Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van
, nr. WJZ/ 19259112 , tot wijziging van de Regeling diervoeders 2012 en
de Regeling handhaving en overige zaken Wet dieren vanwege het
tijdelijk stellen van regels over ruw eiwit in diervoeders

De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Gelet op artikel 2.18a van de Wet dieren en artikel 2.2, derde lid, van het Besluit
handhaving en overige zaken Wet dieren;
Besluit:
Artikel I
De Regeling diervoeders 2012 wordt als volgt gewijzigd:
Aan hoofdstuk 6 wordt een paragraaf toegevoegd, luidende:
§ 8. Regels over ruw eiwit in diervoeders
Artikel 64a
In deze paragraaf wordt verstaan onder:
melkvee: 1°. melk- en kalfkoeien, te weten koeien (bos taurus) die ten
minste éénmaal hebben gekalfd en die worden gehouden voor
de productie van melk voor menselijke consumptie of
verwerking of voor de fokkerij van runderen voor de
melkveehouderij, ook als ze:
- drooggezet zijn om een kalf te krijgen, of
- worden vetgemest en in de mesttijd worden gemolken;
2°. jongvee jonger dan 1 jaar voor de melkveehouderij,
waaronder alle kalveren van melk- en kalfkoeien van 0 tot ten
minste 14 dagen;
3°. vrouwelijk jongvee van 1 jaar en ouder voor de
melkveehouderij;
mengvoeders: mengvoeders als bedoeld in artikel 3, tweede lid,
onderdeel h, van Verordening (EG) nr. 767/2009;
tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond: tot het bedrijf
behorende oppervlakte landbouwgrond als bedoeld in artikel 1, eerste lid,
onderdeel m, van de Meststoffenwet;
voedermiddelen: voedermiddelen als bedoeld in artikel 3, tweede lid,
onderdeel g, van Verordening (EG) nr. 767/2009;
voormengsels: voormengsels als bedoeld in artikel 2, tweede lid, onderdeel
e, van Verordening (EG) nr. 1831/2003.
Artikel 64b

Pagina 1 van 14

1 Een melkveehouder heeft voor het op zijn bedrijf gehouden melkvee uitsluitend
diervoeders voorhanden of in voorraad en laat het melkvee diervoeders
gebruiken met een hoeveelheid ruw eiwit die:
a. ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond zand- of
lössgrond is, niet meer bedraagt dan 191 gram per kilogram diervoeder;
b. ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond kleigrond is,
niet meer bedraagt dan 171 gram per kilogram diervoeder;
c. ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond veengrond
is, niet meer bedraagt dan 164 gram per kilogram diervoeder.
2 Ingeval een melkveehouder kan aantonen dat zijn bedrijf een jaarlijkse
melkproductie heeft van 14.000 tot en met 20.000 kilogram per hectare tot het
bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond, heeft de melkveehouder, in
afwijking van het eerste lid, voor het op zijn bedrijf gehouden melkvee
uitsluitend diervoeders voorhanden of in voorraad en laat het melkvee
diervoeders gebruiken met een hoeveelheid ruw eiwit die:
a. ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond zand- of
lössgrond is, niet meer bedraagt dan 192 gram per kilogram diervoeder;
b. ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond kleigrond is,
niet meer bedraagt dan 172 gram per kilogram diervoeder;
c. ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond veengrond
is, niet meer bedraagt dan 164 gram per kilogram diervoeder.
3 Ingeval een melkveehouder kan aantonen dat zijn bedrijf een jaarlijkse
melkproductie heeft van meer dan 20.000 kilogram per hectare tot het bedrijf
behorende oppervlakte landbouwgrond, heeft de melkveehouder, in afwijking
van het eerste lid, voor het op zijn bedrijf gehouden melkvee uitsluitend
diervoeders voorhanden of in voorraad en laat het melkvee diervoeders
gebruiken met een hoeveelheid ruw eiwit die:
a. ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond zand- of
lössgrond is, niet meer bedraagt dan 193 gram per kilogram diervoeder;
b. ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond kleigrond is,
niet meer bedraagt dan 173 gram per kilogram diervoeder;
c. ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond veengrond
is, niet meer bedraagt dan 165 gram per kilogram diervoeder.
4

Ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond bestaat uit
meerdere grondsoorten, bedraagt het ruw eiwit:
a. ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond voor ten
minste de helft bestaat uit een bepaalde grondsoort, ten hoogste de
hoeveelheid, genoemd in het eerste lid, respectievelijk tweede of derde lid,
die van toepassing is op die grondsoort;
b. ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond niet voor
ten minste de helft is gelegen op een bepaalde grondsoort, ten hoogste de
hoeveelheid, genoemd in het eerste lid, respectievelijk tweede of derde lid,
naar rato van de oppervlakte van de verschillende grondsoorten.

