Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 948

Wijziging van onder meer de Wet educatie en
beroepsonderwijs in verband met het
bevorderen van een arbeidsmarktrelevant en
doelmatig opleidingenaanbod in het
beroepsonderwijs (macrodoelmatigheid in het
beroepsonderwijs)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Graag wil ik de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap danken voor hun inbreng en voor de vragen die zij hebben
gesteld.
ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de fracties van de VVD, PvdA, SP, CDA, D66, ChristenUnie en
SGP geven aan kennis genomen te hebben van het wetsvoorstel. De leden
van de PvdA-fractie reageerden vooral met instemming op het wetsvoorstel. De leden van de CDA-fractie gaven aan zich te kunnen vinden in het
doel van dit wetsvoorstel, maar vragen zich af of een wetsvoorstel het
geijkte middel is om dit doel te halen. De leden van alle genoemde fracties
stellen diverse vragen. Op de gestelde vragen ga ik, mede namens de
Staatssecretaris van Economische Zaken, hieronder in. Daarbij wordt de
indeling van het verslag als uitgangspunt genomen.
2. Aanleiding
De leden van de VVD-fractie vragen waarom in het mbo voor een andere
oplossing is gekozen dan in het hoger onderwijs om een goede
aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt en een slimme inzet van
overheidsmiddelen te realiseren. De leden van de VVD-fractie vragen
waarom in het mbo van een ander aantal commissies sprake is dan in het
hoger onderwijs.
In het hoger onderwijs is gekozen voor één commissie die de Minister
(alleen) vooraf adviseert over nut en noodzaak van het starten van een
nieuwe opleiding door een onderwijsinstelling. Met dit wetsvoorstel
wordt de mogelijkheid van een onafhankelijke adviescommissie voorgesteld die de Minister adviseert of, en zo ja hoe, de Minister moet ingrijpen
indien de zorgplicht arbeidsmarktperspectief en/of zorgplicht doelmatigheid niet wordt nageleefd. Deze adviescommissie in het mbo kan, in
tegenstelling tot de genoemde commissie in het hoger onderwijs, zowel
adviseren over nieuwe als bestaande opleidingen. De commissie in het

kst-33948-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

1

mbo zal echter niet structureel adviseren of een nieuwe opleiding al dan
niet aangeboden mag worden. Met de waarborgen die de landelijke
kwalificatiestructuur kent voor de arbeidsmarktrelevantie van kwalificaties, de verplichting om stage te lopen alvorens een diploma te kunnen
behalen en de in dit wetsvoorstel voorgestelde aanscherpingen zou een
toets vooraf naar de mening van de regering een onnodige verzwaring
van de regeldruk en administratieve lasten betekenen. De leden van de
VVD-fractie bedoelen in hun vraag mogelijk het eerder geuite voornemen
dat onderwijs en bedrijfsleven naast de onafhankelijke adviescommissie
van de Minister een geschillencommissie op basis van zelfregulering
instellen. Inmiddels heeft de regering van de stichting Samenwerking
Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (hierna: SBB) begrepen dat zij het van
groot belang vindt dat, onder meer met het oog op herkenbaarheid voor
partijen in het veld, sprake is van één commissie die uiteindelijk de
Minister kan adviseren indien een ondoelmatige situatie niet wordt
opgelost. Als de onafhankelijke adviescommissie, zoals voorgesteld in dit
wetsvoorstel, ook een adviserende rol kan spelen inzake een verschil van
mening tussen partijen in het veld over het oplossen van een ondoelmatige situatie (een «geschil»), heeft de SBB aangegeven het niet
noodzakelijk en ook niet wenselijk te vinden om daarnaast nog een eigen
geschillencommissie in te stellen. Met de SBB heeft de regering daarom
afgesproken dat de onafhankelijke adviescommissie ook een rol kan
spelen inzake een verschil van mening tussen partijen in het veld over het
oplossen van een ondoelmatige situatie in het kader van de zorgplichten
arbeidsmarktperspectief en doelmatigheid (een «geschil»). Dergelijke
situaties kunnen dan direct door partijen onder de aandacht van de
adviescommissie worden gebracht. Een zodanige werkwijze faciliteert
partijen in het veld en kan bevorderen dat instellingen in een vroegtijdig
stadium met elkaar en waar nodig het bedrijfsleven in overleg treden over
het oplossen van een ondoelmatige situatie. Zo kan de adviescommissie
haar concept-bevindingen voorleggen aan de betrokken instellingen. Op
basis daarvan kunnen instellingen besluiten hun opleidingenaanbod aan
te passen en/of andere informatie aan te dragen, zodat bij de advisering
aan de Minister hiermee rekening kan worden gehouden. Op basis van
het advies van de adviescommissie kan de Minister uiteindelijk een
handhavingsbesluit nemen in geval sprake is van niet-naleving van de
zorgplichten. In dat besluit brengt de Minister in kaart in hoeverre de
zorgplichten zijn nageleefd en waar dat niet zo is, welke stappen door de
betrokken instelling(en) gezet moeten worden om dit te herstellen. In
geschillen tussen partijen die niet aan de wettelijke zorgplichten raken, is
er geen reden voor de Minister om op te treden. De wet wordt dan
immers niet overtreden. Voorts kan de Minister de adviescommissie altijd
zelf om advies vragen over hoe in het kader van de handhaving van de
zorgplichten te acteren in ondoelmatige situaties. De adviescommissie zal
adviseren op basis van een beleidsregel die gericht is op de handhaving
van de zorgplichten uit het onderhavige wetsvoorstel. Verderop in deze
nota naar aanleiding van het verslag zal worden aangegeven welke
aspecten bij de naleving van de zorgplichten in ieder geval een rol zullen
spelen en welke sancties daarbij aan de orde kunnen zijn. De beleidsregel
wordt momenteel uitgewerkt en zal zodra deze gereed is ter informatie
aan de Tweede Kamer worden gestuurd. De taak en werkwijze van de
onafhankelijke adviescommissie zoals bovenomschreven, zullen worden
opgenomen in het door de Minister vast te stellen instellingsbesluit voor
de adviescommissie. Aldus kent zowel het mbo als het hoger onderwijs
één adviescommissie die de Minister adviseert over de doelmatigheid van
het opleidingenaanbod. Ook adviseert de voorgestelde onafhankelijke
adviescommissie in het mbo, net als de commissie doelmatigheid in het
hoger onderwijs, op basis van een beleidsregel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

2

De leden van de VVD-fractie vragen of het onlangs gewijzigde bekostigingssysteem de juiste prikkels in zich heeft voor instellingen ten aanzien
van de werving van deelnemers.
Met het nieuwe bekostigingssysteem worden instellingen gestimuleerd de
opleidingen te verkorten en te intensiveren en deelnemers zoveel mogelijk
direct op het juiste niveau te laten instromen. Niet eerst niveau 2 of 3 als
een deelnemer voldoende vooropleiding heeft voor niveau 4. In die zin
geeft het gewijzigde bekostigingssysteem de juiste prikkels ten aanzien
van de werving van deelnemers op het juiste niveau. De regering merkt
echter wel op dat de bekostiging op basis van aantal deelnemers en
diploma’s alleen, onvoldoende waarborgen biedt voor het ontstaan van
situaties dat het aantal inschrijvingen de te verwachten vraag van het
bedrijfsleven verre overtreft. Het wetsvoorstel macrodoelmatigheid vraagt
van instellingen dat zij zich nadrukkelijker rekenschap geven van de vraag
op de arbeidsmarkt, zodat de werving van deelnemers zich daartoe goed
verhoudt.
De leden van de VVD-fractie vragen of dit wetsvoorstel voldoende
tegenwicht biedt tegen de bekostigingsprikkels. Naar verwachting doelen
de leden van de VVD-fractie op de bekostigingsystematiek die onder meer
gebaseerd is op het aantal deelnemers en aantal afgegeven diploma’s,
waardoor niet per definitie gewaarborgd is dat onderwijsinstellingen zich
voldoende rekenschap geven van de vraag van de arbeidsmarkt. De
regering onderkent dat dit risico in beginsel aanwezig kan zijn. Met onder
meer de extra waarborgen in dit wetsvoorstel, de landelijke kwalificatiestructuur, de verplichting om stage te lopen alvorens een diploma te
kunnen behalen en de voorgenomen kwaliteitsafspraken in het mbo, is
naar de mening van de regering sprake van een afgewogen pakket aan
maatregelen om de kwaliteit van het beroepsonderwijs te waarborgen.
De leden van D66-fractie vragen om nader in te gaan op de opmerking
van de Raad van State dat het moeilijk is te plannen voor de arbeidsmarkt
en dat de Raad van State daarmee de zorgplicht arbeidsmarktperspectief
ter discussie zou stellen.
Naar de mening van de regering stelt de Raad van State de zorgplicht niet
ter discussie. De Raad van State wijst (terecht) op het feit dat ontwikkelingen op de arbeidsmarkt niet altijd zijn te voorzien. De regering
onderkent dat. De arbeidsmarkt is immers dynamisch: nieuwe eisen aan
gediplomeerden, nieuwe markten door globalisering of technologische
ontwikkelingen kunnen de arbeidsmarktrelevantie van een opleiding
immers in een ander licht zetten. Om die reden heeft de regering in het
wetsvoorstel het begrip «arbeidsmarktperspectief» ingekaderd door
daaronder te verstaan: het binnen een redelijke termijn vinden van een
baan op het niveau van de gevolgde opleiding. De regering volgt hierbij
het ROA dat op basis van empirisch onderzoek concludeert dat arbeidsmarktrelevantie beoordeeld zou moeten worden op basis van arbeidsdeelname (aantal schoolverlaters dat werkt) en onderbenutting (aantal
schoolverlaters dat onder niveau werkt).1 Ook de SBB heeft dit in het
advies «Opleidingen met een beperkt arbeidsmarktperspectief» aangegeven (voor zover het de verantwoording achteraf betreft). Voor een
afgewogen beoordeling of een opleiding al dan niet arbeidsmarktrelevant
is, volstaan gegevens over de positie van de gediplomeerden op de
arbeidsmarkt niet. Ook gegevens over de toekomstige arbeidsmarktkansen (in de terminologie van de Raad van State: behoefteramingen)
zullen in de afweging moeten worden meegenomen (bijvoorbeeld die van
ROA of die van de SBB). Op basis van deze gegevens en de specifieke
(regionale) context zou het mogelijk moeten zijn om tot een afgewogen
oordeel te komen over de vraag of instellingen niet teveel deelnemers
1

ROA, 2014, Macrodoelmatigheid mbo: inkadering arbeidsmarktperspectief, Maastricht.
Onderzoek in opdracht van het Ministerie van OCW en EZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

3

inschrijven in relatie tot de vraag van de arbeidsmarkt. In de beleidsregel
die richtinggevend zal zijn voor het ingrijpen door de Minister (en het
advies van de onafhankelijke adviescommissie) zal bovenstaande nader
worden uiteengezet. Ook zal in de beleidsregel worden aangegeven hoe
de Minister zal ingrijpen bij onvoldoende arbeidsmarktperspectief. Dit
ingrijpen zal erop gericht zijn een situatie te bereiken dat onderwijsinstellingen weer voldoen aan de zorgplichten. Het geven van een
waarschuwing met een aantal voorwaarden en/of het opschorten van de
bekostiging zijn in eerste aanleg de meest voor de hand liggende sancties.
Er zal daarbij altijd rekening moeten worden gehouden met de specifieke
regionale context.
De leden van de D66-fractie vragen voorts nader in te gaan op de
opmerking van de Raad van State dat onvoldoende arbeidsmarktperspectief ook kan samenhangen met het feit dat het bedrijfsleven veelal
opleidingen in de eigen regio wenst en zich tegelijkertijd niet wil binden
aan een minimumafname van gediplomeerden. Dit kan leiden tot
versnippering van het aanbod.
De regering onderkent dat de wens van het bedrijfsleven voor het bestaan
van opleidingen in de eigen regio versnippering tot gevolg kan hebben.
Met de voorgenomen zorgplicht doelmatigheid beoogt de regering
situaties waarbij versnippering negatieve consequenties heeft voor de
continuïteit en kwaliteit van het onderwijs te keren. Van onderwijsinstellingen wordt daarom gevraagd bij het aanbieden van opleidingen
ook naar het aanbod van andere (nabijgelegen) instellingen te kijken en af
te wegen of het vanuit het perspectief van een doelmatige besteding van
overheidsmiddelen wenselijk is een dergelijke opleiding te (blijven)
verzorgen.
De leden van de D66-fractie vragen om nader in te gaan op de opmerking
van de Raad van State dat kleine, unieke opleidingen zomaar kunnen
verdwijnen, zonder dat een gebrek aan arbeidsmarktperspectief kan
worden vastgesteld.
De regering benadrukt het belang van kleine, unieke opleidingen. Deze
opleidingen maken over het algemeen ook deel uit van de landelijke
kwalificatiestructuur, zodat onderwijsinstellingen deze opleidingen ook
bekostigd kunnen aanbieden. Het aanbod van deze opleidingen kan onder
druk staan, bijvoorbeeld in geval meerdere instellingen een dergelijke
opleiding aanbieden en schaalvoordelen niet gerealiseerd kunnen
worden. Met de zorgplicht doelmatigheid heeft de regering de mogelijkheid in te grijpen. Op basis van de handhavingsbevoegdheid van de
Minister die gekoppeld is aan deze zorgplicht is het namelijk mogelijk om
als ultimum remedium de rechten ten aanzien van opleidingen die de
instellingen verzorgen, te ontnemen. Regulering (concentratie) van het
aanbod wordt daarmee mogelijk. In aanvulling op het wetsvoorstel heeft
de regering nog een aantal aanvullende maatregelen getroffen om het
aanbod van kleinschalige, unieke opleidingen met een goed arbeidsmarktperspectief te kunnen waarborgen. Zo worden de prijsfactoren in het
bekostigingsstelsel voor kleinschalige, unieke opleidingen opgehoogd
(OCW, Prijsfactoren onder de loep, 2014).2 Voorts is een verkenner
gevraagd nog dit jaar een advies uit te brengen over de (financiële)
haalbaarheid van en het draagvlak voor een nieuwe vakinstelling voor
kleinschalig specialistisch vakmanschap. Het advies wordt eind 2014
verwacht. En tot slot voeren de SBB/SOS Vakmanschap pilots uit om tot
een goed beeld te komen van wat de beste maatregelen zijn om het
aanbod van kleinschalige, unieke opleidingen te waarborgen. De
uitkomsten van deze pilots worden eind 2014 verwacht.

