Toelichting halfjaarrapportage ProRail
Van de halfjaarrapportage van ProRail is deel A meegestuurd. Deel B bevat financiële gegevens over de eerste helft van 2021
en gegevens over MIRT-projecten. Financiële informatie wordt, na een verwerkingsslag om aan te sluiten op de begroting,
aangeboden in de zogenaamde spoorbijlage bij het Jaarverslag Infrastructuurfonds 2021. Dit is in lijn met het advies van de
commissie-Kuiken uit 2012 om geen verschillende cijfers meer aan de Kamer te sturen. Ontwikkelingen bij MIRT projecten
worden gepresenteerd in het MIRT overzicht dat jaarlijks gelijktijdig met de ontwerpbegroting verschijnt.

werkzaamheden
heuvel Kijfhoek

ProRail halfjaarrapportage 2021
Deel A

Datum
Kenmerk
Status
Eigenaar

: 31 augustus 2021
: VT20160142-1167882800-1764
: definitief
: ExCo

Inhoudsopgave

 Woord vooraf
 1 Samenvatting en mijlpalen
 2 ProRail Verbindt. Verbetert. Verduurzaamt.
2.1 ProRail Verbindt – Meer mobiliteit
2.2 ProRail Verbetert – Betrouwbare mobiliteit
2.3 ProRail Verduurzaamt – Duurzamere mobiliteit

 3 Veiligheid
 4 Stakeholders
 Bijlagen

2

Voorwoord
Prestaties
Het eerste halfjaar stond in het teken van blijven leveren van goede prestaties en het uitvoeren van noodzakelijk en gepland werk ondanks de coronamaatregelen. We
hadden te maken met diverse grote storingen zoals het extreme winterweer in februari, ongeplande buitendienststellingen als gevolg van problemen met
spoorbevestigingsmiddelen, de werkonderbreking op 28 april i.v.m. de cao-onderhandelingen en de storing in het telefoniesysteem eind mei. Deze storingen zorgden
voor veel overlast voor reizigers, vervoerders en verladers. Daarnaast is een aantal keren de dienstregeling niet waargemaakt vanwege een tekort aan
treinverkeersleiders. Dit deed zich ook voor in de maanden juli en augustus, waarin we helaas enkele treinen niet konden laten rijden. Om de hinder zoveel mogelijk te
beperken, nemen we diverse maatregelen voor de korte en lange termijn (o.a. met tijdelijke inzet oud-treinverkeersleiders, werving en selectie en opleiding).
Vervoer nu en in de toekomst
In 2021 zien we de impact van corona in o.a. lagere reizigersaantallen in het eerste halfjaar. Dit zal de komende jaren doorwerken in met name ander reisgedrag en
vertraging in de eerder verwachte groei in reizigers- en goederenvervoer. In onze gezamenlijke plannen met de sector spelen we in op de maatschappelijke
ontwikkelingen door onze infrastructuur voor te bereiden op de groei in de economie en de bevolking, de klimaatopgave voor de komende jaren en de toename in de
woningbouw/verstedelijking. De komende jaren zijn voor ProRail daarmee een periode van groei met meer spoorvervangingen en -vernieuwingen dan in de afgelopen
jaren. Dit doen we om de huidige prestaties te blijven handhaven en het rijden van meer en andere treinen mogelijk te maken. Het ministerie van IenW heeft in 2020
extra geld toegezegd (€ 1,4 mld) voor het realiseren van noodzakelijke extra productie in de periode 2022-2025. We zijn gestart met de werving van personeel om deze
productiegroei goed voor te bereiden en we werken hard aan maakbaarheid. Dit stelt ons voor uitdagingen in het vinden van voldoende, gekwalificeerde mensen om de
productie te realiseren (bij zowel ProRail als de spooraannemers) en het inpassen van het werk in het toch al druk bereden spoorwegnetwerk. We zetten meer
innovatieve werkwijzen en digitalisering in om dit voor elkaar te krijgen. Daarnaast maken we samen met IenW en vervoerders inzichtelijk wat nodig is om nieuwe
productstappen mogelijk te maken en welke investeringen nodig zijn om in 2030 (de integrale ontwikkelagenda) en daarna de infrastructuur op orde te hebben voor
verdere groei. In de lopende kabinetsformatie zetten we ons samen met de sector in op het belang van investeren in het openbaar vervoer en het spoor om Nederland
bereikbaar te houden en een bijdrage te leveren aan de economische ontwikkeling en welvaart van Nederland.
Aangezien we niet in detail kunnen voorspellen hoe de toekomst eruit ziet, is het noodzakelijk te denken in scenario’s en in te spelen op veranderingen in het vormgeven
van het spoor van de toekomst. Dit vraagt veel van onze organisatie. We richten onze organisatie in volgens 7 opgaves: 1) Integrale ontwikkelagenda, 2) Realisatie
netwerk van de toekomst, 3) Dagelijkse operatie logistiek, 4) Infra-operatie van de toekomst, 5) Digitalisering van de logistieke operatie, 6) Datagedreven infraketen en 7)
ERTMS . Met aandacht voor de overkoepelende thema’s zoals veiligheid, duurzaamheid, cultuur van presteren, ontwikkelen en samenwerken, digitalisering en
goederenvervoer. Voor deze opgaves en thema’s hebben we prioritering voor 2021 bepaald. Belangrijkste waar we ons in 2021 op richten is de ontwikkelopgave voor de
komende 2 tot 7 jaar en binnen dagelijkse operatie assets de invulling van de nieuwe prestatiegerichte onderhoudscontracten en de beschikbaarheid van de assets.
Voortgang eerste halfjaar 2021
In dit rapport gaan we in op wat we in het eerste halfjaar van 2021 hebben bereikt van onze plannen uit het Beheerplan 2020-2021 en waar we aan werken in de tweede
helft van 2021 en daarna. Er zijn veel dossiers onderhanden, zoals het oplossen van het tekort aan treinverkeersleiders, het op orde brengen van de infra op de havenemplacementen, verbetering milieu compliance, het Niet Actief Beveiligde Overwegen (NABO)-programma, evaluatie niet goed zittende spoorstaafbevestigingsmiddelen,
bedieningsmodel Kijfhoek, onderzoek naar werkbeleving medewerkers van verkeersleiding voortvloeiend uit de nieuw afgesloten CAO, gebruiksvergoeding 2023-2025 en
invoering nieuwe risicomanagementsysteem. Daarnaast benoemen we de mijlpalen die we in het eerste halfjaar 2021 hebben behaald.

3

1. Samenvatting (1/2)
 Algemeen
• Via de ProRail (half)jaarrapportage rapporteren we over de voortgang van onze
plannen en de gemaakt afspraken over onze prestaties (met prestatieindicatoren) met IenW uit het Beheerplan 2020-2021. Het gaat over de
beleidsprioriteiten van IenW - inspelen op toekomstige ontwikkelingen op het
spoor, goederenvervoer en verduurzaming - en onze eigen ambities.
• In het eerste halfjaar 2021 hebben we mooie mijlpalen behaald, of hebben we
aan meegewerkt, waar we trots op zijn. De belangrijkste resultaten staan in
hoofdstuk 1 onder Mijlpalen eerste halfjaar 2021.
 ProRail Verbindt
• Toekomstbeeld OV (TBOV) 2040: Nadat eind januari 2021 de Ontwikkelagenda
TBOV aan de Tweede Kamer is aangeboden, heeft de sector (IenW, ProRail,
regionale overheden en vervoerders) de vervolgaanpak TBOV vastgesteld in
samenhang met de in het Bestuurlijk Overleg (BO) MIRT opgenomen studies.
• Mobiliteitsontwikkeling lange en middellange termijn (MLT): Alle
reizigersvervoerders zijn bijgepraat over de belangrijkste ontwikkelingen op
het gebied van de MLT.
• Dienstregeling 2022-2023: We hebben de ontwerpdienstregeling 2022
opgeleverd. Het wordt steeds moeilijker om in consensus tot oplossingen te
komen. We zijn er trots op dat dit ook dit jaar weer grotendeels gelukt is en
werken nog aan een aantal punten.
• Toekomstbestendig Werken Aan het Spoor (TWAS): Naast het anders clusteren
en spreiden van werkzaamheden en het Masterplanproces is in 2021 het
eerste meerjarige contract gegund (Groot Onderhoud Schiphol) dat is geënt op
een nieuw aanbesteding- en samenwerkingsmodel. Anders dan gebruikelijk
bestaat het projectteam uit zowel ProRail als de aannemerscombinatie: de
bouwteamconstructie.
• Goederenvervoer: Afgelopen jaar heeft het programma Infra op orde op de
havenemplacementen zich vooral gericht op het oplossen en herstellen van de
meest urgente zaken. Belangrijkste focus daarbij was het openstellen van de
Waalhaven voor rangeren met gevaarlijke stoffen op 1 april 2021. Daarnaast
zijn we gestart met de ontwikkeling van een milieubeheersysteem voor de
havenemplacementen met een geografische weergave met de nodige
onderhouds- en inspectieactiviteiten; Er lopen twee verkenningen voor het

accommoderen van het rijden met goederentreinen van 740 meter in de
(nabije) toekomst over de hoofdroutes voor goederenvervoer; Samen met
EvoFenedex, Havenbedrijf Amsterdam & Branche Organisatie Zeehavens
(BOZ), Havenbedrijf Rotterdam, DB Cargo, RailGood en IenW hebben we
verbeterpunten opgesteld. Eerste is versterking en formalisering van de
samenwerkingsrelatie tussen alle partijen in de keten.
 ProRail Verbetert
• Prestaties: De operationele prestaties in het eerste halfjaar van 2021 (HY1)
waren over het algemeen goed met uitzondering van geleverde treinpaden
reizigers (onder de bodemwaarde). In HY1 waren er situaties waarin het spoor
niet beschikbaar was voor het rijden van treinen met grote impact voor deze
indicator: winterweer in februari (inmiddels geëvalueerd en maatregelen
bepaald), de werkonderbreking i.v.m. cao-onderhandelingen en de grote
telefoniestoring (maatregelen zijn getroffen). We verwachten over het gehele
jaar boven bodemwaarde te realiseren. De KPI transitotijd goederenvervoer
scoort net boven de streefwaarde vooral door diverse wissel- en
sectiestoringen in juni. We verwachten de streefwaarde wel te realiseren.
• ICT: We automatiseren en standaardiseren de ICT-infrastructuur om deze
sneller beschikbaar te maken. Daarnaast maken we stappen in het optimaler
gebruik maken van data. ProRail is nu de eerste inframanager in Europa met
een speciale datakoppeling waardoor aanvragen voor treinpaden voor
internationale treinen kunnen worden ingediend via het Europese
boekingsportaal voor vervoerders en inframanagers.
• Instandhouding: Voorbereidingen voor de nieuwe onderhoudscontracten (PGO
4.0) lopen volgens plan. De start van de aanbesteding van de eerste contracten
- Drenthe, Rijn & Gouwe en Zeeland - is voorzien op 1 oktober 2021.
• Innovaties: Automatic Train Operation (ATO): Na succesvolle GoA (Grade of
Automation) 2 proeven op de Betuweroute en rondom Groningen, bereiden
we meer simulaties, experimenten en proeven voor in samenwerking met NS,
Arriva, DB Cargo en Lineas. Daarnaast zijn de eerste opnameritten voor
automatisch rangeren succesvol uitgevoerd in Oosterhout met
goederenvervoerder Lineas. Samen met DB Cargo hebben we de
haalbaarheidsstudie voor GoA4 op de Betuweroute met ERTMS afgerond.

4

1. Samenvatting (2/2)
 ProRail Verduurzaamt
• CO2-prestatieladder: ProRail is opnieuw gecertificeerd op niveau 5.
• Mobiliteit: Van het extra geld dat IenW beschikbaar heeft gesteld in het kader
van het Klimaatakkoord gaan we 30.000 extra fietsparkeerplekken realiseren.
• Energie: In 2020 hebben we ten opzichte van 2019 een verdere
energiebesparing weten te realiseren en hebben we een sterke stijging in de
energieopwekking bereikt. Het energieverbruik in het eerste halfjaar van 2021
was hoger dan voorgaande jaren. We hebben acties vastgesteld om op koers
van de reductiedoelstellingen te blijven.
• Natuur: We gaan groenbeheer uit de PGO-contracten separaat op de markt
zetten om zo meer gerichte afspraken te maken over bermbeheer die de
biodiversiteit ten goede kunnen komen.
• Materialen: De marktplaats voor materialen is operationeel om de vraag naar
en het aanbod van gebruikte spoorstaven, dwarsliggers en spoorwegballast te
matchen.

 Stakeholders
• Klanttevredenheidsonderzoek (KTO) vervoerders en verladers: Start met
betere inbedding van het KTO in de planning- en controlcyclus van ProRail.
• Gebruiksvergoeding: De nieuwe methodiek gebruiksvergoeding voor 20232025 heeft een kostenverhogende effect voor een aantal partijen. IenW is
geïnformeerd en neemt dit mee in de overweging over mogelijke mitigerende
maatregelen.
• Milieu compliance: Traject gestart om volledig proactief te sturen en in regie te
zijn rondom milieu compliance. We verwachten de eerste resultaten in Q3 van
2021.

 Veiligheid
• NABO-programma: We liggen op koers met het opheffen van NABO’s.
Inmiddels hebben we 77 (waarvan 10 HY1 2021) NABO’s opgeheven met nog
een groot aantal te gaan komende maanden (waaronder 6 in Winterswijk).
• Spoorbevestigingsmiddelen: We hebben extra inspecties en herstelwerkzaamheden uitgevoerd vanwege niet goed zittende bevestigingsmiddelen in
het spoor. We zijn met de vier aannemers een evaluatie gestart naar de
achterliggende oorzaken.
• Kwartsstof in ballast: We hebben diverse maatregelen genomen c.q.
verzwaard vanwege het gevaar voor de gezondheid voor spoorwerkers.
• Veiligheidscultuur en continue verbeteren: We werken met gerichte acties om
gewenste houding en gedrag op veiligheid te bereiken. Daarnaast zijn we bezig
met leren van incidenten om inzicht te krijgen welke beheersmaatregelen
onvoldoende gewerkt hebben om zo incidenten in de toekomst zoveel
mogelijk te voorkomen.