5 Het eerste tot en met vijfde lid zijn slechts van toepassing op voormengsels,
mengvoeders en voedermiddelen die de melkveehouder van een derde heeft
ontvangen, niet zijnde:
a. voedermiddelen als bedoeld in de bijlage, deel C, onderdelen 1.11.22,
1.12.12, 6.1.1, 6.3.1, 6.6.1, 6.6.2, 6.6.3, 6.10.1, 6.10.2, 6.10.3 en
6.11.1, van Verordening (EU) nr. 68/2013 van de Commissie van 16
januari 2013 betreffende de catalogus van voedermiddelen (PbEU 2013, L
29);
b. veldbonen;
c.
voederbieten;
Pagina 2 van 14

d.

kunstmelkpoeder voor de kalveropfok.

6

Bij de levering van diervoeders als bedoeld in dit artikel aan een
melkveehouder, verstrekt de leverancier een document waarin is vermeld:
a. de hoeveelheid ruw eiwit per kilogram diervoeder;
b. de diercategorie waarvoor de diervoeders zijn bestemd.

7

Een melkveehouder ontvangt slechts diervoeders als bedoeld in dit artikel die
vergezeld gaan van een document als bedoeld in het zesde lid. De
melkveehouder bewaart het document voor ten minste zes maanden.

Artikel 64c
1

Ingeval een melkveehouder aantoont dat toepassing van artikel 64b, eerste
tot en met vierde lid, leidt tot gezondheidsproblemen bij het op het bedrijf
gehouden melkvee, is de hoeveelheid ruw eiwit per kilogram diervoeder, in
afwijking van artikel 64b, eerste tot en met vierde lid, de hoeveelheid die
voortvloeit uit de toepassing van het derde lid.

2

Er is uitsluitend sprake van gezondheidsproblemen als bedoeld in het eerste
lid, indien de som van:
a. de gemiddelde hoeveelheid ruw eiwit per kilogram diervoeder van de op
het bedrijf in 2018 en 2019 gebruikte diervoeders waarop artikel 64b
niet van toepassing is, vermenigvuldigd met een breuk waarvan de teller
bestaat uit het aantal kilogrammen diervoeders waarop artikel 64b niet
van toepassing is die de melkveehouder heeft gebruikt gedurende die
jaren en de noemer bestaat uit het totaal aantal kilogrammen
diervoeder; en
b. de hoeveelheid ruw eiwit per kilogram diervoeder die van toepassing is op
grond van artikel 64b, eerste tot en met vierde lid, vermenigvuldigd met
een breuk waarvan de teller bestaat uit het aantal kilogrammen
diervoeders waarop artikel 64b van toepassing is die de melkveehouder
gedurende de jaren 2018 en 2019 heeft gebruikt, en de noemer bestaat
uit het totaal aantal kilogrammen diervoeder,
kleiner is dan 155.

3

De hoeveelheid ruw eiwit per kilogram diervoeder, bedoeld in het eerste lid,
is het getal waarvan de uitkomst van de in het tweede lid bedoelde
berekening 155 is.

4

Een melkveehouder doet binnen een week na inwerkingtreding van de
regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
nr. WJZ/ 19259112, tot wijziging van de Regeling diervoeders 2012 en de
Regeling handhaving en overige zaken Wet dieren vanwege het tijdelijk
stellen van regels over ruw eiwit in diervoeders, een melding bij de minister,
indien in zijn geval sprake is van een situatie als bedoeld in het eerste lid. Bij
de melding voegt de melkveehouder relevante bewijsstukken. Indien de
melding niet is gedaan, zijn het eerste tot en met derde lid niet op een
melkveehouder van toepassing.

Artikel II
In de bijlage bij de Regeling handhaving en overige zaken Wet dieren wordt aan
de tabel over het onderdeel Regeling diervoeders 2012 na de rij die betrekking
heeft op artikel 63 de volgende rij toegevoegd:
Pagina 3 van 14

Artikel 64b

3

Artikel III
Hoofdstuk 6, paragraaf 8, van de Regeling diervoeders 2012 en de rij met
betrekking tot artikel 64b in de tabel over het onderdeel Regeling diervoeders
2012 in de bijlage bij de Regeling handhaving en overige zaken Wet dieren
vervallen met ingang van 1 januari 2021.
Artikel IV
Deze regeling treedt in werking met ingang van 1 september.

Deze regeling zal met de toelichting in de Staatscourant worden geplaatst.
's-Gravenhage,
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,

