Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 947

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 27 oktober 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken
over de brief van 30 september 2016 over Geannoteerde agenda
Landbouw- en Visserijraad van 10 oktober 2016 te Luxemburg (Kamerstuk
21 501-32, nr. 944).
De vragen en opmerkingen zijn op 5 oktober 2016 aan de Staatssecretaris
van Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 26 oktober 2016 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
Adjunct-griffier van de commissie,
De Vos

kst-21501-32-947
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

1

Inhoudsopgave
I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

II

Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris

7

III

Volledige agenda

15

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Visserij
De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris vragen om nader
toe te lichten hoe de voorgestelde vermindering van de kabeljauwbestanden in de Oostzee zich verhoudt met de getroffen maatregelen ten
behoeven van de kabeljauwpopulatie in de Noordzee? In de geannoteerde
agenda bij de Landbouw- en Visserijraad van 10 oktober staat te lezen dat
de lidstaten rond de Oostzee niet van plan zijn met de aanpassingen in te
stemmen, omdat deze volgens hen te ingrijpend zijn. Kan de Staatssecretaris aangeven of hij verwacht dat hier gehoor aan wordt gegeven? Zo ja,
hoe kunnen verschillen in doorvoering van maatregelen tussen verschillende lidstaten dan worden verklaard? En hoe kijkt de Staatssecretaris
vervolgens tegen deze ontwikkeling aan?
In het kader van de voortgang van gesprekken met Noorwegen over de
noodzakelijke ophoging van de vangstmogelijkheden (TAC’s) en uitruil van
verschillende visbestanden willen de leden van de VVD-fractie vragen
wanneer de Kamer geïnformeerd zal worden. Kan de Staatssecretaris
aangegeven hoe het overleg verloopt? Deze leden zijn benieuwd in
hoeverre er al afspraken zijn gemaakt en of er punten zijn waar de
samenwerking met Noorwegen stroef loopt. Worden bij deze bilaterale
gesprekken ook de incidenten van een nu bijna een jaar geleden
betrokken toen er onenigheid was tussen de Noorse regering en Nederlandse vissers op de haringquota? Zo ja, op welke manier wordt dit
ingebracht?
De leden van de VVD-fractie willen opmerken dat in het verslag van een
schriftelijk overleg van 28 september jl. wordt toegelicht welke Nederlandse voorstellen er ten tafel zijn gekomen om de regels inzake de
aanlandplicht voor de Noordzeelidstaten te handhaven. De vraag of en zo
ja welke voorstellen er vanuit andere lidstaten zijn gekomen blijft echter
onbeantwoord. Graag een reactie van de Staatssecretaris, zijn er andere
Europese plannen die worden besproken naast de Nederlandse initiatieven? Kan de Staatssecretaris aangeven of Nederland en de andere
lidstaten op één lijn zitten?
In het verslag schrijft de Staatssecretaris «Aangezien de maatregel weinig
draagvlak in de sector kent is de nalevingsbereidheid naar verwachting
laag». De leden van de VVD-fractie ervaren de inzet van de sector anders.
Kan de Staatssecretaris deze zin in het verslag van het schriftelijk overleg
nader duiden? Is het niet zo dat de Nederlandse sector zich inzet om te
voldoen aan de aanlandplicht?
In dat kader willen de leden van de VVD-fractie vragen of het waar is dat
er vertraging wordt opgelopen bij de verlening van vergunningen voor
ontheffingen van innovatieve projecten in kader van de aanlandplicht.
Projecten die het overlevingspercentages moeten vergroten. Kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

2

Staatssecretaris aangeven hoeveel vergunningen er zijn verstrekt en wat
de gemiddelde doorlooptijd is?
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de stand van zaken is ten aanzien
van de zogeheten «choke species»? Hoe loopt het met de quota?
Daarnaast willen deze leden vragen naar de grotere druk die op de visserij
komt te liggen naarmate de aanlandplicht verder wordt uitgerold en er
meer soorten onder komen te vallen. Kan de Staatssecretaris hier nader
op ingaan?
De leden van de VVD-fractie constateren dat de aanlandplicht er mede op
aandringen van Groot-Brittannië is gekomen en nu, na de Brexit, zij zich
aan deze regeling willen onttrekken. Kan de Staatssecretaris hier een
reactie op geven? En kan worden toegelicht hoe dit gegeven de discussie
over de aanlandplicht in Europa beïnvloedt? Kan de Staatssecretaris
aangeven of de toekomst en uitvoering van de aanlandplicht hierdoor
verandert?
De leden willen de Staatssecretaris vragen naar de brandbrief die hij heeft
ontvangen vanuit de Nederlandse Vissersbond naar aanleiding van de
aangekondigde kortingen en terugvorderingen door de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) op de verstrekte subsidie in kader van het
Europees Fonds voor de Visserij. Is het waar dat Nederland op de vingers
is getikt door de Europese Commissie bij de uitvoering van de subsidieregelingen van het Europees Fonds voor de Visserij? Om welke bedragen
gaan de kortingen en terugvorderingen? Wat betekent dit voor de
projecten, en voor de bedrijven die het betreft? De leden van de VVDfractie willen de Staatssecretaris vragen of hij al een antwoord verzonden
heeft op de brandbrief. Zo ja, wat heeft hij hier in aangegeven? Zo nee,
wat zal zijn reactie zijn? Is de Staatssecretaris bereid om in overleg te
treden met de Nederlandse Vissersbond om tot een oplossing te komen?
Lijst van invasieve soorten
Op 3 augustus is de Unielijst met betrekking tot invasieve soorten
gepubliceerd en daarmee van kracht. De leden van de VVD-fractie hebben
bezwaar tegen de Unielijst. Deze leden hadden veel liever een regio
specifieke lijst gezien. Eerder is al aangegeven dat de wolhandkrab op de
Unielijst staat vermeld. Dit kan grote gevolgen hebben voor de visserij op
de wolhandkrab. De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris
vragen of er ten aanzien van de wolhandkrab al een beheersplan is
opgesteld? Is de sector hierbij betrokken en wat betekent dit voor de hen?
Zijn er door de totstandkoming van de Unielijst handelsbelemmeringen
ontstaan met andere lidstaten?
Deze leden hebben begrepen dat op woensdag 5 oktober een comité van
lidstaten bijeen zal komen voor een nieuwe lijst met invasieve soorten, en
dat er direct stemming zal plaatsvinden. Kan de Staatssecretaris aangeven
wat de inzet van Nederland zal zijn tijdens deze bijeenkomst en stemming? Op de nieuwe lijst staat bijvoorbeeld Lupine. Een plant die veel
gebruikt wordt voor de teelt van eiwitten, maar ook gewoon te vinden is
in de tuin. De leden van de VVD-fractie hebben zorgen over onder meer de
aanwezigheid van Lupine op de nieuwe lijst. Deelt de Staatssecretaris
deze zorgen?
Controle handelsnormen
Eerder dit jaar kondigde de Staatssecretaris aan dat de controle op
handelsnormen over zal gaan van de NVWA naar de sector zelf. Dit kwam
als een verrassing voor de sector. De leden van de VVD-fractie hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

