PI Utrecht
locatie Wolvenplein
Inspectierapport
Doorlichting

PI Utrecht
locatie Wolvenplein
Inspectierapport
Doorlichting

Maart 2012

2

| PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Colofon
Afzendgegevens

Inspectie voor de
Sanctietoepassing
Kalvermarkt 53
2511 CB Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.ist.nl

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein |

3

Inhoudsopgave

4

| PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Voorwoord
Samenvatting

8
10

1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6
1.7

Inleiding
Aanleiding en doel
Reikwijdte van de doorlichting
Toetsingskader
Opzet
Objectbeschrijving
Recent onderzoek
Leeswijzer

16
17
17
17
18
19
20
20

2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
2.8
2.9
2.10

Rechtspositie gedetineerden
Rechtmatige insluiting
Huisregels en introductie
Activiteitenprogramma
Accommodatie
Voeding en winkel
Maatschappelijk contact
Toegang tot zorg
Disciplinaire straffen en maatregelen
Klachtafhandeling
Conclusie

22
23
24
26
30
33
36
39
41
42
44

3
3.1
3.2
3.3
3.4

Omgang met gedetineerden
Screening
Bejegening
Rapportage en documentatie
Conclusie

46
47
49
51
52

4
4.1
4.2
4.3
4.4

Interne veiligheid
Preventie en beheersing van calamiteiten
Agressiebeheersing
Drugsontmoediging
Conclusie

54
55
57
60
62

5
5.1
5.2
5.3
5.4

Maatschappijbeveiliging
Beveiligingsvoorzieningen en –toezicht
Toekenning verlof
Voorwaardelijke invrijheidstelling
Conclusie

64
65
70
71
72

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein |

5

6

6
6.1
6.2
6.3

Maatschappelijke reïntegratie
Voorbereiding nazorg
Reïntegratietrajecten
Conclusie

74
75
77
78

7
7.1
7.2
7.3
7.4
7.5

Organisatieaspecten
Personeelsmanagement
Communicatie
Integriteit
Evaluatie
Conclusie

80
81
84
86
87
88

8

Slotbeschouwing

90

Bijlage 1 Oordeel
Bijlage 2 Aanbevelingen
Bijlage 3 Afkortingen
Bijlage 4 Bronnen
Bijlage 5 Inspectieprogramma
Bijlage 6 Geografische ligging PI

92
94
98
102
104
108

| PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein |

7

Voorwoord

8

| PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

De Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) heeft in januari 2012 een
doorlichting uitgevoerd bij de locatie Wolvenplein van de vestiging PI
Utrecht. Geen onderdeel van de doorlichting is het beperkte deel van de
inrichting voor stelselmatige daders. PI Wolvenplein is de oudste nog in
gebruik zijnde penitentiaire inrichting van Nederland. Met deze
doorlichting sluit de ISt de reeks van eerste doorlichtingen van penitentiaire inrichtingen af.
De Inspectie komt bij elk aspect van detentie dat zij onderscheidt, tot
een kritisch oordeel over de uitvoering van PI Wolvenplein. De doorlichting levert ook een groot aantal verbeterpunten op. Beide zijn
aanleiding voor de ISt PI Wolvenplein over een jaar te bezoeken voor
een vervolgonderzoek.

M.P. Tummers
wnd. hoofdinspecteur

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein |

9

Samenvatting

10 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

De ISt heeft in januari 2012 de PI Utrecht locatie Wolvenplein (hierna de
PI Wolvenplein) doorgelicht. Het doel van de doorlichting was te bezien
hoe het in de PI Wolvenplein is gesteld met de rechtspositie van en de
omgang met gedetineerden, de veiligheid, de reïntegratieactiviteiten en
de daarmee samenhangende aspecten van organisatie.
De doorlichting heeft op onderdelen een kritisch beeld opgeleverd. De
ISt zal de inrichting na ongeveer een jaar bezoeken voor een
vervolgonderzoek.

Rechtspositie gedetineerden
De Inspectie stelt vast in dit rapport dat het met de rechtspositie van
gedetineerden in de PI Wolvenplein niet op alle criteria positief is
gesteld. Allereerst biedt de inrichting niet het minimum aantal uren aan
activiteiten. Dit komt voornamelijk omdat de terugkeeractiviteiten
(TRA) niet zijn ingevuld en gedetineerden in plaats daarvan geen
alternatieve activiteit krijgen aangeboden. Daarnaast bood de inrichting
aan gedetineerden in het huis van bewaring ten tijde van de inspectie
geen onderwijs. De doorlooptijden van klachten die bij de commissie
van toezicht binnenkomen zijn te lang. Tenslotte hebben gedetineerden
niet meer de mogelijkheid om tijdens kantooruren met hun advocaat te
bellen. Dit is het gevolg van de invoering van het nieuwe dagprogramma waarbij de recreatie geheel werd verplaatst naar de avond en het
weekend.

Omgang met gedetineerden
De omgang met de gedetineerden is in de PI Wolvenplein overwegend
positief maar er zijn wel aanzienlijke verschillen in de opstelling van
individuele piw’ers. De landelijke training motiverende bejegening
heeft geen follow-up gekregen. De screening van gedetineerden volgens
de landelijk voorgeschreven ISS-methode staat nog in de kinderschoenen en ook de kwaliteit van de in dat verband vereiste gedragsrapportages door de piw’ers verdient verbetering.

Interne veiligheid
Op het gebied van interne veiligheid valt er volgens de Inspectie veel
winst te behalen. Wat betreft de interne veiligheid is de deelname van
het executieve personeel aan weerbaarheidstrainingen en de toetsing
hiervan nog onder de maat. De inrichting voert geen 0-meting uit bij
urinecontroles bij nieuwe inkomsten en gedetineerden worden
stelselmatig gevisiteerd na afloop van relatiebezoek. De ISt vindt dit
onredelijk en onbillijk en pleit voor een steekproefsgewijze visitatie na
het bezoek.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein |

11

Maatschappijbeveiliging
Wat betreft de externe veiligheid is er winst te behalen. De technische
beveiligingsvoorzieningen verdienen aandacht. Hiernaast voert de
inrichting slechts sporadisch uitgebreide celinspecties uit.
Leidinggevenden spreken het personeel onvoldoende aan als zij de
dienstinstructies niet volgen en werkinstructies zijn veelal verouderd of
soms al zes jaar niet geactualiseerd. De inrichting dient structurele
aandacht te besteden aan penitentiaire scherpte en aan het opvolgen
van aanbevelingen van twee kritische ESA rapporten.

Maatschappelijke reïntegratie
Hoewel de screening door de MMD op relevante aandachtsgebieden in
verband met de nazorg aan gedetineerden goed verloopt, is ook op het
gebied van maatschappelijke reïntegratie door de PI Wolvenplein nog
winst te boeken. De voorbereiding op terugkeer en reïntegratie van
preventief gehechten blijkt in de praktijk lastig. De inrichting is naarstig
op zoek naar een goede invulling van de terugkeeractiviteiten (TRA).
Recentelijk is een persoonlijk detentie- en reïntegratieplan ingevoerd
voor gedetineerden. Het staat nog wel in de kinderschoenen.

Organisatieaspecten
De inrichting voldoet wisselend aan de verschillende organisatieaspecten die de ISt heeft bezien. De personeelsbezetting is sinds kort op orde,
maar de coaching en aansturing van executieve medewerkers door vaak
pas benoemde leidinggevenden moet nog uit de verf komen. Daar komt
bij dat de bezetting van sommige functies kwetsbaar is door de kleinschaligheid van de inrichting.
Hoewel er korte informele communicatielijnen zijn in de PI
Wolvenplein, bestond er veel onduidelijkheid bij de executieve
medewerkers over de recent doorgevoerde veranderingen in het
dagprogramma en in het dienstrooster. In dat opzicht verdient de
verticale communicatie verbetering. Een bijzonder probleem is dat de
ondernemingsraad tot nu toe niet heeft ingestemd met het dienstrooster en de postenbezetting. Juist nu er zoveel veranderingen in de PI
Wolvenplein nodig zijn, is een constructieve samenwerking tussen
inrichtingsmanagement en medezeggenschap van essentieel belang.
Wat betreft aspecten die direct invloed hebben op de kwaliteit van het
primaire detentieproces is de ISt overwegend positief maar zal de
inrichting, om verder te verbeteren, meer moeten investeren in
evaluatie van de primaire processen en zorg moeten dragen voor een
actievere follow-up van evaluaties en audits.

12 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Hieronder staan de belangrijkste aanbevelingen. Zie bijlage 2 voor een
overzicht van alle aanbevelingen.

Aanbevelingen
De ISt beveelt de PI Wolvenplein het volgende aan:
a) Zorg dat gedetineerden minimaal aan de door DJI verplicht gestelde
43 activiteitenuren kunnen deelnemen.
b) Geef invulling aan de terugkeeractiviteiten in het dagprogramma.
c) Maak uitval van activiteiten inzichtelijk en biedt bij uitval ter
compensatie een alternatieve activiteit aan.
d) Bied gedetineerden die mogelijkheid om overdag te bellen en
garandeer dat zij onbelemmerd telefonisch contact kunnen hebben
met hun advocaat; zonodig op kosten van de inrichting.
e) Zorg voor omkapping van de telefoons op de afdeling, zodat
gedetineerden privacy hebben tijdens het bellen.
f ) Introduceer een Extra Zorg Voorziening in de inrichting.
g) Borg het gewenste bejegeningsbeleid door dit te expliciteren en
actief op de juiste toepassing ervan te sturen.
h) Stuur actief op de kwaliteit van de rapportages van de
verblijfsafdelingen.
i) Zorg ervoor dat alle executieve medewerkers bekwaam zijn in het
Praktisch Penitentiair Optreden en onderhoud en toets de vaardigheden structureel.
j) Visiteer gedetineerden na afloop van het relatiebezoek alleen nog op
indicatie en/of steekproefsgewijs.
k) Stel een plan van aanpak op om de openstaande aanbevelingen van
de ESA alsnog te realiseren.
l) Actualiseer dienstinstructies en zie toe op een juiste toepassing van
deze instructies.
m) Breng penitentiaire scherpte structureel bij personeel onder de
aandacht.
n) Bied gedetineerden, binnen de beperkingen van een huis van
bewaring, mogelijkheden om zich actief voor te bereiden op
terugkeer en reïntegratie in de maatschappij.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein |

13

De ISt beveelt de PI en de commissie van toezicht het volgende aan:
o) Evalueer de beklagprocedure op mogelijkheden tot versnelling,
opdat klachten vaker binnen de wettelijk voorgeschreven afhandelingtermijn kunnen worden afgedaan, en verbeter de monitoring
van de doorlooptijden.

De ISt beveelt DJI het volgende aan:
p) Realiseer in afstemming met de Rijksgebouwendienst alsnog de
gewenste bouwkundige en (vervanging van) technische
beveiligingsvoorzieningen.

14 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein |

15

1
Inleiding

16 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

1.1 Aanleiding en doel
Aanleiding
De Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) houdt toezicht op de
sanctietoepassing in Nederland. Zij doet dit onder meer door penitentiaire inrichtingen met een zekere regelmaat op hun functioneren te
beoordelen. De Penitentiair Inrichting Utrecht, locatie Wolvenplein,
hierna PI Wolvenplein, heeft een bestemming huis van bewaring (hvb),
gevangenis en inrichting voor stelselmatige daders (ISD). De ISt heeft de
PI Wolvenplein niet eerder integraal doorgelicht.

Doel
Het doel van de doorlichting is te bezien hoe het in de PI Wolvenplein is
gesteld met de rechtspositie van en de omgang met gedetineerden, de
veiligheid, de reïntegratieactiviteiten en de daarmee samenhangende
aspecten van organisatie. Aan de hand van haar oordeel doet de ISt
verbetervoorstellen in de vorm van aanbevelingen.

1.2 Reikwijdte van de doorlichting
De locatie Wolvenplein vormt samen met de locatie Nieuwersluis de
vestiging PI Utrecht. De doorlichting beperkt zich tot de locatie
Wolvenplein. In de PI Wolvenplein verblijven op een afzonderlijke
afdeling ook gedetineerden met een maatregel tot verblijf in een
inrichting voor stelselmatige daders (ISD). Deze afdeling heeft de ISt nu
niet doorgelicht omdat later dit jaar een vervolgonderzoek naar de
tenuitvoerlegging van de ISD-maatregel plaatsvindt.

1.3 Toetsingskader
Voor de doorlichting van de PI Wolvenplein heeft de ISt het standaard
toetsingskader voor het gevangeniswezen gebruikt. Dit toetsingskader
is gebaseerd op (inter)nationale wet- en regelgeving.1 Het toetsingskader wordt periodiek aangepast aan ontwikkelingen in regelgeving en
uitvoeringsbeleid. Het toetsingskader omvat de aspecten:

1

Het betreft internationale verdragen, gedragsregels, wetgeving, maatregelen,
ministeriële regelingen, circulaires en aanwijzingen die van toepassing zijn op de
tenuitvoerlegging van detentie. Zie voor het volledige toetsingskader de website
van de ISt (www.ist.nl), waar het als bijlage bij het inspectierapport is gevoegd.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein |

17

• rechtspositie gedetineerden;
• omgang met gedetineerden;
• interne veiligheid;
• maatschappijbeveiliging;
• maatschappelijke reïntegratie;
• organisatie.
Deze aspecten geven, in samenhang, een goed beeld van de stand (en
gang) van zaken in een penitentiaire inrichting. Genoemde aspecten
zijn opgedeeld in criteria. De ISt komt aan de hand van die criteria tot
een oordeel op de drie dimensies uitvoering, beleid en check op de
uitvoering:
• Bij de dimensie uitvoering stelt de ISt vast in hoeverre de uitvoering
voldoet.
• Bij de dimensie beleid beziet de ISt of in de inrichting ten aanzien van
een te toetsen criterium (vastgelegd) beleid beschikbaar is dat voldoet
aan geldende wet- en regelgeving.
• Bij de dimensie check op de uitvoering gaat de ISt na in hoeverre op
handelingsniveau de juiste uitvoering van het beleid is zeker gesteld.
De ISt geeft haar oordeel per criterium op de dimensies uitvoering,
beleid en check op de uitvoering weer in de volgende vier
waarderingen:
Voldoet niet aan de relevante normen en verwachtingen.
Voldoet in beperkte mate aan de relevante normen en verwachtingen.
Voldoet overwegend maar niet volledig aan de relevante normen en verwachtingen.
Voldoet aan de relevante normen en verwachtingen. Strekt tot voorbeeld voor andere inrichtingen.

In bijlage 1 staan alle oordelen op de toetsingscriteria bij elkaar.

1.4 Opzet
Methode
Bij een doorlichting verzamelt de ISt feitelijke gegevens door documentonderzoek, observaties in de p.i. en interviews met betrokkenen bij de
inrichting. Het standaardtoetsingskader vormt het uitgangspunt van de
doorlichting. Dit toetsingskader is uitgewerkt in een aantal gestructureerde vragen- en checklijsten. Op grond van vooraf door de p.i.
verstrekte documentatie stelt de ISt eventueel aanvullende informatie-

18 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

vragen op. De ISt zet alle verzamelde gegevens af tegen de criteria uit
het toetsingskader en komt zo tot een oordeel over de uitvoering, het
beleid en de check op de uitvoering (zie 1.3).
De doorlichting van de PI Wolvenplein is uitgevoerd door drie inspecteurs in een periode van drie dagen. Zie bijlage 5 voor het volledige
inspectieprogramma van de doorlichting.