Pagina 4 van 14

I. Algemeen
1. Aanleiding
Bij brief van 13 november 2019 (Kamerstukken II 2019/20, 35334, nr. 1) werd de
Tweede Kamer geïnformeerd over de maatregelen die het Kabinet voornemens is
te nemen teneinde op korte termijn tot reductie van de ammoniakdepositie te
komen. Met die maatregelen wordt beoogd stikstofruimte te creëren, teneinde de
(woning)bouwsector weer vlot te trekken.
Eén van die maatregelen heeft betrekking op de regulering van diervoeder. De
onderhavige regeling geeft invulling aan dat voornemen.
2. Hoofdlijnen van de regeling
Doel
Met deze regeling wordt het ruw-eiwitgehalte (RE-gehalte) in aangekochte
krachtvoeders voor melkvee gemaximeerd. Onder ‘aangekochte krachtvoeders’
wordt verstaan: voedermiddelen en mengvoeders die door een derde aan een
melkveehouder worden geleverd, met uitzondering van gras, graskuil, mais, hooi,
stro, bietenloof, voederbieten, veldbonen, bierbostel, tarwegistconcentraat en
kunstmelkpoeder voor de kalveropfok. Krachtens de regeling is het
melkveehouders niet toegestaan aangekochte krachtvoeders voor het op hun
bedrijf gehouden melkvee aanwezig te hebben of te gebruiken met meer ruw eiwit
dan de voor het desbetreffende bedrijf geldende norm. Teveel ruw eiwit in het
voer leidt tot verhoogde stikstofuitstoot in de vorm van ammoniak, omgekeerd
leidt vermindering van dat RE-gehalte tot een lagere ammoniakuitstoot.
Met de regeling wordt beoogd in 2020 circa 0,2 kTon ammoniakreductie te
bereiken ten opzichte van het referentiejaar 2018. Hiermee wordt een bijdrage
geleverd aan de bescherming van het milieu en natuurgebieden en wordt het
mogelijk meer (woning)bouwprojecten in Nederland uit te voeren.
Stikstofreductie in de vorm van ammoniak uit de landbouw en het
stikstofregistratiesysteem
De reductie van de stikstofdepositie op de onderscheiden hectares (hexagonen)
van de voor stikstof gevoelige habitats in Natura 2000-gebieden die voortvloeit uit
de regeling zal voor ten hoogste 70% worden opgenomen in het
stikstofregistratiesysteem. Dat is geregeld in hoofdstuk 2 van de Regeling
natuurbescherming. Deze kan vervolgens als zogenoemde ‘stikstofdepositieruimte’
worden benut voor de verlening van Natura 2000-vergunningen voor
bouwprojecten (woningbouw en 7 MIRT-projecten). Het gaat dan om de
vergunning als bedoeld in artikel 2.7, tweede lid, van de Wet natuurbescherming
of de omgevingsvergunning die daarvoor in de plaats komt. De stikstofdepositie
die door de bouwprojecten wordt veroorzaakt op hexagonen waarvoor
stikstofdepositieruimte is geregistreerd, kan tegen de geregistreerde ruimte
worden weggestreept, voor zover de depositie de geregistreerde ruimte niet
overschrijdt. De voor vergunningen gebruikte stikstofdepositieruimte wordt in het
stikstofregistratiesysteem afgeboekt, en is daarmee niet meer beschikbaar voor
andere Natura 2000-vergunningen.

Pagina 5 van 14

Om de reductie in stikstofuitstoot in het stikstofregistratiesysteem te kunnen
opnemen dient de stikstofreductie per hexagoon vast te staan. Op het moment
waarop de vergunningen worden verleend die gebruik maken van de
stikstofruimte die via die reductie is gerealiseerd, moet zeker zijn dat die reductie
ook is of zal worden gerealiseerd. Dit vloeit voort uit de uitspraak van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State van 29 mei 2019 met betrekking tot
het Programma Aanpak Stikstof 2015-2021.1
Omdat het kabinet nog in 2020 deze stikstofruimte wil creëren via
diervoedermaatregelen en die ruimte verzekerd moet zijn om te kunnen benutten
voor projecten in 2020, kan feitelijk uitsluitend met een wettelijke maatregel de
benodigde zekerheid worden verkregen.
Garanderen dat een bepaalde opbrengst ook daadwerkelijk wordt gehaald, leidt
tot het uitgangspunt dat, bij de berekening van de opbrengst vanuit deze regeling
voor het jaar 2020, moet worden uitgegaan van een zogenaamde
worstcasebenadering. In een dergelijke benadering moet dan ook rekening
worden gehouden met de mate waarin de regeling niet zal worden nageleefd en
de mogelijkheden die de veehouder heeft om via op zichzelf toegestane
activiteiten het effect van de diervoedermaatregel teniet te doen.
Omdat de opbrengst van deze regeling ten goede dient te komen aan
verschillende (woning)bouwprojecten en de effecten van die projecten op het
niveau van de individuele hexagonen van de voor stikstofgevoelige habitats in een
Natura 2000-gebied worden beoordeeld, is het ook noodzakelijk dat de gevolgen
van de stikstofreductie op het niveau van individuele hexagonen worden
berekend.
Het vereiste dat de stikstofopbrengst gegarandeerd moet zijn om in het
stikstofregistratiesysteem opgenomen te worden, betekent ten slotte dat de
stikstofreducerende maatregel ook voldoende handhaafbaar moet zijn. Hoewel
regulering van het ruw eiwitgehalte in het rantsoen in melkvee de voorkeur geniet
omdat dat de totale voeding van de koe betreft, is het op dit moment niet
mogelijk hiervoor een juridisch stelsel te ontwerpen met voldoende handhaafbare,
individuele normstelling. Om die reden is gekozen voor de regulering van
aangekochte krachtvoeders via een stelsel van absolute normen.
Gedifferentieerde normering van aangekochte krachtvoeders
Het rantsoen van melkvee bestaat hoofdzakelijk uit ruwvoeders (gras, graskuil,
mais) en krachtvoeders.
Krachtvoeders maken ongeveer een kwart tot een derde van het rantsoen voor
melkvee uit en kunnen weer onderverdeeld worden in enkelvoudige krachtvoeders
en samengestelde krachtvoeders: mengvoeders. Deze laatste categorie
diervoeders wordt in Nederland over het algemeen geleverd in de vorm van
geperste korrels die zijn samengesteld uit verschillende voedermiddelen. In
Nederland wordt dit mengvoeder over het algemeen geleverd door daarin
gespecialiseerde mengvoederbedrijven. Het overgrote deel van de
melkveehouderij gebruikt uitsluitend mengvoeder naast hun ruwvoer.

