Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2305
Vragen van het lid Klaver (GroenLinks) aan de minister van Financiën over het
artikel «Europese Commissie houdt Nederland buiten transactietax»
(ingezonden 1 maart 2013).
Antwoord van minister Dijsselbloem (Financiën) mede namens de
staatssecretaris minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen
2 mei 2013)
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Europese Commissie houdt Nederland buiten
transactietax»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3 en 4
Wat is uw reactie op de stelling van de Europese Commissie dat de verliespost voor pensioenen volgens lobbyorganisatie De Pensioenfederatie
«schromelijk overdreven» zou zijn en de uitspraak van de Commissie «We
zijn daar nog eens goed in gedoken en we komen echt op veel lagere
bedragen uit: minder dan een half miljard»?
Wat is uw inschatting van de financiële gevolgen van de Financial Transaction
Tax (FTT) voor pensioenfondsen? Is hiernaar onderzoek verricht door uw
ministerie en/of het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid?
Zo ja, bent u bereid de uitkomsten van dit onderzoek met de Kamer te delen?
Antwoord 2, 3 en 4
Zoals ook aangegeven in mijn brief aan de Tweede Kamer van 18 februari jl.2
en mijn reactie op de vragen van de leden Nijboer en Vermeij die u ook
bijgevoegd vindt in deze brief, zal Nederland zich enkel kunnen aansluiten bij
de nauwere samenwerking met het oog op een mogelijke heffing op de
financiële sector wanneer de Nederlandse pensioenfondsen hiervan
gevrijwaard blijven, er geen disproportionele samenloop is met de huidige
bankenbelasting en de inkomsten ervan terugvloeien naar de lidstaten.

1
2

ah-tk-20122013-2305
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Fd, 15 februari 2013
Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel nr. 1336