5

1. Mijlpalen eerste halfjaar 2021 (1/2)
ProRail Verbindt
• Het internationale goederenvervoer richting Duitsland lag het eerste halfjaar
2021 ruim 2% boven 2019, het laatste jaar voor corona, ondanks een zeer
forse winterse dip afgelopen januari. Het lijkt erop dat de terugval van 2020
volledig is ingehaald. Dit kan te maken hebben met nieuwe verbindingen waar
we aan hebben gewerkt om deze passend te krijgen in de dienstregeling. Zo
heeft DB Cargo het zogenaamde Westports concept geïntroduceerd waarin
containers van verschillende terminals op Kijfhoek in directe treinen naar de
verschillende Duitse regio’s worden gezet waardoor een snel landelijk
dekkend netwerk is ontstaan. Het spoorgoederenvervoer richting China kreeg
een impuls met een vaste treinverbinding Rotterdam-Tilburg-Chengdu. Ook
zijn er nieuwe goederendiensten gekomen naar Regensburg, Burchhausen,
Wenen, Kornwestheim, Pordenone en Bari en frequentieverhogingen van
goederentreinen naar Brescia, Ploiesti en Wenen.
• Het internationale reizigersvervoer is langzaam aan het opbouwen nadat het
grotendeels is stilgevallen als gevolg van corona. Het niveau van voor corona is
nog niet bereikt. Hoewel een start eerder was voorzien, is na vele jaren op 25
mei weer een nachttrein gaan rijden van Amsterdam naar Wenen. ProRail
heeft dit in weten te passen in de dienstregeling.
• IenW heeft de Integrale Mobiliteitsanalyse 2021 gepubliceerd. De IMA-2021 is
een gezamenlijke studie van IenW, Rijkswaterstaat en ProRail en is afgestemd
met decentrale overheden, vervoerders, verladers en maatschappelijke
organisaties. ProRail heeft een grote bijdrage geleverd aan de IMA-2021 en
heeft niet alleen de deelrapportages spoor gemaakt, maar ook die voor de
bus, tram en metro.
• De spooruitbreiding Zwolle–Herfte is zo goed als klaar. De spoorverdubbeling
tussen Zwolle en Herfte, de dive-under bij Herfte en het verbrede perron op
station Zwolle namen we eind juli in gebruik en we zorgen ervoor dat Zwolle
voorlopig goed is toegerust voor de knooppuntfunctie die het station vervult.
• Station Rotterdam Noord is beter toegankelijk gemaakt door het plaatsen van
een lift en een minder steile hellingbaan.

¹ GSM-R: Global System for Mobile Communication – Railway

 ProRail Verbetert
• Data op orde: Eind januari hebben we met de taskforce Enterprise Asset
Management (EAM) bereikt dat configuratiedata van tweehonderdduizend
assets uit veertien datasets op orde zijn gebracht in het systeem SAP.
• Digitalisering: DB Cargo Nederland heeft onze GSM-R¹ portofoniedienst in
gebruik genomen op zeventien rangeerterreinen.
• Verbeteren informatie-uitwisseling: We hebben de nieuwe orderketen voor
aanvragen voor treinpaden in gebruik genomen waardoor na registratie van
de treinpadaanvragen door vervoerders deze automatisch doorgaan naar de
daaropvolgende systemen en weer terug.
• We hebben de modernisering van het heuvelsysteem op goederenemplacement Kijfhoek aan Siemens Mobility gegund. Siemens gaat zowel het
elektronische deel als de mechanische componenten vernieuwen. De
werkzaamheden starten medio 2023 en worden eind 2024 afgerond. Met een
gemoderniseerde heuvel kunnen we de groei van het spoorgoederenvervoer
in de toekomst faciliteren.
• In samenwerking met fabrikant Pintsch ontwikkelden we een nieuwe sein met
als belangrijkste verbetering dat het seinbeeld beter zichtbaar is. In juli
hebben we samen met machinisten een praktijktest gedaan. We verwachten
begin 2022 het eerste nieuwe sein te kunnen plaatsen in Meteren. Vervolgens
plaatsen we deze nieuwe seinen door het hele land.
 ProRail Verduurzaamt
• Op station Hollandse Rading hebben we de tegels en keerwanden van het
perron circulair vervangen.
• In fietsstad Zwolle hebben we de innovatieve, groene en klimaatbestendige
fietsenstalling geopend die ruimte biedt aan 5.800 fietsen en als spons kan
fungeren bij extreme regenbuien.
• We hebben aannemer VolkerRail geselecteerd voor de eerste grootschalige
circulaire vernieuwing van het spoor op vier locaties (Terneuzen, Sloe,
Moerdijk en Roosendaal) in 2022. Dit project kan gebruik gaan maken van de
Marktplaats voor materialen.
Vervolg ProRail Verduurzaamt op volgende pagina

6

1. Mijlpalen eerste halfjaar 2021 (2/2)
ProRail Verduurzaamt (vervolg)
• We hebben vijf partijen (Movares, 4 Infra, Sweco, Antea en HaskoningDHV)
het eerste engineeringsraamcontract gegund voor stations waarbij
duurzaamheid expliciet is opgenomen als gunningscriterium. Een mooie kans
voor deze partijen om mee te denken en innovatieve duurzaamheidskansen te
benutten.
• Tijdens de ‘Week van de Circulaire Economie 2021’ hebben we samen met
Bureau Spoorbouwmeester, NS Stations, RWS en het ministerie van IenW in
vijf ochtenden (online) inzicht gegeven in het circulaire denken en doen van de
Nederlandse spoorsector.
• Het nieuwe station Assen werd genomineerd voor de architectuurprijs “Beste
gebouw van het Jaar 2021” in de categorie Identiteit en Icoonwaarde. Het
driehoekige dak van 3.000 m² is volledig gemaakt van CLT-hout, dat even sterk
maar veel duurzamer is dan beton. Het is voor het eerst in Nederland dat een
treinsporenkap is gerealiseerd van hout.
• Samen met andere spoorbeheerders blijft ProRail zich inzetten om ervoor te
zorgen dat het spoorvervoer een essentiële en strategische rol blijft spelen
voor het behalen van de duurzaamheidsdoelstellingen van Europa. John
Voppen is herbenoemd tot vice-president van de brancheorganisatie van
Europese spoorbeheerders European Rail Infrastructure Managers (EIM) en op
die plek in staat om deze doelen te blijven benadrukken.

zichtbaar op social media.
• Naast diverse andere NABO’s hebben, we begin mei samen met de gemeente
Borne een niet actief beveiligde overweg (NABO) direct gesloten in Zenderen
naar aanleiding van een bijna-ongeluk. In maart vond op deze NABO een
tragisch ongeluk plaats waarbij de inzittende van de auto om het leven kwam.
 Stakeholders
• Ons online dashboard ‘prestaties.prorail.nl’ voldoet nu aan de
“toegankelijkheidsrichtlijnen” van de overheid. Deze richtlijnen zijn door de
overheid opgesteld, omdat ruim een kwart van de Nederlandse bevolking
moeite heeft met het verwerken van digitale informatie, zoals bijv.
slechtzienden, slechthorenden, laaggeletterden of mensen met een fysieke
beperking.
• Reizigers hebben voor het eerste ondergronds bereik in de HSL-tunnel Oude
Maas tussen Breda en Rotterdam. Mobiele providers realiseerde een mobiel
netwerk hiervoor.
• De ACM heeft de methode voor toerekening van kosten aan het minimumtoegangspakket voor de periode 2023 – 2025 definitief goedgekeurd.

 Veiligheid
• We hebben nu in één systeem de meest actuele informatie over
veiligheidsincidenten, veiligheidsinspecties en -audits en de status daarvan. Dit
hebben we bereikt door overgang van Promise (de incidenten-database) naar
ProRail Veiligheidsinformatie Actueel en Transparant (ProVAT).
• Het blijkt dat jongeren nog steeds vaak betrokken zijn bij (bijna-)incidenten op
en rond het spoor. We zijn daarom een nieuwe veiligheidscampagne gestart
met als doel jongeren in de leeftijd van 12-18 jaar bewust te maken van
gevaarlijk gedrag rond het spoor. We hebben deze campagne gemaakt in
afstemming met vertegenwoordigers van rijdend personeel van NS, eigen
incidentenbestrijders, gedragswetenschappers, suïcidepreventie (113) en
jongeren uit de doelgroep. De campagne was half april voor drie weken

7

2.1

– Meer mobiliteit: inspelen op toekomstige ontwikkelingen op het spoor

 Toekomstbeeld OV (TBOV) 2040

• We verwachten, als onderdeel van de TBOV integrale ontwikkelagenda, dat
we verdere capaciteitsgroei kunnen bereiken door vier ingrepen: 1) bijbouwen
van infra, 2) sturing op vraag en/of reisgedrag, 3) logistieke aanpassingen, en
4) toepassen van systeemsprongen, zoals in de tractie-energievoorziening.
• Nadat eind januari 2021 de Ontwikkelagenda TBOV aan de Tweede Kamer is
aangeboden, heeft de sector (IenW, ProRail, regionale overheden en
vervoerders) de vervolgaanpak TBOV vastgesteld in samenhang met de in het
Bestuurlijk Overleg (BO) MIRT opgenomen studies. We hebben hiervoor een
apart loket voor de lange termijn spoorstudies ingericht om de
netwerksamenhang te borgen. We geven in de vervolgaanpak prioriteit aan
vijf landelijke systeem- en corridorstudies:
1. TBOV 2030. Op basis van een opgesteld plan van aanpak werken we aan
actualisatie en optimalisatie van referentie- en de lijnvoeringsmodellen
voor TBOV 2030.
2. Toekomstvast spoor Zuid Oost Nederland. We hebben een integraal plan
van aanpak opgesteld. In de eerste fase werken we aan een inventarisatie
van benodigde maatregelen richting 2030, een toets op toekomstvastheid
aan o.a. TBOV 2040 en regionale opgaven en een aanzet tot een adaptief
ontwikkelpad (stapsgewijze productverbeteringen met bijbehorende infra)
Zuidoost-Nederland. We rapporteren in het BO MIRT najaar 2021 over de
eerste fase.
3. A12: Utrecht – Arnhem – Duitse grens.
4. Versnelling verbinding Amsterdam – Berlijn.
5. Goederenroutering Rotterdam NO Europa.
We willen, in overleg met IenW en regiovertegenwoordigers, dit najaar de
notitie ‘Opgave, Afbakening en Omgeving’ afronden voor de onder 3 tot en
met 5 genoemde corridorstudies en deze vervolgens voorleggen aan het BO
MIRT.
 Mobiliteitsontwikkeling lange en middellange termijn (MLT)
• IenW heeft extra financiële middelen vrijgemaakt (€ 86 mln) voor aanvullende

We hebben alle reizigersvervoerders, zowel internationaal als nationaal,
bijgepraat over de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van de MLT.
• We werken de nieuw ingediende productstappen door reizigersvervoerders uit
in een logistiek model en we toetsen deze productstappen op maakbaarheid
op de technische infrastructuur (tractie-energievoorziening, baanstabiliteit,
detectie, etc.).
•

 Internationaal vervoer

ProRail heeft in het eerste halfjaar 2021 op alle niveaus overleg gevoerd met DB
Netz over de bouwmethode voor het Derde Spoor Emmerich – Oberhausen. De
gesprekken zijn nog gaande. We verwachten in het najaar tot overeenstemming
te komen over een bouwmethode in combinatie met het logistieke proces in
Duitsland tijdens een 80-weekse aaneengesloten enkelsporige
buitendienststelling. Doel is borgen dat we onze projecten, onderhoud en
internationaal vervoer, met aanpassingen kunnen blijven uitvoeren.

 Dienstregeling 2022-2023

Op 1 juli 2021 hebben we de ontwerpdienstregeling 2022 opgeleverd. De
combinatie van hoogfrequent reizigersvervoer, de benodigde flexibiliteit voor
goederenvervoer en de ruimte die nodig is voor werkzaamheden maakt de puzzel
steeds complexer. Het wordt steeds moeilijker om in consensus tot oplossingen
te komen. We zijn er trots op dat dit ook dit jaar weer grotendeels gelukt is en
werken nog aan een aantal punten. Per dienstregeling 2022 is onder andere de
frequentieverhoging ETMET RoSA (Elke Tien Minuten Een Trein RotterdamSchiphol-Arnhem) in de dienstregeling opgenomen en zorgen we dat het aanbod
aan internationale reizigerstreinen is vergroot. Hiermee zetten we mooie stap in
onze ambities om de frequentie van treinen te vergroten. Ondertussen zijn we
gestart met de opgave voor dienstregeling 2023. Hierbij heeft Arriva een open
access aanvraag ingediend voor nachttreinen tussen Maastricht en Schiphol en
Groningen en Schiphol en voor het doortrekken van de trein van ZutphenApeldoorn naar Amersfoort.

financiering voor de productstappen in het MLT. Dit najaar dienen we de
subsidieaanvraag hiervoor in bij IenW.