2

Kamerstukken II, 2013–2014, 31 524, nr. 209.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

4

3. Wat is het probleem?
De leden van de VVD-fractie vragen of met dit wetsvoorstel de vraag van
studenten en de arbeidsmarkt meer centraal komt te staan en minder het
aanbod.
De regering is van mening dat met dit wetsvoorstel sprake is van een
goed evenwicht tussen vraag en aanbod. De verplichting tot objectieve
informatievoorziening over het arbeidsmarktperspectief aan aankomende
deelnemers zorgt ervoor dat zij beter geïnformeerd zijn en op basis
daarvan een betere keuze kunnen maken. Voor deelnemers zullen de
kansen op de arbeidsmarkt- naast aspecten als intrinsieke motivatie – een
belangrijke rol spelen. Voorts dwingt de voorgenomen aanscherping van
de zorgplicht arbeidsmarktperspectief, in combinatie met een onafhankelijke adviescommissie, instellingen om zich bij het aanbieden van
opleidingen nadrukkelijker dan nu het geval is rekenschap te geven van de
vraag van de arbeidsmarkt. Dit alles wordt ondersteund door de voorgenomen afspraken tussen onderwijs en bedrijfsleven, zoals die zijn
uiteengezet in de adviezen van de SBB die in de memorie van toelichting
bij dit wetsvoorstel zijn vermeld (zie par. 11, blz. 15 e.v).
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre met dit wetsvoorstel
voldoende sprake is van een balans tussen enerzijds de noodzaak om
nieuwe opleidingen te starten, gezien de veranderende vraag van de
arbeidsmarkt, en anderzijds tegelijkertijd toch sprake is van heldere
omschrijving van beroepen en afstudeerrichtingen zodat scholieren
worden opgeleid voor een baan na hun studie.
Met dit wetsvoorstel blijft de situatie gehandhaafd die inhoudt dat
bekostigde onderwijsinstellingen alleen bekostigde opleidingen kunnen
aanbieden als deze zijn opgenomen in de landelijke kwalificatiestructuur.
Door het vaststellen van deze kwalificatiestructuur, op voorstel van het
bedrijfsleven en het onderwijs, kan men gericht opgeleid worden voor de
arbeidsmarkt. Met de voorgenomen introductie van keuzedelen binnen
deze nieuwe structuur krijgen instellingen goede mogelijkheden om op
specifieke regionale wensen in te spelen. Bovendien kan, op voorstel van
het bedrijfsleven en het onderwijs, een nieuw kwalificatiedossier of een
nieuwe kwalificatie worden vastgesteld, wat ertoe bijdraagt dat de
landelijke kwalificatiestructuur voldoende toegerust is om, indien
noodzakelijk, in te spelen op een veranderende vraag van de arbeidsmarkt. Voorts is in de brief «Ruim baan voor vakmanschap: een toekomstgericht mbo» aangegeven dat het op experimentele basis ook mogelijk
wordt om nieuwe innovatieve opleidingen te starten, die gebaseerd zijn
op onderdelen uit meerdere kwalificaties.3 De zorgplicht arbeidsmarktperspectief vraagt – in aanvulling daarop – van instellingen zich ervan te
vergewissen dat deelnemers na afronding van hun opleiding moeten
kunnen rekenen op een baan op het niveau van de gevolgde opleiding. Dit
alles biedt naar de mening van de regering voldoende waarborgen voor
een goede balans tussen enerzijds innovatie van het opleidingenaanbod
en anderzijds herkenbaarheid voor de deelnemer.
De leden van de VVD-fractie vragen of een vrijwillige bijsluiter voldoende
is om instellingen te bewegen aankomende deelnemers goed te informeren over het arbeidsmarktperspectief per opleidingsniveau.
De regering wijst erop dat met het onderhavige wetsvoorstel instellingen
worden verplicht aankomende deelnemers te informeren over onder meer
het arbeidsmarktperspectief van opleidingen. Deze informatievoorziening
is daarmee niet vrijwillig.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering heeft overwogen de
bijsluiter te verplichten zoals in het hoger onderwijs ook het geval is. De
3

Kamerstukken II, 2013–2014, 26 695, nr. 94.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

5

leden van de VVD-fractie vragen voorts om het door de Onderwijsraad
voorgestelde «stoplichtensysteem» in de beantwoording te betrekken.
De regering wijst erop dat met dit wetsvoorstel, net als in het hoger
onderwijs, wordt beoogd objectieve informatievoorziening aan aankomende deelnemers verplicht te stellen. Door het ontbreken van het
Inspectieoordeel in de huidige bijsluiter kan met de bijsluiter in de huidige
vorm niet worden voldaan aan de wettelijke verplichting tot informatievoorziening zoals opgenomen in dit wetsvoorstel. Dit betekent dat de
huidige bijsluiter zou moeten worden uitgebreid met het Inspectieoordeel
of dat op een andere wijze zal moeten worden voorzien in het kenbaar
maken van het Inspectieoordeel. De indicatoren in de door de SBB
voorgestelde bijsluiter spelen zeker een rol als «knipperlichtnorm».4 Zo zal
bijvoorbeeld de score op de indicator «kans op werk» een reden kunnen
zijn voor aankomende deelnemers om al dan niet voor een bepaalde
opleiding te kiezen.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe een situatie heeft kunnen
ontstaan dat 40% van de beroepsopleidingen minder dan 18 deelnemers
heeft.
De regering wijst erop dat in het mbo bekostigde instellingen vrij zijn om
bekostigde opleidingen te starten die onderdeel zijn van de landelijke
kwalificatiestructuur (voor vakinstellingen en aoc’s is deze ruimte wettelijk
begrensd). Er is geen wettelijke ondergrens in het aantal deelnemers
alvorens een opleiding gestart kan worden. Dit heeft in combinatie met
een bekostigingssystematiek die voor een belangrijk deel is gebaseerd op
aantal deelnemers en de wens van het bedrijfsleven om opleidingen
zoveel mogelijk in de eigen regio te hebben, een belangrijke rol gespeeld
bij het ontstaan van deze situatie.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het lonend was voor instellingen
om kleine opleidingen in stand te houden.
De regering wijst erop dat het binnen de wettelijke kaders aan de
onderwijsinstelling is welke opleidingen al dan niet worden aangeboden.
Het kan voor instellingen aantrekkelijk zijn om kleine opleidingen aan te
bieden. Zo kan het aanbieden van veel opleidingen een manier zijn om
aantrekkelijk te zijn voor aankomende deelnemers en (mede) daardoor
zoveel mogelijk te kunnen groeien als instelling. Ook kan het bedrijfsleven
vragen om opleidingen die zoveel mogelijk in de eigen regio worden
verzorgd. Een breed aanbod met veel kleine opleidingen kan het gevolg
zijn. Zo kan een ondoelmatig opleidingenaanbod ontstaan; om dit tegen te
gaan wordt met dit wetsvoorstel een zorgplicht doelmatigheid geïntroduceerd die van onderwijsinstellingen vraagt alleen opleidingen aan te
bieden waarvan de verzorging doelmatig is gelet op het geheel van
voorzieningen. De Minister krijgt met dit wetsvoorstel de mogelijkheid om
in te grijpen als aan deze zorgplicht niet wordt voldaan.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre zelfregulering verandering kan brengen in de reductie van het aantal kleine opleidingen.
De regering is van mening dat zelfregulering zeker een bijdrage kan
leveren aan het tot stand brengen van minder kleine opleidingen. In de
praktijk is dit ook zichtbaar. Zo zijn er regio’s die zich kenmerken door een
krimp van deelnemers wat tot gevolg heeft dat instellingen elkaar
opzoeken en bijvoorbeeld opleidingen gezamenlijk vormgeven of
uitruilen. Instellingen zullen dat in beginsel alleen doen als zij daar baat bij
hebben. In die gevallen waar partijen er niet uitkomen, kunnen zij dit
onder de aandacht van de onafhankelijke adviescommissie brengen. De
adviescommissie zal de Minister adviseren over de handhaving van de
wettelijke zorgplichten.

4

De «knipperlichtnormen» van de Onderwijsraad beogen een potentieel ondoelmatige situatie
in het vizier te krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

6

De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze de regering gaat
voorkomen dat er tekorten ontstaan in specifieke vakgebieden.
De overheid kan onderwijsinstellingen niet dwingen bepaalde opleidingen
aan te bieden. Ook kan de overheid deelnemers niet dwingen deze
opleidingen te gaan volgen. Dat verandert niet met dit wetsvoorstel. Wel
beoogt de regering met dit wetsvoorstel dat instellingen aankomende
deelnemers zo goed mogelijk informeren over onder meer het arbeidsmarktperspectief van een opleiding. Goede informatievoorziening kan de
keuzes van deelnemers veranderen en eraan bijdragen dat tekorten zich in
de toekomst minder snel zullen voordoen. Tegelijkertijd moet onderkend
worden dat informatievoorziening alleen nooit voldoende kan zijn. Zo zal
het bedrijfsleven ook veel duidelijker de toekomstige arbeidsmarktvraag
moeten articuleren en een aantrekkelijk beroepsperspectief moeten
schetsen. Een goede aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt
blijft immers een gedeelde verantwoordelijkheid van onderwijs en
bedrijfsleven. Het Techniekpact is een goed voorbeeld hoe onderwijs,
bedrijfsleven en overheid gezamenlijk de handen ineengeslagen hebben
om de aansluiting te verbeteren.
De leden van SP-fractie vragen hoe zal worden omgegaan met kleine
opleidingen die sluiten omdat zij niet rendabel genoeg zijn.
De lumpsumfinanciering geeft de onderwijsinstelling de ruimte om de
beschikbare financiële middelen te heralloceren. Het is uiteindelijk de
beslissing van de instelling om kleine opleidingen – gegeven de ruimte
om te heralloceren – toch te sluiten. Bij kleine opleidingen kan dat een
bedrijfseconomisch verstandige afweging zijn. Deelnemers die deze
opleiding desondanks willen volgen zullen mogelijk verder moeten reizen.
Met het wetsvoorstel studievoorschot komt een OV-kaart voor 16–17jarige mbo‘ers beschikbaar. Dit vergroot de mogelijkheden voor deze
groep jongeren om onderwijs te volgen bij een verderaf gelegen
opleiding. Specifiek aandacht vragen echter kleinschalige, unieke
opleidingen met een goed arbeidsmarktperspectief. In het antwoord op
een vraag van de leden van de D66-fractie is de regering nader ingegaan
op het waarborgen van het aanbod van dit type opleidingen (zie paragraaf
2).
De leden van de SP-fractie vragen of de regering van mening is dat kleine
opleidingen per definitie niet arbeidsmarktrelevant zijn.
De regering is geenszins van mening dat kleine opleidingen per definitie
niet arbeidsmarktrelevant zijn. Er zijn voorbeelden van kleine opleidingen
(bijvoorbeeld in de techniek en de meer ambachtelijke opleidingen) met
een hoge arbeidsmarktrelevantie.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre een doelmatigere spreiding
het in stand houden van deze kleine opleidingen bevordert.
De regering beoogt met de zorgplicht doelmatigheid dat instellingen zich
bij het aanbieden van opleidingen vergewissen van vergelijkbaar aanbod
bij andere instellingen (in de regio). In een regio waar bijvoorbeeld twee
instellingen een identieke technische en kostbare opleiding met relatief
weinig deelnemers aanbieden, kan het onderling uitruilen van een
dergelijke opleiding en/of gezamenlijk exploiteren van voorzieningen
bijdragen aan een betere onderwijskwaliteit en zorgen voor continuïteit.
Een kostbare opleiding met relatief weinig deelnemers is immers
financieel kwetsbaarder dan diezelfde opleiding met meer deelnemers:
fluctuaties in deelnemersaantallen kunnen gemakkelijker worden
opgevangen.
De leden van de SP-fractie vragen wat het effect van de bezuiniging van
€ 120 miljoen op het budget van deze kleine opleidingen is.
De bezuiniging van € 120 miljoen zonder aanpassingen in het opleidingenaanbod en aantal deelnemers per opleiding leidt ertoe dat het budget
voor een opleiding afneemt. Verwacht mag worden dat de maatregelen
uit het wetsvoorstel in combinatie met een korting op het macrobudget
van € 120 miljoen, instellingen stimuleert het eigen opleidingenaanbod

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

7

onder de loep te nemen en over kleine opleidingen, die kwetsbaar zijn op
de punten kwaliteit en/of financiële continuïteit, met andere instellingen
(in de regio) in gesprek te gaan over wie welke opleiding het beste zou
kunnen verzorgen. De korting op het macrobudget hoeft in dat geval geen
negatief effect te hebben op het budget voor kleine opleidingen. In
tegendeel, concentratie van het aanbod zou zelfs tot een financieel meer
solide aanbod van deze opleidingen kunnen leiden.
De leden van de SP-fractie vragen op welk moment wel en niet voldaan
wordt aan de zorgplicht doelmatigheid.
De regering benadrukt dat de zorgplicht instellingen verplicht zich ervan te
vergewissen of het verzorgen van een beroepsopleiding, gelet op het
geheel van voorzieningen op het gebied van het beroepsonderwijs,
doelmatig is. Een laag deelnemersaantal is een indicatie van een
mogelijke ondoelmatige situatie. Zo concludeert onderzoek dat een
deelnemersaantal van achttien per beroep en opleidingslocatie een
signaal (en niet meer dan dat) voor een mogelijke ondoelmatige situatie
kan zijn.5 Een laag deelnemersaantal kan echter nooit meer zijn dan een
signaal. Zo kunnen onderwijsinstellingen ook bij kleine opleidingen erin
slagen het aanbod doelmatig vorm te geven, bijvoorbeeld door groepen
van verschillende opleidingen samen te voegen. Of al dan niet aan het
doel van de zorgplicht wordt voldaan, hangt immers af van de specifieke
(regionale) context. Dit maakt het op voorhand ook niet mogelijk om aan
te geven wanneer hier wel en niet aan wordt voldaan.
De leden van de SP-fractie vragen welke sanctie kan worden opgelegd en
daarbij ook concrete voorbeelden te geven.
Met dit wetsvoorstel wordt de mogelijkheid gecreëerd om bij nietnaleving van de zorgplicht doelmatigheid en de zorgplicht arbeidsmarktperspectief een bekostigingssanctie op te leggen. Tevens maakt dit
wetsvoorstel het mogelijk een formele waarschuwing af te geven. Indien
geen gevolg is gegeven aan de waarschuwing, kan de Minister in het
uiterste geval ten aanzien van een opleiding besluiten de rechten als
bedoeld in artikel 1.3.1 van de Wet educatie en beroepsonderwijs (hierna:
WEB) te ontnemen. De wijze van sanctioneren zal afhangen van de mate
van overtreding. Om die reden zal ieder individueel geval op zijn eigen
merites beoordeeld moeten worden. Een fictief voorbeeld van een
mogelijke ondoelmatige situatie is de situatie waarin een onderwijsinstelling overweegt een nieuwe opleiding te starten en daardoor een
kapitaalintensieve opleiding van een andere onderwijsinstelling in die
regio onrendabel maakt. In het geval dat die instelling daadwerkelijk zou
starten met de nieuwe opleiding zou de ultieme sanctie kunnen zijn dat de
onderwijsinstelling de rechten wordt ontnomen om deze nieuwe
opleiding door de overheid bekostigd aan te bieden.
Genoemde leden vragen in hoeverre dit voorstel verschilt van de
bestaande zorgplicht arbeidsmarktperspectief.
Met de huidige zorgplicht arbeidsmarktperspectief is het niet mogelijk in
te grijpen indien sprake is van kleine opleidingen die op macroniveau
zorgen voor een ondoelmatige aanwending van de rijksbijdrage, maar
(vooralsnog) wel arbeidsmarktperspectief hebben. Met dit wetsvoorstel
wordt de zorgplicht arbeidsmarktperspectief aangescherpt door aan te
geven dat onder arbeidsmarktperspectief in ieder geval wordt verstaan
het tijdig vinden van een baan op niveau. Ook het sanctierepertoire wordt
verbreed. Op dit moment kent de WEB in het geval van onvoldoende
arbeidsmarktperspectief alleen de mogelijkheid om de rechten te
ontnemen. Met dit wetsvoorstel wordt het mogelijk om alvorens over te
gaan tot ontnemen van rechten een bekostigingssanctie op te leggen dan
wel een formele waarschuwing af te geven. Indien vervolgens binnen de
gestelde termijn geen gevolg wordt gegeven aan de waarschuwing kan
5

KBA, 2014, De plicht tot verantwoordelijkheid: nadere inkadering van de zorgplicht doelmatigheid, Nijmegen. Onderzoek in opdracht van het Ministerie van OCW en EZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