Tijdpad
Op 8 december 2011 heeft de ISt de doorlichting aangekondigd. De
doorlichting is op 17, 18 en 24 januari 2012 uitgevoerd. De vestigingsdirecteur heeft op 23 februari 2012 de conceptversie van het inspectierapport voorgelegd gekregen voor wederhoor op de feitelijke bevindingen.
De ISt heeft de wederhoorreactie op 13 maart 2012 ontvangen. Op 20
maart 2012 heeft de hoofdinspecteur het inspectierapport vastgesteld en
aangeboden aan de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie.

1.5 Objectbeschrijving
De PI Wolvenplein werd in 1856 in gebruik genomen en is daarmee de
oudste penitentiaire inrichting van Nederland die nog in gebruik is. Het
gebouw is begin deze eeuw grondig gerenoveerd. De bestemming is
huis van bewaring en inrichting voor stelselmatige daders. Daarnaast
zijn er een paar cellen bestemd voor gevangenis. De capaciteit is 124
plaatsen. Tabel 1 geeft een totaaloverzicht.
In de eerste honderd jaar van het bestaan werd de gevangenis aangeduid als ‘gesticht’. Door middel van eenzame opsluiting in een cel
zouden geharde criminelen tot berouw kunnen komen en zouden
onervaren gevangenen gevrijwaard worden van de verdorven invloed
van anderen.2
Het gebouw is kruisvormig van opzet met drie vleugels met elk drie
etages. De cellen zijn bestemd voor eenpersoonsgebruik. De begane
grond van de westvleugel biedt ruimte aan de binnenkomstafdeling
delinquenten (BAD) en aan drie isolatiecellen met hierbij horende
afzonderlijke luchtplaatsen. De voorzijde van het gebouw is ingericht
als kantoorruimte voor niet executief personeel. In het souterrain
bevinden zich enkele werkzalen en een opleidingsruimte. De PI
Wolvenplein beschikt over twee luchtplaatsen, een sportzaal en een
kleine fitnessruimte. Er is geen buitensportveld. Eind 2011 waren er drie
2

Bettina van Santen, De gevangenis aan het Wolvenplein. Stichting De Plantage,
Utrecht 2001. blz 17.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 19

bijzondere voorvallen in de PI Wolvenplein. Het eerste voorval betrof
een verdenking van wapenbezit, een tweede melding ging over suïcide
en de derde melding betrof de overmeestering van een agressie
bezoeker die contrabande bij zich had. Het laatste voorval haalde het
lokale nieuws.
Tabel 1

Capaciteit en bestemmingen PI Wolvenplein

Bestemming

Capaciteit

Bezetting
Januari 2012

Huis van bewaring

89

87

Gevangenis

15

13

ISD (*)

20

13

Totaal

124

113

Bron: PI Wolvenplein
*De ISD valt buiten dit onderzoek.

1.6 Recent onderzoek
In 2006 heeft de ISt samen met de Inspectie voor de Gezondheidszorg
een themaonderzoek uitgevoerd naar de (toenmalige) TBS-afdelingen
in een aantal gevangenissen waaronder de PI Wolvenplein. In 2007
heeft een vervolgonderzoek plaatsgevonden. Daarnaast heeft de ISt de
PI Wolvenplein in 2007 bezocht voor een themaonderzoek naar de
Inrichtingen voor Stelselmatige Daders (ISD) en naar de (brand)
veiligheid ’s nachts. In 2007 en 2009 heeft een auditcommissie van de
Dienst Justitiële Inrichtingen een Externe Security Audit (ESA) uitgevoerd. De uitkomsten hiervan betrekt de ISt bij haar bevindingen in dit
rapport over interne veiligheid (hoofdstuk 4) en maatschappijbeveiliging (hoofdstuk 5). In 2010 heeft de RSJ de PI Wolvenplein bezocht voor
een veldbezoek en in 2011 heeft de ISt de inrichting betrokken bij een
themaonderzoek naar het Shared Service Centre (SSC).

1.7 Leeswijzer
De navolgende hoofdstukken behandelen elk een aspect uit het
toetsingskader. Elke paragraaf opent met de standaardomschrijving van
het toegepaste criterium uit het toetsingskader. Hierop volgen de
bevindingen, het oordeel en eventuele aanbevelingen. Elk hoofdstuk
besluit met een conclusie. Het laatste hoofdstuk geeft een slotbeschouwing over het geheel van bevindingen.

20 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 21

2
Rechtspositie
gedetineerden

22 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een negental criteria uit het
toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de rechtspositie van
de gedetineerden in de PI Wolvenplein. Elke paragraaf opent met een
standaardtekst die kort de maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert.
Daarna volgen haar bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in de vorm van aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een
conclusie bij de vraag of de rechten van gedetineerden zijn gewaarborgd
zoals die in (inter)nationale regelgeving zijn vastgelegd.

2.1 Rechtmatige insluiting
Criterium
Gedetineerden dienen op basis van een rechtmatige titel te worden
ingesloten. Het is daarom zaak dat een inrichting alle documenten
rondom insluiting en identiteit goed controleert en vastlegt in het
gedetineerdendossier. Daartoe heeft de sectordirecteur gevangeniswezen in oktober 2006 een fiatteringsregeling bevolkingsadministratie
vastgesteld die bij het insluitingsproces moet worden toegepast.

Bevindingen
Nieuw binnen gekomen gedetineerden arriveren bij de BAD-afdeling
waar zij een eerste intake krijgen. Nadat de gedetineerde is gevisiteerd
door een BAD-medewerker of door een bewaarder, controleert de
medewerker van de Bevolkingsadministratie (BVA) de persoons- en
insluitingsgegegens. Vervolgens worden de persoonlijke gegevens van
de gedetineerde, inclusief een foto en een vingerafdruk biometrisch
geregistreerd. Hoewel de biometrieapparatuur vaak traag is en regelmatig storingen vertoont, staan alle gedetineerden biometrisch geregistreerd. Waardevolle goederen van de gedetineerde, zoals geld en
identiteitsbewijzen, bergt de BAD-medewerker op in een brandwerende
kast. Zowel de BVA als de BAD-afdeling beschikt over één medewerker.
Dit betekent dat de onderlinge communicatielijnen kort zijn en dat
komt de samenwerking ten goede. Het nadeel van de krappe bezetting
is dat er soms te weinig tijd is om bijvoorbeeld nieuw binnengekomen
gedetineerden te laten douchen.
De inrichting hanteert de landelijke procesbeschrijving met betrekking
tot insluiting van gedetineerden. De beschrijving, die zowel op papier
als digitaal beschikbaar is, dateert van 2009 en is volgens de richtlijnen
van het hoofdkantoor. Ook het schema voor het gebruik van biometrie
is vastgelegd en daarnaast volgt de kerngebruiker trainingen biometrie
en houdt ook collega’s op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen op dit
terrein.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 23

De controle of de werkwijze overeenkomt met de voorgeschreven
procesbeschrijving komt van de medewerker zelf. Er is immers geen
naaste medewerker die dit op zich kan nemen. Wel fiatteert het hoofd
gedetineerdenzaken alle ingeschreven documenten, houdt de directie
wekelijks steekproeven en bezoekt de eerste medewerker BVA uit de PI
Nieuwersluis regelmatig de PI Wolvenplein voor overleg en om
werkzaamheden af te stemmen. Er is al geruime tijd geen BVA-audit van
DJI geweest.
Oordeel
Insluiting
Uitvoering

Beleid

Check

De uitvoering voldoet aan de verwachtingen van de ISt. De PI
Wolvenplein controleert alle documenten rondom insluiting en
identiteit en legt ze vast. Zij doet dit conform de landelijke procesbeschrijving en de werkwijze van de biometrie. Het beleid voldoet. De
check op de uitvoering voldoet overwegend. Door een krappe bezetting
is het slechts beperkt mogelijk om binnen de eigen afdeling controle op
de werkzaamheden te realiseren. De ISt vindt het tevens wenselijk om
de werkwijze van de bevolkingsadministratie aan een audit te
onderwerpen.

Aanbeveling
• Onderwerp de werkwijze van de bevolkingsadministratie aan een
audit.

2.2 Huisregels en introductie
Criterium
Iedere gedetineerde moet bij binnenkomst in een inrichting zo veel
mogelijk in een voor hem begrijpelijke taal op de hoogte worden
gesteld van zijn rechten en plichten. Daarbij moet hem duidelijk
gemaakt worden hoe hij zich kan beklagen. Om die reden is de directeur
van een inrichting (wettelijk) verplicht om huisregels voor de inrichting
vast te stellen. De inhoud en structuur van deze huisregels moet
aansluiten bij het Model huisregels penitentiaire inrichtingen.3
Daarnaast acht de ISt het van belang dat de medewerkers van de
inrichting met iedere op een afdeling inkomende gedetineerde een
intakegesprek houdt met onder andere uitleg over de interne gang van
zaken.

3

De minister van Justitie heeft het Model huisregels penitentiaire inrichtingen
vastgesteld bij de invoering van de Pbw in 1998. Het model vormt de standaard voor
de huisregels van alle inrichtingen. De directeur van elke inrichting stelt ze vast.

24 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Bevindingen
De huisregels liggen op cel en dateren van 2009. De nieuwe huisregels
zijn naar aanleiding van de invoering van een nieuw dag- en avondprogramma begin januari 2012 aangepast. Aangezien de nieuwe huisregels
nog niet zijn vastgesteld, gelden ze formeel nog niet. Om die reden zijn
ze nog niet verspreid in de inrichting. Zowel de huisregels uit 2009 als
de nieuwe huisregels zijn opgesteld conform het Model huisregels
penitentiaire inrichtingen. Als toevoeging informeert de inrichting
gedetineerden omtrent wat te doen bij calamiteiten en over bezoekregels. Er liggen geen buitenlandstalige versies van de huisregels op de
afdeling. Bij de bibliotheek zijn vertalingen van de huisregels op te
vragen. Het is de vraag of dat de meest recente huisregels zijn.
In de PI Wolvenplein is geen inkomstenafdeling. Gedetineerden komen
rechtstreeks op een reguliere afdeling en krijgen daar een intakegesprek
met een penitentiair inrichtingswerker (piw’er). Het gesprek vindt
meestal binnen 24 uur plaats, maar bij drukte kan het soms één tot twee
dagen langer duren. Tijdens het intakegesprek informeert de piw’er de
gedetineerde over de regels op de afdeling en krijgt hij een toelichting
op het dagprogramma. Daarnaast bespreekt de piw’er in hoeverre de
gedetineerde wil deelnemen aan arbeid, sport of activiteiten zoals
onderwijs, crea en bibliotheek en bijvoorbeeld een gesprek met een
geestelijk verzorger. Aan de hand van een formulier noteert de piw’er
samen met de gedetineerde de celinventaris en de toestand van het
raam. Beiden ondertekenen dit formulier. Gedetineerden zijn redelijk
tevreden over de wijze waarop ze door de inrichting op de hoogte
worden gebracht over hun rechten en plichten en de regels. Volgens de
landelijke survey van DJI zijn gedetineerden in de PI Wolvenplein
hierover iets positiever dan het landelijke gemiddelde.
Volgens het executief personeel is er geen procedure vastgelegd waarin
de gang van zaken rondom de introductie van gedetineerden op de
afdeling is vastgelegd, maar de afdelingen werken met een vast pakket
met intakepapieren. Nieuw personeel krijgt een mentor tijdens het
inwerkproces toegewezen die ook de intakeprocedure toelicht. Het
intakegesprek is onderdeel van het proces ISS (Inkomsten Screening
Selectie) dat recent landelijk is ingevoerd. De samenvatting van de
intake verwerken de meeste piw’ers nog niet in een rapportage zoals is
voorgeschreven door ISS.
In hoeverre iedere nieuw binnengekomen gedetineerde daadwerkelijk
een intakegesprek krijgt, controleert de inrichting nu nog niet afzonderlijk. Het blijkt in de praktijk vaak uit de aanwezigheid van een kaartje
bij het bord met bewoners op de personeelskamer en door de aanwezigheid van een fysiek dossier met ingevulde formulieren. Nieuw binnengekomen gedetineerden werden voorheen tijdens het gedetineerdenbe-

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 25

raad besproken. Hiervoor is nu het Multi Disciplinair Overleg (MDO) in
de plaats gekomen.
Oordeel
Introductie
Uitvoering

Beleid

Check

De uitvoering van de introductie voldoet overwegend. Gedetineerden
krijgen een introductiegesprek en de huisregels liggen op cel samen
met een dagprogramma. De huisregels zijn echter verouderd en stroken
niet met het nieuwe dag- en avondprogramma. Buitenlandstalige
huisregels zijn niet beschikbaar op de afdeling en liggen ook niet vrij ter
inzage bij de bibliotheek. Op verzoek zijn ze wel beschikbaar. De
landelijke procedure voor intake, screening en selectie (ISS) is recent
ingevoerd, maar wordt nog niet (overal) gebruikt.
Het beleid voldoet. De PI Wolvenplein beschikt over de landelijke
procesbeschrijvingen ISS en die zijn uitgewerkt in een procesbeschrijving voor de inrichting. De te volgen werkwijze blijkt ook uit de set met
documenten die de piw’er voor de intake gebruikt.
Check op de uitvoering vindt nauwelijks plaats en voldoet dan ook
slechts in beperkte mate.

Aanbevelingen
• Stel de vernieuwde huisregels vast en leg buitenlandse vertalingen
van de huisregels vrij ter inzage op de bibliotheek.
• Controleer of intakegesprekken daadwerkelijk hebben
plaatsgevonden.

2.3 Activiteitenprogramma
Criterium
Gedetineerden hebben wettelijk recht op een aantal regimesactiviteiten, zoals dagelijks een uur luchten, minimaal tweemaal per week drie
kwartier sport, wekelijks bibliotheekbezoek, onderwijs en recreatie
(minimaal zes uur per week waarvan tenminste twee blokken van twee
uur aaneengesloten). Gedetineerden in een regime van beperkte
gemeenschap (o.a. regulier huis van bewaring) dienen wekelijks
minimaal gedurende 43 uur activiteiten aangeboden te krijgen. Aan
gedetineerden die een cel delen biedt de inrichting zo mogelijk een
wisselrooster aan.

Bevindingen
Op de hvb-afdelingen van het PI Wolvenplein geldt een regime van
beperkte gemeenschap. Gedetineerden zitten alleen en niet samen op
cel. Kort voor de komst van de Inspectie was een nieuw dag- en
avondprogramma ingevoerd op de afdelingen. Dit programma was, ten

26 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

tijde van de Inspectie, nog niet goedgekeurd door de ondernemingsraad. Op elke cel hangt het drieweekse programma.
Het dagprogramma biedt op papier 44 uur activiteiten per week buiten
de cel en in het weekeinde om de drie weken een uur bezoek en 45
minuten sport. In de praktijk biedt de inrichting (nog) niet dit aantal
uren aan activiteiten. Dat is te wijten aan het feit dat de zogenaamde
terugkeeractiviteiten (TRA) die in het dagprogramma staan, nog niet
zijn ingevuld. De gedetineerden zitten daardoor twee keer per week
twee uur extra op cel. De inrichting biedt tijdens de TRA-uren geen
alternatief aan zoals bijvoorbeeld recreatie. De PI is zich bewust van het
gebrek aan terugkeeractiviteiten maar heeft nog geen oplossing
gevonden voor de invulling ervan. Een aantal ‘rechtactiviteiten’ valt
samen zoals de vader-kind-dag met bijwoning religieuze dienst en voor
sommige gedetineerden sport en de gebedsdienst. Volgens de commissie van toezicht heeft de invoering van het nieuwe programma geleid
tot een stormloop van klachten.

