voeren. Voor een deel is dat
te verklaren door de groei van de kinderopvang. Ook andere factoren kunnen van
invloed zijn op het al dan niet tijdig uitvoeren van inspecties. In dit rapport wordt
ingegaan op de oorzaken die van invloed zijn op het wel of niet uitvoeren van de
inspecties. Deze inzichten kunnen aanleiding geven tot verbetering in de uitvoering
door gemeenten en GGD’en.
Het onderzoek is uitgevoerd bij alle GGD’en en 79 gemeenten. In beide populaties
is een enquête uitgezet. Vervolgens zijn de antwoorden uit de enquêtes naast de
behaalde jaarlijkse inspecties (2007) gelegd. De gemeenten en GGD’en zijn hiervoor
in groepen ingedeeld.
Het laatste deel van het onderzoek betrof interviews bij GGD’en en gemeenten.
Hiermee is een verdieping verkregen van de uitkomsten uit de enquêtes.
De groei van de kinderopvang is voor de meeste gemeenten en GGD’en de belangrijkste factor die van invloed is op het uitvoeren van alle inspecties.
Een andere belangrijke factor is de toename van het aantal nadere onderzoeken.
Veel is gelegen aan het opstellen van een adequate planning die door zowel de
GGD als de gemeente wordt gedragen en door beide partijen wordt bewaakt.
Regelmatige communicatie hierover is van belang. Een adequate planning houdt
rekening met de te verwachten groei in de kinderopvang, met toekomstige wijzigingen in wet- en regelgeving, met een stijging in nadere onderzoeken in het kader
van verbeteringen van de handhaving en met onverwacht personeelstekort.
Daarnaast wordt aangegeven dat een tekort aan (ingewerkt) personeel een probleem is. Het inwerken van een inspecteur kinderopvang vergt de nodige tijd en het
aantrekken van nieuwe inspecteurs biedt op de korte termijn vaak geen soelaas.
GGD’en die in hoge mate gebruik hebben gemaakt van tijdelijke krachten, blijken
slecht te scoren op het aantal uitgevoerde onderzoeken.
Door extra personeel aan te moeten trekken en meer inspecties te moeten uitvoeren dan waarvan in de oorspronkelijke planning werd uitgegaan, blijkt het afgesproken budget tussen de gemeente en GGD vaak niet langer toereikend. Omdat
vervolgens prioriteit wordt gegeven aan eerste meldingsonderzoeken en nadere
onderzoeken, worden juist de reguliere jaarlijkse inspecties uitgesteld.
Uit het onderzoek trekt de inspectie de volgende conclusies.
GGD’en beschikten in 2007 en 2008 over onvoldoende budget
Meer dan de helft van de GGD’en heeft aangegeven dat er in 2007 en 2008 onvoldoende budget was om voldoende capaciteit in te zetten voor het uitvoeren van
alle inspecties. Extra budget dat in maart 2008 is overgemaakt aan de gemeenten
voor intensivering van toezicht en handhaving kwam vaak te laat ter beschikking
van de GGD’en om in 2008 nog slagvaardig te kunnen handelen.

7

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

Planning is nog niet adequaat
Zoals gemeenten en GGD’en hun planning nu inrichten, hanteren en daar onderling over communiceren is het een weinig adequaat instrument voor het uitvoeren
van alle inspecties. Als in de planning onvoldoende rekening wordt gehouden met
groei van de kinderopvang en met handhaving, wordt daarmee in het afgesproken
budget tussen gemeente en GGD ook geen rekening gehouden. Goede communicatie is van belang voor zowel de planning van inspecties als voor het maken van
afspraken over de ﬁnanciering.
De ﬁnanciële deskundigheid bij gemeenteambtenaren is onvoldoende
Door onvoldoende kennis over de ﬁnanciering van toezicht en handhaving in de
kinderopvang worden de gemeentelijke middelen ten behoeve van kinderopvang
niet ten volle benut. Wanneer de gemeenteambtenaar beter zicht heeft op de ﬁnanciering, is de gemeente beter in staat alle noodzakelijke inspecties te bekostigen.
Het bovenmatig inzetten van tijdelijke krachten heeft een negatief effect
GGD’en die in veel hogere mate dan andere GGD’en gebruik (hebben moeten)
maken van tijdelijke krachten, scoren slecht op het uitvoeren van alle inspecties.
De inspectie concludeert dat van inhuur of uitleen van inspecteurs tussen GGD’en
onderling nauwelijks sprake is.
Verschil in prijzen en duur inspecties
Prijzen en de duur van inspecties verschillen nogal per GGD. Er is landelijk gezien
onvoldoende zicht op hoe GGD’en hun werk organiseren in relatie tot de kosten.
Overigens ligt in de prijs voor de inspectie geen relatie met het uitvoeren van alle
jaarlijkse inspecties.
De Inspectie van het Onderwijs ziet mogelijkheden tot verbetering van de uitvoering van het toezicht op de kinderopvang in onder meer de planning van inspecties,
de communicatie tussen GGD en gemeente en het binnen de GGD-organisatie
ontwikkelen van scenario’s om beter voorbereid te zijn bij plotselinge capaciteitstekorten.
Tevens vraagt de inspectie, net als in het rapport ‘Kwaliteit gemeentelijk toezicht
Kinderopvang 2007’, aandacht voor het feit dat veel gemeenteambtenaren binnen
de eigen organisatie te weinig tijd krijgen voor een goede uitvoering van toezicht
en handhaving kinderopvang. Meer tijd zal een positief effect hebben op zowel de
beleidsmatige aspecten van het toezicht als op de ﬁnanciële zijde.

8

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

9

10

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

Sinds de invoering van de Wet kinderopvang is het niet gelukt alle locaties kinderopvang jaarlijks te beoordelen aan de hand van de voorgeschreven reguliere
inspecties1. Toezicht en handhaving van de Wet kinderopvang zijn echter wel van
groot belang voor het borgen van een goede kwaliteit in de kinderopvang. Toezicht
maakt namelijk de tekorten in de kwaliteit van kinderopvang zichtbaar.
Uit cijfers van het rapport ‘Kwaliteit gemeentelijk toezicht Kinderopvang 2007’
van de Inspectie van het Onderwijs blijkt dat 30 procent van de reguliere jaarlijkse
inspecties niet is uitgevoerd in 2007.
De inspectie heeft geoordeeld dat de wettelijke norm niet is gehaald, maar dat dit
(hoewel niet goed) wel verklaarbaar is, gezien de enorme groei in de kinderopvang.
De GGD heeft namelijk, als toezichthouder namens de gemeente op de kwaliteit
van de kinderopvang, door deze groei veel meer inspecties uit moeten voeren.
Zowel inspecties bij de start van een kinderopvanginstelling als meer jaarlijkse2
inspecties. Het totaal aantal uitgevoerde inspecties3 was in 2007 30 procent hoger
dan in 2006.
De groei van de kinderopvang is niet de enige reden voor het niet uitvoeren van alle
verplichte jaarlijkse inspecties. Ook andere factoren, zoals een tekort aan ingewerkte GGD-inspecteurs (mede als gevolg van ziekteverzuim en verloop), onvoldoende
budget voor toezicht kinderopvang en de prijzen en de duur van inspecties kunnen
bijdragen aan het niet behalen van de honderd procent norm.
De belangrijkste doelstelling van dit inspectieonderzoek was daarom uit te vinden
hoe het mogelijk is dat een deel van de gemeenten en GGD’en er wel in slaagt om
alle, of het merendeel van de inspecties uit te voeren en een ander deel bij lange
na niet toekomt aan de honderd procent norm. Onderzocht is welke factoren hierop
van invloed zijn en hoe gemeenten en GGD’en zich kunnen verbeteren.

1
2
3

2005 gold als een overgangsjaar, waarin GGD’en alleen de nieuwe locaties en die met kritische kanttekeningen
moesten controleren. Vanaf 2006 dienden wel alle locaties gecontroleerd te worden.
Een jaarlijks onderzoek is hetzelfde als een regulier onderzoek.
Het betreft alle typen inspecties.

11

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

1.2

Onderzoeksopzet

Het eerste deel van het onderzoek is in het najaar van 2008 uitgevoerd en bestond
uit twee enquêtes. Eén onder alle GGD’en4 en één onder een aselecte steekproef
van gemeenten. Het tweede deel van het onderzoek betrof een analyse van deze
gegevens. Hierbij zijn de antwoorden uit de enquêtes naast het percentage behaalde jaarlijkse inspecties (2007) van de gemeenten en GGD’en5 gelegd. Vervolgens
zijn in februari 2009, als derde deel van het onderzoek, interviews bij GGD’en en
gemeenten gehouden.
De enquêtes zijn gebaseerd op een inventarisatie van onderwerpen waarvan verwacht werd dat deze van invloed kunnen zijn op het uitvoeren van de jaarlijkse
inspecties. Deze inventarisatie is gemaakt op basis van gesprekken met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en GGD Nederland. Ook het resultaat
van de quick scans die beide organisaties eind 2007 hebben uitgevoerd op dit
onderwerp, is meegenomen. De enquête is uitgezet onder alle GGD’en en honderd
aselect gekozen gemeenten. Alle GGD’en en 79 gemeenten hebben de enquête
ingevuld teruggestuurd.
Omdat alle GGD-en in het onderzoek zijn betrokken en de vragenlijst hebben ingevuld, zijn de resultaten uit de aard der zaak geldig voor alle GGD-en.
Bij de gemeenten is een respons behaald van 79 procent. Er is geen reden om aan
te nemen dat de gemeenten die niet hebben geantwoord, kenmerkend verschillen
van de gemeenten die wel hebben geantwoord. De steekproef is daarmee een
goede afspiegeling van de totale populatie gemeenten in Nederland. De resultaten
van dit onderzoek kunnen daarmee als representatief worden beschouwd.
In het tweede deel van het onderzoek is gekeken wat het percentage uitgevoerde
jaarlijkse inspecties in 2007 is geweest voor elke gemeente en elke GGD. Uit de
percentages kunnen vier groepen gemeenten en drie groepen bij de GGD’en onderscheiden worden. Een beschrijving van deze groepen is verderop in dit rapport
te vinden. Vervolgens zijn de gegevens van deze groepen gemeenten en GGD’en
vergeleken met de antwoorden uit de enquêtes.
Het derde deel van het onderzoek bestond uit interviews bij zes GGD’en en zeven
gemeenten. De gemeenten en GGD’en zijn geselecteerd op basis van het percentage behaalde inspecties in 2007. Er zijn gemeenten en GGD’en geselecteerd
waar het percentage hoog, laag en gemiddeld was. De informatie uit de interviews
gaf meer duidelijkheid over de antwoorden uit de enquêtes en verklaringen van
bepaalde uitkomsten. Het is daarmee een toelichting op de enquêtegegevens en
de analyse.

