Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 750 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2014

Nr. 114

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 16 juni 2014
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister en de Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de brief van 16 april 2014 over de
beleidsreactie op het Onderwijsverslag 2012–2013 van de Inspectie van
het Onderwijs (Kamerstuk 33 750 VIII, nr. 107).
De Minister en de Staatssecretaris hebben deze vragen beantwoord bij
brief van 12 juni 2014 Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie,
Verstraten

kst-33750-VIII-114
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

1

Nr.
1

Vraag
Wat wordt gedaan met de bezwaren die de Inspectie van het
Onderwijs heeft geuit ten aanzien van de ranglijsten die scholen
gebruiken om een toegevoegde waarde te claimen?
De inspectie heeft niet geschreven dat scholen ranglijsten gebruiken om een toegevoegde waarde te claimen. De inspectie ziet
bezwaren bij de huidige ranglijsten in de media die worden
opgesteld op basis van de openbaar beschikbare informatie (zoals
de gemiddelde eindtoetsscore van basisscholen). De inspectie is
van mening dat deze ranglijsten pretenderen de toegevoegde
waarde van scholen te bepalen zonder dat hiervoor de gegevens
aanwezig (kunnen) zijn. In aansluiting op de pilots Leerwinst
Toegevoegde Waarde onderzoekt de inspectie in de pilots gedifferentieerd toezicht samen met scholen op welke wijze een maatstaf
voor leergroei kan worden gebruikt voor beter inzicht in de
betekenis van de opbrengsten van scholen.

2

Wat wordt gedaan met de constatering van de Inspectie van het
Onderwijs dat investeringen niet voldoende ten goede komen aan
leraren en leerlingen en eerder een last vormen?
De inspectie constateert dat veel scholen en opleidingen de
afgelopen jaren hebben geïnvesteerd in betere randvoorwaarden
voor goed onderwijs, zoals registraties en kwaliteitszorgsystemen.
Dat is een goede zaak, want deze investeringen zijn erop gericht om
het onderwijs te verbeteren. Leraren en leerlingen moeten hier in
positieve zin de gevolgen van ervaren. De inspectie constateert
echter dat de investeringen niet altijd uitwerken in de beoogde
positieve effecten op leerling- en klasniveau. Dat is onwenselijk. Wij
vinden het daarom belangrijk om leraren te helpen om instrumenten als leerlingvolgsystemen en kwaliteitszorgsystemen te benutten
om hun dagelijkse werk beter te kunnen doen. Het toerusten van
leraren is één van de speerpunten van ons beleid. Zowel het
programma School aan Zet als de Lerarenagenda (met daarin de
ambitie van meer masteropgeleide leraren in de klas) zet in op het
verbeteren van (complexe) vaardigheden. Daarnaast gaan we
scholen in het primair onderwijs faciliteren om zelf leergroei in
kaart te kunnen brengen. Uit de afgeronde pilot leergroei en
toegevoegde waarde in het primair onderwijs blijkt namelijk dat
inzicht in leergroei de gebruikswaarde van de door scholen
gebruikte leerlingvolgsystemen kan vergroten.

3

Hoe worden de door de Inspectie van het Onderwijs geconstateerde nadelen van grote klassen aangepakt, zoals de toename in
werkdruk die een leraar ervaart en te kleine klaslokalen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

2

Nr.

Vraag
Groepsgrootte is maatwerk op schoolniveau. Schoolbesturen
bepalen zelf, in samenspraak met de leraren, de ouders en
medezeggenschapsraad de groepsindeling die het beste bij de
school past en die in het gebouw vormgegeven kan worden.
Scholen kiezen flexibele oplossingen met meer handen in en rond
de klas en met gedifferentieerde lesvormen die toegesneden zijn op
de gegeven omstandigheden, de behoeften van de leerlingen en de
mogelijkheden van het lerarenteam en van het schoolgebouw. Wij
ondersteunen de scholen daarbij door te investeren in extra handen
rond de klas en in de professionalisering van leraren en schoolleiders. Tijdens het debat van 2 april over de groepsgrootte is de
kwestie rond de ruimtenormen voor leerlingen en de oppervlakte
van klaslokalen ter sprake gekomen. Tijdens dit debat is toegezegd
de Kamer hierover te informeren, hetgeen wij hierbij doen. De
minimale ruimtenormen per leerling voor scholen in het primair en
voortgezet onderwijs zijn vastgelegd in het «Uitvoeringsbesluit
voorzieningen in de huisvesting po/vo». Dit besluit biedt een
waarborg voor de school dat er voldoende ruimte beschikbaar is in
het gebouw om op een verantwoorde wijze les te geven. Het
gebruik van die ruimten is het resultaat van het gesprek tussen
scholen en de gemeente om hierbij tot een goede oplossing te
komen.

