Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 959

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 15 november 2012
De vaste commissie voor Financiën en de vaste commissie voor Europese
Zaken hebben op 7 november 2012 overleg gevoerd met minister
Dijsselbloem van Financiën over:
– de brief van de minister van Financiën d.d. 11 oktober 2012
betreffende het verslag van de vergadering van Eurogroep van
8 oktober 2012 te Luxemburg (2012Z17218);
– de brief van de minister van Financiën d.d. 25 oktober 2012
betreffende het verslag van de Ecofin Raad van 9 oktober
2012 te Luxemburg (21 501-07, nr. 952);
– de brief van de minister van Financiën d.d. 5 november 2012
met geannoteerde agenda Begrotingsraad 9 november 2012
(21 501-03, nr. 63);
– de brief van de minister van Financiën d.d. 11 oktober 2012
met reactie op verzoek Madlener inzake mogelijke additionele
middelen voor EU-begroting 2012 (21 501-03, nr. 62);
– de brief van de minister van Financiën d.d. 5 november 2012
met geannoteerde agenda voor de Eurogroep en Ecofin Raad
van 12 en 13 november 2012 te Brussel (21 501-07, nr. 956);
– het EU-voorstel d.d. 12 september 2012 voor een Europees
toezichtsmechanisme voor banken – COM(2012) 510
(2012Z15827);
– de brief van de minister van Financiën d.d. 1 oktober 2012 met
reactie op verzoek appreciatie op voorstellen van de Europese
Commissie inzake de oprichting van een Europees toezichtmechanisme voor banken (21 501-07, nr. 946);
– de brief van de minister van Financiën d.d. 1 november 2012
over besluitvorming Europees toezichtmechanisme voor
banken (21 501-07, nr. 953);
– de brief van de minister van Financiën d.d. 02 oktober 2012
over de inaugurele vergadering van het ESM op 8 en 9 oktober
(21 501-07, nr. 951);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
28 september 2012 over fiche: Wijziging verordening marktmisbruik en richtlijn strafrechtelijke sancties marktmisbruik
(22 112, nr. 1478);

kst-21501-07-959
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

1

–

de brief van de minister van Financiën d.d. 05 november 2012
met reactie op verzoek van het lid Tony van Dijck over het
leningenprogramma voor Griekenland (21 501-07, nr. 955).

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Van Hijum
De fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Knops
De griffier van de vaste commissie voor Financiën,
Berck

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

2

Voorzitter: Van Vliet
Griffier: Berck
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Tony van Dijck, Harbers,
Van Hijum, Koolmees, Klaver, Merkies, Nijboer en Van Vliet,
en minister Dijsselbloem van Financiën, die vergezeld is van enkele
ambtenaren van zijn ministerie.
Aanvang 14.45 uur
De voorzitter: Ik open dit algemeen overleg van de vaste commissie voor
Financiën over Eurogroep/Ecofin-Raad en Begrotingsraad. Namens de
commissie heet ik de kersverse minister van Financiën welkom in ons
midden. Ook heet ik welkom de ambtenaren, de mensen op de publieke
tribune en de geachte afgevaardigden. We zijn iets later begonnen. Ik stel
vijf minuten spreektijd per fractie in eerste termijn voor, met één
onderlinge interruptie.
De heer Harbers (VVD): Voorzitter. U hebt de minister al welkom geheten.
Namens de VVD-fractie wens ik hem heel veel succes op zijn nieuwe
werkterrein en in zijn nieuwe ambt. Het feit dat we hier vandaag bij elkaar
zijn in een algemeen overleg, nog voordat de regeringsverklaring is
afgelegd, is typerend voor de grote drukte en de grote druk op het
financiële terrein. Europa gaat gewoon door, inclusief de eurocrisis, maar
dat zal de minister in zijn eerste dagen al wel hebben begrepen. Reden
genoeg voor de Kamer om vandaag met de minister in overleg te gaan,
ondanks het feit dat we ons in een soort niemandsland bevinden, zo voor
het afleggen van de regeringsverklaring. Ik ga in mijn bijdrage in op de
volgende onderwerpen: Griekenland, de Begrotingsraad van de Europese
Unie, de uitwerking van het twopack en de uitwerking van het bankentoezicht.
In Griekenland bestaat eigenlijk nog de status quo die we al een aantal
maanden kennen. De trojka verblijft nog altijd in Athene. Zolang zij daar
is, hebben wij hier nog geen informatie. De minister kondigt aan dat die
informatie op zijn vroegst komt in de Ecofin-Raad van 12 november. Uit de
media kunnen we constateren dat de Grieken het zelf ook nog niet weten,
want zij moeten eerst nog met hun maatregelen naar het parlement, wat
wellicht vandaag of morgen gebeurt. Wij wachten dat af. Ik ben in ieder
geval blij dat de minister in de brief voor dit overleg heeft bevestigd dat er
ruimte is voor een normale parlementaire behandeling van de eventuele
besluiten, en dat er dus geen besluiten worden genomen zonder dat het
parlement erover heeft gesproken.
Ik noem wel een ander probleem met Griekenland, namelijk het zwarte
geld. Dat is actueel omdat vorige week de lijst in het nieuws was met
beroemde zwartgeldbezitters in Griekenland, die na twee jaar opeens
weer is opgedoken. Dit roept bij mij twee vragen op. In de eerste plaats
vraag ik de minister om samen met zijn collega’s in de andere Europese
lidstaten veel druk te blijven zetten op Griekenland bij de aanpak van
belastingfraude en de opsporing van zwart geld. In de tweede plaats
meen ik mij te herinneren dat wij vorig jaar hebben gesproken over het
versneld afsluiten van een belastingverdrag tussen Griekenland en
Zwitserland, als onderdeel van het Europese pakket. Daaraan zou bijstand
worden verleend door de trojkapartners. Hoe staat het daarmee? Als wij
ambtelijke bijstand verlenen in Griekenland, denk ik dat die met name
hierop gefocust moet worden.
Mijn volgende punt is de Begrotingsraad van de Europese Unie. De
minister houdt gelukkig vast aan een strenge inzet voor de begroting van
2013. Perfect zo. Het kan niet zo zijn dat lidstaten bezuinigen en dat de EU
doorgaat met forse verhogingen van het budget. Mijn fractie steunt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

3

minister. Het is de kunst voor hem om een alliantie met zo veel mogelijk
lidstaten te sluiten om die ongebreidelde verlangens in te tomen.
Specifiek voor 2012 geldt dat er mogelijk een suppletoire begroting komt.
Ik herinner me dat het een jaar geleden een heel zware strijd was van de
lidstaten om de EU-begroting binnen de perken te houden. Ook toen lag
er een voorstel voor om die met 6% te laten stijgen. Het is de lidstaten
toen gelukt om het uitsluitend tot de inflatie beperkt te houden. Het werd
toen een lichte verhoging in plaats van een forse ophoging. Dan kun je
niet een jaar later zeggen: sorry, maar we hebben toch geld tekort, want
ondanks die wat magere begroting dreigt er te veel uitgegeven te worden.
Ook op dit punt steunen wij dus de strenge opstelling van de minister.
Bij de uitwerking van het twopack liggen er verordeningen voor. Ik vraag
de aandacht van de minister voor de positie van het parlement daarbij.
De Kamer is erover geïnformeerd – ik wijs in dat kader op de recente
correspondentie met de Eerste Kamer – dat de huidige verordening ertoe
leidt dat mogelijk de hele Staten-Generaal voor het einde van het jaar de
begroting moet hebben vastgesteld. Dat legt druk op het proces in de
Tweede Kamer. Op dat punt moet de verordening specifiek voor
Nederland ruimte bieden om de Eerste Kamer in het nieuwe jaar haar
werk te kunnen laten doen.
Het tijdskader voor het bankentoezicht moet reëel zijn. Wij hebben altijd
gezegd dat het vooral goed moet zijn en niet slecht omwille van het halen
van de snelheid. Ik vraag aandacht voor één punt daarin. Er is een
drieslag. Eerst moet een bank zelf kapitaal ophalen als hij in problemen
verkeert, daarna kan hij terecht bij de betreffende lidstaat en pas daarna
bij het Europese noodfonds. Cruciaal daarin blijft voor ons wie de
nationale mogelijkheden van de lidstaat toetst. Die stap mag niet
lichtvaardig worden overgeslagen. Als dat wel gebeurt, levert dat de
perverse prikkel op dat landen lichtvaardig een bank kunnen laten
omvallen. Op die manier kunnen ze ten koste van het Europese noodfonds
en de Europese lidstaten zelf aan economische groei gaan werken.
Daarom zou in die gevallen ook altijd een macro-economisch aanpassingsprogramma moeten plaatsvinden.
De voorzitter: Voordat ik het woord geef aan de heer Tony van Dijck voor
een interruptie, vermeld ik dat de staatssecretaris van Financiën zich heeft
afgemeld voor dit AO. We hebben daarover bericht mogen ontvangen.
De heer Tony van Dijck (PVV): Het valt mij op dat de heer Harbers de
financiëletransactietaks niet noemt. Misschien doet hij dat bewust. Maar
in de geannoteerde agenda valt de draai van 180 graden van deze
minister op wat betreft die taks. Ik weet dat de VVD altijd fel tegenstander
was van deze taks omdat deze heel schadelijk is voor de Nederlandse
economie, de financiële sector en de werkgelegenheid. Kan de heer
Harbers toelichten waarom het kabinet gedraaid is? Was dat onderdeel
van de onderhandelingen?
De heer Harbers (VVD): Aangezien collega Van Hijum gisteren op Twitter
al had aangekondigd dat hij daarover ongetwijfeld zou interrumperen, heb
ik dit onderwerp niet behandeld binnen mijn vijf minuten spreektijd,
wetende dat dit onderwerp toch wel aan de orde zou komen. De heer Van
Dijck kent de positie van de VVD. Zij is geen voorstander van de transactietaks, juist vanwege het level playing field. De heer Van Dijck kent ook de
positie van de PvdA, de partij waarmee wij een coalitie hebben gesloten.
Zij is voorstander van de financiëletransactietaks. Uiteindelijk hebben wij
elkaar gevonden in de coalitieonderhandelingen door af te spreken dat de
financiëletransactietaks mogelijk is onder buitengewoon strikte
voorwaarden. De heer Van Dijck heeft ongetwijfeld die voorwaarden
gelezen. Die zijn dat deze taks geen aantasting mag zijn van onze
Nederlandse pensioensector en dat er geen ongewenste samenloop kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

4

zijn met de bankenbelasting, waardoor bijvoorbeeld de kredietverlening
zou worden aangetast. Het mag ook geen nieuwe inkomstenbron zijn van
de Europese Unie. Daar zijn de meeste lidstaten die deze taks willen
invoeren namelijk op uit: meer geld voor Brussel. Dat zijn heel strikte
voorwaarden. Ik wens de minister heel veel succes om binnen die
voorwaarden met dit dossier aan de slag te gaan. Maar binnen die
voorwaarden heeft de VVD-fractie in het compromis van het regeerakkoord gezegd: dan kan het acceptabel zijn.
De heer Tony van Dijck (PVV): Dat proces van onderhandelen en elkaar
iets gunnen zal allemaal wel zo zijn, maar ik ga er toch van uit dat ook
deze coalitiepartijen keuzes maken op basis van wat goed is voor
Nederland. Als ik lees dat VNO-NCW heeft berekend dat deze taks de
Nederlandse economie voor 7,5 tot 24 miljard kan schaden en als ik lees
dat het CPB zegt dat hij 1% economische groei kan kosten, is deze taks
slecht voor de Nederlandse economie. Ook al gun je de PvdA wat, ik ga
ervan uit dat dit kabinet er zit voor de Nederlandse economie en voor de
Nederlanders. Dan had de VVD op zijn minst voet bij stuk kunnen houden
en moeten zeggen: luister, wij gaan geen dingen doen die slecht zijn voor
de Nederlandse economie en de werkgelegenheid. Waarom heeft de VVD
dat niet gedaan?
De heer Harbers (VVD): Juist om al die negatieve effecten in te dammen
en te voorkomen, is het strak ingekaderd binnen drie heel strikte
voorwaarden. Ook in het CPB-rapport dat de heer Van Dijck aanhaalt,
wordt bijvoorbeeld de positie van de Nederlandse pensioenfondsen
genoemd. Juist om die reden is er als strikte voorwaarde gesteld dat deze
taks niet onze Nederlandse pensioenfondsen kan raken. Als dat wel
gebeurt, is er wat mij betreft geen financiëletransactietaks.
De heer Van Hijum (CDA): Laat ik de heer Harbers niet teleurstellen en
hier ook een vraag over stellen. Ik heb mij hierover een beetje verbaasd. In
maart van dit jaar is er nog een brief gekomen van voormalig minister van
Financiën De Jager waarin de tamelijk dramatische gevolgen van de
invoering van de FTT worden geschetst. Het zou gaan om 4 miljard, een
daling van 0,4 tot 1,2% van het bbp en 0,5% werkloosheid. Het verbaast
mij dat zo makkelijk met dat punt is ingestemd. Kan de heer Harbers ook
aangeven welke effecten hij aanvaardbaar vindt in plaats van te zeggen
welke voorwaarden hij stelt?
De heer Harbers (VVD): Vanzelfsprekend zijn het zulke grote effecten dat
wij dit niet ongebreideld kunnen doen. Op dat punt hebben wij elkaar in
de coalitie gevonden. Daarom zit er een drieslag in de voorwaarden, juist
ook om de effecten waarvoor gewaarschuwd werd, in te dammen en te
bekijken of de financiële transactietaks binnen die voorwaarden mogelijk
is. Het kan geen alleingang van Nederland zijn, waarbij wij zonder
voorwaarden die kant op gaan.
De heer Van Hijum (CDA): Dat is niet echt een antwoord op mijn vraag. Ik
heb gevraagd welke effecten de heer Harbers aanvaardbaar vindt. Heeft
hij kennisgenomen van het bericht, dat vanmorgen in de krant stond,
waarin gemeld werd dat ook de ambtelijke adviezen hierover negatief
waren? Uit die adviezen bleek dat er kennelijk geen uitzondering te maken
valt voor de pensioensector. Wat hebben wij hier dan eigenlijk
afgesproken?
De heer Harbers (VVD): Hier geldt het antwoord dat ik zojuist al gaf. Als
het ons echt niet lukt om een uitzondering voor de Nederlandse pensioenfondsen te maken, kunnen we hier geen financiëletransactietaks invoeren,
want die raakt dan wel onze pensioenfondsen en heeft daarmee ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

