10
Ouderenmishandeling
Aan de orde is het debat over ouderenmishandeling.
De voorzitter:
Dit debat zou aanvankelijk ook gaan over de problematiek
rond ondervoede ouderen, maar dat onderwerp laten we
vandaag achterwege. Het zal in een volgend overleg besproken worden.

Mevrouw Agema (PVV):
Voorzitter. Sinds september vorig jaar staat dit debat op
de agenda. In de tussentijd is er veel gebeurd. Van gedoog- en regeerakkoord gingen we via bijna-Catshuisakkoord, via Kunduzakkoord of Lenteakkoord of vijfpartijenakkoord naar begrotingsakkoord. Nooit eerder waren de
verschillen tussen partijen zo duidelijk, terwijl er tegelijkertijd zo veel kleurige samenwerkingsverbanden zijn ontstaan. Toch zijn er onderwerpen in dit huis waarbij we niet
zo ver van elkaar afstaan. Ouderenmishandeling is daar
een voorbeeld van. Iedereen wil er iets tegen doen. Hier
kunnen we regenboogcoalities maken. Vandaag kunnen
we zaken doen.
Ik wil de staatssecretaris complimenteren met haar
voortvarende aanpak en de vele gesprekken die zij voerde. Het is goed dat morgen tijdens de internationale dag
tegen ouderenmishandeling het startsein voor de voorlichtingscampagne wordt gegeven. Het was niet moeilijk
om een begin tegen ouderenmishandeling te maken in
het gedoogakkoord met de verklaring omtrent het gedrag,
de richtlijn en de meldplicht. Het zou eeuwig zonde zijn
als deze punten nu in de kast belanden omdat de voorstellen voor de wet cliëntrechten zorg en de beginselenwet niet behandeld worden. Kunnen we nog iets doen?
Onze ouderen verdienen respect en goede zorg, goede
zorg die gegeven wordt door naasten en betrokken zorgverleners. De meesten zijn ontzettend lief en ik heb veel
respect en bewondering voor hen. Het valt ook vaak niet
mee. Onderbezetting kan onbedoeld leiden tot verwaarlozing of ondervoeding. Van een slechte intentie is dan
geen sprake, wel van een situatie die niet zou moeten bestaan. Er zijn daarnaast ook mensen die verkeerde dingen
doen. Daar moeten we de ogen niet voor sluiten. Er zijn
helaas medewerkers die de spaarcentjes uit kastjes pikken en er zijn kinderen die hun ouders financieel uitbuiten.
Dan is er nog een derde categorie, namelijk die van
gewetenloze misdadigers die het op oude mensen hebben voorzien. Een rechercheur uit Amsterdam spreekt
zelfs over "rooftochten" waarbij zakken vol goud zijn aangetroffen. Er is een stijgende trend zichtbaar in overvallen op ouderen. Hoogbejaarden worden slachtoffer van
doelbewuste babbeltrucs waarbij daders zelfs gestolen
thuiszorgkleding dragen. Oudere slachtoffers zijn meestal
tussen de 70 en 79 jaar en meestal vrouw: overduidelijk
de fysiek zwakkere partij. Daarom worden ze uitgekozen.
Echt, lager kun je niet zakken. Daders van deze laffe daden verdienen daarom veel hogere straffen. De dader die
een hoogbejaarde dame van haar rollator duwt, waardoor
zij een heup breekt, krijgt een taakstraf. Iemand die in een
verzorgingshuis werkt en een bewoner met een voorwerp

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

slaat waardoor diegene zijn of haar hand breekt, krijgt een
taakstraf. Dit verzin ik niet. Dit blijkt uit de Polaris-richtlijn. Daarom wil ik een drie keer hogere straf; een strafvermeerdering met 200%. Dat wil ik voorstellen naar analogie van de recente strafvermeerdering voor geweld tegen
hulpverleners en de initiatiefwet voor een nieuwe voetbalwet van PvdA, CDA en PVV. De dader kan dan een gevangenisstraf in plaats van een taakstraf krijgen. Bovendien willen we dat zorgmedewerkers die veroordeeld zijn
voor ouderenmishandeling worden opgenomen in een
landelijk registratiesysteem en zorginstellingen moeten
een vergewisplicht krijgen. Het ontbreken van zo'n lijst
leidt zelfs tot frustraties bij politiekorpsen. Ook de eerdergenoemde rechercheurs zien foute medewerkers van de
ene naar de andere instelling hoppen waar ze vrolijk doorgaan met het verzamelen van allerhande kostbaarheden
en dierbare spullen. Kan de staatssecretaris dit toezeggen?
Wij zijn blij met de beschikbaar gestelde miljoenen
voor de crisisopvang van ouderen als de situatie thuis
onhoudbaar is. Het instellen van een tijdelijk huisverbod voor de dader kan soms ook goed zijn, maar dat dit
verblijf, vaak in een hotel, door de belastingbetaler betaald wordt, is werkelijk onbegrijpelijk. Erger nog, als een
slachtoffer in het ziekenhuis belandt, kost hem dat straks
door het Kunduzakkoord € 7,50 per ligdag, terwijl de dader
kosteloos ergens in een bubbelbad in een hotel ligt. Dat is
de omgekeerde wereld. Deelt de staatssecretaris de mening dat daders de kosten voor een huisverbod zelf moeten betalen?
Bij het Meldpunt Ouderenmishandeling in de zorg van
de IGZ komen veel meldingen binnen, maar nog steeds
is er angst om te melden vanwege de afhankelijkheidsrelatie. Wanneer het slachtoffer uit angst geen aangifte wil doen, zou net als bij geweld in huiselijke kring de
ambtshalve vervolging als uitgangspunt moeten gelden.
Deelt de staatssecretaris deze mening? De staatssecretaris merkt in haar brief op dat het zwartboek met misstanden in de zorg, dat Abvakabo heeft samengesteld,
niet over ouderenmishandeling gaat. Ik begrijp die eerste reactie, maar vaak ontstaat ouderenmishandeling onbedoeld, door onderbezetting, hoge werkdruk en achterstand in scholing. Ik citeer uit het zwartboek: "Door krappe
personeelsplanning worden bewoners niet getoiletteerd
en lopen ze de hele dag in hetzelfde incontinentiemateriaal totdat ze naar bed gaan, ongeacht of ze naar urine of
ontlasting ruiken. Soms loopt het via de broekspijpen in
de schoenen." Is de staatssecretaris nog steeds van mening dat dit zwartboek niet aansluit bij het onderwerp dat
wij vandaag behandelen?
Tot slot. Ik kijk uit naar de voorstellen van vandaag en
hoop dat wij met een waaier aan doeltreffende maatregelen de landelijk oplopende trend van ouderenmishandeling kunnen doorbreken. De zilveren tsunami is in volle gang. Laten wij het beste doen wat wij kunnen. Laten
wij de professionals de gereedschappen geven die ze nodig hebben. Laten wij onze hoogbejaarden de mooist gekleurde en vooral de meest veilige herfst van hun leven
bieden.

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Voorzitter. Het is een goede zaak dat er een actieplan tegen ouderenmishandeling ligt. Dat is vooral te danken
aan de staatssecretaris, want zij heeft het onderwerp uit

14 juni 2012
TK 96

96-10-45

Voortman
de taboesfeer gehaald en ervoor gezorgd dat dit plan er
ligt. Mijn complimenten daarvoor. GroenLinks wil dat de
aanpak van ouderenmishandeling nu voortvarend wordt
opgepakt. Het plan biedt daarvoor handvatten, maar mag
van ons wel concreter zijn. Zo zou per 1 januari 2012 een
voorlichtingscampagne van start gaan. Morgen wordt
daar uiteindelijk het startsein voor gegeven. Is alles nu
klaar? Staat er een opgeleid telefoonteam klaar? Weten
deze mensen naar wie zij kunnen doorverwijzen? Weet
de instantie waarnaar wordt doorverwezen, hoe het zit?
Wij willen immers niet dat mensen alsnog tussen wal en
schip vallen.
Dit thema moet niet alleen vóór ouderen worden opgepakt, maar nadrukkelijk ook mét ouderen. Daarom wil
GroenLinks weten hoe de expertise van ouderenbonden
wordt benut. Zij hebben immers vrijwillige ouderenadviseurs die meteen kunnen worden ingezet. GroenLinks
vindt dat vooral van deze mensen gebruik moet worden
gemaakt. Is het kabinet bereid om een deel van de middelen in te zetten om ouderenadviseurs van de ouderenbonden op te leiden? Alleen een e-healthmodule lijkt ons
te weinig. Aan welk bedrag voor opleiding van vrijwillige
ouderenadviseurs denkt het kabinet?
Wanneer wij het over ouderenmishandeling hebben,
moeten wij oppassen dat wij niet meteen in de stuip van
strenge straffen schieten. Dat levert niet direct een oplossing van het probleem op. De situatie is helaas niet zwartwit, zoals mevrouw Agema zojuist al terecht stelde. Soms
kunnen onkunde en onmacht bij medewerkers leiden tot
situaties die aangemerkt kunnen worden als mishandeling. GroenLinks wil graag van de staatssecretaris horen
dat er ook aandacht is voor de ontwikkeling van vaardigheden van zorgpersoneel.
Tot slot heb ik nog één vraag. Hoe wil het kabinet voorkomen dat middelen die bedoeld zijn om ouderenmishandeling te bestrijden, met de decentralisatie weglekken
naar andere, eveneens belangrijke taken voor gemeenten?

hoe wij hiermee kunnen omgaan. Hoe zorgen wij ervoor
dat personeel goed is opgeleid? Hoe zorgen wij ervoor
dat mensen op de hoogte zijn van waar zij terecht kunnen
als zij mishandeld worden? Ik denk dat dat veel belangrijker is. Een wedstrijd tegen elkaar opbieden wie de strengste straf kan verzinnen, helpt de mensen om wie het gaat,
niet echt.
Mevrouw Agema (PVV):
Dat is precies wat ik zeg en wat ik voorstel. Het gaat mij
natuurlijk niet om mensen die onbedoeld in bepaalde situaties terechtkomen maar om mensen die veroordeeld
worden voor het mishandelen van een oudere. Het gaat
dan echt om ernstige zaken. Een oudere is een zwakkere
partij. Het stoort mij dat zij in de huidige systematiek wegkomen met een taakstraf. Ik vraag GroenLinks om hier
nog eens naar te kijken. Als wij een strafvermeerdering
van 200% toepassen, kom je in een andere categorie terecht en kan de rechter – wij zijn geen rechters – een gevangenisstraf geven.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Dan kom je op het bepalen van de strafmaat. Je kunt dan
ook vragen wanneer er sprake is van ouderenmishandeling. Heeft dat te maken met de vraag hoe oud het slachtoffer precies is of niet? Je komt dan dus in allerlei discussies waar je hier niet direct uit zult komen. Ik denk dat de
oplossing zit in het voorkomen van ouderenmishandeling.
En ja, wie moedwillig een oudere mishandelt, moet gestraft worden. Of een gevangenisstraf er echter toe leidt
dat ouderenmishandeling wordt teruggedrongen, waag ik
te betwijfelen.

Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik heb geen afstand van het voorbeeld genomen. Zoals
ik aangaf, ligt het niet zo zwart-wit. Wij moeten niet doen
alsof iedereen die zorg nodig heeft, moedwillig wordt
mishandeld door zorgmedewerkers. Dat is het punt dat
ik wilde maken. Verder denk ik niet dat de oplossing in
veel strenger straffen zit. Wij moeten veel beter bekijken

Mevrouw Wolbert (PvdA):
Voorzitter. De planning van dit debat is vast meer bepaald
door de hoeveelheid aangevraagde debatten dan door
iets anders, maar dit keer speelt het toeval een mooie rol.
Morgen is het namelijk de internationale dag van de oudermishandeling. Alleen al om die reden is het goed dat
wij hier staan.
De norm hoeven wij niet meer te stellen. Bedreigen,
mishandelen, verwaarlozen en bestelen: iedereen weet
dat het niet mag en dat het onmiddellijk moet stoppen
als het toch gebeurt. De slachtoffers zijn niet weerbaar en
de daders melden zich zelden, omdat zij zich schamen,
omdat zij zelf slachtoffer zijn van de situatie, omdat zij
zonder hulp geen uitweg weten, maar ook omdat zij willens en wetens en in het volle besef dat zij een enorme
grens overschrijden toch hun gang gaan. Daarom kan er
niet genoeg worden gesproken en nagedacht over de bestrijding van het veelkoppig monster dat mishandeling
en verwaarlozing heet. Het begint bij het signaleren en
vooral ook melden. Vorig jaar zijn er volgens het Landelijk Platform Bestrijding Ouderenmishandeling bijna 1000
meldingen gedaan. Dat is veel. De staatssecretaris spreekt
in haar brief van 22 mei van een veel lager aantal meldingen bij de IGZ. Hoe verklaart zij dat verschil? Is de staatssecretaris het eens met de Partij van de Arbeid dat onduidelijkheid over de cijfers de zaak niet ten goede komt?
Had de staatssecretaris deze onduidelijkheid niet kunnen
vermijden?
Bij de nieuwste cijfers springt erg in het oog dat een
derde van de ouderenmishandeling wordt toegeschreven
aan overbelasting van de mantelzorgers en aan ontspoor-

Tweede Kamer

14 juni 2012
TK 96

Mevrouw Agema (PVV):
Ik noemde zojuist het voorbeeld van een medewerker die
een oudere bewust op de hand slaat, waardoor de oudere een hand breekt. Vindt mevrouw Voortman het niet terecht daar bij een veroordeling door een strafvermeerdering een gevangenisstraf op volgt in plaats van een taakstraf?
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Dat is een justitiële discussie, een discussie over welke
straf waartoe dient. Ik denk dat wij die discussie met de
minister van Justitie moeten voeren.
Mevrouw Agema (PVV):
Mevrouw Voortman neemt hier zojuist afstand van, terwijl dit wel precies het voorstel is dat ik deed. Ik zou graag
weten wat de GroenLinks-fractie van de strafvermeerdering vindt. Wij hebben het daar vandaag niet voor het
eerst over.

Ouderenmishandeling

96-10-46

Wolbert
de zorg. Dat blijft een ontzettend trieste constatering. Hoe
paradoxaal ook, is dat tegelijkertijd het meest hoopgevende cijfer dat wij hebben. Aan overbelasting van bijvoorbeeld mantelzorgers kun je namelijk iets doen door de
respijtzorg beschikbaar en toegankelijk te houden, door
vrijwilligers te organiseren, door een outreachend gemeentelijk Wmo-beleid te voeren en door een aanpak die
signaleert en ondersteunt voordat het misgaat.
Er is natuurlijk behoefte aan handreikingen, toolkits,
signaleringsmethodieken en bewustwordingsstrategieën. De Partij van de Arbeid vindt het positief dat de staatssecretaris daarvoor middelen heeft uitgetrokken en dat
veel mensen daarmee inmiddels aan de slag zijn. Zoals
wij echter ook aan de samenleving de norm stellen dat
stelen, mishandeling en verwaarlozing niet mogen, wil
de Partij van de Arbeid dat de staatssecretaris aan de gemeenten dezelfde norm in spiegelbeeld stelt, namelijk:
beleid om ouderenmishandeling tegen te gaan, moet. Een
heel groot deel van de mishandeling van ouderen wordt
toegeschreven aan overbelasting, maar als je bijvoorbeeld op de site van Movisie kijkt, zie je allerlei handreikingen, folders en draaiboeken, maar geen van die toolkits en instrumenten is bedoeld voor het effectief tegengaan van mishandeling en verwaarlozing door overbelasting van mantelzorgers. De Partij van de Arbeid vraagt
zich af of het beschikbare ontwikkelbudget wel daar terechtkomt waar het effect het hoogst is. Hoe kan dat?
Hebben gemeenten op het terrein van het tegengaan van
ouderenmishandeling een blinde vlek? Denken zij dat het
verwijzen naar de steunpunten huiselijk geweld genoeg is
en dat het vandaaruit wel gaat rollen? Hoe kan het dat het
instrumentarium dat wordt ontwikkeld vooral instellingsinstrumentarium is?
Het beleid om te stimuleren en te ontwikkelen en daarvoor budget uit te trekken wordt effectiever als er ook een
stok ligt. Daarom wil de Partij van de Arbeid in de voortgangsrapportage Ouderen in veilige handen, die aan het
eind van dit jaar komt, graag een overzicht per gemeente
van de stand van zaken in het actief tegengaan van mishandeling. Dan bedoelen we niet dat wordt deelgenomen
aan het Meldpunt huiselijk geweld, maar een actief gericht opsporingsbeleid ten aanzien van overbelaste mantelzorgers en het actief aanbieden van ondersteuning en/
of respijtzorg. In Nederland hebben we bij het tegengaan
van mishandeling en misbruik te lang vrijblijvende beleidsinitiatieven gezien. Wij krijgen graag de toezegging
dat de staatssecretaris bij de voortgangsrapportage gemeentegewijs rapporteert of concreet uitvoering wordt
gegeven aan het voorkomen van mishandeling door te investeren in de opsporing en ondersteuning van overbelaste mantelzorgers.
De Partij van de Arbeid wil het hierbij laten, want het
tweede deel van mijn inbreng is vandaag geschrapt.

Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Voorzitter. Als je ouder bent dan 65 jaar is de kans dat je
mishandeld wordt 1 op 20. Dat zijn schokkende cijfers.
Het betekent dat iedereen een oudere kent die mishandeld wordt. Helaas zien en horen we veel te vaak schrijnende verhalen over weerloze ouderen die beroofd, mishandeld of uitgebuit worden. Dat is onmenselijk, onwenselijk en onacceptabel. In mei vorig jaar pleitte ik samen
met mevrouw Agema van de PVV voor maatregelen tegen ouderenmishandeling. Veel van deze maatregelen

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

zijn inmiddels opgepakt. We zijn dus op de goede weg.
Maar het is nog te vroeg om van een succes te kunnen
spreken. De staatssecretaris is aan de slag gegaan met de
opdracht die een breed draagvlak heeft in de Kamer en
die ook geworteld was in het regeer- en gedoogakkoord.
Campagnes met actieplannen, extra geld in het Gemeentefonds, werksessies met professionals en een meldpunt
ouderenmishandeling bij de IGZ. We willen de staatssecretaris daarmee complimenteren.
Maar papier is geduldig, het gaat om de praktijk. In de
laatste brief van de staatssecretaris lezen we een beetje
tussen de regels door dat het taboe op ouderenmishandeling nog lang niet geslecht is. Er is sprake van ondermelding, zegt de IGZ. Ook weten we uit onderzoek dat 90%
van de daders een familielid is, en slechts in 1% een beroepskracht. De inzet om mantelzorgers en gemeenten
te ondersteunen om mishandeling uit wanhoop of onwetendheid te voorkomen, is goed maar niet voldoende.
168 meldingen per jaar, maar uit andere berichten horen
we hogere aantallen. Over het topje van de ijsberg gesproken. Met alle goede instrumenten uit het actieplan
dreigt het gevaar dat alles op papier in kannen en kruiken lijkt. Wat merken onze grootouders, ooms en tantes hiervan? De VVD wil daarom dat er twee dingen geregeld worden: een meldplicht om de ondermelding tegen te gaan en zwaardere straffen om de maatschappelijke veroordeling kracht bij te zetten. De VVD wil een apart
artikel in het Wetboek van Strafrecht met betrekking tot
mishandeling van mensen in een afhankelijkheidsrelatie.
Bovendien willen we zwaardere straffen voor delicten in
afhankelijkheidsrelaties, zodat deze even zwaar gestraft
worden als geweld tegen medewerkers met een publieke
taak. Is de staatssecretaris bereid om aan de slag te gaan
met een apart wetsartikel? Om het probleem niet op de
lange baan te schuiven, hebben wij een voorstel om direct resultaat te bereiken. Is de staatssecretaris bereid om
met het Openbaar Ministerie afspraken te maken over de
strafeis? Om het verzoek van de VVD kracht bij te zetten,
wil ik een motie indienen.
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat een op de twintig ouderen te maken
krijgt met mishandeling of uitbuiting;
overwegende dat er een zware straf op het mishandelen
van mensen in een afhankelijkheidsrelatie moet staan;
overwegende dat het OM hierop invloed kan uitoefenen
door de hoogte van de strafeis;
verzoekt de regering om met het OM af te spreken …
De voorzitter:
Mag ik u even onderbreken? Dit is de eerste termijn.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Ik kan de motie naar aanleiding van de beantwoording
eventueel intrekken.
De voorzitter:
Het is gebruikelijk dat wij in de tweede termijn van een
debat moties indienen.

14 juni 2012
TK 96

96-10-47

Venrooy-van Ark
Mevrouw Leijten (SP):
Het mag toch wel?
De voorzitter:
Nee, alleen als u daar allemaal toestemming voor geeft.
Die toestemming moet van tevoren worden gevraagd. Als
mevrouw Venrooy dat niet heeft gedaan – volgens mij is
dat zo – doen wij dit gewoon in de tweede termijn.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Dan zal ik het mogelijk in de tweede termijn doen, nadat
ik het antwoord van de staatssecretaris heb gewogen.
De voorzitter:
Ja, heel goed.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Mijn excuus, voorzitter.
Wij vinden het buitengewoon urgent om op te houden
met de meldcode. In plaats daarvan moet een meldplicht
ingevoerd worden. De VVD vindt dat alle zorgprofessionals mishandeling moeten melden als zij vermoeden dat
dit in een professionele omgeving gebeurt, maar ook als
het thuis gebeurt. Als je een norm wilt stellen, moet je
een meldplicht invoeren. Alleen een meldcode is, zoals in
de praktijk helaas blijkt, nog te vrijblijvend. Ik krijg daarop
heel graag een reactie van de staatssecretaris. Mogelijk
dien ik hierover in de tweede termijn een motie in.
Het is goed dat er veel is gebeurd. Ouderen hebben dat
nodig. Nu wij dit boven de tafel hebben, moeten wij doorgaan, want onze ouderen verdienen dat.

AWBZ valt en wat niet; zaken die niet onder de AWBZ vallen, mogen niet doorgeschoven worden. Daar hebben wij
ook maatregelen voor genomen. Ik deel de conclusie van
mevrouw Leijten dus niet.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik zal een pleidooi houden voor actieve opsporing van
zorginstellingen die dit doen. Wij krijgen dagelijks meldingen van mensen die hun eigen incontinentiemateriaal of hun broodmaaltijd moeten betalen. Het zou goed
zijn als dit actief zou worden opgespoord. Ik hoop daarbij
van harte op de steun van de VVD, want het zou een beetje scheef zijn als er wordt gezegd dat het alleen gaat om
actieve opsporing van individuen die dit doen en niet om
actieve opsporing van instellingen die dit doen.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Ik begrijp dat de SP graag weer ergens een meldpunt
voor wil inrichten, maar volgens mij heeft de hele Kamer
dat meldpunt vorig jaar ingericht en wordt er op dat punt
actie ondernomen.

Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Volgens mij stuurt mevrouw Leijten nu aan op een heel
ander onderwerp, waarover wij in de Kamer ook al regelmatig hebben gedebatteerd. Daarbij stonden de SP en de
VVD aan dezelfde kant: er is afgesproken wat onder de

Mevrouw Dijkstra (D66):
Voorzitter. Jaarlijks worden naar schatting 200.000 ouderen misbruikt, uitgebuit of mishandeld. Het lijkt misschien
onvoorstelbaar, maar veel van deze daden worden gepleegd door de eigen partner, kinderen en vrienden, maar
ook door zorgmedewerkers. Dat zijn natuurlijk uitzonderingen. In het algemeen zijn het mensen die het beste
voorhebben met hun naasten, maar uit onmacht hun controle verliezen en vluchten in geweld. Bij de oplossingen
voor dit probleem wil D66 zich vooral richten op het voorkómen en sneller herkennen van mishandeling en op de
verlichting van de druk op mantelzorgers.
Ruim een jaar geleden presenteerde de staatssecretaris
haar actieplan Ouderen in veilige handen. Laten we vandaag een tussenbalans opmaken. Volgens de staatssecretaris wordt ouderenmishandeling nog steeds onvoldoende herkend. Het ontbreekt de familie en zorgmedewerkers
daarvoor aan kennis. Waar gaat het mis in het beleid van
de staatssecretaris, waarom is die kennis nog onvoldoende verspreid?
Ik heb nog een paar vragen. De staatssecretaris presenteert een voorlichtingscampagne. Hoe groot is het bereik van die campagne? Is deze alleen gericht op verpleging en thuiszorg, of gaat zij verder? De staatssecretaris
stuurt de gemeenten een handreiking, met mogelijkheden
voor crisisopvang en voor het instellen van een huisverbod bij ouderenmishandeling. Maken gemeenten hier inmiddels gebruik van? Ik wil ook aandacht vragen voor de
cultuur in organisaties. Het is heel belangrijk dat er een
centrale vertrouwenspersoon komt voor cliënten en hun
families, maar ook voor verpleegkundigen die willen melden. Ik zou daarvoor dan ook een pleidooi willen houden.
Een ander project in het plan is het voorkomen van financiële uitbuiting. De staatssecretaris zit daarvoor met de
woningcorporaties, gemeenten en de Rabobank om de
tafel. Het inzetten van banken is belangrijk om ouderen
voor te lichten over de gevaren van financiële profiteurs.
Ik vraag de staatssecretaris daarom of zij kan bekijken of
er ook met andere banken afspraken kunnen worden gemaakt over voorlichting hierover.
Het voorkómen van overbelasting bij mantelzorgers is
een belangrijk aandachtpunt bij de aanpak van ouderen-

Tweede Kamer

14 juni 2012
TK 96

Mevrouw Leijten (SP):
Dit debat gaat over mishandeling van ouderen. Die mishandeling kan lichamelijk, psychisch of geestelijk zijn,
maar ook financieel. Er zijn zorginstellingen die allerlei rekeningen doorschuiven naar bewoners. Dat is in het verleden door deze staatssecretaris weleens "financiële uitbuiting" genoemd. Ik vraag mij af of de VVD ook daarover
een oordeel heeft.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Volgens mij is in de AWBZ klip-en-klaar vastgelegd wat je
mag doorberekenen aan cliënten en wat onder de AWBZ
valt. Dat is wat ons betreft de grens. Verder is er natuurlijk
ook sprake van financiële uitbuiting door mensen in de
omgeving. Dat valt volgens de VVD-fractie onder de definitie van "geweld".
Mevrouw Leijten (SP):
O, als een zorginstelling zegt dat men alles moet betalen
en als daar geen melding van wordt gemaakt, is dat dus
geen financiële uitbuiting, maar als een buurvrouw of een
familielid dit doet is dat wél financiële uitbuiting. Dat is
een vreemde redenering van de VVD. Als de VVD ervan
uitgaat dat je voor bepaalde dingen in de ouderenzorg
geen rekening krijgt omdat daarvoor al is betaald, is de
VVD het dan met de SP eens dat je ook daar opsporing
op zou moeten zetten, evenals fikse boetes voor personen
die rekeningen doorschuiven naar bewoners?

Ouderenmishandeling

96-10-48

Dijkstra
mishandeling. De staatssecretaris is daarom bezig met
het opstellen van een plan en met het organiseren van expertmeetings. Dat is mooi en heel goed, maar is al iets bekend over wat dit oplevert? Zijn er al resultaten bekend
van deze ontmoetingen? Hoe ver is het plan van aanpak
gevorderd? Is er ook aandacht voor de inzet van casemanagers? Is er eigenlijk een nulmeting gedaan, zodat de effecten van dit plan van aanpak kunnen worden gemeten?
Het Meldpunt Ouderenmishandeling is nu opgegaan in
de IGZ. Ik zet mijn vraagtekens bij de effectiviteit van het
meldpunt. In het eerste halfjaar zijn er 168 meldingen binnengekomen. Mij lijkt dat erg weinig, maar ook de IGZ zelf
vermoedt ondermelding. Vandaag blijkt dat vermoeden
te worden bevestigd in het rapport van het Landelijk Platform Bestrijding Ouderenmishandeling, dat het heeft over
bijna 1000 meldingen. Mij valt ook op dat maar 20% van
de meldingen is onderzocht in het kader van ouderenmishandeling. Ik vraag de staatssecretaris waarom dit percentage zo laag is. Tot slot: de aangiftebereidheid en registratie moeten worden verbeterd. Graag een reactie van
de staatssecretaris.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. De SP vindt het heel goed dat er aandacht is
voor de mishandeling van ouderen. Die is er in vele facetten, die de woordvoerders hiervoor al hebben benoemd:
mensen die thuis wonen en door overbelaste mantelzorgers wellicht iets te stevig worden aangepakt; ouderen
die financieel worden uitgebuit door bekenden, maar ook
door familieleden; ouderen die psychisch onder druk worden gezet om niet te klagen over dingen. Het is goed dat
er meldpunten zijn, het is goed dat dit wordt bijgehouden,
maar ik ben het eens met een eerdere woordvoerder, die
zei dat het niet helder is hoe het precies zit met die meldingen. MOVISIE geeft vandaag aan dat het vorig jaar om
bijna 1000 meldingen ging. Ook de inspectie heeft cijfers.
Het zou goed zijn als we hierover wat meer helderheid
kregen. Zo ben ik ook erg benieuwd naar het aantal aangiftes bij politie over ouderenmishandeling. We kennen
schokkende voorbeelden van ouderen die echt mishandeld zijn, bijvoorbeeld door mensen die aan de deur kwamen. Dit soort voorbeelden komt in het nieuws, maar hoe
vaak wordt er eigenlijk aangifte gedaan en hoe vaak gaat
men vervolgens over tot opsporing? Het zou heel goed
zijn om dat te weten. Zijn er lacunes bij het Openbaar Ministerie? Hoe zit het met de kennis van de politie over het
horen van mensen die iets hebben meegemaakt, maar
dat niet meer zo goed kunnen navertellen? Wij hebben
eerder gesproken over seksueel misbruik van mensen
met een verstandelijke beperking. Dat is ook heel moeilijk,
maar in beide voorbeelden is het heel erg belangrijk dat
het bewijs zo snel mogelijk wordt verzameld en veiliggesteld. Is de staatssecretaris bereid om toe te zeggen dat zij
hierover in gesprek gaat met de minister van Justitie?
De staatssecretaris is met prima plannen gekomen,
maar desondanks zijn er nog een hoop witte vlekken. Verder zou de staatssecretaris af en toe wat meer moeten
doorzetten. Zo is het schokkend dat gemeenten zo weinig doen. Mevrouw Wolbert van de PvdA zei het terecht:
wij kunnen gemeenten een verzoek doen of een handleiding sturen, maar doen ze daar dan ook wat mee? Ik denk
daarom dat wij met gemeenten moeten afspreken dat ze
voor 1 januari 2013 beleid formuleren. Hoe gaan wij om

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

met mishandeling en dreigende mishandeling van ouderen?
Een mooi effect van zo'n plan is ook dat het gemeenten
dwingt om oog te hebben voor hun mantelzorgbeleid. Het
is namelijk schokkend om te horen dat mishandeling vaak
niet opzettelijk is, maar een gevolg van overbelasting van
de mantelzorger, de partner of de kinderen. Het zou heel
goed zijn als gemeenten daarvoor beleid ontwikkelen. Wij
moeten ze dat niet vragen, want dat is te vrijblijvend. Wij
moeten gewoon met de gemeenten afspreken dat 1 januari duidelijk moet zijn wat ze doen. Een telefoonnummer of een meldpunt openen is prachtig, maar als er niets
achter zit, geven wij het verkeerde signaal. We zeggen
dan wel dat wij mensen serieus nemen, maar doen dat in
wezen niet omdat we geen vervolg aan klachten kunnen
geven.
Ik mis ook een aantal zaken. Zo mis ik een analyse die
mij duidelijk maakt waarom medewerkers of semimedewerkers van de thuiszorg steeds vaker in het nieuws komen, omdat ze zich schuldig hebben gemaakt aan beroving of mishandeling. Ik heb oud-staatssecretaris Bussemaker hierover ook al vragen gesteld. Door de liberalisering van de thuiszorg krijgen ouderen steeds vaker met
wisselende zorgverleners te maken. Ouderen zien geen
bekende gezichten meer en weten bovendien niet wie er
zal komen. Is dat niet een van de oorzaken van de problemen die wij vandaag bespreken? Wordt het daders daardoor niet veel te makkelijk gemaakt? Moeten wij dat niet
erkennen en voortaan van de thuiszorg eisen dat ouderen met één verzorgende of hoogstens een paar bekende
mensen te maken hebben? Daardoor kunnen wij voorkomen dat daders het in de toekomst nog steeds zo makkelijk hebben.
De staatssecretaris gaat ook in op de instellingszorg.
Dat is echter zo'n onderwerp waarbij ik het een en ander mis. Mevrouw Agema stelde terecht dat slechte zorg
kan leiden tot verwaarlozing. En dat is natuurlijk ook een
vorm van mishandeling. Als een instelling tegen ouderen zegt dat men zal zorgen voor een goede oude dag,
dan moeten wij optreden als die mensen niet krijgen waar
ze recht op hebben. Ik vraag de staatssecretaris daarom
om nog eens goed te kijken naar het zwartboek van de
FNV. Waarom gaat zij hierover niet rond de tafel zitten
met de zorgbestuurders? Nog belangrijker is echter dat
de staatssecretaris optreedt tegen notoire zorgbestuurders die niets doen. Ongekwalificeerd personeel inzetten
is verwaarlozing van de organisatie en daarmee verwaarlozing van je kerntaak om goede zorg te verlenen. Hieraan
zullen wij echt meer aandacht moeten gaan besteden.
Het is schokkend dat wij in een land leven waar wij een
film over mijnheer Diekstra nodig hebben om te weten
wat er allemaal gebeurt. Ik noem overigens zijn naam alleen maar omdat dan iedereen weet over welke film ik het
heb. Wij weten dat er in verpleeghuizen veel gepikt wordt.
Betekent dat dat iedere medewerker een dief is? Nee,
natuurlijk niet. Maar hoe vaak wordt er aangifte gedaan
door zorginstellingen? Ik wil dat wel weten. Wij moeten
echt een lijn trekken om iedereen duidelijk te maken dat je
zoiets niet doet. De gelegenheid maakt de dief en daarom
moeten wij onderbezetting voorkomen. Als iemand alleen
op een afdeling staat, kan de verleiding blijkbaar wel eens
te groot worden.
Mensen in zorginstellingen kunnen vaak niet meer hun
geld beheren en krijgen daarom een curator of een bewindvoerder toegewezen. Vaak doen de zorginstellingen
dat. Klopt dat wel? Is de staatssecretaris bereid om het

14 juni 2012
TK 96

96-10-49

Leijten
beleid in te kaart brengen voor mensen die een curator
nodig hebben omdat ze niet langer zelf hun financiën kunnen beheren. Volgens mij moeten wij hier eens echt ons
licht over laten schijnen.
Ik vraag de staatssecretaris verder om uitgebreid onderzoek te doen naar het toedienen van kalmerende middelen als haldol in verpleeg- en verzorgingshuizen. Ik heb
hierom eerder gevraagd, in het debat over dwang- en
drangmaatregelen, maar daarop is de staatssecretaris
toen niet ingegaan. Ik vind dat ook een vorm van verwaarlozing. Ik vind het verwaarlozing als mensen kalmerende
middelen toegediend krijgen omdat er sprake is van onderbezetting. Ik verzin het niet, ik krijg hierover gewoon
klachten binnen.
Ik kan nog heel lang doorgaan, maar ik maak als laatste een opmerking over wat er nog meer kan gebeuren.
Ik vind het goed dat er aandacht voor is en dat het taboe
eraf gaat, maar ik maak mij ook zorgen over de toon die
wij op dit moment aanslaan in heel veel debatten. Het lijkt
net alsof de oudere generatie te veel is voor deze samenleving. Ik zou het heel erg vinden als dat de toon is van de
komende tijd.