4 De enquêtes hadden betrekking op het jaar 2007. In dat jaar waren er meer GGD’en dan in 2008, toen een aantal
fusies plaatsvond. De GGD’en is gevraagd de enquête in te vullen voor de situatie in 2007. Echter, de meeste GGD’en die
gefuseerd zijn, hebben slechts één vragenlijst teruggestuurd. Daarom is in dit onderzoek de GGD-indeling van 2008 aangehouden. Al deze GGD’en hebben de vragenlijst teruggestuurd, waarmee een respons van 100 procent is gehaald.
5 De percentages uitgevoerde inspecties zijn ontleend aan de jaarverslagen die gemeenten over 2007 in de zomer van
2008 hebben overlegd aan de inspectie.

12

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

1.3 Leeswijzer
Hoofdstuk 2 geeft een beschrijving van de factoren waarnaar is gevraagd in de enquêtes. In hoofdstuk 3 is per groep GGD’en en in hoofdstuk 4 per groep gemeenten
beschreven wat de meest kenmerkende bevindingen zijn.
Hoofdstuk 5 bevat de conclusies van het onderzoek en mogelijkheden tot verbetering van de uitvoering van het toezicht kinderopvang .
De bevindingen in cijfers en percentages zijn terug te vinden in de bijlagen van dit
rapport.

13

14

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

2

Factoren die van invloed kunnen zijn op het
uitvoeren van de jaarlijkse inspecties

De enquêtes voor de gemeenten en GGD’en zijn gebaseerd op een inventarisatie
van factoren waarvan de inspectie verwachtte dat deze van invloed zijn op het
uitvoeren van alle jaarlijkse inspecties. Door de uitgevraagde factoren te bundelen,
ontstond een indeling in drie categorieën:
1.
2.
3.

ﬁnanciering;
personeel;
planning van de jaarlijkse inspecties.

De enquête onder gemeenten bevat minder vragen dan de enquête onder GGD’en.
Vragen die bijvoorbeeld betrekking hebben op personeel zijn niet opgenomen in de
enquête aan de gemeente, omdat de gemeenten onvoldoende zicht hebben op de
personele situatie bij hun GGD.
In onderstaande paragrafen is een beschrijving gegeven van de drie categorieën.

2.1

Financiering

De gemeente ontvangt per jaar een niet geoormerkt budget uit het gemeentefonds
ter bekostiging van het toezicht en de handhaving kinderopvang. De gemeente en
de GGD maken vervolgens afspraken over de kosten van het toezicht op de kinderopvang. Onderling wordt afgesproken welke vorm van ﬁnanciering gekozen wordt
en welke prijzen er voor de inspecties gehanteerd worden. Feitelijk is er tussen
gemeente en GGD sprake van onderhandeling over de prijzen.
De inspectie heeft onderzocht of ﬁnanciering van het toezicht op de kinderopvang
van invloed kan zijn op het uitvoeren van alle jaarlijkse inspecties kinderopvang.
Daarom is gevraagd naar de omstandigheden die betrekking hebben op de ﬁnanciering van het toezicht op de kinderopvang:
•
•

•

•

Prijs per inspectie: de GGD’en is gevraagd naar zowel de hoogste als laagste afgesproken prijs om zo een landelijk inzicht te krijgen in de variatie in prijzen.
Contractvorm: welke contractvormen worden door de GGD’en c.q. gemeenten gehanteerd en heeft dit een relatie met het uitvoeren van alle jaarlijkse
inspecties?
Budget: was het budget dat gemeenten beschikbaar hadden toereikend voor
het toezicht op de kinderopvang door de GGD’en en zo niet, kan dit van invloed
zijn geweest op het uitvoeren van alle jaarlijkse inspecties?
Extra capaciteit in 2008 en extra middelen: in december 2007 heeft de staatssecretaris aangekondigd dat er extra middelen beschikbaar gesteld worden
voor het toezicht op de kinderopvang. Aan de gemeenten is gevraagd of deze
middelen ook in 2008 ingezet zijn en op welk moment. In het voorjaar van 2008
is bekend geworden hoeveel per gemeente is uitgekeerd. Aan de GGD’en is
gevraagd of zij in 2008 van de gemeenten ook daadwerkelijk de extra middelen
hebben gekregen voor het uitbreiden van hun capaciteit.

15

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

2.2

Personeel

De GGD’en voeren, in opdracht van de gemeenten, de inspecties in de kinderopvang uit. Of de GGD beschikt over voldoende en gekwaliﬁceerd personeel om
deze inspecties uit te voeren, kan van invloed zijn op het kunnen uitvoeren van alle
jaarlijkse inspecties. De inspectie heeft in de enquête gevraagd naar de volgende
factoren:
•

•

•
•
•

2.3

Soorten dienstverband inspecteurs kinderopvang in 2007: hoeveel vaste, tijdelijke, freelance en uitzendkrachten heeft de GGD ter beschikking voor het
uitvoeren van de inspecties?
Ziekteverzuim: met hoeveel ziekteverzuim heeft de GGD te kampen gehad
in 2007 en heeft dit invloed gehad op het uitvoeren van de jaarlijkse inspecties?
Tekort aan (ingewerkte) inspecteurs.
Personeelsverloop onder GGD-inspecteurs belast met toezicht op kinderopvang.
Openstaande vacatures bij de GGD (inspecteurs) die moeilijk vervuld kunnen
worden.

Planning van de jaarlijkse inspecties

Het plannen van de inspecties kinderopvang in een kalenderjaar geeft zowel de
GGD als de gemeente zicht op hoeveel inspecties er uitgevoerd moeten worden,
hoeveel capaciteit dit gaat kosten en wanneer de inspecties plaatsvinden.
Omdat de gemeente verantwoordelijk is voor het toezicht op de kinderopvang
is de planning van de GGD een controle-instrument voor de gemeente om de
voortgang te bewaken. Bij achterstand in de planning kunnen zowel gemeente als
GGD maatregelen nemen om bij te sturen. Diverse factoren zijn van invloed op het
behalen van de planning.
Om verschillende elementen met betrekking tot de planning van jaarlijkse inspecties
in beeld te krijgen, heeft de inspectie in de enquêtes het volgende gevraagd:
•
•

•
•

•

16

Het opstellen van een planning van jaarlijkse inspecties: is er een planning
opgesteld en zo ja, door wie?
Bewaking voortgang van de planning: als er een planning is opgesteld, wie
bewaakt dan de voortgang daarvan en wordt er door de gemeente alert gereageerd als er een achterstand wordt opgelopen?
Zijn er geplande inspecties uitgesteld en zo ja, om welke reden?
De tijdsduur van de inspecties: heeft de duur van de inspecties invloed op de
planning en zijn er omstandigheden die de duur van een onderzoek kunnen
beïnvloeden?
Diverse omstandigheden waarvan GGD’en en gemeenten kunnen aangeven
of deze van invloed zijn geweest op de planning c.q. het uitvoeren van alle
jaarlijkse inspecties. De inspectie heeft onder andere genoemd:

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

•
•
•
•

de groei van de kinderopvang heeft geleid tot meer nieuwe locaties en
dus meer inspecties;
een toename van niet reguliere inspecties/nadere onderzoeken6;
de kwaliteit van de kinderopvang is afgenomen of is nog steeds van onvoldoende niveau;
de GGD heeft naast toezicht kinderopvang nog andere taken die tijd kosten.

In de volgende hoofdstukken worden de drie categorieën factoren en omstandigheden vergeleken met de groepen GGD’en en gemeenten, die geformeerd zijn op
basis van het percentage uitgevoerde jaarlijkse inspecties.

6 Een nader onderzoek is hetzelfde als een herinspectie.

17

18

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

3

Bevindingen GGD’en

3.1

Inleiding

Uit de jaarverslagen Wet kinderopvang 2007, die de gemeenten aanleveren bij
de inspectie, is een overzicht gemaakt van het percentage uitgevoerde jaarlijkse
inspecties in 2007 van elke gemeente en elke GGD. Op basis van dat overzicht
kon een aantal groepen onderscheiden worden: drie groepen bij de GGD’en en vier
groepen bij de gemeenten. Het verschil in het aantal groepen komt doordat geen
enkele GGD behoort tot de groep met een percentage uitgevoerde inspecties in
2007 van 100 procent.7
In dit hoofdstuk worden de uitkomsten van het gedeelte van het onderzoek bij de
GGD’en in beeld gebracht. De GGD’en zijn in onderstaande groepen ingedeeld.
•
•
•

Groep 1: GGD’en die tussen de 75 en 99 procent van de jaarlijkse onderzoeken
hebben uitgevoerd in 2007 (achttien GGD’en);
Groep 2: GGD’en die tussen de 50 en 74 procent van de jaarlijkse onderzoeken
hebben uitgevoerd in 2007 (negen GGD’en);
Groep 3: GGD’en die minder dan 50 procent van de jaarlijkse onderzoeken
hebben uitgevoerd in 2007 (vier GGD’en).