1

Vindplaats: ECLI:NL:RVS:2019:1603.
Pagina 6 van 14

Enkelvoudige krachtvoeders kunnen worden onderscheiden in droge
krachtvoeders als granen en natte voeders zoals tarwegistconcentraat en
bierbostel. Deze natte voeders zijn in feite reststromen uit industriële processen.
Het aandeel enkelvoudige droge krachtvoeders dat gevoerd wordt in de
melkveehouderij is ongeveer 15 tot 20% op het totaal aan krachtvoeders dat
gevoerd wordt. Natte voeders maken maximaal 5% van het totale rantsoen uit.
In al deze diervoeders komt eiwit voor. Eiwit is noodzakelijk voor de groei en het
onderhoud van het dier en voor de productie van dierlijke producten. Een deel van
het ruw eiwit wordt niet gebruikt en leidt na vertering tot excretie van
ammoniakaal stikstof en daardoor tot ammoniak. Een verlaging van de
ammoniak(stikstof)uitstoot kan worden gerealiseerd door te sturen op de input
van eiwit.
Het RE-gehalte in ruwvoeders varieert per jaar. Deels is dit door de veehouder te
beïnvloeden door bijvoorbeeld variatie in bemesting en maaien. Deels is dit ook
niet te beïnvloeden vanwege de afhankelijkheid van klimatologische
omstandigheden. Zo kan bijvoorbeeld een natte of droge zomer tot een
aanzienlijke variatie in het ruw eiwitgehalte van gras leiden. Het RE-gehalte in
krachtvoeders is daarentegen zeer goed te regelen.
Veehouders sturen op een gewenst totaal eiwitgehalte in het rantsoen door een
wisselende samenstelling van de verschillende voedermiddelen. In de praktijk
fungeert daarbij het krachtvoeder als “regulator” voor het variërende RE-gehalte
in het ruwvoeder, zodat een optimaal rantsoen wordt bereikt.
In deze regeling zijn normen voor ruw eiwit opgenomen, gedifferentieerd naar
bedrijfsintensiteit en grondsoort. Een veehouder is het verboden aangekochte
krachtvoeders op zijn bedrijf voorhanden te hebben of in voorraad te hebben en
het melkvee de krachtvoeders te laten gebruiken, indien het krachtvoer de voor
zijn bedrijf geldende norm overschrijdt. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan de
bestaande verschillen in intensiteit van melkveebedrijven en aan de verschillen in
grondsoort waarop zij hun ruwvoer telen en de bijbehorende
krachtvoederbehoefte. Deze differentiatie heeft de volgende achtergrond.
Naarmate de intensiteit van een bedrijf toeneemt - uitgedrukt in het aantal
kilogram melk per hectare landbouwgrond – neemt uiteraard ook de absolute
emissie van dat bedrijf toe, maar neemt de relatieve ammoniakemissie per
kilogram melk af. Om tegemoet te komen aan de verschillen in bedrijfsvoering is
de norm gedifferentieerd.
De differentiatie naar grondsoort heeft te maken met de ruwvoeders (gras,
graskuil, hooi, mais, voederbieten en veldbonen) die worden gevoederd.
Afhankelijk van de grondsoort en het geteelde product zijn er aanzienlijke
regionale verschillen in ruwvoeders en de samenstelling van het ruwvoer. Op de
klei- en zandgebieden wordt er meer mais geteeld en gevoerd, dat een veel lager
aandeel eiwit bevat. Op veengronden is de teelt van mais niet goed mogelijk en
bovendien ongewenst door de versterkte oxidatie van veen en bodemdaling.
In de melkveehouderij wordt over het algemeen meer eiwit gevoerd dan nodig is.
Een melkkoe kan volstaan met 155 gram eiwit per kilogram droge stof in het
totaalrantsoen zonder gevolgen voor de diergezondheid en productie, terwijl het
Pagina 7 van 14