Mevrouw Uitslag (CDA):
Voorzitter. Wij spreken vandaag over ouderenmishandeling. Dat is een heel schrijnend onderwerp en het is
daarom goed dat het op de agenda staat. Namens de
CDA-fractie geef ik complimenten aan de staatssecretaris die dit punt bespreekbaar maakt en op de agenda plaatst. Meestal wordt het slachtoffer mishandeld
door een familie- of gezinslid, soms door een beroepskracht. Vaak is de mishandeling het gevolg van overbelasting van de mantelzorger – ontspoorde zorg – maar
opzettelijke mishandeling komt helaas ook voor. Eén
op de twintig ouderen boven de 65 jaar wordt herhaaldelijk mishandeld, zo wordt gemeld op de website van
MOVISIE. Ouderenmishandeling kent vele gezichten en
in elke vorm is wat er gebeurt verschrikkelijk. Mijn fractie voelt zich soms wel eens onmachtig als zij geluiden
hierover hoort. Het zal je vader, je moeder, je opa of je
oma maar zijn die in deze meer dan schrijnende situatie
terecht komt. Dit kan en mag niet, maar toch gebeurt het.
De vraag is dan ook hoe wij dit aanpakken.
Ouderenmishandeling komt vaak voor in de thuissituatie. Preventie van overbelasting van mantelzorgers en
het aanpakken en opsporen van overbelaste mantelzorgers is dus van groot belang. Hierbij spelen de gemeenten een grote rol, net als het steunpunt huiselijk geweld
en het steunpunt mantelzorg. De staatssecretaris geeft
aan dat deze steunpunten versterkt dienen te worden. De
vraag blijft dan wel hoe die moeten worden opgespoord.
Het versterken van een steunpunt levert immers niet automatisch meer meldingen op. Hoe gaan wij ook op dit
punt van onmacht naar kracht? Hoe kunnen wij de respijtzorg versterken zodat deze een signaalfunctie krijgt bij ouderenmishandeling? Wat kunnen de ouderenbonden in
de gemeenten zelf doen? Ik geloof dat mijn collega van
GroenLinks daarover ook een opmerking maakte. Ik hoor
hierop graag een reactie van de staatssecretaris.
Sociaal isolement is een belangrijke risicofactor voor
financiële uitbuiting. De staatssecretaris gaat hiermee aan
het werk in het overleg met de VNG en de centrumgemeenten. De staatssecretaris wil eenzaamheid bestrijden,
maar eenzaamheid is ook volgens het CDA de uitdaging

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

van deze eeuw. Kan de staatssecretaris aangeven hoe zij
een en ander voor zich ziet? Hoe wil zij die eenzaamheid
gaan bestrijden? Heeft zij een concreet aanvalsplan voor
ogen?
Gemeenten voeren de regie in het opzetten, inrichten
en uitbouwen van beleid ter preventie en bestrijding van
huiselijk geweld. Gemeenten hebben dan ook de taak om
een effectieve aanpak van ouderenmishandeling mogelijk te maken. Zij kunnen bijvoorbeeld informatie verstrekken, afspraken maken met organisaties, afstemming bevorderen, partijen bijeenbrengen en samenwerkingsovereenkomsten sluiten. Het Landelijke Platform Bestrijding
Ouderenmishandeling heeft good practices, onder andere uit Twente en Rotterdam, omgezet in kaarten. De vraag
is op welke wijze de staatssecretaris de gemeenten kan
aansporen om deze prestatievelden ook voor kwetsbare
ouderen in te zetten. Met andere woorden: ook bij de gemeenten moet het taboe eraf.
Er wordt gesproken over ondermelding. Op de website van MOVISIE over het tegengaan van ouderenmishandeling staat dat de cijfers over de afgelopen jaren slechts
het topje van de ijsberg vormen omdat slechts een deel
van het gehele netwerk van meldpunten en consultatienetwerken in Nederland gegevens aanlevert voor het landelijk overzicht. Waarom worden de gegevens niet aan elkaar gekoppeld? Wat kan de staatssecretaris doen aan die
ondermelding? Klopt het dat de IGZ zich niet bemoeit met
meldingen in de thuiszorgsituatie maar alleen in verzorgings- en verpleeghuizen? Hoe zit het dan met de thuiszorgmedewerkers? Waar melden zij? Graag een reactie.
Tot slot, de CDA-fractie heeft in de schriftelijke ronde
vragen gesteld over de relatie tussen ouderenmishandeling en opleidingsniveau. De staatssecretaris gaf aan dat
het Nationaal Ouderenfonds heeft geconstateerd dat er
veel verschillende opleidingsniveaus in verpleeg- en verzorgingshuizen aanwezig zijn maar dat er geen uitspraken kunnen worden gedaan over de relatie tussen ouderenmishandeling en opleidingsniveau. De staatssecretaris
gaf aan dat in de opleiding aandacht wordt gegeven aan
professionalisering maar is het niet zo dat gewaarwording
en besef iets anders is dan een opleidingsniveau en professionalisering en dat juist aan besef en gewaarwording
in opleidingen en cursussen concreet aandacht moet worden geschonken? Wij pleiten daarvoor. Graag een reactie.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Mevrouw Uitslag heeft het terecht ook over de ondermelding. Dat hebben wij ook gezien en dat baart ons zorgen.
Betekent dit dat het CDA ook vindt dat er een meldplicht
moet komen voor de professionals?
Mevrouw Uitslag (CDA):
De inkt onder de meldcode is net droog. Ik vind de meldcode een heel mooi instrument omdat die ook een stappenlijst kent waarbij meteen actie wordt ondernomen,
dus de code is iets wat de kwestie bespreekbaar maakt
daar waar het probleem is ontstaan. De meldplicht maakt
dat mensen verplicht zijn te melden en dat zij ook straf
kunnen krijgen als zij dat niet doen. Ik zou zeggen: laten
wij zorgen dat die meldcode goed wordt uitgevoerd. Mensen in de praktijk geven zelf aan dat zij daarmee willen
werken, juist omdat dit meteen overgaat tot actie en het
ook bij de kwestie blijft. Van een meldplicht voorzie ik dat
die ertoe zou kunnen leiden dat mensen met een vinger
gaan wijzen, terwijl die niet concreet iets doet aan het
probleem. Ik vind dit wel een heel lastige kwestie.

14 juni 2012
TK 96

96-10-50

Uitslag
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Dit is eigenlijk een debat over waarden en normen dat
voor het CDA heel herkenbaar zou moeten zijn. De waarde dat je mishandeling wilt tegengaan en de norm daarbij dat je zegt: in deze situatie hoef je je dus ook niet druk
te maken als professional of je wel of niet in conflict komt
met iemand en of je de relatie met diegene op het spel
zet. Je kunt namelijk gewoon zeggen: sorry, maar ik moet
dit melden. Ik zie die blauwe plekken, dus ik moet daar
melding van maken, dan weet u dat. Je geeft de professional daarmee ook de rugdekking om ingeval van twijfel
daarmee aan de slag te gaan. Zou dat voor de CDA-fractie
toch niet ook een perspectief zijn om naartoe te werken?
Mevrouw Uitslag (CDA):
Laat het duidelijk zijn dat het CDA vindt dat er effectief
moet worden opgetreden. Dat is het belangrijkste. Als er
blauwe plekken worden gesignaleerd vinden wij dat er
meteen actie moet worden ondernomen. Hoe komt dat?
Heeft iemand een gevoelige huid of is iemand daadwerkelijk mishandeld? Wat wij belangrijk vinden is dat ook
collega's onderling scherp zijn en elkaar durven aanspreken als er iets gebeurt in het team. Wij zien in de praktijk
maar al te vaak dat mensen elkaar niet durven aanspreken. Volgens mij is het een heel gezond klimaat als mensen elkaar op de werkvloer in de ogen durven kijken en
durven vragen: wat is hier gebeurd en wat heb jij daarmee te maken? Die code maakt dat je stapsgewijs een
aantal zaken langsloopt om vervolgens tot een afgewogen oordeel te komen. Naar mij idee staat dat veel dichter bij die professional, dus ik kan mij voorstellen – men
heeft er nu ook zelf voor gekozen – dat dat de eerste stap
is. Maar nogmaals, dit is een lastig onderwerp.
De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Venrooy.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Dit interruptiedebat hebben wij over een aantal onderwerpen gehad, dus de mening van de CDA-fractie is mij niet
vreemd. Ik deel die niet. Ik denk echt dat een meldplicht
ook gewoon de ruimte biedt voor de professional om juist
te interveniëren als je iets ziet. Ik vrees dat wij hier toch
niet uitkomen. Als op een gegeven moment blijkt dat die
ondermelding blijft bestaan, is de CDA-fractie dan wel bereid om toch de stap te zetten naar de meldplicht? Ik denk
uiteindelijk, of het nu gaat om kinderen of om ouderen,
dat mensen daar het meest bij gebaat zijn.
Mevrouw Uitslag (CDA):
Of er een causaal verband is met een meldplicht en of die
ondermelding automatisch tot meer meldingen zou leiden weet ik niet. Voor mijn fractie is van belang dat hier
zo veel mogelijk het taboe afgaat en dat mensen zich er
niet voor schamen om hierover te praten, ook in het team
en niet alleen daarbuiten, en dat er daadwerkelijk iets gebeurt. Ik vind het belangrijk dat mensen in veilige handen zijn daar waar zij opgenomen zijn. Vooralsnog zie
ik de meldcode als een uitstekend instrument hiervoor.
Mocht dat niet het geval blijken te zijn, dan zullen we verder moeten kijken. De eerste stap is echter de meldcode.
Het moet gewoon werken.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Voorzitter. Ik was heel blij dat ik van mevrouw Agema het
woord "regenboogcoalitie" hoorde, want het onderwerp
dat ter tafel ligt, gaat iedereen op dezelfde manier aan.
Het is heel prettig om daar zonder energieverlies samen
aan te kunnen werken.
Er is uit de vragen van de Kamer een aantal grote
thema's gedistilleerd. Ik wil graag beginnen met het eerste thema: de straf op ouderenmishandeling. Voordat ik
daarop inga, is het belangrijk om onderling helder te hebben wat volgens ons onder ouderenmishandeling valt en
wat niet. Verder zijn er veel vragen gesteld over het door
de ABVAKABO aan de inspectie aangereikte zwartboek. Ik
leg de Kamer het volgende voor. Waar moedwillig, waar
dan ook – dat kan in de thuiszorg, in een instelling of in
een thuissituatie zijn – iemand die afhankelijk is, wordt
geschaad voor het eigen gewin, daar is sprake van ouderenmishandeling. Daarnaast kan er sprake zijn van slecht
management en van mensen die niet de juiste instelling
hebben om voor ouderen te zorgen. Van beide categorieën zitten er waarschijnlijk voorbeelden in dat zwartboek
van de ABVAKABO. Ik kan dat nog niet van elkaar onderscheiden. Daarom vond ik het ook zo belangrijk dat de IGZ
dit ging uitzoeken. Er zijn bepaalde namen van organisaties die iedere keer terugkomen. Als dat namen zijn van
instellingen die bij de IGZ hoog op de lijst staan, instellingen waarmee de inspectie vaak te maken heeft, dan
zullen bij voorrang daarheen mysteryguests worden gestuurd enzovoort. In die zin is er een grote overlap tussen het rapport van de ABVAKABO en de lijst van de IGZ,
maar er is ook een verschil. Dit is één ingrediënt om te
bepalen waar we het precies over hebben.
Er is ook een flink aantal vragen gesteld over de aantallen. Het aantal van 200.000 was altijd een raming van
MOVISIE. Bij de IGZ wordt alles wat met medewerkers te
maken heeft, gemeld. De IGZ krijgt dus meldingen binnen van gevallen waarin medewerkers dingen hebben gesignaleerd of gezien. Dat liep in het begin heel snel, maar
daarna zakte het een beetje in. Dat verbaast mij ook. De
IGZ heeft het gevoel dat het in het begin, toen er nog heel
veel bekendheid aan werd gegeven en het in de media
was, "hot" was en dat het daarna een beetje is weggezakt.
Dat is een heel belangrijk signaal voor ons; daar moeten
wij wat mee. Een ander meldpunt is het Steunpunt Huiselijk Geweld in de gemeente. Ik kom daar straks op terug
als ik nader inga op alle zaken waarmee gemeenten bezig
zijn.
Wij moeten beginnen bij het begin: het moet eerst gesignaleerd worden. Als wij willen straffen, moet er ook
aangifte gedaan worden. Hoe beter bekend is dat wij eraan hechten dat er aangifte gedaan wordt, des te vaker
zal dat ook gebeuren. In het totaal van de campagne is
het bekendmaken met dit fenomeen, erover durven praten en er ook boos over zijn, een belangrijk beginpunt.
Mede namens de minister van Veiligheid en Justitie kan ik
melden dat in de weging van de strafmaat de kwetsbaarheid van het slachtoffer een rol speelt en door de rechter
meegenomen kan worden. Als er sprake is van uithuisplaatsing, moet de dader de kosten op zich nemen. Als de
Kamer nog meer wetswijzigingen wil op het terrein van
de strafmaat, moet zij bij mijn collega van V en J zijn. Hij
heeft mij in een overleg aangegeven dat er op dit moment
al mogelijkheden zijn om daders van geweld in afhanke-