3

begrepen dat de sector hard bezig is om de controle zelf uit te gaan
voeren, maar dat de zorg leeft dat 1 januari 2017 te vroeg komt. Kan de
Staatssecretaris hier een reactie op geven? Is de Staatssecretaris bereid
om wat meer tijd uit te trekken zodat de sector hier zelf goed invulling aan
kan geven? Dit is immers ook in het belang van de kwaliteit en veiligheid
van het product.
Landbouw
De Europese Commissie heeft in juli jl. een steunpakket van 500 miljoen
euro beschikbaar gesteld voor de veehouderijsectoren. Van de 350
miljoen euro die besteed kan worden door lidstaten, heeft Nederland 22,9
miljoen euro toegewezen gekregen. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe
hij de 22,9 miljoen over de verschillende sectoren gaat verdelen en hoe de
bedragen worden ingezet. Wanneer worden de sectoren over deze
invulling geïnformeerd?
Wat zijn de uitgangspunten (met andere woorden wat is het doel wat met
deze bedragen beoogd wordt) en wat zijn de randvoorwaarden voor
invulling van deze middelen?
In het kader van het vergroenen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) geldt de verplichting om minimaal 5% van het areaal
bouwland en tijdelijk grasland aan te wijzen als Ecologisch Aandachtsgebied (EA). Dit kan bijvoorbeeld worden ingevuld door de teelt van
vanggewassen of stikstofbindende gewassen. De Europese Commissie
stelt een algemeen verbod voor van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in EA-gewassen. Dit betekent dat gewasbeschermingsmiddelen
in de teelten van aaltjesonderdrukkende teelten en stikstofbindende
gewassen, die onder de vergroeningsmaatregel vallen en waar een
uitzondering op was, niet langer worden toegestaan. Kan de Staatssecretaris daar een reactie op geven? Is de Staatssecretaris zich bewust dat
door dit algemene verbod op gewasbeschermingsmiddelen een
niet-chemisch alternatief voor bestrijding van aaltjes ook verdwijnen? Is
de Staatssecretaris voornemens zich in te zetten om dit verbod te
voorkomen? Zo nee, waarom niet? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe
andere EU-lidstaten in deze staan? Is het waar dat meerdere lidstaten zich
uitspreken voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen? Is de
Staatssecretaris met de leden van de VVD-fractie van mening dat als het
gebruik in andere lidstaten wel wordt toegestaan er een ongelijk speelveld
ontstaat?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Toekomst van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)
De leden van de PvdA-fractie achten met het oog op een duurzaam GLB
een meer integraal voedselbeleid noodzakelijk, waarin onder andere
milieuvervuiling, klimaatverandering, biodiversiteit en eerlijke handel op
elkaar afgestemd worden. Wageningen University and Researchcenter
(WUR) heeft onderzoek gedaan naar de bestaande pijlers van het GLB en
de ontwikkeling van de landbouwsector. Daarover is een interessant
artikel gepubliceerd1.
Wij horen graag een reactie van de Staatssecretaris op dit advies van de
WUR. Bent u bereid dit in onderhandelingen over de toekomst van het
GLB in te brengen?

1

Fresco, L. 9 september 2016, in De Correspondent. Geraadpleegd via: https://
decorrespondent.nl/5239/Volgens-expert-Louise-Fresco-is-dit-het-moment-voor-eenvoedselbeleid-Zo-moet-dat-er-dan-uitzien/985555828686–2ba1cd52

