Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 282

Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 426

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT EN VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 januari 2021
Op verzoek van lid Ploumen (PvdA) heeft de Tweede Kamer mij gevraagd
om voor het debat van 5 januari 2021 over de ontwikkelingen rondom het
coronavirus te reageren op het bericht «Zwartste scenario verpleeghuis
dreigt: «Bewoners misschien minder gewassen’». Tevens was het verzoek
om deze reactie te sturen voor het mogelijke debat. Met deze brief reageer
ik op het genoemde bericht.
Druk op de zorg door oplopend ziekteverzuim
Het bericht van RTL betreft verzoeken vanuit de regio’s Twente en
Groningen om ondersteuning van Defensie om te voorkomen dat door
uitval van zorgverleners de continuïteit van de zorg in de verpleeghuizen
en (Covid-)plekken voor kwetsbaren mensen buiten het ziekenhuis in
gevaar komt.
Net als tijdens de eerste golf worden ook nu de verpleeghuizen hard
getroffen door COVID-19. Het aantal bewoners, zorgverleners en locaties
dat te maken heeft met een uitbraak neemt helaas nog steeds toe. Dit is
voor bewoners, hun verwanten en de zorgverleners opnieuw een zware
en emotionele periode. Ik ben mij daarvan terdege bewust en volg de
situatie nauwlettend. Ik heb daarvan in diverse brieven aan de Tweede
Kamer met een update over COVID-19 ook verslag gedaan en aangegeven
langs welke wegen ik instellingen ondersteun om de situatie het hoofd te
bieden. Het oplopende ziekteverzuim is nu het voornaamste risico voor de
continuïteit van zorg op een goed kwalitatief niveau.
Recent heb ik de afspraken over de procedure voor de aanvraag van
bijstand door Defensie bevestigd en verduidelijkt, waarbij ik de coördi-

kst-29282-426
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 426

1

natie versterk (bijlagen 1 en 2)1. Het gaat om de volgende zorgbrede
stappen:
– Stap 1: Inzet regionaal zorgpersoneel door samenwerking zorgaanbieders
– Stap 2a: Aanvraag extra ondersteunend personeel vanuit het Rode
Kruis
– Stap 2b: Aanvraag extra zorg- en ondersteunend personeel vanuit
Extra Handen Voor de Zorg
– Stap 3: Last resort, aanvraag extra zorg- en ondersteunend personeel
vanuit Defensie Bij de beoordeling van stap 3 zal er (meer gestructureerd dan tot nu toe) worden nagegaan of de stappen 1 en 2 volledig
doorlopen zijn.
Stap 1. Inzet zorgpersoneel door samenwerkende zorgaanbieders
Als eerste stap om voldoende menskracht voor de zorg te hebben is
samenwerking tussen zorgaanbieders in de regio. Hierbij zijn zorginstellingen zelf verantwoordelijk om met elkaar te kijken naar bijvoorbeeld het
over en weer uitlenen van personeel, de tijdelijke inzet van mensen
zonder zorgachtergrond ter ondersteuning van zorgpersoneel, naar de
inzet van extra zorgpersoneel dat vrijkomt als gevolg van het staken van
klasse 4 en 5 zorg of naar een alternatieve organisatie van zorg (bijvoorbeeld door inzet van ondersteunende instrumenten thuis onder regie van
huisartsen ter voorkoming van opnames). In ROAZ-verband moeten de
afspraken worden gemaakt, zowel over de continuïteit van zorg als over
het personeel dat daarvoor nodig is. Wanneer er geen mogelijkheden
meer zijn voor regionale oplossing, komen andere organisaties in beeld.
Stap 2. Aanvraag extra zorg- en ondersteunend personeel
Zorgaanbieders kunnen individueel en in onderlinge samenwerking
ondersteuning zoeken via het Rode Kruis. Aanvragen voor ondersteuning
kunnen rechtstreeks worden ingediend bij het betreffende DAC (Districtelijk ActieCentrum) van het Rode Kruis. Het Rode Kruis kan helpen met
voorbereiding en inrichting (bijvoorbeeld van locaties), praktische
ondersteuning (bijvoorbeeld EHBO-taken en halen/brengen van
eten/drinken/medicijnen/persoonlijke spullen).
Om specifiek meer menskracht beschikbaar te krijgen voor de zorg kan
een aanvraag worden ingediend bij Extra Handen voor de Zorg (EHvdZ).
Dit is een samenwerkingsverband van regionale werkgeversorganisaties
verenigd in RegioPlus, Nu’91, CNV, Actiz, andere brancheverenigingen,
beroepsverenigingen, Extra ZorgSamen. VWS heeft in dit traject een
faciliterende rol. Met EHvdZ worden zorgaanbieders geholpen door het
verplaatsen van taken die mogelijk ook door anderen uitgevoerd kunnen
worden, zoals oud-zorgprofessionals en mensen uit andere sectoren waar
het nu moeilijk gaat.
Daarnaast wordt met de Nederlandse Patiënten Vereniging (NPV) verkend
deze week hoe nog meer vrijwilligers ingezet kunnen worden in de zorg.
Voor al deze trajecten binnen stap 2 geldt dat zij zorgbreed worden
ingezet.
Ontwikkeling Extra Handen voor de Zorg
Er wordt blijvend aandacht gevraagd voor het initiatief EHvdZ, waarbij
zich ook in de afgelopen weken kandidaten blijven aanmelden om te
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 426