8

2.1

– Meer mobiliteit: inspelen op toekomstige ontwikkelingen op het spoor

 Toekomstbestendig Werken Aan het Spoor (TWAS)
• We hebben een andere manier van werken aan het spoor nodig om de

•

•

•

•

uitdagingen het hoofd te bieden: het tijdig vergroten van de spoorse
mobiliteit, het borgen van benodigd vakmanschap van voldoende
spoorwerkers én het realiseren van de grote vervangingsopgave binnen de
beschikbare budgetten met zo min mogelijk hinder. Het programma TWAS
werkt sectorbreed aan een beschikbaar, betaalbaar en betrouwbaar spoor.
Toekomstbestendig is het spoorsysteem pas als de continuïteit van alle
partijen die nodig zijn voor een werkend vervoersysteem, geborgd is.
Begin 2021 was de Samenspel-organisatie klaar en is begonnen met het verder
implementeren van de nieuwe werkwijzen waarmee in 2018 is gestart. Naast
het al bekende anders clusteren en spreiden van werkzaamheden en het
masterplanproces is in 2021 het eerste meerjarige contract gegund (Groot
Onderhoud Schiphol) dat is geënt op een nieuw aanbesteding- en samenwerkingsmodel. Dit is gebaseerd op eerdere afstemming met de stakeholders over
het TreinVrijePeriode (TVP)-kader waarin de werkzaamheden moeten worden
ingepast, een 2 fasen-model aanbesteding en een intensievere samenwerking
tussen ProRail en de aannemer. Anders dan gebruikelijk bestaat het
projectteam uit zowel ProRail als de aannemerscombinatie: de bouwteamconstructie. Daarnaast bereiden we de nieuwe meerjarige contracten voor.
De focus van het programma is sinds de verlenging van het programma
veranderd van ontwikkelen naar implementeren binnen ProRail en mét de
sector. In de loop van 2020 heeft ProRail zich gereorganiseerd en worden de
nieuwe teams verder getraind en uitgedaagd in de nieuwe werkwijzen. Dat
gebeurt op teamniveau en op individuele rollen binnen de teams. De
verandering is in 2021 zichtbaar in de manier waarop ProRail de sector
informeert over de werkzaamheden die in de komende jaren moeten worden
uitgevoerd en de dilemma’s die daarbij aan de orde zijn.
We hebben het Masterplan 2023 (met doorkijk naar 2027) opgeleverd en
besproken met de aannemers, ingenieursbureaus en leveranciers. Dit plan
omvat de integrale, landelijke, meerjarige vaststelling van de toekomstige
logistieke stappen en benodigde productie van het werk dat komende jaren op
ons afkomt.
Zie bijlage 3 voor meer over het beheerconcessieprogramma TWAS.

 Systeemkeuze tractie-energievoorziening (STEV)
• Vanuit het programma STEV onderzoeken we in opdracht van IenW en samen
met personen- en goederenvervoerders en vervoerende aannemers of, en
welke transitie nodig is voor toekomstbestendige tractie-energievoorziening.
We houden hierbij rekening met de groeiende behoefte aan spoorcapaciteit,
verduurzaming en aansluiting bij de industrie en in Europa gangbare tractie.
Het doel is inzicht te verkrijgen in de technische, logistieke en financiële
haalbaarheid van een eventuele omschakeling naar een versterkt 1.500 volt
systeem of een hogere bovenleidingspanning 3kV, 15kV of 25kV. De eerste
simulaties om de potentie van capaciteitsverhoging inzichtelijk te maken, laten
zien dat er naast een grote energiebesparing substantiële winst tussen
treinopvolgingen ontstaat na verhoging van de bovenleidingspanning. We
willen in het najaar de startbeslissing voorleggen aan het BO MIRT.

9

2.1

– Meer mobiliteit: Verbeteren en vernieuwen spoorinfrastructuur en stations

 Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
Het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) heeft sinds 6 februari 2018
de status “groot project”. Twee keer per jaar (peildata 30 juni en 31 december)
stelt IenW een voortgangsrapportage op over PHS. Op 14 april 2021 heeft de
staatssecretaris de voortgangsrapportage HY2 2020 naar de Tweede Kamer
gestuurd. De voortgangsrapportage HY1 2021 wordt begin oktober aangeboden
aan de Tweede Kamer. De voortgang van en behaalde resultaten door het
programma zijn in deze voortgangsrapportage terug te vinden.
 Behandelen en opstellen (B&O)

• Om binnen het taakstellend budget te blijven hebben we samen met NS een
herprioritering uitgevoerd van de door B&O gefinancierde projecten. Ten
tijde van het schrijven van deze tekst loopt het formele
besluitvormingsproces hiervan.
• We hebben samen met NS de tool BODI (Behandelen en Opstellen Data en
Informatie) ontwikkeld die inzicht geeft in de vraag en het aanbod van
behandel- en opstelcapaciteit. Hierdoor kunnen we mogelijke knelpunten op
B&O-gebied identificeren. Met de verdere doorontwikkeling van BODI
kunnen we ook gaan toetsen op andere voor B&O relevante knelpunten,
zoals tractie-energievoorziening en milieu.
• De structuur van B&O leent zich om, naast het maatregelenpakket, ook
beleidsmatige vraagstukken op het gebied van B&O te behandelen. Zo
maken we bijvoorbeeld samen met NS een plan van aanpak om een
uitwerking te maken van hoe we kunnen omgaan met buffercapaciteit dat
zich richt op de benodigde B&O-capaciteit bij geplande onttrekkingen van de
infrastructuur en zorgen we voor aansluiting bij het dossier van de in- en
uitstaphoogtes van NS-treinen.

 European Rail Traffic Management System (ERTMS)

De realisatiefase van het programma ERTMS loopt nu bijna twee jaar. Met de
omzetting van de ERTMS-opgave naar concrete projecten maken we het effect
op de mijlpalen en kosten van het totale programma beter inzichtelijk.
Tegelijkertijd is het nu nog te voorbarig al bijstellingen te doen aan de planning
en kostenraming. Definitieve bijstellingen kunnen pas worden gedaan nadat de
lopende, grote aanbestedingen zijn afgerond en contracten gegund, waaronder
de aanbesteding van het Central Safety System (CSS). Diverse ontwikkelingen
zorgen ervoor dat het risicoprofiel is toegenomen en de planning van een aantal
mijlpalen onder druk komt te staan:
• De aanbesteding van het Central Safety System (CSS) ERTMS, het nieuwe
digitale treinbeveiligingssysteem voor de infrastructuur, loopt volgens
planning. We zijn met twee van de vijf systeemleveranciers verder gegaan
naar de volgende fase (dialoogfase) in de aanbestedingsprocedure van het
CSS ERTMS. Voor de derde leverancier in de rangorde geldt een
wachtkamerregeling.
• We zijn volgens plan gestart met de aanbesteding van het ingenieurswerk
voor het ontwerp van het eerste baanvak Kijfhoek - Belgische grens. Deze
aanbesteding heeft als uitgangspunt opbouw van kennis en ervaring van
complexe vraagstukken op ERTMS-baanvakken om toe te passen op
volgende baanvakken.
• Voor het project Aanbesteding Snellere AanPak ERTMS (ASAP) heeft ProRail
inmiddels 12 bedrijven geselecteerd die als innovatiepartner van ProRail een
businesscase uitwerken. Begin Q3 volgt het volgende beslismoment, dan
pitchen de partners hun ideeën voor de beoordelaars van ProRail. Hierin
bekijkt ProRail welke innovaties in aanmerking komen om daadwerkelijk in te
zetten. ASAP is opgedeeld in vijf percelen (sneller ontwerpen, slimmere
behuizing, kabels en leidingen, slim bouwen langs de baan) en een wild card
voor een innovatie die ProRail helpt bij het versneld implementeren van
ERTMS.
• De planning van het proefbaanvak Hanzelijn, inclusief emplacement Lelystad,
staat onder druk vanwege de complexiteit van de technische opties en het in
kaart brengen van de behoeftes voor het integrale test- en proefbedrijf.

10

2.1

– Meer mobiliteit: Verbeteren en vernieuwen spoorinfrastructuur en stations

Vervolg European Rail Traffic Management System (ERTMS)
• De aanbesteding voor aanpassingen aan de bestaande baanvakken Hanzelijn
en Amsterdam-Utrecht voor ervaringsleren is vier maanden vertraagd om
het gelijke speelveld voor de leveranciers die ook deelnemen aan de CSSaanbesteding niet te verstoren.
• De staatssecretaris heeft eind mei 2021 de Kamer geïnformeerd over haar
voornemen de vervroegde uitrol van ERTMS op de Noordelijke lijnen toe te
voegen aan de scope van het programma ERTMS. Een vervroegde uitrol op
de Noordelijke lijnen biedt de kans om op een eenvoudig baanvak buiten de
Randstad te starten en het integrale proefbedrijf met NS op de Hanzelijn te
ontlasten. Hierdoor hebben we de mogelijkheid in een eerder stadium, meer
beheerst en in kleinere stappen te leren. Dit zorgt ervoor dat het risicoprofiel
van het programma ERTMS per saldo verlaagd wordt. Op dit moment vindt
de uitwerking van de bestuursovereenkomst en de noodzakelijke
besluitvorming binnen de twee provincies plaats. Na afronding hiervan kan
de staatssecretaris een definitief besluit over de scope-uitbreiding nemen.

11

2.1

– Meer mobiliteit – goederenvervoer (1/2)

 Infra op orde
• Afgelopen jaar heeft het Integraal Programma Team (IPT) Spoorgoederen-

vervoer zich vooral gericht op het oplossen en herstellen van de meest
urgente zaken. Belangrijkste focus daarbij was het openstellen van de
Waalhaven voor gevaarlijke stoffen op 1 april 2021. Voor de periode tot 31
december 2023 stelt het IPT een programmaplan op met daarin aandacht
voor effectief onderhoud, data op orde en grip op het integrale proces.
Belangrijk aandachtspunt hierbij is dat na 31 december 2023 overdracht aan
en borging in de reguliere operatie plaatsvinden. We zijn in gesprek met IenW
over de aanvullende financiering van de maatregelen.
• Het bevoegd gezag is onder een aantal randvoorwaarden akkoord gegaan
met uitstel van aanpassing van de blusvoorzieningen tot 1-1-2023. Door
versnelling in de aanbesteding kunnen we inzetten op oplevering van de
aangepaste voorzieningen op 1-1-2023. Huidige planningen komen nog iets
later uit (februari 2023). Aandachtspunten zijn de benodigde financiën, de
breedte van de huidige calamiteitenwegen, gebrek aan fysieke ruimte voor
nieuwe calamiteitenwegen en impact van extra calamiteitenwegen op de
capaciteit op de havenemplacementen. We zoeken naar verdere
mogelijkheden om te versnellen.
• Gegeven de benodigde extra calamiteitenwegen en de schaarse beschikbare
ruimte op de emplacementen zijn vervoerders, aannemers, verladers,
terminals en Havenbedrijf Rotterdam uitdrukkelijk verzocht om mee te
denken over mogelijke oplossingsrichtingen.
• We zijn gestart met de ontwikkeling van een milieubeheersysteem voor de
havenemplacementen. Het betreft een pilot waarmee we beter inzicht
krijgen in alle verplichtingen uit de omgevingsvergunning en brandweeraanwijzing, zoals onderhouds- en inspectieactiviteiten, keuringen en testen.
Door dit geografisch weer te geven wordt het voor inspecteurs en
emplacementsbeheerders duidelijk waarop zij dienen te inspecteren. Ook
stelt het de operationeel en emplacementmanagers in staat tijdig bij te
sturen.

 Goederentreinen van 740 meter

• We voeren twee verkenningen uit in opdracht van IenW voor het
accommoderen van het rijden met goederentreinen van 740 meter in de
(nabije) toekomst over de hoofdroutes voor goederenvervoer. Totale looptijd
van de studie is twee jaar. Eind 2021 verwachten we een eerste beeld te
hebben van de uitrolstrategie om langere treinen te kunnen accommoderen
over de hoofdroutes.
• We hebben inzichtelijk gemaakt waar we kansen zien om versneld en
efficiënt spooraanpassingen voor goederentreinen van 740 meter binnen
lopende projecten te realiseren. Besluitvorming over de financiering loopt via
het Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en
Transport (BO MIRT). Een eerste succes in het meeliften op bestaande
projecten kunnen we behalen in het programma Behandelen & Opstellen
Noord Goederen door in de verkenningsstudie het geschikt maken van het
wachtspoor te Rotterdam Noord Goederen voor langere treinen toe te
voegen aan de scope. Hierdoor verwachten we deze locatie in 2025
functioneel te kunnen krijgen voor 740 meter lange treinen.

12

2.1

– Meer mobiliteit – goederenvervoer (2/2)

 Bedieningsmodel Kijfhoek
• In juni heeft DB Cargo ProRail laten weten terug te komen op de intentie om

de sorteerdienst op Kijfhoek over te dragen aan ProRail. DB Cargo blijft de
sorteerdienst op Kijfhoek zelfstandig uitvoeren en zegt de in 2020 getekende
Letter of Intent op.
• In de nieuwe situatie die nu ontstaat, is ProRail exploitant van de
dienstvoorziening Kijfhoek (infrastructuur, zoals heuvelsporen, verdeelsporen
en heuvelbesturingssysteem) en DB Cargo exploitant van de sorteerdienst,
die de ACM in 2018 heeft aangemerkt als een gereguleerde dienst. Dat
betekent (onder andere) dat DB Cargo de sorteerdienst non-discriminatoir
dient aan te bieden aan alle spoorwegondernemingen die een aanvraag
daarvoor indienen en dat (indien er sprake is van een economische
machtspositie op de nationale markt waarvoor de dienst wordt aangeboden)
er specifieke eisen gelden voor de wijze van besluitvorming
(onafhankelijkheid) en transparantie (gescheiden boekhouding).
• ProRail zal zich de komende maanden beraden over hoe we de exploitatie
van de dienstvoorziening na de ombouw van de heuvel in 2025 gaan
vormgeven. We streven hierbij naar een optimale benutting van de
infrastructuur. Daarnaast willen we minimaal het huidige niveau van
veiligheid waarborgen, net als de maximale toegankelijkheid van Kijfhoek en
de sorteerdienst op Kijfhoek, voor alle spoorwegondernemingen die daarvan
gebruik wensen te maken.
• Het overleg met DB Cargo over dit onderwerp zal – samen met de andere
spoorwegondernemingen – worden voortgezet in andere overleggen, zoals
over de Netverklaring, de nieuwe systematiek voor de gebruiksvergoeding en
de planning van de ombouw van de heuvel. Daarnaast zullen we
vanzelfsprekend invulling geven aan de wettelijk verplichte samenwerking
tussen de exploitant van de dienstvoorziening Kijfhoek (ProRail) en de
exploitant van de sorteerdienst (DB Cargo).