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

4

Hormoonverstorende stoffen
Op 15 juni 2016 heeft de Europese Commissie een niet-bindende
mededeling gepresenteerd over hormoonverstorende stoffen met daarbij
twee voorstellen voor uitvoeringsregels. In het algemeen overleg
behandelvoorbehoud hormoonverstorende stoffen op 14 september
jongstleden werden met het kabinet hierover informatieafspraken
gemaakt. Tijdens dit algemeen over is onder andere afgesproken dat de
Staatssecretaris dit onderwerp op de geannoteerde agenda zou zetten
indien er in Europa over gesproken werd. Wij hebben vernomen dat hier
op 21 september in Europa over gesproken is en vragen de Staatssecretaris om een verslag van de uitkomsten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP- fractie hebben geconstateerd dat er een voorstel van
de Europese Commissievoorligt om MON810, 1507 en Bt11 toe te laten
voor teelt (MON810 bij wijze van verlenging). Zij zijn hier ontstemd over
en vragen de Staatssecretaris om in het comité (standing committee on
plants, animals, food and feed) tegen te stemmen. Kan de Staatssecretaris
het krachtenveld schetsen en de procedure en tijdslijn uitleggen? Wat is
het standpunt van de Staatssecretaris in deze en welke instructie heeft zij
haar vertegenwoordigers meegegeven voor in het comité? In welk punt
van het proces van afmelden volgens de afmeldrichtlijn bevindt
Nederland zich nu, en hoe is de situatie voor andere landen? Kan de
Staatssecretaris de procedure en tijdslijn hieromtrent schetsen?
De leden van de SP fractie hebben geconstateerd dat ook de milieucommissie van het Europees Parlement tegen toelating is. Kan de Staatssecretaris het krachtenveld en de discussies tot nu toe in de raad schetsen?
Welk afwegingskader gebruikt de Staatssecretaris om een besluit om voor
of tegen de betreffende genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s) te
stemmen en kan dit ingevulde afwegingskader aan de Kamer gestuurd
worden?
Kan de Staatssecretaris de leden van de SP-fractie uitleggen wat er
gebeurd is met de uitspraken van Juncker toen hij in 2014 beloofde om de
ggo-toelatingsprocedure democratischer en transparanter te maken «to
ensure that the Commission is not alone in assuming responsibility to act
where member states cannot give an Opinion»? Wat is het standpunt van
de Nederlandse regering in deze? Onderschrijft zij de woorden van
Juncker en onderschrijft zij dat het toelatingsproces democratischer en
transparanter moet? Kan de Staatssecretaris rapporteren waar in het
proces bedrijven invloed gehad hebben op, en toegang tot de besluitvormingsprocessen? Waar en wanneer is er contact geweest tussen het
comité en het belanghebbende bedrijfsleven? Waar en wanneer is er
contact geweest tussen het belanghebbende bedrijfsleven en de Nederlandse vertegenwoordiger in het comité?
De leden van de SP-fractie hebben geconstateerd dat Monsanto’s
MON810, DuPont Pioneer’s 1507 en Syngenta’s Bt11 allen gemodificeerd
zijn om de giftige stof BT te produceren. Onderschrijft de Staatssecretaris
dat het toevoegen van gif producerende eigenschappen aan planten niet
in lijn is met de uitgangspunten van Integrated Pest Management?
Wat is het standpunt van de regering over ggo’s die structureel BT gif
produceren? Onderschrijft de Staatssecretaris dat het aannemelijk is dat
BT producerende ggo’s ook niet doelwit organismen schaden zoals
vlinders, libellen, waterdieren en zelfs zoogdieren? Welke wetenschappelijke literatuur hierover is bij de Staatssecretaris bekend?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

5

Deze leden hebben geconstateerd dat 1507 en Bt11, ook gemodificeerd
zijn om resistent te zijn voor het sprayen met het gif glufosinate
ammonium. Hoe classificeert de Staatssecretaris dit gif, en kan zij
gevolgen en de mogelijke risico’s van dit gif schetsen? De leden van de
SP-fractie hebben vernomen dat het een hormoonverstorende stof is; wat
is de mening van de Staatssecretaris hierover, en waar baseert hij zijn
beoordeling op? Deze leden vernamen dat het gebruik van het gif sinds
2013 beperkt is wegens giftigheid voor zoogdieren. Kan de Staatssecretaris uitleggen waarom in 2013 besloten is het gebruik te beperken en kan
zij uitleggen waarom gebruik in combinatie met een ggo (structureel
gebruik dus) nu wel verantwoord zou zijn?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda voor de Landbouw- en Visserijraad van 10 oktober 2016 en
de andere agendaonderwerpen. Hierover hebben deze leden nog enkele
vragen.
De leden van de CDA-fractie zijn bezorgd over de gevolgen van de recent
aangekondigde Brexit; dit geldt zeker voor de mogelijke gevolgen van de
Brexit voor de Nederlandse landbouw- en visserijsector. Over de
mogelijke gevolgen voor de landbouw is er al een bijeenkomst geweest
tussen landbouwministers. Deze leden willen ook dat de gevolgen van de
Brexit voor de visserijsector op het netvlies van de betrokken Europese
bewindspersonen staan gezien voor de Nederlandse visserijsector de
gevolgen van een Brexit direct enorm kunnen zijn. Bij de Brexit zal er
onder andere onderhandeld worden over quota, de toegang tot elkaars
wateren en in het bijzonder voor de Nederlandse tongvissers van belang
de toegang van het duurzame pulstuig in Britse wateren. Is de Staatssecretaris zich bewust van deze grote belangen voor de Nederlandse
visserijsector? De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris of
hij bereid is om spoedig de gevolgen van de Brexit voor de visserij in
Europees verband te agenderen. Deze leden willen absoluut voorkomen
dat de Nederlandse visserijsector een speelbal wordt in deze onderhandelingen.
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de Staatssecretaris de
Commissie wil steunen bij haar voornemen van een algemeen verbod op
het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op gewassen geteeld voor
de vergroening. Ten algemene vragen deze leden om dit standpunt te
wijzigen en aan te sluiten bij de verschillende lidstaten die zich hiertegen
verzetten. Is de Staatssecretaris hiertoe bereid? De leden van de
CDA-fractie vragen de Staatssecretaris daarnaast of hij kan weerleggen
dat een beperkt gebruik op sommige gewassen die geteeld mogen
worden ten behoeve van de vergroening of verduurzaming, zoals
aaltjesbestrijders en peulvruchten, niet meer verbruik van gewasbeschermingsmiddelen in een later stadium kunnen voorkomen. Schiet een
algemeen verbod zijn doel niet voorbij, zo vragen de leden van de
CDA-fractie?
Deze leden willen graag zo snel mogelijk duidelijkheid hoe het deel van de
nationale enveloppe van 22,9 miljoen euro besteed gaan worden voor de
melkveehouderijsector? Kan de Staatssecretaris hier snel meer duidelijkheid over geven, uiterlijk voor de behandeling van de wijziging van de
meststoffenwet in verband met de invoering van een stelsel van fosfaatrechten? Is de Staatssecretaris bereid om deze middelen in overeenstemming met het bedrijfsleven zo in te zetten dat zij bijdragen aan het
verkrijgen van de derogatie? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