Luchten
Gedetineerden hebben dagelijks de mogelijkheid om een uur buiten te
luchten. Soms start het luchtuur al om vijf over half acht ’s ochtends. Op
het moment dat de inspectie plaatsvond was het rond dat tijdstip nog
donker buiten. Dit betekent dat gedetineerden in de winter nauwelijks
(zon)licht krijgen. Gedetineerden zelf waren ontevreden over het vroege
uur waarop ze naar buiten konden en over het feit dat ze vaak pas om
vijf over half acht ’s ochtends werden uitgesloten waardoor de effectieve
tijd buiten vaak korter dan het wettelijk verplichte uur was.

Sporten
In de PI Wolvenplein krijgen gedetineerden de gelegenheid om
doordeweeks twee keer 45 minuten te sporten. Daarnaast is er om de
drie weken 45 minuten sport in het weekeinde. Naast een kleine
fitnessruimte met nieuwe apparatuur beschikt de inrichting over een
relatief grote binnensportzaal. Er is geen buitensportveld.
Sportinstructeurs en daartoe gecertificeerde piw’ers begeleiden de
sport. Volgens gedetineerden lukt het niet altijd om daadwerkelijk de
wettelijk verplichte 45 minuten te sporten. Het krappe dagprogramma
heeft daar mee te maken maar ook het feit dat gedetineerden soms
eerder willen stoppen om nog gebruik te kunnen maken van de douche.
Gedetineerden kunnen slechts twee maal per week gebruik maken van
de douche. Er zijn drie douches voor in totaal 16 gedetineerden en
binnen 15 à 20 minuten moet iedereen zijn gedoucht. Sport valt niet
vaak uit en als het uitvalt probeert de inrichting het in te halen.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 27

Recreatie
De wettelijke norm van minimaal zes uur per week recreatie wordt
gehaald. Er zijn twee recreatieblokken van twee aaneengesloten uren,
zoals door de Pbw is voorgeschreven en in het weekend is er recreatie.
Tijdens de recreatie dienen de gedetineerden zich te bevinden in de
recreatiezaal. Het is niet toegestaan om dan over ‘het vlak’ of over de
ring te lopen waar de cellen zijn. Met de recente invoering van het
avondprogramma kunnen de gedetineerden wekelijks twee keer twee
uur in de avonduren recreëren. Gedetineerden gaven in interviews aan
dat zij dat liever overdag doen.

Bibliotheek
Gedetineerden kunnen wekelijks een uur de bibliotheek bezoeken. De
bibliotheek is ruim opgezet en beschikt over een uitgebreide en
duidelijk gestructureerde collectie. Naast een ruim aanbod aan
Nederlandse leesboeken zijn er ook juridische naslagwerken, godsdienstige literatuur, buitenlandse boeken, tijdschriften, stripboeken en
kranten. De bibliotheek onderhoudt geen band met een lokale
bibliotheek, maar kan, indien op zoek naar een bepaald boek, een
beroep doen op bibliotheken in andere DJI-inrichtingen. In de bibliotheek staan twee stand-alone PC’s met software voor tekstverwerking,
spelletjes en theorie-examenvragen ter voorbereiding op het rijbewijs.
Incidenteel kunnen individuele gedetineerden die een opleiding
volgen, ook vaker de bibliotheek bezoeken. Indien gedetineerden als
disciplinaire straf op eigen cel in afzondering zijn geplaatst kunnen zij
alsnog de bibliotheek bezoeken om bijvoorbeeld boeken te lenen of om
te ruilen. Gedetineerden die op de iso-afdeling zitten, krijgen deze
mogelijkheid niet standaard aangeboden.
Op verzoek zijn de huisregels achter de balie beschikbaar en in de
computer staat een aantal buitenlandse versies van de huisregels. Ter
stimulering van de creativiteit van gedetineerden stelt de bibliothecaris
potloden en tekenpapier beschikbaar. Gedetineerden met wie de
Inspectie sprak waren tevreden over de faciliteiten van de bibliotheek.

Arbeid
De PI Wolvenplein beschikt over drie arbeidszalen. Op de eerste etage
bevinden zich twee werkzalen en in het souterrain is nog een derde
werkzaal die ten tijde van de inspectie verbouwd werd. In totaal kunnen
dagelijks ongeveer 80 gedetineerden een dagdeel werken. Daarnaast
zijn er per afdeling nog baantjes als reiniger, één voor iedere ring.
De inrichting krijgt veelal werk aangeboden van een vaste fabrikant.
Over het algemeen is het aanbod van werk voldoende. Om arbeid beter
rendabel te maken en de productie te verhogen, hebben werkmeesters

28 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

een productietaakstelling geïntroduceerd. Gedetineerden krijgen vooraf
te horen wat hun taak is en wat ze die ochtend of middag af moeten
hebben. Zodra ze eerder klaar zijn, kunnen ze een spelletje gaan doen.
In de praktijk blijkt dit uitstekend te werken en hebben gedetineerden
ruimschoots de tijd om na afloop van het werk met elkaar bijvoorbeeld
te kaarten.
Gedetineerden kunnen tijdens het intakegesprek aangeven of ze willen
werken. Ongeveer driekwart van de gedetineerden wil graag werken
omdat ze anders praktisch de hele dag op cel moeten zitten. Volgens de
gedetineerdensurvey zijn de voornaamste redenen voor gedetineerden
in de PI Wolvenplein om deel te nemen aan arbeid: om ‘iets te doen te
hebben’, om ‘geld te verdienen’ en vanwege het ‘contact met andere
gedetineerden’. Uit gesprekken met gedetineerden blijkt dat ze het werk
simpel en saai vinden en dat ze graag meer variëteit zouden willen.
De wachtlijst voor arbeid bedraagt meestal twee tot drie weken. Uit
gesprekken blijkt dat er nauwelijks uitval is van arbeid. De werkmeesters
proberen er onderling voor te zorgen dat de arbeid doorgaat en indien
nodig kan er versterking komen uit de PI Nieuwersluis. Indien de arbeid
onverhoopt, bijvoorbeeld vanwege gebrek aan personeel toch niet door
gaat, dan blijven de gedetineerden op cel. Een alternatieve bezigheid bij
uitval van arbeid is als compensatie niet mogelijk vanwege het strakke
dagprogramma en het dienstrooster. Bij onvoldoende of geen aanbod
van werk gaan gedetineerden naar de werkzaal en spelen daar een
spelletje. De door DJI opgestelde norm, in het kader van het programma Modernisering Gevangeniswezen (MGW), van twintig uur arbeid per
week, wordt gehaald.

Onderwijs
In het souterrain bevindt zich een ruimte voor ‘werk en scholing’ die
plaats biedt aan ongeveer acht gedetineerden. Ten tijde van de inspectie
werd de ruimte verbouwd en waren er geen gedetineerden aanwezig. In
de praktijk blijkt dat ten tijde van de inspectie alleen ISD’ers konden
deelnemen aan onderwijs. Voor 1 januari 2012 konden gedetineerden in
het huis van bewaring weleens mee doen met ISD’ers, maar dat is in
verband met de invoering van het nieuwe dag- en avondprogramma
niet meer mogelijk. Dit betekent dat gedetineerden in het huis van
bewaring, ondanks dat één uur scholing in het dagprogramma staat
vermeld, geen onderwijs krijgen. Het is de bedoeling dat dit in de
toekomst gaat veranderen.4

4

In de wederhoorreactie heeft de directie aangegeven dat gedetineerden per 1
februari, door de komst van een onderwijzer, nu wel onderwijs kunnen volgen.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 29

Oordeel
Activiteiten
Uitvoering

Beleid

Check

De uitvoering van activiteiten in de PI Wolvenplein voldoet in beperkte
mate aan de verwachtingen. Het totale aanbod aan activiteiten haalt in
de praktijk niet de door DJI vastgestelde norm van minimaal 43 uur per
week. Dit komt voornamelijk omdat er (nog) geen invulling is gegeven
aan terugkeeractiviteiten (TRA) en de inrichting ook geen alternatieve
activiteit aanbiedt ter compensatie. Daarnaast kunnen gedetineerden
(nog) niet (of pas zeer recentelijk) deelnemen aan onderwijs terwijl dat
wel in hun programma staat. Hoewel gedetineerden wel dagelijks een
uur kunnen luchten, is het tijdstip soms zeer vroeg en betekent dit dat
gedetineerden in de winter in het donker buiten staan.
Het beleid voldoet overwegend maar niet volledig. Dit komt omdat het
nieuwe dag- en avondprogramma officieel nog niet is vastgesteld.
De check op de uitvoering voldoet in beperkte mate omdat, ondanks de
wetenschap dat er geen invulling kan worden gegeven aan TRA en
onderwijs, de inrichting niet controleert of gedetineerden alternatieve
activiteiten krijgen aangeboden. De inrichting maakt tevens de uitval
van activiteiten niet inzichtelijk.

Aanbevelingen
• Zorg dat gedetineerden minimaal aan de door DJI verplicht gestelde
43 activiteitenuren kunnen deelnemen.
• Geef invulling aan de terugkeeractiviteiten in het dagprogramma.
• Overweeg een minder vroeg ‘lucht’-tijdstip.
• Maak uitval van activiteiten inzichtelijk en biedt bij uitval ter
compensatie een alternatieve activiteit aan.

2.4 Accommodatie
Criterium
In ministeriële regelgeving staat gedetailleerd omschreven waaraan een
cel, qua uitvoering, moet voldoen. Sinds 2004 hebben veel inrichtingen, ingegeven door het toenmalige capaciteitstekort, ook de beschikking over meerpersoonscellen.5 Meestal zijn dit éénpersoonscellen die
zodanig zijn aangepast dat er twee gedetineerden permanent in kunnen
verblijven.
Het is van belang dat de inrichting vooral de ruimten waar gedetineerden verblijven goed onderhoudt en aan hen de mogelijkheid biedt hun
kleding schoon te houden. Zij krijgen gelegenheid hun beddengoed
regelmatig verschonen en minimaal twee keer per week te douchen.
5

Het streven was 13 procent meerpersoonscellen van de totale inrichtingscapaciteit. In
geval van duo-cellen betekent dat 23 procent plaatsen in een meerpersoonscel.

30 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Het Model huisregels penitentiaire inrichtingen schrijft een aantal
zaken dwingend voor die op hygiëne betrekking hebben.

Bevindingen
De PI Wolvenplein is gehuisvest in een prachtig historisch gebouw. De
inrichting maakt, ondanks de oude staat, over het algemeen een
schone, verzorgde en onderhouden indruk. Er zijn wel enkele ruimtes
die toe zijn aan een opknapbeurt. Zo zijn de plafonds van de recreatieruimte op de leefafdelingen en de douches toe aan vervanging. De
inrichting huurt een extern schoonmaakbedrijf voor het schoonhouden
van het gebouw behalve voor de ruimtes waar gedetineerden dagelijks
verblijven.

Cellen
De cellen in de PI Wolvenplein ogen ruimer van opzet in vergelijking tot
moderne cellen. Dit heeft te maken met het feit dat de natte ruimte (wc
en wastafel) niet afgescheiden is van de rest van de cel. In de cellen die
in het verleden zijn gebruikt voor meerpersoonscelgebruik (MPC), is de
natte ruimte wel afgescheiden. Daarnaast beschikken deze cellen nog
over een stapelbed waarbij het bovenste bed niet in gebruik is. Onder
het boograam in de cel zit een ventilatierooster voor frisse lucht. Dit
ventilatiesysteem is in sommige cellen stoffig waardoor het niet overal
optimaal werkt. In de zomer kan met name aan één kant van de
inrichting de temperatuur sterk oplopen.
De cellen zijn voorzien van een spreek-luisterverbinding en zijn
ingericht met een standaardcelinventaris. De iso-cellen zijn opvallend
ruim en zien er goed onderhouden uit.

Gemeenschappelijke ruimte
De gemeenschappelijke ruimten op de verblijfsafdelingen waar
gedetineerden kunnen recreëren, zijn over het algemeen beperkt en de
faciliteiten zijn sober. Naast een keuken met een kookpit met vier pitten
staan er een paar tafels, stoelen en een bank. Er zijn naast een tv en een
voetbalspel nauwelijks of geen spelletjes of leesmateriaal.

Luchtplaatsen
De luchtplaatsen zijn taartpuntig van vorm, redelijk ruim en voldoende
schoon. De ruimte om bij slecht weer te schuilen is zeer klein en biedt
slechts plaats aan tien gedetineerden terwijl in theorie maximaal 55
gedetineerden tegelijkertijd kunnen luchten. Bij de isoleercellen zijn er
drie smalle taartpuntige luchtplaatsen met ook een mogelijkheid om te
schuilen.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein |

31

Hygiëne
Gedetineerden zijn zelf verantwoordelijk voor de hygiëne op hun eigen
cel. Volgens de huisregels dienen gedetineerden hun eigen cel ‘goed
schoon, overzichtelijk en begaanbaar te houden’. Met behulp van
schoonmaakmiddelen, die gedetineerden bij piw’ers kunnen vragen,
kunnen ze hun cel schoonmaken. In de afdelingsregels staat dat
gedetineerden wekelijks hun cel grondig moeten reinigen. De algemene ruimtes zoals de douches, het vlak en de trappen maakt de
afdelingreiniger schoon. Aangezien het verloop van gedetineerden en
afdelingsreinigers groot is omdat de inrichting een huis van bewaring
is, zit er niet altijd continuïteit in het schoonhouden van de cellen en
gemeenschappelijke ruimtes. Het hoofd facilitaire dienst houdt wel
controle en spoort via de afdelingshoofden gedetineerden aan om hun
cel schoon te houden. De medische dienst kijkt niet specifiek naar de
hygiëne in de inrichting. Volgens de gedetineerdensurvey zijn gedetineerden in de PI Wolvenplein over het algemeen ‘neutraal’ over de
hygiëne in de inrichting. Het verschonen van beddengoed en de
handdoeken vindt wekelijks plaats. Gedetineerden kunnen hun te
wassen kleding aan de afdelingsreiniger geven. Gedetineerden krijgen
geen sportkleding uitgereikt als ze gaan sporten maar ze kunnen op
verzoek wel sportschoenen lenen.
Op cel is geen douche. Er is wel een wastafel op cel waar gedetineerden
zich kunnen opfrissen. Iedere ring beschikt over een aparte ruimte met
een drietal douches. De douches die de Inspectie heeft gezien zager er
redelijk onderhouden uit. In de PI Wolvenplein kunnen gedetineerden
binnen het activiteitenprogramma twee keer per week douchen zoals de
Pbw minimaal voorschrijft. Dat is niet alleen vrij weinig, maar daarnaast hebben gedetineerden slechts weinig tijd om gebruik te maken
van de douche. Binnen één kwartier dienen in totaal 16 gedetineerden
te douchen in een van de drie douches op de ring. Douchen is toegestaan na afloop van sport. Dit betekent dat het voorkomt dat gedetineerden bezoek krijgen terwijl ze zich wellicht een paar dagen niet
hebben kunnen douchen. Deze onwenselijke situatie heeft echter niet
geleid tot een aanbeveling in dit rapport aangezien de inrichting na
afloop van het bezoek van de inspectie het aantal douchemomenten
heeft verruimd tot vier keer per week. Dagelijks houden piw’ers
celinspecties en controleren daarbij bij iedere cel in hoeverre de cel
schoon is en of de gedetineerde de hygiëne regels in acht neemt. Van
deze celinspecties maakt de piw’er ook aantekening.

