Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 138

Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering in verband met
vereenvoudiging en digitalisering van het
procesrecht in hoger beroep en cassatie

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
1. Inleiding
1.1 Vereenvoudiging en digitalisering van het procesrecht in hoger beroep
en cassatie
Dit wetsvoorstel betreft de wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering (hierna: Rv) in verband met vereenvoudiging en
digitalisering van het procesrecht in hoger beroep en cassatie. Het
wetsvoorstel bouwt voort op het eerder ingediende voorstel dat
betrekking heeft op procedures in eerste aanleg (voorstel tot wijziging van
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en de Algemene wet
bestuursrecht in verband met vereenvoudiging en digitalisering van het
procesrecht, Kamerstukken II 2014/14, 34 059, nr. 1–3, hierna aangeduid
als wetsvoorstel eerste aanleg). Voor de eerste aanleg is daarin voorgesteld dat alle civielrechtelijke procedures beginnen met een nieuwe, meer
geüniformeerde procesinleiding, waardoor de verschillen tussen
procedures over vorderingen en over verzoeken verminderen. Een nieuwe
eenvoudige basisprocedure is het uitgangspunt die, als de zaak dat
verlangt, kan worden uitgebreid met andere proceshandelingen waardoor
maatwerk kan worden geboden. Voorts wordt de verplichting tot het
betekenen van een dagvaarding bij exploot in vorderingsprocedures
opgeheven. De eisende partij kan haar wederpartij laagdrempelig en
vrijwel zonder kosten informeren over het begin van de procedure. Alleen
als de wederpartij daarop niet verschijnt, moet de deurwaarder het
oproepingsbericht – waarin de procesinleiding is opgenomen –
betekenen, anders zal de rechter geen verstekvonnis wijzen. Voor de
eerste aanleg worden tevens wettelijke termijnen voor het verrichten van
specifieke proceshandelingen en voor het wijzen van een vonnis
voorgesteld. Daarnaast wordt de regierol van de rechter versterkt, zodat
hij meer sturing kan geven aan het verloop van de procedure, onder meer
door vroegtijdig overleg met partijen. Uitgangspunt wordt bovendien het
langs elektronische weg aanbrengen van procedures en indienen en
inzien van stukken gedurende de looptijd van de procedure.

kst-34138-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

1

Deze wijzigingen worden grotendeels ook in hoger beroep doorgevoerd,
maar de eigen aard van die procedure wordt wel behouden. De wijzigingen zijn dan ook minder ingrijpend dan die in eerste aanleg. De
algemene bepalingen van de eerste titel van het Eerste Boek van Rv zijn
van toepassing op alle procedures in het Eerste Boek van Rv en dus ook
op hoger beroep, tenzij de wet een afwijkende regeling inhoudt. In die
algemene titel is een belangrijk deel van de processuele vernieuwingen in
het wetsvoorstel eerste aanleg opgenomen (de artikelen 30a tot en met
30q), die daarmee ook voor een groot deel van toepassing zullen zijn op
de procedure in hoger beroep. Daarnaast is op hoger beroep in vorderingsprocedures in beginsel de tweede titel van overeenkomstige
toepassing (artikel 353) en op hoger beroep in verzoekprocedures de
derde titel (artikel 362). Op een aantal punten moet van de procedure in
eerste aanleg worden afgeweken, teneinde rekening te houden met de
eigen aard van het hoger beroep. Dat geldt in het bijzonder voor de
mondelinge behandeling, die in hoger beroep niet standaard gehouden
hoeft te worden en gedeeltelijk voor de mondelinge uitspraak, waarbij
handhaving van de huidige praktijk het uitgangspunt is. In lijn met de
nieuwe regels voor de eerste aanleg zal ook in hoger beroep de procesinleiding voor alle gevallen het inleidende document zijn. Hiermee kan
hoger beroep ingesteld worden van een vonnis of een beschikking,
gewezen ter zake van vorderingen en verzoeken, ook in zogenaamde
gecombineerde procedures waarin deze gezamenlijk behandeld zijn. De
procesinleiding wordt langs elektronische weg bij de rechtspraak
ingediend en vervolgens bij de wederpartij informeel bezorgd of formeel
betekend. Ook de indiening van het verweerschrift en de overige
stukkenwisselingen en mededelingen vinden langs digitale weg plaats.
Verder geldt de uitzondering op verplicht digitaal procederen, die in de
eerste aanleg bestaat voor natuurlijke personen en informele verenigingen die niet worden vertegenwoordigd door een professionele
rechtsbijstandverlener, eveneens in hoger beroep. Deze uitzondering zal
echter alleen voor belanghebbenden in verzoekprocedures relevant zijn,
omdat er in hoger beroep verder niet zonder een advocaat wordt
geprocedeerd. De termijnen in hoger beroep in vorderingszaken en voor
het wijzen van een vonnis worden wettelijk vastgelegd. De regierol voor
de rechter is ook in hoger beroep van groot belang, onder meer om de
voortgang van de procedure te bewaken. De tweeconclusieregel, op
grond waarvan in hoger beroep een beperkte stukkenwisseling plaatsvindt, namelijk de gronden en het verweer daarop, wordt niet gewijzigd.
De wijziging van de procedure in cassatie is beperkt, gelet op de wens om
de eigen aard van die procedure te behouden. Wel vindt digitalisering van
de procedure plaats en wordt een eenvormige procesinleiding in cassatie
ingevoerd, die ook informeel bij de wederpartij kan worden bezorgd.
De basisprocedure is door haar plaats in de eerste titel in beginsel ook van
toepassing in geval van het instellen van de buitengewone rechtsmiddelen derdenverzet en herroeping, voor zover er in die regelingen niet van
wordt afgeweken. De toepasselijkheid van de algemene bepalingen over
de basisprocedure uit de eerste titel is in de regeling van derdenverzet en
herroeping niet herhaald, die vloeit voort uit het systeem van het
wetboek.
Dit wetsvoorstel heeft enkel betrekking op de civiele procedure in hoger
beroep en cassatie. Sinds de inwerkingtreding van de Wet aanpassing
bestuursrecht per 1 januari 2013 is in de Algemene wet bestuursrecht in
het hoofdstuk over hoger beroep bepaald dat nagenoeg alle bepalingen
over de eerste aanleg, inclusief de bepalingen over de digitalisering van
de procedure, van overeenkomstige toepassing zijn op het hoger beroep.
Voor cassatie in fiscale zaken geldt iets soortgelijks in de Algemene wet
inzake rijksbelastingen. Enkele kleine aanpassingen die nodig zijn voor de
procedure in cassatie worden in de invoeringswet meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

2

Evenals het wetsvoorstel eerste aanleg strekt ook dit voorstel tevens tot
uitvoering van het regeerakkoord, waar dat een vereenvoudiging en
digitalisering van het civiele proces tot doel heeft.1
In deze toelichting komen de belangrijkste aspecten van het wetsvoorstel
eerste aanleg aan de orde, voor zover ze in civielrechtelijke zaken in hoger
beroep en cassatie van belang zijn. Voor een meer gedetailleerde
toelichting op de desbetreffende aspecten verwijs ik naar de toelichting bij
dat wetsvoorstel (Kamerstukken II 2014/15, 34 059, nr. 3). Ook voor
onderwerpen als de financiële gevolgen en de administratieve lasten en
andere effecten van dit wetsvoorstel verwijs ik naar de algemene
toelichting (paragrafen 16 en 17) bij dat wetsvoorstel. Wat betreft het
integraal afwegingskader dat onderdeel dient uit te maken van ieder
wetsvoorstel, zij verwezen naar de paragrafen 1.1 tot en met 1.4 en de
paragrafen 15, 16 en 17 van de algemene toelichting bij het wetsvoorstel
eerste aanleg. Die toelichting geldt onverkort voor dit wetsvoorstel.
1.2 Voorbereiding wetsvoorstel
Dit wetsvoorstel is, als vervolg op het wetsvoorstel eerste aanleg,
onderdeel van de vernieuwingsprogramma’s «Kwaliteit en Innovatie
rechtspraak» (hierna: KEI), die de gerechten, de Raad voor de rechtspraak
en ik in 2012 zijn gestart.2 Het wetsvoorstel is dan ook in nauwe samenwerking met vertegenwoordigers van de hoven en de Raad voor de
rechtspraak (hierna ook: KEI Rechtspraak) alsmede de Hoge Raad
opgesteld. Na de start van KEI zijn vijf bijeenkomsten met deskundigen
georganiseerd, waarin verschillende mogelijke aanpassingen van de
wetgeving, ook in hoger beroep en cassatie, aan de orde zijn gekomen.
Vervolgens is een separate bijeenkomst met raadsheren van verschillende
gerechtshoven en de Hoge Raad en advocaten georganiseerd, om te
toetsen welke behoefte er in de praktijk bestaat aan wijziging van de
procedure in hoger beroep en cassatie. Er bleek geen behoefte aan het
standaard houden van een mondelinge behandeling in hoger beroep, die
in eerste aanleg centraal komt te staan in de nieuwe basisprocedure. De
hoven die nu werken met de comparitie na aanbrengen en daar goede
ervaringen mee hebben, willen daarvoor graag ruimte behouden. Wat
betreft de cassatierechtspraak bleek er weinig behoefte aan wijziging van
de wet, behalve waar dat nodig is om digitalisering mogelijk te maken en
één procesinleiding in civielrechtelijke zaken te introduceren.
1.3 Appel- en cassatierechtspraak
Met het wetsvoorstel eerste aanleg wordt beoogd dat de rechterlijke
macht toegankelijker wordt en de rechtsgang in het burgerlijk en het
bestuursprocesrecht waar nodig wordt gemoderniseerd. Hetzelfde geldt
vanzelfsprekend voor het onderhavige voorstel. De met dit wetsvoorstel
beoogde vereenvoudiging, versnelling en digitalisering dragen bij aan de
kwaliteit van de rechtspraak.
Appelrechtspraak is een noodzakelijke voorwaarde voor een rechtvaardig
rechtssysteem en een voorwaarde voor optimale rechtsbedeling. De
hogerberoepsrechter vormt een essentiële schakel tussen de rechter in
eerste aanleg en de cassatierechter. Hij beoordeelt de uitspraak van de
rechter in eerste aanleg én de zaak zoals die aan hem is voorgelegd. Hij is
de tweede en laatste feitelijke instantie. Een dergelijke instantie versterkt
de kwaliteit van de rechtspraak als geheel en draagt bij aan het
vertrouwen van de samenleving in de rechtspraak. De hogerberoepsrechter biedt tevens rechtsbescherming aan de individuele rechtzoekende.
1
2

Kamerstukken II 2012/13, 33 410, nr. 15, p. 26 en 27.
Kamerstukken II 2012/13, 29 279, nr. 164.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

3

Hij vervult daarmee verscheidene rollen. In het rapport Commissie
kernwaarden appelrechtspraak3 zijn deze drie rollen als volgt onderscheiden: hij heeft een controlerende functie, een corrigerende functie ten
opzichte van de rechter in eerste aanleg en hij vervult een cruciale rol bij
de bevordering van de rechtseenheid, de rechtsontwikkeling en bij de
invulling van open normen in wetgeving. Dit wetsvoorstel is erop gericht
de hogerberoepsrechter beter in staat te stellen deze rollen te vervullen.
In het rapport Kernwaarden appelrechtspraak is de rol van appelrechtspraak in relatie tot de rechter in eerste aanleg en de cassatierechter
beschreven en is voorts aangegeven hoe deze rol verder invulling moet
krijgen. In vervolg op dit rapport hebben de hoven een Agenda voor de
Appelrechtspraak 20204 opgesteld, waarin aanbevelingen zijn gedaan om
de appelrechtspraak te verbeteren en te vernieuwen. Als uitgangspunten
van appelrechtspraak zijn benoemd: het belang van de eenvoud, tijdigheid
en voorspelbaarheid van procedures en het bieden van maatwerk door de
rechter. Deze uitgangspunten sluiten aan bij hetgeen KEI Rechtspraak en
ik met de programma’s KEI willen bewerkstelligen. In de Agenda zijn
voorts aanbevelingen gedaan die deels concreet van aard zijn en deels op
hoofdlijnen zijn geformuleerd. De aanbevelingen die zien op het stramien
van de procedure, waarin de rechter zelf invulling kan geven aan de
mondelinge behandeling, sluiten aan bij het onderhavige voorstel.
Aanbevelingen die zien op de strafrechtspraak en bestuursrechtspraak in
appel vallen buiten het bereik van dit wetsvoorstel. Hetzelfde geldt voor
aanbevelingen waarover nog een nadere discussie dient plaats te vinden,
zoals die ten aanzien van de mogelijke aanpassing van de devolutieve
werking van het appel (zie hierover nader par. 2.3.1).
Het rapport Versterking van de cassatierechtspraak 5 van 2008 beschrijft
de rol van de cassatierechter. In het rapport zijn aanbevelingen gedaan
om deze rol te versterken. Met de Wet versterking cassatierechtspraak
(Stb. 2012, 116) heeft de Hoge Raad sinds 1 juli 2012 met de invoering van
het nieuwe artikel 80a Wet op de Rechterlijke organisatie meer mogelijkheden gekregen om regie te voeren op het behandelen van zaken in
cassatie. De Hoge Raad kan zich daardoor beter richten op haar kerntaak:
het beantwoorden van rechtsvragen. Ook de recente invoering, eveneens
op 1 juli 2012, van de mogelijkheid om de Hoge Raad prejudiciële vragen
voor te leggen, draagt daaraan bij (artikelen 392–394 Rv, Stb. 2012, 65).
Ten aanzien van de cassatierechtspraak is in de eerdergenoemde
expertbijeenkomsten opgemerkt dat afgezien van verdere digitalisering
geen aanpassing van de procedure in cassatie nodig is. De voorgestelde
wijzigingen voor de cassatierechtspraak zijn dan ook beperkt. Ze betreffen
met name de digitalisering en de invoering van de eenvormige procesinleiding.

3

Rapport van de Commissie kernwaarden appelrechtspraak, Den Haag, 2008, zie:
http://www.rechtspraak.nl/Organisatie/Publicaties-En-Brochures/Documents/RapportCommissie-Kernwaarden-Appelrechtspraak-Commissie-Hammerstein-II.pdf.
4
Gepubliceerd in: A.M. Hol & J.J.I. Verburg (red.), Innoverende Hoven. Agenda voor de
appelrechtspraak 2020, Den Haag: Boom juridische uitgevers 2014, p. 341–374 en te vinden op
www.rechtspraak.nl/Organisatie/Gerechtshoven/Den-Haag/Nieuws/Documents/Agenda-voorde-Appelrechtspraak2020.pdf.
5
Versterking van de cassatierechtspraak, Rapport van de commissie normstellende rol Hoge
Raad, Den Haag, 2008, bijlage bij Kamerstukken II 2007/08, 29 279, nr. 69 en zie:
http://www.rechtspraak.nl/Organisatie/Hoge-Raad/OverDeHogeRaad/publicaties/Documents/
Versterkingvandecassatierechtspraak.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

4

2. Wijzigingen in civielrechtelijke appelrechtspraak
2.1 De procesinleiding in hoger beroep
Met het wetsvoorstel eerste aanleg wordt voorgesteld om het aanbrengen
van een vorderingsprocedure en een verzoekprocedure op dezelfde wijze
te laten geschieden: door indiening van een zogenoemde procesinleiding
bij de rechtbank. Doordat alle civielrechtelijke procedures op dezelfde
wijze starten, worden de toegang tot de rechter in deze zaken en de
digitalisering eenvoudiger. Dat geldt ook voor procedures in hoger
beroep. Er is geen aanleiding om af te wijken van artikel 30a, waarin dit
uitgangspunt is neergelegd. In het conceptwetsvoorstel dat in consultatie
is voorgelegd, was nog sprake van een andere term, namelijk hogerberoepschrift (en cassatieberoepschrift voor de hoogste instantie). Hiervoor
was gekozen om aan te geven dat het gaat om een nieuwe fase in de
procedure. Tijdens de voorbereiding voor de invoeringswet bleek echter
dat deze nieuwe terminologie tot problemen leidt in andere wet- en
regelgeving. Daar is nu vrijwel overal sprake van dagvaardingen en
verzoekschriften, die alle drie de instanties – eerste aanleg, hoger beroep
en cassatie – omvatten (met een uitzondering voor het beroepschrift voor
verzoekprocedures in hoger beroep). Vervanging van de term
dagvaarding door telkens de drie termen procesinleiding, hogerberoepschrift en cassatieberoepschrift zou leiden tot onleesbare en onnodig
ingewikkelde wetgeving. Ook vervanging van dagvaarding door oproepingsbericht biedt geen oplossing voor de verzoekprocedure, die geen
oproepingsbericht in de zin van artikel 111, eerste lid, kent (alleen een
oproeping door het gerecht). Daarom is de systematiek van de huidige
wetgeving gehandhaafd en wordt de procedure in alle drie de instanties
ingeleid met een procesinleiding. Waar nodig kan de term worden
onderscheiden als procesinleiding in eerste aanleg, in hoger beroep of in
cassatie.
Overeenkomstig de huidige verzoekschriftprocedure en de nieuwe
basisprocedure in eerste aanleg en daarmee anders dan in de huidige
dagvaardingsprocedure, wordt hoger beroep ingesteld op het moment
dat de procedure – in beginsel digitaal – bij het gerecht aanhangig is
gemaakt door indiening van de procesinleiding. Evenals in de voorstellen
voor de procedure in eerste aanleg, worden afzonderlijke titels in Rv voor
hoger beroep in een vorderingsprocedure en hoger beroep in een
verzoekprocedure behouden. Dit hangt samen met de onderscheiden
verschillen in de procedure in eerste aanleg en hoger beroep.
Op grond van de voorgestelde artikelen 30b en 343, tweede lid, kan van
een gecombineerde uitspraak van de rechtbank over een vordering en een
verzoek ook gezamenlijk hoger beroep worden ingesteld. Wel moet van
zowel het vonnis als de beschikking hoger beroep openstaan. In hoger
beroep beoordeelt het gerechtshof opnieuw of gezamenlijke behandeling
zich verdraagt met de goede procesorde. In paragraaf 2.6 wordt nader
ingegaan op diverse aspecten van de gecombineerde procedure, in
vervolg op paragraaf 4 memorie van toelichting bij het wetsvoorstel
eerste aanleg.
Het wetsvoorstel eerste aanleg bepaalt dat de eiser of verzoeker zijn eis of
verzoek en de gronden zo veel mogelijk tegelijk met het aanbrengen van
de zaak moet indienen. In de huidige regelgeving geldt in hoger beroep in
een verzoekschriftprocedure eveneens de regel dat de gronden voor
hoger beroep onmiddellijk bekend moeten worden gemaakt. In geval van
hoger beroep in een dagvaardingsprocedure is dat niet vereist. De
gronden hoeven nog niet opgenomen te worden in de appeldagvaarding,
zij kunnen op een later moment worden ingediend.
Overwogen is om voor het instellen van hoger beroep tegen een vonnis
ook te bepalen dat de gronden onmiddellijk in de procesinleiding moeten
worden opgenomen. Dat zou leiden tot een harmonisering met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

5

systeem in eerste aanleg, het systeem van hoger beroep tegen een
beschikking en het systeem in cassatie. Het voordeel daarvan zou voorts
zijn dat de verweerder veel eerder dan nu op de hoogte wordt gesteld van
de beweegredenen van de eiser in hoger beroep en dus een versnelling
van de procedure kan worden bereikt. Een dergelijke keuze is echter
minder goed te verenigen met de praktijk van enkele hoven om in de
periode tussen het aanbrengen van de zaak en het indienen van de
schriftelijke onderbouwing daarvan een zogenoemde comparitie na
aanbrengen te houden. De comparitie na aanbrengen is een zitting die zo
spoedig mogelijk na het aanbrengen van de zaak in hoger beroep wordt
gehouden bij het hof, in beginsel voordat de eiser zijn gronden heeft
ingediend. Het doel van de comparitie is een versnelling en optimalisering
van de procedure in hoger beroep. Tijdens de comparitie worden
inlichtingen ingewonnen en wordt gekeken naar de mogelijkheden van
een minnelijke regeling. Tijdens de comparitie kan tevens de mogelijkheid
van mediation worden bezien. Wanneer er geen minnelijke regeling
bereikt kan worden en de zaak niet in aanmerking komt voor mediation,
wordt de zaak in beginsel verwezen naar de rol voor het vervolg van de
procedure. De comparitiezitting kan dan verder worden benut om
bijvoorbeeld afspraken te maken over termijnen en bewijslevering. Ook
kan blijken dat de omvang van het geschil tijdens de comparitie na
aanbrengen beperkt kan worden. Dat kan voor partijen tot een besparing
van tijd en kosten leiden. Zo kan de comparitiezitting ook dienen als
regiezitting. Zowel voor partijen als voor de rechter kan het wenselijk zijn
om in een vroeg stadium van de procedure bijeen te komen. In de praktijk
beoordeelt een raadsheer van het hof onmiddellijk na het aanbrengen van
de zaak of deze geschikt is voor een comparitie na aanbrengen. Zo ja, dan
krijgen partijen daarvan schriftelijk bericht door middel van een
tussenarrest. De verweerder moet derhalve in de procedure zijn
verschenen, maar hij heeft dan in beginsel nog geen verweerschrift
ingediend. Een of beide partijen kunnen desgewenst ook zelf om een
comparitie na aanbrengen verzoeken. Het is aan de betrokken raadsheer
om dit verzoek al dan niet te honoreren (zie ook artikel 30o, eerste lid,
onder c). De comparitie na aanbrengen wordt meestal geleid door een
raadsheer, die de zaak met partijen bespreekt en daarbij zo mogelijk
inzicht biedt in de sterke en zwakke kanten van de positie van partijen,
uitgaand van de aanwezige stukken en de stand van zaken op dat
moment. Een comparitie na aanbrengen kan overigens ook worden
gehouden indien de gronden onmiddellijk bekend zijn gemaakt, maar in
de praktijk betreft dat een minderheid van de gevallen. KEI Rechtspraak
heeft aangegeven dat het houden van een comparitie na aanbrengen
voordat de schriftelijke stukkenwisseling heeft plaatsgevonden, als
voordeel heeft dat partijen zich minder hebben ingegraven in hun eigen
positie en zo meer openstaan voor een schikking. Temeer nu door partijen
nog geen kosten zijn gemaakt voor het opstellen van processtukken in
hoger beroep.
Teneinde de mogelijkheid van een comparitie na aanbrengen te behouden
voordat in hoger beroep de volledige schriftelijke stukkenwisseling heeft
plaatsgevonden en teneinde rekening te houden met complexe zaken met
bijvoorbeeld buitenlandse cliënten waarvoor het ondoenlijk kan zijn om
de gronden direct in de procesinleiding op te nemen, is een beperkte
wijziging van artikel 343 voorgesteld. Deze wijziging komt erop neer dat
het hoger beroep tegen een vonnis wordt ingesteld met een procesinleiding die binnen drie maanden na de uitspraak in eerste aanleg moet
worden ingediend bij het gerechtshof en dat die procesinleiding de
gronden kan bevatten. Indien de procesinleiding de gronden niet bevat,
bepaalt de rechter dat de eiser de gronden alsnog moet indienen binnen
een termijn van tien weken na deze opdracht van de rechter. De rechter
kan daartoe overgaan nadat de verweerder is verschenen, nadat is
gebleken dat de verweerder niet is verschenen hoewel hij is opgeroepen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

