4
Vragenuur: Vragen Mohandis
Vragen van het lid Mohandis aan de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over het wegsturen van studenten
op de Universiteit Leiden.

De heer Mohandis (PvdA):
Voorzitter. De Partij van de Arbeid is geschrokken van het
voornemen van de Universiteit Leiden om vierde- en vijfdejaarsstudenten hun studiepunten te ontnemen en hun het
recht op onderwijs te ontzeggen. Tijdens het debat over de
mogelijkheid om te experimenteren met een BSA na het
tweede studiejaar heb ik duidelijk gemaakt dat dit voor de
PvdA niet acceptabel is. Studenten die al verder gevorderd
zijn met hun opleiding mogen door hogescholen en universiteiten niet de deur gewezen worden en beroofd worden
van hun studiepunten. Ik sta hier niet alleen in. De PvdA
weet zich gesteund door een brede Kamermeerderheid bij
het beperken van het experiment met het bindend studieadvies. Daarom is deze gang van zaken op de Universiteit
Leiden bizar.
Ik hoor graag van de minister wat zij ervan vindt dat studenten nu enorm worden gedupeerd door de Universiteit Leiden door hen het uitzicht op een diploma te ontnemen door
hen te beroven van hun studiepunten. Is het BSA in het
vierde en vijfde collegejaar überhaupt wettelijk wel juist?
De Kamer heeft zich immers recent uitgesproken tegen een
BSA na het tweede studiejaar. Ik hoor dus graag van de
minister of deze actie van de Universiteit Leiden rechtmatig
is en, zo ja, hoe dat mogelijk is. Ik heb al eerder Kamervragen gesteld over het feit dat Leiden verdergaat dan alleen
de niet unieke opleidingen. Ik kan mij voorstellen dat die
antwoorden nog volgen, maar misschien kan de minister
daar nu ook iets over zeggen.

Minister Bussemaker:
Voorzitter. Om kort te gaan: ik kan zeggen dat hetgeen Leiden doet niet volgt uit het experiment met het bindend
studieadvies zoals wij dat met elkaar besproken hebben.
Dan zou Leiden zich namelijk niet houden aan de breed
door de Kamer uitgesproken wens om dat bindend studieadvies alleen voor het tweede jaar toe te staan.
Wat gebeurt er dan wel in Leiden? Men is daar al langer
bezig om maatregelen te nemen om de studiebevordering
vorm te geven. Dat beleid ondersteun ik ook. Het is goed
dat studenten gestimuleerd worden om op tijd en in tempo
te studeren. Het experiment met het bindend studieadvies
is daarvoor een instrument. Dat gebruikt Leiden inderdaad
breed, maar er is ook nog een ouder instrument. Dat dateert
al van de vorige eeuw en dat betreft de geldigheidsduur
van tentamens. Dit is vastgelegd in de Wet op het hoger
onderwijs. Door mijn voorganger is daar in 2008 met de
Kamer over gediscussieerd toen in Nijmegen werd gesteld
dat studenten tentamens zouden verliezen als deze na een
aantal jaren niet meer geldig zouden zijn. Daar heeft de
Kamer geen bezwaar tegen gemaakt.

