Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2981
Vragen van de leden Erkens en Brekelmans (VVD) aan de Ministers voor
Klimaat en Energie en van Buitenlandse Zaken over de afhankelijkheid van
Russisch gas voor Poetins oorlogsdrift (ingezonden 28 februari 2022).
Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) en van Staatssecretaris
Vijlbrief (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 3 juni 2022).
Vraag 1
Voor hoeveel procent is Nederland afhankelijk van gasleveranties uit Rusland
de laatste 10 jaar? Welk deel daarvan is afkomstig van Gazprom of Gazproms
dochterondernemingen?
Antwoord 1
De Nederlandse gasmarkt is onderdeel van de Europese gasmarkt met de
grootste gashandelsbeurs van Europa, met veel doorvoer van gas naar
andere Europese markten. Het aandeel Russisch gas in de inkoopportefeuilles
van Europese energiebedrijven is private commercieel gevoelige informatie
en niet publiekelijk toegankelijk. Het is dus niet exact aan te geven welk
aandeel van de Nederlandse consumptie bestaat uit Russisch gas. Schattingen (met name gebaseerd op monitoring van bepaalde importstromen uit
Duitsland) gaan uit van een aandeel van circa 15%. Het percentage is de
afgelopen jaren toegenomen, met name doordat de eigen gasproductie in
Nederland en Noordwest-Europa drastisch is afgenomen. Gas dat binnenkomt via pijpleidingen is afkomstig van Gazprom (of dochtermaatschappijen
van Gazprom), Daarnaast wordt Russisch gas geïmporteerd via LNG. LNG kan
ook geleverd worden door andere Russische energiebedrijven zoals Rosneft
en Novatek.
Vraag 2
Welke manieren zijn er om de afhankelijkheid van Russisch gas zo snel
mogelijk naar 0 te brengen? Welke maatregelen zouden daarvoor genomen
moeten worden? Hoe snel kan dat?
Antwoord 2
In de Kamerbrieven van 14 maart en 22 april (Kamerstuk 29 023, nrs. 283 en
302) is uitgebreid ingegaan op de maatregelen op de korte, middellange en
lange termijn om het gasverbruik- en het verbruik van Russisch gas in het
bijzonder snel te reduceren, Daarbij staat de drieslag energie-efficiëntie,

ah-tk-20212022-2981
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

versnellen duurzame energieproductie en vergroten aanbod van andere
fossiele bronnen (via extra LNG-importcapaciteit) centraal.
Vraag 3
Welke Russische energie(gerelateerde) bedrijven zijn actief in Nederland?
Kunt u verder duiden in welke subsectoren?
Antwoord 3
Het energiesysteem bestaat uit veel onderdelen. Voor aardgas is de infrastructuur (aardgasnetwerk, LNG-terminal) in publieke handen (GTS, Gasunie).
In een open interne energiemarkt kunnen Russische ondernemingen gebruik
maken van deze infrastructuur. Ten aanzien van de gasopslagen heeft
Gazprom een gebruiksrecht voor de gasopslag te Bergermeer. Op dit moment
lijkt Gazprom geen gebruik te maken van dit gebruiksrecht. U wordt op korte
termijn nader geïnformeerd over de gasopslag te Bergermeer. Russische
bedrijven verkopen gas aan klanten «over the counter», via lange termijncontracten of kunnen dit via de beurs (TTF) verkopen. Dit betreffen commerciële
contracten waar de overheid geen direct inzicht in heeft of mag delen met
derden. Aangezien de gasmarkt een Europese markt is, kan het ook gaan over
Europese energiebedrijven die in hun inkoopportefeuille Russisch gas
hebben, wat over verschillende lidstaten wordt gealloceerd. De relatie met
Russische bedrijven is dan indirect.
Vraag 4
Welke activiteiten ontplooit Gazprom in Nederland?
Antwoord 4
Zie antwoord op vraag 3.
Vraag 5
Kunt u aangeven in hoeverre Gazprom 100 procent of minder aandeelhouder
is van noodzakelijke infrastructuur (gasopslagen, pijpleidingen) in Nederland?
Antwoord 5
Gazprom is geen aandeelhouder van noodzakelijke infrastructuur in Nederland. Wel geldt voor de gasopslag te Bergermeer dat het noodzakelijke
kussengas in eigendom is van Gazprom en dat dientengevolge Gazprom een
gebruikersrecht heeft ten aanzien van de beschikbare capaciteit, De Kamer is
hier onder andere over geïnformeerd in de Kamerbrieven van 14 maart en
22 april (Kamerstuk 29 023, nrs. 283 en 302).
Vraag 6
Kunt u aangeven in hoeverre Gazprom in bovengenoemde infrastructuur een
cruciale rol speelt? Welke activiteiten zouden ook per direct overgenomen
kunnen worden door andere marktactoren en/of staatsdeelnemingen?