4

Kan een reactie worden gegeven op de vragen die de Inspectie van
het Onderwijs stelt bij de effectiviteit van het systeem van
kwaliteitszorg? Hetzelfde wordt gevraagd ten aanzien van het
systeem van «checks & balances». Hoe gaan de geconstateerde
problemen worden aangepakt?
De inspectie constateert dat er veel is geïnvesteerd in systemen
voor kwaliteitszorg, maar dat de gegevens uit deze systemen nog
niet voldoende benut worden in de praktijk van het lesgeven. In de
brief «Toezicht in transitie» (Kamerstuk 33 905 nr. 1) wordt
geschetst hoe we ondersteuning vanuit OCW ook voor scholen die
niet zeer zwak zijn, willen inzetten. Ook «zwakke», «voldoende» en
«goede» scholen krijgen ondersteuning vanuit OCW om de gerichte
feedback van de inspectie te vertalen naar concrete verbeteracties.
Wanneer dit nodig is, zal kwaliteitszorg zeker onderdeel uitmaken
van deze ondersteuning.
Wij hebben in het recente debat over versterking bestuurskracht op
23 april 2014 met uw Kamer gesproken over de wijze waarop we de
checks and balances in het stelsel gaan versterken. Hieraan
voorafgaand is uw Kamer geïnformeerd over de wijze waarop wij
de governance in de praktijk willen versterken (Kamerstuk 33 495
nr. 35). Het hierin aangekondigde wetsvoorstel waarmee we de
positie van de intern toezichthouder en de medezeggenschap
willen versterken is inmiddels openbaar en ter consultatie
voorgelegd. Daarnaast hebben wij afspraken gemaakt met de raden
in de sectorakkoorden over professionalisering van bestuurders en
toezichthouders en zijn er in de diverse onderwijssectoren
initiatieven en stimuleringsmaatregelen genomen om de medezeggenschap te versterken.

5

In hoeverre is er een verband te zien tussen de werkdruk van
leraren en de ongemotiveerdheid van leerlingen? Is het voor een
stimulerend lesprogramma noodzakelijk dat een leraar zich met het
geven van onderwijs kan bezighouden, in plaats van allerlei
administratieve taken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

3

Nr.

Vraag
Er is geen onderzoek bekend waaruit een dergelijk verband blijkt.
Ongemotiveerde leerlingen vormen uiteraard wel een probleem.
Leraren uit het lerarenpanel geven aan dat leerlingen vooral
gemotiveerd zijn bij goede leraren en leraren die in hun les
aansluiten bij de belevingswereld van leerlingen. De vaardigheden
van leraren spelen dus een rol: niet alle leraren zijn voldoende in
staat om alle leerlingen uit te dagen en hun onderwijs af te
stemmen op individuele leerlingen. Door gericht in te zetten op een
betere toerusting van leraren, zullen motivatieproblemen van
leerlingen verminderen.

6

Welke verbetermaatregelen stelt de Minister voor om te zorgen dat
scholen gebruik gaan maken van de gegevens uit systemen met
informatie over leerlingen en hun ontwikkeling?
Wij zien dat scholen reeds gegevens over (de ontwikkeling van)
leerlingen benutten om hun onderwijs te verbeteren. Tegelijkertijd
blijkt uit het Onderwijsverslag dat scholen nog meer en beter
gebruik van dergelijke gegevens zouden kunnen maken. Het
toerusten van leraren en schoolleiders om inzichten in de ontwikkeling van leerlingen te vertalen naar de onderwijspraktijk, is daarom
één van de speerpunten van ons beleid. Het gaat daarbij ook om de
onderzoekende en analytische vaardigheden binnen het team om
informatie over de ontwikkeling van leerlingen nog beter te
benutten voor onderwijsverbetering. Zowel het programma School
aan Zet als de Lerarenagenda (met daarin de ambitie van meer
masteropgeleide leraren in de klas) zet in op het verbeteren van
deze (complexe) vaardigheden. Daarnaast gaan we scholen
faciliteren om zelf leergroei in kaart te kunnen brengen. Uit de
afgeronde pilot leergroei en toegevoegde waarde in het primair
onderwijs blijkt namelijk dat inzicht in leergroei de gebruikswaarde
van de door scholen gebruikte leerlingvolgsystemen kan vergroten
en er beter kan worden ingespeeld op de specifieke leerbehoeften
van leerlingen.