32 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Oordeel
Accomodatie
Uitvoering

Beleid

Check

De uitvoering en het beleid op het criterium accommodatie voldoen
overwegend aan de verwachtingen. De inrichting maakt, ondanks de
oude staat, over het algemeen een schone en verzorgde indruk. De
recreatieruimte is sober en er zijn weinig mogelijkheden voor gedetineerden om te recreëren. Het aantal momenten waarop gedetineerden
kunnen douchen is beperkt. Aan de wens van de ISt om ingeslotenen te
laten douchen alvorens zij bezoek ontvangen heeft de inrichting gehoor
gegeven door het aantal douchemogelijkheden in de week te verruimen. Aangezien piw’ers dagelijks en hoofd facilitaire dienst regelmatig
de hygiëne op de afdeling in de gaten houden, voldoet de check op de
uitvoering volledig.

Aanbevelingen
• Knap de gemeenschappelijke recreatieruimtes op en voorzie ze van
leesmateriaal en spelletjes zodat gedetineerden meer mogelijkheden
hebben om te recreëren.
• Verstrek sportkleding indien gedetineerden hierover niet beschikken.

2.5 Voeding en winkel
Criterium
De artikelen 42 lid 2, en 44 lid 1 en 3 van de Pbw bepalen dat de inrichting bij de verstrekking van voeding aan gedetineerden rekening houdt
met (medische) diëten en met de godsdienst en/of levensovertuiging
van gedetineerden. De DJI heeft daarnaast een programma van eisen
(pve) opgesteld dat op landelijke schaal bepaalt aan welke eisen de
voeding dient te voldoen qua variëteit en voedingswaarde. Aangezien
binnen het gevangeniswezen in meerderheid van de gevallen cateringbedrijven de voeding leveren, dienen zij te voldoen aan dit pve.6
Op grond van artikel 44 lid 5 Pbw dient de directeur van een inrichting
zorg te dragen voor een winkelvoorziening. De wijze waarop dit
plaatsvindt, varieert per inrichting.

6

Een enkele inrichting van het gevangeniswezen bereidt de voeding nog vers in eigen
keuken.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 33

Bevindingen
Voeding
De inrichting heeft een contract met Sodexo om gedetineerden van
voeding te voorzien. Naast een dagelijkse warme maaltijd krijgen
gedetineerden zes sneetjes bruin brood per dag. Op verzoek kunnen
gedetineerden ook witbrood krijgen.
De warme maaltijd zit in een bakje zonder afzonderlijke compartimenten. Dit betekent dat de verschillende onderdelen van de maaltijd door
elkaar zitten en dat komt de smaak vaak niet ten goede. Volgens de
inrichting voldoet de inhoud van de maaltijden aan de daarvoor
opgestelde normen. Bij binnenkomst kunnen de gedetineerden hun
voorkeur voor een bepaalde maaltijd aangeven. De inrichting houdt
rekening met dieetwensen op medisch voorschrift en op grond van
religieuze- en levensovertuigingen. De medische dienst bestelt op
indicatie medische diëten en houdt in de gaten of gedetineerden deze
aangepaste maaltijden daadwerkelijk ontvangen.
Tijdens de recreatie kunnen gedetineerden zelf een maaltijd bereiden,
indien daar ruimte voor is. De keuken in de gemeenschappelijke ruimte
beschikt slechts over vier pitten. Voor de invoering van het nieuwe
dag- en avondprogramma konden gedetineerden doordeweeks overdag
recreëren waardoor ze meer in de gelegenheid waren om hun maaltijd
zelf te bereiden. Dat is nu lastiger omdat de recreatietijd deels is
verschoven naar de avond. Op sommige afdelingen kookt de afdelingsreiniger ook voor medegedetineerden omdat hij minder vaak op cel zit.
Gedetineerden beschikken over een koelkast op cel waar ze de maaltijd
en broodbeleg eventueel kunnen bewaren.
Gedetineerden geven aan dat ze de kwaliteit van de maaltijd slecht
vinden en dat de hoeveelheid, net zoals het aantal sneetjes brood en het
beleg ook ontoereikend is. Deze mening komt ook naar voren in de
gedetineerdensurvey. Het is niet bij alle gedetineerden bekend dat zij
om extra brood kunnen vragen als ze honger hebben. Bij de overgang
naar een andere leverancier van voeding was er veel onrust in de
inrichting en kwamen er veel klachten binnen bij de gedetineerdencommissie (Gedeco) en de commissie van toezicht. Inmiddels is het
aantal klachten over voeding teruggelopen. De Inspectie heeft zelf ook
een tweetal maaltijden geproefd en was neutraal over de kwaliteit
ervan. Het hoofd Facilitaire Zaken tracht met behulp van piw’ers
toezicht te houden op de hygiëne en houdbaarheid van producten die
gedetineerden op cel bewaren. Andere controles op de voeding vinden
plaats bij Sodexo.

34 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Winkel
De PI Wolvenplein heeft geen eigen winkel, maar neemt producten af
bij APS. APS is een particuliere onderneming die ook aan een groot
aantal andere penitentiaire inrichtingen producten levert.
Gedetineerden kunnen wekelijks producten bestellen tot een maximum
bedrag van €175,-. De bestelde producten levert APS aan in een afgesloten plastic bak op naam van de gedetineerde. Het assortiment van de
winkel is vrij uitgebreid en bestaat ook uit versproducten.
Gedetineerden klagen over de hoogte van de prijzen en over het feit dat
de leverancier soms duurdere merkproducten levert als een gelijksoortig product niet voorradig is.
Voor het jaarbericht 2010 heeft de Inspectie een inventarisatie gemaakt
van de prijslijst van winkels in inrichtingen. De Inspectie heeft de prijs
van enkele producten op de winkellijst van de PI Wolvenplein vergeleken met de prijs van soortgelijke producten op deze inventarisatielijst.
Hieruit blijkt dat deze prijzen overwegend hoger liggen dan die van de
supermarkt uit het hogere prijssegment, maar gelijk liggen met de
gemiddelde prijs van producten die in andere penitentiaire inrichtingen
worden aangeboden.
Oordeel
Voeding
Uitvoering

Beleid

Check

De PI Wolvenplein voorziet gedetineerden dagelijks van voeding en
houdt daarbij rekening met religieuze- en levensovertuigingen van
gedetineerden en met medische diëten. De uitvoering voldoet overwegend aan de verwachtingen, maar niet geheel, omdat gedetineerden
nauwelijks de mogelijkheid krijgen om een eigen maaltijd te bereiden.
Daarnaast zijn niet alle gedetineerden bekend met de mogelijkheid om
extra brood te vragen als zij honger hebben. Klachten over de kwaliteit
van de maaltijden is de inrichting niet aan te rekenen omdat zij
afhankelijk is van een landelijke cateringsovereenkomst. De wijze
waarop de kwaliteit van de voeding wordt gecheckt voldoet overwegend
aan de normen en verwachtingen. De winkelvoorziening voldoet.

Aanbevelingen
• Bied gedetineerden meer gelegenheid om een eigen maaltijd te
bereiden.
• Zorg dat de gedetineerden beter bekend zijn met de mogelijkheid om
extra brood te vragen.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 35

2.6 Maatschappelijk contact
Criterium
(Inter)nationale regelgeving bepaalt dat gedetineerden bezoek mogen
ontvangen en mogen telefoneren en corresponderen met verwanten,
andere personen en vertegenwoordigers van externe instanties. In de
Pbw is vastgelegd dat gedetineerden ten minste één uur per week
bezoek mogen ontvangen en, in beginsel op eigen kosten, ten minste
eenmaal per week minimaal tien minuten een telefoongesprek mogen
voeren. In het Model huisregels penitentiaire inrichtingen is vastgelegd
dat gedetineerden recht hebben op consulaire bijstand. Ook dienen
gedetineerden door middel van tijdschriften, kranten, radio en tv op de
hoogte te kunnen blijven van de actualiteit in de vrije samenleving. Op
basis van artikel 24 lid 4 van de European Prison Rules (EPR) verwacht de
ISt dat de bezoektijden van een inrichting zodanig zijn dat schoolgaande kinderen van gedetineerden maandelijks op bezoek kunnen komen.
Bovendien dient een p.i. ten minste vier keer per jaar, buiten het
reguliere bezoek om, ouder-kinddagen te organiseren.

Bevindingen
Bezoek
Gedetineerden hebben de mogelijkheid om wekelijks een uur bezoek te
ontvangen. Daarnaast kunnen zij om de drie weken op zondag een extra
uur bezoek ontvangen. De bezoekmogelijkheden en de regels hierover
zijn vastgelegd in de huisregels. Per bezoekmoment kunnen per
gedetineerde niet meer dan vier personen langskomen, waarvan
maximaal drie volwassenen. Kinderen vanaf 12 jaar telt de inrichting als
volwassenen. Van gedetineerden wordt verwacht dat zij zelf bezoekers
informeren over de bezoekprocedure. In de huisregels staat de routebeschrijving naar de PI Wolvenplein en daarnaast is er ook informatie voor
bezoekers op de website van DJI te vinden. Gedetineerden waarderen
het dat het niet nodig is dat ze al bij binnenkomst een lijst met bezoekers moeten invullen, maar dat ze alleen moeten doorgeven indien ze
iemand niet willen ontvangen.
Het reguliere bezoek vindt plaats in de bezoekzaal. Per keer kunnen
maximaal acht gedetineerden bezoek ontvangen. De bezoekzaal en de
wachtruimte voor bezoekers zien er verzorgd uit. Er is echter geen
faciliteit voor eten en drinken. Dit is deels om praktische redenen,
omdat er weinig ruimte is, maar grotendeels om te voorkomen dat
bezoekers met consumpties ook drugs overgeven. Het kinderspeelgoed
in de bezoekzaal is verouderd en minimaal.

36 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Voorafgaand en na afloop van het bezoek dienen gedetineerden zich
biometrisch te legitimeren. Dit levert soms oponthoud op, omdat de
apparatuur vaak traag is of een storing heeft. Daarnaast visiteren
bewaarders alle gedetineerden die bezoek ontvangen zowel vooraf als
achteraf (zie hierover verder paragraaf 4.3).
De PI Wolvenplein organiseert buiten het reguliere bezoek om eens in
de vier tot zes weken een vader-kinddag op zaterdag. Deze vader-kinddagen, die samenvallen met de kerkdienst, gaan soms niet door omdat
er niet voldoende piw’ers zijn om toezicht te houden. Deze piw’ers
begeleiden de vader-kinddag op basis van vrijwilligheid.
Gedetineerden zijn van mening dat het inrichtingspersoneel respectvol
met bezoekers omgaat. De invoer en uitvoer van goederen vindt
meestal direct plaats tijdens het bezoekmoment. Het feit dat gedetineerden de lijst met in/uitvoer pas op de dag van bezoek, voor half
negen ’s ochtends, mogen inleveren levert regelmatig problemen op.
Door drukte op de afdeling rond dat tijdstip kan personeel de lijst soms
niet op tijd ophalen, waardoor het voor de gedetineerde niet meer
mogelijk is kleding en spullen in en uit te voeren. Gedetineerden
kunnen dagelijks tijdens kantooruren advocaten ontvangen. De
inrichting beschikt over aparte spreekkamers voor de advocatuur.

Telefoon
Nieuw binnengekomen gedetineerden krijgen de gelegenheid om naar
iemand te bellen. In de huisregels staat dat dit op kosten van de
gedetineerde is maar in de praktijk is het op kosten van de inrichting.
Dit zogenaamde ‘inkomstentelefoontje’ vindt meestal plaats binnen 24
uur na aankomst maar soms duurt het langer wanneer het druk is op de
afdeling. Het personeel registreert in hoeverre de gedetineerde
daadwerkelijk iemand heeft kunnen bellen. Bellen naar het buitenland
is bij het inkomstentelefoontje niet toegestaan.
Op iedere ring bevindt zich een telefoon. De telefoon staat op het vlak
en heeft geen overkapping waardoor de privacy van gesprekken niet
gewaarborgd is. Alleen tijdens het recreatiemoment kunnen gedetineerden gebruik maken van de telefoon. Dit betekent dat in korte tijd
een groot aantal gedetineerden gebruik wil maken van de telefoon. Dit
leidt vaak tot irritaties en ruzies. Nu alle recreatiemomenten naar de
avond en het weekend zijn verplaatst, is het voor gedetineerden
praktisch onmogelijk om officiële instanties tijdens kantooruren te
bereiken. Dit betekent ook dat het veelal ook niet mogelijk is om met
een advocaat te bellen. Aangezien gedetineerden het recht hebben om
vrijelijk met hun advocaat contact te onderhouden, proberen piw’ers,
indien het niet te druk is op de afdeling, om gedetineerden even van cel
te halen om te laten bellen. Vaak gebeurt dit tijdens de TRA-uren

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 37

wanneer gedetineerden toch op cel zitten. Aangezien gedetineerden
bellen met een Cobrakaart, een kaart waar gedetineerden voor een
goedkoper tarief kunnen bellen, zijn er geen klachten over de hoogte
van de telefoontarieven.

Toegang tot nieuws
Gedetineerden hebben voornamelijk door de tv op cel of in de recreatieruimte toegang tot het nieuws. Het is opmerkelijk dat een aantal
gedetineerden betaalt voor het gebruik van de tv en anderen weer niet.
Volgens de directie dienen alle gedetineerden voor het gebruik van de tv
te betalen en gaat dit nakijken. Tijdens het wekelijkse bezoek aan de
bibliotheek kunnen gedetineerden kranten en tijdschriften lezen. Er
zijn geen kranten of radio op de gemeenschappelijke recreatieruimte
op de afdeling.
Oordeel
Contact
Uitvoering

Beleid

Check

De uitvoering op het criterium maatschappelijk contact voldoet in
beperkte mate aan de verwachtingen. Weliswaar hebben gedetineerden
voldoende bezoekgelegenheid, maar ze hebben onvoldoende mogelijkheid om overdag te bellen. Dit belemmert het contact met advocatuur
en officiële instanties. Daarnaast is er slechts één telefoon per ring
aanwezig en heeft de telefoon geen omkapping. Dit betekent dat
gedetineerden onvoldoende privacy hebben tijdens het bellen. Positief
is dat gedetineerden in de PI Wolvenplein om de drie weken een extra
bezoekuur krijgen, dat de inrichting regelmatig vader-kinddagen
organiseert en dat de bibliotheek over een ruim assortiment aan
kranten en tijdschriften beschikt.
Het beleid voldoet overwegend. De nieuwe huisregels geven uitgebreide
informatie over het bezoek; alleen de vader-kinddagen staan niet
beschreven.
De check op de uitvoering voldoet in beperkte mate omdat de inrichting
onvoldoende zicht heeft op het feit dat gedetineerden in het huis van
bewaring niet kunnen bellen met hun advocaat. Het is afhankelijk van
de ‘goedwillendheid’ van piw’ers en de drukte op de afdeling of
gedetineerden de gelegenheid krijgen om overdag te bellen.

Aanbevelingen
• Bied gedetineerden die mogelijkheid om overdag te bellen en
garandeer dat zij onbelemmerd telefonisch contact kunnen hebben
met hun advocaat; zonodig op kosten van de inrichting.
• Zorg voor omkapping van de telefoons op de afdeling, zodat gedetineerden privacy hebben tijdens het bellen.
• Beschrijf de vader-kinddagen in de huisregels.