14 juni 2012
TK 96

96-10-51

Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
lijkheidsrelaties veel zwaarder te straffen dan daders van
geweld in andere situaties.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Ik vraag de staatssecretaris om dit te specificeren. Ik ben
blij dat het overleg met de minister van Veiligheid en Justitie heeft plaatsgevonden. Ik heb aangegeven dat de
VVD-fractie graag een extra wetsartikel wil. Dat is iets
voor de langere termijn, maar de staatssecretaris kan toch
al vandaag afspraken met het OM maken om binnen de
bandbreedte van de huidige strafmaat altijd aan de bovenkant te gaan zitten als er sprake is van geweld in afhankelijkheidsrelaties? Dat kan op de korte termijn. Wat
de rechter vervolgens beslist, is aan de rechter, maar aan
zo'n afspraak met het OM hecht de VVD-fractie veel waarde.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Ik geloof dat alle partijen hebben aangegeven dat ze daaraan veel waarde hechten. Mevrouw Agema noemde ook
een getal. Laten wij afspreken dat het uitgangspunt is:
maximaal en zwaar straffen, opdat er een waarschuwende werking van uitgaat en voelbaar is dat de maatschappij
misbruik van kwetsbaarheid niet accepteert. Ik spreek dit
dus graag af. De mogelijkheden die V en J heeft, moeten
maximaal benut worden. Er is geen extra wetsartikel nodig, maar als de Kamer dit op langere termijn toch wil van
de minister van V en J, moet zij het verzoek daartoe vooral indienen.
Mevrouw Agema vroeg of er vaker ambtshalve vervolgd kan worden en, zo ja, of ik dat ga regelen. Dat is
geregeld. In principe vindt er vervolging plaats. Als het
slachtoffer zelf uit angst, schaamte of loyaliteit – daarvan
kan sprake zijn in een thuissituatie – dat niet wil doen, dan
wordt er zo veel mogelijk bewijs verzameld om dit plaatsvervangend te doen. Dat is het begrip "ambtshalve". Dit
betekent dat ook als er een drempel is voor het slachtoffer om dit te doen, de maatschappij die functie kan overnemen. In antwoord op de vragen van mevrouw Agema
zeg ik dus: ja, dat is ambtshalve zo.
Mevrouw Leijten heeft gevraagd hoe vaak aangifte
wordt gedaan en hoe vaak er wordt vervolgd. Ik weet dat
niet precies, maar ik vind het een goede vraag, met name
omdat wij die aantallen nog aan het inventariseren zijn. Ik
vind dus dat dat geteld moet worden. Als ik dat op tijd afheb, komt dat in de volgende brief over geweld in afhankelijkheidsrelaties. Een onderdeel dat daarbij zit, is dat er
tijdens de verhoren wel zorgvuldig moet worden omgegaan met de slachtoffers. Dat hebben we ook wel eens
besproken als het ging om kindermishandeling. Daar is
expertise voor nodig. De politie besteedt daaraan op dit
moment extra aandacht in haar opleidingen. Per regio zijn
er taakaccenthouders huiselijk geweld. Hoe vaak dat tot
resultaat leidt, wil ik graag inventariseren.
Mevrouw Uitslag heeft nog gevraagd wie waar meldt.
Alle medewerkers melden bij de IGZ. Dat gaat dus niet alleen om instellingen, maar om alle medewerkers. Daar
meld je als je twijfels hebt over wat een collega heeft gedaan. Als huiselijk geweld plaatsvindt in de thuissituatie,
kun je melden bij de gemeenten, bij het Steunpunt Huiselijk Geweld. Hierover pratend kom ik op het thema van
de verplichte meldcode en de meldplicht. Het was in mijn
allereerste debat met de Kamer dat ik een papier kreeg
waarop stond dat het meest effectieve instrument in huiselijke kring de verplichte meldcode is en het meest effectieve instrument in professionele kring de meldplicht. Aan

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

die inhoudelijke onderbouwing is geen verandering gekomen. Ik zeg dit daarom gewoon nog een keer. Professionals die te maken hebben met thuissituaties – ik heb dat
gisteren nog gecheckt – zeggen nadrukkelijk dat zij een
fijngevoeliger instrument willen, de verplichte meldcode. Daar is ook een heel goed stappenplan voor met een
app. Daarmee kunnen ze goed uit de voeten. De artsenorganisaties zijn daarmee ook goed aan de slag. Een meldplicht in de heel tere situaties waarin verschillende loyaliteiten spelen, wordt getypeerd als een hamer waarmee je
op een mug moet jagen. Dat wordt gezien als een te grof
instrument, dat mogelijk contraproductief is. Ik laat het
daarom aan het oordeel van de Kamer over in hoeverre
de schijn van meldplicht meer effect teweeg zal brengen
dan de verplichte meldcode. Dit was mijn reactie op het
herhaalde verzoek om een meldplicht.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
De staatssecretaris pleitte zojuist voor de aangifte ambtshalve. Ze zegt dat ze toch niet zo'n voorstander is van de
meldplicht. Dat bevreemdt me wat, want juist het creëren van een duidelijk kader van wanneer je iets wel of niet
doet, moet professionals rugdekking kunnen geven. Zij
kunnen daardoor tegen iemand zeggen dat het misschien
jammer is, maar dat zij een melding moeten doen. Zij zullen zeggen dat het nog gewogen wordt en dat iemand
dus langs zal komen of dat het wordt nader bekeken. Ik
denk dat dit veel meer helderheid geeft, vooral omdat we
met elkaar constateren dat we nu het topje van de ijsberg
van meldingen zien.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Er is kennelijk een misverstand over wat de verplichte
meldcode is. De verplichte meldcode is een vorm van
meldplicht, maar in vijf stappen. De professional die onraad bespeurt, is verplicht om een aantal stappen te zetten. De eerste stap is om zich te vergewissen van wat hij
gezien heeft, daar een second opinion over aan te vragen en het dus te bespreken. Dit betekent dat er al twee
mensen gesproken hebben over dit fenomeen voordat
de professional objectief moet weergeven wat hij gezien
heeft. Als hij die stappen heeft doorlopen en nog steeds
het idee heeft dat hij echt wat heeft gezien, moet hij dit
ook melden. Wat dat betreft is het eerder een zorgvuldigheidsstappenplan om de professionals te helpen sneller
te melden dan dat het een zwakker instrument is. De professionals ervaren dit als een enorme steun in de rug.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Het is best een precair onderwerp. Ik herken het ook uit
de tijd dat ik werkzaam was bij de sociale dienst. Toen
werd er soms heel lelijk gedaan in de wachtkamer en zeiden medewerkers: ik doe geen aangifte, want ach, er gebeurt altijd wel wat. Er wordt vergoelijkend over gedaan.
Dan zei ik altijd: jij kunt het misschien zelf wel acceptabel
vinden, maar als wij dit accepteren, doe je dit ook een collega aan. Ik zie daarin een analogie. Er is heel veel ruimte
voor interpretatie voor de professional, waardoor ik bang
ben dat degene die wordt mishandeld, langer wordt mishandeld omdat er heel veel tijd overheen gaat, dan wel
dat hij er uiteindelijk niet bij gebaat is. Als wij niet nu tot
een meldplicht kunnen komen, kunnen wij die dan in de
pocket houden en er na een evaluatie over een halfjaar of
een jaar naar kijken?

14 juni 2012
TK 96

96-10-52

Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Ik ben het niet eens met de setting die mevrouw Venrooy
schildert. Medewerkers schrikken juist ontzettend als ze
een vermoeden hebben. Zij willen daar dan heel graag
wat aan doen en gebruiken die meldcode dan juist heel
goed. Als het een zwakker instrument lijkt, kun je het ook
de "meldplicht in vijf stappen" gaan noemen. Daar heb ik
helemaal geen bezwaar tegen. Maar de professionals zeggen juist dat ze op deze manier veel sneller uit de voeten
kunnen met de afwegingen die ze moeten maken. Ze hoeven immers niet wekenlang te tobben, want ze hebben op
hun mobiele telefoon die vijf stappen staan. Ze kunnen
meteen iets doen. Het is een versnelling en een verbetering.

ook niet zomaar iemand erop zetten die er misschien niet
op thuishoort. Je hebt een bepaalde bewijslast nodig. De
lijst zal transparant moeten zijn. Degene die erop komt te
staan, moet zich daartegen kunnen verdedigen.
Er is privacywetgeving. Het is nog zo makkelijk niet,
maar er zijn meer plekken in het zorgdebat waar we aan
het zoeken zijn naar een transparante registratie van medewerkers die we niet meer op de werkvloer willen hebben. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld in de kindermishandeling. Wat dat betreft, kan dit in één beweging worden
meegenomen. De aspecten zijn voor al die registers namelijk hetzelfde. Het is dus niet de vraag of we het willen
maar hoe we het gaan doen. Hiermee heb ik mijn blokje
over de plegers afgerond.

Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Ik beoog met die meldplicht juist duidelijkheid. Een wet
schept duidelijkheid, evenals een norm of een plicht. Dit
is bedoeld als rugdekking voor de professional om professioneel te kunnen handelen en de mensen te helpen
die worden behandeld door die professional. Op dit punt
blijft de VVD-fractie van mening verschillen met de staatssecretaris, maar ik zal het nauwlettend in de gaten houden.

Mevrouw Gerbrands (PVV):
Wij hebben een vraag gesteld over het ambtshalve vervolgen. Dat gebeurt wel in de thuissituatie, maar nog niet
als er sprake is van geweld in instellingen. Daar ging onze
vraag meer over. De instelling of de bewoner moet aangifte doen, maar dat gebeurt niet. Waarom kan daar niet
ambtshalve vervolgd worden als dat opgemerkt wordt?

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Mevrouw Dijkstra van de D66-fractie heeft gevraagd hoe
de aangiftebereidheid en de registratie kunnen worden
verbeterd. Daar is de politie heel erg mee bezig. Zij houdt
het aantal aangiften bij, waaronder het aantal mishandelingen. Een en ander is ook meegenomen in de voorlichtingscampagne over ouderenmishandeling, die morgen start. Er is geen uitsplitsing naar onderdelen. Dat zou
handmatig moeten worden uitgezocht, maar er is wel een
toename van het aantal meldingen waarneembaar. De politie wordt ook betrokken in de awareness van ouderenmishandeling.
De vraag over de crisisopvang van de dader heb ik beantwoord.
Ik kom bij diefstal. Mevrouw Agema haalde de film aan.
Daarin is heel duidelijk geworden dat wij ons soms helemaal niet kunt voorstellen dat je over je hart kunt verkrijgen om zoiets gemeens te doen. Het goede van het afgelopen anderhalf jaar is dat niemand dat meer kan zeggen.
Zoals mevrouw Agema al zei: mensen zinken nu eenmaal
zo laag dat ze dat over hun hart verkrijgen. Diefstal is een
ingewikkelder probleem, omdat wij te maken hebben met
een groep mensen die zeggen dat er iets gestolen is ook
als er niets gestolen is, maar ze iets op een verkeerde plek
hebben neergelegd. Daarom moeten wij ervoor zorgen
dat, als wij die dingen aan het uitzoeken zijn, er experts bij
zijn die die verhalen goed kunnen wegen.
Daarmee is weer een extra compartiment aangeboord
van de ingewikkeldheid van dit probleem. Naarmate wij
er meer mee bezig zijn, zullen wij merken dat wij iedere keer weer bij elkaar zullen moeten gaan zitten om te
bekijken wat wij weer met dat uitdaginkje moeten doen.
Diefstal wil ik echter graag nog op de agenda zetten, want
daar zijn wij nog niet klaar mee.
Ik kom op de registratie van medewerkers. Met ActiZ,
de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de juridische
medewerkers zijn wij aan het zoeken hoe wij die zwarte
lijst kunnen samenstellen. Het is dus niet de vraag of wij
hem kunnen samenstellen, maar hoe wij hem kunnen samenstellen. Ik noem een paar haken en ogen daaraan. Je
wilt natuurlijk weten wie er op zo'n lijst staat, maar je kunt