Bij de beschrijving van de bevindingen wordt eerst ingegaan op de kenmerken voor
alle GGD’en. Daarna wordt ingegaan op opvallende kenmerken binnen iedere groep.
De kenmerken worden beschreven voor de onderdelen ﬁnanciering, personeel en
planning. Alle scores van de GGD’en staan in bijlage I van dit rapport. Die scores
vormen de basis voor de hierna verwoorde bevindingen en conclusies.

3.2

Bevindingen die gelden voor alle GGD’en

Financiering
De gemeente en de GGD maken afspraken over de kosten van het toezicht op de
kinderopvang. Financiering kan in verschillende vormen plaatsvinden. Dat kan een
bedrag per inspectie zijn, een jaar- of meerjarencontract of een lumpsum-overeenkomst. Bijna 70 procent van de GGD’en hanteert een uurprijs of een prijs per
inspectie. 10 procent heeft een lumpsumovereenkomst. Daarnaast wordt door 35
procent een ‘andere ﬁnancieringsvorm’ gehanteerd, zoals een bijdrage per inwoner
of per kindplaats of een combinatie van een lumpsumbedrag en aparte betaling
van extra inspecties.8
De gemiddelde prijs van de reguliere jaarlijkse inspectie varieert voor de drie groepen van 748 euro tot 839 euro. Opvallend is dat er individuele uitschieters zijn naar
boven (1.235 euro) en naar beneden (425 euro).

7 Het is voor een GGD (bijna) onmogelijk om een percentage van 100 procent te halen, omdat als er maar één gemeente binnen de GGD-regio de 100 procent niet haalt, de betreffende GGD dus ook de 100 procent niet haalt.
8 GGD’en kunnen met verschillende gemeenten verschillende ﬁnancieringsvormen hebben afgesproken, waardoor
de percentages boven de 100 procent kunnen uitkomen.

19

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

Het tussen gemeenten en GGD’en uitonderhandelde budget werd door ruim de
helft van de GGD’en als ontoereikend ervaren. Iets meer dan 30 procent van de
GGD’en vond dit van invloed op het uitvoeren van alle inspecties.
Uit de interviews blijkt dat veel GGD’en de prijzen voor de jaarlijkse inspecties in
2007 en 2008 niet kostendekkend vinden. Eén van de oorzaken hiervan is de invoering van de nieuwe beleidsregels per 1 april 2008. Hierdoor bleken de inspecties
meer tijd (door het daadwerkelijke onderzoek, maar ook door de administratieve
verwerking) te kosten.
Sommige GGD’en hebben het aantal uren dat per inspectie wordt gerekend (en
dus het tarief per inspectie) in de afgelopen jaren verhoogd om met het budget
uit te komen.
In maart 2008 heeft staatssecretaris Dijksma extra middelen beschikbaar gesteld
voor het toezicht en de handhaving op de kinderopvang. Driekwart van de GGD’en geeft aan die extra middelen voor het uitbreiden van de capaciteit in 2008 te
hebben ontvangen van de gemeenten. Uit de interviews blijkt dat een deel van de
GGD’en niet op de hoogte was van de extra middelen. Er zijn ook GGD’en die de
gemeenten uit hun regio hierover zelf hebben geïnformeerd, omdat gemeenten
onvoldoende op de hoogte waren. De extra middelen zijn als niet geoormerkt geld
naar de gemeente gegaan, conform afspraken tussen de rijksoverheid en lagere
overheden. Dit leverde voor sommige GGD’en een barrière op om de gesprekken
te voeren met de gemeenten over de beschikbare middelen.
GGD’en geven in de interviews aan dat werkdruk en wisseling van personeel bij de
gemeenten ten grondslag liggen aan het feit dat gemeenteambtenaren vaak niet
voldoende op de hoogte zijn van de ﬁnanciën die gemoeid zijn met het toezicht op
de kinderopvang. Dit speelt met name bij kleine gemeenten.
Met de ﬁnanciering van de niet reguliere inspecties, zoals nadere onderzoeken,
wordt verschillend omgegaan. Soms wordt er een marge afgesproken in de inspectieprijs, zodat eventuele nadere onderzoeken daaruit geﬁnancierd kunnen worden
en soms wordt er een ‘extra potje’ bij de gemeente aangesproken. De betaling van
niet reguliere inspecties wordt vaak in een aparte eindafrekening geregeld.
In interviews werd aangegeven dat het budget voor reguliere inspecties in een aantal
gevallen voor een groot deel is besteed aan eerste meldingonderzoeken en nadere
onderzoeken (sterke stijging van deze onderzoeken ten opzichte van vorige jaren).
Personeel
In tabel 3.2a is een overzicht gegeven van de soorten dienstverbanden voor inspecteurs kinderopvang in 2007 bij alle GGD’en.
Tabel 3.2a Soorten dienstverband en bijbehorend aantal fte’s 9
Aantal fte

Groep 1

Groep 2

Groep 3

Vast dienstverband

Dienstverband

79

52,66

17,25

8,99

Tijdelijk dienstverband

7,5

3,41

0,45

3,61

Freelance inspecteurs

1

0,12

0,9

0

Uitzendkrachten

1,5

0,39

0

1,12

Totaal

89

56,58

18,6

13,73

9

20

fte = full time equivalent, rekeneenheid waarin de personeelsomvang wordt uitgedrukt.

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

Er is bij de GGD sprake van veel deeltijdfuncties. Het totaal aantal inspecteurs is
dus hoger dan het aantal van 89 fte’s. Deze inspecteurs moesten in 2007 gezamenlijk 3.497 locaties dagopvang, 4.058 locaties buitenschoolse opvang en 684
gastouderbureaus in Nederland controleren. Uitgaande van dertig GGD’en en 89
fte’s aan inspecteurs, zijn er gemiddeld per GGD drie fte inspecteurs kinderopvang
die ieder per jaar bijna honderd inspecties jaarlijks onderzoek uitvoeren. Daarnaast
vinden er nadere en incidentele onderzoeken plaats. In hoeverre het aantal GGDinspecteurs past bij het totaal aantal te verrichten inspecties maakte geen deel uit
van dit onderzoek.
De enquêteresultaten laten zien dat de verhouding tussen inspecteurs die in vaste
dienst zijn (79 fte) en inspecteurs die in tijdelijke dienst zijn (10 fte) respectievelijk
89 en 11 procent bedraagt. In 2007 zijn er landelijk bezien 18 fte (afgerond) nieuw
bijgekomen. Dit is 20 procent van het totaal aantal fte’s.
De verdeling over de drie groepen GGD’en laat een opmerkelijke score zien (ﬁguur
3.2a). GGD’en die er het minst in zijn geslaagd de jaarlijkse inspecties uit te voeren
(groep 3), kennen een fors hoger percentage tijdelijke krachten.
Figuur 3.2a Percentage vast en tijdelijk dienstverband

100%
90%

93%

89%

93%

vast
tijdelijk

80%
70%

66%

60%
50%
40%

34%

30%
20%
10%

11%

7%

7%

0%

totaal

groep 1

groep 2

groep 3

Ziekteverzuim is vaak een reden voor inhuur van tijdelijke krachten. Een grotere
stijging van te inspecteren locaties in vergelijking met andere GGD’en is ook een
reden. Maar het kan ook het beleid van de GGD zijn om bijvoorbeeld uit ﬁnanciële
redenen te kiezen voor tijdelijke inhuur. Dat laatste is geen vrijwillige keuze van de
GGD, ingeval de gemeente niet bereid is, bovenop het vastgestelde budget, extra
geld ter beschikking te stellen. Soms durven GGD’en ook geen extra personele
verplichting aan te gaan.
Tegenwoordig streven veel GGD’en naar een groep inspecteurs met een gemengde
achtergrond qua opleiding (bijvoorbeeld pedagogen). De ‘vijver’ waaruit inspecteurs
geworven kunnen worden is hierdoor groter, de teams zijn meer divers en de inspecteurs kunnen elkaar versterken.