8

gekozen worden voor de ultieme sanctie, te weten het ontnemen van
rechten. Op deze wijze kan op een constructieve wijze het niet naleven van
de zorgplichten hersteld worden, terwijl instellingen de tijd krijgen om
hun opleidingenaanbod beter in lijn te brengen met het aanbod van
andere instellingen (in de regio) en de vraag van het bedrijfsleven.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de benodigde maatregelen
niet genomen kunnen worden binnen het huidige kader van wetgeving.
Binnen de huidige kaders is reeds het een en ander mogelijk, maar
niettemin zijn aanvullende maatregelen gewenst. Zo zijn instellingen op
basis van de huidige wetgeving niet verplicht informatie over o.a. het
arbeidsmarktperspectief van beroepsopleidingen aan aankomende
deelnemers (studenten) te verstrekken, terwijl juist deze informatie een
grote rol kan spelen bij het maken van een weloverwogen keuze voor een
opleiding. Ook kent de huidige wetgeving geen verplichting voor
instellingen tot het melden van het voornemen te starten of te stoppen
met een opleiding. Het tijdig bekend maken van een voornemen om met
bepaalde opleidingen te starten of te stoppen is echter noodzakelijk voor
het entameren van het gesprek tussen instellingen onderling en tussen
instellingen en het bedrijfsleven over een doelmatig aanbod binnen de
regio dat voldoende arbeidsmarktperspectief biedt. Om die reden is het
naast de zorgplicht voor arbeidsmarktperspectief ook van belang dat er
een verplichting is dat een opleiding alleen dan aangeboden wordt als de
verzorging van de opleiding, gelet op het geheel van de voorzieningen,
doelmatig is. De nieuwe zorgplicht doelmatigheid grijpt daarop aan. Het
sanctierepertoire wordt ook verbreed. Zo wordt het in geval niet wordt
voldaan aan de zorgplicht arbeidsmarktperspectief mogelijk om de
bekostiging op te schorten of een waarschuwing met een aantal
voorwaarden te geven. Het huidige kader biedt alleen de mogelijkheid tot
het ontnemen van rechten. Een dergelijke sanctie is te zwaar voor
situaties waarin weliswaar een deel van de gediplomeerde schoolverlaters
een jaar na diplomering werkloos is, maar nog steeds een veel groter deel
van de gediplomeerde schoolverlaters wel een baan heeft. Met het
ontnemen van rechten van de gehele opleiding kan het bedrijfsleven
helemaal niet meer rekenen op gediplomeerden, terwijl met een lichtere
sanctie (opschorten of korten bekostiging, waarschuwing) de instelling
ook aangespoord kan worden tot het realiseren van een zo goed
mogelijke aansluiting van het onderwijs op de vraag van de arbeidsmarkt.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de regering gaat doen om te
voorkomen dat als gevolg van de financiële korting kleine, maar betekenisvolle opleidingen in de knel komen of verdwijnen.
Voor het antwoord daarop verwijst de regering naar het hiervoor gegeven
antwoord op eenzelfde vraag van de leden van de D66-fractie (zie
paragraaf 2). Daarin is ingegaan op het waarborgen van het aanbod van
dit type opleidingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom het beroepsonderwijs tekortschiet in een doelmatig aanbod van opleiding.
Van het beroepsonderwijs wordt gevraagd dat het zich rekenschap geeft
van de omgeving. Dit gaat dikwijls goed. Zo zijn er goede voorbeelden
van samenwerkingsverbanden tussen onderwijsinstellingen onderling
en/of tussen onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven. Tegelijkertijd zijn
ook ondoelmatigheden in het aanbod zichtbaar, zoals ook de memorie van
toelichting bij het wetsvoorstel laat zien. Belangrijke oorzaak dat het
beroepsonderwijs soms tekortschiet in een doelmatig aanbod is dat het
stelsel gebaseerd is op de vrijheid van onderwijsinstellingen om opleidingen aan te bieden, aankomende deelnemers onvoldoende informatie
hebben over o.a. de baankansen en er geen goed instrumentarium is om
in een ondoelmatige situatie een passende oplossing te vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

9

De genoemde leden vragen verder waarom de financiële korting op het
macrobudget proportioneel is en niet leidt tot kwaliteitsverlies.
De regering is van mening dat de financiële korting niet tot kwaliteitsverlies hoeft te leiden als instellingen op basis van de beoogde
bepalingen in het wetsvoorstel en de korting ook daadwerkelijk overgaan
tot het doelmatiger inrichten van het opleidingenaanbod, bijvoorbeeld
door het uitruilen van kleine opleidingen met andere instellingen in de
regio en/of het gezamenlijk exploiteren van deze opleidingen. Specifiek
voor het in stand houden van kleine, unieke opleidingen met een goed
arbeidsmarktperspectief creëert de regering aanvullende waarborgen
zoals eerder is uiteengezet (zie paragraaf 2).
4. Doelstelling
De leden van de VVD-fractie vragen hoe vaak nalevingsonderzoeken door
de Inspectie van het Onderwijs hebben plaatsgevonden, bij welke
instellingen en wat de conclusies daarvan waren.
Er hebben de afgelopen jaren geen nalevingsonderzoeken plaatsgevonden. Er zijn wel enkele signalen geweest die een aanleiding hadden
kunnen zijn voor het starten van een dergelijk onderzoek. Op grond van
het onderzoek van de signalen bleek geen reden te zijn voor een
nalevingsonderzoek.
Genoemde leden vragen om op basis van die nalevingsonderzoeken een
algemene conclusie te trekken ten aanzien van macrodoelmatigheid en
het bestaande aanbod.
Door het ontbreken van nalevingsonderzoeken is geen conclusie te
trekken ten aanzien van de macrodoelmatigheid en het bestaande aanbod.
Wel heeft de Inspectie van het Onderwijs (hierna: Inspectie) in 2010 een
verkennend onderzoek uitgebracht naar de naleving van de zorgplicht
arbeidsmarktperspectief bij onderwijsinstellingen. Algemene conclusie uit
dit onderzoek was dat aan deze plicht wat betreft het aanbod aan
opleidingen en de informatieverstrekking aan deelnemers op nog slechts
heel beperkte schaal invulling wordt gegeven. Dit onderzoek is betrokken
bij de totstandkoming van het onderhavige wetsvoorstel.6
De leden van de VVD-fractie vragen of het huidige stelsel naar behoren
functioneert ten aanzien van het bestaande aanbod.
De regering is van mening dat het huidige stelsel niet helemaal naar
behoren functioneert. In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel
is uiteengezet welke problemen zich voordoen op het vlak van een
onvoldoende aansluiting van het onderwijs op de vraag van de arbeidsmarkt en een doelmatige aanwending van de rijksbijdrage. Deze
problemen zijn de aanleiding geweest voor dit wetsvoorstel.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering hun beoordeling deelt
dat het van belang is dat jongeren niet alleen een baan vinden, maar dat
deze baan ook op het niveau is waarvoor zij zijn opgeleid.
De regering deelt deze beoordeling. Mede daarom is ervoor gekozen om
in het wetsvoorstel de zorgplicht arbeidsmarktperspectief aan te scherpen.
Zo is duidelijk gemaakt dat onder arbeidsmarktperspectief in ieder geval
wordt verstaan het tijdig vinden van een baan op niveau van de gevolgde
opleiding.
Genoemde leden vragen hoe de regering tegenover het pleidooi van het
bedrijfsleven staat dat als criterium gaat gelden dat mbo-ers ook een baan
in het verlengde van de opleiding vinden, zoals de SBB heeft geadviseerd
(advies «Opleidingen met een beperkt arbeidsmarktperspectief»).
De regering wijst erop dat de SBB in het desbetreffende advies aangeeft
dat voor de verantwoording achteraf het arbeidsmarktperspectief
6

Inspectie van het Onderwijs, 2010, Zorgplicht arbeidsmarktperspectief bij mbo-instellingen, De
Meern.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

10

beoordeeld moet worden aan de hand van indicatoren die iets zeggen
over het al dan niet hebben van een baan en het niveau van de baan van
gediplomeerde schoolverlaters. Het advies van de SBB sluit daarmee
goed aan bij de nadere inkadering van arbeidsmarktperspectief zoals
opgenomen in het overhavige wetsvoorstel. Voorts adviseert de SBB voor
het overleg in de regio ook indicatoren te betrekken die iets zeggen over
het perspectief dat schoolverlaters een baan in het verlengde van de
opleiding kunnen vinden. De regering kan zich goed voorstellen dat
dergelijke indicatoren worden betrokken in regionaal overleg. Dit kan
immers een bijdrage leveren aan een zo goed mogelijke aansluiting van
het onderwijs op de arbeidsmarkt.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering in de beoordeling
van opleidingen het pleidooi van het bedrijfsleven betrekt dat mbo’ers ook
werk in het verlengde van de opleiding moeten vinden.
In het wetsvoorstel is de zorgplicht arbeidsmarktperspectief aangescherpt
door aan te geven dat het in ieder geval moet gaan om het tijdig vinden
van een baan op niveau van de opleiding. In de handhaving zal vanzelfsprekend deze nadere inkadering worden gevolgd. Hiermee wordt
aangesloten bij het advies van de SBB over opleidingen met een beperkt
arbeidsmarktperspectief evenals onderzoek van het ROA7.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de beschikbaarheid van
stageplaatsen een indicator kan en moet zijn bij de beoordeling van
macrodoelmatigheid.
De regering onderstreept het belang van de beschikbaarheid van
stageplaatsen als indicatie voor het arbeidsmarktperspectief van
opleidingen. Tegelijkertijd merkt de regering op dat een dergelijke
indicator nooit voldoende kan zijn voor een afgewogen oordeel over
arbeidsmarktperspectief; dit laat het voorbeeld van de leden van de
PvdA-fractie over zorgopleidingen treffend zien.
Deze leden vragen welke mogelijkheden de regering ziet om oplossingen
naderbij te brengen voor een gebrek aan stages, terwijl op termijn een
behoefte aan personeel bestaat.
De regering wijst erop dat het van belang is dat in die situaties onderwijs
en bedrijfsleven met elkaar in gesprek gaan over het belang van
voldoende stageplaatsen en dat het bedrijfsleven haar verantwoordelijkheid neemt om verder te kijken dan de dag van vandaag. Het zou niet
zo moeten zijn dat deelnemers nu geen stage kunnen vinden terwijl over
een aantal jaar een tekort aan werknemers wordt verwacht. In uitzonderlijke gevallen bestaat de mogelijkheid om een deel van de stage op een
simulatieplek te doen. Aan deze uitzondering is een aantal voorwaarden
verbonden. Zo moet het arbeidsmarktperspectief zijn gegarandeerd en
moet voorts sprake zijn van draagvlak bij zowel het onderwijs als het
(regionale) bedrijfsleven. Vanuit het belang van de deelnemers en de
Nederlandse economie in brede zin blijft het aanbieden van voldoende
stageplaatsen door het bedrijfsleven echter veruit te prefereren.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering de observatie van de
Raad van State deelt dat een tekort aan stageplaatsen een indicator is
voor het arbeidsmarktperspectief.
De regering deelt deze observatie. Tegelijkertijd kan een tekort aan
stageplaatsen nooit de enige indicator zijn, ook de perspectieven op een
baan na afronding van de opleiding zullen moeten worden meegewogen
in het oordeel of een opleiding al dan niet een arbeidsmarktperspectief
heeft.
Deze leden vragen hoe de regering genoemde observatie betrekt in het
wetsvoorstel.
De beschikbaarheid van stageplaatsen zal worden betrokken bij het
vaststellen en vervolgens het toepassen van de beleidsregels omtrent de
7

ROA, 2014, Macrodoelmatigheid mbo: inkadering arbeidsmarktperspectief, Maastricht.
Onderzoek in opdracht van het Ministerie van OCW en EZ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

11

uitoefening van de bevoegdheid van de Minister tot het ontnemen van
rechten aan een opleiding indien niet voldaan is aan de zorgplicht
arbeidsmarktperspectief.
De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze het overleg en onderlinge afstemming wordt bewerkstelligd en welke rol het ministerie hierin
speelt.
Om te kunnen voldoen aan de zorgplichten arbeidsmarktperspectief en
doelmatigheid is het van belang goed zicht te hebben op de vraag van het
bedrijfsleven en het opleidingenaanbod van instellingen (in de regio). Het
voeren van een periodiek overleg, bij voorkeur in een arbeidsmarktregio
omdat daarin zowel onderwijs, bedrijfsleven als gemeenten zijn vertegenwoordigd, ligt daarbij voor de hand. Het advies over de werkwijze die
onderwijs en bedrijfsleven, onder regie van de SBB hebben opgesteld,
ondersteunt dit ook. Daar waar betrokkenen er niet in slagen om
ondoelmatigheden in het aanbod zelf weg te nemen, kunnen zij dit onder
de aandacht van de onafhankelijke adviescommissie brengen met het
verzoek hen te adviseren over een oplossing. Verder kan de Minister de
adviescommissie altijd zelf om advies vragen over hoe in het kader van de
handhaving van de zorgplichten te acteren in ondoelmatige situaties.
Door dit sluitstuk kan de overheid ook een indirecte rol spelen bij het
entameren van een overleg tussen betrokken partijen. Zo zal alleen al het
verzoek van de Minister aan de adviescommissie om te adviseren over
een mogelijk ondoelmatige situatie, ertoe kunnen leiden dat betrokkenen
het overleg met elkaar gaan voeren.
De leden van de SP-fractie vragen of er afspraken worden gemaakt tussen
de instellingen en de regering over de precieze inzet van eenieder bij het
entameren van onderling overleg.
Het ligt niet in de rede dat hierover afspraken zullen worden gemaakt. Wel
is het zo dat hoe meer ondoelmatigheden door betrokkenen zelf worden
opgelost, hoe kleiner de rol voor de overheid zal zijn om handhavend op
te treden.
De leden van de SP-fractie vragen waarom de regering dan toch kiest voor
een (landelijk opgelegde) doelmatigheidstoets zoals de voorgestelde
zorgplicht doelmatigheid.
Met dit wetsvoorstel hoeft een instelling geen goedkeuring van de
overheid te krijgen alvorens een opleiding te starten. Dit is bijvoorbeeld
een verschil met het wettelijk kader voor het hoger onderwijs. De
zorgplicht doelmatigheid legt de onderwijsinstelling wel de verplichting
op een opleiding alleen aan te bieden als de verzorging van die opleiding,
gelet op het geheel van de voorzieningen op het gebied van het beroepsonderwijs, doelmatig is. Het is daarmee in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de onderwijsinstelling om de afweging te maken of een
opleiding doelmatig is. Daarbij dient de onderwijsinstelling te kijken naar
het geheel van de voorzieningen binnen de regionale dan wel de
landelijke context (afhankelijk van het bereik van de opleiding). De
invulling daarvan kan evenwel per opleiding, per instelling en per regio
verschillen.
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat het wetsvoorstel vooral een
economische insteek kent en dat de waardering voor pluriformiteit van
het aanbod ontbreekt.
De regering is van mening dat het wetsvoorstel een belangrijke bijdrage
levert aan het realiseren van de centrale opgave van het beroepsonderwijs, die inderdaad breder is dan het voorbereiden op de arbeidsmarkt.
Dat laat onverlet dat ook in een pluriform aanbod het van belang is dat het
onderwijs goed aansluit bij de vraag van de arbeidsmarkt en sprake is van
een doelmatige aanwending van de rijksbijdrage. Alleen in die gevallen
waarin het evident is dat één van de zorgplichten niet wordt nageleefd en
instellingen geen stappen zetten om hieraan te voldoen, zou de situatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