5

schadelijke effecten. Hetzelfde geldt voor de andere voorwaarden. De
schadelijke economische effecten zitten bijvoorbeeld in het verlies van
werkgelegenheid in de financiële sector, maar nog meer in het beperken
van de kredietverlening, wat ook een gevolg zou kunnen zijn. Wij hebben
gezegd dat er ook op dit gebied geen stapeling van effecten van een
bankenbelasting op mag treden, want op dat moment voldoet een
financiëletransactietaks als instrument niet aan hetgeen we met elkaar
hebben afgesproken in het regeerakkoord.
De heer Koolmees (D66): Ik heb de stukken uit het formatiedossier die
door de ambtelijke ondersteuning van het ministerie van Financiën aan de
formateurs zijn gestuurd, ook gelezen. Daarin staat letterlijk: het is
onmogelijk om een FTT zo vorm te geven dat pensioenfondsen niet
geraakt worden, aangezien pensioenfondsen eindgebruikers zijn en
daardoor dus altijd de indirecte kosten, voortkomend uit een FTT, voor
eigen rekening moeten nemen. Dat betekent dus dat het onmogelijk is en
dat de VVD nooit akkoord zal gaan met de FTT.
De heer Harbers (VVD): Ik heb gezegd dat wij akkoord gaan als de FTT
wel voldoet aan de voorwaarden. Die voorwaarden zijn wellicht op dit
moment onmogelijk, zoals blijkt uit het citaat van de heer Koolmees, maar
wie weet wat er de komende vier jaar wel mogelijk is. Deze voorwaarde is
echter wel een ondergrens voor ons. Als de FTT de pensioenfondsen wel
raakt, voldoet deze niet aan de afspraak die wij met elkaar hebben
gemaakt.
De heer Koolmees (D66): De constatering is dat het per definitie
onmogelijk is omdat pensioenfondsen eindgebruikers zijn. Je kunt ze niet
uitsluiten. Het is dus onmogelijk en dus is de FTT nu al van tafel. Dat kan
niet anders dan de conclusie zijn.
De heer Harbers (VVD): Nee. Er ligt nu geen voorstel voor een FTT. Er ligt
evenmin een voorstel dat überhaupt voldoet aan de voorwaarden van het
regeerakkoord. Het is de taak van de minister om met zijn Europese
collega’s te bekijken of er een instrument kan worden bedacht dat wel
voldoet aan de voorwaarden van het regeerakkoord. Gegeven het feit dat
nu in het dossier staat dat men op ambtelijk niveau zegt dat dit
onmogelijk is, zal het best een taaie klus zijn, maar binnen die
bandbreedte krijgt de minister van ons de ruimte om dit verder uit te
werken.
De voorzitter: Het woord is nu aan de heer Nijboer. Ik wilde bijna
Heyboer zeggen, maar dat komt doordat ik een schilderij van Heyboer heb
gekocht. Ik hoop dat het echt is.
De heer Nijboer (PvdA): Dat kan ik niet voor u beoordelen.
Voorzitter. Ik wens de minister in zijn nieuwe functie veel wijsheid en
succes in deze voor Nederland en Europa zware jaren. De PvdA steunt de
verstandige Europese koers die in het regeerakkoord is afgesproken. Uit
het akkoord blijkt een open blik op Europa. Europa brengt ons veel
welvaart en veiligheid. Nederland is enorm afhankelijk van Europa voor
zijn welvaart en wij zijn ook afhankelijk van Europa als het misgaat. Dat
hebben wij in de eurocrisis ook gemerkt. Er is nog veel nodig om de
eurocrisis te bezweren. Wij hebben al veel gedaan, want er is een
noodfonds en de economische coördinatie is versterkt, maar er is ook nog
heel veel nodig. De PvdA wil alleen doen wat echt nodig is. Als het niet
nodig is, geldt het subsidiariteitsbeginsel. Dan moeten verantwoordelijkheden weer bij lidstaten gelegd worden. We doen dus alleen wat nodig is,
maar er is nog een heleboel nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

6

Ik zal nu ingaan op de aan de orde zijnde hoofdstukken: de Begrotingsraad, het bankentoezicht en de FTT. Gelet op de tijd laat ik mijn
opmerkingen over Griekenland achterwege. Ik sluit me wat dat betreft aan
bij de woorden van de heer Harbers. Dat geldt ook voor de aanpak van de
belastingfraude. Hij heeft daarover nuttige opmerkingen gemaakt.
Als je nieuw in de Tweede Kamer komt, dan krijg je te maken met nieuwe
stukken en met zaken die je nog niet eerder hebt gezien en dan kijk je daar
met verwondering naar. Dat is ook zo bij het onderwerp «Begrotingsraad». Het Europees Parlement vraagt om een stijging van het
budget met 6,8%, terwijl alle landen moeten bezuinigen en Europa in een
crisis zit. Dat is toch wel een bijzondere vertoning. We roepen de minister
op om daar dwars voor te gaan liggen. Hij is dat al van plan en we
steunen dat van harte. Dat geldt ook voor de suppletoire begroting. Dit is
een technische term, maar die betekent gewoon dat er meer dan 9 miljard
extra wordt gevraagd, bijna 9% van het budget. Dat is in totaal net zoveel
als Nederland in de komende vijf jaar moet ombuigen. Dat is natuurlijk
niet acceptabel. Dus, minister, probeer dat samen met partners te
blokkeren. Probeer daar ook meer partners bij te zoeken, want thans zijn
er nog maar enkele landen bij aangesloten, zo heb ik begrepen.
We zijn blij met het dubbelbesluit over het bankentoezicht en de
bankenunie. Enerzijds komt er toezicht en anderzijds worden er stappen
gezet naar een bankenunie. We zijn daar voorstander van. Dit moet echter
wel «ordentelijk en volgtijdelijk», zoals dat zo mooi heet. «Ordentelijk»
betekent: eerst wordt het toezicht geregeld en daarna worden verdere
stappen gezet. Daarna worden de andere zaken geregeld. Het adagium
daarbij is: zo snel mogelijk, maar niet sneller dan verantwoord is. Ik denk
dat dat nog wel een herculesopgave wordt, minister.
De voorzitter: Wilt u via de voorzitter spreken?
De heer Nijboer (PvdA): Volgens mij wordt dat voor de minister een
herculesopgave, met zaken als de verschillende balansen, de verschillende bankenlandschappen, de verschillende culturen in de financiële
sector en de banken, een dgs en een resolutiemechanisme. Al deze zaken
hebben grote impact. We hebben hierover drie vragen. De eerste vraag
gaat over het toezicht. Dit betreft een heel ambitieuze agenda: per
1 januari al werkzaam, per 1 juli al toezicht op de systeembanken en per
1 januari 2014 alle 6 000 banken in Europa onder Europees toezicht. De
PvdA steunt die agenda. Hoe ziet de minister die in het licht van het
criterium dat ik zojuist schetste, namelijk « zo snel mogelijk, maar niet
sneller dan verantwoord is»?
De tweede vraag gaat over de vervolgstappen om te komen tot een
bankenunie. We vragen extra aandacht voor het instrument van de bail-in
debts: wie staat aan de lat als een bank omvalt? Dit is een interessant
instrument. Er wordt wel even aandacht aan besteed in de brief, maar ik
verzoek de minister om daarop nog iets meer in te gaan, want als van
tevoren duidelijk is wie de rekening betaalt als een bank omvalt, dan kan
dat behulpzaam zijn als er een crisis bij banken is.
De derde vraag betreft de voorstellen voor een ex-ante-dgs oftewel
depositogarantiestelsel: als een bank omvalt, hebben spaarders een
garantstelling voor hun geld. Die gaan we in Nederland invullen. Daar
liggen voorstellen voor, waarover we later deze maand zullen praten. Er is
echter ook een Europees gecoördineerd voorstel. Hoe verhoudt een en
ander zich tot elkaar?
De voorzitter: Wilt u langzamerhand gaan afronden?
De heer Nijboer (PvdA): Ja, ik zal niet al te lang spreken over mijn derde
punt, de FTT. In het regeerakkoord is afgesproken dat aansluiting zal
worden gezocht bij de kopgroep. De PvdA vindt dat verstandig, temeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

7

daar het voor de Nederlandse financiële sector ontzettend belangrijk is dat
pensioenfondsen worden uitgezonderd – de heer Van Hijum zal hier
ongetwijfeld ook nog wel iets over zeggen – en dat wordt voldaan aan de
andere voorwaarden. De heer Harbers noemde deze voorwaarden al: het
moet geen Europees geld worden, het moet nationaal blijven, en het moet
geen cumulatie van belastingen worden. Dat kun je ook bereiken door
deel te nemen aan die kopgroep. We roepen de minister daartoe op. We
vragen de minister ook om daaraan ietwat meer inkleuring te geven dan
thans in de brieven is gebeurd. Ik zie de voorzitter ongeduldig kijken, dus
ik houd het in eerste termijn hierbij.
De heer Merkies (SP): Ik stel de heer Nijboer een vraag over de financiëletransactietaks. Ik hoor de heer Harbers net zeggen dat er geen voorstel
voorligt voor een financiëletransactietaks. Dat klinkt heel anders. Volgens
mij ligt zo’n voorstel er wel. Kan de heer Nijboer dat bevestigen? Het
voorstel is afkomstig van de kopgroep, en als wij ons bij die kopgroep
aansluiten, dan gaan wij meedoen met de financiëletransactietaks.
De heer Nijboer (PvdA): Er ligt in ieder geval geen definitief voorstel. Wij
hebben net uitgebreid gediscussieerd over de drie voorwaarden. Wij
vinden dat wij onder die voorwaarden aan de financiëletransactietaks
moeten deelnemen. Een voorstel dat volledig aan die voorwaarden
voldoet, ligt er nog niet. Wij roepen de minister op om met de kopgroep in
overleg te treden om te komen tot een financiëletransactietaks die wél
voldoet aan de voorwaarden.
De heer Merkies (SP): Ik begrijp dat je voorwaarden stelt. Ik noem de
pensioenfondsen. Ik noem het teruggaan naar de lidstaten, althans het
heffen door de lidstaten. De voorwaarde van het voorkomen van
disproportionele samenloop is volgens mij een enorme ontsnappingsmogelijkheid. Wij hebben in feite de cijfers al. Wij hebben de cijfers van het
CPB, wij hebben de cijfers van de Nederlandsche Bank, en De Jager heeft
uitspraken gedaan. Ik vond het van moed getuigen dat de PvdA het
ondanks de cijfers toch wil doen. De PvdA neemt de cijfers toch wel mee?
De heer Nijboer (PvdA): Het zou mij verbazen als de SP voorstander was
van disproportionele effecten op de economie en de financiële sector. De
cijfers zijn bekend. Er liggen ook andere cijfers en onderzoeken. De
Europese Commissie heeft zelf voorstellen ontwikkeld, waar overigens
heel andere cijfers onder liggen. Wij hebben drie duidelijke voorwaarden
gesteld: geen cumulatie, vrijstelling pensioenfondsen en nationale
uitvoering. Onder die voorwaarden zijn wij voorstander van de financiëletransactietaks. Wij roepen de minister op om dat in Europa te bereiken.
De heer Van Hijum (CDA): Voorzitter. Ik sluit mij allereerst aan bij uw
felicitaties aan de minister. Ik wens hem heel veel succes toe in zijn
belangrijke en zware verantwoordelijkheid, ook in combinatie met zijn
gezin. Het zal volgens mij een pittige belasting met zich meebrengen. Ik
hoop ook op een goede samenwerking. Wij gaan een ingewikkelde tijd
tegemoet waarin wij misschien wel vaker dan ons lief is met elkaar in
gesprek zullen moeten gaan. Het is goed dat wij vandaag, vooruitlopend
op het debat over de regeringsverklaring, over de Ecofin-Raad en de
Begrotingsraad spreken. Het is goed om van een aantal zaken na te gaan
of er steun in de Kamer voor is. Dat begint natuurlijk bij de Begrotingsraad. Een aantal collega’s heeft er al iets over gezegd. Kortheidshalve
kan ik mij daarbij aansluiten. Wij steunen de stevige inzet van de minister.
Het kan niet zo zijn dat in tijden van matiging en bezuinigingen de
Europese Commissie en het Europees Parlement instemmen met
verhogingen van de begrotingen en het aangaan van verplichtingen met
deze percentages. Wij hebben net een presentatie gehad van de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

8

Rekenkamer, waarin duidelijk werd hoe verschrikkelijk moeilijk het soms is
om te achterhalen of het geld überhaupt goed besteed wordt. De
Europese Rekenkamer deed meteen een paar besparingssuggesties. Stop
met het verhuiscircuit van en naar Straatsburg; dat scheelt meteen 200
miljoen. Ik verwijs ook naar de motie van mijn collega Omtzigt over de
arbeidsvoorwaarden voor Europese ambtenaren, die een opgaande trend
vertonen ten opzichte van wat in de landen gebruikelijk is. Kortom:
volhouden.
Ik kom op de euro en de bankencrisis. De verleiding is groot om landen
langs te lopen waar wij nog niet veel concreets over kunnen zeggen. Wij
hopen op goede berichten uit Griekenland als het gaat om de stemming in
het parlement over het bezuinigingspakket. Zal steun worden gevraagd
voor de 10 miljard bankensteun aan Cyprus? De heer Harbers noemde de
belastingfraude en -ontduiking. Heel veel Griekse belastingontwijkers
hebben hun geld in Cyprus op de bank. Zijn wij met deze bankensteun
bezig met het beschermen van dat soort vermogens? Er zouden ook heel
veel Russische vermogens staan. Hoe voorkomen wij dat met onze steun
witwaspraktijken en zwartgeldcircuits gesteund worden?
In het regeerakkoord staat een passage over de herkapitalisatie van de
banken. Wij hebben altijd gezegd dat volgorde en voorzichtigheid
belangrijk zijn. Dat we tot een bankenunie overgaan, is helder, maar een
land moet er bij de herkapitalisatie voor uitkijken dat het zich niet alle
ellende van balansen van de banken op de hals haalt. Eigenlijk zouden die
balansen opgeschoond moeten worden voordat tot herkapitalisatie wordt
overgegaan. Nu lees ik de tekst zo dat wel strikte voorwaarden kunnen
worden gesteld, maar de vraag blijft hoe scherp de minister op dit dossier
denkt te gaan opereren. Denkt hij dat bankensteun vanuit het ESM op
korte termijn mogelijk is of zullen hieraan eerst scherpere randvoorwaarden gesteld moeten worden? Ik zou dat laatste graag bevestigd zien.
Tot slot ga ik in op de FTT, de financiëletransactietaks. De heer Merkies
sprak hierbij van moed. Zo kun je het zeggen, maar ik waarschuw voor
oogkleppen. We hebben hier niet voor niks uitgebreide studies naar laten
verrichten. De FTT heeft een enorm drukkend effect op de economische
ontwikkeling en op de kapitaalverstrekking door banken. Je kunt wel
zeggen dat je daaraan voorwaarden stelt, maar ik wil klip-en-klaar van de
minister horen welke effecten op de economie en de werkgelegenheid hij
aanvaardbaar vindt. Tot die tijd wil ik echt geen steun uitspreken voor
deze stap. In de geannoteerde agenda staat immers heel duidelijk dat
Nederland zich bij dit initiatief op Europees niveau zal aansluiten.
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. Ook ik heet de nieuwe minister
hartelijk welkom. We zullen elkaar hier regelmatig treffen. Hij heeft veel op
zijn bordje liggen en ik wens hem heel veel succes. Hij heeft de komende
jaren belangrijke taken. Op heel veel onderdelen denk ik graag met hem
mee, en daar ga ik nu mee beginnen.
Ik wil ingaan op vier onderwerpen: Griekenland, de FTT, de rol van de
Europese Commissaris en de Europese begroting.
Ik begin met Griekenland. Het rapport van de trojka is er nog niet. In de
geannoteerde agenda heb ik gelezen dat geen besluitvorming voorligt.
Toch ben ik benieuwd naar de houding van de minister in dit dossier. In de
campagne ging het over rode en groene knoppen, maar in het regeerakkoord is niet ingegaan op de vraag wat er nou met Griekenland gaat
gebeuren. De situatie is onduidelijk. Uit kranten en uitgelekte rapporten
krijgen wij veel signalen die erop wijzen dat Griekenland niet op koers ligt
met het gezond maken van de financiën, maar ook dat de economische
krimp groter is dan verwacht en dat er nog steeds een haalbaarheidsprobleem is. Mijn fractie vindt dat je hierbij twee situaties moet onderscheiden: 1. Griekenland heeft zich niet aan de afspraken gehouden of 2.
Griekenland heeft gedaan wat is gevraagd, maar door de economische
krimp en door de verslechterde economische omstandigheden is men