6

door een deurwaarder, dan wel nadat een zitting heeft plaatsgevonden
waarop een schikking is beproefd (de comparitie na aanbrengen). Op
grond van artikel 30o, eerste lid, onder a, kan de rechter uitstel verlenen
op deze termijnen (of deze termijn bekorten) als dat noodzakelijk is met
het oog op artikel 19 of met het oog op een goede instructie van de zaak.
Deze invulling van de procedure in hoger beroep geeft meer voortgang
aan de procedure dan de huidige gang van zaken, waarin het indienen van
de memorie van grieven doorgaans wordt uitgesteld. Een eiser die in zijn
procesinleiding onmiddellijk de gronden opneemt, zal de procedure
sneller kunnen doorlopen dan wanneer hij de gronden later indient. Hij
kan de drie maanden voorafgaand aan het starten van de procedure in
hoger beroep gebruiken om nog te proberen een schikking te treffen met
zijn wederpartij. Wanneer de termijn voor het separaat indienen van de
gronden wordt benut, dan heeft hij extra tijd voor schikkingsonderhandelingen. Daarnaast kan de eiser, net als in eerste aanleg, ook in hoger
beroep de verweerder op een termijn van maximaal zes maanden na de
dag van indiening van de procesinleiding oproepen om te verschijnen.
Ook die langere termijn kan worden gebruikt voor schikkingsonderhandelingen. Het voorstel biedt ruimte voor de bestaande praktijk van de
comparitie na aanbrengen, maar leidt tevens tot een zekere versnelling
van de procedure in hoger beroep en tot meer eenvormigheid tussen
verzoek- en vorderingsprocedures. Overigens kan de verweerder, net als
in eerste aanleg, ook nu de oproepingstermijn verkorten door eerder te
verschijnen.
Voor de volledigheid wordt nog opgemerkt dat is overwogen of een korte
beroepstermijn van zes weken, gecombineerd met een aanvullende
termijn voor het aanvullen van gronden, de voorkeur verdient (vgl.
aanbeveling 6 uit Agenda voor de appelrechtspraak 2020). Een dergelijk
systeem vergroot echter de verschillen met het systeem voor hoger
beroep van beschikkingen en het systeem voor het instellen van cassatie
en zal uitlokken dat hoger beroep telkens op nader aan te voeren gronden
zal worden ingesteld. Een termijn van zes weken is immers relatief kort,
wanneer bijvoorbeeld nog nader advies over de haalbaarheid van hoger
beroep moet worden ingewonnen.
2.2 Bekendmaking van de procedure aan wederpartij en belanghebbenden
Het wetsvoorstel eerste aanleg maakt het in een vorderingsprocedure
mogelijk dat de eiser in eerste aanleg zelf zorg draagt voor de bezorging
van de procesinleiding bij de wederpartij, zonder tussenkomst van de
deurwaarder. De eiser kan de procesinleiding bijvoorbeeld per post of per
e-mail sturen naar de wederpartij. Als de wederpartij zich niet meldt, zal
de rechter uit oogpunt van rechtsbescherming slechts een verstekvonnis
kunnen wijzen wanneer de procesinleiding alsnog door een deurwaarder
bij de wederpartij is betekend. De eiser kan er ook voor kiezen onmiddellijk een deurwaarder in de schakelen, desgewenst voorafgaand aan de
indiening van de procesinleiding.
Er is geen aanleiding om in hoger beroep van dit uitgangspunt af te
wijken. De informele bekendmaking zal in hoger beroep van groter belang
kunnen zijn dan in eerste aanleg, omdat procespartijen doorgaans niet
zonder advocaat in hoger beroep kunnen komen. Wanneer partijen een
advocaat hadden in eerste aanleg, zal een informele bezorging in verband
met het hoger beroep eenvoudig aan het kantoor van de advocaat kunnen
plaatsvinden. Ook nu al wordt hoger beroep regelmatig betekend bij de
advocaat van de wederpartij. Tegelijkertijd moet rekening worden
gehouden met de mogelijkheid dat in eerste aanleg zonder advocaat is
geprocedeerd (kantonzaken), dan wel dat een partij van advocaat wil
veranderen. In dit laatste geval kan de procesinleiding worden bezorgd bij
de advocaat van eerste aanleg, die het op grond van artikel 63 bij zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

7

voormalige cliënt dient te bezorgen. Hiertoe wordt artikel 63 in artikel 343,
zesde lid, van overeenkomstige toepassing verklaard op de informele
bezorging, zodat ook in dat geval de advocaat dient te bevorderen dat de
procesinleiding in hoger beroep degene voor wie deze is bedoeld, tijdig
bereikt.
In afwijking van de procedure in eerste aanleg is artikel 113, dat de
mogelijkheid biedt om de procesinleiding eerst bij de wederpartij te
bezorgen of te betekenen en pas daarna bij het gerecht in te dienen, niet
van overeenkomstige toepassing in hoger beroep. Pas nadat de procedure
in hoger beroep aanhangig is gemaakt bij de rechter, kan het oproepingsbericht informeel dan wel formeel bij de wederpartij bezorgd of betekend
worden (zie verder de toelichting bij artikel 343).
Voor wat betreft verzoekprocedures in hoger beroep blijft de oproeping
door het gerechtshof van de belanghebbenden ongewijzigd. Zoals in het
wetsvoorstel eerste aanleg staat beschreven zou de verplichting voor een
verzoeker om de belanghebbenden bij zijn verzoek op te roepen prohibitief zijn voor de verzoeker, gezien het kostenaspect. Zeker in procedures
met een groot aantal belanghebbenden zouden deze kosten te omvangrijk
zijn. De verzoeker heeft bovendien baat bij toewijzing van het verzoek in
tegenstelling tot de belanghebbenden, waardoor hij geneigd zou kunnen
zijn niet alle belanghebbenden op te roepen. Het gerechtshof zou
vervolgens moeten controleren of de verzoeker alle belanghebbenden
heeft benaderd. Het is daarom efficiënter dat het gerechtshof de belanghebbenden bij een verzoek ook in de toekomst blijft oproepen.
2.3 Toepasselijkheid van basisprocedure in hoger beroep
2.3.1 Stukkenwisseling
Het wetsvoorstel eerste aanleg introduceert in het civiele recht een
zogenoemde basisprocedure (artikelen 30a–30q). Deze basisprocedure
heeft het volgende stramien:
• partijen wisselen hun standpunten uit in één schriftelijke ronde, met
inachtneming van wettelijke termijnen;
• de eiser en de verweerder brengen hun standpunten en bewijsstukken
zo veel mogelijk al bij de indiening van de procesinleiding respectievelijk het verweerschrift in het geding;
• er vindt een mondelinge behandeling plaats;
• de rechter doet vervolgens mondeling of schriftelijk uitspraak met
inachtneming van wettelijke termijnen.
Het uitgangspunt voor de eerste aanleg dat normaliter volstaan kan
worden met één schriftelijke stukkenwisseling sluit aan bij de praktijk in
hoger beroep. Op grond van de tweeconclusieregel zijn na de memories
van grieven en antwoord in beginsel geen nieuwe grieven, een eiswijziging of een nieuwe feitelijke stelling in hoger beroep toelaatbaar, tenzij
er sprake is van nova. Het wetsvoorstel brengt geen wijziging in het
bestaande grievenstelsel en de devolutieve werking van het hoger beroep.
Op grond van het grievenstelsel mag de rechter in hoger beroep in
beginsel slechts oordelen over behoorlijk in het geding gebrachte grieven
tegen het vonnis van de rechter in eerste aanleg. De devolutieve werking
van het hoger beroep houdt in dat de rechter in hoger beroep de
stellingen en verweren van partijen in eerste aanleg bij zijn oordeel moet
betrekken voor zover zij vallen binnen het door de grieven ontsloten
gebied. In de Agenda voor de appelrechtspraak 2020 is aangevoerd dat
het grievenstelsel en de devolutieve werking moeten worden herzien. Een
uitwerking van deze aanbevelingen ontbreekt echter. Vooralsnog lijkt de
discussie over een eventuele aanpassing onvoldoende uitgekristalliseerd.
Een wijziging op dit punt zou zeer ingrijpende gevolgen kunnen hebben
voor de wijze van procederen in hoger beroep, die de doelstellingen van
dit wetsvoorstel te buiten gaan. Reden waarom dit voorstel niet voorziet
in aanpassing van het grievenstelsel en van de devolutieve werking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

8

2.3.2 Mondelinge behandeling
In het wetsvoorstel eerste aanleg is de mondelinge behandeling een van
de belangrijkste pijlers van de nieuwe basisprocedure (artikel 30k). Tijdens
de mondelinge behandeling stelt de rechter partijen in de gelegenheid om
hun stellingen mondeling toe te lichten (artikel 30k, eerste lid). Daarnaast
kan de rechter de mondelinge behandeling gebruiken om inlichtingen te
verzamelen (artikel 30k, eerste lid onder a, vgl. artikel 88 oud) of om
partijen de gelegenheid te bieden hun stellingen nader te onderbouwen,
bijvoorbeeld met getuigenbewijs (artikel 30k, eerste lid, onder b). Indien
een partij wenst dat tijdens de mondelinge behandeling getuigen of
deskundigen worden gehoord, is dit mogelijk met toestemming van de
rechter (artikel 30k, tweede lid). De rechter kan de mondelinge behandeling daarnaast gebruiken om een schikking te beproeven (eerste lid,
onder c, huidige artikel 87), als regiezitting (artikel 30k, eerste lid, onder d),
om aanwijzingen te geven of om te bevelen andere proceshandelingen te
verrichten die hij geraden acht (artikel 30k, eerste lid, onderdeel e). Het
pleidooi vervalt als aparte proceshandeling, aangezien tijdens de
mondelinge behandeling partijen hun standpunten mondeling kunnen
toelichten (vgl. artikel 134 oud en artikel 30k, eerste lid, onder b). De
rechter kan op grond van het voorgaande tijdens de mondelinge
behandeling maatwerk leveren en datgene doen wat noodzakelijk is voor
een goede procesorde. Indien de zaak dat verlangt, kan de rechter een
extra mondelinge behandeling gelasten. De hiervoor beschreven invulling
van de mondelinge behandeling is ook goed toepasbaar in de procedure
in hoger beroep. Die invulling sluit voorts aan bij de aanbevelingen 7 en 8
van de Agenda voor de appelrechtspraak 2020.
Tijdens de eerdergenoemde expertbijeenkomsten is evenwel aangegeven
dat een verplichting om een mondelinge behandeling te houden in elke
vorderingsprocedure in hoger beroep niet wenselijk is. Ook thans vindt in
de praktijk in veel van die gevallen geen pleidooi plaats. Dit houdt
verband met de omstandigheid dat tijdens de procedure in eerste aanleg
veelal reeds een mondelinge behandeling heeft plaatsgevonden en de
feiten in hoger beroep voldoende vaststaan. Partijen hebben bij die
gelegenheid al de mogelijkheid gehad om hun standpunt aan de rechter
uiteen te zetten. Een standaard in te voeren mondelinge behandeling in
hoger beroep heeft niet steeds toegevoegde waarde. Een mondelinge
behandeling kan de procedure in sommige gevallen onnodig vertragen en
de capaciteit van de rechterlijke macht kan dan nuttiger worden besteed.
Heeft in eerste aanleg geen mondelinge behandeling plaatsgevonden, dan
kan een dergelijke behandeling in hoger beroep juist zinvol zijn. Hetzelfde
geldt wanneer het hof behoefte heeft aan nadere informatie van partijen
naar aanleiding van (nieuwe) standpunten die in hoger beroep zijn
ingenomen of omdat het gaat om zaken waarin de omstandigheden aan
verandering onderhevig zijn. Bij hoger beroep in verzoekprocedures komt
dit laatste regelmatig voor. In de zuivere verzoekzaken, waarin sinds de
uitspraak in eerste aanleg veranderingen kunnen zijn opgetreden in
omstandigheden die van belang zijn voor de beslissing in een zaak, zoals
bij de vaststelling van de hoogte van alimentatie of bij een omgangsregeling, ligt het voor de hand dat de rechter tot een mondelinge behandeling zal overgaan. Het is dan ook niet de bedoeling noch de verwachting
dat dit wetsvoorstel de mondelinge behandeling in hoger beroep in
dergelijke verzoekprocedures op losse schroeven zet. In sommige
contentieuze verzoekprocedures die eigenlijk op tegenspraak worden
gevoerd, zoals in het arbeidsrecht, is het echter voorstelbaar dat op dit
punt wordt aangesloten bij hetgeen gebruikelijk is in vorderingszaken. Dit
zal met name gelden voor die zaken waarin in eerste aanleg een mondelinge behandeling heeft plaatsgevonden, er geen sprake is van gewijzigde
omstandigheden waarmee rekening moet worden gehouden en ook het
hof geen behoefte heeft aan nadere informatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

9

Voor alle hiervoor genoemde zaken zal in hoger beroep de regel gelden
dat een mondelinge behandeling wordt gehouden als de rechter daartoe
aanleiding ziet. Het wetsvoorstel houdt in dat de rechter desgewenst kan
bepalen dat de mondelinge behandeling achterwege blijft, tenzij partijen
of een van hen, nadat zij zijn gewezen op het recht ter zitting te worden
gehoord, tijdig binnen een door hem gestelde redelijke termijn hebben
verklaard dat zij gebruik willen maken van dit recht. Het uitgangspunt dat
de rechter partijen in de gelegenheid stelt zich uit te laten over de vraag of
zij gebruik willen maken van hun recht op een mondelinge behandeling,
geldt eveneens in eerste aanleg voor de mondelinge behandeling in
kantonzaken (artikel 30j, zesde lid) en het bestuursprocesrecht (artikel 8:57
Awb). Het uitgangspunt bij kanton- en bestuurszaken is echter dat daar in
beginsel een mondelinge behandeling wordt gehouden, maar dat de
rechter deze achterwege kan laten indien partijen, na te zijn gewezen op
het recht te worden gehoord, niet laten weten dat zij gebruik wensen te
maken van dat recht. De rechter voert in alle gevallen de regie. De
formulering houdt ook rekening met het feit dat partijen de behoefte
kunnen hebben hun standpunt in hoger beroep mondeling toe te lichten.
Dit zal sterker het geval zijn indien in eerste aanleg geen mondelinge
behandeling heeft plaatsgevonden.
2.3.3 Mondelinge uitspraak
De basisprocedure in eerste aanleg houdt de mogelijkheid in dat de
rechter, in geval alle partijen op de mondelinge behandeling zijn
verschenen, onmiddellijk mondeling uitspraak doet (artikel 30p). Deze
mogelijkheid is ook van toepassing in hoger beroep ten behoeve van die
zaken waarin ook nu wel eens mondeling uitspraak wordt gedaan. Dit
wetsvoorstel dient niet af te doen aan hetgeen nu in de praktijk onder
bepaalde omstandigheden gebruikelijk en breed aanvaard is. Daarom is
de ter zitting gedane mondelinge uitspraak toegestaan voor tussenarresten in vorderingszaken en voor uitspraken in kort geding, zowel bij
spoedappel in kort geding als zonder spoedappel. In verzoekprocedures is
artikel 30p onverkort van toepassing, ook daar kan de huidige praktijk
worden voortgezet. Dat betekent dat in hoger beroep alleen de einduitspraak in bodemprocedures over vorderingen niet mondeling ter zitting
kan worden gedaan. Een mondelinge uitspraak ligt in deze laatste
categorie niet voor de hand, gezien het vaak gecompliceerde karakter van
de zaak, de motivering die gerelateerd moet zijn aan de gronden en
daarom uitgebreider is dan in eerste aanleg en de omstandigheid dat een
meervoudige kamer de zaak behandelt. Bij de soms meer feitelijke
uitspraken in verzoekprocedures en zeker in het familierecht, hoeven deze
omstandigheden minder problemen op te leveren. Daar zal de mondelinge uitspraak vooral kunnen worden toegepast in relatief eenvoudige,
feitelijke zaken, waarbij de betrokkenen gebaat zijn bij het snel verkrijgen
van duidelijkheid. Mondelinge uitspraken in kortgedingprocedures
bevorderen de daar gewenste snelheid en mondelinge tussenarresten en
-beschikkingen voorzien eveneens in een praktische behoefte en een
doelmatige procesvoering. Dit laat onverlet dat een mondelinge uitspraak
alleen gedaan dient te worden als de zaak zich daarvoor daadwerkelijk
leent en in het belang van partijen is. Er dient prudent mee
omgesprongen te worden door de hoven. Voorkomen moet worden dat
de toetsing van een (proces-verbaal van een) mondelinge uitspraak in
cassatie niet goed mogelijk is.
Het voordeel van de voorgestelde gang van zaken is vooral dat een
doelmatige procesvoering in bepaalde gevallen kan worden bevorderd.
Dit levert tijdwinst op voor partijen en de rechter. Partijen krijgen op deze
wijze reeds tijdens de zitting een uitspraak en weten daarmee meteen
waar ze aan toe zijn. De tenuitvoerlegging kan zo direct plaatsvinden op
basis van het proces-verbaal dat in executoriale vorm wordt uitgegeven,
zoals nu in artikel 30p, vijfde lid, is voorgesteld. Zou het proces-verbaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

10

niet executeerbaar zijn, dan zou moeten worden gewacht op het uitgeschreven arrest. Dat zou afbreuk doen aan het doel van de mondelinge
uitspraak en zou onnodig vertragend zijn. Dat zou ook gelden als een
aanvullende eis zou worden gesteld om het executeerbare proces-verbaal
uit te werken in een arrest. Er zouden dan in feite twee uitspraken liggen:
het beknopte proces-verbaal in executoriale vorm en het arrest. Dat kan
verwarring scheppen en afbreuk doen aan de helderheid en eenvormigheid van de uitspraak. De voorgestelde artikelen 30p en 30q, eerste lid,
Rv laten geen ruimte voor een uitgeschreven vonnis of arrest na een
mondelinge uitspraak, nu het schriftelijke arrest ingevolge artikel 30q,
eerste lid, alleen wordt gegeven als geen mondelinge uitspraak is gedaan.
In het kader van de uniformering van de civiele en de bestuursrechtelijke
procedure sluit deze regeling aan bij hetgeen in het bestuursrecht
gebruikelijk is, ook in hoger beroep. Het voorgestelde artikel 30p, leden 1
tot en met 3, Rv over het mondelinge vonnis is geformuleerd naar het
voorbeeld van artikel 8:67 van de Algemene wet bestuursrecht. Ook in het
bestuursrecht volgt geen uitgeschreven uitspraak op het proces-verbaal.
In consultatie is deze wettelijke vastlegging van de huidige praktijk
voorgelegd. De Raad voor de rechtspraak adviseert om de regeling voor
de mondelinge uitspraak bij verzoekprocedures meer te laten aansluiten
bij die voor vorderingszaken en de mogelijkheid om in kort geding een
mondeling eindarrest te wijzen, uit te breiden tot alle gevallen waarin met
spoed uitspraak moet worden gedaan. Het streven is de mondelinge
uitspraak te behouden in die gevallen waarin die nu ook reeds wordt
toegepast, dus in civiele zaken alleen bij tussenarresten en in kort geding
en in verzoekzaken. Daarmee zal in de meeste spoedzaken een mondelinge uitspraak mogelijk zijn. Toetsing aan uitsluitend het criterium van
spoed voor een mondelinge uitspraak zou diverse tussenarresten
(bijvoorbeeld tot getuigenverhoor of andere bewijsopdrachten) uitsluiten
en ook in verzoekzaken zou het spoedcriterium de mondelinge uitspraak
beperken. Ook eenvoudige zaken kunnen zich lenen voor een mondelinge
uitspraak.
In haar reactie op de consultatie heeft de Adviescommissie voor burgerlijk
procesrecht geadviseerd om de mogelijkheid om een mondelinge
uitspraak in hoger beroep enkel neer te leggen in een proces-verbaal,
uitsluitend te bieden voor tussenuitspraken waartegen geen rechtsmiddel
openstaat en derhalve niet voor tussen- en eindarresten waartegen wel
een gewoon rechtsmiddel openstaat. In deze laatste gevallen zou de
uitspraak op schrift gesteld moeten worden. Daarnaast geeft de Adviescommissie in overweging om de bestaande praktijk van mondelinge
einduitspraken te codificeren. Dat betekent dat de rechter in hoger beroep
mondeling uitspraak kan doen in alle zaken die zich daartoe naar zijn
oordeel lenen, dat het dictum aanstonds moet worden vastgelegd in een
proces-verbaal en dat de gronden binnen veertien dagen worden
neergelegd in een schriftelijke uitspraak (arrest of beschikking). Ook de
Raad voor de rechtspraak beveelt aan om in de wet op te nemen dat na de
mondelinge uitspraak een volledig uitgewerkt arrest kan worden
opgesteld.
Dit commentaar heeft niet geleid tot aanpassing van het wetsvoorstel. De
mondelinge uitspraak moet volgens artikel 30p, tweede lid, bestaan uit het
dictum en de gronden. Dit betekent dat deze ook in het proces-verbaal
terecht komen dat volgens het derde lid moet worden opgemaakt. Dat
impliceert dat het gaat om een gemotiveerde beslissing. Als de rechter er
niet zeker van is dat hij alle gronden duidelijk voor ogen heeft, kan de
conclusie zijn dat deze zaak zich niet leent voor een mondelinge uitspraak.
De NOvA is geen voorstander van een mondelinge uitspraak in hoger
beroep; de beschikbaarheid van een schriftelijke uitspraak in hoger beroep
is volgens haar nodig om te kunnen beoordelen of het instellen van
cassatie zinvol is. Ik heb echter geen afbreuk willen doen aan de reeds
bestaande mogelijkheden voor mondelinge uitspraken in bepaalde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