6

II Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Visserij
De leden van de VVD-fractie willen opmerken dat in het verslag van een
schriftelijk overleg van 28 september jl. wordt toegelicht welke Nederlandse voorstellen er ten tafel zijn gekomen om de regels inzake de
aanlandplicht voor de Noordzeelidstaten te handhaven. De vraag of en zo
ja, welke voorstellen er vanuit andere lidstaten zijn gekomen blijft echter
onbeantwoord. Graag een reactie van de Staatssecretaris, zijn er andere
Europese plannen die worden besproken naast de Nederlandse initiatieven? Kan de Staatssecretaris aangeven of Nederland en de andere
lidstaten op één lijn zitten?
Naast de voorstellen die Nederland heeft gedaan, heeft bijvoorbeeld
Duitsland de voorkeur uitgesproken voor een handhavingsregime in twee
stappen. Hierbij worden eerst data geanalyseerd rondom de verwachte
naleving en kan vervolgens worden overgegaan op aanvullende maatregelen, zoals de inzet van cameratoezicht. Dit voorstel is in lijn met het
voorstel van Nederland om een zogenaamd Compliance Evaluation Tool
te ontwikkelen. Hierbij worden data over de naleving verzameld zodat de
naleving inzichtelijk kan worden gemaakt. Indien nodig kunnen aanvullende maatregelen worden ontwikkeld. Deze lijn is besproken in de
regionale groepen en er lijkt voorzichtig draagvlak voor deze optie te
ontstaan. Deze optie wordt nog verder uitgewerkt.
In het verslag schrijft de Staatssecretaris «Aangezien de maatregel weinig
draagvlak in de sector kent, is de nalevingsbereidheid naar verwachting
laag». De leden van de VVD-fractie ervaren de inzet van de sector anders.
Kan de Staatssecretaris deze zin in het verslag van het schriftelijk overleg
nader duiden? Is het niet zo dat de Nederlandse sector zich inzet om te
voldoen aan de aanlandplicht?
Met de bewuste zin heb ik de inzet van de sector bij projecten voor betere
selectiviteit en hogere overleving geenszins tekort willen doen. Tegelijkertijd wil ik niet voorbij gaan aan de duidelijk uitgesproken zorgen en een
negatief oordeel van de sector over de aanlandplicht, die onder meer
kracht zijn bijgezet tijdens de actie in de Rotterdamse haven van
27 augustus jl. De zin in het verslag slaat op het hier gebleken gebrek aan
draagvlak.
In dat kader willen de leden van de VVD-fractie vragen of het waar is dat
er vertraging wordt opgelopen bij de verlening van vergunningen voor
ontheffingen van innovatieve projecten in kader van de aanlandplicht.
Projecten die het overlevingspercentages moeten vergroten. Kan de
Staatssecretaris aangeven hoeveel vergunningen er zijn verstrekt en wat
de gemiddelde doorlooptijd is?
Het klopt dat voor bepaalde proeven ontheffingen nodig zijn. Dit is
bijvoorbeeld het geval als geëxperimenteerd wordt met netten met
verschillende maaswijdtes buiten de al toegestane ranges. Voor dergelijke
selectiviteitsproeven zijn in 2016 acht ontheffingen verleend, tegenover 14
in 2015. De wettelijke behandeltermijn bedraagt maximaal acht weken.
Aanvragen worden doorgaans zeer kort van te voren aangevraagd, omdat
men afhankelijk is van de visserij, de weersomstandigheden en de
beschikbaarheid van vaartuigen. Ik heb daar begrip voor en streef ernaar
dat, gelet op het belang van deze projecten, de doorlooptijd van deze
ontheffingsaanvragen tot een minimum beperkt blijft. Dat lukt ook: er is
sprake van intensief contact tussen RVO en de aanvragers, waardoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

7

ontheffingen, afhankelijk van volledigheid, doorgaans binnen twee tot drie
weken worden verleend.
Daarbij moet worden opgemerkt dat de onderzoeksactiviteiten veelal
buiten de Nederlandse wateren worden uitgevoerd. Op grond van
Europese regelgeving geldt dat lidstaten in wiens water de projecten
worden uitgevoerd, vooraf moeten worden geïnformeerd. Het verder
terugdringen van de doorlooptijden is om die reden niet mogelijk.
Ten behoeve van flexibele invulling van de onderzoeksactiviteiten worden
ontheffingen verleend voor relatief lange perioden, tot maximaal 1 jaar.
Voor selectiviteitsproeven zijn er op dit moment geen aanvragen voor
ontheffing in behandeling. Ik ben mij er wel van bewust dat voor een
aantal projecten nog onderhandelingen lopen over de wetenschappelijke
begeleiding en dat om die reden nog geen definitieve ontheffingsaanvraag kan worden ingediend. Ik verwacht dat zodra de onderhandelingen
over de wetenschappelijke begeleiding zijn afgerond, zo snel mogelijk
ontheffingen voor de desbetreffende projecten zullen worden aangevraagd. Ook hier geldt dat RVO de doorlooptijden tot een minimum
beperkt.
Voor onderzoek naar verbetering van overleving is een ontheffing nodig in
het kader van de wetgeving rondom dierproeven. Deze procedure loopt
nog, maar staat het begin van deze proeven niet in de weg.
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de stand van zaken is ten aanzien
van de zogeheten «choke species»? Hoe loopt het met de quota?
Daarnaast willen deze leden vragen naar de grotere druk die op de visserij
komt te liggen naarmate de aanlandplicht verder wordt uitgerold en er
meer soorten onder komen te vallen. Kan de Staatssecretaris hier nader
op ingaan?
Het vraagstuk rondom choke species heeft mijn volle aandacht en komt
ook nadrukkelijk aan bod in de regionale groepen. In april en augustus
van dit jaar zijn er internationale workshops over dit thema gehouden
waarin de verschillende oplossingen om het ontstaan van choke species
te voorkomen zijn verkend. Bij deze sessies waren de regionale adviesraden aanwezig. Dit vraagstuk wordt ook nationaal met de sector en de
maatschappelijke organisaties opgepakt. Voor Nederland behoren de
bijgevangen schol in de gerichte tongvisserij en de bijvangst van schar,
tarbot en griet tot de grootste uitdagingen. Ook bepaalde haaien- en
roggensoorten kunnen een probleem vormen. Er wordt per soort en
visserij gekeken naar een passende oplossing. Hierbij wordt onder meer
gekeken naar het verbeteren van de overleving, zodat voor deze soorten
een uitzondering voor hoge overleving kan worden bedongen.
De leden van de VVD-fractie constateren dat de aanlandplicht er mede op
aandringen van Groot-Brittannië is gekomen en nu, na de Brexit, zij zich
aan deze regeling willen onttrekken. Kan de Staatssecretaris hier een
reactie op geven? En kan worden toegelicht hoe dit gegeven de discussie
over de aanlandplicht in Europa beïnvloedt? Kan de Staatssecretaris
aangeven of de toekomst en uitvoering van de aanlandplicht hierdoor
verandert?
De onderhandelingen over de Brexit zijn nog niet van start gegaan
vanwege het ontbreken van de formele uittredingsaanvraag door het
Verenigd Koninkrijk. Ik kan en wil niet vooruitlopen op de mogelijke inzet
van het Verenigd Koninkrijk en onze reactie daarop. Vanzelfsprekend
bereid ik onze positie terdege voor. Hiernaast heb ik vooralsnog geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