21

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

Van de geïnterviewde GGD’en hebben de meeste het toezicht op de kinderopvang
gesitueerd onder de afdeling Infectiebestrijding, productgroep ‘Technische Hygiene Zorg (THZ)’ of onder de afdeling Jeugdgezondheidszorg. Naast toezicht op de
kinderopvang behoort bij de productgroep THZ onder meer ook het toezicht op
peuterspeelzalen, tatoeages en piercings en prostitutie. Hierdoor heeft de GGDinspecteur naast kinderopvang ook andere taakvelden.
Het gemiddelde ziekteverzuimpercentage in 2007 was 5,2 procent. Dit is iets hoger
dan het algemeen landelijk gemiddelde van 4 procent.
Het opvangen van het ziekteverzuim is voor GGD’en lastig, omdat het inwerken van
een inspecteur kinderopvang lang (meer dan één jaar) duurt. Eén van de GGD’en
lost dit (en overige plotselinge piekmomenten) op door tijdelijke krachten in te zetten op ander werk dan het toezicht op de kinderopvang, waarvoor het inwerken
makkelijker is dan bij de inspecties kinderopvang. De inspecteurs die naast kinderopvang ook andere werkzaamheden uitvoeren (bijvoorbeeld inspectie tattoo- en
piercingshops) doen in piekperiodes alleen maar inspecties kinderopvang.
Planning
Het grootste gedeelte van de GGD’en geeft aan een planning te hebben opgesteld
en deze ook te bewaken. Bijna driekwart heeft in 2007 inspecties uit moeten stellen. De volgende factoren werden door veel GGD’en van grote invloed gevonden
op de planning:
•
•
•
•
•

de groei van de kinderopvang leidt tot nieuwe locaties en dus meer
inspecties (97 procent);
tekort aan (ingewerkte) GGD-inspecteurs (77 procent);
een toename van niet reguliere inspecties/nadere onderzoeken (58 procent);
de GGD heeft naast toezicht kinderopvang andere taken die tijd kosten (55
procent);
de kwaliteit van kinderopvang is afgenomen of is nog steeds van onvoldoende
niveau (39 procent);

Uit de interviews volgt dat de communicatie tussen de GGD en de gemeente over
de planning erg verschillend is. Sommige GGD’en versturen een jaaroverzicht en
voortgangsberichten, andere communiceren niets. GGD’en geven aan dat gemeenten nagenoeg niet reageren op het niet halen van de planningen; slechts 13 procent
van de gemeenten is hier alert op. Voor een deel wordt dit verklaard door het feit
dat de gemeente wel opdrachtgever is voor het uitvoeren van inspecties, maar ook
erg afhankelijk van de agenda van de GGD is.
De meeste GGD’en geven aan dat uren voor niet-jaarlijkse inspecties, zoals nieuwe
meldingsinspecties, nadere en incidentele inspecties, moeilijk kunnen worden
ingeschat.
Van invloed op de planning zijn ook de verschillen in de tijdsduur van de jaarlijkse
inspecties. Gemiddeld wordt aangegeven dat een inspectie 12,5 uur duurt, maar
er zijn uitschieters naar beneden van 8,5 uur en naar boven van 20 uur.

22

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

De belangrijkste factoren die maakten dat een inspectie in 2007 langer duurde,
waren:
•
•

de grote risico’s en problemen bij de kinderopvanginstelling (81 procent);
door onvoldoende of geen handhaving door de gemeente kost de volgende
jaarlijkse inspectie meer tijd (45 procent)10.

Inspecties duurden korter als er sprake was van meerdere locaties of meerdere
soorten opvang op één locatie. Certiﬁcatie van locaties heeft geen invloed op de
duur van de inspectie, aldus de GGD’en11.
In reactie op de planning voor 2008 gaven de GGD’en aan dat de invoering van de
nieuwe beleidsregels per 1 april 2008 door GGD’en als een ‘lastig tijdstip’ is ervaren. Het verwerken van de nieuwe beleidsregels c.q. de nieuwe werkwijze heeft
meer tijd gekost dan was voorzien door de wetgever.
In gevallen waar gemeenten meer aandacht zijn gaan geven aan handhaving, is
de planning beïnvloed. Nadere onderzoeken kregen prioriteit ten opzichte van de
jaarlijkse onderzoeken, vanwege het belang van handhaving. Soms leidde het zelfs
tot afstel van de volgende jaarlijkse inspectie. Als gevolg van de vertraging door
nadere onderzoeken, kan er tussen twee jaarlijkse inspecties anderhalf jaar of langer zitten. Dit vraagt een afweging van belangen. Uit een oogpunt van toezicht om
de kwaliteit te verbeteren, kan een nader onderzoek leidend zijn boven een nieuw
jaarlijks onderzoek. Bij een systeem van risicogestuurd toezicht past het afzien van
een jaarlijkse inspectie beter dan in het huidige systeem.
Hoewel het uitvoeren van meer nadere onderzoeken dus kan leiden tot uitstel van
reguliere inspecties, blijkt uit de interviews dat GGD’en blij zijn met een verbeterde
invulling van de handhaving door gemeenten, omdat het werk van de GGD-inspecteurs daardoor serieuzer wordt genomen door de houders van de kinderopvanginstellingen. Dit bevordert de kwaliteit van de kinderopvang.
Een goede communicatie met de gemeenten wordt door GGD’en in de interviews
als succesfactor genoemd voor het kunnen behalen van de planning en daarmee
voor het uitvoeren van alle jaarlijkse onderzoeken. Door een van de geïnterviewde
GGD’en is dat als volgt kernachtig aangegeven: ‘Het is belangrijk dat de GGD aan
de gemeenten duidelijk en inzichtelijk maakt welke en waarom bepaalde taken
moeten worden gedaan. Je moet tijdig goede en duidelijke afspraken met de gemeenten maken, maar ook het werk goed plannen en organiseren. Een goede
communicatie is essentieel’.
Vaak wordt de stand van zaken van de planning alleen besproken in het regulier
overleg tussen GGD en gemeenten. De frequentie van dit overleg varieert landelijk
tussen een keer per jaar tot een keer per kwartaal12.
10 Als een gemeente ondanks GGD-advies niet tot handhaven is overgegaan, loopt de inspecteur het volgende jaar,
meestal, tegen dezelfde gebreken aan. Dat betekent opnieuw rapporteren, opnieuw discussie met de houder, opnieuw
de gemeente tot handhaven bewegen. Dit hoeft niet als de gemeente direct een handhavingactie had ondernomen.
11 Certiﬁcering is op zich geen criterium voor langer of korter inspecteren. Omdat certiﬁcering nog geen gemeengoed
is, liggen er mogelijkheden tot winst in inspectieduur in de toekomst.
12 Sommige geïnterviewde GGD’en geven aan dat de frequentie voldoende is, omdat er de rest van het jaar rechtstreeks contact is tussen de inspecteur en de gemeenteambtenaar.

23

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

3.3

Bevindingen per groep GGD’en

Groep 1 GGD’en (75-99 procent jaarlijkse inspecties uitgevoerd in 2007)
Financiering
De meeste contracten zijn gebaseerd op betaling per inspectie. De hoogste gemiddelde prijs per groep voor een reguliere inspectie valt in deze groep (809 euro).
Geen enkele GGD in deze groep heeft een lumpsumovereenkomst afgesloten met
haar gemeente.
Bijna de helft van de GGD’en geeft aan dat het verstrekte budget voor 2007 niet
voldoende was. Opvallend hierbij is dat deze groep aangeeft dat ‘onvoldoende
ﬁnanciering’ niet van grote invloed is op het behalen van het aantal inspecties.
Bijna 90 procent van deze groep GGD’en heeft extra middelen ontvangen van de
gemeenten in 2008 en heeft deze ook kunnen inzetten voor het aantrekken van
extra personeel.
Personeel
De verhouding tussen vast en tijdelijk personeel ligt met 93 om 7 procent boven het
landelijk gemiddelde. Een hoog percentage vast personeel heeft een positief effect
op het halen van de jaarlijkse inspecties. In deze groep komen binnen de tijdelijke
functies freelance inspecteurs en uitzendkrachten nauwelijks voor.
Bij een hoog ziekteverzuim is het inzetten van tijdelijke krachten eerder aan de
orde. Aangezien het gemiddelde ziekteverzuimpercentage in deze groep met 4,4
procent13 vrijwel op het landelijk niveau ligt, was er geen directe reden om veel
tijdelijke krachten in te zetten.
De GGD’en geven echter wel aan dat er in totaal een tekort was aan (ingewerkte)
GGD-inspecteurs voor 2007. Dit is volgens hen van invloed geweest op het uitvoeren van alle jaarlijkse inspecties in 2007.
Het aantal inspecteurs dat er in 2007 bij is gekomen, ligt voor deze GGD’en op 0,5
fte per GGD.
Planning
De GGD’en in deze groep hadden bijna allemaal een planning opgesteld voor 2007.
Van deze planningen werd door alle GGD’en de voortgang bewaakt. Iets meer dan
de helft van de GGD’en in deze groep heeft inspecties uitgesteld. De belangrijkste
redenen voor dit uitstel zijn:
•
•

de groei van de kinderopvang, leidend tot meer nieuwe locaties en dus meer
inspecties;
een tekort aan (ingewerkte) inspecteurs.

De inspecties in deze groep duurden korter dan die van de andere groepen. Belangrijkste reden is dat er minder documentenonderzoek uitgevoerd werd.
In interviews geven GGD’en uit deze groep aan dat goed plannen en een goede
communicatie met de gemeente over de planning en de ﬁnanciering essentieel
zijn.

