Monitor Voedselverspilling
Update 2009 - 2020

Hoeveel kilo gaat er in Nederland verloren?
Martijntje Vollebregt, Han Soethoudt

De totale omvang van voedselverspilling in Nederland in 2020 was 2.811 kiloton, of 161 kilogram
per hoofd van de bevolking. Dit is een hogere omvang in vergelijking met eerdere rapportages,
over 2019 was 88-136 kilogram per hoofd van de bevolking gerapporteerd. In 2020 wordt voor
het eerst de geharmoniseerde Europese definitie van voedselverspilling gebruikt om de omvang
voor Nederland te bepalen. Het grotere volume is een gevolg van de verandering van de definitie
van voedselverspilling van de tot nu toe in Nederland gehanteerde definitie naar de definitie
vanuit de Europese Unie.
De data over voedselverspilling in Nederland is aan Europa aangeleverd om aan de eerste uitvraag van de
Europese Unie naar data over voedselverspilling te voldoen1. Er is gebruik gemaakt van diverse methodes
om de totale omvang en de omvang per ketenschakel te bepalen. De mate van detail en de mate van
betrouwbaarheid en representativiteit van de data per ketenschakel verschilt aanzienlijk tussen de lidstaten.
In de rapportage naar de EU is weinig ruimte voor context en duiding. In Nederland wordt geïnvesteerd in
het verkrijgen van betrouwbare en representatieve data uit alle ketenschakels. Voor 2020 is er in Nederland
nauwkeurig inzicht in voedselverspilling in huishoudens en supermarkten (als onderdeel van de ketenschakel
detailhandel en andere levensmiddelendistributie) en over verliespercentages in de primaire productie. In de
overige ketenschakels wordt dit (sub)sectorgewijs gerealiseerd.
Deze rapportage vermeld één getal als waarde voor de voedselverspilling, de rapportages over voorgaande
jaren vermelde een bandbreedte. De bandbreedte was een gevolg het voorkomen va dubbeltellingen ten
gevolge van onduidelijkheid over of het materiaal als vermijdbare voedselresten (wel verspilling) of onder
onvermijdbare voedselresten (geen verspilling) geclassificeerd moet worden. In de definitie van
voedselverspilling volgens de Europese richtlijn worden eetbare (merendeels vermijdbaar) en oneetbare
(onvermijdelijk) delen van het voedsel verstaan. Hiermee is deze onduidelijkheid minder relevant voor het
bepalen van de omvang van de verspilling en presenteren we één getal van de omvang.

Monitor Voedselverspilling
De Monitor Voedselverspilling, opgesteld door experts van Wageningen University & Research in opdracht van het
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, geeft een beeld van de omvang van voedselresten in Nederland. De
berekeningen zijn gebaseerd op openbare cijfers over afvalverwerking, veevoerproductie, consumentenafval, primaire
productie en hernieuwbare energie. De monitor onderscheidt zes soorten reststromen, afhankelijk van hun bestemming:
de voedselbank, veevoer, vergisten, composteren, verbranden en storten/lozen. Behalve die voor de voedselbank en
veevoer worden al deze stromen beschouwd als voedselverspilling. Indien nodig passen de experts de parameters die het
aandeel voedsel in de reststromen beschrijven aan. Meer weten over de meetmethode en over resultaten van voor 2020?
Bekijk de eerdere rapportages (zie de eerdere edities Monitor Voedselverspilling).

Totale omvang voedselverspilling
De totale omvang van voedselverspilling in Nederland in 2020 was 2.811 kiloton, of 161 kilogram per hoofd
van de bevolking.

https://doi.org/10.18174/590306, All rights reserved

Wageningen Food & Biobased Research, Rapport 2403 | 1

Definitie voedselverspilling
Als voedsel bedoeld voor menselijke consumptie hiervoor niet wordt gebruikt en het materiaal niet ingezet wordt als
veevoer, is er sprake van voedselverspilling. In de verspilling worden de eetbare en oneetbare delen meegenomen.

Donaties en veevoer
Er is in 2020 13,5 kiloton aan donaties aan de Voedselbank gedaan. Er is 620 kiloton aan voedselresten
ingezet als veevoer.

Voedselverspilling door de keten heen
De splitsing in ketenschakel is gebaseerd op primaire data over voedselverspilling voor verschillende
ketenschakels gecombineerd met secundaire data over de omvang van vermijdelijke en onvermijdelijke
voedselreststromen. De tabel geeft de verdeling van de verspilling gesplitst naar ketenschakel. Verspilling in
verwerking en fabricage zijn beiden 1/3 van de totale verspilling. Verspilling bij boeren en tuinders dekt
ruim 15% van de totale omvang af en verspilling in detailhandel en distributie 7,5% van de totale omvang.
Verspilling vanuit buitenshuis consumptie had in 2020 het kleinste aandeel in de keten, 3%. Hierbij dient
opgemerkt te worden dat dit beïnvloed is door de horecasluitingen in 2020.
Ketenschakel

Omvang voedselverspilling (kiloton)

Primaire productie

1463

Verwerking en fabricage

1.031

Detailhandel en andere

210

levensmiddelendistributie
Restaurants en

83

cateringdiensten
Huishoudens

1.023

TOTAAL

2.811

Tabel 1: Omvang voedselresten (in kiloton) in Nederland in 2020.

