1
Directoraat-Generaal
Ondermijning
Directoraat-Generaal
Ondermijning

Beleidsreactie op rapport 'Onbedoeld
Ondermijnen'

Bijlage nummer
Horend bij

Datum
15 december 2023

2
Halfjaarbrief aanpak georganiseerde, ondermijnende
criminaliteit

De overheid kan een onbedoelde facilitator van georganiseerde misdaad zijn. In
mei 2023 bood ik uw Kamer het onderzoeksrapport “Onbedoeld ondermijnen –
Verkennend onderzoek naar de wijze waarop de Nederlandse overheid onbedoeld
de georganiseerde drugscriminaliteit kan faciliteren” aan. 1 Uit het onderzoek zijn
geen concrete situaties naar voren gekomen waaruit blijkt dat overheidshandelen
of -nalaten de georganiseerde drugscriminaliteit in de kaart heeft gespeeld. Wel
toont het rapport aan dat de overheid onbedoelde facilitering in de hand kan
werken. De respondenten die tijdens het onderzoek zijn geïnterviewd gaven aan
dat vooral aan de voorkant beter en meer systematisch moet worden nagedacht
over de potentiële risico’s van beleid. Bovendien beklemtoonden zij het belang om
dit over verschillende beleidsdomeinen heen vorm te geven.
De onderzoekers doen een aantal aanbevelingen om de risico’s op
overheidsfacilitering van georganiseerde drugscriminaliteit zoveel mogelijk te
beperken. Zo geven zij in de eerste plaats aan dat de overheid de toon zet in de
wijze waarop in de samenleving tegen drugs wordt aangekeken, en bepleiten een
discussie over de fundamentele uitgangspunten van het drugsbeleid.
Het Nederlands drugsbeleid richt zich zowel op de aanpak van drugscriminaliteit
als op het bevorderen van de volksgezondheid. Het terugdringen van
drugsgebruik is een doelstelling die door het gehele kabinet wordt gedragen. Dit
kabinet blijft er bij dat drugsgebruik niet hoort bij een normale, gezonde
levensstijl. Ook is het zo dat gebruikers een gewelddadige, criminele industrie in
stand houden waarmee wij een strijd aan het voeren zijn. Deze spiegel willen we
vanuit de overheid gebruikers voor blijven houden. Weet wat je drugsgebruik
teweegbrengt. De meeste Nederlanders gebruiken gelukkig geen drugs. Daarom
wordt er in samenspraak met het ministerie van VWS en het Trimbos instituut
ingezet op gerichte en bewezen interventies op (specifieke groepen)
drugsgebruikers om het drugsgebruik terug te dringen of helemaal te voorkomen.
Het verbod op in- en uitvoer, handel in en productie van verboden drugs is
noodzakelijk om de samenleving te beschermen tegen de impact van
ondermijnende drugscriminaliteit op onze samenleving en vanwege het gevaar
dat deze drugs vormen voor de volksgezondheid.

1

Kamerstuk 29 911, nr. 416
Pagina 1 van 2

Een tweede aanbeveling ziet op het inrichten van structuren die
overheidsorganisaties dwingen over de grenzen van de eigen organisatie of het
eigen beleid te kijken, bijvoorbeeld in de vorm van een (onafhankelijke)
commissie waarin vanuit verschillende beleidsdomeinen naar de problematiek
rondom georganiseerde drugscriminaliteit en drugs kan worden gekeken. Dat
voor een effectieve aanpak van ondermijnende georganiseerde drugscriminaliteit
over de grenzen van beleidsdomeinen heen moet worden gekeken wordt door het
kabinet onderschreven. Om hieraan vorm te geven is in januari 2022 de
Ministeriële Commissie Aanpak Ondermijning gestart, bijgestaan door een
ambtelijke commissie die interdepartementale vraagstukken bespreekt en zo
nodig agendeert in de Ministeriële Commissie. Inrichting van een nieuwe
commissie waarin verschillende beleidsterreinen samenkomen heeft daarom geen
toegevoegde waarde.
Tenslotte ziet de derde aanbeveling om overheidsfacilitering van georganiseerde
drugscriminaliteit te voorkomen of tegen te gaan op het in kaart brengen van de
criminaliteitsrisico’s van (nieuw) beleid, zowel ex ante, bij de beleidsontwikkeling,
alsook ex durante bij de beleidsuitvoering. Op dezelfde wijze heb ik de vraag van
het lid Mutluer naar screening van beleid tijdens de commissievergadering
criminaliteitsbestrijding, ondermijning en georganiseerde criminaliteit van 11
oktober 2023 begrepen. Met de onderzoekers ben ik van mening dat het in kaart
brengen van de effecten van voorgenomen beleid – waaronder ook de mogelijke
criminogene effecten daarvan – onderdeel vormt van een goede
beleidsvoorbereiding. Het Beleidskompas (voorheen het Integraal Afwegingskader
Beleid en Regelgeving) is sinds het voorjaar van 2023 de centrale werkwijze voor
het maken van beleid bij de Rijksoverheid. Onderdeel van deze werkwijze is dat
beleidsmakers de verwachte gevolgen van beleidskeuzes onderzoeken. 2 Daarom
volg ik de onderzoekers niet in hun suggestie om een onafhankelijk gremium in te
richten dat criminaliteitseffectrapportages maakt. Een dergelijk gremium zou tot
meer verdieping kunnen komen en beter criminogene risico’s kunnen
onderkennen dan beleidsmedewerkers die hiermee vanuit hun eigen
beleidsdossier niet vertrouwd zijn. Omdat de onderzoekers geen concrete
situaties hebben aangewezen waarin overheidshandelen of – nalaten criminelen in
de kaart heeft gespeeld verwacht ik van criminaliteitseffectrapportages geen
meerwaarde. Dat neemt niet weg dat het risico dat de overheid onbedoeld
(drugs)criminaliteit bevordert voortdurend aandacht behoeft. Ik zet daarom in op
het vergroten van het bewustzijn bij beleidsmakers, zodat zij op dit risico alert
zijn en het sneller kunnen herkennen. Daarom wordt met beleidsmakers in
verschillende beleidsdomeinen het gesprek gevoerd over onbedoeld criminogene
effecten, waar mogelijk aan de hand van voorbeelden en best practices.

2

Kamerstuk 36 200 VI, nr. 10
Pagina 2 van 2