 Versterken samenwerking spoorgoederensector
• We hebben de omvorming van ProRail tot zelfstandig bestuursorgaan (zbo)

samen met IenW aangegrepen om aan de slag te gaan met versterking van de
samenwerking met de spoorgoederensector en kansen voor verbetering te
benutten.
• Samen met EvoFenedex, Havenbedrijf Amsterdam & Branche Organisatie
Zeehavens (BOZ), Havenbedrijf Rotterdam, DB Cargo, RailGood en IenW
hebben we een top 4 verbeterpunten benoemd. In dit
samenwerkingsverband is besloten om het verbeterpunt daadkracht &
voortgang in uitvoering (maatregelenpakket) als eerste beet te pakken.
• Daadkracht & voortgang in uitvoering faciliteren vereist versterking en
formalisering van de samenwerkingsrelatie tussen alle partijen in de keten
met heldere afspraken, aanspreekbaarheid, accountability, monitoring en
toezicht (doen wat we zeggen) en een duidelijke aansturingsrelatie tussen
ProRail en IenW.
• Een eerste logische stap hierin vloeit voort uit het herijkingstraject prestatieindicatoren: het programma infra op orde wordt onderdeel van de
beheerconcessie tussen IenW en ProRail als formeel verbeterprogramma,
inclusief dashboard/monitor.

13

2.2

realisatie 2021

– Dashboard beheerplan prestatie-indicatoren

realisatie 2020

prognose

streefwaarde 2021

(incl. weergegeven getallen) bodemwaarde

14

2.2

– Prestatie-indicatoren

 Algemeen
• De operationele prestaties in het eerste halfjaar van 2021 (HY1) waren over het
algemeen goed met uitzondering van geleverde treinpaden reizigers (onder de
bodemwaarde). In HY1 waren er situaties waarin het spoor niet beschikbaar
was voor het rijden van treinen met grote impact voor de KPI Geleverde
treinpaden:
 Winterweer (februari): ProRail en NS concluderen samen dat het
Nederlandse spoornetwerk niet opgewassen is tegen de uitzonderlijke
winterse omstandigheden van begin februari en nemen maatregelen op vier
hoofdthema’s: 1) onderzoek naar de winterbestendigheid van de
infrastructuur in relatie tot de dienstregeling van vervoerders, 2) verbeteren
van voorbereidende maatregelen om wissels wintergeschikt te maken, 3)
verbeteren winterklaar maken van treinen, en 4) verbeteren van processen
en de communicatie- en informatievoorziening aan regionale en
goederenvervoerders.
 Werkonderbreking (i.v.m. cao-onderhandelingen) op 28 april.
 Telefoniestoring (31 mei): Het uitvallen van het telefoniesysteem (INTtel)
voor de medewerkers op de verkeersleidingposten leidde op 31 mei tot het
stilleggen van het treinverkeer in Nederland, met veel reizigershinder tot
gevolg. ProRail heeft maatregelen getroffen om te zorgen dat de storing in
het zogenoemde INTtel-systeem voor treinverkeer niet meer kan optreden.
Naast technische aanpassingen aan het systeem zorgen we voor meer
noodtelefoons met GSM-R, verbeteren we de noodprocedure en trainen
medewerkers op de posten vaker met de noodprocedure.
• We hebben nog steeds te maken met beduidend lagere reizigersaantallen dan
voor corona. NS heeft sinds 14 juni de treindienstregeling weer op het oude
niveau van voor corona (en vanaf 5 juli ook de nachttreinen). Mede door de
lagere reizigersaantallen en wisselingen in dienstregelingen zijn de prestaties
op punctualiteit, geleverde treinpaden en impactvolle verstoringen in 2020 en
2021 niet een-op-een vergelijkbaar met andere jaren.
• Zie bijlage 3 voor voortgang van het beheerconcessieprogramma HSL-Zuid.
 Opvallende zaken bij de prestatie-indicatoren
• Reizigerspunctualiteit HSL (5’): De score voor HY1 is 90,4% (HY1 2020: 82,4%)
en ruim boven de streefwaarde voor 2024 van 84,2%. De hoge scores komen

vooral door minder internationaal treinverkeer, afgenomen reizigersaantallen,
een uitgedunde dienstregeling op de HSL en een toename van de punctualiteit
op de rest van het Hoofdrailnet.
• Geleverde treinpaden reizigers: Deze indicator scoort in HY1 (96,5%) slechter
dan de bodemwaarde (97,5%) met name door de landelijk uitgedunde
dienstregeling (LUD) in februari als gevolg van het winterweer (inmiddels
geëvalueerd en maatregelen bepaald), de werkonderbreking i.v.m. caoonderhandelingen en de grote telefoniestoring (maatregelen zijn getroffen).
We verwachten de bodemwaarde wel te halen.
• Impactvolle storingen op de infra: Het aantal in HY1 (212) is hoger dan HY1
2020 (176) en nagenoeg gelijk aan HY1 2019 (211). Afgelopen maanden hadden
we te maken met diverse infra gerelateerde storingen (wissels, telecom en
sectiestoringen) en issues met spoorbevestigingsmiddelen op meerder
plaatsen. We zorgen voor extra monitoring op deze infra de komende
maanden.
• Transitotijd goederenvervoer: De score in HY1 is 4,0% (HY1 2020: 3,2%) en zit
net boven de streefwaarde (3,8%) vooral door diverse wissel- en
sectiestoringen in juni. We verwachten de streefwaarde wel te halen.
 Herijking prestatie-indicatoren
Gedurende 2020 en 2021 hebben ProRail en IenW de set prestatie-indicatoren
herijkt om te bepalen of deze nog voldoet aan de sturingsbehoefte van IenW en
ProRail. IenW consulteert de uitkomsten van dit traject in Q3 2021 bij de
stakeholders en neemt hierin ook de nieuwe bodem- en streefwaarden voor de
prestatie-indicatoren mee. ProRail verwerkt de uitkomsten hiervan in het
beheerplan voor 2022 - 2023.
 PRIME-benchmark
ProRail neemt jaarlijks deel aan de internationale benchmark die wordt uitgevoerd
door Platform of Rail Infrastructure Managers in Europe (PRIME). In juni 2021 is
het 4e benchmarkrapport van PRIME gepubliceerd met data over de periode 20122019 van 23 Europese spoorinfrabeheerders. ProRail levert goede prestaties
vergeleken met andere spoorinfrabeheerders op de gebieden van veiligheid, groei,
punctualiteit, kosten per treinkilometer en benutting van ons spoornetwerk. De
prestaties m.b.t. goederenvervoer blijven een aandachtspunt.

15

2.2

– ICT en digitalisering

ICT wordt een steeds belangrijkere succesfactor in het realiseren van onze
ambities. ProRail investeert in zowel het robuust en werkend houden van de
bestaande (ICT) infrastructuur als in de ontwikkeling voor het mogelijk maken
van meer capaciteit op het spoor.
 Belangrijkste ontwikkelingen op ICT-gebied
• Automatiseren en standaardiseren: We zetten automatisering in om de
infrastructuur sneller en gestandaardiseerd beschikbaar te maken. Hiervoor
moderniseren we de bestaande ICT-infrastructuur zodat we deze automatisch
kunnen configureren. Daarbij richten we ons ook op de ontwikkeling van ICTprocessen en investeren we in de kennis van medewerkers.
• Hoogfrequent rijden: We zijn gestart met de simulaties op de
verkeersleidingsposten Rotterdam Den Haag voor programma ETMET RoSA
(Elke Tien Minuten Een Trein traject Rotterdam - Schiphol - Arnhem) om
inzicht te verkrijgen in de nieuwe dienstregeling.
• Verbeteren aansluiting Europees spoorvervoer: ProRail is sinds april de eerste
inframanager in Europa met een datakoppeling naar PCS (Path Coordination
System) waardoor aanvragen voor treinpaden voor internationale treinen nu
kunnen worden ingediend via dit Europese boekingsportaal voor vervoerders
en inframanagers. De communicatie verloopt nu via de Europese standaard
voor berichtenverkeer tussen vervoerders en inframanagers (TSI TAF en TAP).
We verwachten dat we in het begin van het derde kwartaal de door ons
gemaakte dienstregelingen via dezelfde koppeling kunnen sturen naar PCS.
• Fivat (vervanging vaste landelijke ATM-netwerk vanwege naderende einde
levensduur): We zijn bezig met de migratie van de laatste locaties.

 Cybersecurity
• Eind 2020 hebben we samen met NS de opzet gemaakt voor de cybersecurity
governance. Vervolgens hebben we het eerste halfjaar van 2021 met de
betrokken partijen gewerkt aan een roadmap voor 2021.
• De governance structuur bevat drie besluitvormingsgremia: inhoudelijk,
tactisch en strategisch. Het inhoudelijke gremium is actief sinds begin dit jaar
en het tactisch gremium is begin tweede kwartaal van start gegaan. NS zit het
inhoudelijke gremium voor en wij zitten het tactisch gremium voor. Het
strategisch gremium, waar ProRail en NS gezamenlijk aan deelnemen, starten
we in de tweede helft van dit jaar op.
• Zie voor meer informatie over cybersecurity hoofdstuk 8 Risicomanagement,
Betrouwbaarheid IT & OT-systemen.

16

2.2

– Innovaties

Verdere digitalisering en de inzet van innovatieve technieken maken het
mogelijk om de capaciteit op het huidige spoor te vergroten: technische
systeemsprongen. Daarvoor zijn investeringen nodig in innovaties, zoals ERTMS
(European Rail Traffic Management System), STEV (systeemkeuze tractieenergievoorziening), ATO (Automatic Train Operation) en TMS (Traffic
Management Systems). Deze innovaties zorgen voor verhoging van de capaciteit
door meer treinen per uur over een spoor te rijden. Daarnaast bieden deze
innovaties nog andere voordelen zoals minder energieverbruik en verhoging van
de betrouwbaarheid en de veiligheid van het spoorsysteem. Informatie over de
voortgang van ERTMS en STEV is te vinden in paragraaf 2.1.
 ATO
• ATO is een systeem dat de machinist ondersteunt of taken overneemt.
ProRail voert samen met marktpartijen en vervoerders onderzoek, simulaties
en live testen uit met het automatisch rijden, maar ook met het rangeren van
treinen. Het programma sluit aan bij internationale initiatieven op dit vlak via
het Europe’s Rail Joint Undertaking (ERJU) programma, het Europese
Research & Development programma voor railvervoer.
• De mate van automatisering van ATO wordt uitgedrukt in Grade of
Automation (GoA). Deze lopen van GoA1, waarbij de machinist rijdt,
ondersteund door adviessystemen tot GoA4, waarbij alle functies in trein
automatisch verlopen en bij noodsituaties wordt ingegrepen vanaf de wal.
• Na succesvolle GoA2² proeven op de Betuweroute en rondom Groningen,
bereiden we meer simulaties, experimenten en proeven voor in
samenwerking met NS, Arriva, DB Cargo en Lineas.
• DB Cargo heeft met ProRail in het tweede kwartaal van 2021 de
haalbaarheidsstudie, uitgevoerd door Royal HaskoningDHV, voor GoA4 op de
Betuweroute met ERTMS opgeleverd. In Q4 leveren we het rapport met de
resultaten van dit onderzoek - vanuit perspectief van zowel de vervoerder als
de infrabeheerder – op. Dit is de onderbouwing van het gezamenlijke
projectplan van DB en ProRail en is onderdeel van het gesprek met IenW over
de financiële bijdrage aan de Pilot ATO op de Betuweroute.
• In het derde kwartaal van 2021 voeren we samen met Arriva vervolgtesten
uit in Groningen voor GoA2.

• Daarnaast zijn de eerste opnameritten voor automatisch rangeren succesvol
uitgevoerd in Oosterhout met goederenvervoerder Lineas.
• In samenwerking met IenW, vervoerders en overige stakeholders stellen we
een sectorbrede ambitie ATO op. Deze zal als basis dienen voor de
financiering. Daarnaast werken we toe naar een verkenningsaanvraag via het
MIRT-traject.
 Overige innovaties
• We hebben een start gemaakt in de Acceleratie Agenda Spoor, een
samenwerking van IenW, ProRail en NS. De aanpak van deze agenda is gericht
op het versnellen van innovaties via concrete casussen gerelateerd aan de
opgaven.
• We hebben de met TNO uitgevoerde verkenning naar 5G afgerond en
gecommuniceerd met belanghebbenden als input voor meerdere lopende
trajecten als ERTMS en ATO. Met 5G kunnen treinen beter en sneller met
elkaar communiceren waardoor de treinen dichter op elkaar kunnen rijden.
• We zijn een vijfjarige samenwerking aangegaan met TU Delft en Deltares voor
een uitgebreid onderzoeksprogramma gericht op verbetering van de
baanstabiliteit van het spoor.

² GoA2: Bij GoA2 rijdt de trein automatisch volgens dienstregeling van A naar B, waarbij de machinist nog steeds verantwoordelijk is voor het veilig rijden van de trein.