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

9

gewoon van het pad geraakt. Mijn fractie vindt dat er een groot verschil is
tussen deze twee situaties. Is de minister het daarmee eens?
De verwachting is dat de trojka zal constateren dat de Griekse overheidsfinanciën ondanks de forse ingrepen niet structureel op orde worden
gebracht. Ik heb begrepen dat vandaag weer wordt gestemd over een
nieuw pakket aan bezuinigingen. Het is een uitzichtloze situatie aan het
worden. Er moet weer perspectief komen voor de Grieken, anders zal er
zeker geen draagvlak zijn voor de pijnlijke maatregelen die genomen
moeten worden. Mijn vraag is dan ook of men op Europees niveau
voornemens is om dat perspectief te gaan bieden, bijvoorbeeld door een
verdergaande schuldherstructurering, door het doorrollen van schulden of
door na te denken over leningen en het verlagen van rentes. Wat is de
opstelling van dit kabinet in deze discussie? Ik hoop dat de minister hierop
kan reageren.
Mijn tweede punt is de FTT. Daarover hebben wij al een aantal keren van
gedachten gewisseld. In de geannoteerde agenda staat dat tijdens de
Ecofin-Raad van 9 oktober duidelijk werd dat tien lidstaten op het gebied
van de financiëletransactiebelasting een nauwere samenwerking willen
aangaan. Nederland zal zich daar volgens het regeerakkoord bij aansluiten
als dat niet ten koste gaat van de kredietverlening en als dat niet ten laste
komt van de pensioenfondsen. Ik heb net al voorgelezen wat de ambtenaren van Financiën hebben opgeschreven voor de informateurs: het is
eigenlijk onmogelijk om de pensioenfondsen uit te zonderen. Datzelfde
geldt in feite ook voor de plannen van de Europese Commissie zelf. Daarin
staat ook met zoveel woorden dat pensioenfondsen niet kunnen worden
uitgesloten omdat zij eindgebruiker zijn. Zij zullen daardoor altijd worden
geraakt door de financiëletransactietaks. Ook in de plannen die nu
voorliggen, is dus geen uitzondering voor pensioenfondsen mogelijk. Ik
vraag de minister dan ook wat er nu eigenlijk in het regeerakkoord is
opgenomen. Als de ambtenaren van Financiën constateren dat het
onmogelijk is en als de Europese Commissie opschrijft dat de pensioenfondsen niet uitgezonderd kunnen worden maar dat dat wel een
voorwaarde is, is dat dus eigenlijk wel de letter uit het regeerakkoord.
Daarop krijg ik graag een reactie van de minister.
Mijn fractie is altijd groot voorstander geweest van meer bevoegdheden
voor de Europees Commissaris bij het handhaven van de regels van het
Stabiliteits- en Groeipact, maar ook op het punt van de procedure inzake
de macro-economische onevenwichtigheden door middel van preventief
ingrijpen in de economie als die dreigt te ontsporen in de kredietverlening, zoals bijvoorbeeld in Ierland en Spanje is gebeurd. In het regeerakkoord staat het zinnetje dat de rol van de Europese Commissarissen
versterkt moet worden. Ik vraag mij af in welke richting: in de richting die
ik graag zou willen, dus naar meer bevoegdheden om macroeconomische onevenwichtigheden aan te pakken, of wordt met die zin uit
het regeerakkoord iets anders bedoeld?
De voorzitter: U hebt nog een minuut.
De heer Koolmees (D66): Die laatste vraag is een beetje ingewikkeld,
want we hebben het debat over de regeringsverklaring nog niet gehad,
maar in het kader van de plannen van Van Rompuy, die in december
voorliggen en waarover de minister de komende dagen vast gaat spreken,
is het relevant om antwoord te krijgen op die vraag.
Ik ga nog heel kort in op de Europese begroting. De minister gaat op dat
punt een drukke tijd tegemoet. Het gaat daarbij om de tekorten in 2012 en
het plafond in 2013, maar ook om het Meerjarig Financieel Kader
2013–2020. Wij komen later te spreken over het Meerjarig Financieel
Kader, maar nu is er de discussie over de groei met 6,8%. Die is door
Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Zweden teruggebracht tot 2,8% in
betalingen en 1,3% in verplichtingen. Dat is dus ongeveer de inflatie. Vorig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

10

jaar hebben wij dezelfde discussie gehad. Dat heeft nu geresulteerd in een
overschrijding van de begroting, omdat wij nu achteraf nog een rekening
moeten betalen. Is het niet verstandig om in Europees verband realistische begrotingsafspraken te maken? Ik heb weinig spreektijd; anders zou
ik dit graag toelichten, maar dat doe ik dan wel in de tweede termijn.
De heer Merkies (SP): Voorzitter. Ook mijn felicitaties aan de nieuwe
minister van Financiën. Ik wens hem veel succes in de komende jaren.
Ik begin met Griekenland, een voorbeeld waaruit blijkt dat bezuinigingen
veel ernstiger uitpakken dan verwacht. De krimpverwachting is bijgesteld
van 3,8% naar 4,2%. Ook het begrotingstekort loopt enorm op: dit jaar
6,8% en volgend jaar 5,5%. In het tweede economische aanpassingsprogramma werd nog uitgegaan van 0%. Ik hoor graag waaraan dat ligt. Ligt
dat aan de economische situatie en waardoor wordt die situatie dan
veroorzaakt? Komt het door de bezuinigingen of ligt het, zoals de heer
Koolmees al zei, aan het niet nakomen van afgesproken maatregelen?
Er wordt verwacht dat de staatsschuld volgend jaar bijna 190% is. Dan kan
men toch eigenlijk niet meer voldoen aan de verwachting dat men in 2020
op 120% zou zitten, zoals begin dit jaar nog werd gedacht? Daarop krijg ik
graag een reactie van de minister.
Klopt het dat er extra bezuinigingen van Griekenland zijn geëist?
Sommige maatregelen zijn al bekend, zoals een totaalpakket van 9,4
miljard, waarvan de helft zal worden gekort op pensioenen, reductie van
ambtenarensalarissen en bezuinigingen op de zorg. Komt dit bovenop al
het andere? En waar kom je uiteindelijk terecht? Valt er nog wel iets te
bezuinigen op die pensioenen? Ik zou haast vragen: mogen wij
koopkrachtcijfers? Dat zal ik niet doen, ook al ben ik benieuwd of die er
zijn. Zijn de plannen nog haalbaar?
Er moet een beslissing worden genomen over de nieuwe tranche van 31
miljard. Wanneer verloopt de deadline? Hoelang kan men nog uitstel
vragen? Klopt het dat er op 16 november een herfinancieringsmoment is?
Er zijn obligaties in handen van de ECB. Die zouden kunnen worden
gekoppeld aan de steun van landen, bijvoorbeeld in de vorm van een
renteverlaging, dus door een herstructurering van de obligaties die in
handen van de ECB zijn.
Net is bekend geworden dat Olli Rehn heeft gezegd dat er aanstaande
maandag bij de Ecofin een oplossing moet komen. Wij gaan toch niet al
aanstaande maandag instemmen met een derde pakket? Dat lijkt mij
nogal voorbarig. Ik hoop dat we daarover hier nog zullen spreken.
Er zijn eerder voorwaarden gesteld. De belangrijkste voorwaarde die wij in
de Kamer hebben gesteld is de noodzaak van een interventie om de
financiële stabiliteit in het eurogebied te waarborgen. Dat lijkt mij tot nu
toe niet gelukt. Ook zou er inzicht moeten zijn in de beleidscondities
waaraan Griekenland moet voldoen. Eigenlijk hebben we daar ook nog
geen inzicht in, en evenmin weten we in hoeverre daaraan is voldaan. Er
is nog 10 miljard naar het Griekse bankwezen gegaan. Wat is daar
eigenlijk mee gebeurd? Is er daadwerkelijk stabiliteit gecreëerd?
Ik sluit mij aan bij de opmerkingen van de heer Harbers over de lijst met
namen van mensen in Griekenland die een Zwitserse bankrekening
hebben. Waarom is daar niks mee gebeurd? Kan men daar nog naar
terugkijken? Waarom heeft de trojka daar niks mee gedaan?
We zien ook schrikbarende cijfers uit Spanje. Er is sprake van een
bad-bankoplossing, waarmee voor 90 miljard aan giftige leningen zou
worden opgekocht. De private sector zou daaraan moeten bijdragen. Dat
lijkt niet zo te lukken. Wat gebeurt er als dit niet gaat lukken? Moeten wij
dan alsnog bijspringen? Dit is een beetje off the record, maar er is ook
gesproken over SNS, dat een bad bank zou willen. Misschien kan de
minister van Financiën een appreciatie geven van bad banks.
Ten slotte een afrondende vraag over Cyprus. Der Spiegel maakte bekend
dat de Duitse inlichtingendienst een rapport heeft waarin staat dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

11

Russische oligarchen, zakenmensen en maffiosi hun illegale inkomsten in
Cyprus hebben geparkeerd. Wij willen Cyprus toch niet zo gaan steunen,
dat eigenlijk deze mensen worden gesteund?
De heer Tony van Dijck (PVV): Voorzitter. Ook namens de PVV veel
succes gewenst aan deze minister; dat zal hij hard nodig hebben. Voordat
ik begin, wil ik één ding helder hebben: wat wordt er feitelijk op die Ecofin
besloten? Ik lees in de media dat er waarschijnlijk wordt besloten over een
extra steunpakket voor Griekenland en Cyprus, en over mogelijke
toezeggingen ten aanzien van de FTT en eurobonds. Kan de minister
toezeggen dat hierover geen besluitvorming plaatsvindt zonder dat hij
hierover expliciet met de Kamer heeft gesproken? Als dit niet het geval is,
wil ik een VAO aanvragen.
De minister mag zijn borst natmaken. Het is namelijk een zooitje; daar is
geen ander woord voor. Heel Griekenland ligt plat en de Europese
economie kachelt achteruit. Gisteren werd de inkoopmanagersindex
bekend: 45,7%, dat is het laagste punt sinds 2009. Zelfs de inkooporders
van Duitsland lopen met 10% terug. We rennen met zijn allen als
lemmingen naar de afgrond, de 3%-eis van Brussel achterna. Vele andere
instanties, zoals IMF en OESO, waarschuwen daar ook voor. Ook
Nederland rent mee: 42 miljard bezuinigen in een paar jaar tijd, en dan is
het tekort nog niet weggewerkt. Het kabinet pakt de burgers keihard in de
portemonnee. Ik vraag deze minister dan ook: is dit de methode om uit
deze crisis te komen? 42 miljard! De overheid gaat gewoon door met geld
wegpompen. Miljarden voor ontwikkelingshulp, voor Griekenland en voor
de Spaanse zombiebanken. Hoe lang denkt deze minister dat de burgers
van dit land dit nog pikken? Nog even en we hebben hier Griekse
toestanden en ligt ook ons land plat.
Over Griekenland gesproken: ondanks alle bail-outs van 240 miljard en
alle haircuts van 100 miljard krimpt de economie alleen maar harder en
loopt de werkloosheid op. De schuld is inmiddels opgelopen van 120% in
2009, het jaar dat de crisis begon, naar 190% nu. En dan denken ze dat er
in 2020 weer 120% gerealiseerd kan worden. Dan zijn we terug bij af,
terug bij de situatie van 2009! Telkens maakt de trojka afspraken, maar die
worden domweg niet nageleefd. Hoelang laat de minister zich nog door
de Grieken voor de gek houden?
Vandaag stemmen de Grieken over een pakket, maar wie gelooft hen nog?
Keer op keer worden de afspraken niet nageleefd. Wat zou er gebeuren?
Dit jaar zouden 15 000 van de 150 000 ambtenaren naar huis worden
gestuurd voor eind 2015. Dat is niet gebeurd. De pensioenleeftijd zou naar
67 worden gebracht. Het is niet gebeurd. Ze zouden voor 50 miljard
privatiseren. Dat is grotendeels niet gebeurd. Bij de eerste bail-out in 2010
was afgesproken dat de staatsschuld dit jaar zou uitkomen op 145%, maar
het is 180% geworden. Het tekort zou 4,2% zijn, maar dat is inmiddels
bijgesteld naar 5,2%. De economische krimp is ten slotte bijgesteld naar
4,5%.
Ons is keer op keer beloofd dat de minister een volgende tranche
blokkeert als Griekenland zich niet aan de afspraken houdt. Zal de minister
de volgende tranche blokkeren? Ik vraag dat, want Griekenland houdt zich
niet aan de afspraken, heeft dat nooit gedaan en zal dat ook niet gaan
doen. Wij weten allemaal wat de minister-president in de verkiezingscampagne heeft gezegd, namelijk: genoeg is genoeg; geen extra geld voor
Griekenland. En nu wordt er gesproken over uitstel met twee jaar. En
uitstel kost extra geld! Het kost volgens het IMF 18 tot 38 miljard! Zal de
minister de belofte van minister-president Rutte gestand doen? Er wordt
ook gesproken over het kwijtschelden van schulden, het verlengen van
looptijden, het verlagen van de rente, uitstel van betaling door de ECB en
een derde steunpakket. Dat zijn allemaal zaken die ons keihard geld gaan
kosten. De PVV vraagt dan ook of de minister dit zal blokkeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