7

Op welke wijze kan worden verklaard dat er meer sprake is van
afstroom dan opstroom? Kan worden geconcludeerd dat scholen
huiverig zijn geworden leerlingen het voordeel van de twijfel te
geven, omdat zij hier op worden afgerekend? Wat zijn de gevolgen
hiervan voor de doorstroommogelijkheden van leerlingen?
Van belang is dat leerlingen onderwijs op het niveau volgen dat bij
hun capaciteiten past. De inspectie constateert dat er voor het eerst
sprake is van meer afstroom dan opstroom. Of hier sprake is van
een incident dat zich beperkt tot het schooljaar 2012–2013 of van
een trend is dan ook niet aan te geven. Niet duidelijk is of aan de
constatering van de inspectie vergaande conclusies kunnen worden
verbonden. Hiervoor zal nader onderzoek nodig zijn.

8

In hoeverre speelt klassengrootte een rol bij de mogelijkheid tot
gedifferentieerd lesgeven? Met andere woorden, is een klas van 30
leerlingen (waaronder zorgleerlingen) te groot om ieder kind de
aandacht en die stimulans te kunnen geven die het nodig heeft?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

4

Nr.

Vraag
Uit inspectiegegevens blijkt niet dat er een duidelijk verband
bestaat tussen de kwaliteit van de afstemming, de groepsgrootte en
de leerlingenzorg (Onderwijsverslag blz. 68). Gedifferentieerde
lesvormen en extra handen rond de klas kunnen ook in een klas van
30 leerlingen bijdragen om ieder kind de aandacht te geven die het
nodig heeft. Wij ondersteunen de scholen daarbij door te investeren in het vergroten van de vaardigheden van leraren en schoolleiders en in extra handen rond de klas. Zie verder het antwoord op
vraag 3.

9

Kan het verband tussen slechte en goede schoolleiders en de
financiële situatie van scholen worden toegelicht?
Op blz. 51 van het Onderwijsverslag gaat het over het financieel
handelen van besturen. De inspectie concludeert dat de kwaliteit en
financiën van een school of instelling waarschijnlijk samenhangen
met hoe goed een bestuur het doet. Over een soortgelijk verband
tussen slechte en goede schoolleiders en de financiële situatie van
scholen doet de inspectie geen uitspraken.

10

In hoeverre is een schoolbestuur bij machte om slechte schoolleiders aan te sturen?
Op pagina 49 van het Onderwijsverslag geeft de inspectie aan, dat
schoolleiders beter functioneren als het schoolbestuur de kwaliteit
van de schoolleider beter bewaakt. Een schoolbestuur heeft
daarvoor verschillende instrumenten tot zijn beschikking. Bijvoorbeeld een jaarlijks functioneringsgesprek, afspraken over professionalisering en het inwinnen van informatie over de schoolleider bij
andere bronnen dan de schoolleider zelf (tevredenheidsonderzoeken, gesprekken met de medezeggenschapsraad of externe audits).

11

Op welke wijze wordt gewaarborgd dat scholen voldoende
aandacht (kunnen blijven) besteden aan de sociale, creatieve en
praktische vaardigheden van leerlingen? In hoeverre speelt de
nadruk op toetsen hierbij een rol?
Uit recent onderzoek van de inspectie naar de besteding van
onderwijstijd blijkt dat door de jaren heen er sprake is van een
stabiele verdeling in de tijd tussen de basisvaardigheden voor taal
en rekenen en de andere eveneens belangrijke vaardigheden en
kennisgebieden. Het beeld is dat ongeveer 50% van de onderwijstijd aan taal en rekenen wordt besteed en 50% aan overige
belangrijke gebieden zoals wereldoriëntatie, beweging en Engels.1
De aandacht voor sociale, praktische en creatieve vaardigheden is
daarin verweven. Het is dus niet een kwestie van «of-of» maar van
«en-en». Deze vaardigheden komen dus ook aan bod in het taal- en
rekenonderwijs. Dit toont aan dat de onderwijssector haar brede in
de kerndoelen vastgelegde wettelijke opdracht ten aanzien van het
onderwijs oppakt en zich niet beperkt tot het bijbrengen van
cognitieve kennis.