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Als dat niet gebeurt dan is dat niet terecht. De afspraak is
namelijk dat het wel gebeurt en dat instellingen aangifte doen. Als mevrouw Gerbrands meldingen heeft dat dit
niet gebeurd, moet ik erachter aangaan, want het is wel
de bedoeling. Er is één maat voor alle vormen van ouderenmishandeling waar dan ook. Als dat niet gebeurt, wil ik
dat graag weten, want dan gaan we daarover in gesprek.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Het gebeurt heel vaak niet omdat instellingen bang zijn
voor reputatieschade. Het is bekend dat dit heel vaak binnenshuis en onder de pet gehouden wordt. We zullen alles doorsturen, want ook in instellingen moet ambtshalve
vervolgd kunnen worden.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Ik denk dat mevrouw Gerbrands gelijk heeft. Ik denk dat
instellingen die hier streng op zijn hun reputatie beter beschermen dan die die er niet streng op zijn. Wat dat betreft zijn de mogelijke middelen op dit moment misschien
beter dan voorheen.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Komt de staatssecretaris zo te spreken over mantelzorgers?
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Daar kom ik zo op onder het kopje "gemeenten". Mijn
ambtenaren hebben de blokjes verder ingedeeld, dus
voor mij wordt het ook een beetje een verrassing welke
blokjes eruit zullen rollen. De gemeenten zijn een groot en
belangrijk onderdeel en dat zal ik apart behandelen.
Ik heb hier aan aantal antwoorden op de vragen over
de medewerkers. Het overgrote deel van de medewerkers
zorgt lief voor hun cliënten. Dat hebben alle woordvoerders geconstateerd. Wat we hier zeggen over ouderenmishandeling en mantelzorgers geldt voor een minderheid en mag het imago van de ouderenzorg niet schaden.
De ontwikkeling van vaardigheden voor zorgpersoneel is
heel belangrijk. We zijn bezig met de e-learningmodules
die voor het begin van het nieuwe schooljaar klaar zullen
zijn. Velen vinden die e-learningmodules niet genoeg, ter-

14 juni 2012
TK 96

96-10-53

Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
wijl ze verschrikkelijk leuk zijn om thuis te doen en voedzaam zijn als het gaat om kennis en vaardigheden. Dat
wil ik nog wel even opmerken. Daarnaast zijn we met de
branche bezig om te bekijken hoe we inhoudelijke ondersteuning kunnen geven. We hebben allerlei instrumenten,
waaronder stagefondsen. Daar geven we aandacht aan en
zijn we hard mee bezig.
Mevrouw Dijkstra heeft wat betreft de verspreiding
van kennis onder medewerkers gevraagd waar het misgaat. Ik denk niet dat het misgaat. Ik denk dat mensen het
zich niet kunnen voorstellen. Daarom is die campagne die
morgen start zo belangrijk voor het besef en de gewaarwording. Dat ik in gesprek ben met de opleidingsinstituten weten de woordvoerders.
Een vertrouwenspersoon in de instellingen is een goed
idee. Met name vanwege het taboe moet er laagdrempelig en eventueel ook zonder dat anderen dat hoeven te
weten een gesprekje kunnen plaatsvinden. Dat past ook
in de afwegingen van beoordelen wat je gezien hebt. Volgens de Arbowet is het verplicht. Ik kan erachter aangaan
om te bekijken of dit geëffectueerd wordt.
Dan kom ik op dingen die al mogelijk zijn en waarvan
ik wil bekijken of ze maximaal worden ingezet. Daarmee
kom ik op de mogelijkheden van gemeenten. Ik vind het
een heel goed punt. Vandaag wordt er niet gesproken
over de wet waar ondervoeding onder zou kunnen vallen, maar wel over de Wmo. Er zijn verschillende kapstokjes in het gemeentebeleid waaraan veel meer kan worden
opgehangen ter bescherming van ouderen. Ik heb met
de gemeenten een aantal afspraken gemaakt over de inzet van de gelden die nu extra beschikbaar zijn. Daarachter zit een hele gewaarwording verborgen. Ik voel evenals de Kamer de urgentie om actief met de gemeenten en
de wethouders in gesprek te blijven. Er is wat lucht gekomen op het gebied van de Wmo, dus er moet ruimte zijn
om inhoudelijke thema's op gemeentelijk niveau te agenderen. Ik vind dat een goed plan. Ik heb de Kamer de aanknopingspunten al gegeven. Ik heb afspraken met de gemeenten gemaakt. Ik zal daarover rapporteren in de volgende brief over geweld in afhankelijkheidsrelaties, zoals
mij is gevraagd. Als tussenstap kan ik het in gesprek met
de gemeenten agenderen tijdens een informatie- of ontmoetingsbijeenkomst. Het lijkt me een mooie stap om dit
met de regenboogcoalitie te bewerkstelligen. Wij moeten
zo veel mogelijk goede ideeën uitwisselen en er zo veel
mogelijk druk achter zetten. Ik denk dat er op dit gebied
veel meer kan.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Ik bedank de staatssecretaris voor haar antwoord. Hoe
precies wil zij de monitor inzetten? Inmiddels hebben wij
een monitor gehad over de implementatie van de Wmo.
Uit mijn hoofd gezegd, was de conclusie daarvan dat gemeenten meer beleid hebben gemaakt op het gebied van
vrijwilligerswerk en mantelzorgondersteuning dan voor
de invoering van de Wmo. Inmiddels voeren zij het vrijwilligerswerkbeleid ook wat beter uit, maar de conclusie
was dat het beleid mantelzorgondersteuning een papieren beleid is. Dat kunnen wij ons niet permitteren als wij
mantelzorgers willen ontlasten in het kader van preventie van ouderenmishandeling. Is de staatssecretaris bereid om de implementatie en de actieve opstelling van gemeenten minutieuzer te onderzoeken, per gemeente? Ik
wil geen landelijke impressie, maar namen en rugnummers.

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Ik weet niet of het zo gedetailleerd gaat lukken voor de
volgende brief over geweld in afhankelijkheidsrelaties. Ik
begrijp dat mevrouw Wolbert wil dat wij beter de vinger
aan de pols houden bij de gemeenten. Ik zeg toe dat wij in
het kader van de preventie van ouderenmishandeling aan
de gemeenten zullen vragen wat er in de plannen ter ondersteuning van mantelzorg staat en wat de daadwerkelijke output is. Er zijn goede afspraken over gemaakt en er
is geld voor beschikbaar. Dit is een manier om het geld te
oormerken. Daarmee kom ik ook tegemoet aan de vraag
van mevrouw Voortman, die zich afvroeg hoe wij ervoor
zorgen dat het geld daar precies terechtkomt. Dit betekent
dat de plannen ook als effectief moeten worden teruggerapporteerd. Daarmee zwepen wij de bereidheid van de
gemeenten maximaal op, want zij zullen de geborgenheid
van hun eigen ouderen hierbij ook in gedachten hebben.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Ik begrijp dat wij over dit punt moeten spreken, maar de
Wmo is een wet over gedecentraliseerde bevoegdheden,
die bij de gemeenten liggen. Ik hoor de staatssecretaris
opeens over outputcriteria, over het oormerken van geld
en over benchmarks praten. Ik wil graag van haar horen
dat ik haar verkeerd heb beluisterd.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
U hebt mij verkeerd beluisterd. Ik heb juist niet gezegd
dat ik ga oormerken. Ik heb afspraken met de gemeenten
gemaakt en wij hebben als regenboogcoalitie ouderenmishandeling op de agenda gezet. Ook al gaan wij er niet
over, als wij iets landelijk op de agenda zetten, hebben wij
ook het recht om te vragen hoe effectief die afspraken zijn
geweest. Dat is iets anders dan geld tot op de euro oormerken. Wij willen echter wel dat gemeenten de afspraken nakomen. Afspraken mogen geen papieren tijgers
zijn.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Ik hoor in de beantwoording van de staatssecretaris dat
er ook geen papieren rompslomp wordt veroorzaakt. Dat
stelt mij gerust.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Er werd gevraagd of de gemeenten voldoende gebruikmaken van de informatie. Dat is een van de vragen die
dan natuurlijk aan de orde komen. De vraag is dan wat
zij hebben gedaan met de voorlichtingscampagne die wij
starten.
Verder werd gevraagd wat wij precies gaan doen. Allereerst is er een handreiking gemaakt voor vrijwilligers,
omdat vrijwilligers ontzettend belangrijk zijn om het voort
te zeggen. Wij doen dit met de ouderenbonden. Binnen
de groepen van ouderen zelf zijn ouderenbonden het aanspreekpunt geweest om deze campagne mee op te zetten.
Dit is gebeurd langs hun adviezen. De campagne zal zich
voortbewegen op de plekken die volgens hen het meest
effectief is. Het is niet een top-downinitiatief dat wij achter het bureau hebben bedacht, maar het is nadrukkelijk
in overleg met degenen over wie het gaat. Hen hebben
wij gevraagd wat de plekken zijn waarop het bekend moet
worden. Daarvoor hebben wij middelen ter beschikking
gesteld. Het gaat om ouderen in hun eigen omgeving. De
professionals benaderen wij zo veel mogelijk op de manieren die wij daarvoor ook hebben, maar dit is heel nadrukkelijk geënt op de ouderen.

14 juni 2012
TK 96

96-10-54

Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Dat is goed om te horen. Ik had echter ook een specifieke
vraag gesteld over de vrijwillige ouderadviseurs en de expertise die er is bij de ouderenbonden. Zijn die opgeleid?
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Een deel van het geld wordt gekanaliseerd naar scholing
van de vrijwillige adviseurs, want zij moeten in het kader
van het actieplan geschoold worden. Dat is op advies van
de ouderenbonden.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Ik ben er heel erg blij mee om dat te horen. Over welk
deel van het geld gaat het dan?
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Dat zal ik in tweede termijn opzoeken. Het is in ieder geval
genoeg.
De voorzitter:
Excuses dat ik even afgeleid was, maar mijn kleindochter
is geslaagd voor haar eindexamen.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Hoera! Gefeliciteerd!
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
Gefeliciteerd, voorzitter!
De voorzitter:
Dank u!
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Mevrouw Leijten heb ik in een ander debat al iets toegezegd ten aanzien van het toedienen van kalmerende middelen in instellingen. In het kader van de nota van wijziging bij de wet zorg en dwang heb ik al gezegd dat het
toedienen van kalmerende middelen een van de ongewenste zorg- en dwangmaatregelen is. Ik heb onderzoek
daarnaar toegezegd, niet alleen naar Haldol maar naar
ook andere middelen die het gedrag op een gegeven moment kunnen dempen.
Mevrouw Agema betreurde het controversieel zijn van
de beginselenwet. Dat doe ik ook, want daaraan heb ik
hard gewerkt. Het is een wetsvoorstel dat de positie van
cliënten in zorginstellingen op een heel zuivere manier zekerstelt. Ik noem het nog een keer. Ook de wet cliëntenrechten zorg verbetert op een Europese en moderne manier de positie van cliënten in de langdurige zorg. Het is
dus zelfs in Europa een thema. Wel hebben wij nog het
voorstel inzake de wet meldcode. Dat is niet controversieel. Laten wij daarmee vooral doorgaan. Dat zal een enorme en brede stap zijn om mishandeling te voorkomen.
Dat zal ik heel graag verdedigen, als de Kamer het op de
agenda zet. Dan wil ik graag met andere banken dan de
Rabobank afspraken maken als het gaat om de ondersteuning van de financiële zelfredzaamheid van ouderen in de
thuissituatie. Dat is dus een sneeuwbaleffect.
Bij de analyse dat thuiszorgmedewerkers in het nieuws
komen als daders kan een rol spelen dat ze steeds bij andere cliënten komen. Ik denk dat mevrouw Leijten bedoelde te vragen of het steeds dezelfde mensen zijn die je opnieuw terugziet. Dat weet ik natuurlijk niet. Maar dat kan
ik laten onderzoeken. De tweede vraag die ze stelde is
mogelijk een pleidooi voor kleinschaligheid geweest: zorg
nou dat je als organisatie die mensen naar ouderen stuurt