12

De voorzitter: Nog één minuut!
De heer Tony van Dijck (PVV): Voorzitter, over de FTT heb ik al wat
gezegd in een interruptie. Ik zal dat niet herhalen.
De Begrotingsraad is al genoemd. De minister zet zogenaamd hard in
onder het motto «wij willen geen extra geld voor 2013 en wij willen het
tekort over 2012 niet aanvullen». Hij heeft echter geen blokkerende
meerderheid en dat betekent dat wij uiteindelijk gewoon weer door de
pomp gaan. We gaan gewoon weer lappen voor Brussel. Welke middelen
heeft de minister om te voorkomen dat de begroting wordt opgeplust in
2013 en het tekort over 2012 wordt aangevuld? Gaat hij daarvoor een veto
– ik zeg met nadruk «een» veto – inzetten? Het is overigens niet zo raar dat
er geen blokkerende meerderheid met andere landen is te vormen, want
de meeste andere landen zijn geen grote netto betalers. Natuurlijk vinden
die landen het prima dat er meer geld naar Brussel gaat!
De voorzitter: Ik geef het woord aan de heer Klaver van GroenLinks. Hij
heeft de regeling bijgewoond. Misschien kan hij mij bevestigen dat ik
goed heb begrepen dat het debat over de regeringsverklaring volgende
week zal plaatsvinden.
De heer Klaver (GroenLinks): Dat klopt, voorzitter. Het wordt dinsdag.
Voorzitter. Ik feliciteer de minister van Financiën met zijn benoeming. Ik
hoop dat hij het net zo goed gaat doen als hij het als voorzitter van de
naar hem genoemde commissie heeft gedaan. Ik heb hem daar leren
kennen als een getalenteerd onderwijswoordvoerder.
Ik sluit mij met het oog op de tijd zo veel mogelijk aan bij de vorige
sprekers, maar ik wil nog wel zelf iets zeggen over de financiëletransactietaks. Ik ben blij dat het kabinet bij de kopgroep wil aansluiten. Het
kabinet plaatst hier wel kanttekeningen bij. Zo wil men dat de pensioenfondsen hiervan worden uitgezonderd. Ik zou graag horen hoe het kabinet
dat voor zich ziet. Hoe denkt het kabinet de pensioenfondsen hiervan uit te
zonderen? Kan de minister verder aangeven waarom dat zo van belang is?
Zou een vrijstelling voor de pensioenfondsen van de FTT er niet voor
zorgen dat zij zich meer dan vroeger op de snelle handel storten? Ik vraag
dat, omdat wij juist willen dat de pensioenfondsen zich richten op de
langere termijn. Werkt een vrijstelling verder niet verstorend, doordat de
pensioenfondsen hierdoor een concurrentievoordeel krijgen?
Ik ben blij dat er voortgang wordt geboekt bij het gemeenschappelijke
bankentoezicht. Ik ben verder zeker ook blij dat er zorgvuldig wordt
gekeken naar de invoering. Het is een grote operatie en dan moet je niet
te snel willen lopen. Het zal zorgvuldig moeten gebeuren, zonder dat het
traineren wordt. Ik zeg dat, omdat alle landen hieraan moeten meewerken
en die samenwerking gebruikt kan worden om te traineren als je alleen
maar op zorgvuldigheid stuurt. Ik hoop dus zeker ook op snelheid.
Ik kom te spreken over Griekenland. Ik dank de minister hartelijk voor de
brief over de voortgang in Griekenland. Ik ben blij dat hij nog eens
onomwonden heeft gesteld dat de conditionaliteit als doel heeft om een
land erbovenop te helpen. Kan de minister aangeven of, hoe en wanneer
hij denkt dat Griekenland dat gaat bereiken? Denkt hij dat de conditionaliteit moet worden aangepast om de krimp te dempen en de werkloosheid
te verminderen? Gedeeltelijke kwijtschelding mag naar de mening van
mijn fractie geen taboe meer zijn. Is de minister het daarmee eens? Er
blijven nog voldoende vragen over de houdbaarheid van de Griekse
schuld. Houdbaarheid is noodzakelijk om het IMF binnenboord te houden.
Kunnen wij ons op dit moment wel taboes veroorloven?
Ik kom te spreken over de Europese begroting voor 2012 en 2013. Waarom
vergelijkt de minister de Europese begroting steeds met de nationale
begrotingen? Moeten Europese bestedingen niet in de pas lopen met de
toenemende taken en doeleinden op Europees niveau? Volhardt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

13

minister in de ramkoers van het vorige kabinet? Volgt hij zijn voorganger
in het verwerpen van redelijke compromissen alleen maar om een
statement te maken? Gaat Rutte II weer voor de discount of zet het kabinet
voor de verandering de inhoud voorop? Denkt de minister de motieLucassen c.s. te kunnen uitvoeren? Hoe gaat Nederland steun verwerven
voor deze inzet? De motie-Lucassen c.s. gaat overigens over het overhevelen van geld vanuit het landbouwbudget naar innovatie.
Neemt de minister het onrealistische standpunt over van zijn collega
Plasterk in de Telegraaf dat de Europese begroting niet mag worden
gecorrigeerd op inflatie? Heeft de minister zich neergelegd bij de
realistische opties, namelijk een groei tussen 2,8% en 6,8% van de
betalingen en tussen 1,3% en 2% van de verplichtingen? Wat is de oorzaak
van de overschrijding in de begroting van 2012? Verwijt de minister de
commissie het feit dat de betalingen uit de hand lopen? Waarom denkt de
minister aan een veto? Is er geen mogelijkheid om over de suppletoire
begroting verder te onderhandelen? Wil de minister niet bijdragen aan de
wederopbouw van Italië na het grote aantal aardbevingen aldaar?
Wat is er in relatie tot de spaartegoedenrichtlijn gedaan om Luxemburg en
Oostenrijk in het gareel te houden in lijn met de motie-Klaver? Waarom
blokkeren deze landen dat de Commissie de onderhandelingen met
Zwitserland opent? Luxemburg, Oostenrijk en voorheen België, tot
1 januari 2010, hebben ter wille van hun bankgeheim voor de optie
gekozen om geen informatie uit te wisselen maar een bronheffing op de
rentebetaling in te houden. Hoe valt te controleren dat deze bronheffing
evenredig is aan de tegoeden die de Europese burgers in deze landen
hebben? Landen in de problemen, zoals Griekenland, lopen veel geld mis
door kapitaalvlucht. Ik hoor hierop graag een reactie van de minister.
Het punt over de klimaatfinanciering is naar mijn mening vaag. Waarom
zet de minister in op het behoud van de flexibiliteit voor de invulling van
een mogelijke bijdrage aan de klimaatfinanciering? Gaat Nederland
bijdragen aan die 30 en later 100 miljard of niet? Hoe gaat Nederland dat
doen?
De voorzitter: Dit was de eerste termijn van de Kamer. De minister heeft
verzocht om een schorsing van grosso modo tien minuten.
De vergadering wordt van 15.36 uur tot 15.47 uur geschorst.
De voorzitter: Ik heropen de vergadering. Ik heb begrepen dat de heer
Koolmees onderweg is. De eindtijd van deze vergadering is 17.15 uur.
Aangezien we vanavond als commissie een belangrijke procedurevergadering hebben, werken we daar ook naartoe. Ik sta twee interrupties toe
per fractie. Ik geef het woord aan de minister van Financiën voor de
beantwoording in eerste termijn.
Minister Dijsselbloem: Voorzitter. Mijn dank gaat naar de commissie
voor de felicitaties die ik van de leden mocht ontvangen. Deze worden
zeer gewaardeerd. Er zat een ondertoon van zorg in – die ik zeer sympathiek vind – ook in de richting van mijn gezin. Ik verheug mij zeer op de
samenwerking met de commissie. Anderen hebben het al gezegd: we
zullen elkaar waarschijnlijk veel zien. Dat pleit er op zichzelf voor om to
the point te zijn en de tijd goed te besteden.
Het is wel goed om op deze plek en op dit moment dank te zeggen aan
mijn voorganger, Jan Kees de Jager. Hij heeft het in brede zin fantastisch
gedaan, zeker in Europa. Daar heeft hij voor ons zwaar werk verricht en
altijd de rug recht gehouden. In die goede traditie wil ik, gesteund door de
meeste leden van deze commissie, richting Brussel blijven optrekken. Op
het punt van de Europese begroting en de budgettaire discipline betekent
dit een bikkelharde opstelling. Dit zeg ik maar meteen. De teleurstelling
daarover bij sommige woordvoerders kan ik niet wegnemen, maar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

14

meeste hebben mij op dat punt aangemoedigd. Ik kom hierop nog terug
als ik kom te spreken over de Begrotingsraad.
Onze opstelling bij de financiële stabiliteit in de eurozone zal positief
constructief zijn, maar wel met een scherp oog voor de Nederlandse
belangen. Overigens lopen de Nederlandse en de Europese belangen vaak
parallel, dus die zijn niet strijdig met elkaar. Zo zullen wij in het dossierGriekenland een consistente lijn volgen en vasthouden aan de vereiste
discipline en de gemaakte afspraken.
Op de Begrotingsraad van komende vrijdag zijn de jaren 2012 en 2013 aan
de orde. Ik zie geen enkele ruimte. Overal in Europa wordt drastisch in de
begroting gesneden. De cumulatie van de pakketten alleen in Nederland
overschrijdt de komende tijd al de 40 miljard. Het is niet aan de Nederlandse en de Europese kiezers uit te leggen dat er dan tegelijkertijd in
Brussel serieuze ideeën zijn om de begroting te verruimen en de uitgaven
verder op te rekken. Ik kan dit niet verdedigen en de Nederlandse regering
zal het ook niet verdedigen. Uiteraard zullen wij daarbij optrekken met
andere landen, zoals we dat tot nu toe ook gedaan hebben. We zullen
proberen om zo veel mogelijk landen bij elkaar te houden.
Ik wil zeker geen ruimte bieden aan verhoging van de Europese begroting.
Dat geldt voor zowel de aanvullende financiële middelen voor 2012 als de
begroting voor 2013. Voor 2012 vraagt de Commissie om 9 miljard extra.
Het argument daarvoor is dat er voor projecten betalingsverplichtingen
zijn aangegaan waar men niet meer onderuit kan. De onderbouwing
daarvan is niet goed, dus we accepteren dit niet. Er zullen scherpere
keuzes moeten worden gemaakt, ook door de Commissie. Wij zien dit niet
gebeuren. Wij zoeken voor ons standpunt steun bij andere landen. In het
verleden hebben we met een aantal landen goed opgetrokken. Bovendien,
als we de begroting voor 2012 verhogen en er voor 2013 een percentage
bij komt, dan tikt dit extra aan. Het cumuleert ook nog eens.
Over de begroting voor 2013 heeft de Raad gezegd dat de stijging niet
meer dan 2,8% mag zijn. Dit is overigens al meer dan een reëel gelijk
niveau. Het overstijgt het reële plafond. Nederland vond dit al fors en
heeft daarom tegen gestemd. Voor dit compromis was echter een
meerderheid in de Raad. Het Europees Parlement is teruggegaan naar de
aanvankelijke positie van de Commissie en wil veel verder gaan. Wij
zullen dat niet verdedigen.
De heer Tony van Dijck (PVV): Dat is stevige taal van de nieuwe minister,
maar we weten allemaal dat uiteindelijk ook deze nieuwe minister door de
pomp gaat, want hij heeft geen meerderheid. Ook hij kan zijn portemonnee trekken en kostbaar Nederlands belastinggeld ophoesten voor de
spilzuchtige Brusselse bureaucraten, om het in superlatieven te zeggen.
Wat gaat deze minister doen om echt te voorkomen dat dit gebeurt? De
minister heeft buiten het tegenstemmen en het zoeken naar meerderheden ook andere middelen. Hij kan een veto uitspreken op een ander
dossier. Hij kan zeggen: over my dead body. Als dit gebeurt, dan veto ik bij
voorbaat het Meerjarig Financieel Kader, of de toetreding van Kroatië.
Gaat de minister zo ver dat hij zegt dat dit hem niet gaat gebeuren in zijn
carrière, of zegt hij dat hij zijn uiterste best zal doen, zoals wij jaar in jaar
uit te horen hebben gekregen, waarna ook deze minister uiteindelijk door
de pomp gaat?
Minister Dijsselbloem: Door de pomp is een vreemd begrip als wij
gewoon een democratische besluitvormingsprocedure in Brussel volgen.
Die wordt ook gevolgd. Dat betekent dat er in de ene procedure inderdaad
sprake is van een veto, terwijl dat er op andere momenten niet is. Dat wil
niet zeggen dat je niets kunt doen. Er zijn meerderheden mogelijk om de
voorgenomen stijgingen zo ver mogelijk te drukken. Nederland zit daar
nog scherper in. Wij stonden bij de vorige stemmingen wat dat betreft
niet alleen, maar er was sprake van een minderheid. Die was niet groot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

15

genoeg om het te kunnen blokkeren. Ik kan niet vooruitlopen op hoe het
deze keer zal gaan, maar ik geef alleen aan hoe onze inzet is. Zo werkt dat.
Later komt het Meerjarig Financieel Kader. Dan moet er wel bij unanimiteit
worden besloten. Dan zullen wij het ook hebben over budgettaire
discipline in algemene zin. Dan zullen wij het ook uitgebreid hebben over
verschuivingen binnen de Europese begroting die wij willen. De motie van
de heer Klaver over zo’n verschuiving kende ik nog niet, maar inmiddels
heb ik die scherp voor de geest. Dat is dan allemaal aan de orde. Dan
liggen de verhoudingen anders, omdat we dan een andere besluitvormingsprocedure hebben.
De heer Tony van Dijck (PVV): Je kunt je afvragen of de meerderheidsbesluitvorming überhaupt wel functioneert, zo lang er meer landen zijn
die ontvanger zijn en Nederland één van de grootste nettobetalers is.
Welke steun heeft deze minister dan van welke landen en zit daar ook een
netto-ontvangend land bij? Ik kan me dat namelijk niet voorstellen.
Minister Dijsselbloem: Welke landen welke positie zullen innemen
vrijdag, dat kan ik natuurlijk niet voorspellen. Ik weet alleen hoe het in het
verleden is gegaan. Ik ga er ook niet op vooruitlopen. Ik geef alleen aan
hoe wij er in zitten. Mijn verantwoordelijkheid reikt zover als de besluiten
die ik steun. Ik geef aan wat ik hier zal verdedigen. Ik zal er in Brussel
precies hetzelfde over spreken en op dezelfde toon als ik er met de leden
en in Nederland over spreek. Ik vind het voor het draagvlak voor Europa
en voor de Europese samenwerking buitengewoon onverstandig om
losgezongen te raken van de ontwikkelingen en de problemen in de
lidstaten als het gaat om de begrotingen van die lidstaten, en te stellen
dat er desalniettemin meer taken zijn, dat wij meer op ons moeten nemen
en dat wij meer uitgaven hebben. Dat staat zover af van de werkelijkheid
in de lidstaten dat Europese instituties zich dat moeten realiseren. Het
vergroot hun kwetsbaarheid. Het zal het draagvlak voor de Europese
ontwikkelingen geen goed doen. Dat zal mijn benadering zijn in het debat.
Dan Griekenland. De kern is dat wij de rapportage van het driemanschap
van ECB, Europese Commissie en IMF nog niet hebben. Als men mij
vraagt hoe het met de voortgang staat, waar wij met Griekenland staan, of
de schuldpositie nog houdbaar is, hoe het tekort zich ontwikkelt, hoe het
staat met de groei en de stemmingen deze week in het Griekse parlement,
dan kan ik alleen maar verwijzen naar de rapportage die wij op zijn
vroegst maandag verwachten. Daarom gaat de bijeenkomst van de
eurozone morgenavond niet door. Die is verschoven. Ik heb in de brief aan
de Kamer ook al geschreven dat er maandag geen besluitvorming zal
plaatsvinden. Ik zeg dat met name tegen de heer Van Dijck die in zijn
bezorgdheid al aan een VAO dacht, maar dat zal niet nodig zijn. Ik beloof
dat ik hiermee bij de Kamer terugkom, ongeacht de inhoud van de
rapportages. Voor Cyprus geldt overigens hetzelfde. Er is geen besluitvorming dan nadat ik met de Kamer heb gesproken. Zo spreken we het
gewoon af. We wachten de rapportages op alle genoemde punten af, om
vervolgens te bepalen hoe we verder gaan.
Ik ga nu in op enkele specifieke vragen over Griekenland. Er is veel gezegd
over belastingfraude en -ontwijking. Het niet-functioneren van de
belastingdienst is natuurlijk een groot probleem in Griekenland. Daar
wordt langs allerlei lijnen aan gewerkt. Ik kom daar nog op terug. Er was
één vraag over het belastingverdrag tussen Griekenland en Zwitserland,
vanwege de belastingvlucht. Over dat verdrag zijn de onderhandelingen
gaande. Er is blijkbaar vandaag een verklaring afgegeven door de
Zwitserse regering, waarin staat dat Bern en Athene tot een snelle
overeenkomst proberen te komen voor een verdrag. Dat vind ik op zichzelf
nog geen heel stevige formulering, maar het was de verklaring van
vandaag. Het toont aan dat we de druk ook daarop moeten houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