12

Op welke wijze dragen alle plannen bij aan de kwaliteit van het
onderwijs? Is het voor goed onderwijs nodig dat docenten
aandacht kunnen geven aan ieder kind op basis van individuele
behoefte? In hoeverre vormen de genoemde plannen hierin een
belemmering voor docenten om het beste uit ieder kind te kunnen
halen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

5

Nr.

Vraag
Bij «maatwerk» en «gepersonaliseerd leren» zal het doorgaans niet
mogelijk, en ook niet nodig, zijn om voor élke leerling een eigen
individuele leerroute in te richten. De vraag is ook of dit wenselijk
is: het is immers ook karaktervormend voor leerlingen dat zij zich
wel eens moeten schikken in een gegeven programma. Het is
organisatorisch niet haalbaar om bijvoorbeeld voor een klas met 28
leerlingen 28 afzonderlijke programma’s te maken. Het is wel van
belang dat er rekening gehouden wordt met enkele verschillende
niveaus (dus dat de leraar zich niet alleen richt op «gemiddelde»
leerlingen, maar ook aandacht heeft voor zwakker presterende en
excellerende leerlingen) en leerstijlen (bijvoorbeeld concreet of
abstract, actief of reflectief). Ook hier komt het aan op een goede
balans, gegeven de (organisatorische) randvoorwaarden. «Omgaan
met verschillen» is een noodzakelijke voorwaarde voor een goede
invulling van passend onderwijs en één van de belangrijke
aandachtspunten ten aanzien van het lerarenbeleid.

13

Op welke wijze wordt het onderzoek naar de oorzaken van afstroom
vormgegeven? Op welke termijn wordt de Kamer bericht over de
uitkomsten van dit onderzoek?
Een onderzoek naar mogelijke drempels die instellingen opwerpen
voor risicoleerlingen of de mogelijkheid dat het toezicht perverse
prikkels bevat dat strategisch gedrag oproept vereist zorgvuldige
voorbereiding omdat het een complexe materie betreft. Op dit
moment is nog niet aan te geven wat de reikwijdte van het
onderzoek zal zijn. In het algemeen overleg met de Kamer op
16 april 2014 is een brief toegezegd over op- en afstroom, in relatie
tot de inspectie en eventuele ongewenste effecten rond selectie. In
deze brief zal aangegeven worden wanneer het onderzoek gereed
zal zijn en hoe het onderzoek zal worden vormgegeven. In
overeenstemming met de toezegging zal de brief voor 2 juli aan de
Kamer gestuurd worden.

14

Wat wordt gedaan met de constatering van de Inspectie van het
Onderwijs dat de grootte van een groep effect heeft op hoe een
leraar zijn werk ervaart?
De grootte van een groep is relevant voor leraren, ouders en
leerlingen. Daarover zijn zij soms ongerust. Een erg grote groep kan
van invloed zijn op de door de leraar ervaren werkdruk. Wanneer er
relatief veel leerlingen in een groep zitten, vragen ouders zich af of
dit niet ten koste gaat van de aandacht voor hun kind. Ook andere
factoren zijn relevant, zoals het aantal zorgleerlingen per klas. Om
de vinger aan de pols te houden, volgen wij jaarlijks de ontwikkeling van de groepsgrootte in zowel het primair als voortgezet
onderwijs. Belangrijk is wel dat scholen zelf beslissen over de
indeling van de groepen/klassen. Schoolbesturen en schoolleiders
maken daarbij hun eigen afwegingen. De groepsgrootte moet zo
goed mogelijk aansluiten bij de onderwijskundige visie, de
prioriteiten van de school én bij de leerlingenpopulatie.

15

Op welke wijze wordt het aantal onbevoegde docenten teruggedrongen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

6

Nr.