17

2.2

– Instandhouding en financiering

 Instandhouding: onderhoudscontracten
• Het PGO³-beheerconcessieprogramma is afgesloten in 2020 na de mobilisatie
van de PGO-gebieden Gelre, Wadden, Twente, Den Haag, Zee-Zevenaar,
Eemland en Neerlands Midden in 2020. Hiermee is aan de doelstelling van
het programma om alle 21 gebieden aanbesteed te hebben, voldaan.
• De voorbereidingen voor PGO 4.0 lopen volgens plan. Inmiddels is een
tweede ronde marktconsultatie afgerond waarbij de conceptwijzigingen op
contracttekstniveau ten opzichte van het voorgaande contractmodel met
aannemers zijn doorgenomen. Er zullen nog diverse fijn-afstellingen uit
voortkomen die we in een derde en laatste ronde eind augustus nogmaals
met de markt zullen doornemen. Het doel is om te komen tot een model
waarin een behoorlijke relativeringsslag gemaakt wordt in de risicoverdeling
tussen ProRail en de aannemerij met meer oog voor het gezochte
preventieve karakter van onderhoud, een betere aantoonbaarheid van
geleverde prestaties en verdere verbetering in de samenwerking. De start
van de aanbesteding van de eerste batch contracten - Drenthe, Rijn & Gouwe
en Zeeland - is voorzien op 1 oktober 2021.

³ PGO: PrestatieGericht Onderhoud

 Nationaal Groeifonds
Samen met IenW zijn we een aantal innovaties aan het voorbereiden die in onze
ogen kansrijk zijn voor een financiële bijdrage vanuit het Nationaal Groeifonds.
Gegeven de randvoorwaarden en de eisen van het Nationaal Groeifonds zijn er
twee zeer concrete voorstellen in de maak voor ATO en Time Table Redesign
(TTR) (nieuw Europees proces voor capaciteitsverdeling). Daarnaast doen we
nader onderzoek naar een aantal innovaties zoals de digitalisering van de
havens.
 Europese herstelfonds (Recovery and Resilience Facility)
ProRail heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van een aantal voorstellen voor
de spoorbranche met mogelijke financiering vanuit het Europese herstelfonds.
Het gaat om voorstellen voor klimaatadaptie, ontsluiten van OV knooppunten
en verduurzaming en digitalisering in rijksinfrastructuurprojecten.
Het nieuwe kabinet zal besluiten of de voorstellen zullen worden ingediend voor
medefinanciering uit het Europees herstelfonds.

18

2.3

– Duurzamere mobiliteit (1/2)

 Algemeen
• De staatssecretaris van IenW heeft de beschikking van de Klimaatneutrale en
Circulaire Infrastructuur (KCI) middelen goedgekeurd. Deze strategie wordt
uitgevoerd door de deals emissievrij materieel, marktplaats voor materialen,
duurzaam beton en koper. Samen met RWS en IenW hebben we een
startbijeenkomst “Gezamenlijke verkenning naar invulling Klimaatneutrale en
Circulaire Infrastructuur” georganiseerd. Markpartijen zijn hierin uitgenodigd
om mee te werken aan de roadmaps voor de transitiepaden.
• ProRail is opnieuw gecertificeerd op niveau 5 van de CO2-prestatieladder.
• Het nieuwe CO2- en energie-efficiencyplan (CEEP) is in de maak. Naar
verwachting stellen we deze in het derde kwartaal van dit jaar vast.
• De Europese Unie heeft 2021 uitgeroepen tot het Europees jaar van het
spoor. Het hele jaar is in binnen- en buitenland aandacht voor meer en beter
internationaal treinverkeer. Vooruitkijken is nodig aangezien meer vervoer
per spoor - in plaats van per vliegtuig of (vracht)auto - bijdraagt aan het
behalen van de klimaatdoelen. We hebben medio april met IenW een ‘deep
dive’ internationaal gehouden om te verkennen hoe ProRail en IenW
effectief samen kunnen optrekken in steeds internationalere context.
 Mobiliteit
• Naar aanleiding van het extra geld dat IenW beschikbaar heeft gesteld in het
kader van het Klimaatakkoord, hebben we een investeringsvoorstel
opgesteld binnen het programma Fietsparkeren waarmee we 30.000 extra
fietsparkeerplekken kunnen realiseren.
• Samen met NS, Eurostar, Avanti West Coast en jongerenklimaatbeweging
Youth for Sustainable Travel hebben we het voor elkaar gekregen dat op 30
oktober vanaf Amsterdam een speciale ‘Klimaattrein’ naar de Klimaattop
COP26 in Glasgow gaat rijden. Bijna zes jaar na ondertekening van het
Klimaatakkoord van Parijs is nog steeds meer nodig om de klimaatdoelen te
halen. De boodschap is daarom: investeer meer in duurzame mobiliteit, zoals
de trein.
• European Sleeper, een nieuwe reizigersvervoerder gericht op nachttreinen,
is van plan om een nieuwe nachttrein te laten rijden vanaf april 2022 op het
traject Praag - Berlijn - Amsterdam - Brussel.

 Energie
• We hebben in 2020 een verdere energiebesparing weten te realiseren met
een definitieve afname van bijna 6% t.o.v. 2019. Dit bereikten we vooral
door constante aandacht voor nieuwe besparingsmaatregelen, zoals de
verdere uitrol van ledverlichting en het verbeteren van installaties in tunnels.
Daarnaast hebben we in 2020 door het plaatsen van zonnepanelen en meer
zonne-uren een stijging in de energieopwekking bereikt van 30% t.o.v. 2019.
• Het energieverbruik in 2021 was in het eerste halfjaar hoger dan in
voorgaande jaren. Dit is deels te verklaren door de strenge winter, maar ook
doordat wisselverwarming vaak langer aanstond dan nodig was. We zullen
dit komende winter extra in de gaten houden en we hebben acties
vastgesteld om op koers van de reductiedoelstellingen te blijven.

Hop on! (bron: prorail.nl)

19

2.3

– Duurzamere mobiliteit (2/2)

 Natuur
• We gaan groenbeheer uit de PGO-contracten halen en los op de markt
zetten. We hebben de eerste stappen gezet met het opstellen van duurzame
specificaties die we in de contracten verwerken. Dit biedt meer kansen om
gerichte afspraken te maken over bermbeheer die de biodiversiteit ten
goede kunnen komen.
• Op 1 juli 2021 is de bouwvrijstelling voor stikstofdepositie van kracht
geworden, dat betekent dat de bouwvrijstelling betekent dat er sinds 1 juli
2021 geen natuurvergunning meer nodig is voor de tijdelijke stikstofdepositie
van diverse bouwactiviteiten. Ondanks het vervallen van de vergunningplicht
blijft het van belang om duurzaam/schoon materieel in te zetten. Het
ministerie wil stikstofuitstoot in de bouw terugdringen en heeft daar geld
voor gereserveerd. De natuurbrug over het spoor bij Hilversum - onderdeel
van het project HOV in ‘t Gooi - is het eerste proefproject op het spoor dat
uit deze pot wordt bekostigd. Om minder stikstof uit te stoten bouwden
ProRail en aannemer BAM Infra een aantal machines die nog door diesel
worden aangedreven, om tot elektrisch materieel. We kijken verder naar
nieuwe mogelijkheden met aannemers en leveranciers van materieel over
wat er nodig is om dit om te bouwen of op te schonen.
• Op twee locaties in Noord-Holland (Berkhout/Hoorn en Oosthuizen) hebben
we bomen en struiken langs het spoor geplant. We zetten deze herplanting
door in 2021. We werken hierbij samen met stichting Plan Boom en we
verkennen een mogelijke samenwerking met Staatsbosbeheer. Ook hebben
we de eerste stappen gezet voor een bomenmonitor die inzicht gaat geven in
de hoeveelheid bomen die we kappen en planten.

 Materialen
• Het Betonakkoord heeft de nieuwe MKI (MKI: Milieu Kosten Indicator)
plafondwaardes voor betonproducten vastgesteld. Het actieteam deal
‘Beton’ werkt aan een implementatieplan voor deze nieuwe MKI-waardes.
• De marktplaats voor materialen is operationeel om de vraag naar en het
aanbod van gebruikte spoorstaven, dwarsliggers en spoorwegballast te
matchen. We hebben we ervoor gezorgd dat er ook simpelere producten op
de marktplaats terecht kunnen. Voor deze producten is minder technische
kennis nodig, waardoor de marktplaats voor een breder publiek toegankelijk
is.
• We gaan dit jaar op zeventien stations perrons zoveel mogelijk circulair
vernieuwen door hergebruik van materiaal. Daarna volgen de komende vier
jaar jaarlijks nog eens gemiddeld vijftien stations.
• We hebben een aantal duurzame gunningen gedaan, zoals duurzame
kantoorinrichting en nieuwe verkeersleidingpost Barendrecht.
• Bouwen met bagger: Proef met bouwmaterialen van baggerspecie. Onze
partner NETICS maakt van de bagger ter plekke bouwmaterialen, zoals
bakstenen. Die materialen kunnen we meteen voor het spoor gebruiken,
bijvoorbeeld om kabelgoten aan te leggen.
• Proeftuinen: De besluitvorming voor de proeftuin duurzame geluidschermen
staat gepland voor volgend kwartaal. We gaan starten met de proeftuin
duurzame keerwanden.

20

3. Veiligheid: veiligheidscultuur en leren van incidenten
 Veiligheidshart
We werken verder aan het bevorderen van een veiligheidscultuur:
• We vullen dit in middels het “veiligheidshart”.
• Onze doelstelling van het veiligheidshart is “veiligheid integraal,
vanzelfsprekend en expliciet”. Elke medewerker van ProRail stimuleren we
om zich te gedragen volgens deze principes.
• We werken met een groep van sponsoren en ambassadeurs vanuit heel
ProRail om het veiligheidshart te laten groeien. Vanuit de vier kamers van het
hart (Strategie & Besturing, Kennis & Processen, Gedrag & Leiderschap,
Communicatie & Change) werken we aan concrete bouwstenen om de
gewenste houding en het gewenste gedrag op veiligheid te bereiken.
Middels bouwstenen maken we acties concreet en diverse initiatieven
inzichtelijk. Voorbeelden van verbeterinitiatieven zijn de herinrichting van de
veiligheidsvakdagen (ProRail breed), het vormgeven van safety leadership
(zoals start van een overleg standaard beginnen met het onderwerp
veiligheid) en het borgen van het aspect veiligheid in de ProRail strategie.
• Van belang is dat de cultuurverbetering gezamenlijk wordt gecreëerd,
waarbij iedere medewerker verantwoordelijk is voor het bereiken van de
gewenste verandering in houding en gedrag op veiligheid. Daarbij moet de
verbinding worden gelegd met de bestuurlijke omgeving, met een heldere
doorvertaling van het Veiligheidshart naar de aangedragen problematiek.

Veiligheidshart ProRail

 Leren van incidenten door inzet barrièremanagement
ProRail wil continu verbeteren. Eén van de manieren daarvoor is door te leren
van veiligheidsincidenten. Hiermee krijg je inzicht in welke beheersmaatregelen,
‘barrières’, bij een incident onvoldoende gewerkt hebben of bij een audit als
onvoldoende beoordeeld zijn. Als dat duidelijk is, dan kunnen we werken aan
het verbeteren van die barrières in plaats van voornamelijk te focussen op de
oorzaak van een (mogelijk) incident. We gaan resultaten uit de analyse van
incidenten, audits en inspecties koppelen aan barrières om nog meer bruikbare
informatie te hebben voor de verantwoordelijken voor het in stand houden en
verbeteren van de barrière. Door hieraan te werken, kunnen we incidenten in
de toekomst voorkomen. In het komend jaar gaan we met ProVAT (ProRail
Veiligheidsinformatie Actueel en Transparant) ervaring opdoen met
barrièremanagement voor ProRail. Naar verwachting kunnen we dit aan het
eind van 2021 verder uitrollen.

21

3. Veiligheid: veilig reizen (1/3)
 StopTonend Sein (STS)-passages
• In HY1 2021 is het aantal STS-passages⁴ (51) hoger dan HY1 2020 (39) en
lager dan HY1 2019 (79). Het aantal STS-passages van reizigersvervoerders is
hoger dan 2020 met name door de afgeschaalde dienstregeling in 2020,
terwijl het aantal STS-passages bij goederenvervoerders nagenoeg gelijk is
gebleven. Het aantal STS-passages in 2021 is veel lager dan in 2019 waarbij
wel volgens een normale dienstregeling is gereden. Tot en met midden juni
2021 is met ongeveer 90% van de normale dienstregeling gereden. In
vergelijking met 2019 is de afname van het aantal STS-passages t.o.v. 2019
groter (-35%) dan de procentuele afname in de dienstregeling (-10%).
• Er zijn geen bijzondere STS-passages geweest in het eerste halfjaar van 2021
en we hebben geen vervolgonderzoeken ingesteld.
• Het aantal STS-passages met gevaarpunt bereikt ligt met 8 iets lager dan in
het eerste halfjaar 2020 (9) en veel lager dan in het eerste halfjaar 2019 (18).
De grootste afname is zichtbaar bij reizigersvervoerders die halverwege 2019
gezamenlijk 12 gevaarpunten bereikten en in 2021 nog maar 5.
• Zie bijlage 3 voor informatie over voortgang van het STSverbeterprogramma.
 Botsingen trein-trein
In HY1 2021 heeft 1 significante botsing⁵ tussen treinen plaatsgevonden. Het
gaat om een botsing op een emplacement tussen twee locomotieven tijdens het
rangeren. Dit ongeluk is nog in onderzoek bij ProRail. De feitenrapportage van
dit onderzoek wordt in Q3 verwacht. Op basis van deze rapportage kan ProRail
besluiten om een vervolgonderzoek in te stellen of eventuele maatregelen te
nemen. ILT doet geen onderzoek naar deze botsing.