12

kunnen ontstaan dat de Minister de ultieme sanctie moet nemen om de
rechten aan een opleiding te ontnemen. Het is in dat geval denkbaar dat
het belang van een pluriform aanbod minder zwaar weegt dan bijvoorbeeld het ervoor zorgen dat gediplomeerden ook daadwerkelijk
perspectief hebben op het vinden van een baan. Alvorens dit zware
middel te gebruiken, zijn andere, lichtere sancties (bekostiging,
waarschuwing) mogelijk om instellingen te stimuleren om, met behoud
van een pluriform aanbod, aan de wettelijke verplichtingen te voldoen. Zo
kunnen instellingen die in een regio gezamenlijk te veel deelnemers
inschrijven in het licht van de vraag van de arbeidsmarkt, met elkaar
afspraken maken over de omvang van de instroom van deelnemers zodat
uiteindelijk de kans op een baan voor gediplomeerden toeneemt.
De leden van de D66-fractie vragen waarom de regering vertrouwt op
afspraken tussen onderwijs en bedrijfsleven, terwijl het diffuse karakter
van arbeidsmarktperspectief en doelmatigheid een constructieve dialoog
in de weg staat.
Met het wetsvoorstel is de zorgplicht arbeidsmarktperspectief ingekaderd.
Zo is arbeidsmarktperspectief afgebakend door in de wet op te nemen dat
het in ieder geval gaat om het tijdig vinden van een baan op het niveau
van de gevolgde opleiding. Daarmee sluit het wetsvoorstel aan bij
adviezen van onderwijs en bedrijfsleven, die onder regie van de SBB tot
stand zijn gebracht. Doordat genoemde zorgplicht aansluit bij het zelf
ontwikkelde kader van het onderwijs en bedrijfsleven, wordt de kans op
een goede naleving van de zorgplicht vergroot.
De leden van de D66-fractie vragen wat het plan van aanpak is, indien er
ondanks afspraken tussen onderwijs en bedrijfsleven, toch een versnippering van opleidingen blijft bestaan. Deze leden vragen daarbij specifiek
in te gaan op het aanbod van kleine opleidingen.
Indien de zorgplichten niet worden nageleefd en belanghebbenden geen
aanzet doen om hierin verandering te brengen, komt de overheid in beeld
om ondoelmatigheden in het aanbod te corrigeren. De gedachte is dat de
Minister zich bij de toepassing van zijn bevoegdheid tot het ontnemen van
rechten kan laten adviseren door een onafhankelijke adviescommissie. De
ultieme sanctie die de Minister kan treffen, is het ontnemen van rechten
aan een opleiding. Deze sanctie kan betekenen dat een kleine opleiding
door een instelling niet meer bekostigd kan worden aangeboden.
Alvorens hiertoe over te gaan, zijn lichtere sancties zoals het geven van
een waarschuwing met een aantal voorwaarden mogelijk. Als gevolg
hiervan zouden instellingen er voor kunnen kiezen om opleidingen
gezamenlijk op één locatie te verzorgen om zo een doelmatiger aanbod te
realiseren. In de praktijk is ook zichtbaar dat instellingen die dit belang
onderkennen, dit als een manier zien om kwalitatief hoogstaand en
doelmatig onderwijs te realiseren. Een specifiek aandachtspunt betreft
kleine, unieke opleidingen met een goed arbeidsmarktperspectief. Die
wenst de regering juist graag te behouden. In het antwoord op een
eerdere vraag van de leden van de D66-fractie is hierop nader ingegaan.
De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten hoe ervoor
te zorgen dat instellingen een externe oriëntatie op gestructureerde wijze
uitvoeren.
De adviezen die onderwijs en bedrijfsleven, onder regie van de SBB,
hebben opgesteld laten naar de mening van de regering duidelijk zien dat
onderwijs en bedrijfsleven de noodzaak onderkennen van een goede
externe oriëntatie. Ook de nieuwe governance code van de MBO Raad
benadrukt het belang van het hebben van goede verbindingen met alle
relevante stakeholders. Deze vormen van zelfregulering werken nadrukkelijk ondersteunend bij de naleving van de zorgplichten uit het onderhavige wetsvoorstel. Zonder een degelijke externe oriëntatie kan naar de
mening van de regering ook niet worden voldaan aan de vereisten die
voortvloeien uit de zorgplichten. Daar waar de externe oriëntatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

13

tekortschiet en (als gevolg daarvan) de zorgplichten niet worden
nageleefd, kan de overheid ingrijpen om hier een einde aan te maken.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarin instellingen nu tekort
schieten in het naleven van de zorgplicht arbeidsmarktperspectief.
Gemiddeld genomen is de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt op orde. Zoals reeds aangegeven in de memorie van toelichting bij
dit wetsvoorstel is echter voor een aantal grote opleidingen de vraag naar
gediplomeerden aanzienlijk lager dan het aanbod.8 Deze opleidingen
kenmerken zich over een meerjarige periode door een substantieel hogere
werkloosheid onder gediplomeerden en/of door veel gediplomeerden die
onder het niveau van de opleiding werkzaam zijn. Hier tegenover staan
sectoren met een groeiende vraag naar mbo-gediplomeerden.9 Dit laat
naar de mening van de regering zien dat instellingen tekort schieten in het
naleven van de zorgplicht.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen in hoeverre de waarde van
pluriformiteit in dit wetsvoorstel wordt erkend naast doelmatigheid en
arbeidsmarktrelevantie.
De regering heeft deze vraag hiervoor beantwoord in reactie op een vraag
van de leden van de CDA-fractie en verwijst kortheidshalve dan ook naar
dit antwoord.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering nader in te gaan
op de zorg dat het streven naar macrodoelmatigheid ten koste gaat van
pluriformiteit en diversiteit en mogelijk leidt tot een monopolie van één
onderwijsinstelling in een regio.
Een macrodoelmatig aanbod hoeft geenszins te leiden tot een monopolie
van één onderwijsinstelling. Zo kunnen instellingen in een regio
gezamenlijk afspraken maken over de omvang van de instroom van
deelnemers om ervoor te zorgen dat niet teveel jongeren worden opgeleid
gezien de vraag van de arbeidsmarkt. Zo kan met behoud van een
pluriform aanbod een goede aansluiting van het onderwijs op de
arbeidsmarkt worden bewerkstelligd. Ook in geval sprake is van een
ondoelmatige aanwending van de rijksbijdrage door het bestaan van
meerdere kleine opleidingen in een regio kunnen gezamenlijke afspraken
soelaas bieden om aan de zorgplicht doelmatigheid te voldoen. Zo kan
samenwerking tussen instellingen, bijvoorbeeld door gebruik te maken
van één gebouw met kwalitatief hoogwaardige toerusting, ervoor zorgen
dat pluriform aanbod op een doelmatige wijze gerealiseerd wordt.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de regering zich rekenschap heeft gegeven van het feit dat de ontwikkelingen en behoefte op
arbeidsmarkt vaak moeilijk in te schatten zijn.
De regering heeft zich hiervan rekenschap gegeven. Voor een nadere
beschouwing wordt verwezen naar het antwoord op een eerdere vraag
hierover van de leden van de D66-fractie.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de informatieplicht met
betrekking tot het arbeidsmarktperspectief meer verwachtingen wekt dan
de instelling kan waarmaken.
Op verzoek van de overheid heeft de SBB met alle relevante stakeholders
een studiebijsluiter ontwikkeld. De gedachte is om door middel van deze
bijsluiter aan deze wettelijke verplichting te voldoen. In deze bijsluiter zijn
indicatoren opgenomen die zicht geven op het toekomstige arbeidsmarktperspectief (het betreft de indicatoren: kans op stage en kans op werk).
Dat neemt niet weg dat de arbeidsmarkt dynamisch is en het altijd de
vraag is in hoeverre voorspellingen daadwerkelijk uitkomen. Aan deze
indicatoren kunnen deelnemers dan ook geen rechten ontlenen. Alleen in
die gevallen waarin evident sprake is van het niet-naleven van de
8
9

ROA, 2013, Arbeidsmarktrelevantie grote mbo-opleidingen, Maastricht.
ROA, 2013, De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2018, Maastricht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

14

zorgplicht arbeidsmarktperspectief zal ook tot ingrijpen kunnen worden
overgegaan.
De leden van de SGP-fractie vragen wat de noodzaak is van de informatieplicht aan aankomende deelnemers als met het wetsvoorstel een
doelmatig aanbod kan worden gerealiseerd.
De informatieplicht is een cruciaal onderdeel om te komen tot een
doelmatiger aanbod. Het arbeidsmarktperspectief van door instellingen
aangeboden opleidingen is expliciet onderdeel van de te verstrekken
informatie. De kans dat onverhoopt gekozen wordt voor een opleiding
met een geringe baankans, wordt daarmee kleiner. Met behulp van het
verstrekken van goede informatie over een opleiding aan aankomende
deelnemers en door goede samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven wordt een doelmatig opleidingenaanbod gestimuleerd.
Genoemde leden vragen waarom geschetste problemen niet in de sfeer
van zelfregulering en bijbehorende geschillenbeslechting kunnen worden
verholpen. Kan bijvoorbeeld worden voorzien in de mogelijkheid voor de
Minister om ondoelmatige situaties voor te leggen aan de geschillencommissie?
De regering wijst erop dat met zelfregulering mogelijk niet alle knelpunten
met betrekking tot een goede aansluiting van het opleidingenaanbod op
de arbeidsmarkt en doelmatige spreiding van dat aanbod worden
opgelost. Zo is denkbaar dat onderwijsinstellingen en bedrijfsleven geen
geschil hebben over onvoldoende arbeidsmarktperspectief, terwijl de
zorgplicht niet wordt nageleefd omdat gediplomeerden onvoldoende
perspectief hebben op het vinden van een baan op niveau. Het bedrijfsleven heeft immers de keuze uit een relatief grote groep gediplomeerden
en zal alleen de beste gediplomeerden een baan willen aanbieden.
Onderwijsinstellingen kunnen rekenen op een groter aantal deelnemers
waardoor de totale bekostiging voor de instelling toeneemt. In die
gevallen is de Minister vanuit diens stelselverantwoordelijkheid aan zet.
De Minister moet eventueel ingrijpen kunnen baseren op een eigen
oordeel. Om die reden is met het wetsvoorstel ervoor gekozen dat de
Minister zich kan laten adviseren door een onafhankelijke adviescommissie. Bovendien heeft de SBB inmiddels aangegeven geen geschillencommissie in te stellen, zoals is weergegeven in het antwoord op een
eerdere vraag van de leden van de VVD-fractie in paragraaf 2.
5. Versterken van zelfregulering
De leden van de VVD-fractie vragen bij wie de verantwoordelijkheid voor
de handhaving van de bestaande zorgplicht arbeidsmarktperspectief is
belegd.
De zorgplicht wordt door de Inspectie van het Onderwijs gehandhaafd. De
Inspectie maakt in de handhaving van de zorgplicht onderscheid tussen
bestaande en nieuwe opleidingen.
Deze leden vragen wanneer de Inspectie een nalevingsonderzoek doet.
Een nalevingsonderzoek wordt gestart als het waarschijnlijk lijkt dat de
zorgplicht arbeidsmarktperspectief door een onderwijsinstelling niet
wordt nageleefd bij het starten van een nieuwe opleiding. In geval van
een nalevingsonderzoek bij nieuw gestarte opleidingen kijkt de Inspectie
naar de onderbouwing van het besluit en het overleg met het betrokken
bedrijfsleven en met andere instellingen in de regio. In het nalevingsonderzoek wordt ook aandacht besteed aan de informatievoorziening aan
deelnemers over het arbeidsmarktperspectief. Op dit moment volgt bij
bestaande opleidingen geen nalevingsonderzoek. Reden daarvoor is dat
het arbeidsmarktperspectief in wet- en regelgeving thans onvoldoende is
ingekaderd waardoor het voor de Inspectie moeilijk handhaafbaar is.
Bovendien kan de Inspectie in de positie van marktmeester terechtkomen
als een regionale arbeidsmarkt door meerdere instellingen «bediend» zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

15

worden. Met het onderhavige wetsvoorstel wordt beoogd aanknopingspunten voor naleving van de zorgplicht arbeidsmarktperspectief te geven.
De leden van de VVD-fractie vragen ook wanneer scholen verantwoordelijk zijn. De onderwijsinstellingen zijn op grond van de wet in alle
gevallen verantwoordelijk voor het aanbieden van opleidingen met
voldoende arbeidsmarktperspectief.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de SBB doet in het kader van de
bestaande zorgplicht.
Onderwijs en bedrijfsleven hebben, onder regie van de SBB, gezamenlijk
adviezen uitgebracht hoe te komen tot een betere aansluiting van het
onderwijs op de arbeidsmarkt. Een van deze adviezen heeft geleid tot
betere informatievoorziening. Zo heeft de SBB in 2013 en 2014 doelmatigheidsrapportages uitgebracht. Ook is sinds het voorjaar van 2014 een
website met doelmatigheidsinformatie beschikbaar (www.s-bb.nl/feitenen-cijfers-over-doelmatigheid.html). Deze informatievoorziening kan een
bijdrage leveren aan het voldoen aan de zorgplicht arbeidsmarktperspectief. Voorts hebben onderwijs en bedrijfsleven, onder regie van de
SBB, adviezen uitgebracht over een werkwijze om tot een doelmatiger
aanbod te komen. Genoemde leden vragen in hoeverre de regering haar
stelselverantwoordelijkheid kan inzetten op dit onderwerp.
Op basis van de huidige wet kan de Minister de rechten aan een opleiding
ontnemen indien niet voldaan is aan de zorgplicht arbeidsmarktperspectief. In de praktijk heeft dit zich niet voorgedaan. Zo is arbeidsmarktperspectief in wet- en regelgeving op dit moment onvoldoende
ingekaderd waardoor deze zorgplicht voor de Inspectie moeilijk
handhaafbaar is. Verder is het bestaande sanctierepertoire beperkt en
zwaar. Het huidige kader biedt alleen de mogelijkheid tot het ontnemen
van rechten aan een opleiding. Met dit wetsvoorstel wordt het daarom
mogelijk gemaakt om in geval niet wordt voldaan aan de zorgplicht
arbeidsmarktperspectief een bekostigingssanctie te nemen of een
waarschuwing met een aantal voorwaarden te geven. Met deze tussenstappen kan een instelling eerder en beter aangespoord worden maatregelen te treffen en de aansluiting van het onderwijs op de vraag van de
arbeidsmarkt te verbeteren.
De leden van de VVD-fractie vragen of er voor de Tweede Kamer een
mogelijkheid is toebedeeld om signalen af te geven aan de regering.
Het is van essentieel belang dat signalen over het niet naleven van de
zorgplichten de overheid bereiken. Om die reden wil de regering iedereen
oproepen dergelijke signalen te melden bij de voorgestelde onafhankelijke
adviescommissie of de Minister.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom een aparte commissie nodig
is als de SBB al een commissie instelt.
In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel werd er nog vanuit
gegaan dat een onafhankelijke adviescommissie zou worden ingesteld in
aanvulling op een geschillencommissie op basis van zelfsregulering.
Belangrijke overweging om in aanvulling op een geschillencommissie een
onafhankelijke adviescommissie in het leven te roepen is dat een
geschillencommissie alleen geschillen tussen instellingen onderling en
tussen instellingen en het bedrijfsleven in behandeling zal nemen. Als
gevolg daarvan zal de geschillencommissie mogelijk niet alle knelpunten
met betrekking tot een goede aansluiting van het opleidingenaanbod op
de arbeidsmarkt op weten te lossen. Zo is denkbaar dat onderwijsinstellingen en bedrijfsleven geen geschil hebben over onvoldoende
arbeidsmarktperspectief, terwijl de zorgplicht niet wordt nageleefd. Het is
daarom noodzakelijk dat de overheid vanuit haar stelselverantwoordelijkheid de mogelijkheid heeft om in te grijpen. Een geschillencommissie
die is ingesteld door de SBB zou die zonder geschil niet kunnen vervullen.
Inmiddels heeft de regering van de SBB begrepen dat zij het van groot
belang vindt dat, onder meer met het oog op herkenbaarheid voor
partijen in het veld, sprake is van één commissie die uiteindelijk de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