Vraag
In het Nationaal Onderwijsakkoord is door alle betrokken partijen
onderschreven dat elke onderwijsgevende bevoegd moet zijn. De
afspraak die we hierover met elkaar hebben gemaakt is dat in 2017
elke onderwijsgevende gekwalificeerd en bevoegd is voor het
onderwijs dat zij of hij geeft. Werkgevers zorgen ervoor dat het
onderwijs wordt gegeven door bevoegd personeel. Dat betekent
zowel iets voor het aannamebeleid van de school als voor het
scholen van zittend personeel. In het recent afgesloten Sectorakkoord VO zijn deze afspraken nogmaals bevestigd en nader
uitgewerkt. Het is nu aan de sector zelf om hier de komende
periode concreet actie op te ondernemen. Zo nodig zal de inspectie
gevraagd worden om handhavend op te treden als de gemaakte
afspraken niet worden nagekomen.
Tegelijkertijd werken we aan de wettelijke verankering van het
lerarenregister. Op deze manier maken leraren zichtbaar waarvoor
zij bevoegd zijn en wat zij doen om hun bekwaamheid te onderhouden.

16

Kan verder worden ingegaan op de wens de kwaliteit van leraren te
verbeteren? Welke punten van de Lerarenagenda2 worden
inmiddels in de praktijk gebracht, en welke punten nog niet? Welke
extra middelen worden op welke wijze ingezet?
Met uw Kamer is afgesproken om jaarlijks te rapporteren over de
voortgang van de Lerarenagenda, namelijk op de Dag van de
Leraar (5 oktober van elk jaar). Op dat moment zullen wij u dan ook
informeren over de acties die vanuit zowel de sector als het
ministerie worden ondernomen om de kwaliteit van opleidingen en
zittende leraren te verbeteren. De inzet van de financiële middelen
wordt bepaald bij de sectorakkoorden voor het primair en voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. Zodra die
akkoorden definitief zijn, zullen wij deze uw Kamer toezenden.

17

Wat is de reactie op de constatering van de Inspectie van het
Onderwijs dat de helft van de docenten aangeeft door werkdruk
geen tijd te hebben voor professionalisering en ontwikkeling? Wat
kan worden gedaan om deze werkdruk te verlagen?
Deze constatering van de inspectie is zorgelijk. Werkdruk is echter
een veelkoppig monster. Wanneer leraren een hoge werkdruk
ervaren, kan dat worden veroorzaakt door verschillende factoren:
vanzelfsprekend uit (noodzakelijke) lasten, maar ook uit de wijze
van leidinggeven van de school, de persoonlijke capaciteiten, de
mogelijkheden om het werk goed te kunnen plannen, de nietlesgevende taken, et cetera. Conform de afspraak in het Nationaal
Onderwijsakkoord ondernemen de Stichting van het Onderwijs en
OCW gezamenlijk een onderzoek naar de oorzaken van en aanpak
van werkdruk, voor zover dat niet al in cao’s is overeengekomen.
Dit onderzoek zal resulteren in gezamenlijke aangrijpingspunten
voor vermindering van werkdruk. Daarnaast zijn extra middelen
beschikbaar gesteld voor het aanstellen van conciërges en
klassenassistenten. Zij kunnen de druk verminderen voor leraren.

18

Kan verder worden toegelicht op welke wijze de Inspectie van het
Onderwijs met bredere blik naar de opbrengsten van het onderwijs
zal kijken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

7

Nr.

Vraag
In de brief «Transitie in onderwijstoezicht» (Kamerstuk 33 905, nr. 1)
die 28 maart jl. aan uw Kamer is gezonden, is aangegeven langs
welke lijnen het onderwijstoezicht zich verder zal ontwikkelen.
Daarbij worden in zogeheten kwaliteitsgebieden ook op andere
leergebieden dan taal en rekenen het door de school bereikte
niveau zichtbaar gemaakt. Zo zal binnen het kwaliteitsgebied
«onderwijsresultaten» zichtbaar gemaakt worden hoe leerlingen
zich ontwikkelen op het gebied van sociale competenties en wordt
duidelijk hoe ouders en leerlingen zelf oordelen over het onderwijs.

19

Gaat er meer worden gedaan om ondersteuning in de klas te
realiseren? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Samenwerkingsverbanden en schoolbesturen krijgen de middelen
om lichte en zware ondersteuning in de klas te realiseren. Zij
hebben zelf de verantwoordelijkheid om hier vorm aan te geven.
Dat kan betekenen dat zij kiezen voor extra handen in de klas, of
voor andere vormen van ondersteuning. Naarmate minder
kinderen verwezen worden naar het (v)so, ontstaat er meer
financiële ruimte om ondersteuning in de klas te regelen. Ieder
samenwerkingsverband kan zo zijn eigen keuzes maken om meer
maatwerk mogelijk te maken voor de leerlingen. Tegelijkertijd
wordt breed ingezet op professionalisering van leraren, zoals onder
andere in de Lerarenagenda en de sectorakkoorden is beschreven.