2

helpen. In de afgelopen twee weken zijn er ruim 750 aanmeldingen
bijgekomen. In de laatste tien dagen van 2020 zijn er bij EHvdZ 104
aanvragen van organisaties in behandeling genomen, daaraan zijn 460
Extra Handen gekoppeld.
Figuur 1: Aantal nieuwe aanmeldingen bij extra handen voor de zorg.

Aantal beschikbare mensen en hun zorgachtergrond
In totaal stond de teller vorige week op 6830 beschikbare mensen bij
EHvdZ (stand 30-12-2020), waarvan 1242 met een geldige BIG registratie
en 280 met een BIG-registratie die minder dan 4 jaar geleden is verlopen
(figuur 2). Het aantal beschikbare mensen is harder gestegen dan het
aantal nieuwe aanmeldingen; dit komt doordat mensen die zich in de
eerste golf melden nu nogmaals benaderd worden en beschikbaar komen.
Die mensen zitten niet in de nieuwe aanmeldingen zoals hierboven
gepresenteerd.
Figuur 2: Aantal beschikbare mensen en hun zorgachtergrond.

Matching Extra Handen voor de Zorg
Wat betreft de matching geldt dat van de 3017 mensen die zijn voorgesteld aan organisaties, er 1069 zijn ingezet, 1470 zijn afgewezen en 478

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 426

3

mensen nog op een reactie vanuit de zorgorganisatie wachten (zie figuur
3). Hieruit kunnen we enerzijds concluderen dat nog steeds een groot deel
wordt afgewezen, anderzijds dat er nu veel meer mensen worden
voorgesteld én er ten opzichte van eind oktober zelfs drie keer zoveel
mensen worden ingezet.
Figuur 3: bruto/netto matching

Omdat inzet van deze mensen soms veel tijd kost aan de kant van
HR-afdelingen van de zorgaanbieders, schakelt EHvdZ uitzendbureaus in
voor de screening, nabellen en een warme overdracht aan zorgorganisaties. Hiermee worden de HR-afdelingen van de zorgaanbieders zoveel
mogelijk ontlast. Er is bij EHvdZ een landelijk team van professionele
recruiters beschikbaar om organisaties te helpen bij acute personeelsvragen. Tijdens de feestdagen waren er 6 recruiters klaar om met
crisisaanvragen aan de slag te gaan. Nu zijn er 15 beschikbaar. Vanaf
11 januari zijn er 40 extra recruiters beschikbaar vanuit uitzendbureaus
waar EHvdZ afspraken mee heeft gemaakt. Het team van recruiters
opereert landelijk.
Duidelijk is ook dat het aantal aanvragen bij EHvdZ de laatste weken fors
hoger ligt. De vraag naar gediplomeerde, direct zelfstandig inzetbare
zorgprofessionals blijft het hoogst. Die vraag gaan we met de EHvdZ niet
oplossen. We moeten de zorg anders organiseren en we zien ook dat het
kan, zoals in het Sint Antoniusziekenhuis in Nieuwegein en bij het Maxima
Medisch Centrum in Veldhoven, waar ze met ziekenhuisbuddy’s werken
om verpleegkundigen te ontlasten van taken die ook andere op kunnen
pakken. Maar er zijn tal van andere goede voorbeelden, zoals In Drenthe
en Brabant, waar mensen vanuit de horeca ingezet worden als gastheer of
gastvrouw in de VVT. Daarnaast zal aan de hand van het adviesrapport
van de Commissie Werken in de Zorg worden ingezet op het verder
verbeteren van het matchingsproces van Extra Handen voor de Zorg. Er
zijn belangrijke lessen te leren. In een volgende COVID-19 stand van zaken
brief zal hier uitgebreid op in worden gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 426