nu mee te maken. De maatregel uit 2009 is met de studenten
gecommuniceerd. Zij zijn niet voor een voldongen feit
gesteld. Dit is dus een andere maatregel dan het bindend
studieadvies.
Wat wel een probleem is, is dat niet alleen de tentamens
vervallen van de studenten in Leiden, maar dat zij die tentamens ook niet meer opnieuw kunnen doen. Dat is wél
strijdig met de wet. Ik heb daarover al contact gehad met
de Universiteit Leiden. Die zal het beleid ook op dat onderdeel aanpassen. Kort en goed, dit is gebaseerd op een oude
maatregel en niet op het bindend studieadvies.
De heer Mohandis (PvdA):
Om met het laatste te beginnen: het is goed nieuws dat er
nog iets wordt gedaan aan de herkansingsmogelijkheden.
Overeind blijft staan dat de Kamer uitvoerig heeft gedebatteerd over het bindend studieadvies en dat het natuurlijk
raar is dat je vervolgens via de achterdeur een verkapt BSA
hebt, terwijl wij met zijn allen hebben gezegd: wat het BSA
betreft, we kunnen ermee experimenteren in een tweede
jaar maar daarmee is het klaar. Ik vraag me dus af wat de
universiteit van Leiden bezielt. Is het een soort doorgeslagen
rendementsfetisjisme of moet ik er een andere kwalificatie
aan hechten? Ik kan het niet helemaal plaatsen. Ik vind dat
elke student maximaal tot zijn recht moet komen en dat
studeren niet louter een eindsprintje is om een diploma te
halen, maar dat bestuurswerk en allerlei andere zaken ook
belangrijk zijn.
Moeten andere studenten, van andere instellingen, ook
vrezen dat zij worden verwijderd als zij iets te lang doen
over hun studie terwijl de maatregel niet duidelijk is
gecommuniceerd? Het kan weliswaar ergens staan, maar
de vraag is of deze studenten dat weten.
Minister Bussemaker:
Ik ben het eens met de heer Mohandis dat studeren nooit
alleen gaat over het zo snel mogelijk halen van de eindsprint. Het belangrijkste is dat we goed onderwijs organiseren en dat studenten zelf leren om met wetenschappelijke
kennis om te gaan. Echter, dat kan soms best wat meer in
tempo geschieden dan in sommige gevallen gebeurt. Daar
heb ik geen bezwaar tegen. Ik wil niet dat er via een achterdeur een verkapt bindend studieadvies wordt vormgegeven.
Ik zeg nogmaals dat dit een oud instrument is, dat ging over
de geldigheidsduur van tentamens. Oorspronkelijk was het
bedoeld om te kijken of kennis niet veroudert en of tentamens eigenlijk nog wel geldig zijn als de kennis heel snel
gaat, bijvoorbeeld bij een vak als Medicijnen. In dat geval
ontwikkelen studenten geen kennis die bij de tijd is.
Deze twee zaken kunnen wringen met elkaar. Ik ben dus
nog niet uitgesproken over dit thema. Ik ga er verder over
praten met de Universiteit Leiden. Ook ga ik het aankaarten
bij de VSNU, want ik wil weten waar dit nog meer gebeurt.
Ik zeg er wel bij dat bij andere instellingen de maatregel die
Leiden nu gebruikt alleen maar wordt genomen met
instemming van de studenten binnen de opleiding, want
de maatregel moet worden vastgelegd in een zogenaamd
onderwijs- en examenregeling.

Leiden heeft dit in 2009 ook doorgevoerd. De eerste studenten studeren inmiddels vier of vijf jaar en zij krijgen daar

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Mohandis

10 september 2013
TK 108

108-4-1

De heer Mohandis (PvdA):
Ik wil de minister bedanken voor haar beantwoording. Ik
wil nog wel duidelijk hebben dat de Kamer krijgt toegezegd
dat zij goed zal worden geïnformeerd over de komende
gesprekken maar ook over hetgeen Leiden nu gaat herstellen. Als ik het goed heb begrepen wordt er iets hersteld,
ook voor deze 25 studenten. Ik denk dat we nog komen te
spreken over wat de minister "het oude instrument" noemt,
want wij hebben uitvoerig gesproken over het BSA. Er volgen meer maatregelen die voldoende prikkel in zich hebben
om studenten bewuster te laten studeren. Ik vind daarom
dat we waakzaam moeten zijn en niet te veel moeten
afschuiven op de studenten.
Minister Bussemaker:
Ik zeg toe dat ik de Kamer daarover nog informeer. Het is
een ingewikkelde thematiek. Het kan niet dat een en ander
leidt tot een onbedoelde stapeling van maatregelen. Iets
wat in het verleden goed was bedoeld kan niet via een
achterdeur een bindend studieadvies in het vierde jaar gaan
betekenen, want de Kamer heeft gezegd dat zij dat niet wil.
Daar houd ik mij dus aan.
De heer Klaver (GroenLinks):
Ik ben blij dat de minister aangeeft dat de Universiteit Leiden het gaat aanpassen en dat de geldigheid van de studiepunten weliswaar kan verlopen maar dat er wel herkansingen moeten zijn. Mijn concrete vraag is of de minister bereid
is om ook alle andere universiteiten te informeren dat de
geldigheidsduur van de studiepunten misschien kan verlopen maar dat er altijd een mogelijkheid moet zijn om te
herkansen. Ik heb namelijk gelezen dat de universiteit in
Nijmegen van dezelfde regeling gebruikmaakt. Kan de
Kamer hierover worden geïnformeerd?
Minister Bussemaker:
Ik verwees zelf al naar Nijmegen. Dat betreft het geval uit
2008-2009. Toen is er met de Kamer over gediscussieerd.
Er zijn toen ook schriftelijke vragen gesteld. Destijds is door
iedereen vastgesteld dat wat Nijmegen deed, kon. Ik zei
zojuist al dat ik er met de VSNU, de Vereniging van Universiteiten, over ga praten. Laten we eerst maar eens even
nagaan hoe vaak dit gebeurt en wat we vervolgens moeten
gaan doen.
Mevrouw Schouten (ChristenUnie):
Dit is het gevolg van de invoering van een bindend studieadvies in het tweede jaar. Dan kun je zulke excessen krijgen.
De vraag is wat een redelijke termijn is waarin tentamens
bewaard mogen worden. Hier is sprake van een geval dat
volgens ons eigenlijk niet de bedoeling kan zijn, maar wat
vindt de minister zelf een redelijke termijn? Ik wil voorkomen dat wij hier volgende week weer staan omdat een
bepaalde universiteit tentamens maar vier jaar geldig laat
zijn. Wat is volgens de minister een redelijke termijn waarbinnen tentamens bewaard moeten worden en waarin
universiteiten gevraagd kan worden om zich daaraan te
houden?