16

Mij is gevraagd of ik bereid ben tot het afschrijven van publieke schulden,
tot het verlagen van de rente, tot doorrollen et cetera. Met die vragen
lopen de woordvoerders vooruit op de vraag hoe we verder gaan met
Griekenland. Ik ga daarover niet speculeren. Ik vind, en dat is een houding
die we liefst Kamerbreed zouden moeten uitstralen, dat Griekenland eerst
moet laten zien dat het betekenisvolle stappen zet voordat wij op enig
dossier aangeven dat er iets mogelijk zou zijn. Ik ga daar absoluut niet
over speculeren. Griekenland moet de hervormingen en de bezuinigingen
doorvoeren die zijn afgesproken met de trojka. Die moeten niet alleen
worden vastgesteld in het parlement, maar ook daadwerkelijk worden
geïmplementeerd. Ook de implementatievraag is belangrijk, en niet alleen
de vraag of er in het parlement vóór gestemd wordt. Dat is namelijk op
zichzelf niet genoeg. De vraag over het geven van extra tijd valt in
dezelfde categorie.
De procedure in het parlement is dat er deze week verschillende
stemmingen plaatsvinden, zowel over het bezuinigingspakket met een
omvang van 13,5 miljard als over een hervormingsprogramma.
Aanstaande zondag ligt de begroting van 2013 in het parlement ter
stemming voor. Dat geeft al aan dat het voor de trojka bijna onmogelijk is
om maandag te kunnen rapporteren over de uitkomst en de stand van
zaken. Dat zou zij dan namelijk binnen een halve dag moeten doen.
Mogelijk komt er wel een mondelinge toelichting, maar de rest zal meer
tijd vergen.
Tot wanneer kan Griekenland aan zijn betalingsverplichtingen voldoen?
Ook dat is afhankelijk van de berichten die wij terugkrijgen. Het is ervan
afhankelijk wanneer een aantal aflossingen en betalingen moet plaatsvinden, en in hoeverre Griekenland nog in staat is om schatkistpapieren
uit te geven. En ja, het is juist dat er een aflossing van schatkistpapier
moet plaatsvinden op de 16de. Dat is dus een belangrijke datum.
Griekenland heeft 10 miljard gekregen voor bankenherkapitalisatie. De
heer Merkies vroeg wat daarmee eigenlijk is gebeurd. In het leningenprogramma is circa 50 miljard gereserveerd. Hiervan is 25 miljard uitgekeerd
voor versterking van de bankensector. Een deel daarvan is gebruikt voor
herkapitalisatie van levensvatbare banken. Een deel van het bedrag wordt
gebruikt voor de afwikkeling van niet-levensvatbare banken.
Cyprus is weer een ander geval. Goed ingevoerden wisten het al, maar
het is opnieuw bevestigd dat er het nodige zwarte geld naartoe is gegaan,
onder andere uit Rusland. Als we Cyprus en zijn bankensector zouden
bijstaan, wiens geld zijn we dan aan het redden? Dat is een zeer relevante
vraag, die op dit moment wordt bekeken. Er ligt al sinds 25 juni een
formele aanvraag voor financiële steun van Cyprus, en parallel daaraan
ligt er een aanvraag bij het IMF. In juli en augustus zijn er trojkamissies
geweest naar Cyprus. We hebben daar nog geen officieel verslag van
gekregen. Hiervoor geldt dus wat ik eerder zei over Griekenland, namelijk
dat we het rapport van de trojka afwachten en dat we buitengewoon
kritisch zijn op de bankensector daar en op steunaanvragen.
De heer Merkies (SP): Als elke keer het antwoord is dat het rapport van
de trojka wordt afgewacht, dreigen we hier voor niks te zitten. Ik neem aan
dat de minister van Financiën een eigen standpunt heeft over de
voorwaarden waaraan Cyprus zou moeten voldoen. Er is namelijk net
besloten dat Cyprus staatssteun aan de banken geeft. Uiteindelijk kan dat
weer op ons bordje komen. Daarom is het nu al van belang om ons uit te
spreken. Misschien weten we nog niet precies wat er aan de hand is en
misschien moet er onderzoek worden gedaan of daar inderdaad geld van
Russische maffiosi op bankrekeningen staat, maar de minister van
Financiën kan toch wel een standpunt geven?
Minister Dijsselbloem: Deze minister van Financiën hecht erg aan het
oordeel van de trojka, en zeker aan dat van het IMF. Nederland heeft zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

17

er immers erg voor ingespannen dat het IMF wordt betrokken bij dit soort
missies. Ik hecht er dus zeer aan om deze rapportage te krijgen. Ik denk
dat het zelfs buitengewoon slecht is als ministers van Financiën vooruitlopend op trojkarapportages, waaraan zij veel gezag toekennen,
uitspraken doen over wat wel of niet wenselijk zou zijn. Ik ga dat dus ook
niet doen. U hebt in het eerdere deel van mijn antwoord grote terughoudendheid kunnen beluisteren. We gaan het bekijken.
De heer Merkies (SP): Ik hoop toch een aantal voorwaarden te horen die
aan Cyprus kunnen worden gesteld wat betreft het belastingregime.
Cyprus staat bekend als belastingparadijs. Zouden we voorwaarden
kunnen stellen, bijvoorbeeld wat betreft wetgeving rondom witwassen?
En welke voorwaarden worden er aan banken zelf gesteld als ze steun
krijgen?
Minister Dijsselbloem: Ik ga helemaal niet speculeren over steun op dit
moment. Op het moment dat we met elkaar gaan praten over de
voorwaarden zijn we blijkbaar al het punt gepasseerd of er überhaupt
steun nodig en aan de orde is. Ik wacht echt de trojkarapportage op dit
punt af. Ook hiervoor geldt dat er geen besluiten zullen worden genomen
zonder dat de Kamer is geïnformeerd en zonder dat zij daarover met mij
heeft kunnen debatteren. Ik denk dat dit de goede manier is om het af te
spreken. Dan houden we iedereen in positie.
Voorzitter. De houding van de Nederlandse regering is dat zij voor een
bankenunie is. Zij wil dat het proces stapsgewijs, zo mogelijk in een straf
tempo, wordt doorlopen. Het gaat allemaal gefaseerd. We beginnen met
de wetgeving. Daar ligt al een enorme ambitie, want het idee is om alle
wetgeving op 1 januari afgerond te hebben. Dan gaan we de banken
gefaseerd onder toezicht van de nieuwe toezichtpoot van de ECB brengen.
Eerst zijn dat de banken die steun hebben gekregen. Daarna volgen pas de
banken die systeemrelevant zijn. Op de langere termijn zullen alle
Europese banken eronder geschaard worden. Daarover is overigens nog
wel discussie, maar wij zijn van mening dat uiteindelijk alle Europese
banken onder het collectieve systeem van toezicht zouden moeten vallen,
met inschakeling van de nationale toezichthouders. Dat vergt nogal wat.
Het vergt een enorme organisatie van de zijde van de ECB. Voor ons zou
gelden dat aan de kwalitatieve eisen moet zijn voldaan voordat we
volgende fases van het proces ingaan. Daar zijn we zeer scherp op. Dat
blijven we ook.
Er is gevraagd wanneer sprake kan zijn van directe bankensteun,
bankenherkapitalisatie. Altijd zal een procedure worden afgewikkeld
waarbij de bank eerst zelf aan zet is en waarbij private risico’s moeten
worden genomen. Vervolgens moet de mogelijkheid worden getoetst of
de nationale overheden kunnen inspringen. Als dat te veel risico’s
oplevert, moeten wij dat niet willen, want dan gaat de besmettingsdiscussie weer spelen. Een van de redenen waarom wij geleidelijk naar dit
systeem toe willen werken, is juist dat wij de besmetting van een overheid
door een slechte bankensector willen voorkomen en beperken. Maar er
wordt dus wel getoetst of er sprake kan zijn van nationale steun voordat
het ESM in stelling wordt gebracht. Er is gevraagd wie dat doet. Tot nu toe
is de denkrichting dat de Europese Commissie en de ECB gezamenlijk
toetsen in opdracht van het ESM. Zij toetsen de aanvraag en daarbij kijken
zij onder andere naar de positie van de nationale overheid in het bewuste
land.
De heer Van Hijum (CDA): De CDA-fractie maakt zich toch enige zorgen
over de voorwaarden die worden gesteld aan de herkapitalisatie van
banken. In het regeerakkoord staat dat er sprake moet zijn van Europees
bankentoezicht, maar ook van het opschonen van balansen. Er staat bij:
«Onder strikte voorwaarden kan daarbij directe bankensteun uit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

18

Europees stabiliteitsmechanisme (ESM) aan de orde zijn.» Moet eerst de
opschoning van balansen hebben plaatsgevonden voordat er sprake kan
zijn van herkapitalisatie, of kunnen beide zaken gelijktijdig plaatsvinden?
Minister Dijsselbloem: De eerste stap is dat wij de balansen doorlichten.
In Spanje is dat nu gebeurd en er wordt goede voortgang geboekt. De
tweede stap is dat, in de volgorde die ik zojuist aangaf, wordt bekeken wat
de bank zelf kan doen en hoe private risico’s kunnen worden ingeroepen,
zodat zij een deel van het verlies dragen. Daarna volgen de nationale
lidstaten en dan pas is het ESM aan de orde. Dat blijft het belangrijkste
antwoord.
De heer Van Hijum (CDA): Ik snap de volgorde, maar dit sluit niet uit dat
het ESM en daarmee de lidstaten garant gaan staan voor slechte
balansen. Het heeft onze voorkeur dat de opschoning eerst plaatsvindt. Je
zou bijvoorbeeld kunnen besluiten dat lidstaten altijd een rol moeten
houden in de verantwoordelijkheid voor de banken en voor de balansen
die je wilt verbeteren. Deelt de minister deze zorg? Wil hij hier nadrukkelijk
op blijven letten?
Minister Dijsselbloem: Ik deel die zorg en wil hierop blijven letten, maar
wij moeten in dezen enig realisme behouden. Als wij te maken krijgen met
banken waarbij grote problemen zijn, als het Europese toezichtstelsel op
een gegeven moment klaarstaat, als wij de balans hebben doorgelicht en
als wij veel problemen hebben aangetroffen, dan gaan wij de problemen
saneren in de volgorde die ik aangaf. Het sluitstuk van die sanering kán
een inzet van het ESM zijn. Bij voorbaat eisen dat de balansen eerst
volledig moeten zijn geschoond voordat men in het stelsel kan toetreden,
is soms onmogelijk. Anders neem je in sommige gevallen het risico dat de
besmetting van een bankensector in de problemen naar een overheid in
de problemen zich opnieuw zal voordoen. Dat risico proberen wij juist
weg te nemen met dit stelsel van Europees bankentoezicht en alle
instrumenten die daarbij horen.
De heer Harbers (VVD): Ik heb hier ook een vraag over gesteld. De
minister heeft goed aangegeven dat de ECB en de Europese Commissie
beoordelen of een land echt niet in staat is om zelf de bank te herkapitaliseren. Ik zoek echter ook naar een dubbel slot op de deur. Het zegt nogal
wat als een land zelf niet in staat is om zijn banken te herkapitaliseren. Dat
betekent eigenlijk dat de financiële positie van dat land ook kwetsbaar is.
Als in zo’n geval het Europese noodfonds wordt aangesproken, is er dus
alle reden om een aanpassingsprogramma met bezuinigingen en
hervormingen van het land zelf te vragen. In wezen hebben wij dat ook bij
Spanje gedaan. Dat was geen nieuw programma omdat de Spaanse
regering het zelf al had afgesproken, maar het nakomen van het eigen
hervormingsprogramma is wel degelijk een voorwaarde voor het krijgen
van noodsteun voor de banken. Ik zoek dus naar het antwoord dat er wel
een dubbel slot op de deur zit. De lidstaat mag niet te lichtvaardig worden
overgeslagen en er mag niet te snel naar het noodfonds worden
gegrepen.
Minister Dijsselbloem: In situaties waarin nationale overheden niet in
staat zijn om hun eigen bankensector te helpen, ligt het zeer voor de hand
dat er al problemen zijn bij de nationale overheid en dat er dus
programma’s zullen moeten worden afgesproken. Het antwoord is ja.
De heer Tony van Dijck (PVV): Aandeelhouders en obligatiehouders van
banken in problemen komen daarmee meestal goed weg. Dat is heel
belangrijk. In het verleden hebben wij dat gezien. De banken worden
gesteund door de staat, het ESM en straks de Nederlandse belastingbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

19

taler. In hoeverre kan de minister mij garanderen dat de aandelen van de
aandeelhouders worden afgepakt, dat de obligatiehouders met hun
achtergestelde leningen helemaal verdwijnen en dat als eerste de ellende
wordt aangepakt? Het wordt namelijk altijd heel mooi gezegd dat dit eerst
privaat moet gebeuren, maar het gebeurt niet. De aandeelhouders blijven
lekker zitten en de belastingbetaler betaalt uiteindelijk het gelag.
Minister Dijsselbloem: Het antwoord is ja. Het is vrij simpel. Wij vinden
het van groot belang dat private partijen meedoen. Dat is niet altijd
gegeven en er is niet echt een regeling voor. Het vergt dus altijd onderhandeling als je private partijen wilt laten meedoen. Voor ons is dat een
voorwaarde voor het nieuwe stelsel. Lasten moeten niet direct bij de
belastingbetaler neerkomen. Dat is het bail-in-principe. Private crediteuren
worden daarbij betrokken. Er zal schuldafslag moeten plaatsvinden,
voordat het ESM aan de lat staat. Dat is de volgorde die ik net aangaf. Dit
is mijn eerste onderdeel, daarna komt de nationale overheid en dan pas
het ESM. Als de heer Van Dijck zegt dat dit in het verleden niet gebeurd is
en vraagt of wij dit nu gaan regelen, zeg ik ja. Het wordt onderdeel van het
stelsel. In die volgorde gaan wij het afwikkelen. Dat is het bail-ininstrumentarium, dat wordt ingevoerd.
De heer Tony van Dijck (PVV): Ik ben blij om dit te horen, maar het zijn
nog steeds woorden en een papieren werkelijkheid. Dit houdt dus een
onteigening in en een gedeeltelijke nationalisatie van banken, als de
aandeelhouders hun aandelen kunnen inleveren en de obligatiehouders
met hun achtergestelde leningen naar hun leningen kunnen fluiten?
Minister Dijsselbloem: Het heeft niets te maken met een nationalisatie
van banken. «Onteigening» is een juridische term, die ik niet in de mond
wil nemen. Eerst pleit de heer Van Dijck ervoor en nu spreekt hij er
bezorgd over.
De heer Tony van Dijck (PVV): Ik ben niet bezorgd!
Minister Dijsselbloem: De heer Van Dijck pleit er dus nog steeds voor?
De heer Tony van Dijck (PVV): Ik pleit er nog steeds voor dat zij pijn
dragen, maar dat zal niet gebeuren. Dat weet de minister ook.
Minister Dijsselbloem: Dat laatste schat ik dus zeer anders in. Het zal wel
gebeuren.
Dan kom ik op de stand van zaken rond het depositogarantiestelsel. In
Europa wordt momenteel onderhandeld over de dgs-richtlijn. Die gaat in
de eerste plaats alleen over harmonisatie van de nationale stelsels. Dat is
heel wat anders dan dat wij over heel Europa heen garant staan voor
elkaars problemen. Vaak is het beeld dat er een Spaanse bank omvalt en
dat de Nederlandse spaarders daarvoor dan moeten meebetalen, maar wij
hebben het nu alleen nog over de harmonisatie van stelsels. Onze inzet is
daarbij een ex-antefinancieringswijze van de dgs-fondsen. Zoals gezegd
gaat een Europees fonds een stap verder. Dat is in onze ogen echt een
sluitstuk van de bankenunie. Mochten wij daaraan op een bepaald
moment toekomen, dan zijn daaraan nog strengere randvoorwaarden te
stellen voordat wij die stap zetten. Denk aan: een gelijke startpositie van
deelnemende banken, verdergaande harmonisatie van regels die
bankenbalansen raken en niet alleen prudentiële regels, maar ook
bepaalde gedragsregels. Dat zou als het ware een nog verdergaande
collectivisering van risico’s zijn, echt helemaal aan het einde van het
proces. Wij hebben dan nog wel een paar voorwaarden te vervullen.
De Partij van de Arbeid vroeg of Nederland vooruitloopt op Europa met
het nationale voorstel voor ex-antefinanciering. Ja, Nederland loopt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

