Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

25 847

Evaluatie Wet voorzieningen gehandicapten

Nr. 97

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 juni 2011
Hierbij zend ik u het gezamenlijk door ProRail en NS opgestelde Actualisatierapport 2010 Toegankelijkheid Spoor.1
Het rapport geeft inzicht in de voortgang van het Implementatieplan
Toegankelijkheid Spoor (2005). Hierin is tevens inzichtelijk gemaakt wat de
mogelijkheden zijn tot versnelling van de aanpassingen voor toegankelijkheid conform de ambitie uit het regeerakkoord 2010.
Daarnaast informeer ik u door middel van deze brief over de volgende
moties en toezeggingen:
– Motie 25 847, nr. 64, waarin de regering verzocht wordt aan alle
treinvervoerders te laten weten dat zij uiterlijk in 2 030 enkel nog
treinen die voor iedereen toegankelijk zijn in mogen zetten om de
dienstregeling te rijden (28 september 2008)
– Motie 25 847, nr. 66, waarin de regering wordt verzocht er voor te
zorgen dat in 2 030 alle stations toegankelijk zijn (24 september 2008)
– Toezegging tz_V&W_2009_177: Met NS de mogelijkheid van speciale
opstapplaatsen voor senioren bespreken (17 juni 2009)
– Toezegging tz_I&M_2009_271: De Kamer zal nader worden geïnformeerd over de mogelijkheden om bestaand treinmaterieel te voorzien
van in ieder geval één toegang die geschikt is voor mindervaliden
(24 september 2009)
– Toezegging tz_V&W_2009_272: De kamer zal in de loop van 2010 nader
worden geïnformeerd over het versneld toegankelijk maken van alle
stations (24 september 2009)
– Toezegging tz_I&M_2010_25: Het informeren over de voortgang van de
maatregelen in het kader van de verbetering van de toegankelijkheid
van het spoor, waarbij ook het idee van de Roos Prommenschenckel
Foundation wordt meegenomen (24 november 2010)

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-25847-97
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 25 847, nr. 97

1

Vooraf
Het toegankelijk maken van het spoorsysteem richt zich op drie verschillende doelgroepen: mensen met een auditieve beperking, mensen met
een visuele beperking en mensen met een motorische beperking. Het
tempo waarin het spoorsysteem toegankelijk gemaakt zal zijn, verschilt
per doelgroep. Met name de uitvoering van maatregelen ten behoeve van
mensen met een motorische beperking is complex. Europese regelgeving
– en dan specifiek de Technische Specificaties voor Interoperabiliteit ten
behoeve van mensen met beperkte mobiliteit (TSI-PRM) – vormt het
uitgangspunt voor de aanpassingen.
Actualisatierapport Toegankelijkheid Spoor
Bijgaand rapport is gezamenlijk opgesteld door ProRail en NS. Bij het
opstellen van het Implementatieplan Toegankelijkheid (2005) is
afgesproken om na vijf jaar een herijking uit te voeren. Hierbij zou
opnieuw bekeken worden of de in het Implementatieplan opgenomen
stations nog steeds de juiste zijn om aan de doelstelling te voldoen.
Daarnaast is aan ProRail en NS gevraagd de actuele ontwikkelingen –
waaronder de eerder genoemde moties en toezeggingen en de ambities
in het regeerakkoord – in het rapport mee te nemen. Tot slot is gevraagd
de voortgang van het Implementatieplan in kaart te brengen.
Uit het rapport concludeer ik dat we op de goede weg zijn met het
toegankelijk maken van het reizen per trein voor de reiziger met een
functiebeperking. De uitvoering van het programma ligt op koers. De
uitvoering van dit programma wordt ook voor de reiziger steeds
merkbaarder. Zo zijn er inmiddels op circa 20 stations nieuwe liften
gebouwd, zijn veel perrons op hoogte gebracht, zijn alle stations voorzien
van contrasterende dubbele buisleuningen en informatie in Braille en zijn
de banken op de perrons voorzien van armleuningen.
In 2015 is zowel het deelprogramma Kleine Maatregelen als het project
Hellingbanen afgerond. Dat houdt in dat in 2015 alle stations toegankelijk
zijn voor de doelgroepen «auditief» en «visueel». Daarnaast is naar
verwachting eind 2015 75% van de in het Implementatieplan opgenomen
stations voor mensen met een motorische functiebeperking aangepast. In
totaal zijn op dat moment 164 van de 218 in het Implementatieplan
opgenomen stations toegankelijk gemaakt voor alle doelgroepen.
Daarnaast zijn er op verzoek van decentrale overheden stations aangepast
en zullen er nieuwe, toegankelijke stations aan het net zijn toegevoegd.
Ook stroomt er langzaam maar zeker steeds meer nieuw, toegankelijk
materieel in. Bij revisies van bestaand materieel worden maatregelen
getroffen om de toegankelijkheid van dit materieel – met name voor
mensen met een auditieve of visuele beperking – te vergroten.
Moties en toezeggingen
Toegankelijke stations: motie 25 847, nr. 66 en versnelling aanpassing
stations
ProRail heeft – conform het verzoek van mijn voorganger – reeds ingezet
op versnelde uitvoering van de toegankelijkheidsmaatregelen (een
eindhorizon van 2020 in plaats van 2030). In dit actualisatierapport is
zichtbaar gemaakt wat uitvoering van extra maatregelen in het kader van
de in 2008 gewijzigde Europese regelgeving (specifiek: de TSI-PRM) voor
het programma betekent. Deze wijzigingen hebben betrekking op de
belijningen op de perrons en auditieve terugkoppeling en «voelbare»
informatie bij en in liften. ProRail zal, mede in het licht van de in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 25 847, nr. 97

