4
Vragenuur: Vragen Karabulut
Vragen van het lid Karabulut aan de staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het bericht dat
een derde van de gemeenten een tekort heeft op het bijstandsbudget.

Mevrouw Karabulut (SP):
Voorzitter. Er is iets heel raars aan de hand. Terwijl de
werkloosheid groeit — we zitten nu tegen de 700.000
werklozen aan — gewone mensen steeds grotere schulden
krijgen, mensen hun zorg niet meer kunnen betalen en de
huur niet meer kunnen bekostigen, en het aantal dak- en
thuislozen groeit, knijpt deze staatssecretaris van Sociale
Zaken gemeenten als een sinaasappel uit. Zij moeten steeds
meer voor hun inwoners zorgen. Ik heb het dan over zorg,
begeleiding van werklozen, en ondersteuning in inkomen,
maar ze moeten dat doen met in totaal meer dan 5 miljard
minder budget. Dat geldt ook voor de werkloosheids- en
bijstandsuitkeringen. Een derde van de gemeenten stelt dat
er sprake is van gigantische tekorten en dat ze het niet meer
kunnen bolwerken. Dat klopt, want dit jaar wordt er al een
half miljard bezuinigd op het budget en volgend jaar gaat
het ook om tonnen. Veel gemeenten hebben een tekort wat
betreft de bekostiging van de sociale werkplekken van onze
arbeidsgehandicapten. Wat er gebeurt, is dat gemeenten
van gepensioneerden vragen hun pensioen op te eten
voordat zij het grondrecht op bijstand krijgen. Gemeenten
onthouden het grondrecht op bijstand.
De staatssecretaris beweert dat de budgetten toereikend
zijn. Erkent zij dat die budgetten allesbehalve toereikend
zijn, wil zij de gemeenten de helpende hand bieden en gaat
zij geld zoeken bij haar collega's om ervoor te zorgen dat
iedereen in dit land een fatsoenlijk bestaan kan leiden zonder honger te hoeven lijden?

Staatssecretaris Klijnsma:
Voorzitter. Met mijn brief van 29 september heb ik de Kamer
geïnformeerd over de uitkomsten van het nieuwe verdeelmodel. Het macrobudget daarvoor is toereikend vastgesteld.
Als je verdeelt, is het logisch dat een deel van de gemeenten
een overschot en een ander deel een tekort realiseert. Dat
was over 2013 ook het geval. Geen enkele gemeente zal
helemaal precies uitkomen. Dat is altijd zo geweest.
Het nieuwe voordeelmodel dat we hanteren, laat een vertrouwenwekkend beeld zien. Gemeenten die eerder een
tekort hadden, gaan er in dit beeld vaker op vooruit.
Gemeenten die eerder een overschot hadden, krijgen wat
minder. Daarvan kunnen de gemeenten profiteren die eerder een tekort hadden. De balans is dus gewoon heel netjes.
Om te voorkomen dat gemeenten in de problemen raken,
zal ik natuurlijk, net zoals nu, voor het nieuwe verdeelmodel
een goed vangnet maken. Dat ik heb de Kamer al aangekondigd in mijn brieven van 15 mei en 29 september. Ik doe
dit in heel nauwe samenspraak met de VNG.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Karabulut