Nederland in Europa
De gerapporteerde totale hoeveelheid voedselverspilling in Nederland over 2020 (2.811 kiloton) is hoger dan
de hoeveelheid gerapporteerd in de Nederlandse Monitor Voedselverspilling over 2019 (1.514 – 2.380
kiloton). Uit de analyse van Eurostat van de data van alle lidstaten blijkt dat Nederland op de 5e positie staat
in de ranglijst van landen met de meeste naar de minste voedselverspilling2.
Een verklaring voor het verschil in omvang tussen 2019 en 2020 is het volgende. In de definitie van de EU
van voedselverspilling zijn de onvermijdelijke, merendeels oneetbaar, reststromen meegenomen. Dit zijn
onder meer pitten en schillen voor zover deze geen bijproduct zijn of ingezet worden als veevoer. In
Nederland zijn deze stromen aanwezig. In de Nederlandse monitor over 2019 zijn deze materialen geen
voedselverspilling. Dat dit tot een verhoging van het totale volume, en eveneens tot een groot volume voor
de ketenschakel verwerking en fabricage, komt doordat in Nederland het volume aan voedsel wat
geproduceerd, verhandeld en verwerkt wordt voor consumptie buiten Nederland groot is.
De relatief grote hoeveelheid aan verspilling in Nederland ten opzichte van de andere landen is daaruit ook
te verklaren. Zo heeft Nederland de hoogste opbrengsten per hectare en is het de tweede exporteur van
agrifood producten in de wereld. Er is sprake van grote export- en importvolumes in Nederland. Zo wordt
bijvoorbeeld 80-90% van de Nederlandse uien, tomaten en kaasproductie geëxporteerd, en is Nederland de
grootste importeur van soja en de grootste exporteur van vlees in Europa. De voedselreststromen die uit de
diverse activiteiten in de keten op Nederlands grondgebied ontstaan vallen onder de Nederlandse
voedselverspilling.

https://doi.org/10.18174/590306, All rights reserved

Wageningen Food & Biobased Research, Rapport 2403 | 2

Aanpassing naar Europese definitie voedselverspilling
Over de periode 2009-2019 is de omvang van voedselverspilling in Nederland in de keten van
boeren/tuinders tot en met consumptie (in huishoudens en buitenshuis) bepaald op basis van de volgende
definitie:
Als voedsel bedoeld voor menselijke consumptie hiervoor niet wordt gebruikt, is er sprake van
voedselverspilling. Voedsel is verspild als het één van de volgende bestemmingen krijgt: veevoer,
vergisten, composteren, verbranden en storten/lozen. Productdelen niet bestemd voor menselijke
consumptie vallen niet binnen de definitie van verspilling. Alleen vermijdelijke reststromen (dat wil
zeggen eetbaar) en potentiaal vermijdbare reststromen (geen bijproduct en eetbaar, maar om
economische, technologische, wettelijke of kwaliteitsredenen - denk aan een afwijkende kleur, vorm
of smaak - uit de voedselketen gehaald) zijn voedselverspilling.
Met de aanname van het EU besluit is voor de rapportage van voedselverspilling in Nederland over 2020 en
recentere jaren de definitie van voedselverspilling in Nederland op de volgende onderdelen aangepast:
a)

Reststromen welke ontstaan voor de oogst / niet slachtrijpe dieren zijn geen voedselverspilling.

b)

Reststromen welke ingezet worden als (grondstof voor) veevoer of een herbestemming als
(grondstof voor) veevoer krijgen zijn geen voedselverspilling.

c)

De oneetbare delen van een product zijn voedselverspilling.

Zowel volgens de oude Nederlandse definitie als de nu geldende definitie vanuit de EU zijn bijproducten uit
de voedselketen per definitie geen voedselverspilling.
In 2020 heeft LNV besloten de definitie te harmoniseren met de definitie zoals deze vanuit de Europese Unie
is opgesteld1. Alle lidstaten in de Europese Unie zijn verplicht tot deze rapportage, waarbij de eerste
rapportage over 2020 medio 2022 ingediend moest worden. In de verordening is onder meer vastgelegd
welke indeling van de keten van boer tot en met consument wenselijk is, welke materialen onder verspilling
vallen (levensmiddelenafval in de Nederlandse versie van het besluit), welke materialen niet onder
verspilling vallen, welke methoden geschikt zijn voor het meten van de omvang van verspilling en wat
optioneel additioneel gerapporteerd mag worden.
Naast bovengenoemde aanpassingen in de definitie van voedselverspilling verschilt de vanuit Europa
gevraagde rapportage op de volgende aspecten van de eerder gehanteerde Nederlandse rapportage:
1)

Rapportage gesplitst naar ketenschakels (primaire productie, verwerking en fabricage, detailhandel

2)

Periodiek moet primaire data achterhaald worden.

en andere levensmiddelendistributie, restaurants en cateringdiensten, huishoudens).