13 Het landelijk percentage ziekteverzuim is gemiddeld 4 procent

24

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

Groep 2 GGD’en (50-74 procent jaarlijkse inspecties uitgevoerd in 2007)
Financiering
Meer dan de helft van de GGD’en in deze groep geeft aan dat het verstrekte budget
voor 2007 niet voldoende is. Daarbij wordt ook aangegeven dat de factor ‘onvoldoende ﬁnanciering’ van invloed is op het uitvoeren van de benodigde inspecties.
De meeste contracten zijn gebaseerd op betaling per inspectie.
In deze groep heeft ruim 80 procent van de GGD’en de extra middelen van de
gemeenten ontvangen en ingezet voor het aantrekken van extra personeel.
Personeel
De verhouding tussen vast en tijdelijk personeel ligt net zoals bij groep 1 met 93
om 7 procent boven het landelijk gemiddelde. Het gemiddelde ziekteverzuim in
deze groep is met 1,9 procent extreem laag. Het inzetten van tijdelijke krachten om
reden van ziekteverzuim was in deze groep dan ook niet aan de orde.
Het aantal inspecteurs dat er in 2007 bij is gekomen, ligt voor deze GGD’en op 0,7
fte per GGD.
Planning
Driekwart van de GGD’en in deze groep had een planning opgesteld voor 2007. Van
alle opgestelde planningen werd de voortgang bewaakt. Geen enkele GGD in deze
groep vond dat gemeenten alert reageerden als de planning niet werd gehaald.
Bijna 90 procent van de GGD’en geeft aan dat er in 2007 inspecties uitgesteld
moesten worden. Als belangrijkste redenen worden ‘het tekort aan (ingewerkte)
inspecteurs’ en de ‘groei van het aantal locaties’ genoemd.
Groep 3 GGD’en (minder dan 50 procent jaarlijkse inspecties uitgevoerd in
2007)
Financiering
In deze groep bevinden zich de meeste GGD’en waarvan de ﬁnanciering valt onder de categorie ‘andere ﬁnancieringsvormen’ (bedrag gebaseerd op bijdrage per
inwoner of per kindplaats of combinatie van lumpsum en aparte bijbetaling voor
extra inspecties).
Alle GGD’en in deze groep hebben geen jaarcontract of meerjarencontract met de
gemeente afgesloten, maar hanteren een vaste prijs per inspectie. Deze prijs (742
euro) is de laagste gemiddelde groepsprijs die landelijk gehanteerd wordt. Het
verstrekte budget in 2007 was voor alle GGD’en in deze groep onvoldoende.
Driekwart van de GGD’en in deze groep heeft geen extra middelen van de gemeenten ontvangen voor het uitbreiden van de capaciteit in 2008.
Personeel
Deze groep kent een fors afwijkende landelijke score in de onderverdeling van
vast en tijdelijk personeel. Liefst 34 procent van de inspecteurs had een tijdelijk
dienstverband. Het percentage uitzendkrachten is in deze groep veel hoger dan in
de andere groepen. Uit de interviews blijkt dat deze groep veel moeite heeft met
het invullen van de openstaande vacatures.
Het gemiddelde percentage ziekteverzuim bij de GGD’en in deze groep was ook
uitzonderlijk hoog, ruim 14 procent.

25

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

Twee GGD’en binnen deze groep kenden in 2007 een percentage ziekteverzuim van
22 procent! Uit de interviews kwam naar voren dat dit ziekteverzuim voornamelijk te
wijten is aan zwangerschapsverlof. Het is dus niet vreemd dat de GGD’en allemaal
aangeven dat ziekteverzuim in 2007 van invloed is geweest op het uitvoeren van
alle jaarlijkse inspecties.
Daarnaast melden ook alle GGD’en dat een tekort aan (ingewerkte) inspecteurs van
invloed is geweest op het uitvoeren van de jaarlijkse inspecties in 2007. Het blijkt
dat het veel moeten werken met tijdelijke krachten een directe negatieve relatie
heeft met het aantal behaalde jaarlijks inspecties.
Planning
De helft van de GGD’en in deze groep geeft aan dat er gemeenten zijn waarvoor ze
geen planning hebben opgesteld. In de interviews wordt door GGD’en aangegeven
dat voor sommige gemeenten helemaal niet wordt gepland, omdat de hoeveelheid werk veel groter is dan in andere gemeenten, zodat een planning voor die
gemeenten niet als zinvol wordt gezien.14
Alle GGD’en geven aan dat de planning niet gehaald is en dat inspecties zijn uitgesteld. De belangrijkste redenen die hiervoor door de GGD’en worden genoemd
zijn:
•
•

de groei van de kinderopvang leidt tot meer locaties en dus tot meer inspecties
(door 100 procent van de GGD’en in deze groep genoemd);
het tekort aan (ingewerkte) inspecteurs (door 75 procent genoemd).

14 Dat is overigens een onverstandig standpunt: bij een grote hoeveelheid werk neemt het belang van het opstellen van
een planning juist toe!

26

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

27

28

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

4

Bevindingen gemeenten

4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk zijn de uitkomsten van het onderzoek bij de gemeenten beschreven. De gemeenten zijn op basis van het overzicht jaarverslagen 200715 in vier
groepen ingedeeld:
•
•
•
•

Groep 1: gemeenten die 100 procent van de jaarlijkse inspecties hebben uitgevoerd in 2007 (dertig gemeenten);
Groep 2: gemeenten die tussen de 75 en 99 procent van de jaarlijkse inspecties
hebben uitgevoerd in 2007 (twintig gemeenten);
Groep 3: gemeenten die tussen de 50 en 74 procent van de jaarlijkse inspecties
hebben uitgevoerd in 2007 (achttien gemeenten);
Groep 4: gemeenten die minder dan 50 procent van de jaarlijkse inspecties
hebben uitgevoerd in 2007 (negen gemeenten16).

Bij de beschrijving van de bevindingen wordt eerst ingegaan op de kenmerken
voor alle gemeenten. Daarna wordt ingegaan op opvallende kenmerken binnen
iedere groep. De kenmerken worden beschreven voor de onderdelen ﬁnanciering
en planning. Het onderdeel personeel wordt bij de gemeenten niet meegenomen,
omdat de gemeenten onvoldoende zicht hebben op de personele situatie bij een
GGD. De bevindingen in percentages zijn weergegeven in bijlage II van dit rapport.
Die scores geven een helder inzicht en zijn de basis voor de hierna verwoorde
bevindingen en conclusies.

4.2

Bevindingen die gelden voor alle gemeenten

Financiering
Ruim een vierde van de gemeenten heeft de vraag over de betalingswijze niet ingevuld. De inspectie gaat er vanuit dat deze gemeenten niet weten wat de uurprijs of
de prijs voor een inspectie is. Dat strookt met ervaringsgegevens van de inspectie.
Veel gemeenten hebben over het algemeen nog te weinig zicht op de ﬁnanciering.
Dat geldt zowel voor de hoogte van het bedrag dat voor toezicht en handhaving
kinderopvang uit het gemeentefonds wordt ontvangen als voor de verdeling van
dat bedrag tussen de gemeente en de GGD. Ten slotte weten gemeenten vaak niet
welk bedrag passend is voor de gemeentelijke en GGD-taken. Naar aanleiding van
het inspectierapport ‘Kwaliteit gemeentelijk toezicht kinderopvang 2007’ is in het
Bestuurlijk overleg van 22 april 2009 tussen staatssecretaris Dijksma en de VNG
afgesproken dat de VNG gemeenten gaat ondersteunen op het aspect ﬁnanciering
en het gemeentelijk begrotingsproces.

15 zie paragraaf 3.1
16 Hoewel 79 gemeenten de enquête hebben teruggestuurd, kan maar voor 77 van deze gemeenten de vergelijking
met de percentages uitgevoerde inspecties gemaakt worden, als gevolg van het ontbreken van percentages jaarlijkse
uitgevoerde inspecties voor twee gemeenten.

29

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

Volgens 62 procent van de gemeenten was het budget in 2007 toereikend. De
factor ‘onvoldoende ﬁnanciering’ werd door de gemeenten ook niet van invloed
gevonden op het uitvoeren van alle jaarlijkse inspecties.
In maart 2008 heeft de staatssecretaris extra middelen (3 miljoen euro) beschikbaar
gesteld voor het toezicht op de kinderopvang. Een kwart van de gemeenten geeft
aan dat de ontvangen extra middelen in 2008 nog niet zijn ingezet. De belangrijkste
reden hiervoor is dat de begroting voor 2008 al was vastgesteld voordat de extra
middelen door de gemeenten waren ontvangen. Daarnaast geeft bijna 20 procent
aan dat niet bekend is of de extra middelen zijn ingezet.
Het goed en snel doorgeleiden van extra middelen binnen een gemeente wordt
bemoeilijkt doordat veel gemeenteambtenaren kinderopvang de ﬁnanciële kant
van het beleidsterrein niet in hun werkpakket hebben of de kennis op dat terrein
ontbreekt.
In het rapport ‘Kwaliteit gemeentelijk toezicht Kinderopvang 2007’ constateerde de
inspectie ook dat deze doorgeleiding lang duurde. Redenen die uit dat onderzoek
naar voren kwamen betroffen:
•
•

•

het feit dat gemeenten de begroting voor 2008 al hadden opgesteld toen
bekend was dat er extra ﬁnanciële middelen zouden vrijkomen;
omdat het geen geoormerkt geld betreft, komt het bedrag in de algemene
uitkering van de gemeente terecht. De gemeente dient zelf zorg te dragen
dat het beschikbaar gestelde bedrag ingezet wordt voor het toezicht op de
kinderopvang;
pas later in 2008 werd bekend wat het precieze bedrag per gemeente betrof.

Planning
De groei van de kinderopvang heeft geleid tot meer nieuwe locaties, waardoor er
meer inspecties noodzakelijk zijn. Dit is volgens een groot deel van de gemeenten
(71 procent) de belangrijkste factor die van invloed is geweest op het uitvoeren
van alle jaarlijkse inspecties.
Communicatie over de planning en voortgang is voor de regievoering van de gemeente van belang. Bijna een kwart van de gemeenten is niet op de hoogte of
er een planning door de GGD is opgesteld over de in hun gemeente uit te voeren
jaarlijkse inspecties. Een nog groter deel (33 procent) weet niet of de planning
wordt bewaakt. Ook is er in veel gevallen geen goed beeld of inspecties worden
uitgesteld.
Gemeenten geven in de interviews aan dat ze er vanuit gaan dat, als de planning
niet wordt gehaald, de GGD wel contact opneemt met de gemeente. De regie voor
de planning, en dus de regie voor het uitvoeren van alle jaarlijkse inspecties, wordt
hierdoor voornamelijk bij de GGD belegd.
In 2007 is er een toename geweest van nadere onderzoeken. Dit wordt in de interviews genoemd als een belangrijke factor voor het uitstellen van jaarlijkse onderzoeken. De toename van nadere onderzoeken duidt erop dat sommige gemeenten
de handhavingstaak adequater oppakken als de kwaliteit van de kinderopvang niet
op orde is.