11

gevallen. Daarom is aangesloten bij de huidige gevallen waarin een
mondelinge uitspraak in hoger beroep mogelijk is en zal er, zoals hiervoor
aangegeven, prudent met deze mogelijkheid dienen te worden
omgesprongen.
2.4 Regievoering door de rechter
Uit de voorgaande paragrafen blijkt dat de hogerberoepsrechter op
verschillende manieren en op verschillende momenten regie kan voeren
op het verloop van de procedure. Net als bij eerste aanleg, is het aan
partijen om al dan niet hoger beroep in te stellen en de omvang van het
geding in hoger beroep te bepalen. Door het regelen van termijnen en de
mogelijkheden die partijen en de rechter tijdens de procedure hebben,
beoogt het wetsvoorstel hun helderheid te bieden over het verloop van de
procedure en de voortgang daarvan. Tegelijkertijd is flexibiliteit nodig om
maatwerk te bieden in die gevallen waarin sprake is van omstandigheden
waardoor er meer of wellicht juist minder tijd nodig is voor het verrichten
van bepaalde proceshandelingen. Het is aan de rechter om daarin regie te
voeren en aan partijen maatwerk te bieden. Hij zal daarbij steeds de
voortgang van de procedure en de kwaliteit van zijn uiteindelijke oordeel
in acht moeten nemen. Regie kan de rechter voorts voeren door een
comparitie na aanbrengen te houden. Het kan in het belang van partijen
zijn dat de omvang van het geding zo beperkt mogelijk blijft en dat zij
waar mogelijk tot een schikking komen. Gezien de maatschappelijke
kosten van een procedure in hoger beroep, is dat ook in het algemeen
belang. De rechter kan partijen hierin waar mogelijk begeleiden. Hij kan
tevens regie voeren door te beslissen over het houden van een mondelinge behandeling en over de invulling daarvan.
2.5 Termijnen
Met de invoering van een nieuwe basisprocedure in eerste aanleg,
worden vaste termijnen gegeven om de voortgang van de procedure te
bevorderen en de procedure overzichtelijker te maken. Datzelfde
uitgangspunt geldt voor de aanpassingen van de procedure in hoger
beroep. Hieronder worden de belangrijkste termijnen in de procedure in
hoger beroep beschreven.
Nadat de rechter in eerste aanleg uitspraak heeft gedaan, hebben partijen
een termijn van drie maanden om hoger beroep in te stellen (artikel 339,
eerste lid, en 358, tweede lid). De eiser in hoger beroep dient digitaal een
procesinleiding in, waar hij al dan niet de gronden van zijn hoger beroep
in heeft opgenomen. Hij verkrijgt van de griffier een oproepingsbericht,
waarin de procesinleiding is opgenomen. Dit oproepingsbericht dient de
eiser binnen twee weken na de dag van indiening van de procesinleiding
bij de verweerder op informele wijze te bezorgen, dan wel via de
deurwaarder te laten betekenen (artikelen 111 en 112).
Bij het indienen van de procesinleiding kiest de eiser een termijn voor de
verweerder om in hoger beroep te verschijnen. Overeenkomstig het
systeem in eerste aanleg is die termijn minimaal vier weken en maximaal
zes maanden na het indienen van de procesinleiding in hoger beroep
(artikel 30a, derde lid, onder c). De eiser heeft daarmee een maximale
termijn van twee weken om de verweerder op informele dan wel formele
wijze op de hoogte te stellen van het hoger beroep en de verweerder heeft
minimaal twee weken om te verschijnen in de procedure. De verweerder
kan net als in eerste aanleg de procedure versnellen door eerder te
verschijnen dan de datum waartegen hij is opgeroepen. Voor buitenlandse verweerders of verweerders zonder vaste woon- of verblijfplaats
gelden de voorschriften van artikel 115 ook in hoger beroep en cassatie
(artikelen 353 en 418a). Als eiser ervoor kiest om de verweerder op
informele wijze op de hoogte te brengen van het hoger beroep en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

12

verweerder verschijnt niet binnen de hem gestelde termijn, dan dient de
eiser die een verstekarrest wenst te verkrijgen de verweerder alsnog op
formele wijze op te roepen door middel van betekening door de
deurwaarder. Na het verstrijken van de eerste termijn van verschijning
krijgt de eiser – en daarmee dus ook de deurwaarder – twee weken de tijd
om verweerder op te roepen, waarna verweerder twee weken de tijd heeft
om te verschijnen. Deze maximale verschijningsdatum ligt vier weken na
het verstrijken van de eerste termijn van verschijning. De eiser heeft
daarmee maximaal twee weken om het oproepingsbericht bij verweerder
te laten betekenen en verweerder heeft minimaal twee weken om in de
procedure te verschijnen. De eiser kan, overeenkomstig de procedure in
eerste aanleg, slechts eenmaal voor een langere verschijningstermijn
kiezen (artikel 30a, derde lid, onder c, juncto artikel 112). Nadat
verweerder is verschenen (of de termijn voor verschijnen is verstreken)
bepaalt het hof of een comparitie na aanbrengen wordt gehouden, of dat
eiser zijn gronden moet indienen (artikel 343, derde lid).
Eiser heeft een termijn van tien weken om de gronden van het hoger
beroep in te dienen als hij die niet in de procesinleiding heeft opgenomen
(artikel 343, derde lid). De termijn gaat lopen vanaf de beslissing van het
hof over de indiening van de gronden. Die beslissing kan ook genomen
worden als een comparitie na aanbrengen is gehouden, maar niet tot een
schikking heeft geleid. Aan het einde van die comparitie, of onmiddellijk
daarna beslist het hof dat de termijn voor het indienen van gronden
ingaat. Nadat eiser zijn gronden heeft ingediend, heeft verweerder
eveneens een termijn van tien weken om zijn verweer in te dienen
(artikel 347, tweede lid). Indien verweerder incidenteel hoger beroep heeft
ingesteld, krijgt de eiser een termijn van tien weken om daarop te
reageren (artikel 347, derde lid).
Indien verweerder niet is verschenen en de procesinleiding door een
deurwaarder is betekend, beslist het hof dat verstek wordt verleend.
Tegelijkertijd beslist het hof dat de termijn van tien weken voor het
indienen van de gronden gaat lopen voor de eiser. Nadat eiser zijn
gronden heeft ingediend, gaat de termijn van tien weken in voor het doen
van uitspraak, tenzij verweerder tussentijds zijn verstek zuivert. In dit
laatste geval beslist het hof dat de termijn voor het indienen van het
verweerschrift ingaat. Verweerder kan verschijnen zolang het hof nog
geen eindarrest heeft gewezen (artikel 142).
De gestelde termijnen zijn in het merendeel van de gevallen een haalbare
termijn (meer hierover in de toelichting bij artikel 343). Het kan echter
voorkomen dat een partij uitstel van de termijn behoeft, bijvoorbeeld om
een deskundigenonderzoek te laten verrichten. In die gevallen kan de
rechter maatwerk leveren op grond van artikel 30o, eerste lid, onder a. Op
basis van dit artikel kan de rechter uitstel verlenen van de gestelde
termijnen met het oog op artikel 19, of met het oog op een goede
instructie van de zaak, overeenkomstig de procedure in eerste aanleg. Ten
overvloede zij hier opgemerkt dat deze mogelijkheid tot verlenging van
termijnen niet geldt voor de termijn voor het instellen van hoger beroep
(artikel 339, eerste lid).
Indien de rechter dat nodig acht, of als één of meer partijen daarom
verzoeken, vindt een mondelinge behandeling plaats. Na de mondelinge
behandeling of na een andere proceshandeling die als laatste is verricht
en waarna de uitwisseling van standpunten als afgesloten beschouwd kan
worden, heeft het hof een termijn van tien weken om arrest te wijzen
(artikel 357). Op verzoek van partijen kan het hof het wijzen van arrest
aanhouden. Indien gedurende een periode van 53 weken geen proceshandelingen worden verricht, kan het hof beslissen tot verval van instantie
(artikel 251).
De doorlooptijd van de procedure zal berekend worden vanaf de dag dat
verweerder is verschenen of ten laatste had moeten verschijnen. Dit hangt
samen met de flexibiliteit die eiser toekomt om de verweerder een korte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

13

dan wel een langere termijn te geven om in de procedure te verschijnen,
waardoor doorlooptijden moeilijk te vergelijken zouden zijn als vanaf het
indienen van de procesinleiding gerekend zou worden.
Evenals in eerste aanleg, is de eiser in hoger beroep het griffierecht
verschuldigd vanaf het indienen van de zaak. In het voorontwerp van het
wetsvoorstel voor de invoeringswet, waarover recent geconsulteerd is, is
voorgesteld dat het reeds betaalde griffierecht deels zal worden terugbetaald aan de eiser indien tot intrekking van de zaak wordt overgegaan
voordat de wederpartij in de procedure is verschenen, of uiterlijk had
kunnen verschijnen. Deze mogelijkheid is vergelijkbaar met de huidige
praktijk waarin een zaak wordt ingetrokken voorafgaand aan de rolzitting,
bijvoorbeeld omdat partijen onderling een schikking hebben bereikt. In
het voorontwerp is voorgesteld om in artikel 11 van de Wet griffierechten
burgerlijke zaken te bepalen dat wanneer een eiser de zaak intrekt voordat
de verweerder in de procedure is verschenen of uiterlijk in de procedure
had kunnen verschijnen, de griffier twee derde deel van het reeds
betaalde griffierecht aan de eiser zal terugstorten. Indien eiser het
griffierecht nog niet zal hebben voldaan, zal hij in dit geval nog slechts
een derde verschuldigd zijn. Door een vast gedeelte van het griffierecht
terug te betalen, zal de hoogte van het resterende griffierecht in
verhouding blijven tot de hoogte van de vordering, in lijn met het
griffierechtenstelsel. Daarmee zal tevens worden voorkomen dat het
resterende griffierecht voor een lage vordering een relatief hoog bedrag
is, vergeleken met een hoge vordering.
Voor wat betreft de termijnen in de verzoekprocedure blijft de wet
eenvoudig en vrijwel ongewijzigd. Voor het instellen van hoger beroep
staat nu drie maanden na de uitspraak in eerste aanleg en dit blijft
ongewijzigd. Ook de termijn voor verweerder om zijn verweerschrift in te
dienen blijft ongewijzigd vier weken nadat hij een afschrift van de
procesinleiding heeft ontvangen (artikel 361, derde lid). Nieuw is de
termijn voor de uitspraak die zes weken na de laatste proceshandeling
dient plaats te vinden.
2.6 Gecombineerde procedure in hoger beroep
Op grond van de artikelen 30b en 343, tweede lid, kan van een gecombineerde uitspraak van de rechtbank over een vordering en een verzoek ook
gezamenlijk hoger beroep worden ingesteld. Wel moet van zowel het
vonnis als de beschikking hoger beroep openstaan. Het combineren van
een vordering en een verzoek maakt het niet mogelijk dat van
niet-appellabele verzoeken of vorderingen opeens wel hoger beroep
mogelijk zou zijn. In hoger beroep beoordeelt het gerechtshof opnieuw of
gezamenlijke behandeling zich verdraagt met de goede procesorde of dat
de zaak gesplitst moet worden. Aan de Hoge Raad kan in theorie ook een
gecombineerde procesinleiding worden voorgelegd, maar in de praktijk
lijkt de kans daarop klein, gezien het toetsingskader van de Hoge Raad.
Het is aan de Hoge Raad om te beoordelen of een gecombineerde
behandeling in cassatie in een concreet geval wenselijk is. Als dat niet het
geval is, dan dient de zaak gesplitst te worden (artikel 30b, vierde lid). Ook
in cassatie en hoger beroep geldt dat de bepalingen voor de vorderingsprocedure in beginsel voorrang hebben boven de regels voor de
verzoekprocedure (artikel 30b, tweede lid). Zo is de termijn van tien weken
voor het indienen van de gronden ook van toepassing op het verzoek
(artikel 343, derde lid). Het zou afbreuk doen aan de efficiëntie van een
gecombineerde procedure als zou worden vastgehouden aan twee
verschillende termijnen voor het indienen van gronden. Ook het alternatief, namelijk ook voor de vordering vereisen dat de gronden onmiddellijk bij de procesinleiding worden ingediend, zou een te grote verandering vormen voor de gegroeide praktijk in vorderingsprocedures.
Bestaan er echter ingevolge bijzondere wettelijke bepalingen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

14

bepaalde verzoekprocedures afwijkende voorschriften (bijvoorbeeld in het
familierecht), dan hebben die voorrang boven deze algemene regel
(artikel 30b, derde lid). Dit alles laat onverlet dat de eiser in hoger beroep
altijd sneller dan de maximale termijn van tien weken de gronden kan
indienen teneinde de (gecombineerde) procedure te versnellen.
Voor overige aspecten van de gecombineerde procedure, zoals het niet
tijdig betalen van griffierecht en de bezorging of betekening van het
oproepingsbericht aan verweerder en de oproeping van dezelfde persoon
als belanghebbende, geldt hetzelfde als in eerste aanleg in de gecombineerde procedure. Zie daarvoor paragraaf 4 van het algemeen deel van de
toelichting bij het wetsvoorstel eerste aanleg (Kamerstukken II 2014/15,
34 059, nr. 3).
3. Wijzigingen in cassatierechtspraak
De procedure in cassatie behoeft minder aanpassing dan de procedure in
hoger beroep. Teneinde de bestaande procedure inhoudelijk te
handhaven, wordt de toepassing van diverse artikelen uit de nieuwe
basisprocedure in cassatie uitgesloten (zie artikel 406). De belangrijkste
wijzigingen voor de cassatierechtspraak zijn dat de procedure start met
het indienen van een eenvormige procesinleiding langs elektronische weg
bij de Hoge Raad, de digitale stukkenwisseling en de mogelijkheid van
informele bezorging van de procesinleiding bij de wederpartij. Vanwege
de mogelijkheid dat een verzoek en een vordering in eerste aanleg en
hoger beroep kunnen worden gecombineerd, kan aan de Hoge Raad in
theorie ook een gecombineerde procesinleiding worden voorgelegd. In de
praktijk lijkt de kans daarop overigens klein, gezien het toetsingskader van
de Hoge Raad. De termijnen voor het indienen van stukken in de
cassatieprocedure zoals het verweerschrift, zijn ongewijzigd gelaten. Er
hebben mij geen dringende verzoeken bereikt om de cassatieprocedure te
versnellen of te wijzigen. Ik zie daartoe dan ook geen reden, mede met het
oog op het aantal zaken dat jaarlijks in cassatie wordt behandeld en de
eigen aard van de cassatierechtspraak.
Ten overvloede zij hier opgemerkt dat cassatie bij de Hoge Raad in fiscale
zaken wordt beheerst door de Algemene wet inzake rijksbelastingen en de
Algemene wet bestuursrecht en in dit wetsvoorstel buiten beschouwing
blijft.
4. Digitalisering van appel- en cassatierechtspraak
Het wetsvoorstel eerste aanleg gaat uit van het langs elektronische weg
starten van de procedure en indienen van (proces)stukken. Een groot deel
van de rechtzoekenden wordt verplicht om in de toekomst gebruik te
maken van het digitale systeem dat de rechtspraak aanbiedt ten behoeve
van de start van de procedure en de indiening van (proces)stukken
(artikelen 30c Rv en 8:36a en 8:36b Awb). Een uitzondering wordt gemaakt
voor alle natuurlijke personen en informele verenigingen die in hoger
beroep optreden als procespartij en daarbij niet worden vertegenwoordigd door een professionele rechtsbijstandverlener (artikelen 30c,
vierde lid, Rv en 8:36b, eerste lid, Awb). Ook buitenlandse procespartijen
zullen, indien zij niet verplicht zijn om gebruik te maken van professionele
procesvertegenwoordiging, worden uitgezonderd, omdat zij vooralsnog
geen aanspraak kunnen maken op toekenning van een DigiD of
eHerkenning. Dit zal bij algemene maatregel van bestuur geregeld
worden. De bepalingen die betrekking hebben op het digitaal procederen
in eerste aanleg (bijvoorbeeld de artikelen 30c en 30d) zijn van overeenkomstige toepassing in hoger beroep en cassatie (artikel 406). Hoewel
procespartijen in hoger beroep veelal worden bijgestaan door een
advocaat, is de uitzondering voor natuurlijke personen en informele
verenigingen, die procederen zonder een professionele procesvertegen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

15

woordiging, om op papier te procederen gehandhaafd. Daarnaast blijft het
voor belanghebbenden die zijn opgeroepen in een verzoekprocedure
mogelijk om, ook als zich geen advocaat voor hen stelt, mondeling ter
zitting verweer te voeren. Wanneer zij bij de procedure betrokken blijven
of bijvoorbeeld stukken willen indienen, kunnen zij ervoor kiezen verder
op papier te procederen. Alleen voor het indienen van een verweerschrift
en andere officiële processtukken hebben zij een advocaat nodig. Omdat
er in cassatie niet zonder advocaat geprocedeerd wordt (artikel 407, derde
lid), is deze uitzondering niet relevant in dit verband. Alle eisers en
verweerders, en alle belanghebbenden in verzoekprocedures in hoger
beroep en cassatie dienen toegang te hebben tot hun digitale dossier. In
de huidige rechtsgang kunnen alle partijen en belanghebbenden te allen
tijde stukken uit hun dossier opvragen en deze situatie zal ook in de
digitale omgeving gehandhaafd blijven. Dit betekent ook dat belanghebbenden aanspraak kunnen blijven maken op verzending door de griffier
van papieren dossierstukken als zij niet worden bijgestaan door een
advocaat.
KEI Rechtspraak ontwikkelt het webportaal voor de rechtbanken en
gerechtshoven en dit zal gezamenlijk met de webportalen voor de Hoge
Raad en voor de Afdeling bestuursrechtspraak op de inlogpagina van
MijnZaak bereikbaar zijn. Voor partijen die regulier procederen wordt een
system-to-system koppeling ontwikkeld, waarbij de grote ketenpartners
geleidelijk aan zullen worden aangesloten. Deze partijen kunnen via dat
systeem digitale stukken indienen bij de rechtspraak of stukken ophalen
die hun in dat systeem ter beschikking zijn gesteld. Via het portaal kunnen
ook in hoger beroep en cassatie processtukken worden ingediend, kunnen
de gerechten en de Hoge Raad mededelingen over de voortgang van de
procesgang plaatsen en kunnen partijen inzage krijgen in hun digitale
dossier. KEI Rechtspraak en de Hoge Raad werken samen aan de
aansluiting van het systeem van de Hoge Raad op dat webportaal.
5. Terminologie
Enkele bepalingen van de zevende titel zijn geschreven in oude spelling.
Van de gelegenheid is gebruikgemaakt om die bepalingen aan te passen
aan de huidige spellingsregels en moderner taalgebruik. Een inhoudelijke
wijziging is niet beoogd. Ook is gekeken naar de consequente toepassing
van de termen «hoger beroep» en «beroep in cassatie» in plaats van het
gebruik van het enkele woord «beroep». In lijn met deze wijzigingen is
consequent gekozen voor de term «incidenteel hoger beroep» (en
incidenteel cassatieberoep), welke term nu in de wet nog wordt
afgewisseld met «incidenteel beroep». Er is gelet op de consequente
toepassing van het instellen van hoger beroep «van» in plaats van
«tegen» een vonnis of een beschikking. Verder zal niet meer gesproken
worden van grieven maar van gronden, waardoor de terminologie meer
uniform wordt.
6. Inwerkingtreding
De inwerkingtreding van de bepalingen voor hoger beroep en cassatie zal
gelijk lopen met die voor de eerste aanleg. Dat betekent dat de hoven en
de Hoge Raad meedoen in de gefaseerde inwerkingtreding per rechtsgebied. De regionale spreiding van de inwerkingtreding is enkel voor de
hoven relevant. Wanneer een zaak in eerste aanleg voor de inwerkingtreding van het wetsvoorstel eerste aanleg is aangebracht en op papier
wordt gevoerd, maar het hoger beroep of de cassatie na inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel is ingediend, wordt de procedure digitaal voortgezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