Mevrouw Karabulut (SP):
Het is één grote ontkenning van deze staatssecretaris. Hoe
anders was het een aantal jaren geleden, toen dezelfde
staatssecretaris in de oppositie zat en zij samen met mij
knokte voor de rechten van bijstandsgerechtigden? Hoe
anders was dat wel niet? Zij legde met haar collega Hans
Spekman in de Kamer precies dit punt op tafel. Ik zie hier
nu een staatssecretaris die draait en ontkent. Ze heeft het
over verdeelsystematieken en macrobudgetten. Gemeenten
komen gewoon tekort! Het is toch niet zo ingewikkeld? Er
zijn meer dan 50.000 bijstandsgerechtigden bij gekomen
sinds het weinig succesvolle beleid van dit kabinet. Zoals
de staatssecretaris weet, groeit de werkeloosheid alleen
maar. Het aantal daklozen groeit, het aantal mensen met
schulden groeit en het aantal armen groeit. Gemeenten
hebben dus meer budget nodig. En wat doet de staatssecretaris? Zij kort op het budget. Je kunt wel goochelen en
zeggen "de ene gemeente moet maar een beetje inleveren
en de andere krijgt er wat bij", maar een derde van de
gemeenten heeft gewoon een structureel tekort. Er zijn twee
opties. Of deze staatssecretaris gaat zover dat zij de
grondrechten van ons allemaal in dit land laat ondersneeuwen. Als deze tekorten niet worden aangevuld — je ziet het
nu al gebeuren — zullen gemeenten immers mensen uitkeringen en ondersteuning onthouden, en bijvoorbeeld ook
op de bibliotheken en de zorg moeten korten. Of de staatssecretaris gaat het eerlijke verhaal vertellen en zeggen: oké,
ik zie dat er een probleem is. Zij kan dan vandaag op z'n
minst toezeggen dat zij in overleg gaat met de gemeenten
en haar minister van Financiën.
Staatssecretaris Klijnsma:
Ik ben volcontinu in overleg met de gemeenten. Voor alle
gemeenten samen wordt er een toereikend macrobudget
voorgesteld. Daarbij wordt uitgegaan van de realisaties in
het voorgaande jaar, dus 2013, van een inschatting — dat
is ook goed gebruik — van de effecten van de conjunctuur,
van de effecten van het rijksbeleid en van een indexering
van de loon- en prijsontwikkeling. Het macrobudget wordt
dus zoals altijd gewoon toereikend vastgesteld.
Mevrouw Karabulut (SP):
Het is een zichzelf herhalende plaat. Ik vind het doodvermoeiend. Ik doe nog één poging. Ontkent de staatssecretaris
dat bijvoorbeeld in Oost-Groningen de sociale werkvoorziening arbeidsplekken opheft en een afdeling moet sluiten
omdat die het niet meer kan financieren? Ontkent de
staatssecretaris dat de gemeente Amsterdam bijna 50 miljoen tekortkomt, omdat de staatssecretaris bijvoorbeeld
het groeiend aantal dak- en thuislozen niet meeneemt?
Kortom, ontkent de staatssecretaris de groeiende sociale
problematiek in ons land? Zij is staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid; daar wil ik haar aan herinneren.
Staatssecretaris Klijnsma:
Oost-Groningen is een mooi voorbeeld. In de manier
waarop dit verdeelmodel uitpakt, gaat Oost-Groningen er
absoluut niet op achteruit, terwijl de rest van Nederland de
4% wel voor de kiezen krijgt. De rest van Nederland betaalt
dus als het ware voor Oost-Groningen. Ik moet constateren
dat Amsterdam bij de jaarschijf voor 2013 4% overhield en
nu dus inderdaad wat minder krijgt, en dat kan ook. Nogmaals, het macrobudget is toereikend. Voor uitschieters

7 oktober 2014
TK 10

10-4-1

moeten we natuurlijk een ordentelijk vangnet maken, net
zoals we dat nu al doen. Daar ben ik ook druk mee bezig,
samen met de gemeenten.
Mevrouw Voortman (GroenLinks):
De staatssecretaris heeft nu drie of vier keer gezegd dat het
macrobudget voldoende is. Daar valt al genoeg op af te
dingen, maar ik maak me vooral zorgen over de gemeenten
waarvoor het extra zuur uitvalt. De staatssecretaris geeft
aan dat zij een vangnet maakt, maar ik hoor graag van haar
wanneer zij daarover meer duidelijkheid kan geven, zodat
wij weten wat wij kunnen zeggen tegen mensen die in
gemeentes wonen die dit extra grote probleem hebben.
Staatssecretaris Klijnsma:
Dat is een zeer terechte vraag. Vanaf 1 januari 2015 willen
wij met het nieuwe verdeelmodel aan de slag. Ik wil voor
die datum inzicht bieden in het vangnet.
De heer Kerstens (PvdA):
De staatssecretaris moet mij maar corrigeren als ik het fout
heb, maar ik dacht dat zij aangaf dat het huidige verdeelmodel tot stand gekomen is in overleg met de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten en dat zij doet wat de Kamer in
overgrote meerderheid heeft gevraagd, namelijk extra
rekening houden met regio's die er toch nog wat zwakker
voorstaan dan andere regio's. Kan de staatssecretaris
bevestigen dat dat zo is? Wanneer is het vangnet er?
Staatssecretaris Klijnsma:
Dat laatste heb ik al gezegd. Het vangnet zal er in contouren
zijn voor 1 januari. Als het gaat om de onderleggers voor
het verdeelmodel, de verdeelmaatstaven, dan is het fenomeen "arbeidsmarktregio" heel essentieel. Het verdeelmodel
werkt bijvoorbeeld voor Oost-Groningen goed uit. De
arbeidsmarktregio aldaar is nou niet bepaald de allerbeste
van ons hele land, en daarmee druk ik mij nog eufemistisch
uit.
De voorzitter:
Ik dank u voor uw antwoorden en voor uw komst naar de
Kamer.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Karabulut

7 oktober 2014
TK 10

10-4-2