8

reden om aan te nemen dat de implementatie van de aanlandplicht zal
worden aangepast.
De leden willen de Staatssecretaris vragen naar de brandbrief die hij heeft
ontvangen vanuit de Nederlandse Vissersbond naar aanleiding van de
aangekondigde kortingen en terugvorderingen door de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) op de verstrekte subsidie in kader van het
Europees Fonds voor de Visserij. Is het waar dat Nederland op de vingers
is getikt door de Europese Commissie bij de uitvoering van de subsidieregelingen van het Europees Fonds voor de Visserij? Om welke bedragen
gaan de kortingen en terugvorderingen? Wat betekent dit voor de
projecten, en voor de bedrijven die het betreft? De leden van de
VVD-fractie willen de Staatssecretaris vragen of hij al een antwoord
verzonden heeft op de brandbrief. Zo ja, wat heeft hij hier in aangegeven?
Zo nee, wat zal zijn reactie zijn? Is de Staatssecretaris bereid om in overleg
te treden met de Nederlandse Vissersbond om tot een oplossing te
komen?
Zoals aan uw Kamer eerder is gemeld (Kamerstuk 32 201, nr. 76 en
Kamerstuk 34 150, nr. 4), hebben bevindingen van de Auditdienst Rijk en
van de Auditdienst van de Europese Commissie geleid tot hoger dan
toegestane foutpercentages. In 2015 dreigde de Europese Commissie met
een schorsing van het Europees Visserijfonds als Nederland geen
correcties zou toepassen op de declaraties bij de Europese Commissie.
Deze correcties zijn doorgevoerd en hebben vervolgens geleid tot de
terugvorderingen.
Hierbij is een onderscheid te maken tussen terugvorderingen na
vaststelling van het project (naar aanleiding van audits en herbeoordelingen) en de projecten die al meer tussentijdse betalingen hebben
ontvangen dan aan het eind van het project wordt vastgesteld.
Ten aanzien van de eerste soort vorderingen wordt in totaal € 298.247
gevorderd. Het betreft hier twintig subsidieprojecten. Bij een viertal
projecten wordt € 168.618 teruggevorderd, maar loopt het bezwaar van
de begunstigde nog. Daarnaast wordt er bij zeven projecten voor een
bedrag van € 410.373 nog nadere onderbouwing van kosten gevraagd. Op
basis van de door de begunstigde aangeleverde informatie wordt
zorgvuldig beoordeeld of er tot terugvordering overgegaan moet worden.
Ten aanzien van de tweede soort vorderingen gaat het om een totaalbedrag van € 1.564.832. Het betreft hier 32 subsidieprojecten, waarbij het
vastgestelde bedrag lager is dan de al ontvangen tussentijdse betalingen.
De hoofdlijn van mijn reactie op de brief van de Nederlandse Vissersbond
zal zijn dat de huidige situatie voor alle betrokkenen vervelend is. Er zijn
met behulp van het Europees Visserijfonds (EVF) innovaties gerealiseerd
waar Nederland trots op kan zijn. Nederland loopt voorop met al die
innovaties in de visserij. Ik zou het zeer betreuren als dat innovatieklimaat
eronder zou lijden als gevolg van de problemen rond de subsidieverantwoording. Tegelijkertijd geldt dat subsidiegeld publiek geld is en een
verantwoording vereist die aan de Europese voorwaarden voldoet. Ik laat
momenteel onderzoeken hoe we het innovatieklimaat kunnen blijven
behouden onder het nieuwe EFMZV (Europees Fonds voor Maritieme
Zaken en Visserij). Ik denk daarbij aan een openstelling waaruit onder
andere haalbaarheidsstudies kunnen worden gesubsidieerd en andere
vormen van innovatieve kennisoverdracht en kennisdeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