4

Ontwikkeling Nationale Zorgklas
Via de Nationale Zorgklas (hierna te noemen NZK) worden mensen zonder
zorgachtergrond in een week tijd opgeleid voor ondersteunende functies
in de zorg. De Nationale Zorgklas kent 2 trainingen: de training ondersteunend zorgverlener en de training gastheer/gastvrouw. Ondersteunend
Zorgverleners worden opgeleid om zorgpersoneel goed te kunnen
ondersteunen. Hierbij kun je denken aan laagcomplexe ADL-taken op
MBO-2, het klaarleggen van materialen, het voorbereiden en begeleiden
bij maaltijden, een praatje maken met cliënten, koffie schenken, het
opruimen van spullen, het helpen bij kleine activiteiten als de krant lezen,
opruimen of dingen ophalen of wegbrengen.
In de NZK is nu wekelijks plek voor 800 deelnemers. Momenteel zijn er
ongeveer 1000 NZK-opgeleide mensen beschikbaar, tot en met januari
loopt het aantal NZK opgeleide mensen op naar boven de 2000. Deze
mensen zijn gemiddeld 20 uur in de week beschikbaar. Met het Rode Kruis
zijn afspraken gemaakt dat zij gebruik kunnen maken van de Nationale
Zorgklas voor training van hun vrijwilligers en dat zij – indien ze in een
regio te weinig capaciteit hebben om aan een aanvraag te voldoen –
gebruik kunnen maken van EHvdZ om mensen die vanuit de Nationale
Zorgklas zijn opgeleid, in te zetten.
Coronabanen in de Zorg
Het kabinet ziet dat een aantal cruciale sectoren, zoals de zorg, met een
grote werklast te maken hebben vanwege de coronacrisis. Ook zien we
dat er mensen zijn die momenteel geen werk hebben of niet naar hun
werk kunnen als gevolg van de crisis. Met EHvdZ en de Nationale Zorgklas
werken we aan het inzetten en scholen van mensen uit andere sectoren
zoals bijvoorbeeld de horeca, cultuur en evenementensector voor
ondersteunende functies in de zorg waarbij onze verwachting is dat deze
vooral ingezet zullen worden in de VVT. Natuurlijk zijn er ook mogelijkheden voor werklozen die zich willen omscholen naar de zorg. Het kabinet
versterkt deze initiatieven in de zorg met een budget van € 80 miljoen
euro voor tijdelijke betaalde «coronabanen». Hiermee kunnen we in de
zorg ongeveer 5.000 voltijdsbanen of 10.000 halftijds-banen creëren. Het
kabinet heeft op 14 december de Kamer geïnformeerd over de uitwerking
van de coronabanen.
In de zorgsector sluiten we voor de coronabanen aan bij functietypes die
al worden gebruikt binnen de Nationale Zorgklas, namelijk de functie van
gastheer/gastvrouw en de ondersteuner. Deze ondersteunende functies op
120% WML kunnen zorgorganisaties via een subsidieregeling Coronabanen in de Zorg volledig vergoed krijgen. Ook kijken we naar de
mogelijkheden om begeleidingscapaciteit voor deze groep mensen zonder
zorgachtergrond te subsidiëren. Dit zorgt ervoor dat medewerkers zich
sneller en beter kunnen ontwikkelen in de zorg. Vanaf 1 februari 2021
zullen de coronabanen subsidiabel zijn.
Inventarisatie behoeften zorgpersoneel
Naar aanleiding van de motie van het lid Marijnissen tijdens het debat van
15 december 20202 is aan de stichting Extra ZorgSamen gevraagd een
behoeftescan uit te voeren onder zorgpersoneel, met als doel om in kaart
te brengen wat er nodig is om uitval van zorgpersoneel zo veel mogelijk te
voorkomen. Er is voor gekozen om deze scan via de ambassadeurs van
Extra ZorgSamen uit te voeren omdat zij actief zijn in de praktijk. Op deze
2