20

Wat is gedaan met de zorgen die scholen hebben over de invoering
van het Passend Onderwijs? Kan worden gegarandeerd dat alle
scholen (en met name de docenten) er op 1 augustus 2014 klaar
voor zijn? Worden de uitkomsten van de genoemde «mei-monitor»
naar de Kamer gestuurd? Zo ja, op welke termijn? Zo nee, waarom
niet?
Zoals in de vierde voortgangsrapportage passend onderwijs is
gemeld, laten de ondersteuningsplannen van de samenwerkingsverbanden zien dat samenwerkingsverbanden kiezen voor een
geleidelijke invoering van passend onderwijs. Ondersteuning aan
huidige rugzakleerlingen wordt bijvoorbeeld komend schooljaar
veelal voortgezet. Dat betekent ook dat er voor leraren komend
schooljaar geen grote veranderingen zullen zijn, en dat docenten in
die zin op 1 augustus klaar zijn voor passend onderwijs. Dat neemt
overigens niet weg dat leraren daarover geïnformeerd moeten
worden, zodat zij zich niet onnodig zorgen maken.

21

Voor welke onderdelen van de examinering in het mbo stelt u
gestandaardiseerde examens voor?
In het mbo wordt onderscheid gemaakt tussen instellingsexamens
en in te voeren centraal ontwikkelde examens voor de generieke
onderdelen Nederlandse taal, rekenen en (voor niveau 4-opleidingen) Engels. De inspectie constateert in het onderwijsverslag dat
examens die door de instelling zelf worden gemaakt relatief vaak
van onvoldoende kwaliteit zijn. Daarom moeten instellingen per
1 augustus 2016 voor hun instellingsexamens uitsluitend gebruik
maken van gestandaardiseerde examens of van gezamenlijk of
individueel ontwikkelde examen die extern gevalideerd zijn, zoals
gemeld in de brief over de toekomstbestendigheid van het mbo.
Deze maatregel wordt de komende maanden, gezamenlijk met de
sector, verder uitgewerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

8

Nr.
22

Vraag
Waaruit gaan de prestatieafspraken in het mbo bestaan en op welke
termijn worden deze praktijk? In hoeverre zijn (negatieve) neveneffecten te verwachten?
Met de «prestatieafspraken» in het mbo wordt beoogd de kwaliteit
van het middelbaar beroepsonderwijs te versterken. Om die reden
wordt de term «kwaliteitsafspraken» gebruikt. Met de kwaliteitsafspraken wordt de instelling op maat gestimuleerd om beter
onderwijs te realiseren. Gekozen is voor een gemengde aanpak van
investeren in kwaliteit van het onderwijs vanaf 2015 met veel
aandacht voor professionalisering én het belonen van het verbeteren van resultaten op het gebied van studiesucces en de kwaliteit
van de BPV vanaf 2016. Het huidige vsv-arrangement loopt nog
door tot en met 2015, maar zal daarna ook onderdeel worden van
de kwaliteitsafspraken. Bij de uitwerking van de kwaliteitsafspraken
zijn we alert op mogelijke ongewenste neveneffecten. Met de opzet
die wij voor ogen hebben, worden deze risico’s ingedamd. Uw
Kamer ontvangt voor het zomerreces de conceptregeling die gaat
over de start van de kwaliteitsafspraken met investering in
onderwijskwaliteit vanaf 2015.

23

Kan verder worden ingegaan op de wijze waarop de mboinstellingen worden ondersteund bij het verbeteren van het
onderwijs?
Instellingen worden door MBO15 ondersteund bij het uitvoeren van
het actieplan Focus op Vakmanschap, de agenda voor kwaliteitsverbetering in het mbo. MBO15 is het programmamanagement,
ingesteld door de Minister van OCW. De ondersteuning vindt plaats
in de vorm van gespreksrondes met de instellingen, op basis van
de beschikbare gegevens over de uitvoering van het actieplan
Focus op vakmanschap, en individuele facilitering van mboinstellingen bij het werken aan kwaliteitsverbetering.