30

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

Een andere factor die uit de interviews naar voren kwam, is dat niet de inspecties te
laat werden uitgevoerd, maar dat de inspectierapporten te laat aan de gemeenten
werden gestuurd. Dit impliceert dat eventueel benodigde handhaving pas veel later
kan starten. Daardoor duurt het langer voordat de kwaliteit van de kinderopvang
op de locatie op voldoende niveau is.
De invoering van de nieuwe beleidsregels per 1 april 2008 is ook voor gemeenten
van invloed geweest op het algehele proces van toezicht en handhaving.

4.3

Bevindingen per groep gemeenten

Groep 1 gemeenten (100 procent van de jaarlijkse onderzoeken uitgevoerd
in 2007)
Financiering
20 procent van de gemeenten in deze groep geeft aan niet te weten of het budget
voldoende was. 17 procent geeft aan dat het budget niet voldoende was. Omdat in
deze groep alle inspecties zijn uitgevoerd, zijn er ondanks een genoemd tekort aan
budget waarschijnlijk toch extra gemeentelijke middelen ingezet om alle inspecties
uit te laten voeren. De gemiddelde prijs per inspectie is in deze groep 803 euro.
Bijna 60 procent van deze groep heeft de extra middelen die door de staatssecretaris zijn toegekend, in 2008 ingezet. 10 procent heeft geen extra middelen ingezet.
Bijna een kwart van deze groep geeft aan niet te weten of de gemeente het extra
geld heeft ingezet.
Planning
Het percentage gemeenten dat aangeeft dat er voor de GGD in 2007 geen reden is
geweest tot uitstel van inspecties is in deze groep het hoogst, ruim driekwart. Dit is
consistent met het percentage uitgevoerde inspecties in 2007. Bijna een vierde van
deze gemeenten geeft aan dat er wel redenen waren voor uitstel van inspecties,
maar kennelijk heeft binnen deze groep uitstel niet geleid tot afstel.
Opvallend is dat tot deze groep alle gemeenten behoren (5 procent van het totale
aantal gemeenten) die zelf de voortgang van de planning bewaken.
Groep 2 gemeenten (75-99 procent van de jaarlijkse onderzoeken uitgevoerd
in 2007)
Financiering
De gemeenten in deze groep komen qua prijs voor een inspectie het dichtst bij het
landelijk gemiddelde, namelijk 783 euro. Een derde van de gemeenten heeft de
vraag over de prijs niet beantwoord.
Het budget voor het toezicht op de kinderopvang in 2007 werd door de meeste
gemeenten toereikend gevonden.
De extra middelen die in 2008 ingezet konden worden voor extra capaciteit zijn door
de helft van de gemeenten nog niet ingezet. De belangrijkste (al eerder genoemde)
reden die gegeven wordt, is dat de begroting voor 2008 al was vastgesteld voordat

31

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

de extra middelen door de gemeenten waren ontvangen. De inspectie ziet deze
reden overigens niet als een valide argument voor het niet inzetten van de extra
middelen in 2008.
Planning
Er zijn geen opvallende kenmerken bij het onderwerp planning voor deze groep
gemeenten.
Groep 3 gemeenten (50-74 procent van de jaarlijkse onderzoeken uitgevoerd
in 2007)
Financiering
Meer dan de helft van de gemeenten in deze groep weet niet wat de prijs per
inspectie is. De andere helft komt uit op een gemiddelde prijs van 869 euro per
inspectie. Dit is de hoogste gemiddelde prijs.
In deze groep werd door de meerderheid van de gemeenten het budget voor het
toezicht op de kinderopvang toereikend gevonden.
Een kwart van de gemeenten heeft de extra middelen in 2008 nog niet ingezet.
Tevens geeft nog een kwart van de gemeenten aan niet te weten of er extra middelen zijn ingezet.
Planning
De helft van de gemeenten geeft aan dat er inspecties door de GGD’en zijn uitgesteld. Een derde van de gemeenten weet niet of de GGD een planning heeft opgesteld. In het geval er een planning wordt opgesteld door de GGD, geven de meeste
gemeenten aan dat deze bewaakt wordt door zowel de GGD als de gemeente.
Groep 4 gemeenten (minder dan 50 procent van de jaarlijkse onderzoeken
uitgevoerd in 2007)
Financiering
De gemeenten in deze groep zitten, met een gemiddelde prijs per inspectie van
766 euro, onder het landelijk gemiddelde. Opvallend voor de gemeenten in deze
groep is dat ze allemaal kunnen aangeven of het budget toereikend was of niet. In
de andere groepen is door verschillende gemeenten aangegeven dat het niet altijd
bekend is of het budget wel of niet toereikend was.
Iets minder dan de helft van de gemeenten in deze groep vond het budget niet
toereikend.
Iets meer dan de helft van deze gemeenten geeft aan in 2008 wel de extra middelen voor capaciteit toezicht kinderopvang ingezet te hebben.
Planning
Deze groep heeft het hoogste percentage gemeenten dat aangeeft dat de GGD in
2007 een planning had opgesteld. Ten opzichte van de andere groepen gemeenten
valt op dat alle gemeenten in deze groep weten of hun GGD wel of niet een planning
heeft. In de meeste gevallen wordt de planning door de GGD bewaakt. De inspectie
gaat er vanuit dat, omdat er te weinig jaarlijkse onderzoeken werden uitgevoerd,
de gemeenten zich juist dan op de hoogte hebben gesteld van het bestaan van

32

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

een planning van jaarlijkse onderzoeken. Als een gemeente niet of te laat op de
hoogte is van de planning kan bij eventuele achterstand van de GGD niet door de
gemeente ingegrepen worden.
Een hoog percentage gemeenten in deze groep – 89 procent – geeft aan dat er
inspecties zijn uitgesteld in 2007. Dit is consistent met het percentage uitgevoerde
inspecties in 2007.
Belangrijkste redenen voor het uitstellen van inspecties volgens deze gemeenten
zijn het tekort aan (ingewerkte) inspecteurs en de groei van de kinderopvang (en
dus meer locaties en meer inspecties).
In deze groep is twee derde van de gemeenten van mening dat de andere toezichtstaken waar de GGD mee belast is, van invloed zijn op het behalen van de
jaarlijkse inspecties.

33

34

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

5

Conclusies en verbetermogelijkheden

Uit het onderzoek trekt de inspectie de volgende conclusies.
GGD’en beschikten in 2007 en 2008 over onvoldoende budget
De meeste GGD’en vonden dat er in 2007 en in 2008 onvoldoende budget was
om voldoende capaciteit in te zetten voor het uitvoeren van alle benodigde inspecties kinderopvang. Extra budget dat door de staatssecretaris in maart 2008 is
overgemaakt aan de gemeenten voor intensivering van het toezicht, kwam vanuit
de gemeenten veel te laat ter beschikking van de GGD’en om in 2008 slagvaardig
te kunnen handelen. Een kwart van de gemeenten heeft zelfs in geheel 2008 het
extra budget niet ingezet. Overigens was het budget ook voor verbetering van
de handhaving bestemd. Sommige gemeenten gaven daaraan prioriteit boven de
toekenning van budget voor de uitvoering van inspecties.
Goede communicatie tussen gemeente en GGD is onontbeerlijk
Evenwichtige, regelmatige en tijdige communicatie tussen de GGD en gemeente
is een succesfactor voor het toezicht op de kinderopvang. Goede communicatie
is van belang voor zowel de planning van inspecties als voor het maken van afspraken over de ﬁnanciering. De opgestelde planning door de GGD dient met de
gemeente gecommuniceerd te worden en afspraken moeten worden vastgelegd.
Door regelmatig de voortgang te bespreken kan hierop gestuurd worden. Hoewel
de GGD de regie heeft over de voortgang van de planning, blijft de gemeente er
verantwoordelijk voor dat alle locaties jaarlijks door de GGD geïnspecteerd worden.
De gemeente staat nu nog teveel aan de zijlijn.
Planning is nog niet adequaat
De inspectie constateert dat een planning adequaat is als deze tijdig wordt opgesteld en steeds actueel is. Bovendien moet er beter zicht zijn op de stijging van het
aantal locaties en wijzigingen in wet- en regelgeving. Verder moet in de planning,
meer dan nu het geval is, rekening worden gehouden met een marge voor de
uitvoering van nadere en incidentele onderzoeken. Zoals GGD’en en gemeenten
hun planning nu hebben ingericht en hanteren, is het nog te weinig een adequaat
instrument voor het uitvoeren van de benodigde inspecties. De planning is vaak
niet tijdig of realistisch opgesteld. Het ontbreken van een adequate planning heeft
invloed op het kunnen uitvoeren van alle jaarlijkse inspecties. De GGD-en die structureel een planning opstellen en deze bewaken, slagen er veel beter in om het totaal
aantal jaarlijkse inspecties uit te voeren.
Vicieuze cirkel bij uitstel jaarlijkse onderzoeken
De factoren ‘groei van de kinderopvang’, ‘toename van nadere onderzoeken’ en
‘tekort aan (ingewerkte) inspecteurs’ zijn de belangrijkste redenen voor het uitstellen van jaarlijkse onderzoeken. Het blijkt een vicieuze cirkel te zijn: als er in de
planning onvoldoende rekening wordt gehouden met groei van de kinderopvang en
met handhaving, wordt daarmee in het afgesproken budget tussen gemeente en
GGD ook geen rekening gehouden. Dan beschikt de GGD bij (plotselinge) toename
van benodigde inspecties niet over voldoende capaciteit. Omdat prioriteit wordt
gegeven aan eerste meldingsonderzoeken en nadere onderzoeken worden juist
de jaarlijkse onderzoeken uitgesteld.