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

voor wie je je hand in het vuur wilt steken. Volgens mij is
dat een belangrijk punt dat we moeten meenemen als we
praten met instellingen waar het gaat om het tegengaan
van ouderenmishandeling. Op beide punten ga ik dus met
haar mee.
Mevrouw Leijten vroeg of ik bereid ben, in kaart te
brengen wat het beleid is als mensen hun geld niet meer
zelf kunnen beheren. Dat is onderdeel van het project Tegengaan van financiële uitbuiting. Daarvoor moet een
stappenplan komen. Dat bespreken we met de senior advisors van de banken.
Ten slotte een heel brede vraag van mevrouw Uitslag.
Heb ik een aanvalsplan tegen eenzaamheid? Had ik het
maar. Ik heb straks mogelijkerwijs wel meer tijd, wat niet
schertsend is bedoeld, want ik denk dat eenzaamheid een
fenomeen is dat te maken heeft met individuele mensen
die beter naar elkaar kunnen en moeten omkijken. In de
tweede helft van de zomer zal ik daaraan binnen mijn partij zeker aandacht besteden in de campagne. Laten we in
dit debat gezamenlijk aan management by speech doen,
want dit is geen vraag die je aan één persoon kunt stellen. Voor iedereen geldt dat isolement een groot gevaar is
voor de kwetsbare groepen in de samenleving.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik heb een vraag naar het onderzoek naar kalmerende
middelen. Volgens mij is Haldol het meest gebruikt, waarmee het representatief is. Wanneer gaat dat onderzoek
starten, wie gaat het doen en wanneer kunnen we de resultaten verwachten? Verder een vraag over het onderzoek naar de vraag hoe curators en bewindvoerders worden ingezet voor mensen in zorginstellingen die dat zelf
niet meer kunnen. Ik snap het antwoord niet zo goed dat
u daarover met banken in gesprek bent. Hoe gaan zorginstellingen daarmee om? Hoeveel zorginstellingen vragen
dat zelf aan voor hun bewoners? Hoeveel zorginstellingen
leveren vervolgens de curator of de bewindvoerder? Ik wil
niet zeggen dat er heel veel mis gaat, maar dat er dingen
mis gaan, dat weten we.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Dat klopt. Mevrouw Leijten had een vraag gesteld over
onderbewindvoeringsstelling, dus wanneer iemand
plaatsvervangend de financiële belangen van iemand behartigt. Wordt daarbij wel goed genoeg gekeken naar wie
dat mag doen? Dat ga ik uitzoeken. De Universiteit van
Nijmegen doet onderzoek naar het gebruik van psychofarmaca, en met name naar het onterechte gebruik daarvan.
Dat doen ze in overleg met de IGZ, die daarvoor gegevens
aanlevert. In tweede termijn zal ik antwoord geven op de
vraag, wanneer de Kamer dat onderzoek ontvangt.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik ben blij dat dat door een universiteit wordt gedaan.
Maar is het mogelijk voor medewerkers om zich te melden? Als je statistisch onderzoek doet, kan ik me namelijk
voorstellen dat je niet de concrete gevallen naar boven
brengt. Of kan de inspectie die rol op zich nemen? Het lijkt
mij wel goed als dat duidelijk is.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Ik denk niet dat het goed of nodig is dat medewerkers dat
melden. Ook dan heb je geen 100%-score. Bij mijn weten onderzoekt de inspectie dit aan de hand van de vragen die we in een eerder debat hebben gesteld. Dan wil je
van alle bewoners en van alle mensen die dit slikken, we-

14 juni 2012
TK 96

96-10-55

Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
ten wat de indicatie is. De IGZ is hierbij aangesloten en dit
omvat volgens mij de door mevrouw Leijten gevraagde
onderzoeksmethoden.
Mevrouw Gerbrands (PVV):
Collega Agema heeft een vraag gesteld over de verklaring omtrent het gedrag. Dat zou in de wet cliëntenrechten zorg of in de beginselenwet geregeld worden. Is dat
op een andere manier te regelen? Hoe gaan wij dat doen?

Mevrouw Gerbrands (PVV):
Tot slot heb ik nog twee moties.
Motie
De Kamer,

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Ik denk dat wij daar nog manieren voor moeten vinden.
Op zich geldt voor medewerkers in diverse compartimenten dat er een verklaring omtrent het gedrag wordt gevraagd, maar het staat inderdaad in de beginselenwet en
die is controversieel. Ik kijk dus eigenlijk naar de Kamer
om te zien op welke andere manier zij dit eventueel zou
willen regelen. Ik heb zojuist gezegd hoe dierbaar de beginselenwet mij is.

gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Ik dank de staatssecretaris voor de antwoorden. Er is behoefte aan een tweede termijn. Mevrouw Agema is er
niet. Mevrouw Gerbrands neemt haar plaats in. Ik neem
aan dat u daar allen mee akkoord gaat. Ja, dat is het geval.

overwegende dat de richtlijn met het controversieel verklaren van de wetsvoorstellen Beginselenwet AWBZ-zorg
en wetsvoorstel CIiëntenrechten Zorg niet binnen afzienbare tijd gereed gemaakt zal gaan worden;

Mevrouw Gerbrands (PVV):
Voorzitter. Wij hadden gevraagd naar de gratis hotels en
opvangplaatsen voor daders die zich schuldig hebben
gemaakt aan ouderenmishandeling. De staatssecretaris heeft geantwoord dat zij dit zelf moeten betalen. Zolang er nog gemeenten zijn die appartementen voor dit
soort daders reserveren en speciale potjes op de begroting hebben staan om daders van dit soort geweld op te
vangen, is het op papier misschien leuk geregeld, maar in
de praktijk zeker niet. Daarom dien ik de volgende motie
in.

constaterende dat de richtlijn ouderenmishandeling nog
niet gereed is;
overwegende dat deze richtlijn belangrijke handvatten
biedt voor zorgaanbieders, te weten: de meldplicht, de
vergewisplicht en de verplichte verklaring omtrent gedrag
voor zorgpersoneel en bestuurders;

verzoekt de regering, de richtlijn ouderenmishandeling zo
spoedig mogelijk gereed te maken en de in deze richtlijn
ouderenmishandeling genoemde maatregelen in te voeren als beleid door zorgaanbieders,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Gerbrands en
Agema. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 181 (33000-XVI).
Motie
De Kamer,

Motie

gehoord de beraadslaging,

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

constaterende dat ouderen steeds vaker het slachtoffer
worden van mishandeling;

constaterende dat uit huis geplaatste daders van huiselijk
geweld op kosten van de belastingbetaler tijdelijk elders
onderdak krijgen;

overwegende dat ouderen bewust als slachtoffer uitgekozen worden omdat zij een kwetsbare leeftijd hebben en
hierdoor weerloze slachtoffers zijn;

verzoekt de regering, de kosten die gemaakt worden om
tijdelijk onderdak te bieden aan daders van huiselijk geweld, te verhalen op de daders zelf,

verzoekt de regering, naar analogie van geweld tegen
hulpverleners ook bij ouderenmishandeling een drie keer
hogere straf in te voeren,

en gaat over tot de orde van de dag.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Gerbrands en
Agema. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 180 (33000-XVI).

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Gerbrands en
Agema. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 182 (33000-XVI).

Tweede Kamer

14 juni 2012
TK 96

Ouderenmishandeling

96-10-56

Wolbert

Mevrouw Wolbert (PvdA):
Voorzitter. In de eerste plaats wil ik de staatssecretaris bedanken voor haar antwoorden in eerste termijn. De conclusie van de PvdA-fractie is dat we een goed begin maken, maar dat we er nog lang niet zijn. Dat goede begin zit
hem vooral in de verbeterde bewustmaking en kennis en
informatie, zowel van beroepskrachten als van instellingen en vrijwilligers. Dat is een mooie constatering, maar
ik memoreerde in de pauze zonet dat nu zo'n 10 à 12 jaar
geleden de meldpunten huiselijk geweld in het leven werden geroepen en dat toen een speciale medewerker voor
het tegengaan van ouderenmishandeling werd benoemd.
Ik heb toen meegemaakt dat die mevrouw tegen iedereen
moest vertellen dat dit bestond. We zijn nu 10 à 12 jaar
verder, maar ik constateer dat we dit nu nog steeds moeten vertellen. We zijn nu gelukkig wel een stap verder, omdat er een instrumentarium is ontwikkeld. Zoals ik zal zei,
het is een goed begin, maar we zijn er nog lang niet.
De Partij van de Arbeid heeft vooral de vinger willen
leggen op een deel van de problematiek waarbij we met
vereende krachten misschien wel grote stappen kunnen
zetten en een grote slag kunnen maken: de ondersteuning
van de mantelzorgers, omdat met name overbelaste mantelbezorgers onbedoeld in situaties komen van mishandeling, verwaarlozing of nog erger. De PvdA vindt het ontzettend belangrijk om te bekijken wat er precies, in detail,
gebeurt. Ik heb hierover een motie.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Wolbert en
Voortman. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 183 (33000-XVI).

Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Voorzitter. Ik wil de staatssecretaris bedanken voor haar
antwoorden. Het is duidelijk te merken dat zij zeer betrokken is bij dit onderwerp en dat zij hier ontzettend hard aan
heeft gewerkt en werkt. Daarvoor een compliment.
Wij zijn bijzonder blij met de toezegging van de staatssecretaris dat zij bereid is om met het Openbaar Ministerie afspraken te maken over de strafeis. Dat scheelt inderdaad een motie. Het is onze wens dat het klip-en-klaar is
dat de samenleving de mishandeling van mensen in een
afhankelijkheidsrelatie niet accepteert. Dat wij dit nu afspreken, is voor ons de winst van vandaag; een helder
signaal. Nu wordt een eis van het OM van vier jaar mogelijk voor zware mishandeling. Ik hoor graag van de staatssecretaris of ik dit goed heb begrepen.
Over de meldplicht blijven wij met de staatssecretaris
van mening verschillen, evenals met een aantal andere
partijen. Ik hoorde wat ruimte in de bijdrage van de Partij
van de Arbeid. Daarom heb ik besloten om daarover een
motie, die ik in mijn tas had, in te dienen. Deze luidt als
volgt.

Motie

Motie

De Kamer,

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

gehoord de beraadslaging,

van mening dat mishandeling van ouderen op alle mogelijke manieren moet worden tegengegaan;

constaterende dat de IGZ stelt dat er sprake is van ondermelding als het gaat om ouderenmishandeling;

tevens van mening dat het al dan niet tegengaan van mishandeling voor niemand een keuze is, maar een morele
plicht;

overwegende dat een meldcode geen oplossing biedt
voor ondermelding;

constaterende dat een groot deel van de ouderenmishandeling ontstaat als gevolg van overbelasting van mantelzorgers;
constaterende dat het opsporen en ondersteunen van
mantelzorgers een gemeentelijke taak is in het kader van
de Wmo, om op deze wijze overbelasting te voorkomen;
van mening dat gemeenten deze taak actief en met zichtbare inzet ter hand moeten nemen, omdat ook overheden
een morele plicht hebben, en vrijblijvende beleidskeuzes
over mishandeling door mantelzorgers hier niet op zijn
plaats zijn;
verzoekt de regering, in de voortgangsrapportages over
ouderenmishandeling voortaan per gemeente aan te geven, of er actief en zichtbaar beleid wordt gevoerd in het
tegengaan van ouderenmishandeling, zoals actieve opsporing, ondersteuning en ontlasting van mantelzorgers,

verzoekt de regering, de meldcode ouderenmishandeling
te vervangen door een meldplicht voor professionals,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Venrooy-van Ark.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 184 (33000-XVI).

Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Voorzitter. Wij zullen de praktijk nauwlettend blijven volgen. Wij hebben inderdaad stappen gezet, maar zijn er
nog lang niet. Het is in het belang van alle mensen die
hiermee te maken hebben, of ze nu werken in de zorg of
als oudere mishandeling moeten ondergaan, dat wij ons
hard blijven maken om dit tegen te gaan.

en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

14 juni 2012
TK 96

96-10-57

Venrooy-van Ark
De voorzitter:
Mevrouw Dijkstra heeft zich verontschuldigd, ook bij de
staatssecretaris. Het woord is aan mevrouw Leijten.