38 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

2.7 Toegang tot zorg
Criterium
Het begrip zorg omvat binnen de context van dit criterium medische
zorg (inclusief tandheelkundige zorg), psychosociale zorg en geestelijke
zorg. Artikel 42 van de Pbw bepaalt dat de aan de inrichting verbonden
arts regelmatig spreekuur houdt. Ook in acute situaties moet kunnen
worden voorzien in noodzakelijke medische zorg. Op het terrein van de
psychosociale zorg moeten er binnen de inrichting gekwalificeerde
hulpverleners beschikbaar zijn die casuïstiek bespreken in het zogenaamde psychomedisch overleg (PMO). In de inrichting dient bovendien voldoende geestelijke zorg beschikbaar te zijn die aansluit bij de
godsdienst of levensovertuiging van de gedetineerden

Bevindingen
Medische en psychosociale zorg
Gedetineerden krijgen tijdens het intakegesprek op de afdeling te horen
hoe zij zorgfunctionarissen kunnen bereiken. De PI Wolvenplein
beschikt over verpleegkundigen, een tandarts, een psycholoog, een
psychiater en een inrichtingsarts. De arts houdt tweemaal per week
spreekuur en de psychiater komt twee maal per week langs.
Via een spreekbriefje kunnen gedetineerden om een gesprek met de
medische dienst (MD), psycholoog en tandarts verzoeken. Op het
spreekbriefje staat dat de medische dienst het spreekbriefje zonder
vermelding van reden niet in behandeling neemt. In de praktijk doet de
medische dienst dat echter wel, maar soms kan het iets langer duren
omdat de urgentie niet vermeld staat. De privacy van spreekbriefjes voor
zorgfunctionarissen is gewaarborgd aangezien gedetineerden ze
kunnen deponeren in een afgesloten brievenbus op de afdeling. Alleen
de medische dienst kan de brievenbussen legen. Over het algemeen ziet
de medische dienst gedetineerden die een spreekbriefje hebben
ingediend, binnen 24 uur en de tandarts komt wekelijks langs en bij
veel klachten twee keer.
’s Avonds en in het weekend is er medische hulpverlening via de GGD.
Volgens personeel is deze hulp laagdrempelig en kan de (spoed)arts via
de telefoon direct contact maken met de gedetineerde.
Gedetineerden die in een straf- of afzonderingscel zijn geplaatst krijgen
dagelijks bezoek van de medische dienst. De psycholoog adviseert de
directie over de duur van de plaatsing bij een maatregel en soms ook bij
een disciplinaire straf.
Over het algemeen zijn gedetineerden tevreden over de medische zorg
in de inrichting en met name over de tandarts. Dit beeld strookt ook

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 39

met de uitkomst van de gedetineerdensurvey waar de gezondheidzorg
als positief werd beoordeeld.
Tijdens het Psycho Medische Overleg (PMO) bespreken zorgfunctionarissen kwetsbare gedetineerden in de inrichting. Indien de situatie
ernstig is komt dit veelal tijdens de medische intake bij binnenkomst al
aan het licht. De PI Wolvenplein beschikt niet over een speciale Extra
Zorg Voorziening (EZV). De medische dienst ziet dit als een groot gemis,
omdat het vaak te lang duurt om kwetsbare gedetineerden door te
plaatsen. Aan een doorplaatsing buiten de vestiging gaat namelijk een
formeel selectieproces vooraf. Het gemis van een EZV vangt de inrichting op door de kleinschalige afdeling C in te richten als ‘luwteafdeling’
Het personeel op afdeling C is echter niet speciaal opgeleid om
kwetsbare gedetineerden te begeleiden. De inrichting wil daarom een
aantal plaatsen op deze afdeling erkend krijgen als Extra Zorg
Voorziening.
De medische dienst werkt volgens de protocollen en standaardwerkprocessen van VMZ (Verantwoorde Medische Zorg) en PMZ die landelijk zijn
vastgesteld. Het medisch zorgproces in de PI Wolvenplein is echter nog
niet geaudit.

Geestelijke verzorging
De PI Wolvenplein maakt gebruik van de diensten van een dominee,
een imam, een humanist en een pater. Religieuze vertegenwoordigers
van andere denominaties zijn op afroep beschikbaar. De geestelijke
verzorgers beschikken over een ruim stiltecentrum dat onlangs is
vernieuwd. De wandpanelen van het stiltecentrum zijn door gedetineerden vervaardigd. Op vrijdag houdt de imam een gebedsdienst en op
zaterdag is er een oecumenische kerkdienst. Deze activiteit valt, zoals
eerder in paragraaf 2.3. is gemeld, voor een aantal gedetineerden op
afdeling B samen met sport. Via het spreekbriefje kunnen gedetineerden een persoonlijk gesprek aanvragen met een geestelijk verzorger.
Het komt voor dat op dat moment de gedetineerde op cel zit. De
individuele piw’er beslist dan of het gesprek kan plaatsvinden.
Geestelijke verzorgers hebben voorkeur voor het houden van individuele gesprekken in het stiltecentrum of anders op de spreekkamer op de
afdeling. Gedetineerden zijn tevreden over de geestelijke verzorging in
de inrichting en ervaren geen wachtlijsten. De in afzondering geplaatste
gedetineerden, waaronder de gedetineerden die in beperking zitten op
verzoek van de rechter-commissaris, ontvangen bezoek van geestelijke
verzorgers.

40 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

In het dagprogramma zijn geen momenten ingeroosterd voor gespreksgroepen. De geestelijke verzorgers zijn erop tegen dat de inrichting deze
gesprekken invult als terugkeeractiviteit (TRA) in het dagprogramma.
Oordeel
Toegang Zorg
Uitvoering

Beleid

Check

Ten aanzien van de medische en psychosociale zorg heeft de PI
Wolvenplein de uitvoering en het beleid grotendeels op orde. Er zijn
voldoende zorgfunctionarissen aanwezig in de inrichting en er zijn
praktisch geen wachtlijsten. De ISt steunt de inrichting in het streven
om de C-afdeling deels in te richten als Extra Zorg Voorziening voor
psychisch kwetsbare gedetineerden. Voor wat betreft de geestelijke
verzorging plaatst de ISt een kanttekening bij het feit dat gespreksgroepen met een geestelijk verzorger gezien worden als een terugkeeractiviteit. Om die reden voldoet zowel de uitvoering als beleid als de check op
de uitvoering overwegend in plaats van volledig.

Aanbeveling
• Classificeer gespreksgroepen met een geestelijke verzorger niet als
terugkeeractiviteit.
• Introduceer een Extra Zorg Voorziening in de inrichting.

2.8 Disciplinaire straffen en maatregelen
Criterium
(Inter)nationale regelgeving omschrijft hoe de inrichting dient om te
gaan met de toepassing van disciplinaire middelen en dwangmiddelen
om de orde in de inrichting te handhaven. Zo zijn er in de Pbw en in het
Model huisregels penitentiaire inrichtingen voorschriften opgenomen
over de procedure en vormgeving van sancties, en over de wijze van
afzondering van gedetineerden.

Bevindingen
De directie legt in de PI Wolvenplein de sancties op. Dit gebeurt
uitsluitend nadat het directielid de gedetineerde heeft gehoord. Deze
hoorplicht is beschreven in de huisregels. Indien een gedetineerde geen
Nederlands spreekt, is volgens gedetineerden de voertaal Engels of
Duits.
De inrichting werkt met een sanctiekaart waarin richtlijnen zijn
aangegeven bij het opleggen van sancties. Per overtreding is aangegeven welke sanctie daarop dient te volgen. In de huisregels staat duidelijk
aangegeven welke disciplinaire straffen de inrichting kan opleggen.
Voor drugsgerelateerde sancties hanteert de directie in de praktijk
andere richtlijnen dan het landelijke Drugs Ontmoedigings Beleid. De

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 41

directie is terughoudend bij het inzetten van plaatsing in afzondering.
Dit betekent bijvoorbeeld dat de directie gedetineerden niet direct in
afzondering plaatst, indien ze bij een urinecontrole niet meteen urine
kunnen produceren.
De inrichting beschikt over drie isoleercellen. Twee afzonderingscellen
beschikken over een camera die een bewaarder vanaf de centrale post
kan bekijken.
Indien een gedetineerde in de iso-afdeling is geplaatst, behoudt hij het
recht om per dag minimaal een uur te luchten, om wekelijks bezoek te
ontvangen en tien minuten te bellen.
De commissie van toezicht heeft het idee dat de inrichting periodiek het
disciplinaire beleid beoordeelt op effectiviteit en gelijkwaardige
toepassing.
Oordeel
Dicipline
Uitvoering

Beleid

Check

De PI Wolvenplein voldoet in de uitvoering van de disciplinaire straffen
en maatregelen. Het sanctiebeleid is beschreven en gedetineerden zijn
op de hoogte van de sanctiemogelijkheden. De uitvoering van een
sanctie in een afzonderingscel is navolgbaar door de registratie.
Daarmee voldoet de check op de uitvoering van disciplinaire straffen.

2.9 Klachtafhandeling
Criterium
De Pbw biedt gedetineerden de mogelijkheid om in beklag te gaan
tegen beslissingen van de directeur van de penitentiaire inrichting. Dit
beklag moet dan worden ingediend bij de beklagcommissie van de aan
de inrichting verbonden commissie van toezicht. Behoudens uitzonderingsgevallen moet deze commissie vervolgens binnen vier weken
uitspraak doen.

Bevindingen
De ISt heeft met een vertegenwoordiging van de commissie van toezicht
(cvt) gesproken. De cvt komt maandelijks bijeen in het bijzijn van de
directie van de PI Wolvenplein. Verder spreekt de cvt af en toe met de
gedetineerdencommissie.
De frequentie van de zittingen van de beklagcommissie varieert tussen
eenmaal per twee tot vier weken. De frequentie is afhankelijk van het
aantal te behandelen klachten.

42 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

In het verslagjaar 2010 zijn er in totaal 113 klachten vanuit de PI
Wolvenplein (inclusief de ISD) bij het secretariaat van de cvt binnengekomen.7 Hiervan zijn er uiteindelijk veertig ongegrond en tien gegrond
verklaard. De overige klachten zijn anders afgedaan, waaronder dertien
ingetrokken klachten na bemiddeling. In 2011 is het aantal klachten
sterk toegenomen, namelijk tot 268. Klachten over het dagprogramma
in de Inrichting voor Stelselmatige Daders binnen de PI Wolvenplein
waren hier voor een belangrijk deel debet aan. In 2011 zijn 69 beklagzaken afgedaan met een (deels) (on-)gegrondverklaring. Geen van deze
zaken heeft de cvt binnen de wettelijk voorgeschreven termijn van vier
weken afgehandeld. Het merendeel van deze beklagzaken, namelijk
83%, heeft pas na meer dan acht weken tot een uitspraak geleid. De
gemiddelde afhandelingstermijn in 2011 bedroeg 90,6 dagen. Hieraan
liggen verschillende oorzaken ten grondslag, zo bleek uit het overzicht
van de cvt dat de termijn tussen de zitting van de commissie en de
uiteindelijke beschikking soms weliswaar slechts enkele dagen is, maar
dat die beschikking ook regelmatig enkele weken en soms zelfs meer
dan een maand op zich laat wachten. Ook de termijn die de inrichting
nodig heeft om schriftelijk wederhoor te geven op een klacht is een
vertragende factor. Gemiddeld duurt dat ruim 16 dagen. Dat is beduidend meer dan de deadline van een week die de cvt de inrichting geeft
om met een reactie te komen.
Bij toerbeurt treedt een lid van de commissie van toezicht op als
maandcommissaris. De maandcommissaris bezoekt de inrichting
gemiddeld eens per tien dagen en spreekt dan gedetineerden die een
klacht of een spreekbriefje hebben ingediend. De geïnterviewde
gedetineerden waren bekend met het maandcommissariaat. In
toenemende mate doet de maandcommissaris van de cvt, nadat een
klacht is ingediend, een bemiddelingspoging. De standaardwerkwijze is
nu dat de maandcommissaris eerst met de gedetineerde in gesprek gaat
en dan met de betrokken medewerker of het afdelingshoofd beziet of
een oplossing mogelijk is.
In de huisregels van de PI Wolvenplein is opgenomen dat en hoe
gedetineerden in beklag kunnen gaan bij de beklagcommissie van de
cvt. Ook zijn er op de afdelingen standaardformulieren aanwezig voor
het indienen van een beklag.
De cvt registreert de doorlooptijden van de klachtafhandeling, maar
aggregeert die niet systematisch tot sturingsinformatie.
7

Het jaarverslag van de cvt over 2011 was ten tijde van het inspectiebezoek nog niet
beschikbaar. Er was wel een overzicht van de afzonderlijk ingediende klachten in 2011.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 43

Oordeel
Beklag
Uitvoering

Beleid

Check

De uitvoering voldoet onvoldoende aan de verwachtingen van de ISt.
Dat komt vooral door de lange tot soms zeer lange doorlooptijd van de
afhandeling van klachten. Op minstens twee onderdelen kan die
doorlooptijd worden versneld. Zo dient de PI Wolvenplein binnen de
door de cvt gestelde deadline van een week een wederhoorreactie te
geven op klachten. Verder kan de termijn tussen de zittingsdatum en de
definitieve schriftelijke uitspraak worden versneld. Ook kan de afhandelingsduur beter worden gemonitord door de doorlooptijden van
individuele beklagzaken periodiek tot sturingsinformatie te aggregeren.

Aanbeveling aan de PI Wolvenplein en de commissie van toezicht
• Evalueer de beklagprocedure op mogelijkheden tot versnelling, opdat
klachten vaker binnen de wettelijk voorgeschreven afhandelingtermijn kunnen worden afgedaan, en verbeter de monitoring van de
doorlooptijden.

2.10 Conclusie
De Inspectie oordeelt dat het met de rechtspositie van gedetineerden in
de PI Wolvenplein niet op alle criteria positief is gesteld. De meeste
criteria voldoen overwegend aan de relevante normen en verwachtingen. Enkele aspecten die in positieve zin opvallen zijn de toegang tot
zorgfunctionarissen, de informatie in de huisregels voor bezoekers,
transparantie over het sanctiebeleid, extra bezoek en het regelmatig
organiseren van vader-kinddagen. Daarnaast is er echter ook een aantal
kanttekeningen te plaatsen en ziet de Inspectie ruimte voor verbetering.
Zo stelt de Inspectie vast dat het dagprogramma in de praktijk niet
voldoet aan de geldende normen. Allereerst biedt de inrichting niet het
minimum aantal uren aan activiteiten. Dit komt voornamelijk omdat de
terugkeeractiviteiten (TRA) niet zijn ingevuld en gedetineerden in plaats
daarvan geen alternatieve activiteit krijgen aangeboden. Daarnaast
bood de inrichting aan gedetineerden in het huis van bewaring ten tijde
van de inspectie geen onderwijs. De doorlooptijden van klachten die bij
de commissie van toezicht binnen komen zijn te lang. Tenslotte hebben
gedetineerden niet meer de mogelijkheid om tijdens kantooruren met
hun advocaat te bellen. Dit is het gevolg van de invoering van het
nieuwe dagprogramma waarbij de recreatie geheel werd verplaatst naar
de avond en het weekend.

44 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 45

3
Omgang met
gedetineerden

46 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een drietal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de omgang met de gedetineerden in de PI Wolvenplein. Elke paragraaf opent met een standaardtekst die kort de maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert. Daarna
volgen haar bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in
de vorm van aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een conclusie
over de kwaliteit van de omgang met en de bejegening van de
gedetineerden.