35

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

De ﬁnanciële deskundigheid bij gemeenteambtenaren is onvoldoende
Door het ontbreken van voldoende kennis over de ﬁnanciering van toezicht en
handhaving kinderopvang, worden de gemeentelijke middelen ten behoeve van
de kinderopvang niet ten volle benut. Dat heeft een direct effect op de GGD, omdat de GGD dan ﬁnancieel niet altijd in staat is alle inspecties uit te voeren. Door
meer ﬁnanciële deskundigheid bij de gemeenteambtenaar en meer zicht op de
ﬁnancieringsstroom is de kans groter dat alle ontvangen gelden ook worden ingezet. Naast het reguliere gemeentelijk budget ontstaat dan ook een beter zicht op
ontvangen extra budget. De verstrekte middelen zijn immers niet geoormerkt. Het
effect van een beter zicht op de ﬁnanciering is dat de gemeente, beter dan nu, in
staat is alle noodzakelijke inspecties te bekostigen. Betere ﬁnanciële deskundigheid
van de gemeenteambtenaar is overigens een deel van de oplossing. Beschikking
over ﬁnanciën is vaak een intern gevecht voor de ambtenaar. Een ander probleem
is inschatten wat een reëel tarief is voor het uitvoeren van de inspecties door de
GGD.
GGD’en en gemeenten anticiperen onvoldoende op landelijke ontwikkelingen
Enerzijds anticiperen GGD’en en gemeenten in sommige situaties te laat op landelijke (beleidsmatige en ﬁnanciële) ontwikkelingen die de inspecties beïnvloeden. Er
wordt dan in de beschikbare capaciteit en in het beschikbaar budget geen rekening
gehouden met de betreffende ontwikkeling, waardoor er niet slagvaardig op kan
worden ingespeeld. Voorbeelden hiervan zijn de in 2008 beschikbaar gestelde extra
middelen voor intensivering van het toezicht en de invoering van nieuwe beleidsregels per 1 april 2008. Anderzijds hebben GGD’en en gemeenten te maken met
praktische en organisatorische aspecten die het snel implementeren van landelijk
beleid naar de lokale situatie bemoeilijken.
Het bovenmatig inzetten van tijdelijke krachten heeft een negatief effect op
het halen van de jaarlijkse inspecties
De GGD’en die in veel hogere mate dan andere GGD’en gebruik (hebben moeten)
maken van tijdelijke krachten, scoren slecht op het aantal behaalde jaarlijkse inspecties. Hiertussen ligt kennelijk een directe relatie.
Het inhuren van tijdelijke krachten is om redenen van hoog ziekteverzuim of een
bovengemiddelde stijging van het aantal locaties vaak niet te vermijden, maar het
beleid van de GGD moet erop gericht zijn om, waar dat kan, zoveel mogelijk te
kiezen voor vast ingewerkt personeel. De prestaties zijn dan zichtbaar beter.
GGD’en geven aan dat het moeilijk is om tijdelijke krachten te werven. Het duurt
bovendien lang voordat een nieuwe inspecteur kinderopvang is ingewerkt en volledig ingezet kan worden.
GGD’en benutten nog niet alle mogelijkheden om inspecteurs efﬁciënt in te
zetten
De inspectie concludeert dat van inhuur of uitleen van inspecteurs bij GGD’en
onderling nauwelijks sprake is. Nu het aanwijzen van GGD-inspecteurs door de
gemeente via recente wetswijziging vereenvoudigd is, kan dit makkelijker dan voorheen. Een goed voorbeeld dat uit de interviews naar voren kwam, is om inspecteurs
met een breed takenpakket tijdelijk uitsluitend in te zetten op toezicht kinderopvang
en andere medewerkers (bijvoorbeeld uitzendkrachten) werk over te laten nemen
dat binnen de GGD minder inwerktijd vergt.

36

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

De inspectie constateert verschil in prijzen en duur inspecties
De duur van een inspectie kan nogal verschillen per GGD. Bij GGD’en waar minder jaarlijkse inspecties zijn uitgevoerd duurden doorgaans de inspecties langer.
De prijzen voor een jaarlijkse inspectie lopen bovendien erg uiteen, van 425 euro
tot 1235 euro. Overigens ligt in de prijs voor een inspectie geen relatie met het
behalen van alle jaarlijkse inspecties. De Inspectie van het Onderwijs concludeert
dat er landelijk gezien onvoldoende zicht is op hoe GGD’en hun werk organiseren
in relatie tot de kosten. Er bestaan veel verschillen hierin.
Naar aanleiding van bovenstaande conclusies ziet de inspectie de volgende mogelijkheden tot verbetering van de uitvoering van het toezicht kinderopvang:
•

•

•

•

•

•

•

Het door GGD’en standaard opstellen van een adequate planning en hierover
intensief communiceren met de gemeente. Afspraken over de opzet en uitvoering van de planning worden steeds vastgelegd.
Het binnen de eigen GGD-organisatie ontwikkelen van scenario’s om beter
voorbereid te zijn op plotselinge capaciteitstekorten. GGD Nederland kan hierin
richting GGD’en zowel een ondersteunende als sturende rol hebben.
Inspectierapporten dienen tijdig door de GGD aan de gemeente gestuurd te
worden, zodat eventuele benodigde handhaving op tijd kan starten ten behoeve van een goede kwaliteit kinderopvang.
Ook uit dit onderzoek blijkt dat gemeenteambtenaren kinderopvang onvoldoende tijd krijgen van het gemeentelijk management voor een goede uitvoering
van toezicht en handhaving kinderopvang. Dit heeft niet alleen effect op de
beleidsmatige aspecten van het toezicht, maar nadrukkelijk ook op de ﬁnanciële
zijde. De noodzaak voor de door de VNG, naar aanleiding van de uitkomsten
van het inspectierapport ‘Kwaliteit gemeentelijk toezicht kinderopvang 2007’,
verhoogde aandacht bij gemeenten voor het interne gemeentelijk begrotingsproces, wordt ook door dit onderzoek bevestigd.
Gemeenten die achterblijven in de uitvoering van de toezichtstaak zouden
mogelijkheden tot samenwerking toezicht kinderopvang in regionaal verband in
overweging moeten nemen. In kleine gemeenten speelt dit meer dan in grote
gemeenten. Samenwerking heeft met name nut bij de uitvoering van de handhavingstaak. In het project ‘Achterblijvende gemeenten’ van de Inspectie van
het Onderwijs zal de inspectie gemeenten hierop, waar nodig, attenderen.
Het verschil in prijzen en de duur van de inspecties is soms zo uiteenlopend
dat onderzoek om zicht te krijgen op het feit hoe de verschillende GGD’en hun
werk organiseren, in relatie tot de kosten die gemoeid zijn met de inspecties
kinderopvang, legitiem is.
Uitstel of afzien van jaarlijkse inspecties waartoe binnen het huidige systeem
van toezicht en handhaving door gemeenten en GGD’en meermaals wordt
overgegaan, is naar de mening van de inspectie alleen legitiem in een systeem
van risicogestuurd toezicht. De inspectie onderschrijft de keuze die inmiddels voor invoering van een landelijk systeem van risicogestuurd toezicht is
gemaakt.

37

38

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

Bijlage I
Percentages bevindingen uit de enquête onder GGD’en17
Aspecten die GGD’en van invloed vonden op uitvoer jaarlijkse
inspecties 2007

% van totaal
aantal GGD’en

% Groep 1

% Groep 2

% Groep 3

De groei van de kinderopvang leidt tot meer nieuwe locaties en dus
meer inspecties

97

94

100

100

Tekort aan (ingewerkte) GGD-inspecteurs

77

61

100

100

Een toename van niet-reguliere inspecties/herinspecties

58

56

56

75

De GGD heeft naast toezicht kinderopvang andere taken die tijd
kosten

55

44

78

50

Ziekteverzuim onder GGD-inspecteurs (incl. zwangerschapsverlof)

42

33

33

100

De kwaliteit van kinderopvang is afgenomen of nog steeds van
onvoldoende niveau

39

33

44

50

Personeelsverloop onder GGD-inspecteurs

35

28

44

50

Knelpunten in de planning van de inspecties

35

44

22

25

De ﬁnanciering vanuit de gemeente is onvoldoende voor het
uitvoeren van alle inspecties

32

17

44

75

Openstaande vacatures bij de GGD (inspecteurs) die moeilijk vervuld
kunnen worden

29

22

33

50

Interne GGD-aangelegenheden (fusies, andere taken, cultuuromslag,
et cetera)

26

22

44

0

Er kunnen alleen tijdelijke krachten aangenomen worden bij de GGD

10

6

11

25

% GGD’en
totaal

% Groep 1

% Groep 2

% Groep 3

Percentage GGD’en dat een planning had voor 2007

87

94

78

75

Percentage GGD’en met een planning die voortgang bewaakten

100

100

100

100

Percentage GGD’en dat geen inspecties had uitgesteld in 2007

29

44

11

0

Groei kinderopvang leidt tot meer locaties, dus tot meer inspecties

42

22

56

100

Tekort aan (ingewerkte) inspecteurs

42

22

67

75

Toename van niet-reguliere inspecties

16

6

22

50

Ziekteverzuim onder GGD-inspecteurs

16

6

22

50

Belangrijkste redenen voor het uitstellen van inspecties in 2007

Personeelsverloop onder GGD-inspecteurs

10

6

11

25

Financiering vanuit gemeente is onvoldoende

10

0

11

50

Kwaliteit kinderopvang is afgenomen of onvoldoende

6

0

11

25

17 Uit de jaarverslagen Wet kinderopvang 2007, die de gemeenten aanleveren bij de inspectie, is een overzicht gemaakt naar het percentage uitgevoerde jaarlijkse inspecties in 2007 van elke gemeente en elke GGD. Op basis van dat
overzicht konden drie groepen GGD’en onderscheiden worden. Groep 1: GGD’en die tussen de 75 en 99 procent van
de jaarlijkse onderzoeken hebben uitgevoerd in 2007. Groep 2: GGD’en die tussen de 50 en 74 procent van de jaarlijkse
onderzoeken hebben uitgevoerd in 2007. Groep 3: GGD’en die minder dan 50 procent van de jaarlijkse onderzoeken
hebben uitgevoerd in 2007.