16

7. Adviezen6
KEI Rechtspraak heeft in verband met de voorbereiding van dit
wetsvoorstel een consultatiebijeenkomst georganiseerd, waar
medewerkers van het programma KEI van mijn ministerie en KEI
Rechtspraak een toelichting op een voorontwerp hebben gegeven aan de
aanwezige raadsheren en medewerkers van de hoven. Tijdens deze
bijeenkomst zijn technische verbeteringen voorgesteld. Daarnaast is het
voorontwerp ter consultatie op internetconsultatie geplaatst en is aan
diverse betrokken organisaties om commentaar gevraagd. De consultatiereacties worden hieronder samengevat en in alfabetische volgorde
weergegeven. Meerdere respondenten hebben opgemerkt dat zij
advisering lastig vonden omdat zij bij de bestudering van het
voorontwerp niet konden beschikken over de tekst van het gewijzigde
wetsvoorstel voor de eerste aanleg, omdat dat voorstel destijds voor
advies voorlag bij de Afdeling advisering van de Raad van State. De
consultatiereacties over de voorstellen voor een mondelinge uitspraak
komen niet in deze paragraaf aan de orde, zij zijn hierboven in
paragraaf 2.3.3 behandeld.
De Adviescommissie voor burgerlijk procesrecht is positief over het
opnemen van de uniforme basisprocedure in de algemene bepalingen,
maar meent dat de toepassing van die bepalingen op derdenverzet,
herroeping en prejudiciële vragen nog niet consistent is. De Adviescommissie adviseert de toepassing van de artikelen 30a e.v. op hoger beroep,
cassatie, de bijzondere rechtsmiddelen en de prejudiciële vragen beter toe
te lichten en consistenter uit te voeren. Het wetsvoorstel en de toelichting
zijn in lijn met dit advies aangepast en aangevuld (zie artikel 395 en
paragraaf 1.1). De Adviescommissie stelt dat het wetsvoorstel toegankelijker zou worden wanneer bepalingen meer zelfstandig leesbaar worden
gemaakt en minder gebruik wordt gemaakt van verwijzingen. Mede naar
aanleiding van de vorige opmerking van de Adviescommissie is de relatie
tussen de artikelen 30a e.v. en de rest van Rv transparanter gemaakt, wat
ook bijdraagt aan de leesbaarheid. Ook overigens is waar mogelijk
geprobeerd om tegemoet te komen aan deze wens (zoals in de
artikelen 343, 354, 357, tweede lid, en 395) hoewel in gedachten gehouden
moet worden dat verwijzingen naar toepasselijke of juist niet toepasselijke
bepalingen uit andere delen van Rv reeds nu al een gangbaar systeem is
in het wetboek. Zou volledig aan de wens van de Adviescommissie
tegemoet worden gekomen, dan zou dat een heel andere opzet van het
wetboek vergen, die de doelstelling van dit wetsvoorstel te buiten gaat.
De opmerking van de Adviescommissie dat de beperking van de
opschriften van de eerste vier afdelingen van de elfde titel over de
procedure in cassatie tot vorderingsprocedures ongewild zou leiden tot
uitsluiting van toepassing van bepaalde artikelen op verzoekprocedures,
heeft geleid tot van overeenkomstige toepassing verklaring van de
artikelen 403 en 404 uit de vorderingsprocedure op de verzoekprocedure
(in artikel 426, vierde lid). Verder zou volgens de Adviescommissie
artikel 398 de rechtsgrondslag voor cassatie in vorderings- en verzoekprocedures zijn, maar dit artikel heeft enkel betrekking op de vorderingsprocedure, aangezien artikel 426 de wettelijke grondslag is voor het instellen
van cassatie in verzoekzaken. De Adviescommissie herhaalt haar eerdere
advies, waaruit naar voren komt dat de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel niet uitvoerbaar is voordat de bijbehorende digitale
voorzieningen operationeel zijn. De Adviescommissie merkt op dat een
verweerder of andere belanghebbende in verzoekschriftprocedures in
hoger beroep ook zonder advocaat ter zitting mag verschijnen en
mondeling een standpunt kenbaar mag maken over het verzochte. Het
wetsvoorstel is aldus aangepast dat particulieren die als belangheb6

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

17

benden zonder advocaat bij een procedure betrokken zijn, ook in hoger
beroep aanspraak kunnen maken op papieren stukken. De Adviescommissie adviseert om afzonderlijk aandacht te besteden aan de samenhang
tussen het voorstel voor de eerste aanleg, het onderhavige voorstel en het
familieprocesrecht, teneinde de hanteerbaarheid en toegankelijkheid van
het familieprocesrecht te waarborgen. Hieraan zal gevolg gegeven
worden in het volgende wetsvoorstel in het KEI-project, waarin de
invoering van het nieuwe procesrecht in het Tweede en Derde Boek van
Rv en in de overige wetgeving ter hand zal worden genomen.
De Adviescommissie heeft voorts een aantal artikelsgewijze opmerkingen
van meer technische aard gemaakt. Bijvoorbeeld is verzocht te verduidelijken dat de termijn voor het instellen van hoger beroep tegen een
mondelinge uitspraak loopt vanaf de dag van die uitspraak. Dit is verwerkt
in artikel 339. De Adviescommissie heeft er begrip voor dat het
voorontwerp de comparitie na aanbrengen ongemoeid laat, gelet op het
belang van een vroeg contactmoment met de rechter en een vroegtijdige
schikkingsmogelijkheid, maar meent dat het moment voor indiening van
de gronden weinig overzichtelijk is en niet past bij het streven naar een
verdere uniformering van vorderings- en verzoekprocedures en bij het
streven naar vereenvoudiging. Ten behoeve van een meer fundamentele
toekomstvisie op de comparitie na aanbrengen geeft de Adviescommissie
in overweging om de praktijk van de comparitie na antwoord in de nabije
toekomst landelijk te evalueren door onderzoek. In het kader van een
volgend wetsvoorstel buiten het kader van het KEI-project is dit een
advies dat in overweging genomen kan worden. Ik ben blij dat de
Adviescommissie er begrip voor heeft dat dergelijke aanpassingen buiten
het kader van dit wetsvoorstel vallen. Het wetsvoorstel laat de huidige
praktijk van de comparitie na antwoord ongemoeid en deze praktijk levert
geen onoverkomelijke hinder op voor de realisering van de doelstellingen
van dit wetsvoorstel en ook vice versa staat dit wetsvoorstel niet in de
weg aan voortzetting van de huidige praktijk. De Adviescommissie vindt
de regeling van de mondelinge behandeling in hoger beroep moeilijk
leesbaar en adviseert uit te schrijven dat in hoger beroep een mondelinge
behandeling plaatsvindt na de schriftelijke stukkenwisseling indien de
rechter daartoe aanleiding ziet of een partij daarom verzoekt. Dit is
opgenomen in artikel 354.
De Adviescommissie bepleit ten slotte om in de nabije toekomst nader
aandacht te gaan besteden aan een aantal onderwerpen dat in het
voorontwerp niet is meegenomen. De Adviescommissie noemt in dat
verband de codificatie van het in de rechtspraak ontwikkelde appelprocesrecht, de handhaving van het grievenstelsel en de devolutieve werking,
alsmede het bewijsrecht.
De Hoge Raad der Nederlanden en de Raad voor de rechtspraak (RvdR)
hebben gezamenlijk advies uitgebracht, de RvdR heeft de bijdrage over
het hoger beroep geformuleerd, de Hoge Raad de bijdrage over cassatie.
In het advies wordt waardering uitgesproken voor de wijze waarop het
voorontwerp tot stand is gekomen, met betrokkenheid van vertegenwoordigers van de gerechten en de Hoge Raad. Omdat veel van de uitgangspunten van het voorontwerp voor hoger beroep en cassatie aansluiten bij
het voorstel voor de eerste aanleg, merken de Hoge Raad en de RvdR op
dat hun desbetreffende advies ook geldt voor het onderhavige
voorontwerp. De RvdR herhaalt dat het als een gemiste kans wordt
ervaren dat de dagvaardingsprocedure en verzoekschriftprocedure niet
verder worden geharmoniseerd dan noodzakelijk is voor de eenvormige
procesinleiding en digitale procesvoering. In het nader rapport bij het
wetsvoorstel eerste aanleg wordt hierop nader ingegaan. Hier wil ik
volstaan met een verwijzing daarnaar. Het stramien van de basisprocedure sluit als zodanig volgens de RvdR goed aan bij de procedure in
hoger beroep. Teneinde de mogelijkheid van schikkingsonderhandelingen
te behouden zonder dat griffierecht verschuldigd is, bepleit de RvdR hetzij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

18

een langere termijn voor het indienen van het hogerberoepschrift, hetzij
een regeling tot teruggave van het griffierecht als de zaak wordt
ingetrokken voordat de oproepingstermijn is verstreken en de verweerder
nog niet is verschenen. De RvdR bevestigt dat de eventuele terugbetaalregeling kan worden geregeld in de invoeringswet. Ik heb inderdaad in het
kader van de invoeringswet bezien of een terugbetalingsregeling mogelijk
is voor griffierechten zowel in eerste aanleg als in hoger beroep, voor het
geval de zaak wordt ingetrokken voordat de verweerder is verschenen of
had kunnen verschijnen. Hiervoor is in paragraaf 2.5 aangegeven hoe de
voorgestelde regeling in hoofdlijnen luidt. De RvdR verzoekt om verduidelijking van de wettelijke regeling en toelichting in geval van een procesinleiding waarmee zowel een vordering als een verzoek wordt ingediend. In
de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel eerste aanleg is naar
aanleiding van het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State een uiteenzetting opgenomen over de diverse aspecten van de
gecombineerde procedure. In de memorie van toelichting bij dit
wetsvoorstel is dat gedaan voor de gecombineerde procedure in hoger
beroep, waarbij aandacht is besteed aan de door de RvdR opgeworpen
vragen (zie par. 2.6). De RvdR geeft in overweging om de comparitie na
aanbrengen meer expliciet te reguleren. Ik zie daar echter geen aanleiding
toe. De comparitie na aanbrengen functioneert naar behoren, De hoven
hebben er elk een procesreglement voor dat recht doet aan de wensen uit
de praktijk, zonder verplichtingen op te leggen waar die niet nodig zijn.
Het feit dat er nog geen landelijk procesreglement voor de comparitie na
aanbrengen bestaat, geeft aan dat het voor een wettelijke regeling te
vroeg is. Het is belangrijker dat de wet er geen belemmeringen voor
opwerpt. De RvdR beveelt aan om bij de regeling voor de mondelinge
behandeling niet te volstaan met verwijzings- en schakelbepalingen, maar
deze uit te schrijven. Hieraan is voldaan in artikel 354. Voorts wordt
aanbevolen om het uitgangspunt voor het al dan niet houden van een
mondelinge behandeling in vorderingszaken en verzoekzaken verschillend
te laten, namelijk in beginsel geen respectievelijk wel een mondelinge
behandeling. Hierbij heb ik mij niet aangesloten, omdat de categorie
verzoekzaken te divers is. Er zijn daar diverse soorten zaken – zoals
sommige meer contentieuze zaken – waarin een mondelinge behandeling,
na de eerdere mondelinge behandeling in eerste aanleg, niets toevoegt. Ik
heb er alle vertrouwen in dat de rechtspraak zorgvuldig zal omgaan met
de mogelijkheid om geen mondelinge behandeling te houden en
bovendien is volgens de voorgestelde regeling het laatste woord daarover
altijd nog aan partijen. De RvdR vraagt te verduidelijken hoe (in persoon
procederende) belanghebbenden worden geïnformeerd over het instellen
van hoger beroep en het houden van een mondelinge behandeling.
Hiertoe is artikel 361 uitgebreid. De RvdR onderschrijft de in het
voorontwerp opgenomen termijnen voor het indienen van de gronden en
het verweerschrift voor partijen alsmede de keuze voor een maximumtermijn van tien weken voor het wijzen van arrest. Zowel de RvdR als de
Hoge Raad verzoeken om in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
een algemene bepaling op te nemen ten behoeve van het ter beschikking
stellen van een dossier aan een ander gerecht. Hieraan is voldaan in het
voorgestelde artikel 34 in het wetsvoorstel eerste aanleg.
De Hoge Raad onderschrijft dat ook in cassatie digitaal procederen het
uitgangspunt wordt. Wel merkt de Hoge Raad op dat de inwerkingtreding
van de wet niet kan plaatsvinden voordat de benodigde techniek gereed
en operationeel is. De Hoge Raad onderschrijft voorts dat de bepalingen
voor de civiele procedure thans niet verder worden gewijzigd dan nodig is
voor de aansluiting op de beoogde digitalisering. Op verzoek van de Hoge
Raad is de memorie van toelichting aangevuld met de verduidelijking dat
ook de prejudiciële procedure niet inhoudelijk wordt gewijzigd (zie
paragraaf 1.1). Verder zij hier bevestigd dat het wetsvoorstel niet de
wettelijke basis ontneemt aan hetgeen thans in de procesreglementen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

19

de Hoge Raad is geregeld, zoals de Hoge Raad terecht veronderstelt. De
Hoge Raad verzoekt om verduidelijking van de regeling voor de mondelinge behandeling in cassatie. Hieraan is voldaan in artikel 406, tweede lid.
Aan het verzoek om de procesvoering bij een gecombineerde procedure
in hoger beroep te verduidelijken, is in paragraaf 2.6 voldaan. Afsluitend
hebben de Hoge Raad en de RvdR opmerkingen van technische aard
gemaakt, die vrijwel allemaal zijn verwerkt.
De Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG) kan
zich verenigen met de afwijking van het voorontwerp voor hoger beroep
en cassatie ten opzichte van het voorstel voor de eerste aanleg, waar het
onderhavige voorstel niet voorziet in de mogelijkheid van inschakeling
van de deurwaarder voordat het geding aanhangig is. Of de deurwaarder
wordt ingeschakeld nadat de procedure is gestart, hangt af van de
bijzonderheden van de zaak. De KBvG doet enkele terminologische
suggesties voor het voorontwerp, waaronder het voorstel om het woord
procesinleiding te vervangen door het woord rekest. In het wetsvoorstel
over de eerste aanleg is de term procesinleiding opgenomen en deze term
wordt gehandhaafd. De KBvG stelt voor te bepalen dat kennisgeving aan
de verweerder in hoger beroep, indien deze in eerste aanleg digitaal
procedeerde, digitaal te laten plaatsvinden via MijnZaak, in plaats van via
een informele bezorging of formele betekening. Indien de verweerder niet
zou verschijnen, dient volgens de KBvG alsnog door de deurwaarder
betekend te worden teneinde een verstekvonnis te kunnen verkrijgen.
Voor consumenten die in eerste aanleg niet zijn vertegenwoordigd door
een professionele rechtsbijstandverlener en niet digitaal hebben geprocedeerd, zou volgens de KBvG in alle gevallen enkel betekening van het
oproepingsbericht door een deurwaarder moeten plaatsvinden. Ik volg de
KBvG niet in dit standpunt. Ik hecht eraan om in de nieuwe procedure zo
veel mogelijk eenvormigheid te behouden in de wijze van bezorging en
betekening en tussen eerste aanleg enerzijds en hoger beroep en cassatie
anderzijds. De voorgestelde informele bezorging past juist goed binnen de
huidige praktijk waarbij de advocaat van appellant de dagvaarding in
hoger beroep bezorgt bij de advocaat van de wederpartij (zie ook de
artikelen 63 en 343, zesde lid). Ik acht het een stap te ver om bij deze
vernieuwingsslag het oproepingsbericht in hoger beroep via MijnZaak te
«bezorgen». MijnZaak is bedoeld voor het uitwisselen van stukken en
berichten tussen een partij en het gerecht, met als bijkomend voordeel dat
ook alle andere partijen en belanghebbenden daarvan kennis kunnen
nemen, zodat die stukken niet in afschrift naar hen gestuurd hoeven te
worden. De procesinleiding en het oproepingsbericht zijn stukken
waarmee een nieuwe procedure wordt ingeleid en zijn daarom minder
geschikt voor communicatie via MijnZaak. Bij het betrekken van een ander
in een gerechtelijke procedure mag een duidelijke inspanning verwacht
worden, ook in hoger beroep, juist ook ter bescherming van de
consument. De KBvG noemt ook nog een aantal andere gevallen waarin
geen verstek moet worden verleend, voordat betekening door de
deurwaarder heeft plaatsgevonden. Uit die opsomming van deze
bijzondere gevallen blijkt al dat het uitgangspunt dat oproepingsberichten
in MijnZaak geplaatst kunnen worden, onvoldoende is. Op het moment
van plaatsing in MijnZaak is immers niet duidelijk dat verweerder in hoger
beroep is overleden, gefuseerd, gefailleerd of naar het buitenland is
verhuisd. Alleen als er in eerste instantie een advocaat was betrokken, zou
deze het gerecht moeten laten weten dat de plaatsing van het oproepingsbericht in MijnZaak niet leidt tot bekendheid met het hoger beroep. De
kans is te groot dat na plaatsing in MijnZaak de verweerder in hoger
beroep hiervan geen kennis neemt en desalniettemin bij verstek wordt
veroordeeld, zoals de KBvG voorstelt.
Voorts heeft de KBvG opmerkingen van technische aard gemaakt. Zo
merkt de KBvG op dat bij de termijnen in de artikelen 347, tweede lid en
411 voor het indienen van een verweerschrift in hoger beroep en cassatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

20

geen rekening is gehouden met verweerders in het buitenland en
verweerders zonder bekende woon- of verblijfplaats. Wat deze laatste
categorie betreft zij hier opgemerkt dat deze verweerders ook in eerste
aanleg zijn benaderd en dus betrokken zijn. Wat de verweerders in het
buitenland betreft treedt hier geen wijziging op in vergelijking met de
huidige situatie. Bovendien bestaat altijd de mogelijkheid tot het
verlengen van termijnen op grond van artikel 30o, eerste lid.
De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) verwijst allereerst
naar haar eerdere advies over het wetsvoorstel eerste aanleg, dat ook
geldt voor het voorontwerp hoger beroep en cassatie. De NVvR ziet
daarnaast aanleiding voor enkele aanvullende opmerkingen. Zo merkt de
NVvR op dat snelheid en toegankelijkheid slechts enkele aspecten zijn van
de kwaliteit van de rechtspraak, maar dat het wetsvoorstel geen bijdrage
levert aan de kwaliteit van de zitting en van de beslissing. Over dit laatste
denk ik anders en daaraan is in de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel eerste aanleg uitgebreid aandacht besteed. Zie onder andere
de paragrafen 7 (mondelinge behandeling) en 9 (regievoering door de
rechter) van het algemeen deel van die toelichting. De NVvR stemt ermee
in dat de gronden van het hoger beroep in vorderingszaken niet in de
procesinleiding behoeven te worden opgenomen. De NVvR adviseert te
bepalen dat de partij die in hoger beroep komt, moet zorgen voor
(digitale) inzending van het gehele procesdossier van de eerste aanleg
gelijktijdig met het hogerberoepschrift, zodat het hof onmiddellijk de
beschikking heeft over het volledige dossier. De NVvR gaat er hier aan
voorbij dat juist de digitalisering de gerechten in staat stelt het dossier
digitaal door te sturen naar of anderszins digitaal ter beschikking te stellen
aan de rechter in hoger beroep of de Hoge Raad. De NVvR heeft bezwaar
tegen het invoeren van een termijn voor het doen van uitspraak. De NVvR
adviseert om, wanneer niet van die termijn wordt afgezien, te bepalen dat
de enkelvoudige kamer vaststelt op welke termijn het hof voornemens is
uitspraak te doen in gevallen waarin het laatste verweerschrift is
ingediend en geen van partijen vraagt om een mondelinge behandeling.
Hiermee zou het hof een sturingsmogelijkheid krijgen waarmee termijnoverschrijdingen kunnen worden voorkomen. In dit verband wijs ik op
artikel 30q, tweede lid, op grond waarvan een gerechtshof in bijzondere
gevallen de uitspraaktermijn kan verlengen, met mededeling aan partijen
van de nieuwe uitspraakdatum.
De Adviescommissie Burgerlijk Procesrecht van de Nederlandse Orde van
Advocaten (NOvA) laat weten dat naar haar mening de bestaande
appeltermijnen voldoen en er geen behoefte is aan herijking van die
termijnen. Wel steunt zij de gedachte dat de gronden voor het hoger
beroep in geval van een vorderingszaak, niet in het hogerberoepschrift
behoeven te worden opgenomen. De NOvA vraagt te verduidelijken dat
een verweerder die op lange termijn is opgeroepen, kan bewerkstelligen
dat deze termijn wordt verkort doordat hij verschijnt voor de datum
waarvoor hij is opgeroepen. Hieraan is voldaan in paragraaf 2.5. De NOvA
acht het wenselijk dat in iedere zaak in hoger beroep een mondelinge
behandeling wordt gehouden, tenzij beide partijen hebben aangegeven
dat zij daaraan geen behoefte hebben. De NOvA vraagt of een recht op
een mondelinge behandeling blijft bestaan. In de artikelen 354 en 360a is
de mondelinge behandeling geherformuleerd en in dit kader zij verder
verwezen naar de toelichting in paragraaf 2.3.2 en naar de toelichting bij
de desbetreffende artikelen. De NOvA stemt in met de voorgestelde
termijn voor het doen van uitspraak in hoger beroep. De NOvA verzoekt in
het kader van de invoeringswet te onderzoeken of heel korte termijnen
voor het instellen van hoger beroep en cassatie zoals bepaald in
bijzondere wetten, moeten worden verlengd om routinematige verzoeken
om uitstel te voorkomen. Uitgangpunt in de invoeringswet zal zijn dat er
aan bijzondere procesregels in die wetgeving niet getornd zal worden. De
invoeringswet dient beperkt te blijven tot een technische aanpassing aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