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

Het huidige voorstel voldoet niet aan deze voorwaarden van het regeerakkoord. Zo worden pensioenfondsen belast door de financiële transactietaks
(hierna: FTT). Nederland zal daarom op dit moment niet toetreden tot de
nauwere samenwerking. Op basis van het nieuwe Commissievoorstel zal
verder worden onderhandeld. Nederland zal zich er actief voor blijven
inzetten om de Nederlandse wensen onder de aandacht te brengen bij de
Commissie en de overige lidstaten.
Zoals ook eerder gesteld in mijn reactie op de vragen van de leden Nijboer
en Vermeij is de impact van een FTT zoals voorgesteld door de Commissie
zeer moeilijk te voorspellen, omdat deze afhangt van vele factoren. Zo brengt
een FTT naast directe kosten ook indirecte kosten voor financiële instellingen
met zich mee. De kosten zorgen ervoor dat financiële instellingen uit
efficiëntie-overwegingen minder financiële transacties afsluiten, deze
transacties naar tegenpartijen buiten de FTT-zone verplaatsen, of zoeken naar
onbelaste substituten. De grootte en werking van deze effecten verschillen
per financieel instrument.
Naar aanleiding van het eerdere voorstel van de Commissie voor een FTT
van september 2011 hebben het CPB, DNB en AFM een inschatting gemaakt
wat de gevolgen zullen zijn van een FTT in het geval Nederland hieraan zou
deelnemen. Dit is op 20 maart 2012 naar de Tweede Kamer gestuurd.3 Uit de
ramingen van DNB blijkt dat deelname aan de FTT de Nederlandse banken,
pensioenfondsen en verzekeraars jaarlijks ongeveer € 4 miljard zou kosten
wanneer Nederland zou deelnemen aan de FTT. Hiervan komt ongeveer € 2,0
miljard van de banken, € 1,7 miljard van pensioenfondsen en € 0,3 miljard
van verzekeraars. Hierbij moet als kanttekening gesteld worden dat het
«sneeuwbaleffect» van de FTT (het effectieve FTT-bedrag van een transactie
wordt groter omdat bij een transactie vaak meer partijen betrokken zijn)
slechts ten dele is meegenomen. Aannemelijk is dat pensioenfondsen – die
net als andere eindbeleggers afhankelijk zijn van financiële tussenpartijen
voor het aangaan en afwikkelen van transacties – zullen worden geconfronteerd met dienstverleners die de lasten die voor hen volgen uit een FTT
zullen doorberekenen. Dit kan de gepresenteerde kosten van de FTT voor
pensioenfondsen en andere eindbeleggers verder verhogen. Bovenstaande
schattingen zijn hoe dan ook significant anders dan de inschatting van de
Commissie.
Het recente voorstel voor een richtlijn ter implementatie van nauwere
samenwerking op het gebied van een financiële transactiebelasting komt
grotendeels overeen met het originele voorstel uit 2011. Nederland neemt,
zoals gesteld, niet deel aan de nauwere samenwerking die tot stand is
gekomen voor het huidige FTT-voorstel zolang niet voldaan is aan de
voorwaarden in het regeerakkoord. Toch zullen ook Nederlandse bedrijven en
de financiële sector, die veel activa in de landen van de FTT-zone bezitten en
veel zaken doen met financiële instellingen in die zone, geraakt worden als de
belasting conform het voorstel van de Commissie in de nieuwe «FTT-zone»
wordt geïmplementeerd. De belangrijkste oorzaak hiervan is de uitgebreide
grondslag van het FTT-voorstel op basis van het vestigingsplaatsprincipe en
het uitgifteprincipe.
DNB heeft in een grove schatting becijferd dat in het geval Nederland niet
deel zal nemen aan de FTT, de Nederlandse financiële sector minimaal zo’n
€ 500 miljoen (op handel van aandelen en obligaties) aan FTT zou moeten
afdragen.4 Hiervan wordt iets minder dan de helft afgedragen door pensioenfondsen.5 Hierbij is het belangrijk te stellen dat het hier om een grove
(conservatieve) schatting gaat. DNB heeft enkel gekeken naar de aandelen- en
obligatie handel, en heeft het «sneeuwbaleffect» van de FTT slechts ten dele
meegenomen. Deze schatting van DNB kan dan ook gezien worden als een
minimum bedrag waarbij het waarschijnlijk is dat nadere berekeningen over
het af te dragen bedrag aan FTT hoger zal uitvallen.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 013, nr. 23
Zie ook de Brief aan de Tweede Kamer van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 8 maart
2013 met hierin het BNC-fiche: Richtlijn ter implementatie van nauwere samenwerking op het
gebied van een financiële transactiebelasting.
5
In dit cijfer is alleen de handel in aandelen en obligaties meegenomen en is uitgegaan van een
effectief FTT-tarief van 0,2%. Niet meegenomen zijn aanzienlijke transactievolumes in andere
financiële instrumenten die voortkomen uit cash- en risicobeheer door bijvoorbeeld pensioenfondsen.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Voor Nederland is het essentieel dat pensioenfondsen niet geraakt worden.
Volgens schattingen beheren Nederlandse pensioenfondsen namelijk circa
€ 850 miljard van de € 1.500 miljard aan opgebouwd pensioenvermogen in
de Eurozone. Dit voorstel heeft daar een significante impact op.
Vraag 5
Kunt u met het oog op het standpunt van de Nederlandse regering uw
reactie/oordeel geven over de notitie «No exemption – The Financial
Transaction Tax and Pension Funds» van het Network for Sustainable
Financial Markets?
Antwoord 5
Ik ben bekend met het paper van het Network for Sustainable Financial
Markets. Hoewel ik het eens ben met de stelling van de auteurs dat pensioenfondsen zoveel mogelijk op de lange termijn gerichte investeringen moeten
doen, vraag ik mij af of daartoe het toepassen van een FTT op pensioenfondsen geëigend is. Uit recent onderzoek van Eumedion6 blijkt dat pensioenfondsen meer dan 80 procent van hun Nederlandse aandelen vijf jaar of langer
aanhouden. Bij dergelijke looptijden kan lastig worden gesproken over
speculatieve, korte termijn transacties. Bovendien ben ik het niet eens met de
stelling van de auteurs dat een FTT zal aanmoedigen tot een investeringsbeleid met langere looptijden en een buy and hold strategie. Taak van pensioenfondsen is niet alleen om adequate rendementen te genereren voor deelnemers en pensioengerechtigden, maar ook om risico’s te beheersen die in de
tijd veranderen en om kasstromen te accommoderen. Financiële instrumenten (derivaten, deposito’s en geldmarktinstrumenten) die worden gebruikt
voor dit risico- en cashmanagement kunnen (noodzakelijkerwijs) een kortere
looptijd hebben. De mogelijkheden om het volume van dergelijke transacties
terug te brengen zijn beperkt en brengen het gevaar met zich dat risico’s
open worden gelaten. Deelnemers en pensioengerechtigden zouden zo met
een grotere volatiliteit in pensioenuitkomsten worden geconfronteerd. De
alternatieve keuze, namelijk het continueren van deze transacties om de
risico’s af te dekken, leidt onder een FTT tot hogere kosten. Die komen ten
laste van het rendement en uiteindelijk de pensioenuitkomsten van de
deelnemers.
Ik verwacht dus, in tegenstelling tot de auteurs van het paper, dat een FTT
geen grote effecten zal hebben op de termijn waarop door fondsen geïnvesteerd wordt in de reële economie, terwijl de taks wel significante gevolgen zal
hebben voor de risico’s die fondsen nemen en de hoogte van de pensioenuitkering aan Nederlandse burgers.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van de leden
Nijboer en Vermeij (beiden PvdA), ingezonden 18 februari 2013 (vraagnummer 2013Z03288)

6

Frans de Roon en Alfred Slager, «The duration and turnover of Dutch equity ownership – a case
study of Dutch institutional investors,» 15 november 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3