9

Ik ben bereid om in overleg te treden met de Nederlandse Vissersbond. Ik
ben mij bewust van de gevolgen van de terugvorderingen en kortingen
voor de begunstigden. Om die reden heb ik per geval goed laten
uitzoeken en laten beoordelen of er sprake moest zijn van terugvordering
of dat er sprake was van gewekt vertrouwen. In het geval dat een
begunstigde het niet eens is met de beschikking tot subsidievaststelling,
staat uiteraard de mogelijkheid van bezwaar en beroep open.
Lijst van invasieve soorten
Op 3 augustus is de Unielijst met betrekking tot invasieve soorten
gepubliceerd en daarmee van kracht. De leden van de VVD-fractie hebben
bezwaar tegen de Unielijst. De leden van de VVD-fractie hadden veel
liever een regiospecifieke lijst gezien. Eerder is al aangegeven dat de
Wolhandkrab op de Unielijst staat vermeld. Dit kan grote gevolgen
hebben voor de visserij op de Wolhandkrab. De leden van de VVD-fractie
willen de Staatssecretaris vragen of er ten aanzien van de Wolhandkrab al
een beheersplan is opgesteld? Is de sector hierbij betrokken en wat
betekent dit voor de hen? Zijn er door de totstandkoming van de Unielijst
handelsbelemmeringen ontstaan met andere lidstaten?
Het beheersplan van de wolhandkrab wordt samen met de sector en
andere betrokkenen opgesteld en is in een vergevorderd stadium. Zoals al
eerder is gemeld, kan de visserij op wolhandkrab doorgaan. Er vindt geen
belemmering plaats in de handel met derde landen. De handel met andere
EU-lidstaten is afhankelijk van wat deze lidstaten opnemen als maatregelen om verspreiding van wolhandkrab te voorkomen.
De leden van de VVD-fractie hebben begrepen dat op woensdag 5 oktober
een comité van lidstaten bijeen zal komen voor een nieuwe lijst met
invasieve soorten, en dat er direct stemming zal plaatsvinden. Kan de
Staatssecretaris aangeven wat de inzet van Nederland zal zijn tijdens deze
bijeenkomst en stemming? Op de nieuwe lijst staat bijvoorbeeld Lupine.
Een plant die veel gebruikt wordt voor de teelt van eiwitten, maar ook
gewoon te vinden is in de tuin. De leden van de VVD-fractie hebben
zorgen over onder meer de aanwezigheid van Lupine op de nieuwe lijst.
Deelt de Staatssecretaris deze zorgen?
Op woensdag 5 oktober jl. is in het Comité Invasieve Uitheemse Soorten,
bestaande uit vertegenwoordigers van de Europese Commissie en de
lidstaten, gesproken over 15 soorten waarvan het wetenschappelijk forum
de kwaliteit van de risicobeoordelingen heeft goedgekeurd. Er vond nog
geen formele stemming plaats, maar een discussie tussen de Europese
Commissie en lidstaten. Zoals gemeld aan de Tweede Kamer bij de
beantwoording van Kamervragen voor de informele milieu en Transportraad van 14 en 15 april 2016 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 580) vindt
Nederland het tempo van samenstellen en aanvullen van de Unielijst te
hoog, en zal Nederland vooralsnog niet instemmen met een uitbreiding
van de Unielijst. Dit is gemeld in het Comité.
Eén van de 15 soorten betreft de sierplant vaste lupine (Lupinus polyphyllus en L. x pseudo-polyphyllus), die verwant is aan de lupinesoorten
die worden gekweekt voor eiwitten of als groenbemester. De vaste lupine
wordt in Nederland gekweekt en verhandeld. Nederland is van mening dat
er te veel onduidelijkheid is over de taxonomie van de soort om deze op
te kunnen nemen op de Unielijst.
Op basis van de bespreking in het Comité zal de Europese Commissie een
conceptlijst met aanvullingen opstellen en in procedure brengen. De
stemming in het Comité is voorzien op 6 april 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

10

In de tussentijd zal aan Wageningen Economic Research gevraagd worden
een sociaaleconomische analyse op te stellen van de eventuele plaatsing
van deze 15 soorten op de Unielijst.
Controle handelsnormen
Eerder dit jaar kondigde de Staatssecretaris aan dat de controle op
handelsnormen over zal gaan van de NVWA naar de sector zelf. Dit kwam
als een verrassing voor de sector. De leden van de VVD-fractie hebben
begrepen dat de sector hard bezig is om de controle zelf uit te gaan
voeren, maar dat de zorg leeft dat 1 januari 2017 te vroeg komt. Kan de
Staatssecretaris hier een reactie op geven? Is de Staatssecretaris bereid
om wat meer tijd uit te trekken zodat de sector hier zelf goed invulling aan
kan geven? Dit is immers ook in het belang van de kwaliteit en veiligheid
van het product.
Ik begrijp de zorgen van de sector. Hierover zijn reeds gesprekken gevoerd
tussen de sector, de NVWA en het Ministerie van Economische zaken. Het
instellen van een overgangstermijn ten behoeve van een uiteindelijk
degelijke invulling van de controles door de sector vind ik een sympathiek
idee. Ik zal onderzoeken of ik dit kan faciliteren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Hormoonverstorende stoffen
Op 15 juni 2016 heeft de Europese Commissie een niet-bindende
mededeling gepresenteerd over hormoonverstorende stoffen, met daarbij
twee voorstellen voor uitvoeringsregels. In het algemeen overleg
behandelvoorbehoud hormoonverstorende stoffen op 14 september
jongstleden werden met het kabinet hierover informatieafspraken
gemaakt. Tijdens dit algemeen over is onder andere afgesproken dat de
Staatssecretaris dit onderwerp op de geannoteerde agenda zou zetten
indien er in Europa over gesproken werd. Wij hebben vernomen dat hier
op 21 september in Europa over gesproken is en vragen de Staatssecretaris om een verslag van de uitkomsten.
Op 21 september jl. is er op ambtelijk niveau in het permanent comité
(Standing Committee on Plants, Animals, Food and Feed, SCoPAFF)
gesproken over de mededeling van de Europese Commissie ten aanzien
van de wetenschappelijke criteria om hormoonverstorende stoffen te
kunnen identificeren. In overeenstemming met de kabinetsreactie in het
BNC-fiche heeft Nederland in die bespreking nogmaals aan de Europese
Commissie gevraagd om een nadere uitwerking van de criteria in een
richtsnoer met uitvoeringsregels. Deze regels moeten zorg dragen voor
een geharmoniseerde en eenduidige wijze van beoordeling en een
adequate toetsing. Hiermee kan worden beoordeeld wat de mogelijke
effecten van de criteria voor het milieu en het gewasbeschermingsmiddelenpakket zijn. Daarnaast heeft Nederland weer de vraag onder de
aandacht gebracht over de onderbouwing van het mandaat van de
Europese Commissie om Annex II op grond van artikel 78 te wijzigingen.
Zoals toegezegd in het Algemeen Overleg met uw Kamer van
14 september jl. heb ik het voornemen om de mededeling met het
voorstel van de Europese Commissie in de Landbouw- en Visserijraad van
14 en 15 november 2016 aan de orde te stellen. Ik kom hierop bij u terug
in de voorbereiding op deze Raadsvergadering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