3.1 Screening
Criterium
Zo snel mogelijk na binnenkomst dient de inrichting een gedetineerde
te screenen op gezondheidsrisico’s, het vereiste beveiligingsniveau, het
risico voor medegedetineerden, zelfdestructief gedrag en de directe
persoonlijke behoeften en zorgbehoeften. De ISt verwacht van de
inrichting tenminste dat zij bij insluiting relevante informatie signaleert
en verifieert en dat zij spoedig na insluiting in een persoonlijk gesprek
met de gedetineerde informeert naar zijn medisch/sociale omstandigheden en zorgbehoeften.
Alvorens de inrichting een gedetineerde plaatst op een meerpersoonscel, heeft zij nagegaan of er contra-indicaties zijn.8

Bevindingen
Afdeling Gedetineerdenzaken
De bevolkingsadministratie (BVA) schrijft binnenkomende
gedetineerden
digitaal in. In een gesprek met de gedetineerde legt de BVA-medewerker
dan tevens gegevens vast die voor het verdere verloop van de detentie
van belang zijn zoals religie, voedingswensen, rookgedrag en personalia. Is een gedetineerde afkomstig van een politiebureau en zijn er over
het verblijf daar bijzonderheden gemeld, dan geeft de BVA deze
informatie door aan de afdelingen binnen de inrichting.
Is een gedetineerde eerder gedetineerd geweest dan krijgt het Bureau
Selectie en Detentiebegeleiding de beschikking over het digitale
penitentiaire dossier van de gedetineerde waarin bijzonderheden over
eerdere verblijven in penitentiaire inrichtingen zijn vastgelegd.
8

Dit kunnen zijn: psychische gestoordheid, verslavingsproblematiek, de gezondheidstoestand, gedragsproblematiek, delictachtergrond en/of opgelegde beperkingen. De
ISt is van mening dat ook rekening dient te worden gehouden met rookgedrag.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 47

De medewerker maatschappelijke dienstverlening (mmd’er) screent
gedetineerden om vast te stellen of er problemen zijn met werk,
inkomen, huisvesting, zorg en identiteitspapieren die samen met de
gemeente van herkomst moeten worden opgelost. In de praktijk lukt
het om dat binnen de daarvoor landelijk afgesproken termijn van tien
dagen te doen. In paragraaf 6.1. wordt nader ingegaan op de voorbereiding van de nazorg van gedetineerden door de mmd’er.

Leefafdelingen
De PI Wolvenplein heeft zeer recent een start gemaakt met de werkwijze
Inkomsten Screening en Selectie (ISS) die door het hoofdkantoor DJI is
ontwikkeld en gedocumenteerd. De ISS-methode moet ertoe leiden dat
er meer samenhang komt tussen de verschillende screeningen en dat
elke gedetineerde een detentie- en reïntegratieplan krijgt met aandachtspunten. De screeningsrapportages van de verschillende disciplines behoren twee weken na binnenkomst in een Multi Disciplinair
Overleg (MDO) te worden besproken. Of dat laatste ook daadwerkelijk
binnen twee weken gaat gebeuren, was ten tijde van het inspectiebezoek nog onduidelijk. Er had nog slechts eenmaal een MDO nieuwe stijl
plaatsgevonden.
De piw’ers op de leefafdelingen dienen een bijdrage te leveren aan het
ISS-proces door te rapporteren over het gedrag en eventuele bijzonderheden van binnengekomen gedetineerden. In de praktijk levert die
screening de nodige problemen op. Niet alle piw’ers zijn hier voldoende
bedreven in.

Gezondheidsrisico’s
De medische dienst (MD) verneemt van de bevolkingsadministratie
welke gedetineerden op een bepaalde dag binnenkomen. De verpleegkundige neemt dan altijd contact op met het politiebureau of de
penitentiaire inrichting van herkomst om te informeren naar eventuele
gezondheidsrisico’s, medicatie e.d. De MD ziet de gedetineerde uiterlijk
de eerste werkdag na binnenkomst en screent hem dan aan de hand van
het digitale informatiesysteem MicroHis. De screeningsprocedure is
vastgelegd in een protocol. De huisarts en de psycholoog worden
zonodig bij de screening ingeschakeld.
Vroeger was de medische screening van gedetineerden die op vrijdagmiddag binnenkomen, een probleem. Om dit probleem op te lossen is
sinds kort op vrijdagavond een verpleegkundige aanwezig.
Verpleegkundigen geven eventuele bijzonderheden door aan relevante
functionarissen binnen de inrichting en registreren die informatie ook
in het informatiesysteem TULP. De piw’ers waarmee de ISt heeft
gesproken, gaven aan dat zij soms behoefte hebben aan meer informa-

48 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

tie van de medische dienst. Zij weten nu niet altijd hoe zij moeten
reageren op gedetineerden met gezondheidsproblemen.
Oordeel
Screening
Uitvoering

Beleid

Check

De screening van nieuwe gedetineerden voldoet overwegend aan de
verwachtingen. De landelijk voorgeschreven werkwijze ISS was ten tijde
van het inspectiebezoek nog maar net gestart en nog niet volledig
ingevoerd. Daarbij bestond er onduidelijkheid over de vraag of het
concept detentie- en reïntegratieplan van gedetineerden wel binnen
twee weken na binnenkomst in een Multi Disciplinair Overleg wordt
besproken. Ook de digitale screeningsrapportage van piw’ers is voor
verbetering vatbaar.
Het screeningsbeleid voldoet. De landelijke screeningsactiviteiten voor
verschillende disciplines zijn -in het verlengde van de ISS-werkwijzelokaal toegesneden in een integrale beschrijving van het inkomst- en
screeningsproces.
Doordat in het MDO de screeningsresultaten van verschillende disciplines tegen elkaar worden afgezet, is er de nodige check op de afzonderlijke screeningen.

3.2 Bejegening
Criterium
Respectvolle bejegening staat centraal bij dit criterium. De bejegening
komt in belangrijke mate tot uitdrukking in de wijze waarop het
(executieve) inrichtingspersoneel omgaat met gedetineerden. Impliciet
betekent dit onder andere dat gedetineerden niet mogen worden
gediscrimineerd. Voor gedetineerden is het van belang dat de medewerkers voor hen toegankelijk zijn en dat medewerkers alert reageren op
(niet altijd expliciete) verzoeken daartoe.
De directie overlegt regelmatig met (een vertegenwoordiging van) de
gedetineerden over de gang van zaken in de inrichting.

Bevindingen
De gedetineerden in de PI Wolvenplein zijn over het algemeen redelijk
tevreden over de manier waarop de piw’ers hen bejegenen. Dat blijkt
zowel uit de interviews die de ISt met hen heeft gehouden, als uit de in
2011 afgenomen gedetineerdensurvey. Het personeel trekt zich ook
minder dan in veel andere inrichtingen terug op de teamkamer.
Discriminatie door het personeel komt volgens de gedetineerden niet
of nauwelijks voor.
Er zijn wel verschillen in omgangscultuur tussen de afdelingen. Zo
worden de piw’ers op de C-afdeling positiever gewaardeerd dan die op

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 49

de B-afdeling. Op de kleine C-afdeling hebben de piw’ers meer tijd om
aandacht te schenken aan individuele gedetineerden.
De gedetineerden signaleren eveneens grote verschillen in bejegening
tussen individuele piw’ers. Ook andere geïnterviewden maken daar
melding van. Er zijn piw’ers die strak vasthouden aan de regels en
weinig toeschietelijk zijn naar de gedetineerden, en er zijn flexibelere
piw’ers die meer open staan voor de behoeften van de gedetineerden.
Die grote bejegeningsverschillen maken het voor gedetineerden soms
onvoorspelbaar hoe op verzoeken en vragen wordt gereageerd.
Het afgelopen jaar hebben de nodige mutaties plaatsgevonden in het
executieve personeelsbestand. Er zijn piw’ers van de ISD-afdeling
overgeplaatst naar de hvb-afdelingen en er zijn veel nieuwe medewerkers in dienst getreden. Daarbij zijn ook de nodige medewerkers uit
justitiële jeugdinrichtingen. De directie hoopt dat deze nieuwe piw’ers
een positieve impuls zullen geven aan het bejegeningsklimaat.
Om gerichte aandacht voor individuele gedetineerden te organiseren, is
het van belang dat er piw-mentoren zijn die als vaste contactpersoon
voor hen fungeren. Het mentoraat was ten tijde van het inspectiebezoek
nog pas zeer recent ingevoerd en nog niet goed van de grond gekomen.
De geïnterviewde piw’ers hadden ook nog geen uitleg gekregen hoe zij
dat mentoraat dienen in te vullen. De gedetineerden vonden het
feitelijk ontbreken van mentoren geen groot probleem. Zij zeiden
vanwege de grote houdingsverschillen tussen piw’ers liever zelf te
willen bepalen met wie zij kwesties bespreken.
De grote verschillen in bejegening tussen individuele piw’ers maakt de
vraag extra relevant of de directie een visie heeft geëxpliciteerd met
betrekking tot de wenselijke bejegeningshouding van het personeel.
Dat is (nog) niet het geval. De directie geeft aan dat het in goede banen
leiden van het primaire detentieproces, mede omdat recent de nodige
personeelsvacatures zijn vervuld, prioriteit heeft. Het beleidsmatig
borgen daarvan is iets voor de wat langere termijn.
Met de vervanging van de hoofden van de verblijfsafdelingen is wel een
eerste stap gezet om de manier van bejegening op de afdelingen meer
aan te sturen en in dat opzicht meer consistentie te bewerkstelligen. De
nieuwe afdelingshoofden zijn echter nog te kort in functie om daar nu
al de effecten van te zien. Dat neemt niet weg dat de gedetineerden toch
al enige verandering zien. Zij zijn te spreken over het optreden en de
toegankelijkheid van de nieuwe afdelingshoofden.
Een belangrijk instrument om meer consistentie te krijgen in de
bejegening van gedetineerden is de landelijke training motiverende
bejegening, waaraan alle executieve medewerkers in het gevangeniswezen in 2011 verplicht hebben deelgenomen. Deze training heeft echter

50 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

in het PI Wolvenplein geen follow-up gekregen. Het effect ervan is
daarmee weer grotendeels teniet gedaan. Leidinggevenden en directie
van de PI Wolvenplein betreuren dit en hadden liever gezien dat de
trainingen in een voor de PI Wolvenplein geschikt ontwikkelingsstadium hadden kunnen plaatsvinden.
De PI Wolvenplein heeft een gedetineerdencommissie. Deze bestond
ten tijde van het inspectiebezoek uit slechts twee leden. Eenmaal per zes
weken overlegt de commissie met een afdelingshoofd; niet met een
directielid. Verder fungeert een piw’er als vast aanspreekpunt voor de
gedetineerdencommissie. De vertegenwoordiging van de commissie
waarmee de ISt heeft gesproken, gaf aan dat vanwege personeelstekorten tot nu toe weinig wensen konden worden gehonoreerd.
Oordeel
Bejegening
Uitvoering

Beleid

Check

De bejegening voldoet qua uitvoering grotendeels maar qua beleid en
borging beperkt. Over het algemeen is de bejegening van de gedetineerden in de PI Wolvenplein in orde. Er zijn echter grote verschillen in
bejegeningshouding tussen individuele piw’ers. Dat leidt voor de
gedetineerden tot ongewenste onvoorspelbaarheid. Om een meer
consistente lijn te krijgen in de bejegening, is het nodig om de gewenste (persoonsgerichte) bejegeningsvisie die onderdeel is van het
landelijke ontwikkelingsprogramma Modernisering gevangeniswezen,
voor de PI Wolvenplein te expliciteren en om draagvlak te verwerven
voor die visie. Directie en afdelingshoofden zullen vervolgens actief
moeten sturen op het gewenste gedrag. Met de benoeming van nieuwe
hoofden op de verblijfsafdelingen is daartoe de eerste stap gezet.

Aanbeveling
• Borg het gewenste bejegeningsbeleid door dit te expliciteren en actief
op de juiste toepassing ervan te sturen.
• Zorg dat de directie deelneemt aan het overleg met de
gedetineerdencommissie.

3.3 Rapportage en documentatie
Criterium
De ISt verwacht dat de p.i. een procesbeschrijving met kwaliteitseisen
heeft geformuleerd die vastlegt wie met welke frequentie waarover
rapporteert, dat de p.i. informatie over het verblijf van een gedetineerde, zoals dagrapportages, registreert in Tulp-selectie en dat de leiding
van de p.i. de kwaliteit van rapportages bewaakt.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein |

51

Van iedere gedetineerde dient de p.i. tevens een elektronisch penitentiair dossier bij te houden met onder meer de volgende documentatie:
een overzicht van insluitingsperiodes en inrichtingen van verblijf,
selectie- en plaatsingsvoorstellen, registratiekaarten, overige bescheiden zoals uitslagen van urinecontroles, kopieën van strafrapporten e.d.

Bevindingen
Met de invoering van de nieuwe, landelijke screeningsmethode ISS
worden hogere eisen gesteld aan de wijze waarop de verschillende
disciplines over gedetineerden rapporteren. De kwaliteit van de
rapportages door de piw’ers ten behoeve van het Multi Disciplinair
Overleg laat volgens het middenkader nu nog vaak te wensen over.
Het digitale penitentiaire dossier wordt deels automatisch gevuld met
de stukken die de PI Wolvenplein opmaakt in TULP-selectie. Overige
stukken scant het BSD in en worden zo alsnog opgenomen in het
penitentiair dossier. Het BSD is ontevreden over de gebruiksvriendelijkheid van het elektronisch penitentiaire dossier. Het gevolg is dat
medewerkers van het BSD veel tijd kwijt zijn met het gebruik ervan.

Uitvoering

De uitvoering van de rapportage voldoet in beperkte mate. De rapportage over gedetineerden door de verblijfsafdelingen is voor verbetering
vatbaar. Het beleid en de check op de uitvoering voldoen overwegend.

Beleid

Aanbeveling

Check

• Stuur actief op de kwaliteit van de rapportages van de
verblijfsafdelingen.

Oordeel
Rapportage

3.4 Conclusie
De omgang met de gedetineerden is in de PI Wolvenplein wisselend op
orde. De bejegening is weliswaar overwegend positief, maar de
individuele verschillen in opstelling van de piw’ers ten opzichte van de
gedetineerden zijn nog groot. De directie dient duidelijker te maken
welk gedrag zij van het executieve personeel verwacht en de afdelingshoofden moeten hierop actief gaan sturen. De trainingen motiverende
bejegening die executieve personeelsleden vorig jaar hebben gevolgd,
hebben onvoldoende follow-up gekregen.
De screening van gedetineerden volgens de landelijk voorgeschreven
ISS-methode staat nog in de kinderschoenen en ook de kwaliteit van de
in dat verband vereiste gedragsrapportages door de piw’ers verdient
verbetering.

52 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 53

4
Interne veiligheid

54 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een drietal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de interne veiligheid in de PI
Wolvenplein. Elke paragraaf opent met een standaardtekst die kort de
maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert. Daarna volgen haar
bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in de vorm van
aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een conclusie over de fysieke
veiligheid van de gedetineerden en het inrichtingspersoneel.

4.1 Preventie en beheersing van calamiteiten
Criterium
Iedere inrichting dient te beschikken over systemen en procedures om
de veiligheid van gedetineerden, medewerkers en bezoekers te waarborgen. Een belangrijk element daarvan is dat gedetineerden, op grond van
artikel 52 lid 4 van de European Prison Rules (EPR), de mogelijkheid
moeten hebben om dag en nacht in contact te komen met medewerkers
van de inrichting.
De laatste jaren is het beleid van de DJI voor brandveiligheid en
brandveiligheidsvoorzieningen aangescherpt. Expliciet is bepaald dat
inrichtingen tenminste dienen te beschikken over een geldende
gebruikersvergunning, een gekwalificeerde en geoefende bedrijfshulpverleningsorganisatie (BHV), een calamiteitenplan inclusief heldere en
geoefende procedures voor de inzet van externe
hulpverleningsdiensten.