16

Minister kan adviseren indien een ondoelmatige situatie niet wordt
opgelost. Met de SBB heeft de regering daarom afgesproken dat de
adviescommissie, zoals voorgesteld in dit wetsvoorstel, ook een rol kan
spelen inzake een verschil van mening tussen partijen in het veld over het
oplossen van een ondoelmatige situatie (een «geschil»). In het instellingsbesluit voor de adviescommissie zal dit worden opgenomen. Daarmee is
uiteindelijk sprake van één commissie die adviseert over doelmatigheidsvraagstukken.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de commissie van de SBB
geen doorzettingsmacht heeft.
Zoals aangegeven in het antwoord op een eerdere vraag van de leden van
de VVD-fractie in paragraaf 2 zal de SBB geen geschillencommissie meer
instellen. De aanvankelijk door de SBB voorgestelde geschillencommissie
was gebaseerd op onderlinge afspraken tussen onderwijs en bedrijfsleven. Een dergelijke commissie heeft alleen voldoende kracht als
onderwijs en bedrijfsleven gezamenlijk afspreken zich ook te binden aan
uitspraken van deze commissie. Het zou aan de SBB zijn geweest om dat
te bewerkstelligen. De doorzettingsmacht met de mogelijke sanctie van
het ontnemen van rechten aan een opleiding blijft met dit wetsvoorstel bij
de Minister. De regering beschouwt dit als een stelseltaak die niet
overgedragen dient te worden aan een geschillencommissie.
Genoemde leden vragen hoe het belang van een slimme inzet van
overheidsmiddelen is meegewogen bij de keuze voor een eigen adviescommissie van de overheid.
De regering is van mening dat een onafhankelijke adviescommissie
dienstig is om de stelselverantwoordelijkheid van de overheid te kunnen
waarborgen. Indien onderwijs en bedrijfsleven gezamenlijk tot goede
afspraken over de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt
komen en in de praktijk ook zichtbaar is dat gediplomeerden een goede
kans op een baan hebben, dan hoeft de adviescommissie niet vaak om
advies te worden gevraagd. De werkzaamheden van de commissie blijven
daardoor beperkt. Daarbij hoeft geen sprake te zijn van een zwaar
opgetuigde commissie.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de nieuwe commissie voor de
nieuwe opleidingstoets zich verhoudt tot bovengenoemde verantwoordelijkheden.
De adviescommissie en de Inspectie hebben ieder een eigen rol bij de
naleving van de zorgplichten. De Inspectie is de toezichthouder op het
onderwijs en heeft daartoe krachtens de Wet op het onderwijstoezicht de
nodige bevoegdheden. De adviescommissie is geen toezichthouder. De
adviescommissie adviseert de Minister hoe in te grijpen als niet is voldaan
aan de zorgplicht(en). Het toezicht van de Inspectie is vooral gericht op de
handelwijze van een individuele instelling en niet zozeer op het resultaat
van die handelwijze. Het resultaat betreft het arbeidsmarktperspectief en
dit is niet zuiver afhankelijk van de handelwijze van een individuele
onderwijsinstelling maar ook van de gedragingen van andere nabijgelegen onderwijsinstellingen. Dit maakt dat de Inspectie de taak van de
adviescommissie niet op zich zou kunnen nemen. De Inspectie treedt
immers handhavend op richting individuele instellingen en kan geen rol
van marktmeester op zich nemen in situaties waarbij meerdere instellingen gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor een gebrekkige aansluiting
van het onderwijs op de arbeidsmarkt. De Inspectie blijft met dit
wetsvoorstel wat betreft de handelwijze van individuele instellingen
handhavend optreden richting onderwijsinstellingen, terwijl de adviescommissie het resultaat betreffende het arbeidsmarktperspectief van het
opleidingenaanbod beoordeelt.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de taak van de onafhankelijke
adviescommissie niet bij bestaande verantwoordelijkheden is gevoegd.
In het eerdere antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie is
aangegeven waarvoor een onafhankelijke adviescommissie behulpzaam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

17

kan zijn naast een geschillencommissie zoals die aanvankelijk was
voorgenomen door de SBB. Zo zijn situaties denkbaar dat niet voldaan is
aan de zorgplicht en geen sprake is van een geschilsituatie. De SBB heeft
altijd te kennen gegeven uit eigener beweging geen handhavende taak op
zich te willen nemen. Hierboven is ook aangegeven hoe een onafhankelijke adviescommissie de Inspectie kan aanvullen.
De leden van de VVD-fractie vragen of overleg met het hoger onderwijs
heeft plaatsgevonden om te leren van de ervaringen aldaar.
Bij de totstandkoming van dit wetsvoorstel is nadrukkelijk de situatie in
het hoger onderwijs betrokken. In tegenstelling tot het hoger onderwijs
heeft de regering er niet voor gekozen om op landelijk niveau
toestemming te verlenen voor het aanbieden van nieuwe opleidingen.
Met de waarborgen die de landelijke kwalificatiestructuur kent voor de
arbeidsmarktrelevantie van kwalificaties, de verplichting om stage te
lopen alvorens een diploma te kunnen behalen en de in dit wetsvoorstel
voorgestelde aanscherpingen zou een toets vooraf naar de mening van de
regering een onnodige verzwaring van de regeldruk en administratieve
lasten betekenen.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts de reactie van de regering op
de veronderstelling dat macrodoelmatigheid gebaat zou zijn met een
kleiner aantal kwalificatiedossiers.
Een structuur die bestaat uit minder kwalificaties beperkt de complexiteit,
maakt het beroepsonderwijs beter organiseerbaar en draagt zo bij aan het
terugbrengen van het aantal kleine opleidingen. Bredere kwalificaties
vergroten over het algemeen ook de kansen voor gediplomeerden op de
arbeidsmarkt. Zo zullen breder opgeleide gediplomeerden in beginsel in
staat zijn om in een breder segment van de arbeidsmarkt een baan te
vinden. Tegelijkertijd moet worden onderkend dat ook het verbreden van
kwalificaties grenzen heeft; zo zal het bedrijfsleven altijd een voldoende
niveau van praktische vaardigheden van belang vinden om een gediplomeerde aan te nemen.
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre het deeltijdonderwijs en
het private aanbod worden meegenomen in het wetsvoorstel.
Bekostigde opleidingen in de beroepsbegeleidende leerweg vallen
vanzelfsprekend ook onder de voorgenomen verplichtingen uit dit
wetsvoorstel. De bekostigde deeltijdvariant van de beroepsopleidende
leerweg is met de inwerkingtreding van de nieuwe bepalingen in de WEB
ten behoeve van het bevorderen van doelmatige leerwegen in het
beroepsonderwijs per 1 augustus 2014 afgeschaft. Het private onderwijs
wordt niet door de overheid bekostigd. Om deze reden gelden de
zorgplichten arbeidsmarktperspectief en doelmatigheid niet voor het
private onderwijs. Als deelnemers kiezen voor een niet-arbeidsmarktrelevante opleiding, dan is dat hun eigen keuze. Wel vindt de regering het
wenselijk dat ook de aankomende deelnemers van opleidingen van
niet-bekostigde instellingen objectief worden voorgelicht over o.a. de
arbeidsmarktkansen. Dat vindt de regering nodig om de belangen van de
aankomende deelnemers te waarborgen.
De leden van de VVD-fractie vragen of het thema EVC is meegenomen in
het opstellen van dit wetsvoorstel.
Vanzelfsprekend moeten opleidingen van bekostigde instellingen, die als
gevolg van EVC op een andere manier worden vormgegeven, ook
voldoen aan de verplichtingen uit dit wetsvoorstel.
De leden van de VVD-fractie vragen of EVC kan bijdragen aan het moeten
herzien van het aanbod en of EVC onderdeel is van de macrodoelmatigheidstoets.
Bij de handhaving van de zorgplichten is een opleiding gebaseerd op een
kwalificatie uit de landelijke kwalificatiestructuur het uitgangspunt. Het ligt
niet in de rede om hiervan af te wijken als de opleiding als gevolg van
EVC op een andere manier wordt vormgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

18

De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering voornemens is erin te
voorzien dat het bedrijfsleven wordt betrokken bij afspraken tussen
instellingen over bijvoorbeeld uitruil van opleidingen.
Naar de mening van de regering kan zonder een goede samenwerking
met het bedrijfsleven niet worden voldaan aan de zorgplicht arbeidsmarktperspectief. In die zin werkt het wetsvoorstel ondersteunend aan
goede overlegstructuren tussen onderwijs en bedrijfsleven. De adviezen
die onderwijs en bedrijfsleven, onder regie van de SBB hebben gemaakt,
dragen hier vanzelfsprekend ook aan bij. Een wettelijke verplichting tot
overleg is naar de mening van de regering onnodig.
De leden van de SP-fractie vragen hoe wordt toegezien op de juiste
informatievoorziening aan aankomende studenten.
De Inspectie zal gaan toezien op het naleven van deze voorgenomen
wettelijke verplichting.
Deze leden vragen wat de regering verstaat onder «een redelijke termijn»
waarbinnen de afgestudeerde een baan moet hebben gevonden.
Bij de beoordeling of al dan niet is voldaan aan de zorgplicht arbeidsmarktperspectief zal altijd rekening moeten worden gehouden met de
specifieke (regionale) context. Het ligt echter in de rede om als indicatie
van een mogelijk onvoldoende arbeidsmarktperspectief de positie van
gediplomeerden een jaar na diplomering in ogenschouw te nemen. Het
jaarlijkse schoolverlatersonderzoek van het ROA bevraagt gediplomeerden anderhalf jaar na diplomering (onderzoek van ROA is gebaseerd
op een enquête). De arbeidsmarktgegevens van het CBS brengen de
feitelijke positie van schoolverlaters op 1 oktober een jaar na diplomering
in kaart. Met een termijn van ruim een jaar na diplomering wordt rekening
gehouden met het zoekgedrag van schoolverlaters. Voorts ligt de termijn
niet zo ver in de tijd dat de opleiding geen rol van betekenis meer speelt
bij de kwaliteit van de aansluiting. Ook het ROA gaat in het onderzoek
naar een nadere inkadering van arbeidsmarktperspectief van deze termijn
uit.10 Vanzelfsprekend kan de specifieke regionale context ertoe
noodzaken om van een langere termijn uit te gaan.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre hierbij rekening wordt
gehouden met factoren die buiten de invloedssfeer liggen van de
opleiding, zoals veranderende economische omstandigheden.
Door te werken met indicatoren (denk aan: aandeel gediplomeerden met
een baan) die gebaseerd zijn op meerjarig gemiddelden wordt deels
gecorrigeerd voor veranderende omstandigheden. Uiteindelijk geldt dat
dergelijke indicatoren vooral een signaal afgeven van een mogelijk
gebrekkige aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt. Specifieke
economische omstandigheden die niet konden worden voorzien, zullen
ook in de uiteindelijke beoordeling moeten worden meegenomen.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre een instelling verantwoordelijk kan worden gehouden voor het wel of niet succesvol verlopen van
de loopbaan van afgestudeerden.
Een onderwijsinstelling is inderdaad niet alleen verantwoordelijk voor het
succes van gediplomeerden op de arbeidsmarkt. Dat neemt echter niet
weg dat als over een meerjarige periode een substantieel aandeel
schoolverlaters geen baan weet te vinden, de betrokken onderwijsinstelling mag worden bevraagd op het punt van het intake- en plaatsingsbeleid in het licht van de te verwachten vraag naar arbeidskrachten van
het bedrijfsleven. Indien lage baankansen samenhangen met een veel te
groot aantal inschrijvingen draagt de instelling naar de mening van de
regering zeker een verantwoordelijkheid.
De leden van de SP-fractie vragen wat de regering verstaat onder
arbeidsmarktperspectief en wanneer dat dan wel of niet aan de maat is.
10

ROA, 2014, Macrodoelmatigheid mbo: inkadering arbeidsmarktperspectief, Maastricht.
Onderzoek in opdracht van het Ministerie van OCW en EZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

19

De zorgplicht wordt in dit wetsvoorstel wettelijk ingekaderd tot het tijdig
vinden van een baan op het niveau van de gevolgde opleiding. Een
onafhankelijke adviescommissie zal de Minister adviseren of al dan niet
voldaan is aan de zorgplicht. De beleidsregel op basis waarvan de
Minister gebruik zal maken van zijn handhavende bevoegdheid, zal voor
de onafhankelijke commissie ook leidend zijn. In de beleidsregel zal
arbeidsmarktperspectief nader worden ingekaderd met indicatoren die
zicht geven op de positie van gediplomeerden op de arbeidsmarkt en de
kansen op het vinden van een baan in de toekomst. Op basis van deze
gegevens en de specifieke (regionale) context zal de adviescommissie in
staat moeten zijn om tot een afgewogen advies te komen of instellingen
niet te veel deelnemers inschrijven in relatie tot de vraag van de arbeidsmarkt.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het toezicht op de zorgplicht
arbeidsmarktperspectief eruit zal gaan zien.
Het toezicht door de Inspectie is vooral gericht op de handelwijze van een
individuele instelling om te voldoen aan de zorgplicht arbeidsmarktperspectief en niet zozeer op het resultaat van die handelwijze. De Inspectie
treedt immers handhavend op richting individuele instellingen en kan
geen rol van marktmeester op zich nemen. De adviescommissie zal
daarom het resultaat betreffende het arbeidsmarktperspectief van het
opleidingenaanbod beoordelen en daarover de Minister adviseren. Het is
uiteindelijk de Minister die zal ingrijpen als het resultaat van de handelwijze om aan de zorgplicht te voldoen over een langere periode onder de
maat is. De Minister kan wel de rol van marktmeester op zich nemen,
bijvoorbeeld door het ontnemen van rechten aan een opleiding.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre de Inspectie hiervoor de
aangewezen instantie is, aangezien die zich dient te richten op de kwaliteit
van het onderwijs.
De regering beschouwt het toezicht houden op de handelwijze van
onderwijsinstellingen, in het licht van handhaving van de wettelijke
zorgplicht arbeidsmarktperspectief, als taak van de Inspectie. De Inspectie
houdt immers toezicht op de naleving van de wettelijke voorschriften door
de instellingen. Hierboven is aangegeven waarom de toezichthoudende
taak van de Inspectie geen betrekking kan hebben op het resultaat van
genoemde handelwijze.
De leden van de SP-fractie vragen op welk moment wel en niet voldaan is
aan de zorgplicht doelmatigheid, welke sanctie wanneer gaat worden
opgelegd en of concrete voorbeelden gegeven kunnen worden. En voorts
op welke punten dit voorstel verschilt van de bestaande zorgplicht
arbeidsmarktperspectief.
Voor het antwoord op deze vragen verwijst de regering naar paragraaf 2,
waarin deze vragen van de leden van de SP-fractie reeds zijn beantwoord.
De leden van de CDA-fractie geven aan dat ontwikkelingen en initiatieven
uit het veld een kans moeten krijgen alvorens eventueel met nieuwe
regelgeving in te grijpen.
De regering onderstreept het belang van de adviezen die onderwijs en
bedrijfsleven, onder regie van de SBB, gezamenlijk hebben opgesteld. Dit
laat zien dat zij de verantwoordelijkheid willen nemen om dit complexe
vraagstuk op te pakken. Tegelijkertijd moet worden onderkend dat het
mogelijk is dat de voorgenomen initiatieven uit het veld niet altijd soelaas
zullen bieden. Het is daarom noodzakelijk dat de overheid vanuit haar
stelselverantwoordelijkheid de mogelijkheid heeft om op een passende
wijze in te grijpen. Dit wetsvoorstel bevat daarvoor het instrumentarium.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering voornemens is de
definitie van arbeidsmarktperspectief aan te scherpen.
De regering is niet voornemens om de afbakening in het wetsvoorstel nog
verder aan te scherpen. Wel zal in de beleidsregel nader worden uiteen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