11

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP- fractie hebben geconstateerd dat er een voorstel van
de Europese Commissie voorligt om MON810, 1507 en Bt11 toe te laten
voor teelt (MON810 bij wijze van verlenging). Zij zijn hier ontstemd over
en vragen de Staatssecretaris om in het comité (standing committee on
plants, animals, food and feed) tegen te stemmen. Kan de Staatssecretaris
het krachtenveld schetsen en de procedure en tijdslijn uitleggen? Wat is
het standpunt van de Staatssecretaris in deze en welke instructie heeft zij
haar vertegenwoordigers meegegeven voor in het comité? In welk punt
van het proces van afmelden volgens de afmeldrichtlijn bevindt
Nederland zich nu, en hoe is de situatie voor andere landen? Kan de
Staatssecretaris de procedure en tijdslijn hieromtrent schetsen?
De leden van de SP fractie hebben geconstateerd dat ook de milieucommissie van het Europees Parlement tegen toelating is. Kan de Staatssecretaris het krachtenveld en de discussies tot nu toe in de raad schetsen?
U bent op 5 oktober jl. door de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu geïnformeerd over het voornemen van het kabinet om in te
stemmen met toelating tot de EU van de drie maïslijnen voor teelt
(Kamerstuk 34 214, nr. 14). Op 14 oktober hebben de bevoegde ambtelijke
comités de drie dossiers besproken. Een datum voor stemming is nog niet
bekend. De lidstaten zijn gewoonlijk verdeeld over de toelating voor teelt
van genetisch gemodificeerde gewassen.
Voor de overige vragen verwijs ik u naar bovengenoemde brief van
5 oktober. Voor de actuele informatie over geografische toepassingsbeperkingen in andere lidstaten verwijs ik u naar de website van de Europese
Commissie: http://ec.europa.eu/food/plant/gmo/authorisation/cultivation/
geographical_scope_en.htm.
De onderhavige ontwerpbesluiten zijn en worden niet door de Raad
besproken.
Welk afwegingskader gebruikt de regering om een besluit om voor of
tegen de betreffende GGO’s te stemmen en kan dit ingevulde afwegingskader aan de Kamer gestuurd worden?
Toelating van een genetisch gemodificeerd gewas tot de EU vindt plaats
op basis van een beoordeling van de veiligheid. Als het resultaat daarvan
is dat het risico verwaarloosbaar is, stemt Nederland in met de toelating
van het gewas tot de EU. Of Nederland gebruik wil maken van haar
bevoegdheid om de teelt van een tot de EU toegelaten gewas te beperken
of verbieden op basis van andere gronden dan veiligheid, staat daar los
van.
Ik heb eerder met uw Kamer gedeeld dat ik daarvoor een afwegingskader
wil gaan gebruiken. Uw Kamer heeft op 14 oktober jl. de Kamerbrief
ontvangen over het afwegingskader.
Kan de Staatssecretaris de leden van de SP-fractie uitleggen wat er
gebeurd is met de uitspraken van Juncker toen hij in 2014 beloofde om de
ggo-toelatingsprocedure democratischer en transparanter te maken «to
ensure that the Commission is not alone in assuming responsibility to act
where member states cannot give an Opinion»? Wat is het standpunt van
de Nederlandse regering in deze? Onderschrijft zij de woorden van
Juncker en onderschrijft zij dat het toelatingsproces democratischer en
transparanter moet? Kan de Staatssecretaris rapporteren waar in het
proces bedrijven invloed gehad hebben op, en toegang tot de besluitvormingsprocessen? Waar en wanneer is er contact geweest tussen het
comité en het belanghebbende bedrijfsleven? Waar en wanneer is er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

12

contact geweest tussen het belanghebbende bedrijfsleven en de Nederlandse vertegenwoordiger in het comité?
De Europese Commissie heeft op 22 april 2015 het EU-voorstel, inclusief
de mededeling, «verordening herziening besluitvorming genetisch
gemodificeerde organismen (ggo’s) COM (2015) 177» gepubliceerd. Dit
voorstel is de uitwerking van de uitspraak die de heer Juncker heeft
gedaan en waaraan de SP-fractie refereert.
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft op 5 juni 2015 het standpunt
van het kabinet, vastgelegd in het betreffende BNC-fiche, naar uw Kamer
gezonden (Kamerstuk 34 214, nr. 3).
Voor de positie van het kabinet over de vraag of het toelatingsproces
democratischer en transparanter moet, verwijs ik u naar paragraaf 4 van
het bovengenoemde BNC-fiche. Het Commissievoorstel en het kabinetsstandpunt zijn verschillende keren met uw Kamer besproken. Tijdens het
behandelingsproces van dit voorstel in de Europese Unie is dit kabinetsstandpunt steeds uitgedragen. Bij het tot stand brengen van het kabinetsstandpunt is geen overleg geweest met bedrijven. De door uw fractie
genoemde comités zijn niet betrokken bij de besluitvorming over dit
Commissievoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben geconstateerd dat Monsanto’s
MON810, DuPont Pioneer’s 1507 en Syngenta’s Bt11 allen gemodificeerd
zijn om de giftige stof BT te produceren. Onderschrijft de Staatssecretaris
dat het toevoegen van gif producerende eigenschappen aan planten niet
in lijn is met de uitgangspunten van Integrated Pest Management?
Wat is het standpunt van de regering over ggo’s die structureel BT gif
produceren? Onderschrijft de Staatssecretaris dat het aannemelijk is dat
BT producerende ggo’s ook niet doelwit organismen schaden zoals
vlinders, libellen, waterdieren en zelfs zoogdieren? Welke wetenschappelijke literatuur hierover is bij de Staatssecretaris bekend?
Ik onderschrijf deze stelling niet. Bij geïntegreerde gewasbescherming ligt
de nadruk op het gebruik van preventieve en niet-chemische maatregelen
om het gebruik van chemische middelen tot een minimum te beperken.
Volgens de acht principes van geïntegreerde gewasbescherming (IPM) in
de Richtlijn Duurzaam Gebruik (2009/128/EG) moet het gebruik van
resistente of tolerante rassen als preventieve maatregel worden
bevorderd, waarbij de Richtlijn geen nader onderscheid maakt tussen het
gebruik van conventionele veredelde rassen of genetisch gemodificeerde
organismen in IPM. Dit betekent dat beide opties daarin passen.
Het uitgangspunt voor het genetische modificatiebeleid is: ja, mits veilig
voor mens, dier en milieu. De veiligheid wordt bij de toelating beoordeeld.
Uw Kamer heeft op 14 oktober jl. een kabinetsbrief over het afwegingskader inzake de teelt van genetisch gemodificeerde gewassen in
Nederland ontvangen.
De mogelijkheid bestaat dat BT-producerende genetisch gemodificeerde
organismen ook niet-doelwit organismen schaden. Om deze reden zijn in
de regelgeving isolatieafstanden tot niet-doel organismen opgenomen.
Als de risico’s voor mens, dier en milieu (met inbegrip van
niet-doelwitorganismen) te hoog zijn, dan wordt het middel niet toegelaten.
Bij de beoordeling van dit soort aanvragen wordt gebruik gemaakt van de
bekende wetenschappelijke informatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