 Significante ontsporingen
In HY1 2021 heeft 1 significante ontsporing⁶ plaatsgevonden. Dit betreft een
ontsporing op 27 juni van een reizigerstrein in Groningen: bij het wegrijden van
de trein liep een aantal wielen uit het spoor. De volgende dag is de hele dag
gewerkt aan het hersporen van de trein, herstel van het spoor en onderzoek.
Hierdoor was er geen treinverkeer mogelijk tussen Groningen en Zuidhorn en
tussen Groningen en Groningen Noord/Delfzijl. We doen onderzoek naar de
oorzaak. Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) volgt dit onderzoek.
Bevestigingsmiddelen spoorstaven
• We hebben in april het treinverkeer tussen Gorinchem en Leerdam
(MerwedeLingelijn) stilgelegd nadat bleek dat een aantal klemmen en
onderdelen in het spoor niet goed was bevestigd of los was gekomen. Het
risico van te veel losse of niet-functionele bevestigingen van de spoorstaaf is
een ontsporing. We hebben in diezelfde week de herstelwerkzaamheden,
dertienhonderd meter spoor vernieuwen, uitgevoerd.
• In regio Randstad Zuid werden vervolgens bij meerdere spoorbogen
overschrijdingen op normwaarden geconstateerd. Deze locaties zijn hersteld.
• Naar aanleiding van de overschrijdingen in regio Randstad Zuid hebben we
een speciaal veiligheidsteam opgericht. We hebben door het hele land extra
inspecties aan de bevestigingsmiddelen uitgevoerd om zulke situaties in de
toekomst zoveel mogelijk te voorkomen. Ook in andere regio’s bleken er
meerdere gevallen van overschrijdingen van de normen in spoorbogen te
zijn. Ook deze locaties zijn hersteld.
• We onderzoeken in hoeverre actie nodig is op andere delen in het
spoornetwerk (rechtstand/recht spoor en Niet Centraal Bediende Gebieden).
• Samen met de vier aannemers zijn we de evaluatie gestart. De evaluatie zal
met name ingaan op achterliggende oorzaken. Daarnaast zal de evaluatie
breder zijn dan alleen spoorstaafbevestigingen die niet voldoen aan de eisen
die we stellen.
• Het veiligheidsteam is in nauw contact met ILT. De resultaten van de
evaluatie en opvolging van de aanbevelingen delen we met ILT.

4 Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) stelt de definitieve aantallen vast in het jaarverslag Spoorwegveiligheid. De aantallen voor 2021 en 2020 zijn voorlopige aantallen en kunnen mogelijk nog wijzigen.
5 Een botsing tussen twee treinen of spoorgebonden voertuigentreinen is significant als het tot gevolg heeft: één dode of zwaargewonde of meer; of een totale schade van € 150.000 of meer.

6 Een ontsporing is significant als deze leidt tot een dodelijk of zwaargewond slachtoffer ((>24 uur ziekenhuisopname) en/of een schadebedrag van € 150.000 en/of een baanvakstremming van zes uur.

22

3. Veiligheid: veilig reizen (2/3)
 Stations- en transferveiligheid
• In 2021 plaatsen we in samenwerking met NS en de Hartstichting op alle
stations Automatische Externe Defibrillatoren (AED’s) die beschikbaar zijn
voor treinpersoneel en burgerhulpverleners, waardoor ze op stations en in
de omliggende buurt kunnen worden ingezet bij een hartstilstand.
Momenteel hebben we 265 AED’s op 50 grote stations geplaatst. Na
afronding van dit project hebben we zo’n 715 AED’s geplaatst waarbij er
minimaal één openbaar beschikbare AED hangt op alle 400 stations.
• Het eerste onderzoek dat we samen met het Instituut Fysieke Veiligheid (IFV,
landelijke ondersteuningsorganisatie voor de veiligheidsregio's en hun
veiligheidspartners) uitvoeren naar brandveiligheid van zonnepanelen op
stations en brandveiligheid rondom het stallen en opladen van elektrische
fietsen op stations is afgerond. We starten in Q3 2021 met diepgaander
onderzoek en we starten dan met vertaling van de bevindingen naar
mogelijke maatregelen in ProRail-regelgeving.
• De doorontwikkeling van het risicomodel perronveiligheid is gereed. Met dit
model kunnen we het risico van perronveiligheid op de stations inschatten.
Deze risico-inschatting is in afrondend stadium. We zijn met IenW en NS in
gesprek op welke wijze we de governance, sturing, datavergaring en het
beleid op dit gebied verbeterd vorm gaan geven, op zowel korte als lange(re)
termijn. Het voorstel leggen we binnenkort voor aan DO Stations.
• ProRail en NS passen nog steeds diverse coronamaatregelen toe op stations.
Extra maatregelen zijn genomen voor het veilig begeleiden van reizigers door
het station heen en op de monitoring van drukte in de transferruimtes om
ervoor te zorgen dat de reizigers kunnen reizen met inachtneming van de
coronaregels. Gelet op de verwachte reizigersstijging vanaf september zijn
voorbereidingen getroffen om crowd control op Utrecht Centraal,
Amsterdam Zuid en mogelijk Schiphol Airport voor gedeelten van de
spitstijden weer op te starten.

⁷ LVO: Landelijk Verbeterprogramma Overwegen

 Overwegveiligheid: algemeen
• In het eerste halfjaar van 2021 hebben 17 aanrijdingen plaatsgevonden
tussen trein- en wegverkeer op overwegen die in beheer zijn van ProRail. Bij
deze incidenten zijn 6 dodelijke slachtoffers gevallen, waarvan 4 op Niet
Actief Beveiligde Overwegen (NABO’s). Verder was er sprake van 2
zwaargewonden en 1 lichtgewonde. Het betroffen allemaal weggebruikers.
Indien deze trend zich voor het hele jaar voortzet, komt het aantal incidenten
op overwegen een stuk hoger uit dan vorig jaar. Hoewel 2020 niet helemaal
representatief was door de lagere frequentie van het trein- en wegverkeer
vanwege de coronacrisis, gold dit ook voor de eerste helft van 2021.
• In de stuurgroep overwegen van maart 2021 is besloten dat het LVO⁷-loket
onder voorwaarden open blijft. Afgelopen halfjaar zijn voor de overweg
Stationsstraat in Horst aan de Maas en de overweg Sint Anthonisweg in
Boxmeer bestuursovereenkomsten ondertekend. Met dit bestuurlijk akkoord
kunnen ook voor deze overwegen de doorstroming en veiligheid worden
verbeterd. Ook heeft het LVO-loket afgelopen halfjaar drie nieuwe
aanmeldingen van decentrale overheden ontvangen.
• In het voorjaar van 2021 is de ontwikkeling van de afteller als vrijgegeven
product afgerond. Daarmee kan de afteller worden uitgerold om dichtligtijden te reduceren. Tevens ondersteunt de afteller een robuuste uitvoering
van de dienstregeling.
• IenW heeft de beschikking verleend voor de ontwikkeling en uitrol van
flitscamera’s bij overwegen. Eind juni 2021 is de aanbesteding voor de
systeemleverancier gestart.
• Voor PVVO/MOA⁸ is afgelopen halfjaar met meerdere rechthebbenden van
particuliere NABO’s overeenstemming bereikt en zijn 5 NABO’s opgeheven.

8 PVVO/MOA: Programma Verbetering Veiligheid Overwegen/Maatwerk Overweg Aanpak. Het PVVO wordt afgerond en voortgezet in het programma MOA vanaf 2021.

23

3. Veiligheid: veilig reizen (3/3)
 Overwegveiligheid: NABO programma
• Sinds de start van het NABO-programma (in 2018) zijn inmiddels 77 (waarvan
10 in het eerste halfjaar van 2021) van de 180 NABO’s uit het NABOprogramma opgeheven. Begin 2021 is het NABO-programma geauditeerd op
de programmabeheersing. Deze audit toonde positieve resultaten en
concludeerde dat het NABO-programma in control is.
• Naar aanleiding van het ongeluk in Hooghalen (mei 2020) hebben zowel
ProRail als NS onderzoek gedaan om lering te trekken uit dit tragische
ongeval. De rapporten van NS en ProRail zijn met overkoepelende
gezamenlijke conclusies en aanbevelingen begin 2021 gedeeld met IenW, ILT
en de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Uit het onderzoek bleek een niet
eerder ontdekt systeemrisico voor zwaar en/of lang verkeer op NABO’s.
Hierbij heeft een weggebruiker die zich verantwoord gedraagt onvoldoende
tijd om over te steken met een zwaar en/of lang vervoersmiddel. Uit een
eerste analyse bleek dat dit ontruimingsrisico zich voordoet op 137 NABO’s
van de circa 300 NABO’s. Voor 32 NABO’s zijn in het eerste halfjaar van 2021
tijdelijke maatregelen getroffen. In verdere analyses is gekeken naar
individuele verschillen op NABO’s om hiermee het (tekort aan) oversteektijd
specifieker in kaart te brengen. Uit de verfijnde risicoanalyse blijken circa
116 NABO’s een tekort aan oversteektijd te hebben. Voor deze 116 NABO’s is
de ambitie om het ontruimingsrisico op korte termijn te verkleinen door de
toeleidende wegen naar de NABO te verharden, waardoor zwaar en/of lang
verkeer sneller kan oversteken. Het blijft onze ambitie om de NABO’s, waar
mogelijk, op te heffen.
• Op verzoek van IenW heeft ProRail het advies opgesteld over hoe de
overwegenaanpak onderdeel zou kunnen worden gemaakt van de
vervanging- en vernieuwingen van het spoor. Dit advies is momenteel
onderwerp van gesprek tussen ProRail en IenW over hoe deze zich verhoudt
tot de bredere spoorse opgave en daarmee samenhangende financiering.
Deze aanpak is van belang om zowel de overwegveiligheid te verbeteren en
de mobiliteitsopgave te faciliteren.

 Suïcides
• In het eerste halfjaar vonden er 100 suïcides met dodelijke afloop plaats
t.o.v. 97 in HY1 2020, en is daarmee gemiddeld verlopen. Het aantal suïcides
per maand ligt dit jaar op een stabiel niveau, tussen de 14 en 19 per maand.
Het relatieve aandeel suïcides op/bij stations neemt toe, vermoedelijk als
gevolg van verminderd sociaal toezicht op de stations door reizigers in
verband met corona.
• Een wetenschappelijk onderzoek door GGZ-psychiater Cornelis van
Houwelingen en een aantal van zijn collega’s, gepubliceerd in mei 2021, laat
zien dat dankzij de maatregelen die ProRail, NS en andere vervoerders
hebben genomen er jaarlijks 30 procent minder suïcides zijn op het spoor.
• Het huidige programma voor suïcidepreventie, -afhandeling en nazorg loopt
in 2021 af. Dit programma betreft de registratie van suïcides, verdere
afscherming van het spoor, personeelstraining om interventies te plegen, de
uitvoering van informatiecampagnes, samenwerken met zorgverleners,
hulpdiensten en 113 zelfmoordpreventie, een verdere versnelling van de
afhandeling en verbetering van de nazorg. Momenteel evalueren we het
huidige programma en zijn we met IenW in gesprek over een vervolg.
• Suïcidepreventie heeft, met de ondertekening van de Landelijke Agenda
Suïcidepreventie 2021-2025, een grote impuls gekregen. De beoogde
programma-aanpak namens de spoorsector (2022-2026) sluit volledig aan op
die van de landelijke agenda en versterkt daarmee de Landelijke Agenda.

24

3. Veiligheid: veilig werken
 Arbeidsveiligheidsincidenten
In het eerste halfjaar 2021 hebben geen arbeidsveiligheidsincidenten (aanrijding
van personeel en/of elektrocutie van personeel) plaatsgevonden, net als in
voorgaande jaren.
 Kwartsstof in ballast
ProRail heeft op het gebied van het beheersen van het kwartsstof/respirabel
stof recentelijk een aantal maatregelen genomen c.q. verzwaard. Het betreft
onder andere:
• Drie groeves zijn tijdelijk uitgesloten van het leveren van kwartsiet/ballast op
advies van TNO gebaseerd onderzoek dat TNO in opdracht van ProRail
uitvoerde.
• Uitvoeren van onderzoek door TNO deze zomer of naast de huidige eisen
voor ballast (hardheid, slijtvastheid, percentage meekomend stof), nog
aanvullende eisen kunnen stellen. Dat kan bijvoorbeeld gaan om het
kwartsgehalte van de steen of een verdere aanscherping van het percentage
stof dat meekomt met de ballast vanuit de groeve.
• Aantal maatregelen m.b.t. verwerking van ballast is verscherpt c.q. opnieuw
bevestigd: o.a. inzet SALT (StofArmLosTrein), ballast voor belading extra
wassen, ballast in depot continu vernevelen, gebruik mondmaskers FFP3 etc.​
Deze maatregelen zijn vastgelegd in een specifiek kwartsplan en in de
contracten.
• Strikter toezicht vanuit ProRail (bouwmanagement) op toepassing
maatregelen.
• Spooraannemers moeten voortaan bij het indienen van een Veiligheids- &
Gezondheidsplan (V&G-plan) in een apart document duidelijk maken hoe ze
omgaan met de risico’s van respirabel (kwarts)stof bij een project.
• We bereiden een aanvullend onderzoek naar de risico's van respirabel
kwartsstof bij spoorwerkzaamheden voor reizigers en omwonenden voor.
• We richten registratie in van (ex) ProRail medewerkers die mogelijk in
contact zijn geweest met respirabel kwartsstof in.