Kamerstuk 25 295, nr. 811.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 426

5

manier krijgen we een duidelijk beeld van de behoeften die op de
werkvloer spelen. Via de ambassadeurs van Extra ZorgSamen ontvangen
wij eind van deze week een rapport. In de volgende stand van zaken brief
COVID-19 geven wij hier onze reactie op.
Stap 3. Ondersteuning door Defensie
Defensie kon tijdens de eerste Coronagolf veel personeel leveren omdat
de organisatie toen vrijwel geheel tot stilstand kwam. Slechts de
gegarandeerde nationale militaire capaciteiten en de internationale
missies werden voortgezet. Na de eerste golf is echter ook bij Defensie het
reguliere werk weer opgepakt waardoor beperkt capaciteit beschikbaar
was voor inzet in zorginstellingen. Defensie heeft met de snel oplopende
vraag om militaire bijstand in de zorg de verloven ingetrokken van het
nog beschikbare medische personeel en beziet op korte termijn de
mogelijkheden om dit ook na 1 februari te kunnen voortzetten door
bepaalde activiteiten af te schalen of uit te stellen. Ik waardeer dit zeer.
Op meerdere locaties biedt Defensie inmiddels deze ondersteuning. Op dit
moment betreft dit de volgende instellingen:
– Zorghotel Casa Bonita (Apeldoorn): 2 teams, elk bestaande uit: 1x
Algemeen Militair Verpleegkundige (AMV), 1x Verzorgende Individuele
Gezondheidszorg (VIG), 3x Gewondenverzorgers (GWVZG).
– Liberein, (Enschede), 2 teams, elk team bestaande uit, 1x Algemeen
AMV, 1x VIG, 3x GWVZG en HPG-capaciteit voor Advies & Assistentie
op 4 locaties (circa 2 dagen per locatie).
– Dignis, locatie de Veldspaat (Groningen), 4x Algemeen Militair
Verpleegkundige (AMV), 4x Verzorgende Individuele Gezondheidszorg
(VIG), 9x Neventaker (niet medisch geschoold personeel)
– Zorggroep Meander (Veendam), 1x Planner, ter ondersteuning van het
Management Team (MT) van Zorggroep Meander en 1x HPG’er.
– Zonnehuisgroep Eemsdelta(Delfzijl). 2x Algemeen Militair Verpleegkundige (AMV), 2x Verzorgende Individuele Gezondheidszorg (VIG), 2x
Gewondenverzorger (GWVZG) en HPG-capaciteit voor Advies &
Assistentie voor 4 dagen.
– Zonnehuisgroep Menno Simonshuis (Amsterdam). 2 teams, elk team
bestaande uit, 1x Algemeen Militair Verpleegkundige (AMV), 1x
Verzorgende Individuele Gezondheidszorg (VIG), 2x Gewondenverzorger (GWVZG) en HPG-capaciteit voor Advies & Assistentie voor 4
dagen.
– Woonzorgcentrum de Bolder(Huizen). 1x Algemeen Militair Verpleegkundige (AMV), 1x Verzorgende Individuele Gezondheidszorg (VIG), 2x
Gewondenverzorger (GWVZG) en HPG-capaciteit voor Advies &
Assistentie voor 4 dagen. Team 1 start op 1 januari en team 2 start
vrijdag 8 januari. 1x Algemeen Militair Verpleegkundige (AMV), 1x
Verzorgende Individuele Gezondheidszorg (VIG), 2x Gewondenverzorger (GWVZG).
– Vanaf 06 januari Reinier de Graaf Gasthuis (Diaconessenhuis Voorburg). 2 teams, elk team bestaande uit, 1x Algemeen Militair Verpleegkundige (AMV), 1x Verzorgende Individuele Gezondheidszorg (VIG), 2x
Gewondenverzorger (GWVZG).
Omdat de mogelijkheden van Defensie beperkt zijn, moet deze ondersteuning als «last resort» worden gezien. De ondersteuning die wordt
geboden zal in de regel ook beperkt in omvang en tijd zijn. Er zijn
inmiddels verbeterde afspraken gemaakt om ondersteuning door Defensie
zo effectief mogelijk in te kunnen zetten. De afweging omtrent de inzet
vindt plaats door VWS in overleg met LOCC en GGD/GHOR. Defensie
bepaalt in overleg met de instelling de precieze inzet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 426