20

daarmee vooruit, maar met het oog op financiële stabiliteit achten wij dat
gewoon wenselijk. Wij zullen dus een aantal stappen zelf zetten vanuit
onze eigen verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat onze financiële
sector stabiel wordt en voor een deel zelf risico’s op eventuele crises gaat
dragen.
De heer Nijboer (PvdA): Ik deel met de minister de mening dat dit
noodzakelijk is. Gelet op het feit dat de vormgeving van het
EU-depositogarantiestelsel nog vrij onbekend is, zoals de minister net ook
aangaf, is het wel gewenst dat het elkaar in ieder geval niet bijt. Ons
stelsel, dat we nu aan het ontwikkelen zijn, waarover we deze maand
zullen debatteren en dat we vervolgens in wetgeving zullen omzetten,
moet straks wel passen in het Europese stelsel. We moeten niet iets
helemaal hebben opgetuigd wat daarna weer helemaal moet worden
omgebouwd.
Minister Dijsselbloem: Dat is niet onze verwachting. We kijken natuurlijk
ook met een scherp oog naar wat er in Brussel gebeurt. Gegeven de
onderhandelingen over de Europese richtlijn verwachten we dat de
Nederlandse vormgeving daarmee volstrekt in lijn zal liggen. We
verwachten dat probleem dus niet en we letten scherp op dat punt.
Veel woordvoerders hebben aandacht besteed aan de FTT. Dat wordt een
politieke en intellectuele uitdaging vanjewelste. We hebben in deze
coalitie afgesproken – dat is de opdracht voor dit kabinet en dus voor deze
minister – dat we ons zullen aansluiten bij de versterkte samenwerking.
Die bestaat nu uit elf landen. De groep wordt steeds groter. We doen dat
echter onder een aantal strikte voorwaarden. Verschillende woordvoerders hebben de drie voorwaarden al genoemd. De eerste voorwaarde
betreft de positie van de pensioenfondsen. De tweede voorwaarde is dat
er geen disproportionele samenloop is met de huidige bankenbelasting.
De derde voorwaarde is: de inkomsten terug naar de lidstaten. Het tweede
hebben we zelf mede in de hand. Het derde is een harde eis en is prima af
te dwingen. De pijn zit bij het eerste, de pensioenfondsen. De Kamer kan
ervan opaan dat dat voor mij een harde eis is. Sommige woordvoerders
hebben al de conclusie getrokken dat het niet kan en verwezen daarbij
naar rapport zus en zo. Ik stel vast dat het aanvankelijke voorstel van de
Europese Commissie van tafel is en dat er geen nieuw voorstel van de
groep van elf landen ligt, alleen de intentie om gezamenlijk via versterkte
samenwerking te komen tot een FTT. Het is onze ambitie om als het ware
in die cockpit te gaan zitten en ervoor te zorgen dat we de stuurknuppel
mede vasthouden. Er zijn vele verschillende FTT-modellen denkbaar en
daarover wordt ook allang gediscussieerd. We zullen kijken of we tot een
vormgeving kunnen komen die voldoet aan alle drie de voorwaarden van
het regeerakkoord. Daaraan heb ik te voldoen. Dat is mijn opdracht. Ik zal
de Kamer steeds op de hoogte houden van initiatieven van Nederlandse
zijde, zowel wat betreft het proces als wat betreft de inhoud, zodat we op
een later moment inhoudelijk kunnen discussiëren over de manier waarop
het zou moeten. Zo gaan we het doen.
De voorzitter: De heer Van Hijum gaat nu voor de tweede keer
interrumperen.
De heer Van Hijum (CDA): Dank u, voorzitter, ook voor deze herinnering.
De heer Dijsselbloem is nu de minister van Financiën, maar hij was ook
onderhandelaar. Ik neem aan dat hij de vragen van de onderhandelaars
aan de ambtelijke organisatie en de antwoorden daarop kende, dus ook
het advies dat dit een onhaalbare kaart is, dat dit niet is te realiseren. In
het document dat de heer Koolmees liet zien, staat letterlijk: het uitzonderen van pensioenfondsen kan niet. Mijn eerste vraag is: hoe was de
ontvangst op het ministerie toen de heer Dijsselbloem als minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

21

terugkeerde en zei dat we het toch gaan doen? Is de ambtelijke organisatie van mening veranderd?
Minister Dijsselbloem: Dat is een heldere vraag. De ontvangst was
buitengewoon hartelijk en warm. Dank u wel. Ik ben de ambtenaren heel
dankbaar op dit punt. We zijn onmiddellijk van start gegaan op alle
dossiers. Ook dit dossier is daarbij langsgekomen. Zoals het altijd gaat,
staan ambtenaren zeer open voor goede tegenargumenten van de
minister. Die argumenten zijn gewisseld. Volgens mij was de eerste vraag
van de heer Van Hijum of ik het memo ken. Ja, uiteraard ken ik het memo.
Ik heb het nu niet bij de hand, maar mij staat daarvan bij dat er wordt
gewaarschuwd voor de samenloop van instrumenten. Dat wordt
nadrukkelijk genoemd. De heer Koolmees schudt nee, maar ik heb dat nog
scherp voor de geest. Dat punt is op die manier ook meegenomen in het
regeerakkoord. Er wordt uitgegaan van het voorstel van de Commissie
zoals dat er lag, maar dat voorstel is er niet meer. Is daarmee de discussie
ten einde? Nee. De heer Koolmees en anderen weten dat je de FTT op alle
mogelijke manieren kunt vormgeven. We gaan bekijken hoe we de FTT
zodanig kunnen vormgeven dat de Nederlandse financiële sector, in het
bijzonder de pensioenfondsen, daarmee uit de voeten kan. Dat is, zoals ik
al zei, een intellectuele en politieke uitdaging.
De heer Van Hijum (CDA): Over dat memo zal de heer Koolmees nog wel
een paar vragen stellen. Ik wil nog even ingaan op de brief van maart 2012
van de voorganger van deze minister. Daarin worden de consequenties
van de FTT geschetst, namelijk een afname van de economische groei
met maximaal 1%, een toename van de werkloosheid met maximaal 0,5
procentpunt en een vermindering van de kredietverlening aan bedrijven
en consumenten. Ik vraag deze minister of hij dergelijke uitkomsten
acceptabel vindt. Als hij dat niet acceptabel vindt – ik hoop dat – vraag ik
hem wat hij wél acceptabele uitkomsten vindt.
Minister Dijsselbloem: Ik kan op dit moment simpelweg verwijzen naar
de randvoorwaarden van het regeerakkoord, waar ik gewoon de hand aan
ga houden. Zonder de mogelijke achterliggende economische effecten
allemaal te benoemen, zijn de bewoordingen van die randvoorwaarden
helder. Op het moment dat de financiële sector en met name de pensioenfondsen hierdoor geschaad worden, gaan wij deze weg niet op. Dat is
voor mij de handleiding.
De heer Koolmees (D66): Het is inderdaad een grote politieke en
intellectuele uitdaging om dit te doen. Ik citeer de ambtelijke notitie: «Het
is onmogelijk om een FTT zo vorm te geven, dat de pensioenfondsen niet
geraakt worden.» Pensioenfondsen zijn eindgebruikers en worden dus
altijd geraakt door zo’n heffing. Ik zie de intellectuele uitdaging, maar het
is de vraag of je er ook uitkomt. Is het niet gewoon onmogelijk om uit
deze intellectuele uitdaging te komen? Is deze afspraak daarmee geen
lege huls in het regeerakkoord?
Minister Dijsselbloem: Ik had gehoopt dat de heer Koolmees zijn
intellectuele en politieke creativiteit mede zou aanwenden om te kijken
hoe wij dit zouden kunnen doen. Het is een belangrijk signaal dat ook te
maken heeft met de vraag of Nederland weer tot de voorhoede in Europa
wil behoren met behoud van het scherpe oog voor de eigen belangen, het
belang van monetaire stabiliteit en de belangen van de financiële sector,
of dat Nederland ver achterin de bus blijft zitten met het signaal «wij zijn
tegen en wij houden het zo lang mogelijk tegen». Ik hoop dat dit de heer
Koolmees zal aanspreken. Ik wil behoren tot die kopgroep, tot die
versterkte samenwerking. Wij gaan daarmee onze invloed maximaliseren.
Wij gaan daarmee bekijken wat wij binnen de voorwaarden kunnen doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

22

Ik zal de Kamer van het proces op de hoogte houden. Als wij terugkomen
met de mededeling dat het niet te doen is, dat het schadelijk voor de
Nederlandse financiële sector blijft, in het bijzonder voor de pensioenfondsen, dan zal dat onze conclusie zijn. Maar die conclusie trek ik liever
op een plek waarvandaan ik kan zien waar ik ga landen, namelijk de
cockpit, dan dat ik in de staart van het toestel zit en moet afwachten waar
de versterkte samenwerking ons heen leidt. Ik hoop dat die houding in
Europa de heer Koolmees aanspreekt.
De heer Koolmees (D66): Ik ben dol op kopgroepen en voorhoedes en ik
ben ook dol op intellectuele uitdagingen. Ik ben dus zeer benieuwd waar
de minister gaat landen, maar ik heb er een hard hoofd in dat het op deze
manier gaat lukken. Ik ben bang dat er toch een compromis met die
kopgroep zal worden gesloten waardoor de Nederlandse financiële sector,
de pensioenfondsen, wel geraakt worden, terwijl die fondsen al met het
probleem van de dekkingsgraad en met hoge kosten zitten. Ik hoor de
minister heel goed: als dat zo is, gaat hij er niet mee akkoord. Ik wens hem
veel succes. Wij zullen blijven meedenken.
Minister Dijsselbloem: Ik zal enige inzage in de voortgang geven. In de
komende tijd zal er worden gestemd op basis van een beoordeling van de
vraag of de versterkte samenwerking van start kan. Ik geloof dat dat ook in
het Parlement gebeurt. Wij zijn daar optimistisch over. Dat groene licht zal
er komen. Vervolgens zal de Commissie worden gevraagd om met een
nieuw voorstel te komen, waarin die kopgroep nadrukkelijk zal meepraten.
Overigens kunnen de andere landen ook meepraten, maar de kopgroep zit
er zwaarder in. Uiteindelijk committeert de kopgroep zich al of niet aan
een einduitkomst. Die stemming zal uiteindelijk in de groep van versterkte
samenwerking bij unanimiteit moeten plaatsvinden.
Om de Kamer gerust te stellen, zeg ik dat er op dat moment nog twee
opties zijn. Kan Nederland totaal niet uit de voeten met de einduitkomst,
dan kunnen wij gebruikmaken van het vereiste van unanimiteit. Nederland
kan zich ook nog op een later moment uit het proces terugtrekken en
daarmee voor een andere positie, buiten de samenwerking, kiezen. Voor
zover ik dat tot nu toe heb begrepen, is dat op elk moment in het proces
mogelijk. Mocht dat anders zijn, dan laat ik dat de Kamer weten. Ik zeg dat
om duidelijk te maken dat Nederland zich niet bij voorbaat ophangt aan
de einduitkomst als het zich nu aansluit bij de versterkte samenwerking en
de ambitie heeft om te behoren tot de groep die wel initiatieven wil
nemen. Dat zou Nederland ook niet kunnen, want wij hebben heel
specifieke voorwaarden.
De voorzitter: Het woord is aan de heer Merkies, die gebruikmaakt van
zijn tweede interruptie.
De heer Merkies (SP): Ik ben blij van de minister van Financiën te horen
dat de Kamer hierover kan meedenken. Misschien is het daarom goed als
de Kamer een brief ontvangt waarin de vele vormen van de financiëletransactietaks uiteen worden gezet. Ik neem aan dat het echt gaat om
een financiëletransactietaks en niet om een financial activity tax, want dat
is toch echt wat anders. Kan in die brief ook een tijdpad met deadlines
worden opgenomen waaruit blijkt wanneer de beslissingen worden
genomen? Hebben wij ons al aangesloten bij de kopgroep, of gebeurt dat
aanstaande maandag?
Ik hoor de minister van Financiën zeggen dat wij de disproportionele
samenloop zelf in de hand hebben. Dat stemt mij optimistisch, want dat
kan dan geen struikelblok meer zijn.
Minister Dijsselbloem: Ik liet mij even informeren over de precieze
besluitvormingsmomenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