25

4. Stakeholders: tevredenheid treinreizigers, vervoerders en verladers en gebruiksvergoeding
 Reputatie treinreizigers
Onze reputatie onder treinreizigers is over het eerste halfjaar 75,8 op een schaal
van 100 (HY1 2020: 72,7 en heel 2020: 74,4). Dit is bovengemiddeld⁹ binnen de
Europese transportsector. De ingezette stijging vanaf 2016 heeft zich in 2021
verder doorgezet.
 Vervoerders en verladers
• We zijn begonnen met het beter inbedden van het klanttevredenheidsonderzoek (KTO) in de planning- en controlcyclus van ProRail, zowel intern als
in de relatie met het ministerie van IenW. Verschillende bedrijfseenheden
bespreken het rapport, bepalen verbeteracties en koppelen die terug aan de
Raad van Bestuur. Afdeling Accountmanagement zal de acties terugkoppelen
aan onze klanten, de vervoerders en verladers. Ook brengen we het KTO en
de verbeteracties prominent op de agenda in overleggen met IenW.
• Daarnaast hebben we in het tweede kwartaal van dit jaar een evaluatie
gehouden van het proces van totstandkoming van de Netverklaring en de
Toegangsovereenkomsten. Onderzoeksbureau Forum Business Research heeft
hiertoe in- en externe stakeholders geïnterviewd. Het eindrapport met
conclusies en aanbevelingen wordt in Q3-2021 opgeleverd.
 Gebruiksvergoeding 2023-2025
• Op 8 april 2021 heeft de ACM de methode voor toerekening van kosten aan
het minimumtoegangspakket voor de periode 2023 - 2025 definitief
goedgekeurd.
• Per 2023 passen we deze methodiek voor het berekenen van de vergoeding
minimumtoegangspakket (VMT) toe. De tarieven publiceren we eind augustus
2021 in de ontwerp Netverklaring 2023.
• De VMT zal fors dalen als gevolg van een andere (empirische) benadering voor
het berekenen van de kosten die door middel van de VMT in rekening worden
gebracht.
• De vergoedingen voor categorie 2 t/m 4 diensten, zoals de diensten transfer
(stations) en opstellen, zullen stijgen, omdat deze gebaseerd zullen worden op
de doorberekening van de integrale kosten. Als gevolg van de nieuwe
methodiek, met een lagere VMT en hogere vergoedingen voor categorie 2 – 4
diensten, wijzigt de opbouw van de gebruiksvergoeding uit de verschillende

onderdelen wat leidt tot forse effecten voor een aantal specifieke partijen,
zowel in positieve zin (kostenverlagingen) als in negatieve zin
(kostenverhogingen).
• IenW is geïnformeerd over de kostenverhogende effecten van de nieuwe
methodiek voor een aantal specifieke partijen en neemt dit mee in de
overweging over mogelijke mitigerende maatregelen. Ook hierover moet nog
besluitvorming plaatsvinden.

(bron: prorail.nl)

⁹ Een score van 60 of hoger binnen de Europese transportsector wordt gezien als (zeer) goed, een score tussen de 50 en 60 als gemiddeld en een score van 50 of lager als zwak.

26

4. Stakeholders: Milieu compliance
 Ketenversterking Natuur en Milieu
• Om volledig proactief te sturen en in regie te zijn rondom milieu compliance
is begin 2021 het Programma Ketenversterking Natuur & Milieu gestart. We
brengen de processen, besturing, gedrag en leiderschap op orde, op een
flexibele manier die continu deelproducten oplevert. Onderwerpen waarmee
we zijn gestart, zijn: 1) milieuproces, 2) kwaadschouwproces, 3) inspecties, 4)
vaststellen gedragscode Wet natuurbescherming en 5) analyse rollen en
verantwoordelijkheden ProRail. In het derde kwartaal van dit jaar
verwachten we de eerste resultaten in het programma.
• Ad 2) kwaadschouwproces: ProRail is op dit moment bezig om voor het
proces van afhandeling van de binnenkomende brieven van het waterschap
voor kwaadschouw (slootonderhoud) een systeem te implementeren in Q4
2021, waarmee zaakgericht gewerkt kan worden. Dat houdt in het expliciet
toewijzen van overtredingen op het niveau van percelen aan een
contractteam bij ProRail, waarbij deze digitaal te volgen zijn qua status in
afhandeling. In dit systeem is tevens de communicatie met
onderhoudsaannemer ingeregeld die het onderhoud uiteindelijk uitvoert.
Daarnaast is ProRail innovatieve oplossingen aan het uitwerken op het
gebied van kaarten, zodat scope(afbakening) in één oogopslag duidelijk is
voor ProRail, onderhoudsaannemer en het waterschap.

 Lopende Last onder Dwangsom (LOD) en Last onder Bestuursdwang (LOB)
Openstaande milieuovertredingen 2021
Havengebied
Overig
Stand
Totaal
30 juni 2021
< 2021 in 2021 < 2021 in 2021
LOD's

24

3

LOB's
Totaal LOD's en LOB's

27

6

5

38

1

1

2

13

40

• Het aantal lopende milieuovertredingen is met 40 per saldo gelijk gebleven
aan december 2020. Het merendeel van de 40 lopende LOD’s en LOB’s
betreft het havengebied (27) en daarvan heeft het grootste deel betrekking
op bluswatervoorzieningen. Zie voor status van de belangrijkste acties in het
havengebied paragraaf 2.1 Meer mobiliteit – goederenvervoer.
• Van deze 27 openstaande LOD’s in het havengebied zijn er 13 opgelost
hetgeen betekent dat deze LOD’s na een periode van een jaar zullen komen
te vervallen.
• ProRail heeft het eerste halfjaar van 2021 de tekortkomingen van 13 LOD’s in
havengebied structureel opgelost. Doordat er minimaal een jaar geen
tekortkomingen zijn geconstateerd op de betreffende last van deze LOD’s
heeft het bevoegd gezag deze, na een verzoek van ProRail, ingetrokken.

27

Bijlage 1: Beheerplan prestatie-indicatoren

Toelichting bodemwaarde: Waarde voor het jaarlijks minimaal te realiseren prestatieniveau op een prestatie-indicator. In het geval van de prestatie-indicatoren ‘Impactvolle storingen op de
infra’ en ‘Transitotijd goederenvervoer’ geldt een maximum.

28

Bijlage 2: Beheerplan informatie-indicatoren
2020-Q2

2020-Q3

2020-Q4

2021-Q1

2021-Q2

2021

2020

32

41

40

37

39

Aantal treinkilometers (in miljoenen)

76

152

165

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

Aangevraagde treinpaden (x 1 mln)

0,00

2,27

2,34

0

0

0

0

0

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

Algemeen

Te beheren areaal
LCC-kosten per treinkilometer (in €)

2019

0

0

0

0,00

0,00

9,89

0

0

0

0

0

Klantoordeel overheden

0

68

63

0,0

0,0

5,9

0,0

0,0

Klantoordeel verladers

0,0

5,9

6,0

0

0

0

0

0

Klantoordeel reizigers

76

74

69

10

14

14

12

12

Aantal tonkilometers (in miljarden)

24

51

57

2020-Q2

2020-Q3

2020-Q4

2021-Q1

2021-Q2

Veiligheid, Milieu en Duurzaamheid *

2021

2020

2019

7

7

6

8

8

Aantal aanrijdingen overweggebruikers

16

25

44

0

0

0

0

1

Aantal botsingen trein - trein

1

1

2

0

0

1

0

0

Aantal ontsporingen (Europese definitie)

0

2

0

14

30

25

26

25

Aantal STS passages (ILT)

51

94

142

3

9

2

6

2

Aantal STS passages met gevaarpunt bereikt

8

18

34

0

0

0

0

0

Aantal arbeidsveiligheidsincidenten

0

0

0

5

11

8

1

5

Aantal milieu-overtredingen (geconst. door BG)

6

27

9

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

n.n.b.

n.n.b.

10,1

CO 2 -voetafdruk

0

0

0

0

0

Aantal overschrijdingen geluidsproductieplafond

n.n.b.

n.n.b.

600

0

0

0

0

0

Percentage overschrijdingen geluidsproductieplafond

n.n.b.

n.n.b.

1,1%

2020-Q2

2020-Q3

2020-Q4

2021-Q1

2021-Q2

73,5%

69,6%

67,5%

67,3%

68,6%

Operationele performance

2021

2020

2019

Punctualiteit goederenverkeer (3 min.)

68,0%

70,1%

69,7%

78,8%

74,9%

68,2%

68,3%

68,0%

Goederentreinen op tijd aan de grens

68,1%

73,0%

71,7%

95,3%

95,4%

95,1%

94,6%

95,5%

Ongewijzigde routes goederenvervoer

95,1%

95,3%

95,6%

99,6%

99,7%

99,5%

98,5%

99,5%

Geleverde treinpaden goederenvervoer

99,0%

99,6%

99,2%

96,9%

96,8%

95,4%

96,7%

97,3%

Gereal. treinaansluitingen tussen vervoerders

97,0%

96,2%

94,9%

0

0

0

0

0

Capaciteitsverdeling goederen (jaardienst)

0

100,0%

95,5%

0

0

0

0

0

Goederentreinen aansluitend op internat. net

0

78.560

71.396

0

0

0

0

0

Aantal 'Pre-arranged paths' van EU-corridors

0

756

1.055

0

0

0

0

0

Responstijd aanvraag goed.paden binnen norm

0

99,0%

99,0%

0

0

0

0

0

640

705

628

512

515

Aantal overbelastverklaringen
Aantal TAO's techniek

0

2

3

1027

2.672

2.737

150

167

168

126

145

Aantal TAO's processen

271

599

571

1.339

1.417

1.408

851

1011

Aantal TAO's derden

1862

5.421

5.334

13

79

206

85

40

Aantal TAO's weer

125

391

504

102

114

116

131

121

Gemiddelde hersteltijd TAO's (in min.)

126

116

121

95,7%

93,9%

92,6%

94,3%

95,0%

Punctualiteit reizigersverkeer totaal (3 min.)

94,7%

93,5%

91,9%

1,1%

2,0%

2,9%

5,9%

2,0%

Uitgevallen treinen

3,9%

2,4%

2,4%

95,5%

95,2%

95,5%

95,8%

96,2%

Reizigerspunctualiteit HSL (15 min) (met NS)

96,0%

94,2%

93,8%

Realisatiecijfers 2020 voor CO2voetafdruk, aantal overschrijdingen
geluidsproductieplafond en
percentage overschrijdingen
geluidsproductieplafond zijn in HY2
2021 bekend.

* Definitieve aantallen worden door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) vastgesteld in hun jaarverslag Spoorwegveiligheid. De aantallen voor 2020 en 2021 zijn voorlopige aantallen en kunnen mogelijk nog wijzigen.
Definitie ‘arbeidsveiligheidsincidenten’: Het aantal significante aanrijdingen tussen een trein en een persoon die beroepsmatig binnen het spoor aanwezig is. De gevolgen van een ongeval bepalen de ernst ervan. Een ongeval is significant als
het minimaal 1 van deze 3 gevolgen heeft: 1) Er vallen 1 of meer dodelijke of zwaargewonde slachtoffers; 2) De totale schade bedraagt € 150.000,- of meer; 3) Er is een stremming van een hoofdspoorbaanvak van 6 uur of langer.

29

Bijlage 3: Beheerconcessieprogramma’s 2021 (1/4)
A. Stop Tonend Sein (STS)-verbeterprogramma
Te realiseren mijlpalen 2020-2021 (tekst cf. Beheerplan 2020-2021)

Voortgang/Resultaat 2021

Uitvoeringsbesluit landelijke Upgrade S-borden (USB) voorzien eind Q2 2020 na afronding pilot te Blerick.

Upgrade S-borden (USB)
Uit de pilot te Blerick is gebleken dat er binnen de sector nog geen gemeenschappelijk gedragen oplossing
is voor de toepassing van seinborden om tijdruimteslots (TRS) onderling af te scheiden. Binnen ProRail en
tussen de vervoerders is er een verschil van inzicht waardoor voor een aantal emplacementen nog geen
definitieve ontwerpen kunnen worden opgesteld. Er is een extern bureau ingeschakeld om tot een breed
gedragen oplossing te komen. De verwachting is dat in Q3 2021 een keuze is gemaakt. In de huidige scope
is onvoldoende rekening gehouden met de onderborden, in de praktijk blijkt dat vrijwel elk bord een
onderbord behoeft. Daarnaast is gebleken dat het de wens is om ook alle grensovergangen van sporen
van derden naar NCBG (ProRail) te beveiligen met een bord. Hierdoor wordt het aantal borden dat
geplaatst moet worden aanzienlijk vergroot waarvoor in de huidige financiering geen ruimte is. ProRail zal
eerst onderzoeken of deze uitbreiding van de scope, waarin sporen naar derden worden meegenomen,
intern gefinancierd kan worden. Hierover zal ProRail medio september een besluit nemen. Tot slot blijkt
uit de eerste praktijkproeven dat de plaatsingsprijs van de borden hoger uitvalt dan geraamd. Dit heeft als
gevolg dat de totale kosten voor project USB significant hoger uitvallen. De exacte hoogte wordt intern
nog geëvalueerd. De start van de aanbesteding zal eind september 2021 plaatsvinden, waarbij de
definitieve gunningsbeslissing zal plaatsvinden op 15 december 2021. Het aanvangen van de realisatie zal
plaatsvinden in Q2 2022 en de volledige realisatie zal in Q2 2023 zijn afgerond.