39

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

GGD’en
totaal

Groep 1

Groep 2

Groep 3

Inspecties duurden langer dan normaal vanwege grote risico’s en of
problemen bij kinderopvang instellingen

81

83

67

100

Er is minder documentonderzoek nodig geweest

48

61

22

50

Er kon worden volstaan met kortere observaties

13

17

11

0

Er kon worden volstaan met kleinere steekproeven

13

17

11

0

Aspecten die de duur van inspectie beïnvloedden in 2007 (in %)

Inspecties waren korter omdat de kinderopvang is gecertiﬁceerd

0

0

0

0

De inspecties duurden korter omdat het één ondernemer met meerdere
locaties betrof

71

67

78

75

De inspecties duurden korter omdat het verschillende soorten opvang op
één locatie betrof

68

61

78

75

De inspecties duurden korter omdat deze met twee inspecteurs werden
uitgevoerd

6

6

11

0

Omdat nog onvoldoende of geen handhaving had plaatsgevonden door de
gemeente kostten de volgende jaarlijkse inspecties meer tijd

45

50

44

25

Gemiddelde tijdsduur inspectie in uren

12,3

12,0

12,6

13,5

Kortste inspectie in uren

8,6

8,4

8,3

10,0

Langste inspectie in uren

20,0

20,8

19,8

17,5

GGD’en
totaal

Groep 1

Groep 2

Groep 3

Het gemiddelde van de afgesproken hoogste prijzen in euro’s

€ 839

€ 865

€ 798

€ 743

Het gemiddelde van de afgesproken laagste prijzen in euro’s

€ 748

€ 754

€ 736

€ 743

Lumpsum

10%

0%

22%

25%

Betaling per inspectie

68%

72%

78%

25%

Andere ﬁnancieringsvorm, namelijk bedrag per inwoner of bedrag per
kindplaats

35%

39%

11%

75%

Het budget dat de GGD van de gemeente ontving was voor 2007 niet
toereikend

55%

44%

56%

100%

Tijdsduur per inspectie (in uren)

Afgesproken hoogste en laagste prijzen in euro’s voor een
reguliere inspectie

Financieringsvorm die is overeengekomen met de gemeenten
voor 200718

18 GGD’en kunnen met verschillende gemeenten verschillende ﬁnancieringsvormen hebben afgesproken, waardoor
de percentages boven de 100 procent kunnen uitkomen.

40

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

GGD’en
totaal

Groep 1

Groep 2

Groep 3

Aantal fte bijgekomen

26,68

12,94

8,97

4,77

Aantal fte weggegaan

8,42

4,06

2,8

1,56

Percentage ziekteverzuim onder inspecteurs kinderopvang

5%

4%

2%

14%

GGD’en
totaal

18 GGD’en

9 GGD’en

4 GGD’en

vast dienstverband

78,9

52,66

17,25

8,99

tijdelijk dienstverband

7,47

3,41

0,45

3,61

freelancecontract

1,02

0,12

0,9

0

uitzendcontract

1,51

0,39

0

1,12

Extra middelen zijn ontvangen en ook ingezet voor uitbreiden capaciteit

74%

83%

78%

25%

Extra middelen zijn ontvangen, maar nog niet ingezet voor uitbreiden
capaciteit

3%

6%

0%

0%

Er zijn geen extra middelen ontvangen in 2008

16%

6%

11%

75%

Aantal inspecteurs kinderopvang dat er in 2007 is bijgekomen en
weggegaan

Aantal fte per soort dienstverband

Extra middelen in 2008 voor uitbreiden capaciteit ontvangen19

19 Niet alle GGD’en hebben deze vraag ingevuld, daarom tellen percentages niet op tot 100 procent.

41

42

INSPECTEREN IS VOORUITKIJKEN

Bijlage II
Percentages bevindingen uit de enquête onder gemeenten20
Gemeenten
totaal %

% Groep 1

% Groep 2

% Groep 3

% Groep 4

71

70

75

67

89

Aspecten die gemeenten van invloed vonden op uitvoer
jaarlijkse inspecties 2007
De groei van de kinderopvang leidt tot meer nieuwe locaties en
dus meer inspecties
Tekort aan (ingewerkte) GGD-inspecteurs

29

0

30

39

100

De GGD heeft naast toezicht kinderopvang andere taken die
tijd kosten

29

27

15

33

67

Personeelsverloop onder GGD-inspecteurs

27

23

15

28

67

Een toename van niet-reguliere inspecties/herinspecties

24

20

15

28

56

Knelpunten in de planning van de inspecties

16

7

15

28

33

Openstaande vacatures bij de GGD (inspecteurs) die moeilijk
vervuld kunnen worden

14

0

10

22

56

De kwaliteit van kinderopvang is afgenomen of nog steeds van
onvoldoende niveau

13

17

5

17

11

De ﬁnanciering vanuit de gemeente is onvoldoende voor het
uitvoeren van alle inspecties

13

17

5

17

11

Interne GGD-aangelegenheden (fusies, andere taken,
cultuuromslag, etc.)

11

10

10

17

11

Gemeenten
totaal %

% Groep 1

% Groep 2

% Groep 3

% Groep 4

89

De GGD had een planning voor 2007 opgesteld voor het
uitvoeren van alle inspecties
Ja

73

73

75

67

Niet bekend

22

23

20

33

0

Nee

5

4

5

0

11

Percentage gemeenten waar in 2007 geen inspecties zijn
uitgesteld

62

77

70

50

11

De groei van de kinderopvang leidt tot meer nieuwe locaties en
dus meer inspecties

24

13

10

39

67

Tekort aan (ingewerkte) GGD-inspecteurs

23

3

15

39

78

Een toename van niet-reguliere inspecties/herinspecties

11

3

0

28

33

Personeelsverloop onder GGD-inspecteurs

11

3

5

17

44

De kwaliteit van kinderopvang is afgenomen of nog steeds van
onvoldoende niveau

5

0

0

17

11

Openstaande vacatures bij de GGD (inspecteurs) die moeilijk
vervuld kunnen worden

5

0

5

6

22

Belangrijkste redenen voor het uitstellen van inspecties in 2007

20 Uit de jaarverslagen Wet kinderopvang 2007, die de gemeenten aanleveren bij de inspectie, is een overzicht gemaakt naar het percentage uitgevoerde jaarlijkse inspecties in 2007 van elke gemeente en elke GGD. Op basis van dat overzicht konden 4 groepen gemeenten
onderscheiden worden. Groep 1: gemeenten die 100 procent van de jaarlijkse inspecties hebben uitgevoerd in 2007. Groep 2: gemeenten
die tussen de 75 en 99 procent van de jaarlijkse inspecties hebben uitgevoerd in 2007. Groep 3: gemeenten die tussen de 50 en 74 procent
van de jaarlijkse inspecties hebben uitgevoerd in 2007. Groep 4: gemeenten die minder dan 50 procent van de jaarlijkse inspecties hebben
uitgevoerd in 2007.

43

INSPECTIE VAN HET ONDERWIJS

Gemeenten
totaal

Groep 1

Groep 2

Groep 3

Groep 4

Gemiddelde prijs per inspectie

€ 794

€ 803

€ 783

€ 869

€ 766

Het budget was in 2007 niet toereikend voor alle
inspecties kinderopvang

28%

17%

35%

33%

44%

53%

57%

45%

50%

56%

Extra middelen in 2008 voor intensivering van het
toezicht kinderopvang21
Gemeente heeft extra middelen ingezet
Gemeente heeft geen extra middelen ingezet

24%

10%

40%

28%

33%

Niet bekend of er extra middelen zijn ingezet

19%

23%

15%

22%

11%

21 Niet alle gemeenten hebben deze vraag ingevuld, waardoor de percentages niet altijd optellen tot 100 procent.

44

Colofon
Auteursrecht voorbehouden
Gehele of gedeeltelijke overneming of reproductie
van de inhoud van deze uitgave op welke
wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke
toestemming van de auteursrechthebbende is
verboden, behoudens de beperkingen bij de wet
gesteld. Het verbod betreft ook gehele of
gedeeltelijke bewerking.

Productie
Afdeling Communicatie, Inspectie van het Onderwijs

Vormgeving
Blik graﬁsch ontwerp, Utrecht

Drukwerk
Roto Smeets GraﬁServices, Utrecht

Uitgave
Inspectierapport 2009-28
oktober 2009
Verkoopprijs € 8,00
Exemplaren van deze publicatie zijn telefonisch
te bestellen bij de Postbus 51 Infolijn.
Postbus 51-nummer 22BR2009B028
ISBN: 978-90-8503-166-6
Telefoonnummer 0800 - 8051 (gratis),
elke werkdag van 8.00-20.00 uur
of via internet op www.postbus51.nl

Deze publicatie staat ook op internet:
www.onderwijsinspectie.nl

Inspecteren is vooruitkijken
Inventarisatie van factoren die van invloed zijn op het uitvoeren
van inspecties kinderopvang door gemeenten en GGD’en