6

Defensieondersteuning zal met prioriteit worden ingezet om de zorg
effectief te ontlasten. Daar zijn twee belangrijke opties voor. Allereerst kan
ondersteuning van de verpleeghuizen plaatsvinden om de druk op de
continuïteit van de zorg te verminderen. Tevens kan ondersteuning van de
keten (bijvoorbeeld een zorghotel) plaatsvinden om stagnatie van de
doorstroom van patiënten vanuit het ziekenhuis te voorkomen. Daarmee
wordt ook de zorg in de ziekenhuizen ondersteund. Het is van belang om
te benoemen dat er eerder afspraken zijn gemaakt over de extra inzet van
Defensiepersoneel voor COVID19-ziekenhuiszorg. Deze vindt geconcentreerd plaats in het UMC Utrecht en is sinds 22 oktober jl. operationeel.
Aangezien ondersteuning door Defensie last resort is, wordt (zoals
hiervoor reeds aangegeven) eerst gekeken of de andere mogelijkheden
door de zorgaanbieder reeds zijn benut. Als blijkt dat deze mogelijkheden
onvoldoende opleveren, kan via de GGD / Veiligheidsregio een verzoek
worden gedaan voor Militaire Steunverlening in het Openbaar Belang
(MSOB) bij het LOCC. Dit is een wat aangescherpte aanvraagprocedure.
Deze verzoeken worden gezamenlijk besproken door Defensie,
GGD/GHOR en VWS. Als geconstateerd wordt dat het verzoek aan
bovengenoemde de gestelde voorwaarden voldoet, kijkt Defensie over
welke mogelijkheden zij in praktische zin beschikt om te ondersteunen.
Defensie zal contact met de zorgaanbieders opnemen en fysiek een «fact
finding» bezoek brengen aan de verzoekende instelling om optimale steun
te kunnen realiseren.
Expertisecentrum GGD/GHOR
Door de GGD/GHOR wordt ter ondersteuning van het voorgaande een
expertisecentrum vormgegeven. Dit expertisecentrum biedt ondersteuning aan zowel het regionale proces als het landelijke proces.
Regionaal gaat het om het verzamelen van signalen en het helpen van
partijen om de juiste stappen te zetten zodat bezien kan worden of een
aanvraag voor ondersteuning van Defensie aan de orde is en de informatievoorziening daaromtrent. Deze regionale signalen zullen uiteraard ook
in het landelijk overleg worden ingebracht.
Tot slot
Het oplopende ziekteverzuim in de verpleegzorg kan leiden tot risico’s
voor de continuïteit van de zorg. Naast de initiatieven van de zorgaanbieders en hetgeen ik reeds doe met o.a. EHVDZ ondersteunt ook
Defensie. Hiermee doen we samen wat nodig en mogelijk is, totdat
bewoners en zorgverleners door middel van vaccineren daadwerkelijk zijn
beschermd tegen het virus.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge
De Minister voor Medische Zorg,
T. van Ark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 282, nr. 426

7