20

gezet hoe arbeidsmarktperspectief zal worden beoordeeld. Dit zal onder
meer gebeuren met indicatoren die zicht geven op de positie van
gediplomeerden op de arbeidsmarkt en de kansen op het vinden van een
baan in de toekomst. Op basis van deze gegevens en de specifieke
(regionale) context zal helder moeten worden of instellingen niet teveel
deelnemers inschrijven in relatie tot de vraag van de arbeidsmarkt.
De leden van de D66-fractie vragen wat wordt verstaan onder «een
redelijke termijn» bij de zorgplicht arbeidsmarktperspectief.
Dit is reeds toegelicht in het antwoord op een vraag van de leden van de
SP-fractie. De regering verwijst hiernaar.
De leden van de D66-fractie vragen waarom de zorgplicht arbeidsmarktperspectief niet verplicht is voor diploma-erkende opleidingen van
niet-bekostigde onderwijsinstellingen.
Er mag worden verwacht dat deelnemers over het algemeen alleen bereid
zullen zijn om de integrale kostprijs voor een opleiding te betalen als zij na
afronding van de opleiding redelijkerwijs kunnen rekenen op een baan of
als de opleiding bijdraagt aan de eigen ontwikkeling. Om die reden is het
niet wenselijk om de zorgplicht arbeidsmarktperspectief ook van
toepassing te verklaren op niet-bekostigde onderwijsinstellingen.
De leden van de D66-fractie vragen waarom de zorgplicht doelmatigheid
niet verplicht is voor diploma-erkende opleidingen van niet-bekostigde
onderwijsinstellingen.
De zorgplicht doelmatigheid hangt samen met het doelmatig inzetten van
rijksmiddelen voor beroepsonderwijs. De niet-bekostigde instellingen
ontvangen geen rijksbijdrage voor de aangeboden opleidingen. Zij
financieren de opleidingen op basis van bijdragen van deelnemers (of hun
werkgever) zelf. Gelet daarop kan verondersteld worden dat een
niet-bekostigde instelling reeds ervoor zorg draagt dat het totaal aan
opleidingen binnen de eigen bedrijfsvoering doelmatig verzorgd wordt.
Daar waar dit niet het geval is, levert dit immers een bedrijfsrisico op.
De leden van de D66-fractie vragen of de regering voornemens is om in
het kader van het waarborgen van kleinschalige, unieke opleidingen nog
andere maatregelen te nemen dan het publiceren van het starten en
stoppen van opleidingen en of, en wanneer aanvullende maatregelen
worden genomen door de regering en wanneer dit wordt overgelaten aan
de sector.
De regering heeft deze vraag beantwoord in paragraaf 2 van deze nota en
verwijst hiernaar.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering in te gaan op de
kritiek van de Raad van State dat het wetsvoorstel de regeldruk vergroot,
terwijl de duidelijkheid niet groter wordt omdat begrippen als arbeidsmarktperspectief en doelmatigheid moeilijk als landelijke norm zijn op te
leggen. Op welke manier kan het mbo duidelijkheid ontlenen aan dit
wetsvoorstel, zo willen deze leden weten.
De Raad van State heeft onder meer gewezen op de aanvankelijk
voorgenomen verplichting tot het voeren van overleg met andere
onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven indien sprake zou zijn van een
risico op onvoldoende arbeidsmarktperspectief (en/of ondoelmatige
spreiding van het opleidingenaanbod). Deze voorgenomen verplichting
tot overleg is mede vanwege de kritiek van de Raad van State uit dit
wetsvoorstel geschrapt. De regering vindt de met dit wetsvoorstel
gepaard gaande resterende uitvoeringskosten en administratieve lasten in
verhouding staan tot de problematiek waarop dit wetsvoorstel aangrijpt.
Voorts neemt de regering afstand van de opvatting dat met dit
wetsvoorstel de duidelijkheid niet groter wordt. De zorgplicht arbeidsmarktperspectief is in dit wetsvoorstel aangescherpt. Daarbij is ook
gebruik gemaakt van de adviezen die onderwijs en bedrijfsleven, onder
regie van de SBB, hebben opgesteld. Zo heeft de SBB geadviseerd om
voor de handhaving van opleidingen met onvoldoende arbeidsmarktper-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

21

spectief te kijken naar het aandeel gediplomeerden met een baan en
voorts het niveau van die baan. Het gebruik maken van inzichten uit deze
adviezen draagt bij aan de naleving van de zorgplicht. Zeker daar waar
zorgplichten worden gebruikt, die zich per definitie kenmerken door meer
open normen, is dit van belang voor een goede naleving. Tot slot zal in de
beleidsregel op basis waarvan de Minister de rechten aan een opleiding
kan ontnemen, een nadere specificering worden gegeven van de aspecten
die in ieder geval zullen worden betrokken bij een besluit tot ontneming
van rechten. Zo zal bijvoorbeeld voor de beoordeling of een opleiding al
dan niet arbeidsmarktrelevant is, gebruik moeten worden gemaakt van
gegevens over de positie van de gediplomeerden op de arbeidsmarkt,
toekomstige arbeidsmarktkansen en de specifieke (regionale) context.
Over deze beleidsregel zal nog afstemming plaatsvinden met de SBB,
zodat ook de beleidsregel op draagvlak van het veld kan rekenen.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de aspecten kwaliteit en
profilering zich verhouden tot de zorgplicht doelmatigheid.
De zorgplicht vraagt van instellingen om bij het aanbieden van opleidingen ook het aanbod van andere instellingen mee te wegen, dit om
ervoor te zorgen dat op macroniveau sprake is van een doelmatige
aanwending van de rijksbijdrage. Alleen in die gevallen waarin het evident
is dat de zorgplicht doelmatigheid niet wordt nageleefd en instellingen
geen stappen zetten om hieraan te voldoen, zou de situatie kunnen
ontstaan dat de Minister de ultieme maatregel moet nemen om de
rechten aan een opleiding te ontnemen. Het is in dergelijke extreme
situaties denkbaar dat bij het toepassen van deze maatregel het belang
van kwaliteit en profilering minder zwaar weegt dan een doelmatige
aanwending van de rijksbijdrage. De Minister zal altijd goed moeten
beargumenteren waarom dit zware middel wordt ingezet. Hierbij zal de
Minister gebruik kunnen maken van het advies van de onafhankelijke
adviescommissie. Alvorens tot deze ultieme sanctie over te gaan, zijn
andere maatregelen mogelijk zodat het aanbod op een doelmatige wijze
in stand kan blijven. Zo kunnen instellingen afspraken maken om kostbare
voorzieningen op één onderwijslocatie te delen, dit met het doel ervoor te
zorgen dat sprake is van een doelmatige aanwending van de rijksbijdrage.
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering onderkent dat het
belangrijk is de aspecten kwaliteit en profilering integraal onderdeel te
laten zijn van de doelmatigheidsafweging en dat doelmatigheid niet bij
voorbaat als afzonderlijk criterium dient te prevaleren.
De regering onderkent dat alvorens de sanctie wordt genomen tot het
ontnemen van rechten aan een opleiding een bredere afweging nodig is
dan louter het beoordelen van de doelmatigheid van het aanbod. Dat
neemt echter niet weg dat het niet-voldoen aan de zorgplicht doelmatigheid uiteindelijk kan leiden tot een sanctie die gevolgen heeft voor het
opleidingenaanbod.
Genoemde leden vragen of de regering kan bevestigen dat een instelling
die een opleiding met een duidelijk onderscheiden profiel aanbiedt,
waaraan bovendien specifieke behoefte bestaat op de arbeidsmarkt, deze
opleiding ook kan en mag verzorgen.
Het ligt inderdaad niet in de rede dat de sanctie van het ontnemen van
rechten aan een opleiding in een dergelijke situatie zal worden ingezet.
Vanzelfsprekend hangt een en ander mede af van de specifieke (regionale)
context.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de regering heeft verkend
of getalsmatige criteria gehanteerd kunnen worden, waarbij de
mogelijkheid wordt geboden om daar beredeneerd vanaf te wijken.
De zorgplicht doelmatigheid verplicht instellingen zich ervan te vergewissen of het verzorgen van een beroepsopleiding, gelet op het geheel
van voorzieningen op het gebied van het beroepsonderwijs, doelmatig is.
Een laag deelnemersaantal kan inderdaad een indicatie zijn van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

22

mogelijke ondoelmatige situatie. Zo concludeert onderzoek dat een
deelnemersaantal van achttien per beroep en opleidingslocatie een
signaal (en niet meer dan dat) voor een mogelijke ondoelmatige situatie
is.11 Een laag deelnemersaantal kan echter nooit meer zijn dan een
signaal. Zo kunnen onderwijsinstellingen ook bij kleine opleidingen erin
weten te slagen het aanbod doelmatig vorm te geven, bijvoorbeeld door
groepen van verschillende opleidingen samen te voegen. Dit maakt het op
voorhand ook niet mogelijk om aan te geven wanneer hieraan wel en niet
wordt voldaan. In de beleidsregel op basis waarvan de Minister de
rechten aan een opleiding kan ontnemen, zal nadere specificering worden
gegeven over welke aspecten in ieder geval zullen worden betrokken bij
de beoordeling of de zorgplicht doelmatigheid wordt nageleefd. Het is
daarbij denkbaar dat het concept van «knipperlichtnormen» van de
Onderwijsraad zal worden toegepast om een potentieel ondoelmatige
situatie in het vizier te krijgen. Over deze beleidsregel zal nog afstemming
plaatsvinden met de SBB, zodat de beleidsregel ook op draagvlak van het
veld kan rekenen.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de zorgplicht doelmatigheid
uitpakt ten aanzien van instellingen of opleidingen die een bovenregionaal
of landelijk bereik hebben.
In die gevallen zal de instelling, om te voldoen aan de zorgplicht doelmatigheid zich moeten vergewissen van het aanbod van alle instellingen die
een bovenregionaal dan wel landelijk voedingsgebied van deelnemers
hebben. Over het algemeen zal echter sprake zijn van een regionaal
voedingsgebied van deelnemers.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de voorgestelde informatieplicht recht doet aan het onderscheid tussen deelnemers en aspirantdeelnemers.
De voorgestelde informatieplicht in dit wetsvoorstel geldt voor aankomende deelnemers. De in dit wetsvoorstel voorgestelde extra verplichting
brengt aankomende deelnemers beter in positie om met behulp van de
juiste informatie een opleiding te kiezen. Onderwijsinstellingen zijn op
basis van de huidige wet, de WEB, alleen verplicht om deelnemers te
informeren over het onderwijsprogramma en de examens (artikel 7.4.8,
tweede lid, WEB).
De leden van de SGP-fractie vragen voorts waarom de informatieplicht
verderstrekkend moet zijn dan de informatieplicht in het hoger onderwijs,
bijvoorbeeld door toevoeging van het arbeidsmarktperspectief.
Anders dan in het hoger onderwijs het geval is, geldt voor het mbo een
wettelijke zorgplicht arbeidsmarktperspectief. Deze is in de WEB
opgenomen. Het belang van een goede aansluiting van het beroepsonderwijs op de arbeidsmarkt is evident; de arbeidsmarkt wordt voor een
groot deel bediend door gediplomeerden uit het beroepsonderwijs. Dit
maakt het naar de mening van de regering noodzakelijk dat aankomende
deelnemers ook worden geïnformeerd over het arbeidsmarktperspectief
van een opleiding.12 Ondanks het ontbreken van de wettelijke verplichting
in het hoger onderwijs om arbeidsmarktperspectief te betrekken in de
informatievoorziening, is er door betrokkenen overigens toch voor
gekozen om gegevens over de arbeidsmarktpositie van studenten deel uit
te laten maken van onder meer de studiebijsluiter.

11

12

KBA, 2014, De plicht tot verantwoordelijkheid: nadere inkadering van de zorgplicht doelmatigheid, Nijmegen. Onderzoek in opdracht van het Ministerie van OCW en EZ.
Artikel 1.2.1 van de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB). Beroepsonderwijs is gericht op
de theoretische en praktische voorbereiding voor de uitoefening van beroepen, waarvoor een
beroepskwalificerende opleiding is vereist of dienstig kan zijn. Het beroepsonderwijs
bevordert tevens de algemene vorming en de persoonlijke ontplooiing van de deelnemers en
draagt bij tot het maatschappelijk functioneren. Beroepsonderwijs sluit aan op het voorbereidend beroepsonderwijs en het algemeen voortgezet onderwijs. Beroepsonderwijs omvat
niet het hoger onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

23

De leden van de SGP-fractie vragen waarom de informatieverstrekking
inzake examinering verplicht wordt richting aankomende deelnemers,
terwijl dit in het hoger onderwijs buiten de informatieplicht valt en de
WEB deze plicht bewust betrekt op deelnemers.
De regering is van mening dat voor het maken van een afgewogen keuze
voor een opleiding, het van belang is dat ook aankomende deelnemers
goed worden geïnformeerd over de examinering. Aldus krijgt men een
goed beeld van alle facetten van de opleiding waardoor een weloverwogen keus kan worden gemaakt. Overigens dienen – anders dan de
vragenstellers menen – ook in het hoger onderwijs (aspirant-)studenten
zich een goed oordeel te kunnen vormen over de inhoud en inrichting van
de examens op basis van de informatieverstrekkingsplicht van de hoger
onderwijsinstellingen (artikel 7.15 Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek).
De leden van de SGP-fractie vragen voorts in hoeverre de plicht om
inspectieoordelen aan aankomende deelnemers te verstrekken het
geëigende middel is om hen op evenwichtige wijze te helpen bij het
maken van een keuze. Door het toegankelijk maken van alle relevante
informatie over een opleiding, waaronder informatie over de kwaliteit van
de opleiding, worden aankomende deelnemers in staat gesteld een
weloverwogen keuze te maken voor een opleiding. Zij kunnen in dat geval
alle aspecten van een opleiding meenemen in hun uiteindelijke keuze voor
een opleiding. Doordat de kwaliteitsoordelen van de Inspectie nu over het
algemeen alleen op de website van de Inspectie te vinden zijn, bestaat de
kans dat een aankomende deelnemer geen weet heeft van een eventueel
negatief kwaliteitsoordeel. De regering vindt dat een onwenselijke situatie.
De Inspectieoordelen maken nu (nog) geen deel uit van de studiebijsluiter.
Zolang dat het geval is, zal een onderwijsinstelling op een andere wijze
aan deze voorgenomen wettelijke verplichting moeten voldoen.
Genoemde leden vragen of voor het beschikbaar stellen van inspectieoordelen de «Keuzegids» niet geschikter is.
De regering is van mening dat instellingen verantwoordelijk moeten zijn
voor een objectieve informatievoorziening aan aankomende deelnemers.
Louter de beschikbaarheid van de «Keuzegids» is naar de mening van de
regering onvoldoende om deelnemers zo goed mogelijk in staat te stellen
een afgewogen studiekeuze te maken.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de verplichting tot informatievoorziening ook van toepassing wordt op het niet-bekostigde
onderwijs, gelet op het karakter van het niet-bekostigde onderwijs en de
achtergrond van deze deelnemers.
Het opnemen van deze verplichting voor het niet-bekostigd onderwijs
betreft alleen niet-bekostigde instellingen waarvan diploma’s door de
overheid erkend worden. Om die diploma-erkenning te verkrijgen dienen
deze instellingen voor de betreffende opleidingen aan bepaalde
voorwaarden te voldoen. Ook voor deelnemers aan de niet-bekostigde
erkende opleidingen is adequate informatie over de opleiding van groot
belang. Ook zij moeten immers een afgewogen keuze voor een opleiding
kunnen maken, ongeacht of het bekostigde dan wel niet-bekostigde
instellingen betreft. Om die reden is de informatieverplichting aan de
eisen voor diploma-erkenning toegevoegd. De informatieplicht geldt
overigens dus niet voor de niet-bekostigde onderwijsinstellingen die
opleidingen aanbieden waarvan het diploma niet erkend is.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de onderdelen examinering
en arbeidsmarktperspectief ten aanzien van de zorgplicht wel van
toepassing worden verklaard op het niet-bekostigde onderwijs, terwijl de
artikelen in de WEB die hierop zien voor deze instellingen niet gelden.
Het bepaalde in de WEB ten aanzien van examinering geldt ook voor de
diploma-erkende opleidingen van niet-bekostigde instellingen (artikel
1.4.1 WEB). Dat wordt voldaan aan de exameneisen is immers van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