2

regeerakkoord gestelde ambities voor Toegankelijkheid, deze maatregelen
zo snel mogelijk toevoegen aan het programma. Hiervoor moet budget
beschikbaar gesteld worden.
Daarnaast heeft ProRail onderzocht in hoeverre het mogelijk is om extra
stations aan te passen ten behoeve van mensen met een motorische
functiebeperking. De inschatting van ProRail is dat het jaarlijks mogelijk is
om op ongeveer 5 extra stations de perronhoogten aan te passen.
Door efficiënte uitvoering van het programma heeft ProRail € 18 miljoen
beschikbaar binnen het huidige toegankelijkheidsbudget. ProRail zet deze
middelen in voor het eerder uitvoeren van maatregelen die passen bij de
uitwerking van de motie Roemer – De Krom nr. 66, «alle stations
toegankelijk in 2030». De gevonden versnellingsmogelijkheden voor het
onderdeel «stations» bestaan dus uit uitvoering van extra maatregelen in
het deelprogramma «Kleine Maatregelen» en aanpassing van de
perronhoogten op 5 stations extra per jaar. Voor de periode tot 2020 komt
dit neer op circa 45 stations. Door toevoeging van extra maatregelen aan
het programma Toegankelijkheid zal er vanzelfsprekend een wijziging zijn
in de KPI Toegankelijkheid. Ik zal u in het kader van het nieuwe Beheerplan
nader informeren over de sturing en verantwoording van het programma
Toegankelijkheid.1
Toegankelijke treinen: motie 25 847, nr. 64
NS richt zich op het toegankelijker maken van haar treinen. Nieuw
materieel voldoet aan de regelgeving en sinds 2009 stroomt gefaseerd
nieuw materieel in ter vervanging en uitbreiding van bestaand materieel.
Door de lagere instap, oplichtende deurbedieningsknoppen, reisinformatie in beeld en geluid in de treinen, akoestisch en licht afsluitsignaal is
de toegankelijkheid voor alle doelgroepen van dit materieel aanzienlijk
verbeterd ten opzichte van het ouder materieel. Vanaf ca. 2025 rijden er
naar verwachting alleen nog lagevloer-Sprinters. NS heeft daarnaast –
vanuit de Europese regelgeving – de verplichting het bestaand materieel
bij revisie te verbeteren. Overigens is het hebben van de gelijkvloerse
instap geen eis vanuit de Europese regels, maar een Nederlandse ambitie.
Versnelling aanpassing treinen
Bij revisie worden treinen voor mensen met een visuele of auditieve
functiebeperking toegankelijk gemaakt. Ook worden aanpassingen ten
behoeve van mensen met een motorische functiebeperking verricht.
In de brief van mijn ambtsvoorganger van 22 december 2010 (Kamerstuk
25 847, nr. 76) is ingegaan op verschillende scenario’s om treinen
toegankelijk te maken voor mensen met een rolstoel. Inmiddels heeft NS,
zoals in die brief gemeld, ook gestudeerd op plannen om het materieel dat
na 2 030 nog in dienst is, bij revisie toegankelijk te maken voor mensen
met een rolstoel.
NS geeft aan dat uit een versnellingsstudie is gebleken dat het niet
mogelijk is om in 2 030 uitsluitend treinen met een lage vloer te laten
rijden. NS verwacht dat er na 2 030 nog altijd dubbeldekkers van het type
(V)IRM zullen rijden. Deze dubbeldekkers zijn relatief jong en zullen pas na
2 030 buiten dienst worden genomen. Het creëren van een lagevloerinstap
ten behoeve van mensen met een motorische functiebeperking lijkt tot op
heden complex en kostbaar. Vervanging van al deze dubbeldekkers op
korte termijn zal een enorme kapitaalvernietiging zijn.

1
Hiermee heb ik motie 25 847, nr. 66 en
toezegging tz_V&W_2009_272 afgedaan.
Monitoring van deze moties vindt verder
plaats via de beheerplancyclus.