huidige niveau landelijk gezien ligt op ongeveer 165 gram. Een teruggang in
eiwitgehalte vergt daarbij veelal een aanpassing van het voer- en
grasmanagement. De normen uit de regeling zijn zodanig dat over het algemeen
een RE-gehalte in het rantsoen van de melkkoe kan worden bereikt dat ligt onder
het huidige landelijke niveau en boven het niveau dat de melkkoe ten minste
nodig heeft.
Uit de eerder bedoelde uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State vloeit voort dat uitgegaan dient te worden van een zogenaamd
worst-case scenario. Alleen dan immers is sprake van voldoende zekerheid ten
aanzien van de gerealiseerde stikstofreductie. Omdat de regulering van krachtvoer
slechts een deel van het totale rantsoen van melkvee uitmaakt, is het derhalve
noodzakelijk om een aantal aannames te doen op basis waarvan voldoende
zekerheid ten aanzien van de opbrengst kan worden bereikt.
Allereerst is daarbij gekeken naar de afgelopen jaren en de ontwikkeling van het
RE-gehalte in het krachtvoer. Van de laatstbekende 3 jaren waarover definitieve
cijfers met betrekking tot dat gehalte beschikbaar zijn, blijkt dat het RE-gehalte in
2018 het laagste was. Daarom is dat jaar bij de bepaling van de normen als
referentiejaar gekozen om de beoogde stikstofreductie van 0,2 kTon te bereiken.
Vervolgens is ingeschat in welke mate veehouders zich niet aan de normen zullen
houden. Ook is ingeschat in hoeverre veehouders hun handelwijze zullen
aanpassen als gevolg van de normering van het krachtvoer. Daarbij gaat het dan
om op zichzelf toegestaan handelen, dat echter als effect heeft dat het
stikstofreducerend effect van de maatregel geheel of gedeeltelijk teniet wordt
gedaan (substitutiegedrag).
Op basis van het vorenstaande en weer redenerend vanuit worst case-benadering
zijn de normen op basis daarvan bijgesteld opdat de beoogde 0,2 kTon reductie
wordt bereikt. De correctie van de normen is gebaseerd op het feit dat de normen
over het algemeen goed aansluiten bij de trend die de afgelopen jaren te zien is
én het feit dat in de regeling is voorzien in een specifieke voorziening voor
bepaalde categorieën bedrijven met zogenaamde extreme rantsoenen.
3. Juridisch kader
Nationaalrechtelijk kader
Deze regeling is vastgesteld op basis van artikel 2.18a van de Wet dieren. Dit
artikel biedt een grondslag om bij ministeriële regeling ter bescherming van het
milieu regels te stellen over de samenstelling van diervoeders.
Europeesrechtelijk kader
Verordening (EG) nr. 767/2009 (de verordening) regelt de handel en het gebruik
van diervoeders.2 Artikel 4, eerste lid, van de verordening bepaalt dat diervoeders
2

Verordening (EG) Nr. 767/2009 van het Europees parlement en de Raad van 13 juli 2009
betreffende het in de handel brengen en het gebruik van diervoeders, tot wijziging van
Verordening (EG) nr. 1831/2003 van het Europees parlement en de Raad en tot intrekking
van Richtlijn 79/373/EEG van de Raad, Richtlijn 80/511/EEG van de Commissie, Richtlijnen
82/471/EEG, 83/228/EEG, 93/74/EEG, 93/113/EG en 96/25/EG van de Raad en Beschikking
2004/217/EG van de Commissie (PbEU L 229)
Pagina 8 van 14

alleen in de handel mogen worden gebracht en gebruikt indien zij veilig zijn en
niet rechtstreeks een nadelig effect op het milieu of het dierenwelzijn hebben. In
de verordening is niet nader uitgewerkt wanneer het gebruik van diervoeders leidt
tot een rechtstreeks nadelig effect op het milieu of het dierenwelzijn. Ook is niet
voorzien in een formele rol van lidstaten om deze open geformuleerde norm nader
uit te werken. Dat neemt evenwel niet weg dat de lidstaten in bepaalde gevallen is
toegestaan om nadere maatregelen ter uitvoering van verordeningen vast te
stellen. Het gaat hier slechts om een beperkte mogelijkheid, vanwege het
harmoniserende karakter van de aangehaalde verordening. In dit verband is het
arrest in de zaak C-541/16 van het Hof van Justitie van de Europese Unie
relevant.3
In dat arrest licht het Hof toe dat de mogelijkheid voor lidstaten om dergelijke
maatregelen te stellen, moet worden gezien in het licht van de doelstellingen van
de betreffende verordening. Indien die mogelijkheid er is, mogen deze
maatregelen de rechtstreekse werking van de verordening niet belemmeren, niet
verheimelijken dat zij een rechtshandeling van de Unie is en moeten zij binnen de
grenzen van de beoordelingsmarge blijven die de lidstaten is toegekend. Ook
mogen de hoofddoelstellingen van de verordening – in dit geval veiligheid van
diervoeder en de bescherming van de volksgezondheid (artikel 1 van de
aangehaalde verordening) – niet worden doorkruist. Verder moeten de middelen
waarmee de nationale maatregel de doelstelling van de Unieregeling in kwestie
beoogt te bereiken, aldus het Hof, voldoen aan het evenredigheidsbeginsel (zie
hierna).
Gegeven het feit dat met deze regeling het vrij verkeer van goederen (artikel 34
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie) wordt beperkt,
moet worden voldaan aan de zogeheten “rule of reason”: de regels moeten zonder
discriminatie worden toegepast, ze zijn gerechtvaardigd door dwingende eisen van
algemeen belang, ze zijn geschikt om het nagestreefde doel te bereiken en ze
gaan niet verder dan noodzakelijk.
In deze toelichting op de regeling wordt onderbouwd dat de onderhavige regeling
voldoet aan de hiervoor geformuleerde Europeesrechtelijke eisen. De
rechtstreekse werking en de hoofddoelstellingen van de verordening worden niet
doorkruist. De veiligheid van diervoeders en de volksgezondheid blijven onverkort
beschermd nu slechts sprake is van een maximering van een RE-gehalte dat
normaliter ook al varieert in het voer. Er worden geen beperkingen gesteld aan
de handel in diervoeders tussen lidstaten.
Omdat in artikel 4, eerste lid, aanhef en onderdeel b, van de verordening is
geregeld dat diervoeders alleen in de handel mogen worden gebracht en gebruikt
indien zij geen rechtstreeks nadelig effect op het milieu hebben, heeft de
verordening mede tot doel om het milieu te beschermen. Het gaat hier om een
open geformuleerd voorschrift, waaraan in de praktijk nader
invulling moet worden gegeven.
Ook wordt voldaan aan de ‘rule of reason’ en het daarmee samenhangende
evenredigheidsbeginsel. De regels in de onderhavige regeling maken geen
onderscheid naar nationaliteit. Ook zijn de regels gerechtvaardigd door dwingende
redenen van algemeen belang, namelijk door milieubelangen. Daarnaast komen
3