21

de wetsvoorstellen eerste aanleg en hoger beroep en cassatie. Andere
wijzigingen kunnen leiden tot inhoudelijke discussies die niet in een
wetsvoorstel over een invoeringswet thuishoren.
De Raad voor Rechtsbijstand heeft aangegeven dat hij het voorstel
ondersteunt. De Raad meent dat het voorstel voor de eerste aanleg en het
onderhavige vervolg voor hoger beroep en cassatie goede en belangrijke
stappen zijn voor een meer doelmatige afhandeling van geschillen. De
Raad herhaalt in zijn reactie de kernpunten uit de reactie op de consultatie
over het wetsvoorstel eerste aanleg, zoals het standpunt dat het
wetsvoorstel bijdraagt aan het belang van rechtspraak voor goede en
snelle beslechting van juridische vraagstukken.
Daarnaast hebben verschillende personen op persoonlijke titel voorstellen
gedaan voor aanpassing van het voorontwerp. Voorgesteld is om te
voorkomen dat een verweerder in hoger beroep verstek kan laten gaan
om vervolgens na de inhoudelijke behandeling van de zaak alsnog in
verzet te komen, zodat een tweede behandeling nodig is. Verstekzaken
zouden ook in hoger beroep op basis van het oordeel «niet onrechtmatig
of niet ongegrond» beoordeeld moeten worden. Dit voorstel is niet
overgenomen. Het zou teveel ingrijpen in de huidige behandeling van het
hoger beroep, zonder dat is gebleken dat het hier gesignaleerde probleem
zich dermate veelvuldig voordoet dat een dergelijke ingreep gerechtvaardigd zou zijn. Verder is opgemerkt dat wettelijke termijnen als
maximumtermijn moeten worden geformuleerd, zodat duidelijk is dat ook
eerder, voor het verstrijken van de termijn, kan worden gehandeld.
Hieraan is gedeeltelijk tegemoet gekomen. Termijnen die aan partijen
worden opgelegd dienen mede om die partijen te beschermen. Dat zijn de
termijnen waarop zij recht hebben en uitgangspunt is dat daaraan in
beginsel door de rechter geen beperking wordt gesteld, met uitzondering
van de mogelijkheid tot het bekorten van termijnen ingevolge artikel 30o,
eerste lid, onder a Rv, indien dat met het oog op artikel 19 of met het oog
op een goede instructie van de zaak noodzakelijk is. Partijen die aan zet
zijn, hebben daarnaast altijd de vrijheid om iets sneller in te dienen,
sneller te verschijnen en dergelijke, dan op de laatste dag van de hun
daarvoor ter beschikking staande termijn. Het is daarom niet nodig om
aan dergelijke termijnen toe te voegen dat het om een maximumtermijn
gaat. Daar waar het overigens termijnen betreft voor de rechter, zoals voor
het wijzen van een arrest, is wel toegevoegd dat het om maximumtermijnen gaat. Verder zijn vele technische en tekstuele suggesties overgenomen.
8. Financiële gevolgen en administratieve lasten wetsvoorstel
Evenals is opgemerkt in paragraaf 16 van de memorie van toelichting bij
het wetsvoorstel over de eerste aanleg (Kamerstukken II 2013/14, 34 059,
nr. 3) heeft dit wetsvoorstel op zichzelf geen directe financiële gevolgen
voor de rijksbegroting. Het wetsvoorstel volgt het wetsvoorstel eerste
aanleg en schept onder andere randvoorwaarden waardoor de rechterlijke
macht in de toekomst waar mogelijk en nodig een toegankelijker en
eenvoudiger rechtsgang kan bieden in het burgerlijk procesrecht. Dat er
naast deze kwaliteitsimpuls ook efficiencyvoordelen zijn te behalen, is
evident, maar dat is noch voor de Raad voor de rechtspraak, noch voor
het ministerie doelstelling of hoofdreden voor dit traject. In het kader van
het Prijsakkoord 2014–2016 is met de Raad afgesproken dat de efficiencyvoordelen als gevolg van dit traject kunnen worden ingezet voor de
invulling van de algemene efficiencytaakstelling uit het Regeerakkoord
(3,2% in 2016 en oplopend naar 8,9% vanaf 2018). Binnen het prijsakkoord
2014–2016 is tevens een tijdelijke tegemoetkoming van € 26,5 miljoen
voor de jaren 2014, 2015 en 2016 in de prijzen verwerkt. Deze tijdelijke
tegemoetkoming is aan de prijzen toegevoegd om de balans tussen
werkdruk en kwaliteit te bewaren, en voor onder andere investeringen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

22

het programma KEI en frictiekosten, die veelal een tijdelijk karakter
hebben. Voor zover het structurele (afschrijvings- en beheer-) kosten
betreft, zijn deze in de (integrale) prijzen besloten. Over de prijzen voor de
periode 2017–2019 maak ik begin 2016 een nieuwe afspraak met de Raad.
De Raad verwacht dat de werklast per zaak afneemt, met name doordat de
administratieve medewerkers minder werkzaamheden aan een zaak
hoeven te verrichten, maar de Raad geeft ook aan dat op dit moment nog
niet mogelijk is een goed onderbouwde inschatting te maken van de
financiële gevolgen van het innovatie- en digitaliseringsprogramma,
omdat nog niet op alle onderdelen exact duidelijk is op welke wijze de
eigen werkprocessen zullen moeten worden gewijzigd. Voor de digitalisering zal de Raad investeringen doen in de ICT van de gerechten. Gezien
het belang en de omvang van dit ICT-traject rapporteert de Raad hierover
halfjaarlijks door middel van het ICT-dashboard rijksoverheid (https://
www.rijksictdashboard.nl). In de meest recente rapportage staat een
bedrag van € 29 miljoen vermeld, dat op basis van een eerste kostenbatenanalyse is berekend. Het in deze kosten-batenanalyse berekende
bedrag voor ICT-kosten betrof de centrale kosten voor de realisatie van de
systemen ter ondersteuning van de nieuwe digitale procedure. Eind 2014
volgt een validatie hiervan.
Ook op het punt van de administratieve lasten van dit wetsvoorstel geldt
hetzelfde als is opgemerkt in het kader van het wetsvoorstel eerste aanleg
(zie (Kamerstukken II 2013/14, 34 059, nr. 3, par. 17). Het procesrecht biedt
waarborgen voor een eerlijke en doelmatige procesvoering. Waar in het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering eisen worden gesteld aan de
informatie-uitwisseling met de rechter of de wederpartij, hangen die direct
samen met deze waarborgfunctie. Strikt genomen vallen de lasten die met
deze informatieverplichtingen gepaard gaan onder het begrip administratieve lasten, maar vanwege het bijzondere karakter worden ze niet
onverkort als administratieve lasten aangemerkt. Het procesrecht valt met
het oog daarop buiten de kwantitatieve reductiedoelstellingen voor
administratieve lasten. Voor de volledigheid wordt hier opgemerkt dat het
wetsvoorstel geen nieuwe informatieverplichtingen in het leven roept.
ARTIKELEN
Artikel I
Onderdelen A, B, F, J, T, BB, DD, KK, PP, SS, HHH en KKK (Opschriften)
De opschriften van de eerste tot en met vierde afdeling van de zevende
titel over hoger beroep en de opschriften van de eerste tot en met vierde
afdeling van de elfde titel over cassatie laten niet blijken dat de inhoud
van die afdelingen enkel betrekking heeft op de dagvaardingsprocedure.
In de opbouw van het Eerste Boek wekt dit de indruk dat deze titels ten
algemene over de procedure in hoger beroep gaan en zowel betrekking
hebben op vorderings- als op verzoekprocedures. Uit de terminologie van
de artikelen in deze titels – er is sprake van vonnis, eis, verstek en
dergelijke – en uit schakelbepalingen zoals de artikelen 362, 426, tweede
lid, en 429, tweede lid, blijkt dat deze titels geen algemene werking
hebben. Ter bevordering van de heldere structuur van de wet zijn de
opschriften op dit punt aangepast. Ook de opschriften van de overige
afdelingen van beide titels, die al wel uitdrukkelijk betrekking hebben op
een van beide procedures, zijn aangepast aan de nieuwe terminologie.
Onderdeel C (artikel 332)
Inhoudelijk is artikel 332 over de hogerberoepgrens ongewijzigd gebleven.
In verband met de berekening van de rente die meetelt voor de omvang
van de vordering, zijn de woorden «de dag van dagvaarding» in het eerste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

23

lid vervangen door «de dag van het indienen van de procesinleiding». De
termen «vordering in reconventie» en «eis in reconventie» zijn in het
derde lid gewijzigd in «tegenvordering» overeenkomstig het wetsvoorstel
eerste aanleg.
Als gevolg van de mogelijkheid om in een gecombineerde procesinleiding
zowel een of meer vorderingen als een of meer verzoeken in te dienen, zij
hier opgemerkt dat voor het bepalen of de hogerberoepsgrens is bereikt,
de eventuele hoogte van het verzoek geen invloed heeft. Evenmin doet de
wijziging van artikel 332 afbreuk aan recente jurisprudentie van de Hoge
Raad over de appelgrens indien verschillende vorderingen zijn ingediend
en de rechter daarover heeft beslist in verschillende (deel)vonnissen.
Indien de rechter over het gevorderde beslist in meer (deel)vonnissen,
dient voor de appellabiliteit van elk van die (deel)vonnissen in aanmerking
te worden genomen wat het totale beloop of de totale waarde was van het
gevorderde waarover de rechter in eerste aanleg had te beslissen (Hoge
Raad 18 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:946, NJ 2014, 224). Volgens de Hoge
Raad zou een andersluidende opvatting meebrengen dat de wijze waarop
de rechter in eerste aanleg een zaak afdoet, bepalend kan zijn voor de
mogelijkheden tot het instellen van hoger beroep, hetgeen zich niet
verdraagt met het wettelijk stelsel.
Overwogen is om het bedrag van € 1.750, dat bepaalt of hoger beroep
van een vonnis openstaat, te indexeren. In de Agenda voor de Appelrechtspraak 2020 wordt onder meer de aanbeveling gedaan om dit bedrag op
te hogen naar € 5.000. Een dergelijke aanpassing valt echter buiten het
bestek van het programma KEI, aangezien dit niet noodzakelijk is voor het
behalen van de doelen van het programma KEI.
Onderdeel D
Artikel 334
De terminologie van artikel 334 over berusting is gemoderniseerd. Aan
het artikel is voorts een zin toegevoegd, waaruit blijkt dat op berusting
door een partij in een vonnis beroep moet worden gedaan door de
wederpartij. De rechter oordeelt namelijk niet ambtshalve of van berusting
sprake is (vgl. Hoge Raad 8 juni 2007, NJ 2008, 142).
Artikel 335
De formulering en spelling van artikel 335 zijn gemoderniseerd en de
terminologie is aangepast aan het wetsvoorstel eerste aanleg. Daarbij is
geen inhoudelijke wijziging beoogd. Overeenkomstig het wetsvoorstel
eerste aanleg is de term «gedaagde» vervangen door «verweerder». De
mogelijkheid voor de in eerste aanleg bij verstek veroordeelde verweerder
om zijn verweer door middel van incidenteel hoger beroep in te stellen,
laat onverlet dat bij dat incidenteel hoger beroep ook andere zaken dan
dat verweer naar voren gebracht kunnen worden.
Voorgesteld wordt het tweede lid van artikel 335 te schrappen. Het had bij
gelegenheid van de herziening in 2002 kunnen vervallen. Volgens dit lid
kan in geval van een vonnis dat is gewezen tegen verschillende
gedaagden, een niet verschenen gedaagde in beroep komen van het
tegen de andere gedaagden gewezen vonnis mits hij, tegen het stellen
van zekerheid, aan het vonnis voldoet, zelfs wanneer dat vonnis niet
uitvoerbaar bij voorraad is verklaard. De strekking van deze bepaling was
om geen recht op appel toe te kennen aan een gedaagde die mogelijk
bewust verstek heeft laten gaan om veroordeling voor zich uit te schuiven.
Voor die veronderstelling was rechtvaardiging te vinden in het tot
1 januari 2002 geldende artikel 79, tweede lid, dat eiste dat de niet
verschenen gedaagde in eerste aanleg nogmaals werd opgeroepen.
Verscheen deze ook niet op de nieuwe rechtsdag, dan kon worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

24

aangenomen dat hij bewust niet verscheen. Bij de wetswijziging van 2002
werd artikel 79, tweede lid, geschrapt. Volstaan werd met het voorschrift
dat in de dagvaarding moet worden opgenomen dat bij niet-verschijning
van een deel der gedaagden een vonnis op tegenspraak tegen allen wordt
gewezen (artikel 111, tweede lid, onder i (oud) jo. artikel 140, tweede lid).
Zoals ook de Hoge Raad heeft geoordeeld in 2006 (HR 16 juli 2006,
ECLI:NL:HR:2006:AV2644, NJ 2007, 462) valt dit voorschrift, dat voor de
niet-verschenen medegedaagde bezwarend is, niet meer goed te
verdedigen tegenover de regeling van het rechtsmiddel van verzet, die
een belemmering als de onderhavige niet kent. Het schrappen van
artikel 79, tweede lid, verzwakte volgens de Hoge Raad de ratio achter
artikel 335, tweede lid. Bovendien maakt de bepaling inbreuk op het
beginsel van artikel 350 dat het hoger beroep de tenuitvoerlegging van
het vonnis schorst, indien dit niet uitvoerbaar bij voorraad is verklaard.
Daarom wordt voorgesteld artikel 335, tweede lid, alsnog te schrappen.
Onderdeel F (artikel 337)
In het tweede lid van artikel 337 is aangegeven dat het gaat om de rechter
in eerste aanleg die het tussenvonnis heeft gewezen. Dit is in lijn met de
rest van deze titel, waarin steeds wanneer het om de eerstelijnsrechter
gaat, dit expliciet wordt aangegeven.
Onderdeel G (artikel 339)
Ter verduidelijking van de berekening van de termijn voor het instellen
van hoger beroep, is aan artikel 339, eerste lid, toegevoegd dat in geval
van een mondelinge uitspraak als bedoeld in artikel 30p, de termijn vanaf
de dag van de uitspraak berekend moet worden.
Evenals het geval is met de procesinleiding in eerste aanleg, wordt de
procedure in hoger beroep aanhangig gemaakt door indiening van een
procesinleiding bij de rechtspraak, in plaats van door de betekening van
de dagvaarding bij de wederpartij zoals nu het geval is. De partij die hoger
beroep wenst in te stellen heeft hiertoe een termijn van drie maanden,
overeenkomstig de huidige termijn in een dagvaardingsprocedure.
Artikel 30o, eerste lid, onder a, is buiten toepassing verklaard voor de
termijn van hoger beroep, omdat deze termijn niet door de rechter te
verlengen moet zijn. De termijn voor verschijning van verweerder volgt uit
artikel 30a, derde lid, onder c. Eiser moet hem minimaal twee weken en
kan hem maximaal een half jaar geven om te verschijnen, evenals is
bepaald voor de eerste aanleg in het wetsvoorstel eerste aanleg.
In het derde lid van artikel 339 zijn de woorden «op straffe van verval»
geschrapt. Deze wijziging sluit aan bij de jurisprudentie van de Hoge
Raad, waaruit naar voren komt dat incidenteel hoger beroep als hoofdregel wordt ingesteld bij verweerschrift, maar dat onder bijzondere
omstandigheden ook een later moment kan worden aanvaard (HR 19 juni
2009, RvdW 2009, 767 en HR 20 maart 2009, RvdW 2009, 437).
Het huidige vierde lid bepaalt dat de afstand van instantie de mogelijkheid
van het instellen van incidenteel beroep onverlet laat. Dit blijft mogelijk.
Doordat er geen roldatum meer is waarop afstand van instantie wordt
gedaan, is een andere regeling opgenomen voor het instellen van
incidenteel hoger beroep na afstand van instantie. Het doen van afstand
van instantie wordt schriftelijk gedaan (artikel 250, eerste lid) en deze
afstand zal worden opgenomen in «MijnZaak». Als verweerder op dat
moment reeds is verschenen, zal hij daarvan een notificatie ontvangen,
waarna hij binnen twee weken kan aangeven dat hij incidenteel hoger
beroep zal instellen. Is verweerder echter nog niet verschenen, dan is het
van belang dat hij over de afstand van instantie door eiser wordt
geïnformeerd door middel van betekening van de akte die hierop ziet. Vast
te stellen moet immers zijn dat de afstand van instantie hem bereikt, zodat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

25

hij in de gelegenheid wordt gesteld incidenteel beroep in te stellen. Zou
ook informele bezorging van de akte mogelijk zijn, dan zou niet kunnen
worden vastgesteld of verweerder geen incidenteel appel heeft ingesteld
omdat hij dat niet wenste of omdat hij de akte nimmer heeft ontvangen.
Eenmaal bekend met de afstand van instantie kan verweerder binnen
twee weken de rechter verzoeken een termijn te bepalen voor het instellen
van incidenteel hoger beroep. De rechter zal in de regel een termijn van
tien weken geven voor het indienen van de gronden van het incidenteel
hoger beroep (vgl. artikel 343, derde lid), welke gronden vervolgens
binnen twee weken na indiening moeten worden betekend bij de
wederpartij. Omdat de wederpartij na de afstand van instantie de zaak als
afgedaan kan beschouwen, is het ook hier van belang dat de gronden
voor het incidenteel hoger beroep bij hem worden betekend en niet
informeel worden bezorgd.
Voor het overige zijn terminologische aanpassingen doorgevoerd.
Onderdeel H (artikel 340)
De terminologie inzake hoger beroep is in artikel 340 consequent
doorgevoerd.
Onderdeel J
Artikel 343
Artikel 343 is op een aantal punten gewijzigd. De eerste wijziging in het
eerste lid betreft de start van de procedure. Naar huidig recht begint de
procedure in hoger beroep door de betekening van een dagvaarding aan
de wederpartij. Op grond van dit wetsvoorstel begint de procedure in
hoger beroep voortaan met het digitaal indienen van een procesinleiding
bij het gerecht. Op die procesinleiding zijn de bepalingen uit de derde
afdeling A van de eerste titel en de tweede titel van overeenkomstige
toepassing, voor zover er in de bepalingen over hoger beroep niet van
wordt afgeweken. Dit betekent ook dat de procesinleiding op dezelfde
wijze als in eerste aanleg wordt opgenomen in het oproepingsbericht dat
van de griffier wordt verkregen na indiening van de procesinleiding, zoals
omschreven in artikel 111.
Teneinde onduidelijkheid te voorkomen is in het tweede lid van artikel 343
opgenomen dat een partij door het indienen van een procesinleiding ook
gelijktijdig in hoger beroep kan komen tegen een gecombineerde
uitspraak waarin in eerste aanleg is geoordeeld over zowel een vordering
als een verzoek. Artikel 30b, dat de gecombineerde procesinleiding regelt,
is van overeenkomstige toepassing. Dat betekent dat de hogerberoepsrechter de zaak alsnog kan splitsen als hij van oordeel is dat vordering en
verzoek zich in hoger beroep niet lenen voor gezamenlijke behandeling
(artikel 30b, vierde lid). Ook geldt in hoger beroep dat de bepalingen voor
de vorderingsprocedure in beginsel voorrang hebben boven de regels
voor de verzoekprocedure (artikel 30b, tweede lid). Zie hierboven
paragraaf 2.6 voor een uiteenzetting van de gevolgen van deze voorrang
voor het hoger beroep. Aan het derde lid van artikel 343 is een bepaling
toegevoegd dat in een gecombineerde procedure de uitzondering voor
het indienen van de gronden op een termijn van tien weken ook geldt
voor de gronden die betrekking hebben op het verzoek. Het zou afbreuk
doen aan de efficiëntie van een gecombineerde procedure als zou worden
vastgehouden aan twee verschillende termijnen voor het indienen van
gronden. Ook het andere alternatief, namelijk voor de vordering vereisen
dat de gronden onmiddellijk bij de procesinleiding worden ingediend, zou
een te groot nadeel vormen voor de gegroeide praktijk in vorderingsprocedures. Het handhaaft bovendien de hoofdregel dat in gecombineerde
procedures de regels voor de vorderingsprocedures in beginsel voorrang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

26

hebben boven de regels voor de verzoekprocedure. Dit alles laat onverlet
dat de eiser in hoger beroep altijd sneller dan de maximale termijn van
tien weken de gronden kan indienen teneinde de (gecombineerde)
procedure te versnellen.
Op grond van de toepassing van artikel 30a, derde lid, onder d, moet de
eiser in beginsel zijn gronden voor het hoger beroep opnemen in de
procesinleiding. Dit past in het uitgangspunt van de nieuwe basisprocedure dat partijen in het begin van de procedure alles op tafel leggen en
de procedure zo snel mogelijk kan worden afgerond. Daarom is geen
gevolg gegeven aan het advies van de Raad voor de rechtspraak in zijn
reactie op de consultatie, om expliciet in de wet op te nemen dat de
procesinleiding niet de gronden hoeft te vermelden waarop het hoger
beroep rust. In het voorgestelde derde lid van artikel 343 wordt echter wel
rekening gehouden met de huidige praktijk. Indiening zonder de gronden
is toegestaan, maar de eiser dient de gronden dan wel binnen een termijn
van tien weken in te dienen. In kort geding bedraagt deze termijn vier
weken. De rechter bepaalt vanaf welk moment de termijn berekend dient
te worden. De reden hiervoor is dat de hoven die nu werken met de
comparitie na aanbrengen daarvoor graag ruimte willen behouden. De
rechter kan daarom bepalen of de gronden ingediend moeten worden
binnen tien weken na de datum waarop verweerder is verschenen in de
procedure, nadat verweerder uiterlijk had kunnen verschijnen en
opgeroepen is door een deurwaarder, of nadat een comparitie na
aanbrengen is gehouden zonder dat die heeft geleid tot een schikking. De
termijn kan op grond van artikel 30o, eerste lid, onder a, door de rechter
verlengd worden indien dat noodzakelijk is met het oog op artikel 19 of
met het oog op een goede instructie van de zaak. Afhankelijk van de
omstandigheden van het geval kan een langere termijn gerechtvaardigd
zijn. Hiervan kan bijvoorbeeld sprake zijn als stukken voor buitenlandse
partijen vertaald moeten worden, als de uitkomst van de afwikkeling van
een faillissement of van een andere procedure waarvan de onderhavige
procedure afhankelijk is afgewacht moet worden, of als een partij zelf een
vraag heeft voorgelegd aan een deskundige of heeft gevraagd om een
second opinion. Hiervoor kan een langere termijn nodig zijn dan de
initiële tien weken. Overwogen is om het systeem van artikel 343 geheel
gelijk te trekken met het systeem van artikel 359 voor hoger beroep in
verzoekprocedures. Dat zou echter tot gevolg hebben dat de gronden
altijd onmiddellijk bij de indiening van de procesinleiding beschikbaar
moeten zijn, waarmee de praktijk van de comparitie na aanbrengen die
enkele gerechtshoven hebben ontwikkeld voorafgaand aan de schriftelijke
stukkenwisseling, gehinderd zou worden. Het is bevorderlijk voor het
onderzoeken van de mogelijkheden van een schikking als tijdens de
comparitie na aanbrengen partijen nog geen stukken in hoger beroep
hebben uitgewisseld. Met de voorgestelde termijn van tien weken
waarbinnen eiser de gronden moet indienen, blijft die praktijk mogelijk en
wordt tegelijkertijd een versnelling van de procedure in hoger beroep
bereikt.
Momenteel is een termijn van zes weken voor grieven opgenomen in het
landelijk procesreglement voor civiele dagvaardingszaken bij de gerechtshoven (zie aldaar artikel 2.10). Deze termijn kan eerst met zes weken en
vervolgens nog met vier weken worden verlengd. Als partijen daarna nog
meer uitstel wensen, dan wordt de procedure verwezen naar een
roldatum op een termijn van 53 weken. In de praktijk wordt hier veelvuldig
gebruik van gemaakt. De gerechtshoven Amsterdam en ’s-Hertogenbosch
zijn daarom een pilot gestart waarin deze termijnen aanzienlijk zijn
beperkt. Het hof Amsterdam gaat uit van een termijn van zes weken om
grieven in te dienen, die eenmalig verlengd kan worden met twee weken.
Het hof ’s-Hertogenbosch hanteert eenzelfde termijn van zes weken, met
eenmalig uitstel van vier weken. Wensen partijen nader uitstel, dan wordt
de zaak op de rol doorgehaald, partijen kunnen in een later stadium