24

Op welke wijze wordt de nadruk op en de aandacht voor vakkennis
vergroot?
Kwalificatiedossiers moeten de onderwijsinstellingen en leerbedrijven aan de ene kant voldoende houvast bieden en aan de andere
kant voldoende ruimte geven aan instellingen voor de inrichting
van het onderwijs en de examinering van opleidingen. Daarom is
het belangrijk dat vakkennis en vaardigheden duidelijk worden
beschreven in het kwalificatiedossier.
In het herziene model voor de kwalificatiedossiers is ervoor
gekozen om de vakkennis en vaardigheden meer voorop te zetten:
ze op één plek in het dossier te beschrijven, in plaats van verspreid
over het gehele dossier.
Bij de instructie voor het maken van kwalificatiedossiers is
aandacht besteed aan een eenduidige manier van het beschrijven
van de kennis en vaardigheden. Daarbij wordt bijvoorbeeld gebruik
gemaakt van het NLQF.
Hierdoor is het overzichtelijker wat de relevante vakkennis en
vaardigheden zijn voor een kwalificatie en blijft de context
waarbinnen de student moet laten zien dat hij of zij de kennis
beheerst goed zichtbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

9

Nr.
25

Vraag
Wat zijn de consequenties voor mbo-instellingen waar de examenkwaliteit onvoldoende is gebleken? Op welke wijze kan de
leerlingen worden gegarandeerd dat het examen dat zij afleggen
van voldoende niveau is? Hoe wordt voorkomen dat de waarde van
mbo-diploma’s voor eenzelfde crisis komen te staan als binnen het
hbo de afgelopen jaren is gebeurd?
In het mbo is elke instelling verantwoordelijk voor de examinering
van door haar verzorgde opleidingen. De examinering moet
voldoen aan in de «Regeling standaarden examenkwaliteit mbo»
vastgestelde kwaliteitsstandaarden voor de examenkwaliteit. Tot de
standaarden behoort onder andere dat het examen van een
opleiding dekkend moet zijn voor de landelijk vastgestelde
kwalificatie-eisen voor de opleiding en dat de afname en beoordeling betrouwbaar moeten zijn.
De inspectie onderzoekt elk jaar bij een steekproef van opleidingen
in het mbo de examenkwaliteit, aan de hand van de standaarden
voor de examenkwaliteit. Voor alle opleidingen waar de inspectie
de examenkwaliteit als onvoldoende heeft beoordeeld, krijgt de
instelling een officiële waarschuwing dat de examenkwaliteit na
een verbetertermijn (van in principe één jaar) op orde moet zijn. Als
uit het heronderzoek door de inspectie blijkt dat dit nog niet het
geval is, dan kan de examenlicentie van de instelling voor die
opleiding ingetrokken worden. De instelling moet dan voor die
opleiding de examinering uitbesteden aan een andere instelling die
over die licentie beschikt.
Naast dergelijke bestuurlijke maatregelen is tevens sprake van
maatregelen om instellingen te stimuleren en ondersteunen bij het
bij alle opleidingen blijvend op orde krijgen van de examenkwaliteit. Deze maatregelen zijn gericht op de verdere standaardisering
van examens en op de verdere professionalisering van examenfunctionarissen. Omdat die ondersteunende maatregelen nog niet
bij alle opleidingen tot de gewenste resultaten bij de examenkwaliteit hebben geleid, zal de bestaande vrijblijvendheid doorbroken
worden. In de recente brief aan uw Kamer over de toekomstbestendigheid van het mbo staan nadere maatregelen aangekondigd die
aangrijpen op de belangrijkste tekortkomingen bij de examenkwaliteit. De inspectie geeft in het onderwijsverslag aan dat dit zijn: het
gebruik van een ondeugdelijk exameninstrumentarium en
onvoldoende zicht van de examencommissie op de examenkwaliteit. MBO15 constateert in de rapportage «De basis gelegd, nu de
lat omhoog» van mei 2014 dat instellingen bij de examenorganisatie de taken en verantwoordelijkheden relatief vaak onvoldoende
duidelijk hebben belegd.
Daarom moeten instellingen per 1 augustus 2016 uitsluitend
gebruik maken van gestandaardiseerde examens of van gezamenlijk of individueel ontwikkelde examens die extern gevalideerd zijn.
Daarnaast zullen de taken van de examencommissie, de centrale
actor binnen het examineringsproces, verder verduidelijkt worden
en zal worden bezien of er nadere eisen gesteld moeten worden
aan (leden van) de examencommissie. Deze maatregelen zullen de
komende maanden, gezamenlijk met de sector, verder worden
uitgewerkt.