In een constructief samenwerkingsproces met vertegenwoordigers van
o.a. de Chronisch zieken en Gehandicaptenraad Nederland (CG-raad), de
Roos Prommenschenckel Foundation en de industrie heeft NS onderzocht
welke mogelijkheden er zijn om dit materieel ook zelfstandig toegankelijk
te maken voor mensen met een motorische functiebeperking. De
unanieme conclusie uit het onderzoek blijkt dat het aanbrengen van een
brede, verlaagde instap centraal in het treinstel de meest gewenste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 25 847, nr. 97

3

oplossing biedt. Voor reizigers met een functiebeperking geeft deze brede
en verlaagde instap in de VIRM treinstellen een grotere zelfstandige
toegankelijkheid. Dit is echter een ingrijpende maatregel, omdat in de
constructie van het materieel ingegrepen moet worden. Dit heeft mogelijk
consequenties voor de veiligheid van het materieel. Daarom zal hier nog
nader onderzoek naar plaatsvinden.
Alle andere onderzochte opties zoals de door de Roos Prommenschenkel
Foundation aangedragen liften blijken verre van optimaal te zijn. Bij alle
bestudeerde opties is nog altijd – omwille van de veiligheid – een vorm
van assistentieverlening noodzakelijk. Daarnaast zijn liften aanzienlijk
storingsgevoeliger dan de huidige zogenaamde vlinderbruggen. In
bijgaand Actualisatierapport 2010 Toegankelijkheid Spoor wordt door NS
nader op de bestudeerde mogelijkheden ingegaan.
Dat NS bij het zoeken naar oplossingen om de toegankelijkheid van het
bestaande materieel te verbeteren constructief en nauw overleg heeft
gevoerd met belangenorganisaties stemt mij tevreden.
Vervolg
De inzet van voor een ieder toegankelijke treinen, uiterlijk in 2 030 is in
ieder geval één van de onderwerpen waarover ik met de hoofdrailnetvervoerder zal spreken in het kader van de invulling van het regeerakkoord
en de nieuwe concessie voor het hoofdrailnet. Ik loop niet op dit proces
vooruit en wil de vervoerder de ruimte bieden om verschillende opties om
te komen tot toegankelijkheid voor alle doelgroepen in dit proces in te
brengen.1
Kosten uitvoering Motie Roemer – De Krom 25 847 nr. 66
De kosten voor uitvoering van de motie Roemer–De Krom (alle stations
toegankelijk in 2030) worden geschat op € 96 miljoen. € 18 miljoen is al
gevonden doordat ik ProRail toestemming heb gegeven om de efficiency
binnen het huidige (geoormerkte) budget voor Toegankelijkheid in te
zetten voor versnelling. Het geoormerkte budget voor het programma
Toegankelijkheid Spoor bedraagt € 457 miljoen. Ik ben voornemens een
aanvullend budget van € 78 miljoen ten behoeve van de uitvoering van de
motie binnen de Aanvullende Post te ramen. Daarnaast zullen de jaarlijkse
onderhoudskosten door deze uitbreiding stijgen met € 3,62 miljoen per
jaar als alle stations toegankelijk zouden zijn in 2030.
Toezegging rode lopers
Tijdens het algemeen overleg van 17 juni 2009 over ouderen en mobiliteit
heeft mijn ambtsvoorganger aangegeven met NS te spreken over het
aanleggen van speciale rode lopers voor senioren. NS heeft dit voorstel
aan de doelgroep voorgelegd. Zij hebben aangegeven weinig behoefte
aan een dergelijke voorziening te hebben. Daarom heeft NS besloten geen
proef met deze rode lopers uit te voeren.2
Tot slot

1
Hiermee heb ik motie 25 847, nr. 64 en
toezeggingen tz_V&W_2009_271 en
tz_I&M_2010_25 afgedaan. Er wordt een
vervolg aan deze motie en toezeggingen bij de
nieuwe concessie voor het hoofdrailnet.
2
Hiermee heb ik toezegging
tz_V&W_2009_177 afgedaan.

De verbetering van de toegankelijkheid van het spoorsysteem is op de
goede weg. Er zijn al goede stappen gezet. In 2015 zijn alle stations
toegankelijk voor mensen met een auditieve en visuele functiebeperking.
Ook zijn dan al 164 van de 218 in het implementatieplan opgenomen
stations toegankelijk gemaakt voor mensen met een motorische functiebeperking. Dit kabinet zet in op een verdere versnelling. Concreet houdt
dat in dat de efficiency binnen het budget voor toegankelijkheid nu al
ingezet wordt voor versnelling. Ik ben voornemens binnen de Aanvullende Post een bedrag van € 78 miljoen te ramen ten behoeve van de
uitvoering van de motie die strekt tot aanpassen van alle stations. Voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 25 847, nr. 97

4

wat betreft het materieel neem ik de versnelling van het toegankelijk
maken van de treinen mee in het proces dat leidt tot de nieuwe concessie
voor het hoofdrailnet.
De minister van Infrastructuur en Milieu,
M. H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 25 847, nr. 97

5