Bevindingen
De executieve medewerkers van de PI Wolvenplein zijn BHV opgeleid en
gecertificeerd. Enige uitzondering hierop zijn de nieuwe medewerkers
die nog opgeleid dienen te worden. BHV-trainingen vinden maandelijks
plaats. De BHV-organisatie voldoet aan de vereiste reactietijden. De ISt
heeft tijdens haar doorlichting geconstateerd dat de vluchtroutes in de
inrichting gemarkeerd zijn en vrij van obstakels.
Calamiteitenoefeningen vinden plaats volgens een oefenjaarkalender
die is ingedeeld naar thema. Er vindt gemiddeld elke zes weken een
oefening plaats. Oefeningen met externe partijen, zoals de brandweer,
hebben in de afgelopen periode te weinig plaatsgevonden. Vanwege
tekort aan personeel is er weinig tijd geweest om dit soort grote
oefeningen te houden. De inrichting heeft het voornemen om in 2012
deze ‘grote’ oefeningen weer plaats te laten vinden.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 55

De ISt heeft geconstateerd dat de cellen zijn voorzien van rookmelders
en van een spreek-luister verbinding. De oproep uit de cel komt binnen
bij de centrale meldkamer. De centrale meldkamer drukt de oproep
vervolgens tijdens het dagprogramma uit. Tijdens het dagprogramma
komt er namelijk tegelijkertijd een melding binnen op de pieper van de
piw’er waarna deze de oproep zo spoedig mogelijk dient te beantwoorden door naar de cel van de gedetineerde te gaan. Buiten het dagprogramma beantwoordt de centrale meldkamer de oproep via de intercom. Tijdens de doorlichting van de inrichting klaagden veel
gedetineerden over de vaak trage reactie van personeel op oproepen
vanuit de cel.
Incidenten met een veiligheidsrisico rapporteert men altijd. Deze
rapportage komt echter niet altijd bij de preventiemedewerker terecht.
Het bureau managementondersteuning maakt een uitdraai van de
rapportage om deze te laten bespreken in verschillende overlegvormen.
Waar nodig neemt de inrichting maatregelen naar aanleiding van de
evaluatie van de rapportage.
In 2009 heeft DJI een Externe Security Audit (ESA) verricht in de PI
Wolvenplein.
De ESA constateerde dat het beveiligingsbeleid van de inrichting niet
voldeed aan de landelijke eisen en dat deze onvoldoende herkenbaar
was. De calamiteitenplannen/beveiligingsplannen zijn begin 2012
gereed gemaakt en op het intranet geplaatst. De medewerkers bleken
echter nog niet op de hoogte te zijn van deze nieuwe plannen. De
inrichting geeft aan dat zij gaat starten met de ‘uitrol’ van de plannen
om de medewerkers hiermee bekend te maken. De verwachting van de
inrichting is dat dit in april 2012 is gerealiseerd.
De inrichting beschikt over een geldige gebruikersvergunning.
Of de medewerkers over voldoende kennis en vaardigheid beschikken
met betrekking tot het omgaan met calamiteiten, checkt de inrichting
primair door middel van de eerder genoemde BHV-oefeningen. Een
handicap is in dit opzicht dat de leidinggevenden (zowel afdelingshoofden als teamleiders beveiliging) van de PI Wolvenplein nog maar zeer
kort in dienst zijn. Zij geven aan na de uitrol van de calamiteitenplannen beter te gaan checken of de medewerkers in dit opzicht wel over
voldoende kennis en vaardigheden beschikken.
De inrichting beschikt over een actuele Risico Inventarisatie en
Evaluatie (RI&E). De RI&E is van november 2011 en is getoetst en goed
bevonden door de ArboUnie. De inrichting actualiseert de RI&E
regelmatig.

56 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Oordeel
Calamiteiten
Uitvoering

Beleid

Check

De preventie en de beheersing van calamiteiten zijn voor wat betreft de
uitvoering deels op orde. De inrichting beschikt over een BHVorganisatie die voldoet aan de eisen en de oefeningen vinden plaats
volgens een jaarkalender.
Sinds 1 januari is het beleid ten aanzien van de beheersing van calamiteiten ook grotendeels op orde. Gezien het feit dat de uitrol van de
calamiteitenplannen nog plaats moet vinden en de vaardigheden en
kennis van de medewerkers niet worden gecheckt voldoet de check op
de uitvoering in beperkte mate.

Aanbeveling
• Draag ervoor zorg dat de medewerkers spoedig op de hoogte zijn van
de calamiteiten- en beveiligingsplannen en check regelmatig de
kennis en vaardigheden van de medewerkers in dit opzicht.

4.2 Agressiebeheersing
Criterium
Een concentratie van mensen met verschillende achtergrond en
uiteenlopende belangen, ingesloten in een inrichting met een strak
programma en regels, kan eerder tot conflictsituaties leiden dan in de
vrije samenleving. Om die reden geven de European Prison Rules in
artikel 52 en verder aan dat er procedures moeten zijn die de veiligheid
van personen in een inrichting verzekeren en het risico van geweld tot
een minimum beperken. Risicovolle gedetineerden moeten daarbij
worden geïdentificeerd en, afhankelijk van hun modaliteit, extra
worden beschermd en/of beveiligd. In de planning-en-controlcyclus
van het gevangeniswezen is opgenomen dat het aantal geweldplegingen tussen gedetineerden en tegen personeel moet worden geregistreerd. De ISt beoordeelt onder meer de inrichtingspraktijk om geweld,
bedreiging en intimidatie tussen gedetineerden te voorkomen en te
beheersen. Ook beoordeelt de ISt of er in de inrichting voldoende (toe)
zicht is op locaties in het gebouw die kwetsbaar zijn voor onderlinge
agressie zoals trappenhuizen, recreatieruimten, telefoons en douches.
De ministeriële Regeling geweldsinstructie penitentiaire inrichtingen
en de Regeling mechanische middelen in penitentiaire inrichtingen
regelen expliciet de toepassing van geweld en het aanbrengen van
mechanische middelen om veiligheidsrisico’s rond gedetineerden te
beheersen. Deze regelgeving is samengebracht in het zogenaamde
Handboek Intern bijstandsteam (IBT) van DJI. De ISt verwacht dat een
inrichting beschikt over een goed geoutilleerd IBT dat binnen 30

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 57

minuten inzetbaar is en dat de medewerkers vaardig zijn in het
praktisch penitentiair optreden (PPO).9

Bevindingen
Het gebruik van mechanische middelen is voorbehouden aan het IBT.
De beheersing van agressie op de afdeling vindt plaats door piw’ers.
Wanneer de situatie niet veilig genoeg is voor het afdelingspersoneel,
zal men het IBT inzetten. De inrichting beschikt over een goed geoutilleerd IBT. Het IBT traint regelmatig; ook met mechanische middelen.
Het IBT is zowel inzetbaar in de PI Wolvenplein als in de PI
Nieuwersluis.
Een onderdeel van de personeelssport voor het executieve personeel is
het praktisch penitentiair optreden (PPO). Door een lange personeelsstop en dus krapte is de personeelssport in het afgelopen jaar vaak niet
door gegaan. Hierdoor is een groot gedeelte van het personeel de
afgelopen periode niet getraind en/of op fitheid getoetst. Sinds 1
januari 2012 gaat de personeelssport eens per twee weken door. Het
komt wel nog steeds voor dat piw’ers worden teruggetrokken vanwege
roosterbezettingsproblemen. Een ander onderdeel van de personeelssport is de Fysieke Vaardigheidstoets (FVT). Ongeveer 60% van het
executieve personeel heeft meegedaan met de FVT. Van die 60% heeft
15% de toets niet gehaald. Arbeidsmedewerkers en andere disciplines
die in direct contact staan met gedetineerden, nemen niet deel aan de
FVT en weerbaarheidstraining.
Zowel de gedetineerden als het personeel geven aan dat er in de PI
Wolvenplein sprake is van proportionele geweldstoepassing.
Gedetineerden voelen zich over het algemeen veilig. Zij vinden, zoals
eerder gezegd, dat het soms wel erg lang kan duren voordat personeel
bij hen langskomt na een celoproep. Personeel voelt zich over het
algemeen ook veilig. Er zijn weinig agressie incidenten. Volgens het
personeel heeft dat meer te maken met onderlinge collegialiteit dan
met opleiding. De personele bezetting was ten tijde van de doorlichting
op orde. Met de invoering van het nieuwe dagprogramma met avondopening (twee avonden) is er extra personeel ingezet. In geval van nood
(bij ziektes) kan de inrichting altijd een beroep doen op een beveiligingsbedrijf (G4S).

9

Het IBT is een groep speciaal opgeleide medewerkers van de PI. Het IBT wordt in
staat geacht om met zo min mogelijk geweld en met behulp van een speciale (ME)
uitrusting op te treden bij crises. PPO is vaardigheid in het handelen en/of nalaten
door medewerkers bij (potentiële) geweldsincidenten met en tussen gedetineerden.

58 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Op veel, vanuit veiligheidsoogpunt, risicovolle locaties in de inrichting
zijn camera’s aangebracht. Achter de entree is een kleine ruimte waar
een bewaarder de inrichting en de omgeving observeert middels
camera’s. Hier wordt gekeken naar risicovolle locaties. De bewaarder die
de camerabeelden bekijkt, zit de gehele dienst op dezelfde plaats, met
uitzondering van zijn of haar pauze. Een kwetsbare locatie, waar geen
camera’s hangen, is het trappenhuis. Dit trappenhuis is een verkeersruimte voor gedetineerden die naar activiteiten gaan. De camerabeelden van de bezoekruimte en de ruimtes rondom de bezoekzaal kunnen
worden opgenomen ten behoeve van reconstructies en ter voorkoming
van incidenten.
De geweldsinstructies zijn digitaal beschikbaar voor al het personeel. Er
is de afgelopen periode weinig aandacht voor geweest in overlegmomenten. De toepassing van mechanische middelen is een onderdeel van
de reguliere trainingen van het IBT. Een toets in het gebruik van
mechanische middelen vindt dan ook plaats tijdens deze trainingen.
Het gebruik van geweldsmiddelen door piw’ers is een onderdeel van de
PPO training. Vanwege het feit dat het personeel hier weinig in is
getraind, komt het voor dat sommige piw’ers niet weten hoe zij op een
juiste wijze handboeien dienen te gebruiken. De medewerkers zijn ook
niet getoetst in PPO vaardigheden.
Incidenten waarbij geweld is gebruikt tegen personeel of gedetineerden, worden gerapporteerd en geregistreerd. Een evaluatie vindt niet
altijd plaats, maar wel als er IBT inzet is geweest. Dat gebeurt op een
zorgvuldige manier. Er wordt, waar nodig, ook nazorg aangeboden aan
personeelsleden als daar behoefte aan is.
De registratie van de personeelssport vindt formeel plaats sinds 1
januari 2012. De sportinstructeurs registreren hierbij alleen welke
personeelsleden naar de personeelssport komen en niet wie er niet
komen.
Oordeel
Agressiebeheersing
Uitvoering

Beleid

Check

Hoewel er relatief weinig geweldsincidenten zijn, voldoet het voorkomen en beheersen van agressie binnen de inrichting in beperkte mate
aan de verwachtingen. Daarvoor is het aanbod en de deelname aan de
personeelssport en aan de trainingen fysieke weerbaarheid veel te
gering.
De geweldsinstructies zijn voor alle medewerkers via het intranet
toegankelijk.
De check op de uitvoering voldoet beperkt. Weliswaar registreren de
sportinstructeurs sinds 1 januari de opkomst van de personeelssport,
maar de registratie van personeelsleden die niet aanwezig zijn bij de

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 59

sport en daar wel hadden moeten zijn, ontbreekt. Daarnaast worden de
vaardigheden in PPO niet getoetst.

Aanbevelingen
• Overweeg om de trappenhuizen te voorzien van camerabewaking.
• Zorg ervoor dat alle executieve medewerkers bekwaam zijn in het
Praktisch Penitentiair Optreden en onderhoud en toets de vaardigheden structureel.
• Draag ervoor zorg dat alle medewerkers die in contact komen met
gedetineerden (dus bijvoorbeeld ook arbeidsmedewerkers) voldoende fysiek weerbaar zijn.
• Verbeter de registratie van de deelname aan de personeelssport,
inclusief de afwezigen.

4.3 Drugsontmoediging
Criterium
De beschikbaarheid van drugs onder gedetineerden is in het gevangeniswezen vaak een probleem. Om die reden heeft DJI in 2008 het
drugsontmoedigingsbeleid ingevoerd. De ISt gaat na in hoeverre dit
beleid toepassing vindt.
Ook in de ‘canon’ over penitentiaire scherpte zijn voorschriften geformuleerd die van belang zijn voor het drugsontmoedigingsbeleid. Zo
wordt verwacht dat inrichtingen wekelijks bij 5 procent van de populatie
een urinecontrole afnemen. Ook celinspecties worden normatief
benoemd. Dagelijks dienen alle cellen en verblijfsruimten op een
afdeling gecontroleerd te worden; meer uitgebreide celcontroles moeten
eveneens regelmatig worden uitgevoerd. Een ander belangrijk voorschrift is dat gedetineerden na elk bezoek gefouilleerd moeten worden.
De ISt is, op basis van artikel 58 lid 8 van de European Prison Rules, van
mening dat gedetineerden geïnformeerd dienen te worden, als hun cel
is doorzocht. Uitgangspunt is verder dat ten minste twee inrichtingsfunctionarissen de celinspectie uitvoeren en dat zij aantekening maken
van het resultaat van de inspectie.

Bevindingen
Urinecontroles
Volgens het drugsontmoedigingsbeleid van DJI dienen alle gedetineerden bij binnenkomst een urinecontrole te ondergaan, dit is de zogenaamde 0-meting. Deze 0-meting vindt in de PI Wolvenplein niet
plaats. De directie geeft aan dat ze niet tot een 0-meting verplicht zijn

60 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

volgens de drugsontmoediging circulaire van DJI. Zij gaat er vanuit dat
vrijwel iedere gedetineerde heeft gebruikt voordat hij binnenkomt in de
PI Wolvenplein. Daarnaast worden er, volgens de directie, in de eerste
drie weken na binnenkomst geen beslissingen genomen waarbij het
nodig is om te weten of iemand drugs heeft gebruikt.
Na ongeveer zes weken ondergaat iedere gedetineerde een urinecontrole. Dat is volgens de directie het moment dat alle gedetineerden
negatief zouden moeten scoren.
De hoofden van de leefafdelingen ontvangen de uitslagen van urinecontroles. Bij positieve urinecontroles informeert de afdeling de
directie. De monitoring van drugsgebruik binnen de inrichting is geen
onderwerp van gesprek tijdens het directieoverleg. Het is wel de
bedoeling dat dit in de toekomst gaat komen wanneer het hoofd
gedetineerdenzaken de resultaten van urinecontroles gaat bijhouden.
Wekelijks dienen alle afdelingen bij 5% van de aanwezige gedetineerden
een urinecontrole te doen. Deze steekproefsgewijze controles vinden
plaats en verder vinden er controles op basis van verdenking plaats.
Urinecontrole na onbegeleid verlof vindt niet standaard plaats.
In de huisregels is voor gedetineerden de gang van zaken met betrekking
tot urinecontroles beschreven. Voor het personeel is er geen werkinstructie afname urinecontrole beschikbaar. Bij eventuele substantiële
drugsvondsten doet de inrichting aangifte bij de politie. De inrichting
heeft dit opgenomen in een convenant dat met de politie is afgesloten.