26

Hoe gaat de aandacht voor excellentie in het mbo worden
vormgegeven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

10

Nr.

Vraag
Vanaf 2015 zal jaarlijks 25 miljoen euro beschikbaar worden gesteld
voor een excellentieprogramma in het mbo. Het idee is dat
mbo-instellingen mee kunnen doen met dit programma door
plannen in te dienen bij een regiegroep die zal toezien op de
ambities van de instelling en op de prestaties die de instelling wil
bereiken. Dit programma moet ambitieuze plannen en verdiepende
en verbredende trajecten opleveren; trajecten die de beste
studenten in staat stellen een hoger niveau van vakmanschap te
bereiken. Kennisdeling en onderzoek zullen onderdeel van het
programma zijn.

27

Welk gevolg gaat gegeven worden aan de zorg van de Inspectie van
het Onderwijs dat door de druk op prestaties de toegankelijkheid in
het geding komt?
Het is goed om met de instellingen in gesprek te blijven over de
wijze waarop zij hun ambities op het gebied van onderwijskwaliteit
en studiesucces realiseren. Dit zal in het kader van de prestatieafspraken hoger onderwijs zeer zeker gebeuren. Wij gaan ervan uit
dat instellingen zich bij het verbeteren van hun prestaties richten op
instrumenten die de kwaliteit van het onderwijs bevorderen.
Selectieve instrumenten mogen niet worden misbruikt om
bepaalde groepen leerlingen en studenten uit te sluiten. Dit
betekent niet dat een goed gebruik van selectieve instrumenten
zoals, numerus fixus, aanvullende eisen of nadere vooropleidingseisen per definitie de toegankelijkheid van het onderwijs vermindert. Deze instrumenten zijn bedoeld om de kwaliteit van het
onderwijs te garanderen, en om een goede match tussen leerling/
student en onderwijs te bevorderen.

28

Op welke wijze gaan de mooc’s3 op kwaliteit en accreditatiewaardigheid worden gecontroleerd?
Als MOOC’s door instellingen worden aangeboden buiten het
geaccrediteerde onderwijs om, bijvoorbeeld om buitenlandse
studenten te bereiken of zich met een vakgebied internationaal te
profileren, zoals enkele Nederlandse instellingen inmiddels hebben
gedaan, vallen deze geheel buiten de doelmatigheidsbeoordeling
en kwaliteitszorgsystemen.
Als MOOC’s door instellingen worden aangeboden in het kader van
of als onderdeel van een geaccrediteerde opleiding, geldt de
vigerende wet- en regelgeving, dus ook ten aanzien van doelmatigheid en kwaliteit.
Dat betekent dat de NVAO betrokken is bij de accreditatie hiervan
en de examencommissie verantwoordelijk is voor het beoordelen
van de kwaliteit van en toekennen van studiepunten voor een
MOOC.
Dat geldt ook – naar analogie van het volgen van vakken aan een
buitenlandse instelling – wanneer een individuele student een
aanvraag bij de examencommissie indient voor studiepunten voor
een gevolgde MOOC.

29

Op welke wijze wordt gehoor gegeven aan de zorg van de Inspectie
van het Onderwijs dat de spanning tussen verschillende doelen
(met betrekking tot onderwijsniveau, studiesucces en toegankelijkheid) zal leiden tot een negatief effect op een van de gestelde
doelen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

11

Nr.

Vraag
Juist om dergelijke negatieve effecten te voorkomen is bij de
prestatieafspraken in het hoger onderwijs ervoor gekozen om
afspraken te maken over meerdere aspecten van kwaliteit. Met de
instellingen voor hoger onderwijs zijn als het gaat om onderwijskwaliteit en studiesucces afspraken gemaakt over ambities op o.a.
rendement, uitval en switch, maar ook over excellentie, docentkwaliteit, onderwijsintensiteit en indirecte kosten. Door niet te focussen
op één geïsoleerd aspect van onderwijskwaliteit, en de ambities in
samenhang te bezien, wordt voorkomen dat één aspect onevenredig veel aandacht krijgt en dit ten koste zal gaan van de kwaliteit in
bredere zin.

1

Inspectie van het Onderwijs. Over de volle breedte: stand van zaken met betrekking tot het
onderwijsaanbod in het basisonderwijs. Utrecht, juni 2013.
Kamerstuk 27 923, nr. 171
3
mooc: massive online open course
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 114

12