Antwoord 6
Zie antwoord op vraag 5.
Vraag 7
Hoe kunnen gemeenten snel af van hun energiecontracten met Gazprom?
Welke opties ziet u daarvoor?
Antwoord 7
Gemeenten zullen op grond van het 5e EU-sanctiepakket een andere
aanbieder voor gas moeten vinden. In eerste instantie ligt hier de taak bij de
gemeenten om via de geëigende inkoopprocedures alternatieve gaslevering
te bewerkstellingen. Er wordt nauw contact gehouden met de regionale
overheden. Daarvoor is een speciale overlegstructuur opgezet. Er zijn
begrijpelijkerwijs veel vragen, die worden allemaal beantwoord. Ook worden
de medeoverheden nauw betrokken bij het op te stellen ontheffingskader
voor uitzonderlijke gevallen.
Vraag 8
Hoeveel Russische olie importeert Nederland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 8
Nederland importeerde in 2021 voor 18,4 miljard euro aan goederen uit
Rusland, waarvan 87 procent minerale brandstoffen (ruim de helft ruwe
aardolie en verder vooral aardgas en aardolieproducten) (bron: CBS).
Vraag 9
Hoe afhankelijk is Nederland van Russische olie? En in welke subsectoren
wordt deze olie gebruikt?
Antwoord 9
Olieproducten zijn overal in de Nederlandse economie verweven en vormen
een belangrijke grondstof voor veel maatschappelijke functies. Hierbij kan een
opsplitsing worden gemaakt per sector. Wegtransport, zoals benzine en
diesel, betreft een deel (~25%) van de in Nederland gebruikte olie(producten).
Een groter deel betreft bunkerbrandstoffen voor de internationale zeevaart
(~29%) en internationale luchtvaart (~10%). Daarnaast is er ook energetisch
verbruik van olie(producten) door de chemie en raffinage sectoren (~11%).
Het niet-energetisch gebruik van olie(producten) als grondstof voor o.a. de
chemie betreft eveneens een aanzienlijk deel (~16%). Dit wordt gebruikt voor
producten zoals plastics, cosmetica, PET-flessen, bouw- en isolatiematerialen,
medische hulp- en beschermmiddelen, kleding, etc. Vervolgens is er een heel
scala aan speciale olieproducten die op uiteenlopende wijze worden
geconsumeerd (~9%), denk bijvoorbeeld aan bitumen voor asfalt, smeermiddelen voor motoren, terpentine voor verf, handgels etc.
Vraag 10
Zijn de mondiale oliemarkten en/of onze oliereserves in staat om deze
Russische olie per direct te vervangen? Zo nee, hoe snel zou dit kunnen?
Antwoord 10
Ja. Nederland beschikt voor de korte termijn over een strategische oliereserve van 90 dagen consumptie. Voorts begrijpen wij van de sector dat olie
van elders betrokken kan worden, zij het tegen hogere kosten.
Vraag 11
Hoe afhankelijk zijn andere nabije landen (België, Duitsland en Frankrijk) van
Russische olie en gas?
Antwoord 11
De relevante statistieken over dit onderwerp zijn gepubliceerd door het
Internationaal Energieagentschap (www.IEA.com).
Vraag 12
Ziet u mogelijkheden om deze afhankelijkheid van Russisch gas en olie in
samenwerking met onze buurlanden af te bouwen?
Antwoord 12
Nederland houdt in EU-verband zeer nauw contact met alle lidstaten en de
buurlanden in het bijzonder. Het Europese REPowerEU-plan van de Europese
Commissie van 18 mei jl. is met name gericht op het gezamenlijk afbouwen
van de energieafhankelijkheid van Rusland.
Vraag 13
Hoe kunnen we onze buurlanden helpen met het afbouwen van deze
afhankelijkheid?
Antwoord 13
Zie het antwoord op vraag 12.
Vraag 14
Wat betekent het streven naar onafhankelijkheid van Russische fossiele
brandstoffen voor ons bredere buitenlandbeleid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 14
Afbouwen van de afhankelijkheid vereist in eerste instantie nauwe samenwerking met Europese lidstaten, omdat Nederland onderdeel uitmaakt van een
Europese energiemarkt. Zoalshiervoor is genoemd bij het antwoord op vraag
12, heeft de Europese Commissie op 18 mei jl. het REPowerEU-voorstel
gepresenteerd gericht op het zo spoedig mogelijk afbouwen van de afhankelijkheid van Russische fossiele brandstoffen. De kabinetsbeoordeling van dit
voorstel zal uw Kamer spoedig toekomen.
Vraag 15
Zou u deze vragen zo snel mogelijk kunnen beantwoorden?
Antwoord 15
Deze vragen zijn zo spoedig mogelijk beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4