Het gebruik van de Europese definitie heeft implicaties voor de data verzameling. De splitsing naar
ketenschakels en het gebruik van primaire data vereist additionele data ten opzichte van de data die voor
analyses tot en met 2019 in Nederland gebruikt werd. Met de tot dan toe gebruikte data uit, onder meer,
afval- en veevoerstatistieken is de ketenschakel splitsing niet met voldoende kwaliteit op te stellen. En in de
monitoring tot en met 2019 werd geen gebruik gemaakt van primaire data uit de ketenschakels betreffende
omvang van verspilling, wel voor parameters zoals aandelen voedsel in bepaalde afvalstromen.
Naast bovenstaande aanpassingen heeft Nederland ervoor gekozen om de omvang van voedselresten welke
ingezet worden als veevoer en donaties aan de Voedselbank vrijwillig te rapporteren naar Europa.

Voedselverspilling in Nederland volgens de voormalige Nederlandse definitie
Het jaar 2020 is het eerste jaar dat de voedselverspilling volgens afbakening van de Europese richtlijn
gerapporteerd wordt. Wanneer de definitie welke in Nederland tot en met 2019 op de beschikbare data over
2020 wordt toegepast resulteert een aanzienlijke daling in de bovengrens van de voedselverspilling ten
opzichte van 2019 en voorgaande jaren. De omvang volgens de voormalige definitie is 97-123 kilogram per
hoofd van de bevolking. In 2019 was dit 88-136 kilogram per hoofd van de bevolking.
De daling is een gevolg van diverse aspecten. Er is sprake van een verdere daling van gebruik van
reststromen in natte veevoeders, resulterend in een verlaging van het volume aan voedsel wat naar veevoer

https://doi.org/10.18174/590306, All rights reserved

Wageningen Food & Biobased Research, Rapport 2403 | 3

gaat. De verliespercentages bij boeren en tuinders zijn aangepast, gebaseerd op uitvraag naar informatie
over voedselverliezen onder boeren en tuinders. Op basis van hiervan zijn bepaalde percentages toegepast
in plaats van een bandbreedte in de percentages. De aangepaste percentages leidden bovendien tot een
afname in de hoeveelheid voedsel wat gecomposteerd werd. De ondergrens in de hoeveelheid die verbrand
werd is toegenomen door toenames in de hoeveelheden grof huisvuil en bedrijfsafval. Het volume toegekend
aan storten en lozen is afgenomen door een verlaging in het geregistreerde volume aan gestort materiaal.