ECLI:EU:C:2018:251.
Pagina 9 van 14

de regels tegemoet aan het belang van voldoende woongelegenheid. De regels
zijn verder geschikt om het nagestreefde doel te bereiken: de regels leiden tot
een lagere ammoniakbelasting van het milieu en maken meer woningbouw
mogelijk. Tot slot gaan de regels niet verder dan noodzakelijk. De gestelde
maxima voor het ruw eiwit in diervoeders zijn goed haalbaar, mede gelet op de
differentiatie van de normen naar intensiteit en grondsoort.
4. Gevolgen en regeldruk
De melkveesector in Nederland bestaat grofweg uit 16.000 bedrijven. Ruim de
helft van die bedrijven bevindt zich op zandgrond. Een derde van het
totaalbestand heeft de beschikking over kleigrond en de rest betreft bedrijven op
veengrond. De veehouder is eenvoudig zelf in staat te verifiëren en aan te tonen
welke norm voor zijn bedrijf van toepassing is.
Zoals hierboven geschetst leidt de normering van aangekochte krachtvoeders in
de onderhavige regeling tot de noodzaak het voermanagement op een andere
manier vorm te geven. In de praktijk zal hierbij ook de diervoederadviseur een
belangrijke rol spelen. Deze buigt zich namens de mengvoerfabrikant, samen met
de veehouder, over de voersituatie op het bedrijf en eventuele noodzakelijke
aanpassingen.
Om de veehouder verder te helpen bij zijn voermanagement wordt momenteel
gewerkt aan een subsidiemogelijkheid waarmee de ondersteuning van de
veehouder door middel van gespecialiseerde bedrijfsadvisering wordt versterkt.
Hoewel de normering uit de regeling nog ruimschoots boven het niveau zit waar
beneden negatieve diergezondheidsgevolgen kunnen optreden, kan het zijn dat in
individuele gevallen toepassing van de normen desondanks tot
diergezondheidsproblemen zou leiden. Beneden een niveau van 155 gram ruw
eiwit per kilogram droge stof op rantsoenniveau zijn dergelijke problemen niet uit
te sluiten. Bij bedrijven met een zeer groot aandeel maïs in het rantsoen zou zich
dat bijvoorbeeld kunnen voordoen. Om dergelijke bedrijven niet met een
onmogelijke opgave te confronteren, voorziet de regeling in het nieuwe artikel 64c
van de Regeling diervoeders 2012 in een apart regime daarvoor. Hierop wordt in
de artikelgewijze toelichting nader ingegaan. Naar verwachting zal het hier gaan
om hooguit enkele honderden gevallen.
Zogenaamde natte bijproducten zijn uitgezonderd van de werking van de regeling.
Het gaat dan om bierbostel en tarwegistconcentraat. Deze uitzondering geeft een
aantal bedrijven dat normaliter daarvan gebruik maakt meer flexibiliteit in hun
bedrijfsvoering. De uitzondering past ook in het streven naar een duurzamere
landbouw omdat het bij deze producten gaat om restproducten uit industriële
processen die nuttig worden gebruikt in de landbouw.
De normen uit de regeling gelden vanaf het tijdstip van inwerkingtreding van de
regeling ook voor de reeds op dat moment aanwezige voorraden diervoer, bedoeld
in het nieuwe artikel 64b, vijfde lid, van de Regeling diervoeders 2012. Omdat het
concept van de regeling al in april dit jaar openbaar is geworden met de start van
de voorhangprocedure op grond van artikel 10.10, tweede lid, van de Wet dieren,
heeft de melkveehouderij voldoende de tijd gehad om hierop in te spelen en
worden dus geen problemen verwacht.