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

27

verzoeken om de procedure weer op de rol te laten zetten. Het
uitgangspunt van het wetsvoorstel is een keuze die ingegeven is door de
ervaringen met beide pilots. Een termijn van tien weken is voor het
merendeel van de zaken in hoger beroep een haalbare termijn. Een
dergelijke termijn maakt de procedure voor partijen en de rechter
overzichtelijker en voorkomt vele verzoeken tot het verlenen van uitstel.
Partijen die de procedure wensen te versnellen kunnen hun gronden of
verweerschrift eerder indienen. Nopen de omstandigheden van het geval
in de procedure ertoe dat een langere termijn gegeven moet worden voor
het indienen van de gronden, het verweer, met eventueel incidenteel
hoger beroep, en de reactie van eiser op het incidenteel hoger beroep,
dan kan de rechter dit doen op grond van artikel 30o. De praktijk kan zich
instellen op de standaard termijn van tien weken, terwijl de voortgang van
de procedure wordt gewaarborgd. Bijkomend voordeel is dat de
verweerder sneller dan nu gebruikelijk is, bekend wordt met hetgeen de
eiser tegen het vonnis in eerste aanleg heeft in te brengen. De termijnen
die als uitgangspunt gelden indien partijen om nader uitstel verzoeken,
kunnen nader worden uitgewerkt in een landelijk uniform procesreglement.
Er is overwogen om voor procedures in kort geding te verplichten tot het
opnemen van de gronden in de procesinleiding. Hiervan is afgezien. Het
zou een gedetailleerdere regeling vergen dan enkel het regelen van
gronden in de procesinleiding, omdat het onderscheid tussen spoedappel
en gewoon appel in kortgedingzaken nu niet in de wet is geregeld.
Geconcludeerd is dat dit beter overgelaten kan worden aan een landelijk
procesreglement, zoals ook nu het geval is (zie onderdeel 9.1 van het
landelijk procesreglement voor civiele dagvaardingszaken bij de gerechtshoven). Er is niet gebleken dat de huidige gang van zaken niet zou
voldoen aan de wensen uit de praktijk. Er is alleen in artikel 347, tweede
lid, rekening gehouden met de keuze die eiser in hoger beroep in kort
geding heeft om de gronden al dan niet in de procesinleiding op te nemen
of later separaat in te dienen. Verder is de termijn voor het indienen van
de gronden voor het geval die niet bij de procesinleiding zijn gevoegd, op
vier weken gesteld. Dit is dezelfde termijn die de verweerder krijgt om in
kort geding zijn verweerschrift in te dienen (artikel 347, tweede lid). In het
systeem van het wetsvoorstel krijgen eiser en verweerder dezelfde termijn
toebemeten en zo ook in kort geding.
Zoals gezegd, sluit de inhoud van de procesinleiding in hoger beroep aan
bij de vereisten die in eerste aanleg gelden voor de procesinleiding;
artikel 30a dat gaat over de inhoud van de procesinleiding, is daarom
grotendeels van overeenkomstige toepassing. Zo geldt ook in hoger
beroep dat de wederpartij minimaal twee weken en maximaal zes
maanden de tijd moet krijgen om te verschijnen (artikel 30a, derde lid,
onder c). Op grond van het huidige artikel 343 is de substantiëringsplicht
(artikel 111, derde lid, oud) niet van toepassing in hoger beroep; de door
de gedaagde tegen de eis aangevoerde verweren en gronden hoeven niet
te worden vermeld in de dagvaarding (vierde lid, nieuw). De positie van
verweerder is al voor het voetlicht gebracht in eerste aanleg. De substantiëringsplicht is met het wetsvoorstel eerste aanleg verplaatst van
artikel 111, derde lid, naar artikel 30a, derde lid, onder f. Op grond van het
voorgaande wordt de ook toepassing van dat onderdeel van artikel 30a
uitgesloten in het nieuwe vierde lid van artikel 343. Dit geldt ook voor het
vermelden van de bewijsmiddelen en de getuigen die beschikbaar zijn
(artikel 30, derde lid, onder g). De jurisprudentie op het punt van de
substantiëringsplicht en bewijsaandraagplicht blijft aldus ook onder het
nieuwe artikel 343 behouden. Wanneer bijvoorbeeld in het geval van een
wijziging van eis in hoger beroep er een nieuwe kwestie wordt ingebracht
in de procedure, zal ten aanzien daarvan aan de substantiëringsplicht
moeten worden voldaan. Ook nieuwe bewijsmiddelen die worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

28

ingediend in aanvulling op hetgeen in eerste aanleg is overgelegd, zullen
moeten worden vermeld.
Op grond van het huidige artikel 343 behoeft de dagvaarding niet het
rechtsgevolg te vermelden van het niet verschijnen van de verweerder in
de procedure (artikel 111, tweede lid, onder d, nieuw). In lijn met dit
uitgangspunt bepaalt het nieuwe vijfde lid van artikel 343 dat het
oproepingsbericht van de griffier deze informatie niet behoeft te
vermelden. In dat artikel 111, tweede lid, onder d, is ook opgenomen dat
in het oproepingsbericht moet worden vermeld wat de gevolgen zijn van
het niet tijdig betalen van het griffierecht, maar dit onderdeel blijft
onverkort van toepassing op het oproepingsbericht in hoger beroep.
Indiening van de procesinleiding dient plaats te vinden binnen de termijn
van drie maanden na de dag van de uitspraak van het vonnis in eerste
aanleg (artikel 339). De mogelijkheid van artikel 113 om eerst te betekenen
bij de wederpartij alvorens de zaak in te dienen bij het gerecht, is
uitgesloten voor hoger beroep (artikel 343, zesde lid). Voor zaken in eerste
aanleg kan het van belang zijn dat een deurwaarder bepaalde zaken – met
name incassozaken – filtert voordat de eiser een procedure bij de
rechtbank start. Zo kan het voorkomen dat de gegevens van de schuldenaar waarover de eiser beschikt niet kloppen, of dat uit het onderzoek
van de deurwaarder blijkt dat de schuldenaar schuldhulpverlening
ontvangt. In die gevallen kan dat ertoe leiden dat de eiser ervoor kiest om
geen procedure te starten, of dat de deurwaarder gegevens corrigeert.
Omdat partijen elkaar al in eerste aanleg zijn tegengekomen, is een
dergelijk onderzoek van de deurwaarder in hoger beroep niet (nogmaals)
nodig. Nadat de procedure in hoger beroep is gestart kan de eiser ervoor
kiezen om de verweerder op informele wijze op te roepen, of een
deurwaarder in te schakelen om het oproepingsbericht bij de verweerder
te laten betekenen. Hiermee biedt het nieuwe systeem voldoende
waarborgen voor zowel eiser als verweerder in hoger beroep.
Ten slotte is in het zesde lid opgenomen dat informele bezorging van het
oproepingsbericht in hoger beroep bij de advocaat van de wederpartij in
eerste aanleg ertoe dient te leiden dat deze advocaat bevordert dat het
oproepingsbericht degene voor wie dit bestemd is, tijdig bereikt, ook als
die persoon niet meer zijn cliënt is. Hiertoe is artikel 63 van overeenkomstige toepassing verklaard. Juist in hoger beroep zal informele bezorging
bij de advocaat van de wederpartij uit de eerste aanleg een logische
eerste stap zijn, maar artikel 63 ziet nu nog enkel op exploten die door de
deurwaarder worden betekend.
Artikel 344
In artikel 344 over de behandeling door de enkel- dan wel meervoudige
kamer is de verwijzing naar de inschrijving van de zaak ter rolle geschrapt
vanwege de vervanging van de rol door het digitale volgsysteem van de
gerechten. Deze maakt verwijzingen naar de rol overbodig. In het nieuwe
systeem zal een regierechter de enkelvoudige beslissingen kunnen nemen
die nu krachtens artikel 344 en 344b doorgaans door de rolrechter worden
genomen. Om te voorkomen dat deze bepaling in strijd zou lijken te zijn
met artikel 16, eerste lid, over de behandeling bij het gerechtshof door een
meervoudige kamer, is de term «behandelen» vervangen door «in
behandeling nemen», hetgeen beter past bij de voorbereidende activiteiten die plaatsvinden bij binnenkomst van een zaak, voordat die zaak
inhoudelijk behandeld wordt.
Het verzoeken van recht op de stukken is een archaïsche term voor het
vragen om een uitspraak van het gerechtshof. Het vragen om een
uitspraak als zodanig wordt geschrapt. Hoofdregel wordt ingevolge
artikel 357 dat de rechter uitspraak doet binnen tien weken na de
mondelinge behandeling of de laatste proceshandeling. Wie een zaak bij
de rechter indient, zeker in hoger beroep, zal in beginsel een uitspraak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

29

willen hebben. Als partijen toch geen of nog geen uitspraak willen,
kunnen zij ingevolge artikel 30q de rechter vragen de uitspraak (voorlopig)
achterwege te laten. Daarom wordt in artikel 344, tweede lid, bepaald dat
de enkelvoudige kamer de zaak uiterlijk verwijst naar een meervoudige
kamer als uitspraak zal worden gedaan. Het pleidooi als reden voor
verwijzing naar de meervoudige kamer wordt vervangen door het houden
van een mondelinge behandeling. Om te voorkomen dat ook een
comparitie na aanbrengen, die ook beschouwd kan worden als een
mondelinge behandeling, door een meervoudige kamer behandeld zou
moeten worden, is toegevoegd dat het gaat om de mondelinge behandeling als bedoeld in artikel 30j, zesde lid. Dit is de mondelinge behandeling waarin de zaak ten gronde wordt behandeld en waarin alle in
artikel 30k genoemde aspecten aan de orde kunnen komen. Er wordt
specifiek verwezen naar de mondelinge behandeling uit het zesde lid van
artikel 30j, omdat een comparitie na aanbrengen niet met instemming of
op verlangen van partijen achterwege gelaten kan worden, wat met de
mondelinge behandeling voor een meervoudige kamer als bedoeld in
artikel 344, tweede lid, wel het geval is. Artikel 30j, zesde lid, is het meest
duidelijke verschil tussen een comparitie na aanbrengen en een mondelinge behandeling voor een meervoudige kamer.
Onderdeel L
Artikel 347
De zogenoemde tweeconclusieregel van artikel 347, eerste lid, zou
welbeschouwd kunnen vervallen. Deze regel geeft in hoger beroep een
uitzondering van hetgeen onder het huidige recht mogelijk is in eerste
aanleg. Het gaat dan vooral om de indiening van conclusies van repliek en
dupliek en de mogelijkheden tot wijziging van eis en van verweerNJ
2013/6). Nu in het wetsvoorstel eerste aanleg ook in eerste aanleg de
conclusie van repliek en dupliek zijn geschrapt, zou deze uitzondering niet
meer nodig zijn. In de praktijk en in de jurisprudentie is deze tweeconclusieregel echter ingeburgerd en vormt deze regel de grondslag voor de
behandeling van vele vraagstukken rond hoger beroep. Daarom blijft de
tweeconclusieregel gehandhaafd en is de wijziging van artikel 347, eerste
lid, beperkt tot een terminologische aanpassing. In overeenstemming met
het wetsvoorstel eerste aanleg zijn de termen conclusie van eis en
conclusie van antwoord vervangen. De conclusie van eis is in hoger
beroep vervangen door de gronden, die separaat van de procesinleiding
ingediend kunnen worden. Voor de conclusie van antwoord is in hoger
beroep, net als in eerste aanleg, de term verweerschrift in de plaats
gekomen.
Op grond van artikel 30o, eerste lid, onder b, kan de rechter in eerste
aanleg partijen de gelegenheid bieden om nader schriftelijk te reageren
op elkaars standpunten. Op basis van de huidige jurisprudentie is het
mogelijk om voorbij te gaan aan de tweeconclusieregel indien sprake is
van nova. Om deze jurisprudentie in stand te houden, is ervan afgezien
om de toepassing van artikel 30o, eerste lid, onder b, in hoger beroep uit
te zonderen. Door handhaving van de tweeconclusieregel in artikel 347
wordt aangegeven dat deze regel wel de hoofdregel blijft. Wanneer er na
de wisseling van de twee stukken nog nadere standpuntuitwisseling nodig
is, is dit doorgaans een signaal dat er een mondelinge behandeling
gehouden dient te worden. Het is niet de bedoeling om nog na de
mondelinge behandeling via aktewisselingen te proberen de discussie te
verlengen of discussie te krijgen over de vraag of er sprake is van een akte
of eigenlijk van een reactie op het standpunt van de wederpartij. Als in
hoger beroep een mondelinge behandeling wordt gehouden, zal het
streven zijn om dit ook de laatste proceshandeling te laten zijn, waarop
enkel nog de uitspraak volgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

30

In het tweede lid is voor het indienen van een schriftelijk verweer een
vaste termijn opgenomen van tien weken na indiening van de gronden
(hetzij in de procesinleiding, hetzij separaat daarvan). In kort geding is de
termijn vier weken na indiening van de gronden. Wanneer de procesinleiding de gronden bevat, wordt de termijn berekend vanaf de indiening
van de procesinleiding en als de gronden separaat worden ingediend, dan
loopt de termijn pas na indiening daarvan. Wordt er een comparitie na
aanbrengen gelast terwijl de gronden al in de procesinleiding in hoger
beroep zijn opgenomen, dan heeft de rechter de mogelijkheid om op
grond van artikel 30o de termijn voor het verweer te verlengen.
De termijn is in de wet opgenomen teneinde de voortgang van de
procedure in hoger beroep ook in kort geding te bevorderen. De mogelijkheden voor uitstel worden begrensd door artikel 30o, eerste lid, onder a,
dat als voorwaarde stelt dat de verlenging van de termijn noodzakelijk
moet zijn met het oog op artikel 19 of met het oog op een goede instructie
van de zaak. Er is overwogen om een vaste termijn van vier weken voor
uitstel op te nemen, die voor veel gevallen hanteerbaar zal zijn, maar
daarvan is afgezien. De omstandigheden van het geval kunnen namelijk
een langere termijn rechtvaardigen. Zie de toelichting bij artikel 343.
In het derde lid wordt voor het indienen van een verweerschrift in
incidenteel hoger beroep een termijn van tien weken (vier weken in kort
geding) voorgeschreven. Dit incidenteel hoger beroep is vergelijkbaar met
de tegenvordering of het tegenverzoek in eerste aanleg. In het
wetsvoorstel eerste aanleg is eveneens een termijn opgenomen voor het
indienen van een verweerschrift tegen een tegenvordering of tegenverzoek (artikel 30i, negende lid). Op grond van artikel 30o, eerste lid,
onder a, kan ook deze termijn door de rechter verlengd worden, indien de
omstandigheden dat rechtvaardigen. Anderzijds staat het eiser natuurlijk
vrij om het verweerschrift in het incidentele hoger beroep eerder in te
dienen en zo de procedure te bespoedigen. Het exceptieve verweer tegen
het principaal beroep, is uit het derde lid geschrapt. In hoger beroep
kunnen in het verweerschrift zowel formele als materiële verweren
worden aangevoerd. Het spreekt vanzelf, en het volgt ook uit de jurisprudentie, dat de rechter eiser in hoger beroep in de gelegenheid moet
stellen op bepaalde verweren, die daartoe nopen, te reageren alvorens te
beslissen. Het is echter niet nodig dit te beperken tot exceptieve verweren,
ook al omdat niet voldoende duidelijk is wat hieronder wordt verstaan.
Artikel 348
De formulering van artikel 348 is gemoderniseerd. Daarnaast is de
verwijzing naar artikel 128 vervangen door een verwijzing naar het nieuwe
artikel 30i, vierde lid, vanwege de veranderingen die in artikel 128 zijn
doorgevoerd bij het wetsvoorstel eerste aanleg.
Onderdeel M (artikel 349)
Voorgesteld wordt artikel 349 te schrappen. In de literatuur heerst
overeenstemming dat dit artikel overbodig is en genegeerd kan worden.
De bedoeling van het artikel is dat een conclusie waarin een nieuw
verweer wordt aangevoerd, met redenen omkleed moet zijn, maar
volgens de literatuur is dit een vanzelfsprekendheid. Het verweer zal altijd
een onderbouwing van het standpunt van verweerder vergen.
Onderdeel N (artikel 350)
De spelling en formulering van artikel 350 zijn gemoderniseerd, zonder
daarmee een inhoudelijke wijziging te beogen. Bij de formulering van
uitvoerbaarverklaring bij voorraad in het eerste lid is aangesloten bij
artikel 351.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

31

Onderdeel O (artikel 351)
In artikel 351 is de term «hogere rechter» vervangen door «rechter in
hoger beroep», welke laatste term gebruikelijker is in de zevende titel over
hoger beroep.
Onderdeel P (artikel 353)
Naast de in beginsel algemene toepasselijkheid van de eerste titel op
hoger beroep, regelt artikel 353 de toepasselijkheid van de tweede titel
over de vorderingsprocedure op vorderingszaken in hoger beroep. De
tegenvorderingen en tegenverzoeken in hoger beroep zijn in een nieuw
eerste lid van artikel 353 gezet, als afwijking van de eerste titel van het
wetboek. Bovendien is de tekst (evenals die van het overeenkomstige
artikel 362 voor de verzoekprocedure) aangepast aan de vaste jurisprudentie, die luidt dat de huidige betekenis van artikel 353, eerste lid, is dat
de eis in reconventie niet voor het eerst in hoger beroep kan worden
ingesteld. Dit zal ook gelden voor het tegenverzoek.
Artikel 353 bepaalt thans in het huidige eerste lid dat artikel 131 niet van
toepassing is op de procedure in hoger beroep. Artikel 131 betreft de
oproeping voor de comparitie na antwoord en de inlichtingencomparitie.
De comparitie na antwoord en de inlichtingencomparitie zijn op grond van
het wetsvoorstel eerste aanleg opgegaan in de mondelinge behandeling
(artikel 30k, eerste lid, onder a en c) en artikel 131 zal vervallen. Op grond
van het nieuwe artikel 354 wordt voorts bepaald dat een mondelinge
behandeling niet standaard plaatsvindt. De uitsluiting van artikel 131 kan
daarom in artikel 353 vervallen.
De toevoeging aan het tweede lid van een uitzondering voor de
vrijwaring, is opgenomen op advies van de Hoge Raad en de Raad voor
de rechtspraak. In hun reactie op de consultatie hebben zij bepleit de
wetswijziging aan te grijpen om een omissie in artikel 350 te herstellen
door op te nemen dat iemand niet voor het eerst in hoger beroep in
vrijwaring kan worden opgeroepen. De Hoge Raad heeft hierover enige
jaren geleden uitspraak gedaan (zie HR 14 december 2007, NJ 2008, 9).
Vóór de wetswijziging van 2002 was het uitgesloten om voor het eerst in
hoger beroep iemand in vrijwaring op te roepen en uit de wetsgeschiedenis van de toenmalige wijziging van artikel 353 blijkt niet dat wijziging
op dit punt beoogd was. Ook nu geldt nog steeds dat aan de waarborg
anders een instantie zou worden ontnomen, zodat deze uitzondering
wordt teruggeplaatst in artikel 353.
Daarnaast is een aantal terminologische wijzigingen in het artikel
doorgevoerd en is de opsomming in het derde lid (nieuw) van een
lettering voorzien.
Onderdeel Q (artikel 354)
Het nieuwe artikel 354 betreft de mondelinge behandeling. Zoals in het
algemeen deel is aangegeven (zie paragraaf 2.3.2), zal er in hoger beroep
niet steeds aanleiding zijn voor een mondelinge behandeling, omdat het
feitencomplex normaliter voldoende duidelijk is geworden in eerste
aanleg en in de schriftelijke stukken die in hoger beroep zijn ingediend.
Een mondelinge behandeling zal derhalve in hoger beroep niet altijd van
toegevoegde waarde zijn en is dan ook niet het uitgangspunt. Het
gerechtshof kan een mondelinge behandeling houden indien het daartoe
aanleiding ziet of indien ten minste een van partijen een mondelinge
behandeling wenst. Het gerechtshof dient partijen te wijzen op hun recht
te worden gehoord en als een van hen een mondelinge behandeling
wenst, moet hij dat tijdig kenbaar maken aan het gerechtshof. In het kader
van de consultatie heeft de Adviescommissie voor burgerlijk procesrecht
opgemerkt dat er in vorderingszaken altijd een advocaat is betrokken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