24

wezenlijk belang voor diploma-erkenning. De zorgplicht arbeidsmarktperspectief geldt niet voor niet-bekostigde instellingen omdat deze niet door
de overheid worden bekostigd. Dat neemt niet weg dat informatie omtrent
het arbeidsmarktperspectief voor alle aankomende deelnemers van
belang is om een weloverwogen keuze te maken, zoals hiervoor is
vermeld.
6. Ingrijpen bij niet-naleving zorgplichten
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de overheid haar stelselverantwoordelijkheid optimaal kan benutten ten behoeve van de macrodoelmatigheid.
Met dit wetsvoorstel krijgt de Minister betere mogelijkheden om in te
grijpen als het opleidingenaanbod onvoldoende aansluit bij de vraag van
het bedrijfsleven en/of sprake is van een ondoelmatige spreiding van het
aanbod. De gedachte is dat de Minister zich bij de toepassing van zijn
bevoegdheid tot het ontnemen van rechten kan laten adviseren door een
onafhankelijke adviescommissie. Op basis van het advies van deze
adviescommissie kan de overheid haar stelselverantwoordelijkheid
optimaal benutten.
Deze leden vragen of de regering heeft gekeken naar het stoplichtensysteem zoals eerder voorgesteld door de Onderwijsraad.
De «knipperlichtnormen» van de Onderwijsraad beogen een potentieel
ondoelmatige situatie in het vizier te krijgen. In de beleidsregel op basis
waarvan de Minister de rechten aan een opleiding kan ontnemen, zal
nadere specificering worden gegeven over welke aspecten in ieder geval
zullen worden betrokken bij de beoordeling of de zorgplicht doelmatigheid wordt nageleefd. Het ligt daarbij voor de hand dat het concept van
«knipperlichtnormen» van de Onderwijsraad zal worden toegepast om
zicht te krijgen op een potentieel ondoelmatige situatie. Ook met
«knipperlichtnormen» zal een nadere analyse altijd nodig zijn om tot een
afgewogen oordeel te komen of daadwerkelijk sprake is van een onvoldoende aansluiting van het opleidingenaanbod op de vraag van de
arbeidsmarkt.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of de regering bijvoorbeeld kan
aansluiten bij het tweejaarlijkse ROA-onderzoek naar de arbeidsmarkt en
dat naast het bestaande aanbod leggen.
Bij de beoordeling of een opleiding al dan niet arbeidsmarktrelevant is, zal
moeten worden gekeken naar zowel indicatoren die zicht geven op de
positie van gediplomeerden op de arbeidsmarkt als de kansen op het
vinden van een baan in de toekomst. Het is inderdaad goed denkbaar om
de gegevens van het ROA hierbij te betrekken. Daarbij moet wel worden
onderkend dat de gegevens over toekomstige arbeidsmarktontwikkelingen zich op een hoog aggregatieniveau bevinden. Op landelijk niveau
gaat het om ongeveer 30 groepen van opleidingen en op regionaal niveau
om 5 sectoren. Alleen het bestaande aanbod naast het tweejaarlijkse
ROA-onderzoek leggen is daarmee onvoldoende om tot uitspraken te
komen of een opleiding van een onderwijsinstelling al dan niet goed
aansluit bij de vraag op de arbeidsmarkt. Aanvullende analyse waarbij ook
de specifieke (regionale) context wordt meegenomen, blijft nodig.
De leden van de VVD-fractie vragen welke rol er voor de regering is in het
signaleren van trends en ontwikkelingen die hun weerslag zouden moeten
krijgen in het onderwijs.
Het subsidiëren of anderszins entameren van onderzoek naar de toekomstige arbeidsmarkt en/of ontwikkeling van deelnemersaantallen in het
mbo is een belangrijke manier om onderwijsinstellingen en andere
betrokkenen in het mbo te informeren over trends en ontwikkelingen die
hun weerslag zouden moeten krijgen in het opleidingenaanbod. Ook kan
de overheid partijen bij elkaar brengen om tot goede afspraken te komen.
De totstandkoming van het Techniekpact is daarvan een goed voorbeeld:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

25

overheid, onderwijs en bedrijfsleven hebben de handen ineen geslagen
om tot een betere aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt te
komen.
De leden van de VVD-fractie vragen of de verhouding van de kwaliteit van
het bestaande aanbod versus de doelmatigheid van nieuw aanbod kan
worden meegenomen in de macrodoelmatigheidstoets.
De zorgplicht doelmatigheid verplicht instellingen zich ervan te vergewissen of het verzorgen van een beroepsopleiding door de instelling,
gelet op het geheel van voorzieningen op het gebied van het beroepsonderwijs, doelmatig is. De handhaving van de zorgplicht doelmatigheid zou
niet zo mogen uitpakken dat vernieuwing in het aanbod met een betere
kwaliteit wordt belemmerd. Het ligt daarom zeker niet voor de hand om
de sanctie van het ontnemen van rechten toe te passen op een dergelijke
opleiding zonder rekening te houden met het nieuwe, innovatieve aspect
van die opleiding. Een en ander hangt natuurlijk altijd af van de specifieke
(regionale) context.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe deze kwaliteitsopleidingen toch
toegelaten kunnen worden en daarmee het vraag/aanbod spel wordt
verbreed. Onderwijsinstellingen kunnen in beginsel alle opleidingen die
gebaseerd zijn op kwalificaties uit de landelijke kwalificatiestructuur
aanbieden. De zorgplicht doelmatigheid verlangt van onderwijsinstellingen dat zij zich daarbij wel vergewissen van het aanbod van
andere instellingen (in de regio). De handhaving van de zorgplicht
doelmatigheid zou wat de regering betreft niet zo mogen uitpakken dat
vernieuwing in het aanbod met een betere kwaliteit wordt belemmerd.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe conservatief aanbod uitgebreid
kan worden als werkgevers zelf geen idee hebben welke beroepen zij in de
toekomst nodig hebben.
Onderwijsinstellingen kunnen in beginsel alle opleidingen die gebaseerd
zijn op kwalificaties uit de landelijke kwalificatiestructuur, bekostigd
aanbieden. De kwalificaties worden opgesteld door onderwijs en
bedrijfsleven tezamen. Alle relevante inzichten over de arbeidsmarkt van
de toekomst worden daarbij betrokken. Met de introductie van keuzedelen
krijgt de regio ruimte om verdere vernieuwing in het aanbod tot stand te
brengen. Voorts is in de brief «Ruim baan voor vakmanschap: een
toekomstgericht mbo» aangegeven dat het ook mogelijk zal worden om
op experimentele basis nieuwe innovatieve opleidingen te starten die
gebaseerd zijn op onderdelen uit meerdere kwalificaties. Op deze wijze
wordt waar mogelijk nog meer ruimte gecreëerd voor het uitbreiden van
een innovatief opleidingenaanbod.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe wordt voorkomen dat macrodoelmatigheid blijft steken binnen de grenzen van Ministeries van OCW
en EZ, nu verwante opleidingen van aoc’s en roc’s vanuit macrodoelmatigheid elkaar in de weg zitten.
Dit wetsvoorstel geldt vanzelfsprekend ook voor het groene onderwijs. De
regering ziet geen enkele reden om aan te nemen dat vraagstukken met
betrekking tot een ondoelmatig aanbod niet kunnen worden opgelost
doordat het groen onderwijs onder de verantwoordelijkheid van Economische Zaken valt. Het verschil in welk ministerie bekostigt, heeft geen
gevolgen voor de zorgplichten macrodoelmatigheid en doelmatigheid.
Roc’s en aoc’s zullen dus ook moeten letten op elkaars aanbod bij de
bepaling of dit aanbod doelmatig is. Er zal bovendien sprake zijn van één
onafhankelijke adviescommissie die op basis van één beleidsregel zal
adviseren, zowel over het aanbod van aoc’s als van roc’s. In aanvulling
daarop is in de beleidsbrief «Ruim baan voor vakmanschap: een
toekomstgericht mbo» aangegeven dat de regering voornemens is een
wettelijke basis te introduceren op basis waarvan bepaalde kwalificaties
alleen door aoc’s en vakinstellingen (bekostigd) mogen worden verzorgd.
Nu kunnen roc’s alle kwalificaties aanbieden. Deze maatregel creëert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

26

aanvullende mogelijkheden om een einde te maken aan eventuele
ondoelmatigheden in het aanbod.
De leden van de PvdA-fractie vragen of in het jaarlijkse onderwijsverslag
aandacht zal worden besteed aan de ontwikkelingen in de macrodoelmatigheid van het opleidingenaanbod van het mbo.
De Inspectie heeft in het Onderwijsverslag 2012/2013 aandacht besteed
aan de mate waarin het opleidingsaanbod in het mbo aansluit op de
arbeidsmarkt. Mocht er sprake zijn van handhavingsonderzoeken naar de
zorgplichten arbeidsmarktperspectief of doelmatigheid dan zal de
Inspectie daarover in de toekomst ook rapporteren in het onderwijsverslag.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre het mogelijk is dat
experts zowel zitting nemen in de voorgenomen geschillencommissie
ingesteld door de SBB als in de onafhankelijke adviescommissie van de
overheid.
Zoals aangegeven in het antwoord op een eerdere vraag van de leden van
de VVD-fractie in paragraaf 2 zal de SBB geen geschillencommissie meer
instellen. De onafhankelijke adviescommissie dient te bestaan uit leden
die onafhankelijk zijn ten opzichte van de partijen in het veld. Er dient
geen verstrengeling te zijn met de belangen van onderwijsinstellingen of
bedrijfsleven. De regering denkt daarbij aan een commissie die bestaat uit
een onafhankelijke voorzitter, twee onfhankelijke deskundigen met kennis
en expertise op het vlak van onderwijsarbeidsmarktvraagstukken en twee
onfhankelijke leden die respectievelijk zijn voorgedragen door het
beroepsonderwijs en het bedrijfsleven. De Minister zal als vanzelfsprekend de SBB consulteren alvorens de leden van deze commissie te
benoemen. De benoeming van alle leden gebeurt door de Minister.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de overwegingen die het naast
elkaar bestaan van zowel deze nieuwe adviescommissie als de geschillencommissie die door de SBB wordt ingesteld, rechtvaardigen.
Deze vraag heeft de regering eerder beantwoord in reactie op een vraag
van de leden van de VVD-fractie. De regering verwijst hiervoor naar het
antwoord gegeven in paragraaf 2.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de bestuurlijke drukte die hieruit
voortvloeit wel wenselijk is.
Zoals aangegeven in het antwoord op een eerdere vraag van de leden van
de VVD-fractie in paragraaf 2 zal de SBB geen geschillencommissie meer
instellen. De leden van de PvdA-fractie vragen of het mogelijk is om beide
commissie geheel of deels samen te voegen.
De regering verwijst op dit punt naar het antwoord op een eerdere vraag
ter zake van de leden van de VVD-fractie in paragraaf 2.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering een concrete situatie
kan schetsen waar geen sprake is van een ervaren geschil, maar de
zorgplicht niet wordt nageleefd.
Het is denkbaar dat onderwijsinstellingen en bedrijfsleven geen geschil
ervaren over onvoldoende arbeidsmarktperspectief, terwijl de zorgplicht
niet wordt nageleefd. Het bedrijfsleven heeft immers de keuze uit een
relatief grote groep gediplomeerden en zal alleen de beste gediplomeerden een baan willen aanbieden. Onderwijsinstellingen kunnen
rekenen op een groter aantal deelnemers waardoor de totale bekostiging
voor de instelling toeneemt. Het is daarom naar de mening van de
regering maar zeer de vraag of in een dergelijke situatie een geschil
ontstaat tussen instellingen in een regio of instellingen met het bedrijfsleven.
De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze het evenwicht wordt
bewaard tussen deskundigheid enerzijds en onafhankelijkheid anderzijds.
De leden van de SP-fractie vragen of juist niet betrokkenen een goede
inschatting van de arbeidsmarktrelevantie kunnen maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

27

Het wetsvoorstel vertrekt vanuit de gedachte van zelfregulering en dat
onderwijs en bedrijfsleven (in de regio) gezamenlijk tot goede afspraken
komen. Daar waar dit echter in onvoldoende mate lukt, is ingrijpen door
de overheid nodig. De eerder genoemde adviescommissie zal de Minister
daarbij adviseren. Onafhankelijkheid is nodig om op basis van onpartijdigheid tot een goed onderbouwde beoordeling te komen of het
toepassen van doorzettingsmacht uiteindelijk gelet op het belang van de
handhaving van de zorgplicht noodzakelijk is; die beoordeling mag niet
worden bepaald door andere belangen van betrokkenen die bijvoorbeeld
ingegeven kunnen zijn door het verkrijgen van marktaandeel. Het is
uiteraard wel de bedoeling dat deze adviescommissie zoveel mogelijk
inzichten uit de specifieke (regionale) context betrekt in de uiteindelijke
advisering aan de Minister. De adviescommissie zal in principe haar
concept-bevindingen voorleggen aan de betrokken instellingen, op basis
waarvan instellingen kunnen besluiten hun opleidingenaanbod aan te
passen en/of andere informatie aan te dragen, zodat de adviescommissie
in het advies aan de Minister hiermee rekening kan houden.
De leden van de D66-fractie vragen de regering nader toe te lichten
waarom in een beleidsregel en niet in de wet haar discretionaire
bevoegdheid wordt vastgelegd wanneer en hoe gebruik te maken van
haar doorzettingsmacht.
De zorgplichten zijn doelvoorschriften, geen middelvoorschriften. Dat wil
zeggen dat de wetgever heeft aangegeven welk doel hij met het
voorschrift beoogt, maar zich onthoudt van het voorschrijven van normen
hoe dat doel te verwezenlijken. De wetgever stelt zich derhalve terughoudend op en geeft de instellingen de ruimte om naar eigen inzicht de
zorgplichten in te vullen, zolang het doel i.c. voldoende arbeidsmarktperspectief en een doelmatige opleidingsportefeuille, maar wordt verwezenlijkt. Het past dus niet bij de aard van doelvoorschriften om normen voor
de invulling daarvan in de wet op te nemen. In het wetsvoorstel is de
zorgplicht arbeidsmarktperspectief ingekaderd door de toevoeging dat
onder voldoende arbeidsmarktperspectief in ieder geval wordt verstaan
het perspectief voor gediplomeerde schoolverlaters op het binnen een
redelijke termijn vinden van een baan op het niveau van de gevolgde
opleiding. In de beleidsregel zal nader worden uiteengezet wanneer er een
indicatie is van onvoldoende arbeidsmarktperspectief en welke gegevens
daarvoor gebruikt kunnen worden. Ook zal in de beleidsregel aan worden
gegeven wanneer onvoldoende arbeidsmarktperspectief aanleiding geeft
tot ingrijpen. In beginsel zal dit ingrijpen erop gericht zijn om een situatie
te bereiken dat onderwijsinstellingen zo snel als mogelijk weer voldoen
aan de zorgplicht. Het geven van een waarschuwing met een aantal
voorwaarden en/of het opschorten van de bekostiging zijn in eerste
aanleg de meest voor de hand liggende sancties. Er zal daarbij hoe dan
ook rekening moeten worden gehouden met de specifieke regionale
context. Het middel van de beleidsregel past daar het beste bij. De
beleidsregel maakt het ingrijpen in zekere mate voorspelbaar, maar er is
wel ruimte voor afwijking in individuele of bijzondere gevallen. Dit stelt
onderwijsinstellingen ook in staat om er rekening mee te houden. De
Tweede Kamer zal, zodra de beleidsregel gereed is, hierover nader
geïnformeerd worden.
De leden van de D66-fractie vragen toe te lichten hoe de geschillencommissie zich verhoudt tot de adviescommissie.
De regering verwijst in dit verband naar het eerder gegeven antwoord op
een vergelijkbare vraag van de leden van de VVD-fractie (zie paragraaf 5).
De leden van de D66-fractie vragen hoe de extra verantwoording aan de
Inspectie zich verhoudt tot de vernieuwingen in het toezicht van de
Onderwijsinspectie.
De Inspectie handhaaft de huidige werkwijze bij de zorgplicht arbeidsmarktperspectief die inhoudt dat de Inspectie onder meer bij de Staat van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