De voorzitter:
Daarmee zijn wij gekomen aan het einde van de bijdrage
van de kant van de Kamer in tweede termijn.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Voor sommige onderwerpen geldt dat je er niet
te veel politiek over moet steggelen maar dat er wel veel
vragen te beantwoorden en dingen over uit te zoeken zijn.
Mishandeling van ouderen is zo'n onderwerp. Ik vind het
goed dat de staatssecretaris allerlei kerngegevens bij elkaar gaat zoeken. Hoe vaak wordt aangifte gedaan? Hoe
vaak wordt er opgespoord? Het is zeer van belang dat wij
ook weten hoe vaak instellingen aangifte doen. Het is zeer
van belang dat wij weten hoe vaak medewerkers meldingen maken over collega's en hoe vaak daaraan wel of
geen gevolg wordt gegeven. Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris dit allemaal meeneemt in haar onderzoek.
Ik vind het goed dat er onderzoek wordt gedaan naar
het gebruik van kalmerende middelen in verpleeghuizen
maar ook in andere intramurale zorginstellingen. Ik wilde eigenlijk een motie indienen om met gemeenten af te
spreken dat ze per 2013 een plan hebben voor het melden en het voorkómen van ouderenmishandeling, maar
ook voor het vervolg geven aan meldingen van ouderenmishandeling. Ik doe dat echter niet omdat ik denk dat de
motie van mevrouw Wolbert al heel veel vraagt. Dat zou
zo maar een signaal kunnen zijn voor heel veel gemeenten om zich te realiseren dat ze hier eigenlijk niets aan
doen en om in beweging te komen. Als het nodig is om
strakkere eisen te stellen, zien wij dan wel weer verder.

Mevrouw Uitslag (CDA):
Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording van de vragen, maar ook voor het taboedoorbrekend
bezig zijn. Ik zeg dat graag nogmaals.
De staatssecretaris heeft gezegd dat er een causaal verband zou kunnen zijn tussen media-aandacht en de stijging van het aantal meldingen. Hoe zit dat precies? Kan
zij daar nog wat over zeggen? Als er een causaal verband
bestaat tussen de media-aandacht en het aantal meldingen, wat kunnen wij daarmee vervolgens doen?
Ik heb een vraag gesteld over de koppeling van de verschillende meldpunten waarop ik nog geen antwoord heb
gekregen. Ik breng deze vraag dus weer onder de aandacht van de staatssecretaris. Ik ben het zeer eens met
haar onderbouwing inzake de verplichte meldcode in
plaats van de meldplicht. Ik denk dat dit instrument de
professionals zeer ten goede komt. Ook denk ik dat het effectief is en daar gaat het ons allemaal om.
De staatssecretaris heeft gemeld dat zij volop bezig is
met het bevorderen van gewaarwording en bewustwording in cursussen van het feit dat ouderenmishandeling
jammer genoeg bestaat. Ik dank haar daarvoor.
Tot slot is eenzaamheid iets wat wij met elkaar oplossen. Vroeger leerden wij een gedichtje op de zondagsschool: kijk eens om je heen, kijk eens om je heen, je bent
niet alleen. Laten wij dat met elkaar nu eens in de praktijk
brengen. Het is goed dat de staatssecretaris zich hiermee
bezig gaat houden. Ik ga dat ook doen; het is een goed
idee.

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Voorzitter. Ik begin met de beantwoording van de vraag
die er nog lag van mevrouw Voortman van GroenLinks,
namelijk hoeveel geld er gaat naar de coaching en scholing van adviseurs en vrijwilligers. Welnu, dat weten wij
nog niet. Het moet nog worden uitgerekend. In de eerstvolgende brief kom ik daarop terug.
Mevrouw Leijten vroeg naar het onderzoek over Haldol.
Dat kan in oktober tegemoet gezien worden.
Mevrouw Uitslag vroeg naar de koppeling van de meldpunten. Ik zal daar straks op antwoorden, maar wil eerst
de moties bespreken.
In de motie op stuk nr. 180 vragen mevrouw Gerbrands
en mevrouw Agema of de regering de kosten die gemaakt
worden om tijdelijk onderdak te bieden aan daders van
huiselijk geweld wil verhalen op de daders zelf. Het is een
verantwoordelijkheid van de gemeenten, dus ik kan het
zelf niet doen. Maar ik zal het onder de aandacht van de
gemeenten brengen, want het is ondersteuning van het
beleid. Als daaraan nog een keer herinnerd moet worden,
zal ik dat graag doen.
In de motie op stuk nr. 181 van mevrouw Gerbrands en
mevrouw Agema wordt de regering verzocht om het onderdeel "richtlijn ouderenmishandeling" uit de desbetreffende controversieel verklaarde wetsvoorstellen zo snel
mogelijk af te handelen. Dat zal ik graag doen, behalve
de onderdelen die door de Tweede Kamer controversieel
verklaard zijn. Met de onderdelen waarmee ik beleidsarm
kan doorgaan, zal ik dat zeker doen.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik heb een procedurele vraag, en die stel ik aan u, voorzitter. De motie gaat over het opstellen van een richtlijn
ouderenmishandeling. Dat zou onderdeel zijn van een
wetsvoorstel dat controversieel is verklaard. Als die motie
wordt aangenomen, dan zegt de Kamer toch eigenlijk dat
de staatssecretaris ruim baan heeft om dit gedeelte wel
uit te voeren?
De voorzitter:
Ja, voor zover ik dat kan concluderen uit de informatie
die er nu is, zegt de Kamer dat op dat moment inderdaad.
Maar je weet nooit wat de Kamer een week later weer
zegt. Dat staat weer in de sterren.
Mevrouw Leijten (SP):
Zo is dat met heel veel dingen, maar ik wilde dat even
weten. De staatssecretaris heeft het namelijk in haar antwoord – en ik snap dat wel – over terughoudendheid en
de demissionaire status. Ze zegt: ik weet niet hoe ver ik
dan kan gaan met dat uitwerken, dat moet ik dan beleidsarm doen. Als wij echter zeggen: die richtlijn vinden wij
een goed onderdeel van het hele wetsvoorstel, dat over
10.000 dingen gaat, we halen dat gedeelte eruit en daarmee mag u verder, staatssecretaris, dan hebben we toch
eigenlijk vrij baan gegeven aan de staatssecretaris door
die motie aan te nemen?

14 juni 2012
TK 96

96-10-58

Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
De voorzitter:
Dat is zeker waar, maar het kan de staatssecretaris natuurlijk niet ontzegd worden, haar eigen afweging te maken.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
De staatssecretaris zou het wel prettig vinden om die brede gedragenheid te ervaren. Ik ben zeker bereid om dan
door te gaan met dit onderdeel.
De derde motie die door de leden Gerbrands en Agema is ingediend, de motie op stuk nr. 182, gaat over de
drie keer hogere straf. De aanneming van die motie moet
ik ontraden. Ik heb net al gezegd dat er binnen het instrumentarium van de aangiftes van de collega van Veiligheid
en Justitie al behoorlijk veel instrumenten zijn om maximaal te straffen. Voor veranderingen van dat instrumentarium moet ik naar hem verwijzen, omdat het dan het Wetboek van Strafrecht aangaat. Het is dus geen onwil van
mijn kant, maar dit is de limiet van mijn mogelijkheden.
De vierde motie van mevrouw Wolbert en mevrouw
Voortman verzoekt erom, de gemeenten te vragen om
voortgangsrapportages uit te brengen. Die motie zie ik als
ondersteuning van beleid. Het moet bureaucratisch buitengewoon mager worden opgezet en ik zoek naar een
manier om dat op eenvoudige wijze te doen.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
Dat lijkt mij ook heel erg belangrijk omdat wij de gemeenten natuurlijk niet willen belasten met extra administratie.
Wat de PvdA betreft, mag dat in een soort stoplichtmodel:
rood, oranje, groen.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Ik zal kijken wat ik kan doen. Op de korte termijn kan ik
een eenvoudige maat terugvragen. Ik denk dat we het bij
de evaluatie van de Wmo zeker moeten meenemen in
gedetailleerdere vorm. Dan moet de hele Wmo geëvalueerd worden, maar dan moeten we hier maar een gedetailleerd hoofdstuk van maken. Dat kan ik echter niet op
zo korte termijn verwezenlijken.
Mevrouw Wolbert (PvdA):
De staatssecretaris zei in de bespreking eerder al dat het
de vraag was of het op heel korte termijn zou kunnen. Ik
denk dat dit een mooie oplossing is. Korte termijn stoplichtmodel, lange termijn wat uitgebreider, maar dan gaat
het over de evaluatie van de hele Wmo. Het hoeft niet per
se worden meegenomen in de rapportage van dit najaar.
Als het iets meer tijd kost, vind ik dat niet erg. Ik vind het
wel belangrijk dat specifiek op ouderenmishandeling gemonitord wordt.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Ik wil de staatssecretaris toch even aanspreken in haar
hoedanigheid als staatssecretaris die over de Wmo gaat.
Bij de behandeling van de overheveling van de begeleiding heeft zij ervoor gestreden, de beleidsvrijheid bij de
gemeenten neer te leggen. Wat ik nu hoor, is dat er toch
via een omweg van alles wordt neergelegd. Iets wat zonder bureaucratie moet, komt eerlijk gezegd niet uit dit
huis. Ik wil de staatssecretaris vragen of zij niet toch afstand wil nemen van deze motie.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Dat zijn twee benaderingen van een werkelijkheid die met
elkaar lijken te botsen. Ik heb afspraken met de gemeenten gemaakt over hoe ze de gelden voor ouderenmishan-

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

deling inzetten. Je gaat daarover of je gaat daar niet over.
Dat betekent echter niet dat je niet kunt nadenken over
een nieuw landelijk beleid voor de vergroting van de bewustwording van ouderenmishandeling en over hoe gemeenten daarmee omgaan. Ik vind dat ik ze in alle goede bestuurlijke verhoudingen die vraag goed kan voorleggen. Ik heb niet meer en niet minder beloofd in reactie op
deze motie.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Gaat de staatssecretaris deze motie dan zo uitleggen dat
zij een handreiking aan de gemeenten stuurt? Of gaat ze
de motie zo uitleggen dat zij een lijst aan de gemeenten
stuurt die ingevuld moet worden op gemeentehuizen,
waardoor het maar de vraag is hoeveel mantelzorgers er
uiteindelijk door die vragenlijst geholpen worden?
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
Nee, bij een grote evaluatie van de Wmo, zoals ook mevrouw Wolbert zei, kunnen wij ouderenmishandeling in
buitengewoon gedetailleerde vorm meenemen. Daar past
een gedetailleerde vragenlijst bij. Bij dit ontzettend belangrijke onderwerp, dat wij landelijk op de agenda hebben gezet en waar ongelofelijk veel energie in gestoken
is, kunnen wij papierarm, in samenspraak met de lokale
overheden, monitoren hoe dat zich ontwikkelt. Ik zie niet
waarom wij dat niet zouden kunnen doen. Dat is niet: je
gaat erover of niet. Dat is: wij doen het samen en wij vinden het allemaal belangrijk.
Mevrouw Venrooy-van Ark (VVD):
Dit is een beetje het debat van de ontboezemingen, ook
de ontboezeming van een oud-wethouder Wmo, die zegt
dat zulke moties ertoe leiden dat in allerlei gemeentehuizen mensen bezig gaan met het invullen van lijsten en formulieren. Die energie kan beter gestoken worden in het
daadwerkelijk ondersteunen van mantelzorgers en mensen die mishandeld worden.
Staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner:
De interpretatie van mevrouw Leijten vind ik realistischer.
Als in een gemeentehuis de vraag wordt neergelegd wat
in die gemeente wordt gedaan aan ouderenmishandeling,
kan de betrokken wethouder zich gaan afvragen wat daar
eigenlijk aan wordt gedaan. Dat is naar mijn mening ten
voordele van iedereen. Dat is heel wat anders dan de gemeenten beleidsvrijheid ontnemen. Wij interpreteren dit
punt verschillend. Daar laat ik het bij.
De steunpunten huiselijk geweld kunnen nu al meldingen van mishandeling door professionals doorgeven aan
de IGZ. De door mevrouw Uitslag beoogde koppeling tussen de beide meldpunten is er dus al. Ik kan wel onder de
aandacht brengen dat op beide plekken kan worden gemeld.
De motie van mevrouw Venrooy-van Ark inzake de
meldcode moet ik ontraden. Een meldplicht voor alle zaken vind ik geen goed instrument, dus ik ontraad de motie.
De voorzitter:
Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoorden.
Stemming over de ingediende moties zal aanstaande
dinsdag plaatsvinden,
De beraadslaging wordt gesloten.

14 juni 2012
TK 96

96-10-59

Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
De vergadering wordt van 16.48 uur tot 17.30 uur geschorst.
Voorzitter: Arib

Tweede Kamer

Ouderenmishandeling

14 juni 2012
TK 96

96-10-60