Databronnen 2020
Voor de totale omvang is gebruik gemaakt van resultaten uit dezelfde methoden als gehanteerd voor de
Monitor Voedselverspilling tot en met 2019 waarin statistieken over afvalverwerking gecombineerd zijn met
parameters over aandelen voedsel in de diverse stromen. Gegeven de genoemde aanpassingen is de
consequentie dat ten opzichte van de tot en met 2019 gehanteerde methode de hoeveelheid verminderd
moet worden met de voedselreststromen met bestemming veevoer en welke niet geoogst worden en
vermeerderd moet worden met de oneetbare voedselreststromen. De onderliggende data geeft naast data
over vermijdelijke voedselresten (Nederlandse definitie) toegang tot de onvermijdelijke voedselresten,
merendeels bestaande uit oneetbare of niet in Nederland geconsumeerde delen (benodigd voor de Europese
definitie) waarmee de totale volumes aan eetbare en oneetbare voedselresten bepaald zijn. Voor de
parameterwaardes over aandelen aan voedsel zijn geen nieuwe databronnen voor 2020 beschikbaar
gekomen.
Voor een deel van de ketenschakels huishoudens3, restaurants en cateringdiensten en detailhandel (door
middel van supermarktdata als onderdeel van het monitoren en registreren van voedselverspilling door de
Stichting Samen Tegen Voedselverspilling (STV)4) is primaire data met een representatieve afdekking van
deze schakels beschikbaar. Voor totale buitenshuis consumptie is alleen een schatting van restaurants
afgegeven (als deel van buitenshuis consumptie, +/- 40% van de omzet), procentueel verminderd met de
sluiting ten gevolge van beperkte opening in 2020.
Voor de ketenschakel primaire productie is gebruik gemaakt van informatie over na-oogst
verliespercentages verkregen uit enquêtes welke afgenomen zijn als onderdeel van de jaarlijkse
economische survey onder boeren en tuinders. Hieruit is voor een aantal grotere productgroepen
representatieve data over verliespercentages verkregen. Gecombineerd met de Nederlandse
productievolumes resulteert hieruit de omvang voor deze ketenschakel.
Voor de ketenschakel verwerking en fabricage is vanuit de zelfmonitoring in deze schakel (eveneens als
onderdeel van de STV activiteiten) voor een aantal (sub)sectoren primaire data beschikbaar (bijvoorbeeld
voor industriële bakkerijen en de aardappelverwerkende industrie). Echter, deze data dekt de gehele
ketenschakel onvoldoende af om de rapportage op te baseren. Om deze reden is het volume voor deze
ketenschakel gebaseerd op de secundaire data over vermijdelijke en onvermijdelijke voedselreststromen
voor de voor de EU relevante bestemmingen verminderd met wat aan de andere ketenschakels is
toegekend.
De EU schaart handelsactiviteiten (import, export, binnenlandse handel) onder de ketenschakel detailhandel
en andere levensmiddelendistributie. Afgezien van voor supermarkten als representatief voor detailhandel
(80% van de Nederlandse verkopen aan huishoudens) is er niet voldoende primaire data beschikbaar voor
bepaling van de omvang van voedselverspilling in de handel (andere levensmiddelendistributie). Relevante
voedselreststromen zijn wel onderdeel van de data over vermijdelijke en onvermijdelijke volumes zoals in
kaart gebracht voor de Nederlandse Monitor Voedselverspilling. Om deze reden is handel, anders dan
detailhandel, onder de ketenschakel verwerking en fabricage gerapporteerd.

Eerdere edities Monitor Voedselverspilling
H. Soethoudt, T. Timmermans, Monitor Voedselverspilling, Mid-term rapportage, Wageningen UR Food & Biobased
Research 1372, 2013
H. Soethoudt, H. Bos-Brouwers, Monitor Voedselverspilling, update 2003-2012, Wageningen UR Food & Biobased
Research 1486, 2014
H. Bos-Brouwers, H. Soethoudt, M. Vollebregt, M. van der Burgh, Monitor Voedselverspilling, update 2009-2013,
Wageningen UR Food & Biobased Research 1541, 2015

https://doi.org/10.18174/590306, All rights reserved

Wageningen Food & Biobased Research, Rapport 2403 | 4

H. Soethoudt, M. Vollebregt, M. van der Burgh, Monitor Voedselverspilling, update 2009-2014, Wageningen UR
Food & Biobased Research 1703, 2016
H. Bos-Brouwers, H. Soethoudt, M. Vollebregt, M. van der Burgh, Monitor Voedselverspilling, update 2009-2015,
Wageningen UR Food & Biobased Research 1747, 2017
H. Soethoudt, M. Vollebregt, Monitor Voedselverspilling, update 2009-2016, Wageningen UR Food & Biobased
Research 1822, 2018
H. Soethoudt, M. Vollebregt, Monitor Voedselverspilling, update 2009-2017, Wageningen UR Food & Biobased
Research 1922, 2019
H. Soethoudt, M. Vollebregt, Monitor Voedselverspilling, update 2009-2018, Wageningen UR Food & Biobased
Research 2055, 2020
H. Soethoudt, M. Vollebregt, Monitor Voedselverspilling, update 2009-2019, Wageningen UR Food & Biobased
Research 2229, 2022, https://doi.org/10.18174/558030

Verdere referenties
1

EU verordening Monitoring Voedselverspilling: https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2019.248.01.0077.01.ENG&toc=OJ:L:2019:248:TOC

2

Analyse Eurostat Voedslverspilling in EU lidstaten 2020: https://ec.europa.eu/eurostat/statisticsexplained/index.php?title=Food_waste_and_food_waste_prevention__estimates&stable=0&redirect=no#Methodology

3

Voedselverspilling in huishoudens: syntheserapport-voedselverspilling-in-nederlandse-huishoudens-

2019.pdf (milieucentraal.nl)
4

Voedselverspilling in Nederlandse supermarkten 2020: https://www.wur.nl/nl/onderzoekresultaten/onderzoeksinstituten/food-biobased-research/show-fbr/nederlandse-supermarktenmaken-voedselverspilling-inzichtelijk-f00dwa5-1.htm

Het project is uitgevoerd in 2021 in opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en
gefinancierd vanuit beleidsondersteunende onderzoeksgelden. Wageningen Food & Biobased Research heeft
haar onderzoek onafhankelijk en integer verricht.

https://doi.org/10.18174/590306, All rights reserved

Wageningen Food & Biobased Research, Rapport 2403 | 5