28

de Instelling het college van bestuur bevraagt op de overwegingen
waarom een nieuwe opleiding is gestart. Deze werkwijze zal worden
verbreed naar de zorgplicht doelmatigheid. Deze werkwijze zal niet
veranderen als gevolg van de vernieuwingen in het toezicht. Deze
vernieuwingen betreffen onder meer het toezicht op het niveau van
onderwijsteams en het komen tot meer differentiatie in kwaliteitsoordelen.
De leden van de SGP-fractie vragen naar de doelmatigheid van het
inrichten van een nieuwe adviescommissie naast de geschillencommissie
en de bestaande taken van de Onderwijsinspectie.
De regering verwijst naar het hierboven gegeven antwoord op eenzelfde
vraag van de leden van de VVD-fractie.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe te voorkomen dat de beoordeling- en de onderzoekstaak van de adviescommissie tot een aanmerkelijke administratieve lastenverzwaring leidt, aangezien de rol van de
commissie gedeeltelijk al door anderen wordt vervuld. De leden van de
SGP-fractie vragen waarom hierin geen scherpere keuzes worden
gemaakt.
Doordat de taken van de Inspectie en de adviescommissie van elkaar
verschillen, ligt het niet voor de hand dat een en ander tot een aanzienlijke
administratieve lastenverzwaring leidt. Mocht bijvoorbeeld de Inspectie in
het kader van het reguliere toezicht een signaal krijgen over een
gebrekkige aansluiting van het opleidingenaanbod op de arbeidsmarkt,
dan zal zij geen nalevingsonderzoek in gang zetten maar dit onder de
aandacht brengen van de Minister. Ook zal de Inspectie alle informatie die
zij bij haar toezichthoudende taak vergaart, overdragen aan de Minister
met het oog op een goede handhaving van het resultaat van de zorgplicht.
7. Randvoorwaarden
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de invloed is van het
wetsvoorstel op het belang dat meer jongeren gaan kiezen voor een
technische beroepsopleiding.
Door de verplichting tot objectieve informatievoorziening voor aspirantdeelnemers, worden aankomende deelnemers beter in staat gesteld tot
het maken van een afgewogen studiekeuze. Technische opleidingen met
een goed arbeidsmarktperspectief kunnen als gevolg daarvan aantrekkelijker worden dan opleidingen waarvoor het arbeidsmarktperspectief
minder goed is. De deelnemers die aanvankelijk voor een dergelijke
opleiding zouden hebben gekozen, maken nu wellicht de keuze voor een
technische beroepsopleiding. Voorts worden onderwijsinstellingen
gestimuleerd opleidingen met een onvoldoende arbeidsmarktperspectief
af te bouwen (minder deelnemers inschrijven) en/of geheel te stoppen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of van het wetsvoorstel ook perverse
prikkels uitgaan die afbreuk doen aan het streven naar meer technisch
vakmanschap.
De regering is van mening dat dit wetsvoorstel niet tot dergelijke perverse
prikkels aanleiding geeft. In tegendeel: opleidingen die zich richten op de
vraag van de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld met het bijbrengen van technisch
vakmanschap waar het bedrijfsleven vraag naar heeft, zijn juist het doel
van het onderhavige wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie vragen de regering verder toe te lichten op
welke wijze de herziening van de kwalificatiestructuur bijdraagt aan een
beter opleidingenaanbod. Voorts vragen zij de regering toe te lichten hoe
bredere kwalificaties tot een betere arbeidsmarktpositie leiden.
De regering verwijst voor het antwoord hierop naar paragraaf 5 waarin zij
een vergelijkbare vraag van de leden van de VVD-fractie heeft beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

29

De leden van de SP-fractie vragen hoe de veronderstelling dat bredere
kwalificaties leiden tot een betere arbeidsmarktpositie zich verhoudt tot
(meer specifiek) beroepsgerichte kwalificaties.
Bredere kwalificaties vergroten over het algemeen de kansen voor
gediplomeerden op de arbeidsmarkt. Zo zullen breder opgeleide
gediplomeerden in beginsel in staat zijn om in een breder segment van de
arbeidsmarkt een baan te vinden. Aan het verbreden van de kwalificaties
zijn grenzen. Werkgevers zullen immers ook een voldoende niveau van
praktische vaardigheden noodzakelijk achten. Bij zeer specifieke beroepsgerichte kwalificaties is het voor onderwijsinstellingen de uitdaging om
zich goed rekenschap te geven van de vraag naar personeel door het
bedrijfsleven. Dit om te voorkomen dat jongeren zo specifiek worden
opgeleid dat zij alleen met aanvullende scholing een baan kunnen vinden
als dat niet is gelukt in de sector waarvoor hij of zij is opgeleid.
De leden van de D66-fractie vragen de regering aan te geven wanneer het
advies naar wenselijke prijsfactoren in het mbo beschikbaar is. Voorts
verzoeken zij het advies inclusief een appreciatie voor het debat over het
onderhavige wetsvoorstel aan de Tweede Kamer te sturen.
Het advies naar wenselijke prijsfactoren is met een beleidsreactie op 7 juli
2014 aan de Tweede Kamer gestuurd.
De leden van de D66-fractie vragen de regering aan te geven wanneer de
pilots naar een beloning voor arbeidsmarktsucces zijn afgerond. Voorts
vragen zij wanneer de uitkomsten van deze pilot aan de Tweede Kamer
toekomen.
De opzet van de pilots wordt momenteel uitgewerkt en het is de bedoeling
om voorafgaand aan de midterm review van de kwaliteitsafspraken in
2017 de eerste resultaten van deze pilots beschikbaar te hebben. De eerste
uitkomsten van deze pilots zullen dan pas aan de Tweede Kamer kunnen
worden gestuurd.
De leden van de D66-fractie vragen of het debat over onderhavig
wetsvoorstel gevoerd kan worden als de uitkomsten van deze pilots,
inclusief een appreciatie, aan de Tweede Kamer zijn gestuurd.
De beoogde inwerkingtreding van dit wetsvoorstel is in 2015. Het is de
verwachting dat de eerste resultaten van de pilots pas in 2017 beschikbaar
zullen zijn. Dit maakt het feitelijk onmogelijk om de resultaten af te
wachten.
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze het arbeidsmarktperspectief van kleine, unieke opleidingen adequaat in beeld kan worden
gebracht met cijfers van het CBS en het ROA.
Het CBS brengt de arbeidsmarktpositie van gediplomeerden in kaart,
waarbij het vanuit privacyoverwegingen de grens van tenminste 5
respondenten hanteert. Voor kleine opleidingen die bij meerdere
instellingen worden aangeboden, kan deze werkwijze betekenen dat op
het niveau van een instelling het CBS geen gegevens beschikbaar heeft. In
dat geval is een mogelijke oplossing om op bovenregionaal of zelfs
landelijk niveau de arbeidsmarktpositie van gediplomeerden in kaart te
brengen. Voor het toekomstperspectief kan naast het ROA ook gebruik
worden gemaakt van gegevens van SBB die meer specifiek zijn. Voorts zal
voor een goede beoordeling het altijd noodzakelijk zijn de specifieke
context mee te wegen. Daar waar de cijfermatige basis minder overtuigend is, zal moeten worden vertrouwd op kwalitatieve oordelen van
deskundigen in de desbetreffende sector. Het is aan de onafhankelijke
adviescommissie en uiteindelijk de Minister om een en ander nader te
beoordelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

30

8. Financiële gevolgen rijksbegroting
De leden van de PvdA-fractie vragen een toelichting tussen een
ogenschijnlijke dubbeling van maatregelen door een korting van
structureel € 120 miljoen in combinatie met onderhavig wetsvoorstel.
Op het macrobudget is een korting toegepast. Er is niet voor gekozen om
kleine opleidingen terug te brengen door bijvoorbeeld onder een bepaald
deelnemersaantal opleidingen niet meer te bekostigen. Reden hiervan is
dat instellingen financiële nadelen van kleine opleidingen kunnen
wegnemen door binnen een instelling lessen van opleidingen met weinig
deelnemers gezamenlijk vorm te geven of door met meerdere instellingen
gezamenlijk gebruik te maken van een kennisinfrastuctuur. Een bekostigingsstelsel dat alleen opleidingen met een minimumaantal deelnemers
bekostigt, houdt geen rekening met specifieke aanpassingen van
onderwijsinstellingen. Bovendien zouden veel technische opleidingen
door een dergelijke oplossing worden geraakt: technische opleidingen zijn
relatief vaak klein. Zou wel voor een aanpassing van het bekostigingsstelsel zijn gekozen, dan is het inderdaad de vraag of in aanvulling daarop
een zorgplicht doelmatigheid noodzakelijk is. Nu sprake is van een korting
op het macrobudget is in de ogen van de regering geen sprake van
stapeling van beleid. Voorts is van een dergelijke stapeling geen sprake
voor wat betreft de overige voorgenomen verplichtingen uit het
wetsvoorstel, zoals de verplichting tot objectieve informatievoorziening
aan aankomende deelnemers.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering verder kan toelichten
hoe de korting kan leiden tot een vermindering van het aantal opleidingen
en op welke aannames zij zich baseert.
De korting kan onderwijsinstellingen ertoe bewegen kleine opleidingen
binnen de eigen instelling slimmer te organiseren, uit te ruilen met andere
instellingen in de regio dan wel af te bouwen. Minder kleine opleidingen
gaat in beginsel samen met grotere groepen en dat vraagt als gevolg
daarvan een minder grote inzet van onderwijspersoneel. Ook zal de
overhead kunnen afnemen. De korting op het macrobudget kan op deze
wijze zonder kwaliteitsverlies worden opgevangen. De regering heeft
ervoor gekozen de ombuigingsoptie «minder opleidingen» uit de
heroverweging productiviteit onderwijs (2010) voor minder dan de helft
op te nemen in het Regeerakkoord.
De leden van de SP-fractie vragen of andere, niet-financiële, prikkels zijn
onderzocht om het aantal opleidingen te verminderen en een meer
doelmatig aanbod te realiseren.
Naast de zorgplicht doelmatigheid zal de herziening van de landelijke
kwalificatiestructuur naar verwachting een bijdrage leveren aan het
realiseren van minder kleine opleidingen. Deze herziening alleen creëert
echter onvoldoende waarborgen voor het substantieel terugbrengen van
het aantal kleine opleidingen.13
De leden van de SP-fractie vrezen dat de bezuiniging van € 120 miljoen
ongewenste effecten zal hebben op de onderwijskwaliteit.
De regering is van mening dat de financiële korting niet tot kwaliteitsverlies hoeft te leiden als instellingen de korting ook daadwerkelijk
aangrijpen om het opleidingenaanbod doelmatiger in te richten. Specifiek
voor het in stand houden van kleine, unieke opleidingen met een goed
arbeidsmarktperspectief creëert de regering aanvullende waarborgen,
zoals eerder in deze nota is aangegeven.

13

De herziening leidt tot minder kwalificatiedossiers (minus circa 24%) en minder kwalificaties
(minus circa 18%).http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2014/
03/04/kamerbrief-herziening-kwalificatiestructuur-mbo.html. Kamerstukken II, 2013–2014,
31 524, nr. 193.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

31

De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten of zij bereid
is een cijfermatige onderbouwing te geven van de bezuiniging van € 120
miljoen die mogelijk moet worden gemaakt met voorliggende wetswijziging. Deze leden vragen om feiten en cijfers waaruit blijkt dat met deze
maatregel € 120 miljoen kan worden bespaard, en daarbij tevens in te
gaan op de aangehouden motie van het lid Van Meenen (D66).
De bezuiniging is vormgegeven door een korting op het macrobudget en
wordt gefaciliteerd door maatregelen uit dit wetsvoorstel. Voor de
onderbouwing van deze taakstelling verwijst de regering naar de
ombuigingsoptie «minder opleidingen» uit de heroverweging productiviteit onderwijs (2010). De regering heeft ervoor gekozen om deze optie
voor minder dan de helft op te nemen in het Regeerakkoord. Aan de
ombuiging uit de heroverweging productiviteit ligt ten grondslag een
maximum aantal deelnemers per opleiding niet meer te bekostigen. Aan
een eerder verzoek van het lid Van Meenen (D66) om een nadere
onderbouwing op deze taakstelling te geven is reeds voldaan in de
begroting van OCW voor 2014 (Kamerstukken II, 2013–2014, 33 750 VIII, nr.
2, blz. 49).
9. Adviezen Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB)
De leden van de D66-fractie vragen de regering op welke wijze zij de
uitkomst van het advies over de pilots met kleine, unieke opleidingen en
de beoogde oprichting van een landelijke vakinstelling meeneemt in het
voorliggende wetsvoorstel en of de Minister bereid is genoemde uitkomst
en advies naar de Tweede Kamer te sturen alvorens het debat over dit
wetsvoorstel wordt gevoerd.
De pilots van SBB beogen inzicht te geven in de randvoorwaarden die
noodzakelijk zijn om deze opleidingen in stand te houden. Het advies over
deze pilots wordt eind 2014 verwacht. Vooruitlopend op de uitkomst van
de pilots heeft de regering een aantal stappen gezet om de positie van
kleinschalige, unieke opleidingen te waarborgen. Dat betreft ten eerste de
hoogte van de bekostiging voor kleine, unieke opleidingen. Vooruitlopend
op de uitkomst van de pilots heeft de regering al op basis van een
onafhankelijk advies besloten om in het kader van de extra middelen uit
de begrotingsafspraken 2014 (structureel € 75 miljoen vanaf 2015) voor
een aantal ambachtelijke beroepen de prijsfactor te verhogen. Ten tweede
worden met het onderhavige wetsvoorstel de mogelijkheden vergroot om
waar nodig concentratie van het aanbod te realiseren. Zo heeft de
regering met de zorgplicht doelmatigheid de mogelijkheid om in te
grijpen als het aanbod van kleinschalige, unieke opleidingen onder druk
staat door concurrentie en/of door de teruglopende arbeidsmarktvraag
schaalvoordelen niet kunnen worden gerealiseerd. Daarmee kan
concentratie worden afgedwongen. Bovendien kan de aangekondigde
verkenning naar de (financiële) haalbaarheid van een nieuwe landelijke
vakinstelling eveneens bijdragen aan concentratie van het aanbod. Dit
advies wordt in december 2014 verwacht. Nu de prijsfactor is verhoogd,
een concentratie van het aanbod kan worden gerealiseerd met onderhavig
wetsvoorstel en een eventuele nieuwe landelijke vakinstelling (bij aparte
wet) aangewezen kan worden, wordt reeds ingespeeld op eventuele van
belang zijnde uitkomsten uit de pilots. Over de resultaten van het advies
naar aanleiding van de pilots van SBB en het advies van de verkenner van
een nieuwe landelijke vakinstelling zal de Tweede Kamer zo snel mogelijk
worden geïnformeerd. Al met al vindt de regering het daarom onwenselijk
het debat over onderhavig wetsvoorstel te verplaatsen totdat het advies
over de pilots naar kleinschalige, unieke opleidingen en het advies over
een nieuwe vakinstelling zijn afgerond en de regering daarover haar
standpunt heeft bepaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

32

ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel D
De leden van de SGP-fractie vragen of in het voorgestelde artikel 6.1.3,
eerste lid, onbedoeld een volzin is weggevallen, gezien het feit dat
meerdere volzinnen worden aangekondigd.
Er is geen volzin weggevallen. In de tekst van het wetsvoorstel dat aan de
Raad van State is voorgelegd werden meerdere volzinnen toegevoegd.
Mede op advies van de Afdeling advisering van de Raad van State is dit
beperkt tot slechts één volzin. Abusievelijk is in de tekst echter de
meervoudsvorm van volzin blijven staan. In de bijgevoegde nota van
wijziging bij dit wetsvoorstel is dit hersteld.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 948, nr. 6

33