In 2020 en 2021 ondernemen we onder andere de volgende activiteiten:
• Upgrade S-borden:
In 2018 is de pilot met de nieuwe S- en O-borden op Houtrakpolder geëvalueerd. Naar aanleiding
daarvan is in overleg tussen ProRail, ILT en IenW besloten de beproeving uit te breiden en de
ministeriële regeling spoorverkeer (zogenaamde seinenbijlage) met de nieuwe S- en O-borden aan te
passen (gepubliceerd in oktober 2019).
Voor de uitgebreide proef is emplacement Blerick gekozen. Deze wordt in Q2 2020
uitgevoerd en geëvalueerd. Parallel wordt landelijke uitrol door ProRail voorbereid.
Na een positieve evaluatie kan direct met de uitrol worden gestart. Eind Q2 2020 is de uitrolplanning
bekend. Dit is de laatst lopende projectactiviteit uit het STS-verbeterprogramma, zoals in 2012
opgestart.
De in de stuurgroep STS benoemde speerpunten worden, voor zover nog niet is gebeurd in 2019, verder
uitgewerkt in concrete acties en van een planning voorzien. De speerpunten zijn:
• Verbeteren van het botsrisicomodel o.a. door uitwerking van nadere differentiatie van de STSpassages m.b.t. botsrisico.
• Analyseren van rood-seinnaderingen (o.a. door analyse van ORBIT) om proactief
spoorveiligheidsrisico’s op te sporen.
• Monitoren van de effecten van initiatieven om het spoor intensiever te benutten (PHS, TWAS, verkort
opvolgen, DSSA, etc.) op botsveiligheid.
• Monitoren en bespreken van de veiligheidseffectiviteit ORBIT.
• Ontwikkelen van een gezamenlijk afwegingskader voor eventuele vervolginvesteringen (na afronding
huidige tranche 5) in ATB-Vv.
• Aandacht voor Human Factors bij Verkeersleiding en machinisten, onder andere organisatie
gezamenlijke workshop en vervolg, onder meer werkwijze/procedures oud en nieuw systeem
(ATB/ERTMS) en transitie gebieden ATB – ERTMS.
• Risicogestuurde aanpak/optimalisatie integrale vervoerssysteem m.b.t. botsrisico.

Speerpunten
• In april 2021 heeft IenW ingestemd met de gereed melding van de activiteiten van het STS-verbeterprogramma in de periode 2012 – 2019. Deze instemming vond plaats onder vermelding van het
continueren en monitoren van het USB-project en het continueren van de STS-stuurgroep. Het STSprogramma blijft als een van de programma’s onderdeel uitmaken van de ProRail-beheerconcessie.
• In Q1 2021 is een start gemaakt met een tweede prototype van het botsrisicomodel. Dit model
specificeert zich op het kwantificeren van het botsrisico op goederenemplacement Waalhaven-Zuid.
Dit prototype bevat samen met het prototype gemaakt voor PHS Amsterdam de bouwstenen voor de
ontwikkeling van een generiek model, waar nog steeds behoefte naar is.
• Ook is in Q1 2021 is de stuurgroep overeengekomen wat de criteria voor een vervolginvestering van
50 ATB-Vv installaties moeten zijn. De focus van deze investering ligt op zogenaamde ‘nader te
bepalen risico seinen’ en dienen ter overbrugging naar ERTMS. De beschikkingsaanvraag hiervoor
wordt verder uitgewerkt door de stuurgroep en zal in Q4 2021 worden opgeleverd.
• In Q2 2021 zijn de resultaten van het Big Data onderzoek gepresenteerd aan de stuurgroep en het
DOSV. De resultaten geven waardevolle input voor het bepalen van maatregelen, inzichten voor STS
risk assessment en grondige identificatie over wat mogelijk is met data.
• In mei is een Spoorweg Human Factors dag georganiseerd. De inhoudelijke presentaties en
discussiepanels zijn onder de digitale bezoekers goed ontvangen.
• Tot slot is in Q1 en Q2 de behoefte onder vervoerders en ProRail gepeild voor het herintroduceren
van de regionale STS-werkgroepen. Hierop is positief gereageerd en met een aantal aanpassingen
worden deze veiligheidsoverleggen in Q3 2021 weer opgestart. Het doel van deze overleggen is met
regionale stakeholders (vervoerders en infrabeheer) de STS-problematiek inhoudelijk te bespreken.

30

Bijlage 3: Beheerconcessieprogramma’s 2021 (2/4)
B. Verbeterprogramma HSL-Zuid
Te realiseren mijlpalen 2020-2021 (tekst cf. Beheerplan 2020-2021)

Resultaten eerste halfjaar 2021

Het verbeterprogramma kijkt voortdurend naar de effectiviteit van maatregelen en naar
mogelijkheden om verder te optimaliseren op basis van ‘continu verbeteren’. Een gevolg hiervan is
dat de set aan verbetermaatregelen dynamisch is. Hierbij is er in het verbeterprogramma blijvende
aandacht voor verankering in de lijnorganisatie.

De prestaties op de HSL liggen sinds de coronacrisis op een hoger niveau dan voor de coronacrisis. In het
eerste halfjaar van 2021 ligt de score van de KPI Reizigerspunctualiteit HSL 5 minuten ver boven de met IenW
afgesproken bodemwaarde. Het NS kenniscentrum heeft in afstemming met ProRail’s Prestatie Analyse
Bureau onderzocht hoe we deze goede prestaties kunnen verklaren. De hoge scores komen met name door
minder internationaal treinverkeer, afgenomen reizigersaantallen, een uitgedunde dienstregeling op de HSL
en een toename van de punctualiteit op de rest van het Hoofdrailnet. We streven ernaar om deze goede
prestaties vast te houden hoewel uit de analyse blijkt dat dit moeilijk is als de reizigersaantallen stijgen en het
internationaal treinverkeer weer op gang komt.

Naast de dynamische verbetermaatregelen zijn er de volgende mijlpalen :
• Het realiseren van windschermen op de brug Hollandsch Diep
• Het realiseren van snelschakelaars in de spanningssluizen
• Het treffen van windmaatregelen op de hotspot Bleiswijk
• Het aanpassen van SMB 2378 bij Zevenbergschenhoek
Vanuit het € 60 mln pakket zullen nog aanvullende verbetermaatregelen worden toegevoegd aan
bovenstaande lijst.

Hoewel de prestaties goed zijn volgt het Verbeterprogramma de prestaties op de HSL nauwlettend. Afgelopen
halfjaar heeft de focus met name gelegen op het terugdringen van langdurige strandingen op de HSL én zijn er
in aanloop van de opstart van de volledige dienstregeling op de HSL diverse voorbereidingen getroffen om
deze zo goed mogelijk te laten verlopen.
Ter verbetering van de prestaties op de middellange termijn voert ProRail ook verschillende verbeteringen
door aan de infrastructuur. Vanaf begin maart is het windwaarschuwingssysteem aangepast op de
windschermen op de brug Hollandsch Diep die in november 2020 gerealiseerd zijn. Een analyse heeft laten
zien dat reizigers hierdoor minder hinder, zoals vertraging of uitval, ervaren op stormachtige dagen. Tot slot
zijn in 2021 de laatste snelschakelaars in de spanningssluizen gerealiseerd.

31

Bijlage 3: Beheerconcessieprogramma’s 2021 (3/4)
C. Toekomstbestendig werken aan het spoor (TWAS)
Te realiseren mijlpalen 2020-2021 (tekst cf. Beheerplan 2020-2021)
Masterplanproces
ProRail heeft het Masterplanproces ingevoerd. Daarin worden alle werkzaamheden
functiehandhaving, functiewijziging én omgevingswerken aan het spoor meerjarig (5 tot
10 jaar vooruit) integraal én in samenhang gepland (excl. Klein Onderhoud en
Storingsherstel dat via PGO contractering meerjarig is belegd). Vaststelling gebeurt
nadat het plan getoetst is op de beschikbaarheid van maatgevende resources als
budget, personeel, hinderniveau van werkzaamheden, materiaal en materieel. In 2021
en 2022 wordt dit proces verder verbeterd.
Q1 2020: Masterplan 2022 (met een doorkijk naar 2026) vastgesteld.
Q1 2021: Masterplan 2023 (met een doorkijk tot 2027) vastgesteld.
Nieuwe landelijke werkwijze
Nieuwe interactieve manier van werkpakketten samenstellen, aanbesteden en
contracteren (TWAS handboek) opgesteld. Op basis van de ervaringen van sector brede
lijn- en gebiedspilots is in 2019 een best practice opgesteld die in 2020, gebiedsgewijs
over Nederland wordt uitgerold.
Q4 2020: TWAS werkwijze landelijk geïmplementeerd.
Q4 2021: Roadmap doorontwikkeling TWAS sector breed vastgesteld.
Optimalisatietooling
Eerste fase van tooling voor datagedreven optimalisatie wordt in december 2019
opgeleverd: algoritmiek voor optimalisatie van de planning van buitendienststellingen.
Q1 2020: Ingebruikname fase 1 (optimalisatie algoritmiek planning
buitendienststellingen). Validatie en verificatie vanaf jan 2020 en schaduwdraaien.
Q2 2020: Besluitvorming over haalbaarheid fase 2 (optimalisatie algoritmiek clusteren
en combineren van werkzaamheden.
Batenbarometer
Vanaf 2020 wordt het effect van de maatregelen uit TWAS zichtbaar gemaakt.
Q1 2020: besluit opzet Batenbarometer en eerste vulling.

Resultaten eerste halfjaar 2021
Masterplanproces: Het Masterplan 2023 (met een doorkijk naar 2027) is vastgesteld en middels een marktconsultatie
gepresenteerd en verspreid. Daarnaast is dit Masterplan gepresenteerd in de kerngroep TWAS en zijn de uitdagingen die
resteren om de opschaling te realiseren gedeeld. Daarnaast zijn met de sector afspraken gemaakt om deze op reguliere
basis over toekomstige werkzaamheden te informeren en de uitdagingen daarin te delen.
Nieuwe landelijke werkwijze: Na temporisering als gevolg van de reorganisatie bij ProRail (Samenspel) is de
gebiedsgewijze uitrol van de TWAS-werkwijze in de eerste helft van 2021 gestart. Dat gebeurt op team en individueel
niveau per vakdiscipline.
Optimalisatietooling: De TVP-planner (resultaat fase 1) draait in en ondersteunt het reguliere verdelingsproces. Verdere
uitbouw en aanscherping van de functionaliteit wordt agile opgepakt en is geborgd in de lijn.
De besluitvorming over het opstarten van fase 2 (werkpakket-optimalisatie) is nog niet afgerond. Het is onzeker of de
vereiste businesslogica en data beschikbaar zijn als startvoorwaarden voor de ontwikkeling. Als deze startvoorwaarden
niet kunnen worden ingevuld, zal fase 2 worden geschrapt of uitgesteld.
Batenbarometer: De opzet van de batenbarometer voor functiehandhaving is ontwikkeld en geïmplementeerd in de
prestatiedialogen binnen ProRail en bepaalt de manier hoe de TWAS-baten moeten worden geregistreerd. Voor
aanlegprojecten wordt in 2021 in samenwerking met het ministerie een aangepaste methode ontwikkeld.
Werkgroep Hinder vs Kosten: In januari 2021 is de werkgroep opgericht om het effect van TWAS-maatregelen op hinder
en kosten expliciet te maken. Het doel ervan is te adviseren over de proportionaliteit van de TWAS-maatregelen. Deze
werkgroep ontwikkelt een methode en een dashboard dat gebruikt gaat worden om komend halfjaar een advies uit te
brengen over de proportionaliteit van de hinder in het vervoer ten opzichte van de beoogde besparingen.
Baanvaktyperingen: Dit is in een sectorbrede werkgroep uitgewerkt en opgeleverd. Geeft de mogelijkheden van werken
buiten de reizigersluwe periodes aan per baanvak. Methode wordt in de eerste gebieden ingezet (en doorontwikkeld) in
afstemming met de vervoerders.
Aanbod Gericht Verdelen (AGV): Het concept AGV is in een sectorbrede werkgroep uitgewerkt. De toepasbaarheid is
onderzocht op de workload van het Masterplan 2023. Op basis daarvan is besloten de bruikbare delen van het concept op
te nemen in de flexibelere methode genaamd Spreidingsgericht Programmeren. Deze methode wordt in het komend
halfjaar geïmplementeerd.
Groot Onderhoud Schiphol (GOS): Om de deskundigheid en expertise van de aannemerij te ontsluiten is het nodig om de
aannemers eerder te betrekken in het proces, maar ook integraal te kijken naar een meerjarige werkvolume. Daarbij
hanteren we het 2-fasenmodel. In GOS is dit voor het eerst ingezet op de TWAS-manier voor het werkpakket 2022 tot en
met 2028. De kenmerken daarvan zijn een volume aan werk van > € 100 mln, afstemming met werkzaamheden Ruit
Amsterdam, stakeholderparticipatie in de voorbereiding (luchthaven Schiphol en NS). Het contract is daadwerkelijk gegund
en de bouwteamfase is nu opgestart. Hiermee is een belangrijke eerste stap gezet in het anders sectorbreed
samenwerken. De volgende meerjarige contracten zijn in voorbereiding.

32

Bijlage 3: Beheerconcessieprogramma’s 2021 (4/4)
D. Programma: Verbeteraanpak Trein ETMET RoSA
Te realiseren mijlpalen 2020-2021 (tekst cf. Beheerplan 2020-2021)

Resultaten

Verbetermaatregelen selecteren met daarbij de afweging verbetermaatregelen op alleen ArnhemSchiphol of Arnhem-Schiphol-Leiden-Rotterdam.

We zijn gestart met de voorbereiding van 14 testwoensdagen. Doel van de testwoensdagen is:
1. De dienstregeling kunnen beproeven, de effectiviteit van de getroffen mitigerende maatregelen
kunnen beoordelen en daarnaast zicht krijgen op eventuele nog onbekende risico’s en mogelijke
mitigerende maatregelen voor deze risico’s;
2. De NS- en ProRail Operatie op scherp zetten;
3. Stakeholders en reizigers bekend maken met een hoogfrequente treindienst op de RoSA-corridor.

Activiteiten
1. Afweging scope gemaakt in Middellange Termijn (MLT) Regie, inclusief naamswijziging.
2. Pakket aan verbetermaatregelen geselecteerd en vastgesteld in stuurgroep MLT.
3. Realisatie en toetsing van verbetermaatregelen tot december 2021.

De verschillende domeinen binnen het programma boeken gestaag voortgang. De ketensimulaties zijn
afgerond, de werving van 27 fte’s voor Incidentenbestrijding is in volle gang en looppaden als onderdeel
van een bijsturingsmaatregel zijn opgeleverd. Ook is duidelijk geworden dat de introductie van de
Airportsprinter een jaar verschuift. Simulaties ter ondersteuning van de introductie van deze treindienst
zullen ook met een jaar verschuiven.

33