32

dat zij niet inziet waarom de rechter partijen op dat recht zou moeten
wijzen. De rechter moet echter ook aan partijen een termijn voor die
reactie geven, zodat het uitdrukkelijk wijzen op dat recht in diezelfde
mededeling gedaan kan worden. Het doet bovendien recht aan het in
artikel 6 EVRM neergelegde recht op een «oral hearing». Als één partij een
mondelinge behandeling wenst, dient deze plaats te vinden. Vindt er een
mondelinge behandeling plaats, dan zijn de overige leden van artikel 30j
daarop van toepassing.
Het feit dat een comparitie na aanbrengen heeft plaatsgevonden, maakt
niet dat er geen plaats meer is voor een (nieuwe) mondelinge behandeling als bedoeld in artikel 30j, zesde lid. Een comparitie na aanbrengen
vindt immers veelal plaats voordat de eiser zijn gronden en de verweerder
zijn verweer heeft ingediend. Indien een comparitie na aanbrengen heeft
plaatsgevonden en een partij vervolgens verzoekt om een mondelinge
behandeling kan dit verzoek niet enkel en alleen worden afgewezen op
grond van het feit dat al een comparitie na aanbrengen heeft plaatsgevonden. De gronden en het verweer kunnen aanleiding geven voor een
(nieuwe) mondelinge behandeling. Dat is ter afweging en beoordeling aan
de rechter.
Onderdeel R (artikel 355)
In artikel 355 zijn de termen «hoger beroep» en «rechter in hoger beroep»
consequent toegepast. De term «rechter in hoger beroep» is toegepast om
het onderscheid met de rechter in eerste aanleg te verduidelijken.
Onderdeel S (artikel 357)
De termijn waarbinnen in hoger beroep uitspraak gedaan moet worden,
wordt gesteld op ten hoogste tien weken. Deze termijn is langer dan de in
eerste aanleg voorgestelde termijn van zes weken (artikel 30q, eerste lid),
omdat zaken in hoger beroep in de regel meervoudig worden afgedaan.
Dat betekent dat tijd nodig is voor overleg tussen de raadsheren alsook
voor het beoordelen van het concept van een van de raadsheren door de
anderen. Daarnaast zijn de zaken die in hoger beroep worden behandeld
vaak complexer, waardoor het komen tot een uitspraak meer tijd vergt.
Het is van belang dat de termijn duidelijkheid geeft aan partijen, aansluit
bij de termijnen waar zij aan moeten voldoen en dat de termijn tegelijkertijd haalbaar is voor de rechtspraak. Tijdens de eerdergenoemde
bijeenkomsten met experts is aangegeven dat een termijn van tien weken
in de regel haalbaar zal zijn. Deze termijn is bovendien gelijk aan de
termijn die partijen hebben om bepaalde proceshandelingen te verrichten,
zoals het indienen van de gronden of het verweerschrift. Na de mondelinge behandeling, als die heeft plaatsgevonden, of na de laatste
proceshandeling die door partijen is verricht, bijvoorbeeld het nemen van
een akte na de mondelinge behandeling, zal de uitspraak binnen een
termijn van tien weken gegeven moeten worden. Doorgaans zal de
uitspraak echter kunnen volgen na het uitwisselen van de gronden en het
verweerschrift, omdat een mondelinge behandeling in hoger beroep in
vorderingszaken lang niet altijd gehouden wordt.
In kort geding dient binnen zes weken uitspraak gedaan te worden. Deze
termijn is opgenomen om ook in kort geding de voortgang te kunnen
bewaken, waarbij meer snelheid geboden is dan in een bodemprocedure.
Deze termijn doet echter niets af aan de wenselijkheid om in kort geding
op zo kort mogelijke termijn uitspraak te doen, zeker als het om een
spoedappel gaat, zoals ook is aangegeven in artikel 9.1.12 van het
landelijk procesreglement voor civiele dagvaardingszaken bij de gerechtshoven.
Vanwege de toepasselijkheid van de algemene eerste titel op het hoger
beroep, kan worden volstaan met een van artikel 30q, eerste lid, afwij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

33

kende regeling voor wat betreft de termijn van de uitspraak. De overige
leden van artikel 30q over de verlenging van de termijn voor de uitspraak
en het uitstellen of afzien van de uitspraak, zijn onverkort van toepassing.
Onderdeel T (Achtste titel)
Doordat de zevende titel expliciet van toepassing is verklaard op
vorderingen, kon de daaronder vallende vierde afdeling niet meer het
hoger beroep in verzoekprocedures bevatten. De achtste titel was
daarvoor nog vrij (de inhoud van deze titel is in 2002 vervallen), zodat de
vierde afdeling uit de zevende titel kan worden vernummerd tot achtste
titel, die is gewijd aan de verzoekprocedure.
Onderdeel U (artikel 358)
Artikel 358, tweede lid, is aangepast aan de digitale procesvoering,
afschriften bijvoegen is dan niet meer nodig. Voor het overige zijn
terminologische wijzigingen doorgevoerd in het eerste en derde lid. In het
vierde lid is aangegeven dat het gaat om de rechter in eerste aanleg die
de tussenbeschikking heeft gegeven. Dit is in lijn met de rest van deze
titel, waarin steeds wanneer het om de eerstelijnsrechter gaat, dit expliciet
wordt aangegeven.
Onderdeel V (artikel 359)
De terminologie van dit artikel is aangepast aan het wetsvoorstel eerste
aanleg. Het artikel bepaalt welke gegevens in de procesinleiding in hoger
beroep moeten worden vermeld, naast de gegevens die op grond van
artikel 30a en 278 moeten worden opgenomen. Voor het overige geldt de
toepassing van de derde afdeling A uit de eerste titel. Zo is ook artikel 30c
over de digitale indiening en stukkenwisseling van toepassing. De
verwijzing naar het eerste lid van artikel 278 vervalt, omdat dat artikel in
de toekomst niet meer uit verschillende leden bestaat.
Het beginsel dat in verzoekprocedures de gronden onmiddellijk met de
procesinleiding worden ingediend, blijft ongewijzigd. Alleen wanneer er
sprake is van een hoger beroep van een uitspraak in eerste waarin over
zowel een verzoek als een vordering is beslist, hoeven de gronden pas
uiterlijk tien weken na een daartoe strekkende uitspraak van de rechter
ingediend te worden. Dit is voorgesteld in artikel 343, derde lid.
Onderdeel W (artikel 360)
In artikel 360, tweede lid, is de term «hogere rechter» vervangen door
«rechter in hoger beroep», welke laatste term gebruikelijker is in de
zevende titel over hoger beroep. In het derde lid is een verkeerde
verwijzing verbeterd.
Onderdeel X (artikel 360a)
In artikel 360a is eenzelfde bepaling over de mondelinge behandeling
toegevoegd als in artikel 354 voor de vorderingsprocedure is opgenomen.
Zie par. 2.3.2 van het algemeen deel en de toelichting bij artikel 354.
In de consultatie is door de Raad voor de rechtspraak naar voren gebracht
dat de regeling voor de mondelinge behandeling in verzoekzaken anders
dient te zijn dan die in vorderingsprocedures. Dit werd ook naar voren
gebracht tijdens een expertbijeenkomst met vertegenwoordigers uit de
rechterlijke macht en de advocatuur op het terrein van het personen- en
familierecht. Vooral bij zaken op het terrein van het BOPZ, de WSNP en
het familierecht moet de rechter ook in hoger beroep in zijn beschikking
rekening houden met de laatste ontwikkelingen sinds de uitspraak in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

34

eerste aanleg en de stukkenwisseling, bijvoorbeeld in het kader van de
vaststelling van de hoogte van alimentatie. Daarom is overwogen om de
mondelinge behandeling voor het hoger beroep in verzoekprocedures
standaard voor te schrijven, omdat het feitencomplex in een deel van deze
zaken vaak onderhevig is aan verandering. Zo zal het gerechtshof in
familierechtelijke zaken vaak in een mondelinge behandeling willen
bespreken wat de laatste stand van zaken is voordat wordt beslist over de
hoogte van bijvoorbeeld alimentatieverplichtingen of een omgangsregeling. Dat laat echter onverlet dat er ook zaken kunnen zijn waarin de
mondelinge behandeling geen toegevoegde waarde heeft. Hierbij valt te
denken aan de nieuwe mogelijkheid om in ontslagzaken hoger beroep in
te stellen, zoals in het wetsvoorstel Werk en Zekerheid wordt voorgesteld.
Dergelijke – contentieuze – zaken zullen niet altijd een mondelinge
behandeling behoeven, bovenop de mondelinge behandeling die in eerste
aanleg reeds heeft plaatsgevonden. De voorgestelde uniforme regeling
van de artikelen 354 en 360a laat voldoende ruimte voor de rechter om te
bepalen of een mondelinge behandeling noodzakelijk of opportuun is. In
de hiervoor bedoelde gevallen zal de rechter aanleiding zien een
mondelinge behandeling te houden en mogen partijen daarop ook
vertrouwen. Bovendien zal, wanneer de rechter in een twijfelgeval afziet
van een mondelinge behandeling, hij naar partijen een mededeling
moeten sturen dat zij recht hebben op een mondelinge behandeling en
hen een termijn geven om kenbaar te maken dat ze daarvan gebruik
wensen te maken. Als één van de partijen van dat recht gebruik wenst te
maken, zal een mondelinge behandeling gehouden worden.
In het kader van de consultatie heeft de Raad voor de rechtspraak
gevraagd hoe een belanghebbende op de hoogte wordt gebracht van het
ingestelde hoger beroep wanneer er geen mondelinge behandeling wordt
gehouden. Dat is immers het moment waarop de belanghebbende op
basis van de artikelen 30j, vierde lid, de stukken ontvangt. Daarom is aan
artikel 360a toegevoegd dat indien de rechter belanghebbenden erop wijst
dat zij er recht op hebben te worden gehoord, hij daarbij een afschrift van
de procesinleiding voegt. Deze toezending van de procesinleiding is
tevens de datum vanaf wanneer de belanghebbende binnen vier weken
een verweerschrift kan indienen als bedoeld in artikel 361, derde lid.
Ter zitting mondeling een tussen- of einduitspraak doen, blijft in verzoekprocedures mogelijk op basis van artikel 30p. De huidige praktijk waarin
vooral in familiezaken soms ter zitting een mondelinge uitspraak wordt
gedaan, dient voortgezet te kunnen worden. Zie verder de toelichting
hierop in paragraaf 2.3.3 van het algemeen deel.
Onderdeel Y (artikel 361)
Het bevelen van een dag en uur waarop de mondelinge behandeling
aanvangt, is geschrapt, omdat dit voortvloeit uit artikel 30j, eerste lid (zie
over het al dan niet houden van een mondelinge behandeling de
toelichting hiervoor bij artikel 360a).
Voor het indienen van het verweerschrift wordt de huidige termijn van
vier weken aangehouden, zowel in het derde als in het vierde lid.
Verzoekprocedures verlopen doorgaans sneller dan vorderingsprocedures, waarin tien weken de tijd wordt gegeven voor het indienen van het
verweerschrift. Om deze snelheid niet te beperken, is de termijn van vier
weken ongewijzigd gelaten. Voor uitstel geldt de algemene bepaling van
artikel 30o, eerste lid, onder a, zodat de laatste zinsnede van het derde en
het vierde lid – «tenzij de rechter anders bepaalt» – kan vervallen. De
termijn voor het indienen van een verweerschrift loopt vanaf de
toezending van de procesinleiding aan de belanghebbende. In artikel 361
zijn voorts terminologische en taalkundige wijzigingen doorgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

35

Onderdeel Z (artikel 361a)
De termijn voor het wijzen van een beschikking in verzoekzaken in hoger
beroep wordt in artikel 361a gesteld op ten hoogste zes weken. De
formulering van het artikel is gelijk aan die van artikel 357 over de
uitspraak in vorderingszaken. Deze termijn is in lijn met de termijn die de
hoven momenteel gemiddeld hanteren in familie- en andere zaken (zie
bijlage II van het Procesreglement verzoekschriftprocedures familiezaken
gerechtshoven en bijlage II van het Procesreglement verzoekschriftprocedures handels- en insolventiezaken gerechtshoven).
Vanwege de toepasselijkheid van de algemene eerste titel op het hoger
beroep, kan worden volstaan met een van artikel 30q, eerste lid, afwijkende regeling voor wat betreft de termijn van de uitspraak. De overige
leden van artikel 30q over de verlenging van de termijn voor de uitspraak
en het uitstellen of afzien van de uitspraak, zijn onverkort van toepassing.
Onderdeel AA (artikel 362)
Artikel 362 is aangepast aan de mogelijkheid van artikel 30i, achtste lid,
om in verzoekprocedures tegenvorderingen en tegenverzoeken in te
dienen. Verder is de tekst aangepast aan de vaste jurisprudentie ten
aanzien van de huidige betekenis van artikel 362 over het zelfstandige
verzoek. Een dergelijk verzoek kan niet voor het eerst in hoger beroep
worden gedaan, hetgeen ook zal gelden voor de tegenvordering. Deze
wijziging is in overeenstemming met de wijziging van artikel 353, eerste
lid, dat hetzelfde regelt voor de vorderingsprocedure.
Onderdeel BB (Achtste titel)
De achtste titel komt te vervallen omdat die wordt gebruikt ter vervanging
van de vierde afdeling van de zevende titel. Zie hiervoor de toelichting bij
onderdeel Q.
Onderdeel CC
Artikel 376
De formulering van artikel 376 is gemoderniseerd. Een inhoudelijke
wijziging is niet beoogd. In lijn met hetgeen algemeen in de literatuur is
aanvaard, is aangevuld dat verzet ook kan worden ingesteld tegen een
arrest, zowel van een gerechtshof als van de Hoge Raad. Deze wijziging is
in alle artikelen uit de negende titel over verzet verwerkt.
Artikel 377
De formulering van artikel 377 is gemoderniseerd. Een inhoudelijke
wijziging is daarmee niet beoogd.
Het instellen van verzet geschiedt op dezelfde wijze als het starten van een
andere gerechtelijke procedure, namelijk door de indiening van een
procesinleiding bij het gerecht waar het vonnis of arrest waartegen verzet
wordt ingesteld, is gewezen. Dit volgt uit de artikelen 30a e.v. Vervolgens
worden alle partijen bij het vonnis of arrest waartegen verzet wordt
ingesteld, in de procedure betrokken. Dit kan door informele bezorging
van het oproepingsbericht dan wel door betekening van een exploot door
de deurwaarder, overeenkomstig artikel 112. De wijze van betekening
ingevolge artikel 113 – eerst bezorgen of betekenen bij de wederpartij in
plaats van eerst indienen bij het gerecht – is uitgezonderd in derdenverzet.
Voor zaken in eerste aanleg kan het van belang zijn dat een deurwaarder
bepaalde zaken – met name incassozaken – filtert voordat de eiser een
procedure bij de rechtbank start. Zo kan het voorkomen dat de gegevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

36

van de schuldenaar waarover de eiser beschikt niet kloppen, of dat uit het
onderzoek van de deurwaarder blijkt dat de schuldenaar schuldhulpverlening ontvangt. In die gevallen kan dat ertoe leiden dat de eiser ervoor
kiest om geen procedure te starten, of dat de deurwaarder gegevens
corrigeert. Deze filterfunctie van de deurwaarder uit artikel 113 is hier niet
nodig, omdat de belangen van derden om zich te verzetten tegen een
tussen partijen gewezen vonnis of arrest van een andere orde zijn dan het
starten van een gewone procedure. In de laatste volzin is opgenomen dat
de procedurevoorschriften voor de vorderingsprocedure van toepassing
zijn. Geschrapt is dat de «algemene voorschriften» van toepassing zijn,
omdat dat verwarring wekt met de toepasselijkheid van de algemene
bepalingen uit de eerste titel, die al van toepassing zijn op alle procedures
uit het Eerste Boek van Rv uit hoofde van hun plaatsing in de eerste titel.
Artikelen 378–380
De formulering van deze artikelen is gemoderniseerd. Een inhoudelijke
wijziging is niet beoogd. Zie voor de uitbreiding naar verzet tegen arresten
de toelichting hierboven bij artikel 377.
Onderdelen DD en EE (opschrift eerste afdeling en artikelen 382, 383, 386,
388 en 389)
Naar aanleiding van het advies van de Raad voor de rechtspraak en de
Hoge Raad in de consultatie is in de eerste afdeling over herroeping van
vonnissen een omissie hersteld dat deze afdeling ook van toepassing is
op arresten. Niet alleen uitspraken uit de eerste aanleg, maar ook die van
gerechtshoven en de Hoge Raad kunnen herroepen worden.
Onderdeel FF (artikel 385)
Volgens het huidige artikel 385 wordt het geding tot herroeping ingeleid
met een dagvaarding die voldoet aan de eisen van artikel 111 en wordt
het geding gevoerd volgens de tweede titel. In lijn met artikel 353 voor het
hoger beroep in een vorderingsprocedure en artikel 362 voor de verzoekprocedure, is dit artikel gewijzigd en is alleen bepaald dat de tweede titel
over de vorderingsprocedure van overeenkomstige toepassing is, voor
zover daarvan in de titel over herroeping niet wordt afgeweken. Omdat de
eerste titel waarin de artikelen over de basisprocedure staan, al van
toepassing is op alle procedures in het Eerste Boek van Rv, hoeft de
toepasselijkheid daarvan hier niet herhaald te worden. Verder wordt
artikel 113 over de mogelijkheid om een oproepingsbericht eerst bij de
wederpartij te bezorgen of te betekenen en de zaak vervolgens bij het
gerecht in te dienen, uitdrukkelijk uitgesloten van toepassing. Voor zaken
in eerste aanleg kan het van belang zijn dat een deurwaarder bepaalde
zaken – met name incassozaken – filtert voordat de eiser deze aan de
rechter voorlegt. Zo kan het voorkomen dat de gegevens van de schuldenaar waarover de eiser beschikt niet kloppen, of dat uit het onderzoek
van de deurwaarder blijkt dat de schuldenaar schuldhulpverlening
ontvangt. In die gevallen kan dat ertoe leiden dat de eiser ervoor kiest om
geen procedure te starten, of dat de deurwaarder gegevens corrigeert.
Omdat partijen elkaar al kennen uit de procedure die heeft geleid tot het te
herroepen vonnis of arrest, is een dergelijk onderzoek van de deurwaarder
niet (nogmaals) nodig. De filterfunctie van de deurwaarder uit artikel 113,
voordat de procedure in hoger beroep is gestart, is daarom niet nodig.
Onderdelen GG, HH en II (artikelen 392, 393 en 394)
Op de prejudiciële vragen uit de tiende titel A is de basisprocedure naar
haar aard in beginsel niet van toepassing. De prejudiciële procedure staat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

37

op zichzelf. Zo is er in deze procedure geen sprake van een procesinleiding. En de tiende titel A voorziet zelf in bepalingen voor bijvoorbeeld
het indienen van schriftelijke opmerkingen door partijen en een mondelinge behandeling. De toepasselijkheid van de basisprocedure is in de
tiende titel A niet uitgesloten, omdat dit grotendeels al uit de aard van de
procedure voor prejudiciële vragen voortvloeit en omdat het beginsel van
digitale procesvoering ook in deze procedure van pas kan komen. Alleen
de artikelen over de mondelinge uitspraak en de termijn voor arrest zijn
expliciet uitgesloten om onduidelijkheden te voorkomen en het systeem
van het wetboek te handhaven (zie hieronder in de toelichting bij
artikel 395). Dit alles betekent ook dat er geen afbreuk wordt gedaan aan
rechten van partijen tot het verrichten van proceshandelingen, noch aan
rechten van daartoe door de Hoge Raad in de gelegenheid gestelde
derden in de prejudiciële procedure.
De artikelen 392, 393 en 394 over de prejudiciële vragen aan de Hoge
Raad zijn terminologisch aangepast (vervanging van de term «eis» door
«vordering») en aangepast aan de digitalisering. Daar waar de
artikelen 392, vierde en vijfde lid, en 393, derde, vijfde en elfde lid, spreken
over de verzending van afschriften door de griffier naar hetzij de Hoge
Raad, hetzij partijen, zijn deze bepalingen ongewijzigd gebleven. Zowel de
term verzenden als de term afschriften zijn zowel in de papieren als in de
digitale omgeving van toepassing, zodat er geen reden is om deze
artikelen op dit punt te wijzigen. De opdracht aan de griffier om de
stukken door te zenden, dient gehandhaafd te blijven. In de digitale
omgeving wordt daaraan voldaan door de stukken ter beschikking te
stellen via MijnZaak. Alleen in artikel 393, derde en vijfde lid, wordt de
volzin geschrapt die voorschrijft dat er zoveel afschriften bijgevoegd
moeten worden als er partijen zijn. Dit is in een digitale omgeving niet
meer relevant en daar waar partijen betrokken zijn die op papier procederen, zorgt het gerecht voor verzending op papier naar die partijen
(artikel 30c, vijfde lid).
Onderdeel JJ (artikel 395)
In het nieuwe artikel 395 zijn twee artikelen uit de basisprocedure niet van
toepassing verklaard op de procedure inzake prejudiciële vragen. Zoals
hierboven in paragraaf 1.1 uiteengezet is, is de basisprocedure uit de
derde afdeling A naar haar aard grotendeels niet van toepassing op de
procedure inzake prejudiciële vragen. Wel is denkbaar dat de schriftelijke
opmerkingen die de Hoge Raad van partijen en anderen kan vragen
(artikel 393, eerste en tweede lid), digitaal worden ingediend en dat waar
nodig ook op andere momenten digitale procesvoering mogelijk kan zijn.
Maar zaken als de indiening van een procesinleiding zijn in deze
procedure niet relevant en hoeven ook niet uitgesloten te worden van
toepasselijkheid. De toepasselijkheid van de artikelen 30p over de
mondelinge uitspraak en 30q over de uitspraaktermijn wordt wel
uitdrukkelijk uitgesloten, ter voorkoming van elke onduidelijkheid
hierover.
Onderdelen LL–RR (artikelen 398, 399, 400, 401b, 401c, 402 en 403)
De wijzigingen in de opschriften van de tweede en derde afdeling van de
elfde titel over cassatie en in de artikelen 398, 399, 400, 401b, 401c, 402 en
403 zijn van terminologische aard en beogen geen inhoudelijke wijziging.
Onderdeel TT (artikel 406)
Zoals in het algemeen deel is aangegeven, zijn de algemene voorschriften
voor procedures in de nieuwe artikelen 30a–30q ook van toepassing op de
procedure in cassatie, tenzij daarop een uitzondering wordt gemaakt in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