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Mohandis

Minister Bussemaker:
Dat hebben wij vastgelegd in de WHW. Daarin stellen wij
niet voor alle opleidingen een termijn, want het kan van
opleiding tot opleiding verschillen. Het gaat erom dat de
kennis up-to-date moet zijn. Wat zegt de WHW dus? Welke
termijnen aanvaardbaar zijn voor het faculteitsbestuur en
de medezeggeschapsorganen en welke argumenten of
belangen zij daarbij tegen elkaar afwegen is aan deze partijen. Maatregelen ten aanzien van de geldigheidsduur
behoeven instemming van de medezeggenschapsraad. Het
lijkt mij prima dat wij het daar neerleggen en dat ik dit niet
centraal ga voorschrijven.
De heer Van Meenen (D66):
Goed om van de PvdA iets over rendementsfetisjisme te
horen. Daaraan zal ik de heer Mohandis te zijner tijd nog
een keer herinneren. De minister had het ook over sluipwegen naar een bindend studieadvies. Ik verzoek de minister
om in de gesprekken die zij gaat hebben ook de belangenorganisatie van de studenten ISO en VSNU te betrekken.
Zij hebben mij geïnformeerd dat zich ook bij opleidingen
in Helmond, Zwolle en andere plekken vergelijkbare situaties voordoen. Het lijkt erop dat nogal wat instellingen deze
sluipweg naar een bindend studieadvies zoeken of al
gevonden hebben.
Minister Bussemaker:
Dat zeg ik toe. Ik zal ook met de studenten praten. Wel maak
ik onderscheid tussen het toepassen van de geldigheidsregel, wat gewoon mag, en wat Leiden heeft gedaan, namelijk
studenten de gelegenheid ontnemen om tentamens die zij
verliezen, te herkansen. Dat is echt iets anders. Ik ga met
de instellingen en studenten in gesprek over de vraag hoe
wij ervoor kunnen zorgen dat wij die twee instrumenten
zuiver blijven gebruiken. Het bindend studieadvies heeft
een ander doel dan de van oudsher in de WHW opgenomen
regel over de geldigheidsduur van tentamens. Dat moet
voor iedereen helder zijn.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Begrijp ik het goed dat deze studenten hun tentamens
mogen herkansen, maar dat hun studiepunten wel degelijk
vervallen? Zo ja, is dat dan geen verspilling van tijd, als zij
het tentamen opnieuw moeten doen terwijl zij het vak al
hadden gehaald?
Ik heb nog een andere vraag. Is het mogelijk dat dergelijke
maatregelen, waarbij studenten worden verwijderd en
opgejaagd, ook worden gestimuleerd door de prestatieafspraken die de minister heeft gemaakt met de instellingen?
Bijvoorbeeld als een bestuurder zegt: …
De voorzitter:
Dank u. Uw tijd is op, mijnheer Van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP):
"Als wij ons aan de afspraken houden, worden wij niet
gekort".

10 september 2013
TK 108

108-4-2

De voorzitter:
U hebt uw vraag gesteld, mijnheer Van Dijk. Het woord is
aan de minister voor haar antwoord.
Minister Bussemaker:
De constatering van de heer Van Dijk klopt. Deze studenten
verliezen hun tentamens, maar kunnen ze opnieuw doen,
binnen een jaar. Dat is geen verspilling van tijd, want vanaf
het moment dat Leiden deze maatregel in 2009 heeft ingevoerd, zijn studenten hiervan keer op keer op de hoogte
gesteld. Hierover is heel duidelijk gecommuniceerd. De
studenten zijn dus ook niet voor een voldongen feit gesteld.
Wellicht vindt Leiden dat de kennis die de studenten vier
jaar geleden met de tentamens hebben opgedaan, niet meer
voldoet aan de eisen die de universiteit vandaag de dag
aan een diploma stelt. Er kunnen dus heel inhoudelijke
redenen voor zijn. Dat is echt iets anders dan het opjagen
van studenten.
Tot slot. De prestatieafspraken gaan echt over verbetering
van onderwijs en niet over het behalen van meer rendement. Ze gaan over betere studiebegeleiding, beter opgeleide docenten en inderdaad ook over een programma dat
je in een bepaalde tijd goed kunt afronden.
De voorzitter:
Dank u, en dank voor uw komst naar de Kamer.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Mohandis

10 september 2013
TK 108

108-4-3