23

De verwachting is dat de stemming over het van start gaan van de
versterkte samenwerking aan het eind van dit jaar zal plaatsvinden. De
Commissie zal dan waarschijnlijk ergens in het voorjaar een nieuw
voorstel doen. Ik stel voor om dat af te wachten en de Kamer daarna in
een uitgebreide brief onze reactie te geven op het voorstel van de
Commissie. Uiteraard zullen wij dat toetsen aan de drie voorwaarden van
het regeerakkoord.
Voor het overige meld ik dat er veel literatuur is over FTT-varianten. Er is
een brede verscheidenheid. Ik meen dat de ondersteunende dienst van de
Kamer die rapporten desgevraagd kan leveren. Ik zeg dat ook een beetje
omdat ik weet dat mijn mensen het echt ongelooflijk druk hebben met de
dossiers die te maken hebben met de euro. Als het puur gaat om
informatievoorziening, zal ik proberen om de Kamerleden naar de eigen
diensten te verwijzen. Zodra er een voorstel is van de Commissie,
ontvangt de Kamer daarover een uitgebreide brief waarin ik zal ingaan op
onze positie.
De heer Merkies (SP): Ik hoop niet dat het elke keer zo gaat als met de
trojka: wij wachten af wat de trojka voorstelt en dat vinden we dan. Ook
hier wordt het gezegd: wij wachten af wat Europa voorstelt. Ik neem aan
dat het kabinet ook zelf voorstellen heeft, met name op het gebied van de
disproportionele samenloop.
De FTT kent vele vormen. Ik neem aan dat het kabinet aan bepaalde
vormen de voorkeur geeft. Ik hoop dus op een proactievere houding van
het kabinet tegenover de financiëletransactietaks en niet op een afwachtende houding.
Minister Dijsselbloem: Die zal er zijn. Tijdens de voorbereiding van de
Ecofin-Raad et cetera zullen wij brieven aan de Kamer sturen. Zodra dit
onderwerp aan de orde is, ontvangt de Kamer de geannoteerde agenda. Ik
beloof de Kamer dat de geannoteerde agenda op dit punt wat uitgebreider
zal zijn, zodat zij ook echt kennis kan nemen van onze insteek op dat punt.
Dan kunnen wij daar van tevoren over spreken.
Voorzitter. Het is ongebruikelijk om een vraag terug te stellen, maar ik ben
benieuwd naar de precieze positie en de voorkeuren van de SP in dezen.
Ik ben daarom voorzichtig en bescheiden en stel deze vraag via u,
voorzitter. Het is voor een nieuwe bewindspersoon altijd interessant om te
weten waar de verschillende fracties staan.
De voorzitter: Dat kan ongetwijfeld aan de orde komen in de tweede
termijn, als de heer Merkies daaraan behoefte heeft. Dat is aan hem. Nu
gaan we daar in ieder geval niet op in.
Het woord is aan de heer Klaver van GroenLinks, die ook wenst te
interrumperen.
De heer Klaver (GroenLinks): Ik wil nog heel even ingaan op de informatie waar de heer Merkies om vroeg. Ik hoop niet dat de Kamer door het
ministerie van Financiën te vaak wordt verwezen naar google.nl als zij om
informatie vraagt. Ik zou het wel interessant vinden om te weten wat de
technische mogelijkheden van de financiëletransactietaks zijn. Kan
Financiën die op een rijtje zetten en de Kamer daarover een brief sturen?
Ik spreek nu niet over alle rapporten die er liggen. Ik neem aan dat er ook
memo’s zijn voor de eigen ambtenaren en de minister. Die zouden in ieder
geval naar de Kamer moeten worden gestuurd, opdat de Kamer die
informatie ook heeft.
Ik had eerder ook een vraag gesteld over de uitzonderingspositie van de
pensioenfondsen om te bekijken welk concurrentievoordeel die positie
oplevert voor de pensioenfondsen. Zorgt de vrijstelling van de financiëletransactietaks er niet voor dat zij juist risicovoller gedrag gaan vertonen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

24

De voorzitter: Als uw neutrale voorzitter kan ik melden dat straks in de
procedurevergadering een brief van de heer Weekers, namens het vorige
kabinet, aan de orde komt. Daarin staan alle mogelijke vormen die deze
FTT kan aannemen. Zo’n brief is er dus al en die komt straks in de
procedurevergadering aan de orde.
De heer Klaver (GroenLinks): U bent voortreffelijk. Dan hoef ik dat
verzoek niet aan de minister te doen en dan zie ik dit straks in de
procedurevergadering.
Minister Dijsselbloem: Uw eerste vraag was of de technische mogelijkheden kunnen worden weergegeven. Misschien lost die brief dat punt op.
Zo niet, dan hoor ik dat nog van u. Zoals gezegd: ik beloof dat ik, zodra dit
onderwerp in de Ecofin-Raad opnieuw op de agenda komt, of dat nou
procedureel of inhoudelijk is, daar inhoudelijk nader op zal ingaan. Uw
tweede vraag betrof de gedragseffecten. Die kunnen natuurlijk verschillende kanten op gaan. Als je de vrijstelling wel invoert, zal dat effecten
hebben die al dan niet gewenst zijn. Als zij wel wordt ingevoerd terwijl
Nederland niet meedoet, zullen er ook gedragseffecten zijn, et cetera. Dat
is dus in alle scenario’s zo. Ik ben nu nog niet in de positie om te zeggen:
we hebben het bekeken en dit zijn de gedragseffecten. Uw punt speelt
echter zeker, in alle scenario’s. Ook als Nederland niet meedoet en als er
wel een vrijstelling komt, maar dan in andere landen, zullen er gedragseffecten zijn. Dat moet je allemaal betrekken bij de Nederlandse positie en
dat zullen wij ook doen.
De heer Klaver (GroenLinks): Dat is geen inhoudelijk antwoord op mijn
vraag, want natuurlijk zijn er altijd gedragseffecten. Ik neem daar echter
op dit moment genoegen mee.
Minister Dijsselbloem: Het eerlijke antwoord is dat ik uw vraag op dit
moment niet kan beantwoorden.
De heer Klaver (GroenLinks): Daar neem ik ruimschoots genoegen mee.
Wanneer er voorstellen komen, zal ik daar kritisch naar kijken. Ik kan mij
voorstellen dat ik nog wel met een aanvulling kom op de technische
mogelijkheden die de staatssecretaris eerder heeft aangegeven. Daarbij
gaat het natuurlijk vooral om de pensioenfondsen, maar het gaat om de
conditionaliteiten die nu zijn gesteld binnen het regeerakkoord. Volgens
mij gaat de brief die straks op de agenda van de procedurevergadering
staat, daar niet over.
De voorzitter: Ik denk dat de minister zijn betoog kan vervolgen.
Minister Dijsselbloem: We komen over de FTT nog vaak te spreken.
Ik heb in willekeurige volgorde nog een aantal losse vragen te beantwoorden. De heer Harbers stelde een vraag over de twopackverordening.
Hij zei dat die verordening ertoe leidt dat de Eerste Kamer voor het eind
van het jaar de begroting goedgekeurd moet hebben, terwijl dat aan de
overkant niet gebruikelijk is. Zal de verordening die ruimte wel bieden?
Die zorgen zijn bekend en zijn ook gemeld door de Kamer. We hebben de
Eerste Kamer ook al laten weten hoe wij daarmee omgaan, maar wij
zullen die brief ook naar de Tweede Kamer sturen. Ik denk dat die ruimte
er in ieder geval moet zijn, maar dat zou wel betekenen dat er enige
ruimte moet komen.
De voorzitter: Ook de heer Harbers gaat voor de tweede keer
interrumperen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

25

De heer Harbers (VVD): Ik ben het er zeer mee eens dat die ruimte er
moet zijn, maar dit is voor de minister wel een punt dat in de gaten
gehouden moet worden bij de besluitvorming over die verordening. De
ruimte kan bijvoorbeeld niet zijn dat wij als Tweede Kamer nog veel
sneller ons werk moeten doen of niet in één instantie over alle begrotingen kunnen stemmen. Wij maken natuurlijk een integrale afweging,
waarbij ook tussen begrotingen moet kunnen worden geschoven. Als de
consequentie is dat wij daar bijvoorbeeld in november mee klaar moeten
zijn omdat de Eerste Kamer dat allemaal in december moet doen, wordt
het allemaal in grote mate haastwerk.
Minister Dijsselbloem: Ik ben lang genoeg Kamerlid geweest om mijn
sympathie geheel bij u te leggen. Vervolgens moeten we die sympathie
ook krijgen van de collega’s in Brussel, want daar bestaat natuurlijk de
vrees dat er, als er een uitzondering komt voor een land, een uitzondering
komt voor twee landen en voordat je het weet, is dan die grens van
1 januari weg. Het moet dus wel stevig worden geregeld, maar ik herhaal
dat mijn sympathie bij u ligt. Ik weet dus waarvoor ik mij moet inzetten.
De heer Klaver heeft een vraag gesteld over de spaartegoedenrichtlijn. Ik
kan hem geruststellen: het standpunt is niet gewijzigd en is nog steeds in
lijn met de motie-Klaver. Ik heb mij even laten informeren wat de
motie-Klaver behelst. Dat sprak me ook aan: een actieve inzet ten behoeve
van de spaartegoedenlichtlijn. Op de laatste Europese Raad is een
conclusie aangenomen om snel tot een akkoord te komen. Dat is
natuurlijk niet meer dan een intentie, maar die intentie werd daar wel
breed gedeeld. Nederland zet zich daarvoor in, maar de besluitvorming
gaat met unanimiteit, wat bijvoorbeeld betekent dat Luxemburg en
Oostenrijk op het punt van informatie-uitwisseling zullen gaan tegenhangen. Zij kiezen voor de weg van de bronheffing. Er werd gevraagd hoe
daarop kan worden gecontroleerd. Je kunt daar natuurlijk afspraken over
maken, maar ook dan blijft het wankel. Wij vinden gewoon dat er in alle
gevallen informatie-uitwisseling moet komen, dus dat daarvoor het
bankgeheim aan de kant zal moeten. Dat was ook de intentie van deze
motie. Maar zoals gezegd, dit vergt unanimiteit, dus we zijn daar nog niet.
Nu de klimaatinzet. Nederland heeft zich gecommitteerd aan de publieke
kortetermijnklimaatfinanciering voor de periode 2010–2012. Wij staan
gewoon achter de eerdere Ecofinconclusies. Dit is een belangrijk positief
signaal voor de continuering van de steun voor klimaatactie. Ik hoop dat
dit voldoende geruststellend is. Als ik hiermee de portee van deze vraag
niet heb geraakt, komt de vragensteller daar vast op terug.
De heer Koolmees had nog een vraag over de Eurocommissaris. Hij
bepleitte de versterking van de rol van de onafhankelijke begrotingscommissaris. In het regeerakkoord is inderdaad opgenomen dat die positie
verder zal worden versterkt. Dat behelst natuurlijk vooral een sterke rol op
budgettair terrein. Het interim-rapport over de toekomst van de EMU,
waarover de Kamer ook al heeft gesproken, haalt aan dat in het
eindrapport onder meer kan worden gekeken naar hoe de macroeconomische-onevenwichtighedenprocedure kan worden versterkt en
zichtbaarder kan worden gemaakt. Volgens dat rapport gaat het daarbij
vooral om het vinden van een balans tussen beleidsvrijheid en het
tegengaan van onevenwichtigheden. Men kan zeggen dat dit allemaal
rijkelijk vaag is. Daar heeft men dan volstrekt gelijk in, maar dat is het
karakter van meerdere onderdelen van die voorlopige brief. Nog voor het
einde van het jaar komt er een definitief voorstel van Van Rompuy cum
suis. Wij zullen dan bekijken of dit voldoende stevig is. Overigens is de lijn
van het kabinet dat op een aantal cruciale sociaaleconomische terreinen
beleidsvrijheid bij de nationale lidstaten moet blijven. Ik weet dat de
Kamer zich ook zorgen maakt over de pensioenen en daarvoor een
rapporteur heeft aangesteld die met regelmaat naar Brussel rijdt. Dit gaat
echter ook over de sociale zekerheid en over het huurbeleid, en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

26

commissie voor wonen heeft regelmatig discussies over de bemoeienis
van de Europese Commissie. Het kabinet huldigt niet het standpunt dat de
bevoegdheden met betrekking tot de totale inrichting van onze publieke
en semipublieke sector maar moeten worden overgelaten aan Brussel, in
het kader van structurele economische onevenwichtigheden. Zo zal het
ook niet zijn.
De voorzitter: Ik dank de minister voor zijn beantwoording in eerste
termijn. Ik zie dat er behoefte is aan een tweede termijn. Ik stel hiervoor
maximaal twee minuten voor, en geen onderlinge interrupties.
De heer Harbers (VVD): Voorzitter. Ik kan mijn tweede termijn kort
houden, want ik heb geen vragen over. Ik heb veel verstandige dingen
gehoord: een strakke lijn met betrekking tot begrotingsdiscipline, ook in
Europa en voor de Europese Unie zelf; en een strakke lijn met betrekking
tot Griekenland. De minister heeft gezegd dat Griekenland zelf aan zet is,
en dat het daarbij niet alleen gaat om beloftes, maar ook over de
implementatie van wat wordt beloofd. Die koers bevalt mij zeer. Voor dit
moment heb ik geen verdere vragen of opmerkingen, maar ik vermoed
dat wij de komende weken, zeer snel na de Ecofin, weer veel te bespreken
zullen hebben. Ik zie daarnaar uit. Ik hoop dat het parlement de
gelegenheid heeft om dat snel te organiseren.
De heer Nijboer (PvdA): Voorzitter. Dank voor de zakelijke en heldere
opstelling, zowel met betrekking tot Griekenland en andere landen als met
betrekking tot het EU-budget. Dit is toch wat anders dan de ruimte die D66
en GroenLinks wilden creëren. 6,8% is echt te veel. De PvdA heeft de
minister opgeroepen om daar dwars vóór te gaan liggen. Volgens mij
heeft hij volledig beaamd dat hij dat zal gaan doen. Bij de bankenunie
hanteren wij het adagium «zo snel als mogelijk, maar niet sneller dan
verantwoord». Ik denk dat de minister in lijn daarmee heeft geantwoord.
Ik ben ten slotte blij met de open blik van de minister en zijn kopgroepbenadering. Daaruit blijkt dat de minister niet alleen streng en zakelijk is,
maar zeker ook pro-Europees. Wij steunen hem daar van harte bij.
De heer Van Hijum (CDA): Voorzitter. Ik bedank de minister voor zijn
antwoorden. De minister geeft aan dat hij zal werken in de traditie van de
heer De Jager. Dat spreekt mijn fractie natuurlijk aan. Ik heb woorden als
streng, vasthoudend, discipline en solide gehoord. Dat is buitengewoon
goed, maar wij zullen uiteindelijk natuurlijk ook met elkaar moeten
spreken over de daden van de minister. Dat geldt ook voor zaken als
begrotingsdiscipline, tekortreductie en staatsschuld. Ik ben daarom heel
benieuwd naar de uitwerking. Als de voortekenen niet bedriegen en de
economische groei inderdaad doet wat de Europese Commissie voorspelt,
zullen wij over niet al te lange tijd hier met elkaar in discussie moeten
over de eerste tegenvallers. Ik hoop daar natuurlijk niet op, maar juist in
dat soort situaties is discipline van belang.
Ik prijs de minister voor zijn inzet bij de Begrotingsraad: vasthoudend over
het bevriezen van de uitgaven. Maar kan hij dan ook toezeggen dat hij zal
voorstellen om nu eindelijk een keer een einde te maken aan dat
verhuiscircus tussen Brussel en Straatsburg? Dat is echt een quick win
van 200 miljoen. Misschien dat wij dat nu eindelijk kunnen bereiken.
Ik ben blij dat de minister ook vindt dat de steun aan de banken op Cyprus
er niet toe mag leiden dat ook fraudeurs, belastingontwijkers en criminelen die daar geld hebben geparkeerd, worden gesteund. Welke
additionele voorwaarden zijn daarvoor nodig? Over die vraag komen wij
zeker nog met elkaar te spreken.
Ik houd vast aan mijn pleidooi om bij de herkapitalisatie van de banken te
werken volgens het principe «kwaliteit voor snelheid». Dat is de lijn die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