38

wet. De toepasselijkheid van artikel 30a is nader geregeld in artikel 407,
waarnaar hier zij verwezen. Artikel 30b betreft de mogelijkheid dat een
vordering en een verzoek gelijktijdig door middel van één procesinleiding
worden ingediend. Hoewel het niet voor de hand ligt dat zich dit veel zal
voordoen in cassatie, kan niet worden uitgesloten dat een in eerste (en
tweede) aanleg gecombineerde procedure, uiteindelijk ook in die vorm
aan de Hoge Raad wordt voorgelegd. In dat geval is het aan de Hoge Raad
om te beoordelen of een gecombineerde behandeling in cassatie
wenselijk is. Zo niet, dan dient de zaak gesplitst te worden, hetgeen
artikel 30b, vierde lid, mogelijk maakt. Dit artikel is daarom niet van
toepassing uitgesloten. De artikelen 30c–30f houden allemaal verband met
het digitaal aanbrengen van de procedure, het digitaal indienen van
stukken en het digitaal berichtenverkeer, dat bij de Hoge Raad de
gangbare wijze wordt. Alleen de uitzondering op digitaal procederen in
het vierde lid van artikel 30c voor natuurlijke personen en informele
verenigingen die zonder professionele rechtsbijstandverlener procederen,
is in cassatie niet van toepassing, omdat bijstand van een cassatieadvocaat verplicht is en zich geen uitzonderingen voordoen zoals in hoger
beroep voor belanghebbenden in verzoekprocedures. Artikel 30g betreft
het oproepen van derden als partij in het geding, hetgeen in de huidige
wet in artikel 118 is geregeld en dit artikel is in cassatie van overeenkomstige toepassing krachtens artikel 418a.
De artikelen 30h–30q betreffen de invulling van de zogenoemde basisprocedure. Deze procedure wijkt deels af van de bestaande procedure in
cassatie bij de Hoge Raad. De bestaande cassatieprocedure is toegesneden op de eigen aard daarvan en voldoet goed. Er is geen aanleiding
om de bestaande procedure in cassatie ingrijpend aan te passen. Dat is
ook gebleken tijdens de eerdergenoemde bijeenkomsten met experts. Op
grond van het bestaande artikel 418a zijn de huidige artikelen 87–92 van
toepassing op de procedure in cassatie. De inhoud van deze artikelen is
verplaatst en opgenomen in artikel 30e, artikel 30k, eerste lid, onder a en
c, vijfde en zesde lid, artikel 30m, tweede lid, en artikel 30n. Die artikelen
moeten dus ook in de toekomst van toepassing blijven op de procedure in
cassatie. Wat betreft de overige artikelen uit de derde afdeling A van de
eerste titel geldt het volgende. Artikel 30h over de oproeping voor het
vervolg op een aangehouden behandeling is in cassatie niet relevant. Het
verweerschrift in cassatie is geregeld in artikel 411, zodat artikel 30i niet
van toepassing is (met uitzondering van de verwijzing in artikel 411 naar
artikel 30i, vijfde lid). Artikel 30j over het bepalen van en oproepen voor de
mondelinge behandeling is wel van toepassing, omdat er in cassatie in
enkele gevallen een mondelinge behandeling moet kunnen plaatsvinden,
zoals wanneer de Hoge Raad als feitenrechter fungeert. Om de Hoge Raad
hierin de benodigde vrijheid te bieden, is in het tweede lid voorgesteld dat
de artikelen 30j en 30k op die mondelinge behandeling van overeenkomstige toepassing kunnen zijn. Ze kunnen als leidraad fungeren, maar de
Hoge Raad kan ervan afwijken als de zaak dat verlangt.
Artikel 30l is van toepassing. Daarin is de inlichtingencomparitie uit het
huidige artikel 88, tweede en vierde lid, opgenomen, die volgens
artikel 418a van toepassing is. Artikel 30m over het vervolg van de
procedure na een schikking is van toepassing, aangezien ook artikel 30k,
eerste lid, onder c, over de schikking van toepassing is. Dit geldt ook voor
het proces-verbaal van artikel 30n, dat is overgenomen uit de huidige
artikelen 87, derde lid, en 88, derde lid. De optionele mogelijkheden van
artikel 30o waarmee de basisprocedure kan worden uitgebreid, hoeven bij
voorbaat niet voor cassatie uitgesloten te worden. Dat geldt wel voor de
mondelinge uitspraak van artikel 30p en de termijn voor uitspraak van
artikel 30q, die beide in cassatie niet goed denkbaar zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

39

Onderdeel UU (artikel 407)
Zoals hiervoor in de toelichting in paragraaf 2.1 en in de toelichting bij
artikel 343 is aangegeven voor het hoger beroep, is ook in cassatie
gekozen voor de aanduiding «procesinleiding» voor het document
waarmee de procedure aanhangig wordt gemaakt, evenals in eerste
aanleg en in hoger beroep. In het tweede tot en met vijfde lid worden
enkele uitzonderingen gemaakt op de toepasselijkheid van de algemene
bepalingen inzake de procesinleiding en van de bepalingen inzake de
vorderingsprocedure. De formulering van deze leden is inhoudelijk niet
gewijzigd, enkel de verwijzingen naar de relevante artikelen zijn aangepast
aan het wetsvoorstel eerste aanleg.
Verder zijn er in dit artikel enkele technische wijzigingen doorgevoerd. Een
inhoudelijke wijziging is daarmee niet beoogd. Het nieuwe vijfde lid
betreft een verplaatsing van tekst die nu onderdeel is van het tweede lid,
maar beter past in een separaat lid, omdat de desbetreffende informatie
wordt opgenomen in het oproepingsbericht. Een en ander betekent dat de
procesinleiding in cassatie op dezelfde wijze als de procesinleiding in
eerste aanleg wordt opgenomen in het oproepingsbericht dat van de
griffier wordt verkregen na indiening van de procesinleiding bij de Hoge
Raad, zoals omschreven in artikel 111.
Onderdeel VV (artikel 408)
In de nieuwe procedure bestaat er geen dagvaardingstermijn meer en kan
een verweerder die op een langere termijn is opgeroepen te verschijnen,
eerder verschijnen, waardoor de procedure kan worden voortgezet. Het is
dus niet meer nodig om een verkorting van de verschijningstermijn in de
wet te handhaven. Artikel 408 kan vervallen.
Onderdeel WW (artikel 408a)
Dit artikel is uitsluitend in technische zin aangepast. In het eerste lid is
rekening gehouden met de vervanging van de rol door een digitaal
volgsysteem. Het verwijzen van een zaak van de enkelvoudige naar de
meervoudige kamer zal volgens het tweede lid, onderdeel b, gebeuren
zodra uitspraak zal worden gedaan. In lijn met artikel 344, tweede lid, is
het vragen om een uitspraak geschrapt. Dit is ook in het derde lid
geschrapt. Zie verder de toelichting bij artikel 344. In het tweede en vijfde
lid is de term «pleidooi» gehandhaafd; dat voorkomt verwarring met de
mondelinge behandeling in eerste en tweede aanleg. Het pleidooi in
cassatie heeft als rechtsgeleerde toelichting op de middelen, een ander
karakter dan de mondelinge toelichting in eerste en tweede aanleg en ook
een ander karakter dan het pleidooi dat in artikel 134 is geschrapt.
Onderdeel XX (artikel 409)
De verwijzingen naar het «zittingsblad» in het tweede en derde lid zijn
geschrapt, omdat dit zittingsblad nu al in de praktijk niet meer wordt
gehanteerd. De wijze waarop de advocaat zich meldt, kan op dezelfde
wijze geschieden als nu in eerste en tweede aanleg.
Onderdeel YY (artikel 410)
Overeenkomstig het wetsvoorstel eerste aanleg zijn in het eerste en derde
lid terminologische wijzigingen doorgevoerd. Het derde lid is op dezelfde
wijze aangepast als het dienovereenkomstige artikel 339, vierde lid, dat
voor het hoger beroep bepaalt dat de afstand van instantie de
mogelijkheid van het instellen van incidenteel cassatieberoep onverlet
laat. Zie de toelichting bij artikel 339, vierde lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

40

Onderdeel ZZ (artikel 411)
Enkele technische aanpassingen zijn doorgevoerd overeenkomstig het
wetsvoorstel eerste aanleg, die rekening houden met de vervanging van
de omschrijving conclusie van antwoord door «verweerschrift» en met het
vervangen van de rol door een digitaal volgsysteem van de gerechten. In
het eerste lid is «de rechter» vervangen door «de Hoge Raad», in lijn met
de rest van de elfde titel over cassatie. Waarin de andere titels sprake is
van «de rechter», spreekt de elfde titel over «de Hoge Raad».
In de huidige tekst van het eerste lid is sprake van een termijn van ten
hoogste vier weken voor de indiening van het verweerschrift en voorgesteld wordt om «ten hoogste» te schrappen. Dit is in lijn met de in het
wetsvoorstel ingezette lijn dat termijnen die aan partijen worden opgelegd
mede dienen om die partijen te beschermen. Dat zijn de termijnen waarop
zij recht hebben en daaraan wordt in beginsel door de rechter geen
beperking gesteld, met uitzondering van de mogelijkheid tot het bekorten
van termijnen ingevolge artikel 30o, eerste lid, onder a.
De inhoud van het tweede lid van artikel 411 over de excepties is
verplaatst naar een verwijzing naar het dienovereenkomstige artikel 30i,
vierde lid, in het nieuwe, vernummerde, tweede lid. De toepasselijkheid
van artikel 30i op de cassatieprocedure is in artikel 404 uitgesloten, maar
artikel 411 maakt hierop een uitzondering voor het vierde en vijfde lid van
artikel 30i.
Onderdeel AAA (artikel 412)
In overeenstemming met de artikelen 344, tweede lid, en 408a wordt er
geen uitspraak meer gevraagd door partijen, zodat de verouderde
uitdrukking om recht op de stukken te vragen, in het tweede lid van
artikel 412 wordt geschrapt. De termijnen in cassatie worden niet
aangepast, aangezien daartoe van behoefte noch noodzaak is gebleken.
Onderdeel BBB (artikel 413)
Processtukken worden langs digitale weg ingediend en zijn in het digitale
systeem voor gegevensverwerking van de gerechten beschikbaar voor
partijen. Het is daarom niet nodig dat deze stukken over en weer worden
verzonden. Artikel 413 kan daarom vervallen.
Onderdelen CCC, DDD en EEE (artikelen 414–416)
De wijzigingen in deze artikelen zijn uitsluitend van terminologische aard.
Doordat de rol wordt vervangen door een digitaal volgsysteem van de
gerechten, wordt in het tweede lid aangesloten bij het moment in het
eerste lid, waarop de vordering tot zekerheidstelling en alle andere
incidentele vorderingen worden ingediend.
Onderdeel FFF (artikel 418)
In overeenstemming met de artikelen 344, tweede lid, 408a en 412 wordt
er geen uitspraak meer gevraagd door partijen, zodat de verouderde
uitdrukking om recht op de stukken te vragen, in artikel 418 wordt
geschrapt. Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om de twee leden
waaruit dit artikel in feite bestaat, te nummeren.
Onderdeel GGG (artikel 418a)
Het huidige artikel verwijst onder meer naar de toepassing van de huidige
artikelen 87–92 op de procedure in cassatie. De inhoud van deze artikelen
is verplaatst en opgenomen in respectievelijk artikel 30k, eerste lid, onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

41

a (inlichtingen) en c (schikking), artikel 30k, vijfde en zesde lid (overleggen
bescheiden), 30m, tweede lid (proceshandeling na niet afgeronde
schikking), 30n, eerste lid, (proces-verbaal) en 30e (verzenden stukken).
Deze artikelen zijn automatisch van toepassing op de procedure in
cassatie door hun plaatsing in de algemene bepalingen. Een verwijzing is
dus niet meer nodig. Zie overigens de toelichting op artikel 406.
De formulering van het aangepaste artikel heeft voorts tot gevolg dat de
met het wetsvoorstel eerste aanleg gewijzigde artikelen 111–112 van
toepassing zijn op de procedure in cassatie, hetgeen onder meer tot
gevolg zal hebben dat de procesinleiding ook op informele wijze bezorgd
kan worden bij de wederpartij. Artikel 113 over de variant waarbij de
procesinleiding eerst bij de wederpartij wordt betekend en daarna de zaak
wordt ingediend bij het gerecht, is in cassatie niet van toepassing. Het is
hier niet relevant om af te wijken van het beginsel dat een zaak start door
indiening van de procesinleiding bij het gerecht (zie ook de toelichting bij
artikel 343).
Onderdeel III (artikel 419)
De wijziging is louter van terminologische aard.
Onderdeel JJJ (artikel 425)
Artikel 425 over de beperkte mogelijkheden tot verzet tegen een bij
verstek gewezen arrest van de Hoge Raad, kan komen te vervallen. Die
beperkte mogelijkheden zijn nietigheid van de cassatiedagvaarding of
cassatieberoep dat na verloop van de wettelijke termijn is ingesteld.
Doordat de informatie die nu nog tot nietigheid van de dagvaarding kan
leiden, wordt opgenomen in het door de gerechten op te stellen oproepingsbericht, komt nietigheid niet meer voor. De termijn voor het instellen
van cassatieberoep wordt zodanig door de Hoger Raad bewaakt, dat ook
deze mogelijkheid niet voorkomt. Het artikel is daarmee overbodig
geworden.
Onderdeel LLL (artikel 426)
De terminologie van het artikel 426 is gemoderniseerd. Verder zijn de
artikelen 403 en 404 toegevoegd aan de opsomming van de van overeenkomstige toepassing zijnde artikelen, nu die twee artikelen door wijziging
van het opschrift van de tweede afdeling enkel op vorderingszaken van
toepassing zijn. De Adviescommissie voor Burgerlijk procesrecht en de
Hoge Raad hebben er in hun reactie op de consultatie op gewezen dat zij
ook gelden in verzoekzaken.
Onderdeel MMM (artikel 426a)
De terminologie van dit artikel is aangepast.
Onderdeel NNN (artikel 426b)
Het eerste en tweede lid van het bestaande artikel 426b kunnen vervallen,
omdat processtukken worden ingediend via het digitale systeem voor
gegevensverwerking van de gerechten en via die weg ook kunnen worden
ingezien. De verzending van afschriften wordt dan beheerst door
artikel 30c. Het derde lid is inhoudelijk gelijk gebleven en alleen het
lidnummer is vervallen. Het vierde lid is niet meer nodig omdat
artikel 30o, eerste lid, onder a, de mogelijkheid geeft termijnen te
verlengen. Daarmee kan ook de eerste volzin van het vijfde lid vervallen.
De tweede volzin is blijven staan in de resterende tekst van het artikel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

42

Onderdeel OOO (artikel 427a)
De verplichting vervalt om afschriften van een verweerschrift ten behoeve
van de wederpartij in te dienen, aangezien de wederpartij kennis kan
nemen van het verweerschrift via het digitale systeem voor gegevensverwerking van de gerechten. Voor het overige zijn enkele technische
aanpassingen doorgevoerd. Van de verwijzing naar artikel 426b is niets
meer over behalve de verwijzing naar de laatste zin van het vijfde lid, die
verwijst naar artikel 279. Daarom is de verwijzing naar artikel 279 in
artikel 427a zelf opgenomen. Zie verder de toelichting bij artikel 426b.
Onderdeel PPP (artikel 429)
In navolging van het advies van de Hoge Raad naar aanleiding van de
consultatie over dit wetsvoorstel, wordt in het derde lid de eerste volzin
over de uitspraak over de kosten geschrapt. Deze is overbodig omdat het
tweede lid van artikel 429 al artikel 419, vierde lid van overeenkomstige
toepassing verklaard waarin eveneens de kostenveroordeling is
opgenomen. De formulering van de tweede volzin in het derde lid over de
verstrekking van de uitspraak door de griffier aan de advocaten van
partijen, is gemoderniseerd; er is geen inhoudelijke wijziging beoogd.
Artikel II (Overgangsbepaling)
Het voorstel kan op grond van artikel III gefaseerd in werking treden.
Artikel II bepaalt dat op de procedure over vorderingen die (bij exploot)
zijn betekend bij de gedaagde en op de procedure over verzoeken die in
hoger beroep bij beroepschrift aan een gerechtshof en in cassatie bij
verzoekschrift aan de Hoge Raad zijn voorgelegd voor de dag dat deze wet
in werking treedt, het recht van toepassing blijft zoals dat gold voor de
inwerkingtreding van deze wet. Dit betekent dat in vorderingsprocedures
het moment van betekening bij de wederpartij en in verzoekschriftprocedures het moment waarop een beroepschrift of verzoekschrift aan de
rechter in hoger beroep of cassatie wordt voorgelegd, bepalend is voor de
toepassing van het nieuwe dan wel oude regime tijdens de procedure in
die instantie. Als de dag van betekening samenvalt met de dag van
inwerkingtreding, geldt voor de desbetreffende procesinleiding het
nieuwe recht.
Het derde lid treft een voorziening voor het doorzenden, verwijzen en
terugwijzen van zaken. De keuze om de wet niet ineens maar gefaseerd in
werking te laten treden (zie artikel III), betekent dat er tijdelijk in bepaalde
rechtbanken en bij bepaalde gerechtshoven al wel digitaal wordt
geprocedeerd, terwijl dat bij andere nog niet hoeft en kan. Wanneer een
dagvaarding, verzoekschrift of procesinleiding (in eerste aanleg, hoger
beroep of cassatie) na de inwerkingtreding wordt doorgezonden,
verwezen of teruggewezen, dan kan het zijn dat er bij de doorsturende,
verwijzende of terugwijzende rechter anders moet worden geprocedeerd
dan bij de rechter die de zaak uiteindelijk gaat behandelen. Als de
verplichting om digitaal te procederen nog niet gold bij de rechter die
verwijst of terugverwijst, kan het de indiener door de rechter die de zaak
gaat behandelen uiteraard niet euvel worden geduid dat hij op papier
hoger beroep instelde. Hoe er vervolgens verder wordt geprocedeerd is
aan de rechter. Het valt te verwachten dat die rechter die partij dan in de
gelegenheid zal stellen de procesinleiding alsnog langs elektronische weg
in te dienen. De verplichting om langs elektronische weg te procederen
zou voor die (professionele) partij immers ook hebben gegolden als zij wel
direct bij die rechter hoger beroep had moeten of kunnen instellen en ook
voor andere zaken bij andere rechters geldt voor professionals dan al dat
er langs elektronische weg moet worden geprocedeerd. Voor natuurlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

43

personen geldt dit uiteraard niet omdat zij nimmer verplicht zijn om langs
elektronische weg te procederen.
Andersom kan het zich ook voordoen dat iemand langs elektronische weg
hoger beroep in een civiele zaak instelde, terwijl de rechter naar wie de
zaak wordt (terug)verwezen nog op papier werkt. In dat geval zal die
rechter moeten besluiten dat de zaak op papier verder gaat.
Als een procesinleiding in hoger beroep op papier bij de verkeerde rechter
is ingediend, zal deze rechter het stuk doorzenden aan de bevoegde
rechter. Als bij deze rechter al wel de verplichting tot digitaal procederen
geldt, zal de indiener in de gelegenheid worden gesteld het beroepschrift
alsnog digitaal in te dienen (zie artikel 30c, zesde lid).
Artikel III (Inwerkingtreding)
De digitalisering van de gerechtelijke procedure is een omvangrijke
operatie. Om deze verantwoord uit te voeren, is gefaseerde inwerkingtreding een voorwaarde. Evenals in het wetsvoorstel over de eerste
aanleg, voorziet ook de in dit wetsvoorstel voorgestelde inwerkingtredingsbepaling daarin. Die bepaling houdt in dat de artikelen van deze wet
in werking treden op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip, dat voor
de verschillende artikelen of onderdelen daarvan verschillend kan worden
vastgesteld. Het wetsvoorstel voor de eerste aanleg treedt naar
verwachting in werking in drie fasen («releases»). Voor het hoger beroep
zijn twee fasen voorzien, die in de tijd overeenkomen met de eerste
respectievelijk de derde fase van de eerste aanleg. De eerste fase voor
zaken in hoger beroep betreft alle vorderingszaken, inclusief de vorderingszaken bij de kantonrechter, die in eerste aanleg in de tweede fase
worden meegenomen. De tweede fase voor zaken in hoger beroep betreft
de verzoekzaken. Per release wordt eveneens gefaseerd. Begonnen wordt
met een proef bij een gerechtshof. Vervolgens volgen drie fasen waarin
steeds een hof overgaat op het nieuwe systeem. Wanneer hoger beroep
wordt ingesteld na de datum waarop de nieuwe regeling in werking is
getreden voor het hoger beroep in de desbetreffende procedure, verloopt
deze procedure in hoger beroep volgens de nieuwe regels. De ketenpartners zijn over deze gefaseerde inwerkingtreding in het kader van het
wetsvoorstel eerste aanleg geconsulteerd en hebben daartegen geen
wezenlijke bezwaren geuit. Zie verder de toelichting bij artikel V in het
wetsvoorstel eerste aanleg.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 138, nr. 3

44