Pagina 10 van 14

De levering van krachtvoeders van buiten het bedrijf vindt nu reeds plaats met
facturering, waarbij op de bon het RE-gehalte van het geleverde voer is
opgenomen. Veehouders willen immers zekerheid omtrent een essentieel element
van het gekochte voer, te weten het RE-gehalte. Niet valt uit te sluiten dat in
sommige gevallen dit RE-gehalte niet op de bon wordt vermeld door de
leverancier. In dat geval zal die praktijk moeten wijzigen. Dit betreft een relatief
eenvoudige aanpassing.
5. Uitvoering en handhaving
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op de
naleving van de voorschriften in deze regeling. Toezicht en handhaving vindt
plaats overeenkomstig het interventiebeleid zoals dat door de NVWA is
vastgesteld.4
Het concept van de regeling is, met het oog op de uitvoerbaarheid en
handhaafbaarheid, voorgelegd aan de NVWA. De NVWA oordeelde dat er, vanuit
fraudegevoeligheid, geen bijzonderheden aan de regeling kleven en dat de
regeling uitvoerbaar en handhaafbaar is. Bij gemengde bedrijven zal naar het
oordeel van de NVWA controle lastig zijn, maar dat acht de NVWA, gelet op de
looptijd van de regeling en de totale populatie, geen onoverkomelijk bezwaar.
De NVWA zal steekproefsgewijs het RE-gehalte van op het bedrijf aanwezige
krachtvoer controleren, in combinatie met een administratieve controle van
facturen.
Voldoening aan de normering in de regeling is voor de veehouder goed haalbaar.
Omdat naar verwachting gelijktijdig met de inwerkingtreding van deze regeling
extra gesubsidieerde mogelijkheden voor begeleiding op het gebied van
bedrijfsmanagement in werking zullen treden, wordt een relatief hoge graad van
naleving verwacht. Mocht het niettemin noodzakelijk zijn handhavend op te treden
dan zal daarvoor primair het instrument van de bestuurlijke boete worden benut.
6. Financiële gevolgen
Er wordt niet verwacht dat aan de regeling noemenswaardige negatieve financiële
gevolgen zullen zijn verbonden.
7. Consultatie
Over de vormgeving van de stikstofreductie in het diervoeder is in het eerste
kwartaal van 2020 meermaals gesproken met de landbouwsector, waaronder het
Landbouwcollectief en NEVEDI. Uit dat overleg is een duidelijke voorkeur naar
voren gekomen voor de regulering van het rantsoen van melkvee, in plaats van
de regulering van het mengvoer. Bovendien gaven partijen de voorkeur aan een
convenantsconstructie, waarbij op sectorniveau landelijke reductie-afspraken
worden gemaakt en het individuele melkveebedrijf de keuze zou krijgen om ofwel
een diervoedermaatregel te treffen ofwel te kiezen voor een alternatieve
reductiemaatregel door mest te verdunnen met water of meer weidegang.
Voor 2020 biedt echter gebruik van een convenantsconstructie geen oplossing die
leidt tot stikstofreductie die in het stikstofregistratiesysteem kan worden

4 Zie hiervoor de website van de NVWA: www.nvwa.nl.
Pagina 11 van 14

opgenomen. Een convenant op sectorniveau biedt immers niet de daarvoor
noodzakelijke zekerheid over de opbrengst.
De voorkeur voor regulering van het totaalrantsoen is op dit moment niet
uitvoerbaar. In de melkveehouderij wordt weliswaar op omvangrijke schaal
gebruik gemaakt van de zogenaamde Kringloopwijzer, maar dit
managementsysteem is, in ieder geval op dit moment, niet geschikt voor gebruik
in het kader van de handhaving van de regeling.
8.

Notificatie

Voorschriften in deze regeling zijn aan te merken als technisch voorschrift en zijn
daarom genotificeerd ter uitvoering van richtlijn 2015/1535.5 Het gaat om
zogeheten ‘andere eisen’ in de zin van artikel 1, eerste lid, onderdeel d, van
richtlijn 2015/1535. [Reacties ontvangen in kader van de procedure?]
9.

Inwerkingtreding

Deze regeling treedt in werking met ingang van 1 september 2020 en vervalt met
ingang van 1 januari 2021.
II. Artikelsgewijs
Artikel I (artikel 64b)
In het eerste lid van artikel 64b is geregeld dat een melkveehouder uitsluitend
diervoeders voor melkvee voorhanden of in voorraad mag hebben of gebruiken
met een bepaalde hoeveelheid ruw eiwit per kilogram diervoeder. De
maximumhoeveelheden ruw eiwit in het eerste lid zijn standaard van toepassing
op een melkveehouder. Indien een melkveehouder kan aantonen dat zijn bedrijf
een jaarlijkse melkproductie heeft van 14.000 tot en met 20.000 kilogram per
hectare tot zijn bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond, zijn de hogere
normen van het tweede lid van toepassing. Kan een melkveehouder aantonen dat
zijn bedrijf meer dan 20.000 kilogram melk produceert per hectare, dan zijn de
normen van het derde lid van toepassing.
In het vierde lid is een voorziening opgenomen voor bedrijven waarvan de
landbouwgrond bestaat uit meerdere grondsoorten (zand- of lössgrond, kleigrond
en veengrond). Ingeval de tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond
voor ten minste de helft bestaat uit een bepaalde grondsoort, dan geldt voor het
gehele bedrijf de ruw-eiwitnorm die van toepassing is op die grondsoort. Wanneer
sprake is van meerdere grondsoorten, maar geen van de grondsoorten meer dan
de helft van de oppervlakte vormt, dan wordt de ruw-eiwitnorm berekend aan de
hand van de oppervlaktegrootte van de verschillende grondsoorten.
Het zesde lid regelt op welke typen diervoeders de voorschriften van het eerste
tot en met het vijfde lid van toepassing zijn. De voorschriften zijn beperkt tot
voormengsels, voedermiddelen en mengvoeders die een melkveehouder van een
derde heeft verkregen, bijvoorbeeld van een mengvoederleverancier. Diervoeders