13

Deze leden hebben geconstateerd dat 1507 en Bt11 ook gemodificeerd zijn
om resistent te zijn voor het sprayen met het gif glufosinate ammonium.
Hoe classificeert de Staatssecretaris dit gif, en kan zij gevolgen en de
mogelijke risico’s van dit gif schetsen? De leden van de SP-fractie hebben
vernomen dat het een hormoonverstorende stof is; wat is de mening van
de Staatssecretaris hierover, en waar baseert hij zijn beoordeling op? Deze
leden vernamen dat het gebruik van het gif sinds 2013 beperkt is wegens
giftigheid voor zoogdieren. Kan de Staatssecretaris uitleggen waarom in
2013 besloten is het gebruik te beperken en kan zij uitleggen waarom
gebruik in combinatie met een ggo (structureel gebruik dus) nu wel
verantwoord zou zijn?
Glufosinate ammonium was als stof binnen Europa al onder Richtlijn
91/414 geplaatst.
In Nederland zijn vier middelen op de markt toegelaten op basis van
glufosinate ammonium voor gebruik in diverse teelten. Het College voor
de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) heeft,
als Nederlandse toelatingsautoriteit, conform het geldende toetsingskader
beoordeeld dat deze middelen veilig kunnen worden toegepast met
inachtneming van de wettelijk vastgestelde toepassingsvoorwaarden.
Voor beide genetisch gemodificeerde gewassen is in het ontwerptoelatingsbesluit de voorwaarde gesteld dat bij teelt van deze gewassen geen
glufosinaat toegepast mag worden.
De Europese Commissie heeft op 15 juni 2016 een mededeling gepubliceerd met wetenschappelijke criteria om hormoonverstorende stoffen te
identificeren. In overeenstemming met de kabinetsreactie in het BNC-fiche
heeft Nederland aan de Commissie gevraagd om een nadere uitwerking
van de criteria in uitvoeringsregels.
In die regels moet worden vastgelegd bij welke verdenkingen welke
aanvullende data vereist zijn en aan welke normen moet worden getoetst.
Vervolgens kan worden beoordeeld wat hormoonverstorende stoffen zijn,
evenals de mogelijke effecten voor het milieu en het
gewasbeschermingsmiddelen- en maatregelenpakket.
In 2013 hebben lidstaten en de Europese Voedselveiligheidsautoriteit
(EFSA, European Food Safety Authority) een reguliere herbeoordeling
uitgevoerd om de beoordeling van de stof in lijn te brengen met de
inmiddels geldende Verordening EU 1107/2009. Uit deze herbeoordeling is
gebleken dat glufosinate ammonium veilig kan worden gebruikt. De stof is
nu binnen Europa goedgekeurd als «Candidate for Substitution». Dit
betekent dat er een kortere goedkeuringsperiode geldt van 7 jaar en er
intussen bezien wordt of deze stof vervangen kan worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA fractie zijn bezorgd over de gevolgen van de recent
aangekondigde Brexit; dit geldt zeker voor de mogelijke gevolgen van de
Brexit voor de Nederlandse landbouw- en visserijsector. Over de
mogelijke gevolgen voor de landbouw is er al een bijeenkomst geweest
tussen landbouwministers. De CDA fractie wil ook dat de gevolgen van de
Brexit voor de visserijsector op het netvlies van de betrokken Europese
bewindspersonen staan gezien voor de Nederlandse visserijsector de
gevolgen van een Brexit direct enorm kunnen zijn. Bij de Brexit zal er
onder andere onderhandeld worden over quota, de toegang tot elkaars
wateren en in het bijzonder voor de Nederlandse tongvissers van belang
de toegang van het duurzame pulstuig in Britse wateren. Is de Staatssecretaris zich bewust van deze grote belangen voor de Nederlandse
visserijsector? De leden van de CDA fractie vragen de Staatssecretaris of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

14

hij bereid is om spoedig de gevolgen van de Brexit voor de visserij in
Europees verband te agenderen. Het CDA wil absoluut voorkomen dat de
Nederlandse visserijsector een speelbal wordt in deze onderhandelingen.
Graag verwijs ik u voor mijn antwoord op deze vraag naar bovenstaande
vraag over hetzelfde onderwerp van de VVD-fractie.
III Volledige agenda
Geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad van 10 oktober
2016 te Luxemburg Kamerstuk 21 501-32, nr. 944 – Brief regering d.d.
30-09-2016, Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van Dam
Verslag Informele Landbouwraad van 12 en 13 september 2016 in
Bratislava Kamerstuk 21 501-32, nr. 942 – Brief regering d.d. 23-09-2016,
Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van Dam
Beantwoording vragen van de commissie over de informele
Landbouw- en Visserijraad op 11, 12 en 13 september 2016
Kamerstuk 21 501-32, nr. 941 – Brief regering d.d. 07-09-2016, Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van Dam
Antwoorden op vragen commissie over de informele Landbouwen Visserijraad op 11, 12 en 13 september 2016 Kamerstuk
21 501-32, nr. 943 – Brief regering d.d. 26-09-2016, Staatssecretaris van
Economische Zaken, M.H.P. van Dam
Voortgang verduurzaming en harmonisatie gewasbeschermingsmiddelen Kamerstuk 27 858, nr. 369 – Brief regering d.d. 07-07-2016,
Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van Dam
Inzet voor de zeventiende Conferentie van Partijen (CoP17) bij
het CITES-verdrag van 24 september tot 5 oktober 2016 in
Johannesburg, Zuid-Afrika Kamerstuk 31 379, nr. 20 – Brief regering
d.d. 22-09-2016, Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van
Dam.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-32, nr. 947

15