27

Duitsland ook hanteert en betekent dat wij terughoudend moeten zijn met
directe herkapitalisatie.
De discussie over de financiëletransactietaks beginnen wij niet bij nul,
want er liggen nu eenmaal al onderzoeken van het Centraal Planbureau,
de Nederlandsche Bank, de AFM en het ministerie zelf. Uit die onderzoeken blijkt dat de pensioenfondsen niet uitgezonderd kunnen worden en
dat de schadelijke effecten enorm zijn. Ik verbaas mij dan ook over het
gemak waarmee wordt geswitcht van «nee» naar «ja, mits». En voor alle
duidelijkheid: de minister is op dit punt niet verzekerd van de steun van de
CDA-fractie. Wij zullen echt heel scherp toezien op de effecten van de
voorstellen die straks op tafel zullen komen.
De heer Koolmees (D66): Voorzitter. Ik bedank de minister voor de
heldere beantwoording. Zijn beantwoording was ook zeer degelijk met
hier en daar een vleugje Opstelten: zo gaan wij het gewoon doen. Heel
daadkrachtig!
De minister gaf aan dat 16 november een belangrijke datum is voor
Griekenland. Dat is volgende week vrijdag, maar het rapport is er nog niet.
Desondanks zal er dan heel snel een besluit moeten worden genomen.
De minister zegt dat hij in de kopgroep wil zitten. Dat juicht D66 natuurlijk
van harte toe, want Nederland hoort wat ons betreft in de kopgroep te
zitten. Het betekent ook dat de minister heeft besloten tot een bepaalde
inzet bij Griekenland. In eerste termijn heb ik twee situaties geschetst:
«Griekenland houdt zich gewoon niet aan de afspraken» en «ondanks dat
Griekenland zich aan de afspraken houdt en zijn best doet, lukt het door
de verslechterde economische situatie niet». Wat is de inzet van
Nederland in het geval van die tweede situatie? Ik ben het ermee eens dat
de Grieken de eerste stap moeten zetten. Maar als de minister in de
kopgroep wil zitten, zal hij daarover nagedacht moeten hebben en die
gedachten zal hij ook met ons moeten delen.
In het regeerakkoord staat helder dat de rol van de Europese commissaris
versterkt moet worden. Het is mij duidelijk dat de rol die het kabinet voor
zich ziet, niet helemaal aansluit bij de ideeën van D66, maar mij is niet
duidelijk op welke punten die rol versterkt moet worden. Kan de minister
daarover iets meer zeggen? Of is dit net zo’n zin als er over de FTT in het
regeerakkoord staat: het klinkt krachtdadig, maar eigenlijk is het een lege
huls.
De heer Merkies (SP): Voorzitter. Het standpunt van de SP over de
financiëletransactietaks is dat wij hiervan een voorstander zijn, maar dan
niet als een inkomstenbron voor Europa maar als een inkomstenbron voor
de lidstaten. Dat in antwoord op de vraag van de minister hierover.
De brief is vrij summier en daarom zou ik toch graag meer informatie
krijgen. Bovendien eindigt de brief met de mededeling dat de economische consequenties van de versterkte samenwerking bij de FTT nog
uitgewerkt moeten worden. Zodra de analyse op het voorstel is afgerond,
zal staatssecretaris Weekers zijn visie met ons delen. Maar wanneer is die
visie er dan? Ik herhaal mijn verzoek om een brief en als die toezegging er
niet komt, dan moeten wij ons daar zo meteen in de procedurevergadering maar over buigen.
Ik zal niet veel zeggen over de bankenunie, omdat ik hoop dat wij
daarover in een apart overleg te spreken komen. Dat is een oproep aan
mijn collega’s.
Ik heb op een aantal vragen geen antwoord gekregen. Net als de heer
Koolmees vroeg ook ik naar het onderscheid voor Griekenland tussen wat
er aan henzelf ligt – wat is er niet nagekomen – en wat er aan de economische situatie ligt.
Ik heb evenmin antwoord gekregen op de vraag over de lijst van Grieken
met een Zwitserse bankrekening. De minister is daar vrij snel overheen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

28

gestapt. Ik hoor graag waarom daarmee niets gebeurd is en welke rol de
trojka hierin gespeeld heeft.
Ik heb verder vragen gesteld over de bad bank die voor Spanje wordt
gemaakt. Wat gebeurt er als de private sector niet bijdraagt? Gaan we
daaraan dan niet flink meebetalen? In relatie tot dat punt vraag ik de
minister om meer informatie te geven over bad bank SNS.
De heer Tony van Dijck (PVV): Voorzitter. Brussel kan volgende week blij
zijn met deze minister. Minister De Jager was ons al veel te eurofiel, maar
deze minister gaat daar nog eens een keer overheen. Hij zegt toe er
keihard, geharnast, in te zitten op het punt van de begroting, maar wij
weten allemaal dat hij door het gebrek aan een blokkerende meerderheid
met een lege portemonnee naar buiten zal komen. Stoere praat maar er
komt weinig van terecht.
Een ander punt is Griekenland. Ik denk dat wij nu al een algemeen overleg
voor Griekenland kunnen plannen voor volgende week. De minister zegt
dat maandag de trojka bijeenkomt. Volgende week vrijdag is Griekenland
failliet als er geen 31,5 miljard wordt overgemaakt. Ik neem dus aan dat er
in die tussentijd een AO of debat plaatsvindt. De minister zegt dat hij een
keer daden wil zien van Griekenland, geen mooie woorden. Wij horen
echter al tweeënhalf jaar alleen maar mooie woorden. Nu wordt in het
parlement besloten over een pakket, maar er is nog niets van terechtgekomen. Uiteindelijk laten wij ons elke keer door de Grieken met een kluitje
in het riet sturen.
De FTT is typisch een dossier waarvan alle deskundigen zeggen: doe het
niet, het is slecht voor Nederland en het is slecht voor de financiële sector.
Nederland heeft een relatief grote financiële sector. Bovendien is het
slecht voor de werkgelegenheid. Toch wil deze minister volgende week als
cadeautje zeggen dat hij in de cockpit gaat zitten. De PVV vindt dat hij juist
moet wegblijven uit de cockpit, want anders wordt hij daarin meegetrokken en staat hij voordat hij het weet tot aan zijn middel in het
FTT-moeras. En daar wil je niet in terechtkomen.
Ik zal nu geen VAO aanvragen, want dat kan volgende week nog na het
debat over de trojka. Dat heeft geen haast. Ik vraag deze minister alleen
om de effecten van de FTT eens goed te laten doorrekenen inclusief alle
conditionaliteiten. FTT is meer dan alleen pensioenfondsen. Handelshuizen zeggen nu al dat zij uit Nederland zullen vertrekken. Kredietverleners, banken, iedereen komt in de problemen. Zonder informatie en
zonder kennis van de effecten wil deze minister in de cockpit plaatsnemen. Ik zeg tegen hem: bezint eer ge begint.
De heer Klaver (GroenLinks): Voorzitter. Ook ik dank de minister voor zijn
uitstekende optreden in zijn eerste AO en voor de heldere beantwoording
van de vragen. Ik vond de vergelijking met Opstelten, die collega
Koolmees trok, interessant. Mijn fractie zegt vaak tegen minister Opstelten
dat hij weliswaar hard on crime is, maar beter smart on crime kan zijn. Ik
zeg tegen deze minister dat hij niet hard on Greece maar smart on Greece
moet zijn. Het gaat niet om een harde opstelling, maar om slimme
maatregelen om uit de problemen te komen. Voordat wordt besloten tot
het doorrollen of het verder afschrijven van de schulden moeten er
betekenisvolle stappen door Griekenland worden gezet. Natuurlijk ligt de
bal bij Griekenland, maar dat neemt niet weg dat er een grote verantwoordelijkheid ligt bij de andere Europese landen en zeker bij Nederland, als
koploper.
Ik heb een vraag gesteld over de klimaatfinanciering. Misschien is die wel
beantwoord, maar heb ik dat antwoord gemist.
Ik ben blij dat de lijn van de minister bij de spaartegoeden nog steeds
hetzelfde is en dat de motie dus wordt uitgevoerd. Het bankentoezicht
wordt opgetuigd, waaraan Oostenrijk en Luxemburg ook meedoen. Komt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

29

de informatie van de banken daar dan niet vanzelf beschikbaar? Hoe is
dan de relatie tot het bankgeheim?
Toen we het over de begrotingen hadden, deelde de PvdA-woordvoerder
nog een sneertje, een katje uit in de richting van de fracties van D66 en
GroenLinks. Het is heel erg belangrijk om in Europa voortdurend in
gesprek en in onderhandeling te blijven. We moeten niet de hele tijd
inzetten op een «nee». De minister geef ik mee: beoordeel de begroting
van Europa altijd in het licht van de taken en verantwoordelijkheden die
ertegenover staan en in relatie tot het Europese bbp en vergelijk deze niet
met de Nederlandse begroting.
De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Klaver. Het antwoord op uw
klimaatvraag heeft de minister gegeven. Als neutrale voorzitter ben ik
daar getuige van, dus u kunt dit in het verslag nalezen. Ik heb begrepen
dat de minister direct kan antwoorden op de vragen uit de tweede termijn,
dus het woord is aan hem.
Minister Dijsselbloem: Voorzitter. Verschillende woordvoerders hebben
gevraagd – daarop ben ik ten onrechte niet ingegaan – of het voor het
oordeel over Griekenland nog uitmaakt of het land zich niet aan de
afspraken heeft gehouden, of dat het zich er wel aan heeft gehouden maar
te maken heeft gehad met economische tegenwind en tegenslagen. Ja,
dat maakt uit voor de Nederlandse positie. Om te bepalen of een van
beide scenario’s aan de hand is, heb ik het oordeel van de trojka nodig.
Het spijt mij als ik woordvoerders teleurstel, maar ik wacht de rapporten
over Griekenland en Cyprus af. Hopelijk komen die er rond dit weekend.
Wij zullen de Kamer daarover dan zo snel mogelijk informeren. Zoals
gezegd, er vindt geen besluitvorming plaats dan nadat wij elkaar opnieuw,
waarschijnlijk volgende week, hebben gesproken. Het maakt dus absoluut
uit. Ik probeerde net het zinnetje in het regeerakkoord te zoeken dat voor
mij hiervoor een kapstok biedt, maar ik kon het zo snel niet vinden. Het
gaat om bewoordingen als «een aantoonbare inspanning» van lidstaten in
problemen. Die moet er dus wel zijn. Op onderdelen is die in ieder geval
tot op heden echt onvoldoende, waarbij ik abstraheer van waarmee de
trojka nog komt. De heer Klaver zegt dat ik niet «hard» maar «smart» met
Griekenland moet omgaan. Op onderdelen was het beleid allang smart,
terwijl het misschien harder had gemoeten. Zo kijk ik ertegen aan,
terugkijkend op de afgelopen paar jaar. We wachten het oordeel van de
trojka af. Dan zullen we zien waar we staan en kijken we verder.
De heer Klaver vroeg over de spaartegoeden: met het bankentoezicht
kunnen we toch in de boeken van de banken in Oostenrijk kijken? Dat is
natuurlijk geen toezicht op rekeningniveau. Bij de spaartegoedenrichtlijn
gaat het echt om het uitwisselen van gegevens over individuele
rekeningen. Dit betreft de uitwisseling van een heel ander type informatie.
Deze informatie is niet een-op-een te vergelijken.
De heer Van Hijum heeft mij gevraagd om toe te zeggen dat ik het
verhuiscircus aan de orde zal stellen. Ik zeg hem toe dat ik dit zal noemen
in het debat. Het zal zeker aan de orde komen, en dan in hardere zin, bij
het MFK. Dit vergt een verdragswijziging. Nu gaat het om een aanpassing
van de lopende begroting van 2012 en de begroting voor 2013. Ik zal dit
punt noemen, in die zin dat ik erop zal wijzen dat er nog wat zeer voor de
hand liggende besparingsopties zijn, die bovendien bij het brede publiek
in Europa zeer zullen worden gewaardeerd. Ik zal de heer Van Hijum niet
als bron noemen, maar ik zal zijn woorden hierover wel overnemen. Ik
ben het ook zeer met hem eens.
De heer Van Hijum heeft gevraagd om bij de herkapitalisatie van banken
de terughoudende Duitse lijn aan te houden. Wij zitten daar als Nederland
traditioneel altijd dichtbij, dus ik denk niet dat hij zich daarover zorgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

30

hoeft te maken. Wij willen dat het allemaal zeer geconditioneerd, stap
voor stap en in de juiste volgorde gebeurt. Pas daarna komt het ESM aan
bod.
De heer Koolmees heeft gevraagd naar de rol van de Eurocommissaris. Ik
heb al aangegeven waar voor ons de grens ligt bij het ingrijpen op
structurele onevenwichtigheden in economieën. Dat is de lijn. De
voorstellen van de Commissie over de bevoegdheden op het budget, op
de begroting wachten wij af, maar wij denken dat er wat dat betreft zeker
ruimte is voor verdere versterking. Dat is ook nodig. Wij zullen deze
voorstellen in de definitieve brief van Van Rompuy tegemoet kunnen zien.
De heer Merkies heeft zich uitgesproken voor de FTT. Ik heb dat
genoteerd. Een belangrijke voorwaarde voor hem is dat het geld terug
moet naar Nederland en dat het geen Europese belasting moet worden.
Daarover zijn wij het eens. Hij heeft ook verwezen naar de brief ter zake en
gemeld dat daar nog een toezegging in staat. Ik wil de werkverhouding
met de commissie en de Kamer zo invullen dat, als Kamer of commissie
graag een nadere uitwerking ziet, wij dat gewoon doen, zeker als er al een
toezegging ligt. Wij doen dat ook zo snel en zo inhoudelijk mogelijk, maar
met een scherp oog op onze onderhandelingspositie. Ik hoop dat men
daar zo nu en dan begrip voor zal hebben. Deels gaat het wat dat betreft
ook om onderhandelingen om de Nederlandse positie zo goed mogelijk in
dit spel te brengen. Dat in de gaten houdend, ga ik Kamer en commissie
zo snel en zo goed mogelijk informeren over hoe wij met de FTT verder
gaan.
Dan de vraag over de bad bank en Spanje. Die Spaanse bad bank zal
slechte leningen tegen een grote haircut overnemen. Banken die steun
ontvangen, moeten daaraan verplicht meedoen. Door de scherpe prijs
komt een deel van de verliezen bij de private beleggers in Spaanse
banken te liggen. Tegelijkertijd maakt dat deelname van private partijen in
de bad bank aantrekkelijk. Als de plannen voor herstructurering en
herkapitalisatie zijn opgesteld en goedgekeurd, dan zijn de definitieve
bedragen voor publieke steun exact bekend. Daar wordt nu aan gewerkt.
Daaraan gekoppeld, is er een vraag over een Nederlandse bank gesteld,
maar daarvan kan ik alleen maar zeggen dat ik geen uitspraken doe over
individuele instellingen. Dat is een vaste lijn van de minister van
Financiën, van mijn voorganger en van mij. Wanneer zaken aan de orde
zijn, dan wordt de Kamer daarover geïnformeerd.
De voorzitter: Dank. Ik constateer dat er geen nabranders zijn.
Ik heb nog een aantal kleine zaken genoteerd. Er zal een nadere uitwerking
volgen van de financial transaction tax in een brief naar de Eerste Kamer,
maar die gaat op een gegeven moment ook naar de Tweede Kamer. Voor
de twopack geldt eigenlijk hetzelfde. Dat zijn de twee belangrijkste
toezeggingen van de minister. Ik zie dat de minister nog wil reageren.
Minister Dijsselbloem: Er gaat een brief naar de Eerste Kamer over haar
positie bij het vaststellen van de begroting voor 1 januari en hoe wij
daarmee om zullen gaan. Ik heb daarvan gezegd dat ik ervoor zal zorgen
dat die brief ook naar de Tweede Kamer gaat. Dan kan zij ook meekijken.
Daarnaast heb ik toegezegd dat wij zo snel mogelijk in een aparte brief
terugkomen op inhoud en proces met betrekking tot de FTT.
De voorzitter: Dank. Een heldere toevoeging. Ik dank een ieder voor zijn
of haar inbreng en aanwezigheid.
Sluiting 17.00 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-07, nr. 959

31