5 Richtlijn (EU) 2015/1535 van het Europees parlement en de Raad van 9 september 2015
betreffende een informatieprocedure op het gebied van technische voorschriften en regels
betreffende de diensten van de informatiemaatschappij (PbEU 2015, L 241).
Pagina 12 van 14

die een melkveehouder op zijn eigen landbouwgrond heeft geproduceerd, vallen
buiten de reikwijdte van deze regeling. Daarnaast vallen een aantal
voedermiddelen buiten de reikwijdte van deze regeling. Het gaat om een aantal
voedermiddelen die in de catalogus van voedermiddelen zijn opgenomen
(Verordening (EU) nr. 68/2013): tarwegistconcentraat, bierbostel, bietenloof, stro,
gras (zongedroogd; hooi), gras (kunstmatig gedroogd),
gras/peulvruchten/kruiden, luzerne, luzerne (zongedroogd), luzerne (kunstmatig
gedroogd) en snijmais. Veldbonen, voederbieten en kunstmelkpoeder voor de
kalveropfok vallen ook buiten de reikwijdte van deze regeling. In de praktijk is de
regeling daarmee beperkt tot aangekochte krachtvoeders.
Op grond van het zevende lid is een leverancier bij de levering van voormengsels,
voedermiddelen en krachtvoeders (uitgezonderd gras, graskuil, mais, hooi,
voederbieten, veldbonen en kunstmelkpoeder voor de kalveropfok) voor melkvee
verplicht een document te verstrekken waarin is opgenomen de hoeveelheid ruw
eiwit in het ruw eiwit en de diercategorie waarvoor de diervoeders zijn bestemd.
Op deze manier kan de NVWA aan de hand van een administratieve controle de
naleving van deze regeling controleren.
Artikel I (artikel 64c)
Dit artikel treft een specifieke voorziening voor melkveehouders bij wie toepassing
van de normen uit artikel 64b tot problemen zou leiden voor de diergezondheid.
Dat is het geval indien het rantsoen van het melkvee onder 155 gram ruw eiwit
per kilogram diervoeder komt. In dat geval volgt uit het artikel dat alsnog een
norm geldt waarbij het totale rantsoen uitkomt op 155 gram.
Voor de berekening van de toepasselijke ruw eiwitgehaltes wordt gebruik gemaakt
van gemiddelden over de jaren 2018 en 2019 en de gewichtsverhouding die
gemiddeld genomen over die jaren werd gerealiseerd tussen enerzijds ruwvoer en
anderzijds krachtvoer. Zo telt verhoudingsgewijs het aandeel ruwvoer en
krachtvoer mee voor de bepaling of sprake zal zijn van een te schraal rantsoen bij
onverkorte toepassing van artikel 64b. Is daarvan sprake, dan is het de
veehouder toegestaan krachtvoer te gebruiken dat een zodanig hoog RE-gehalte
kent, dat het totale rantsoen alsnog op 155 uitkomt.
Het is aan de veehouder om aan te tonen dat in zijn geval sprake is van een
situatie, zoals hierboven bedoeld. Daartoe kan hij gebruik maken van de gegevens
uit de Kringloopwijzer over de jaren 2018 en 2019. Deze gegevens zijn immers
definitief.
Om in aanmerking te kunnen komen voor deze uitzondering, zal de veehouder
binnen een week na inwerkingtreding van deze regeling aan de NVWA moeten
melden dat hij van oordeel is te vallen onder de uitzondering, onder overlegging
van de toepasselijke bewijsstukken. Te late melding heeft tot gevolg dat de
veehouder geen gebruik kan maken van de uitzondering.
Artikel II (bijlage bij de Regeling handhaving en overige zaken Wet dieren)
Voor overtreding van de voorschriften in artikel 64b van de Regeling diervoeders
2012 kan een bestuurlijke boete worden opgelegd. Dit volgt uit artikel 8.6, eerste
lid, onderdeel a, subonderdeel 1°, van de Wet dieren in samenhang met artikel
8.7 van de Wet dieren. Met artikel II wordt de bijlage bij de Regeling handhaving
Pagina 13 van 14

en overige zaken Wet dieren gewijzigd, waardoor een boetecategorie wordt
gekoppeld aan overtreding van artikel 64b van de Regeling diervoeders 2012. De
boetecategorie is categorie 3 (€ 2500).

Pagina 14 van 14