Controle vooraf en tijdens bezoek
Bezoekers van de inrichting informeert men niet actief over het
drugsontmoedingsbeleid van de inrichting. Men geeft aan dat het
bezoek behoort te weten dat men kan worden onderzocht en welke
eventuele sancties daarop kunnen volgen. Gedetineerden geven aan dat
de website van DJI voldoende informatie geeft over de regels ten
aanzien van bezoek. Al het bezoek dient piepvrij de inrichting te
betreden en alle bagage gaat door de x-ray apparatuur.
In de bezoekzaal scheidt een lange rechte tafel de bezoekers van de
gedetineerden. Deze tafel is niet in de zogenaamde slangopstelling
geplaatst wegens ruimtegebrek. De opstelling is mede bedoeld om het
doorgeven van drugs beter te kunnen signaleren. Behalve twee toezichthouders, is er cameratoezicht in de bezoekzaal. Een bewaarder, die alle
camerabeelden van de inrichting bekijkt, leest deze beelden uit. De
rechte tafel bemoeilijkt het toezicht op de gedetineerden en het bezoek
voor één van de toezichthouders. De tweede toezichthouder heeft
voldoende zicht op de interactie tussen de gedetineerden en het
bezoek. Om de gelegenheid om drugs door te geven te verminderen zijn

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 61

de koffieautomaten uit de bezoekzaal verwijderd. Alle gedetineerden
ondergaan na afloop van het relatiebezoek visitatie.10
In de huisregels staan de controles en sancties voor bezoekers vermeld.
Verder vermelden de huisregels dat gedetineerden na het bezoek altijd
aan kleding worden onderzocht (fouilleren en /of detecteren) en dat de
gedetineerde ook altijd aan het lichaam kan worden onderzocht
(visiteren).
Oordeel
Drugsontmoediging
Uitvoering

Beleid

Check

De uitvoering op het criterium drugsontmoediging voldoet overwegend. Dat de gedetineerden na relatiebezoek stelselmatig worden
gevisiteerd, vindt de ISt onredelijk en onbillijk. Het feit dat de inrichting
geen 0-meting verricht bij binnenkomst vindt de ISt geen goede zaak.
Op deze manier worden de gedetineerden de eerste zes weken niet
gecontroleerd. Omdat de werkinstructies bovendien geactualiseerd
dienen te worden voldoet het beleid beperkt.

Aanbevelingen
• Zorg ervoor dat alle inkomsten een urinecontrole ondergaan
(0-meting).
• Stel een werkinstructie urinecontrole op.
• Visiteer gedetineerden na afloop van het relatiebezoek alleen nog op
indicatie en/of steekproefsgewijs.

4.4 Conclusie
Over de interne veiligheid in de PI Wolvenplein is de Inspectie niet
onverdeeld positief. Op vrijwel alle punten valt er nog veel winst te
behalen. Zo is deelname van het executieve personeel aan weerbaarheidstrainingen en de toetsing hiervan onder de maat. Hier moet
nadrukkelijker op worden gestuurd. Een tweede knelpunt is dat de
inrichting voor wat betreft urinecontroles geen 0-meting uitvoert bij
nieuwe inkomsten.
10

In het nieuwe toetsingskader van de ISt zal over honderd procent visitatie na bezoek
een passage worden opgenomen. De beroepscommissie van de RSJ heeft bij
uitspraak van 14-10-2008 bepaald dat visitatie na elk bezoek niet strijdig is met de
wet (zaak 08/1187/GA ). In andere uitspraken geeft de beroepscommissie aan dat zij
het steekproefsgewijs visiteren, mits dit de grens van twee keer per maand niet te
boven gaat, steeds toelaatbaar heeft geacht. Stelselmatig visiteren kan volgens de
beroepscommissie, bij afweging van alle belangen, wel onredelijk en onbillijk zijn (zie
bijv. uitspraak van 5-3-2010 met zaaksnummer 09/3402/GA). De ISt beschouwt het
standaard visiteren van gedetineerden na het wekelijkse bezoek als stelselmatig
visiteren. Indien er geen sprake is van bijzondere omstandigheden die dit rechtvaardigen, acht de ISt stelselmatig visiteren onredelijk en onbillijk.

62 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Een derde knelpunt is het stelselmatig visiteren van gedetineerden na
afloop van het relatiebezoek. De ISt vindt dit onredelijk en onbillijk en
pleit voor een steekproefsgewijze visitatie na het bezoek.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 63

5
Maatschappijbeveiliging

64 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een drietal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de maatschappijbeveiliging
in de PI Wolvenplein. Elke paragraaf opent met een standaardtekst die
kort de maatstaf beschrijft die de Inspectie hanteert. Daarna volgen
haar bevindingen, oordeel en eventuele verbetervoorstellen in de vorm
van aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit af met een conclusie over de
maatschappijbeveiliging. Daarbij gaat het om afdoende verhindering
dat een gedetineerde zich kan onttrekken aan de vrijheidsbeneming en
om voldoende weging van maatschappelijke risico’s bij het toekennen
van vrijheden aan een gedetineerde.

5.1 Beveiligingsvoorzieningen en –toezicht
Criterium
Vanwege een toenemend aantal ontvluchtingen heeft de sectordirecteur
gevangeniswezen in 2006 expliciet beleid vastgesteld gericht op het in
een inrichting vastleggen en consequent uitvoeren van handelingen en
gedragingen ter voorkoming van ontvluchting.11 De ISt ontleent aan dit
beleid haar toetsingscriteria, waarbij zij onderscheid maakt tussen
dynamische en statische beveiligingsaspecten.
Onder dynamische beveiligingaspecten verstaat ze de kritische processen luchten, bezoek, celinspectie en aanwezigheidscontrole. Het
penitentiair scherp zijn en houden van personeel, door hier bijvoorbeeld aandacht aan te besteden tijdens werkoverleggen, is ook een
dynamisch beveiligingsaspect. Onder statische beveiligingsaspecten
verstaat de ISt de werking van gebouwelijke voorzieningen en apparatuur die de beveiliging ondersteunen.
De ISt betrekt bij haar beoordeling de resultaten van de in opdracht van
de DJI verrichte Externe Security Audit (ESA).

Bevindingen
ESA
In 2007 heeft in de PI Wolvenplein een ESA plaatsgevonden. De
rapportage van deze ESA was zeer kritisch. In 2009 heeft het auditteam
van de ESA opnieuw een bezoek gebracht aan de PI Wolvenplein. De
uitkomst van deze ESA was wederom zeer kritisch. De commissie van
toezicht heeft gedurende een aantal maanden druk gezet op de directie
om naar aanleiding van de ESA van 2009 steeds een terugkoppeling te
11

Rapportage ‘taskforce penitentiaire scherpte’, directie gevangeniswezen DJI,
mei 2006, herzien in 2008.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 65

geven over de stand van zaken. Na ongeveer vier maanden, waren er
volgens de directie voldoende punten opgelost waardoor de inrichting
weer als voldoende beveiligd werd geacht. De ISt heeft echter geconstateerd dat er nog steeds weinig actie is ondernomen om de aanbevelingen van de ESA op te volgen. De inrichting beschikt daartoe ook niet
over een concreet plan van aanpak. Dit heeft volgens de directie te
maken met het feit dat er na de ESA van 2009 geen Hoofd Veiligheid
meer in de inrichting werkzaam was en deze functie, vanwege de
vacaturestop, niet opgevuld kon worden. Hiernaast heeft de inrichting
vanaf 2009 tot medio 2011 met een minimum aantal teamleiders
beveiliging gefunctioneerd. Hierdoor hebben de afgelopen jaren geen
evaluaties en bijstellingen plaatsgevonden van de veiligheidsinstructies.

Dynamische beveiligingsaspecten
Luchten
Voordat gedetineerden gaan luchten, controleert personeel de luchtplaats grondig. Dit is van belang aangezien de luchtplaats grenst aan de
buitenmuur en er gemakkelijk spullen van buitenaf op de luchtplaats
kunnen worden gegooid. Nadat is vastgesteld dat zich daar geen
contrabande bevindt, begeleiden piw’ers de gedetineerden van de
afdeling naar de luchtplaats. Wanneer de piw’er van de afdeling met de
gedetineerden naar de luchtplaats gaat, geeft deze door aan de meldkamer met hoeveel gedetineerden hij gaat. De meldkamer noteert het
aantal gedetineerden. Drie piw’ers staan in de abri’s tegenover elkaar
opgesteld en overzien de gehele luchtplaats. Als er een gedetineerde
tijdens het luchten van de luchtplaats af gaat in verband met bijvoorbeeld bezoek dan onthoudt de piw’er dit.
Tijdens het luchten houdt een bewaarder cameratoezicht op de
luchtplaats.
Na afloop telt de piw’er wederom de gedetineerden die mee terug gaan
naar de afdeling en geeft dat weer door aan de meldkamer. Een andere
piw’er controleert de luchtplaats na het luchten nogmaals op contrabande. Personeel handelt tijdens het luchten conform de procedure
‘luchten en buitenactiviteiten’.

Bezoek
De PI Wolvenplein heeft een aantal maatregelen getroffen om te
voorkomen dat gedetineerden tijdens het bezoek met bezoekers
verwisselen en daarna in plaats van de bezoeker de inrichting verlaten.
Zoals eerder is gemeld is er een rechte tafel in de bezoekzaal.
Gedetineerden nemen aan de ene zijde plaats en bezoekers aan de
andere zijde. Twee toezichthouders zien er tijdens het bezoek vanaf de

66 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

kopse kanten van de bezoekzaal op toe dat gedetineerden en bezoekers
niet verwisselen.
Van zowel bezoekers als gedetineerden stelt personeel voorafgaand en
na afloop van het bezoek de identiteit vast. Bij bezoekers gebeurt dit
aan de hand van het identiteitsbewijs, bij gedetineerden controleert
personeel met de daarvoor bestemde biometrische apparatuur. Als bij
het bezoek de biometrische apparatuur niet werkt dan schrijft men de
gedetineerden handmatig in. Tijdens de inspectie verlieten de bezoekers en gedetineerden na afloop van het bezoek gelijktijdig de bezoekruimte. Na het bezoek stonden de gedetineerden nog een tijdje op de
gang voor de biometrische controle die traag werkte. De bezoekers
waren toen al bijna de inrichting uit. Het bezoek brengt daarmee een
risico op persoonsverwisseling met zich mee. Om de veiligheid in de
inrichting te waarborgen controleert personeel bezoekers met een
metaaldetectiepoortje en meegevoerde goederen met x-ray apparatuur.
Tevens controleert een medewerker zowel voorafgaand aan het bezoek
als na afloop van het bezoek de bezoekruimte.
Ook het personeel betreedt de inrichting, na identificatie, door een
detectiepoort en de meegebrachte bagage van het personeel gaat
eveneens door de x-ray apparatuur. De personeelstoegang biedt slechts
beperkte ruimte om een goede controle uit te voeren. Er ontstaat bij
het, door meer personeelsleden, gelijktijdig betreden van de inrichting
al snel een onoverzichtelijke situatie. De zogenaamde 100% controles
bij personeel (waarbij ook alle bagage en dergelijke worden doorzocht)
voert de inrichting niet uit. Dit is op termijn wel de bedoeling. De
inrichting beschikt over een aantal medewerkers die een interne
opleiding van DJI hebben gevolgd om toegangscontroles uit te voeren
en beelden van bagage-doorlichtingsapparatuur te beoordelen. Men is
voornemens om meer bewaarders die opleiding te laten volgen.
De inrichting beschikt over een werkinstructie bezoek. De werkinstructie is niet voorzien van een datum van vaststelling. In de werkinstructie
staat onder meer vermeld dat het bezoek de bezoekruimte pas mag
verlaten op het moment dat alle gedetineerden de bezoekruimte
hebben verlaten en zijn gecontroleerd met de biometrische apparatuur.

Celinspecties
Celinspecties en controles van verblijfsruimten vonden in 2009 volgens
de ESA conform de geldende regelgeving plaats. Piw’ers voeren
dagelijkse celinspecties uit. Het gaat dan om een oppervlakkige visuele
inspectie waarbij de piw’er extra aandacht heeft voor het raam, de deur
en het hang-en-sluitwerk. Verder bekijkt de piw’er of de cel schoon is en
of er achterstallig onderhoud is. Op deze manier inspecteren de piw’ers

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 67

dagelijks alle cellen. Ook andere ruimtes op de afdeling waar gedetineerden komen inspecteert men dagelijks.
Uitgebreide celinspecties voert de inrichting slechts sporadisch uit. De
beveiliging voert die uit maar in de praktijk is daar nauwelijks tijd voor.
De procedure celinspectie is beschikbaar in het kantoor van de piw’ers.
Hierin staan de dagelijkse inspectie, de uitgebreide inspectie, de
bijzondere inspectie en de inspectie voorafgaand aan activiteiten
beschreven.
De registratie van deze celinspecties wordt door de piw’ers
bijgehouden.

Aanwezigheidscontrole
Vier keer per dag telt het personeel op vaste tijdstippen de op cel
aanwezige gedetineerden. Dit gebeurt om 6.45 uur ’s ochtends, 12.00
uur en 17.15 uur ’s middags en om 21.45 uur ’s avonds. Per afdeling
noteert men de sterkte op een dagstaat en geeft men het geconstateerde
aantal gedetineerden door aan de meldkamer. Alle ingevulde dagstaten
brengt het personeel ’s avonds naar de meldkamer.

Penitentiaire Scherpte
Uit de ESA 2009 blijkt dat er binnen de PI Wolvenplein onvoldoende
uitvoering werd gegeven aan het rapport penitentiaire scherpte. Op het
gebied van de uitvoering en borging waren de vijf kritische speerpunten
onderbelicht. Daarnaast kenden niet alle personeelsleden de dienstinstructies en zagen leidinggevenden niet toe op de naleving.
Bespreking van het onderwerp penitentiaire scherpte in het teamoverleg van de executieve medewerkers heeft lange tijd niet plaatsgevonden,
omdat werkoverleg tot voor kort vrijwel niet plaatsvond. De dienstinstructies zijn verouderd en personeelsleden kennen de dienstinstructies
niet. Medewerkers geven aan dat penitentiaire scherpte geen onderwerp van gesprek is in overlegmomenten. Leidinggevenden spreken het
personeel niet aan als zij de dienstinstructies niet volgen. Dit geldt ook
voor de afdeling beveiliging. De oorzaak hiervan is, volgens medewerkers, het ontbreken van voldoende leidinggevenden. Pas sinds enkele
maanden zijn er weer voldoende leidinggevenden. Het komt nu ook
steeds meer voor dat piw’ers collega’s aanspreken en elkaar scherp
houden in het kader van penitentiaire scherpte. Het was lange tijd
vooral belangrijk om de ‘goede vrede’ te bewaren in plaats van collega’s
of medewerkers aan te spreken.
Door een lange vacaturestop en personeelstekort was roulatie van
personeel tussen verschillende teams lange tijd niet mogelijk. Sinds het
opheffen van de vacaturestop zijn er veel nieuwe medewerkers gekomen. Hierdoor is er in 2011 veel wisseling geweest in de teams.

68 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Statische beveiligingsaspecten
Uit de ESA 2009 blijkt dat als gevolg van verouderde technische
installaties de kritische beveiligingsprocessen aandacht behoeven. De
piepers (PZI) zijn verouderd en aan vervanging toe, maar functioneren
nog redelijk. Volgens het personeel zijn er wel veel defecte piepers,
waardoor nieuw personeel vaak lang zonder pieper werkt. Een ander
genoemd probleem is dat de piepers bij brandmelding of andere
alarmmelding een voor de piw’ers niet begrijpelijke locatiecode
aangeven. Het gevolg is dat piw’er eerst moeten zoeken waar die code
betrekking op heeft, wat gevaarlijk tijdverlies op kan leveren. De
controle van de piepers vindt maandelijks plaats (’s nachts), per blok.
De inrichting is daar sinds 1 januari mee begonnen. Voorheen vond de
test gemiddeld 1 x per maand plaats maar niet structureel.
Over de werking van de biometrische apparatuur heeft de inspectie,
zoals eerder vermeld, wisselende berichten gehoord. Het systeem valt in
ieder geval soms uit en het herstel kan dan soms enige dagen duren.
De technische dienst voert eventuele controles van de systemen uit. Alle
controles registreert men. Het bedrijf Burgers Ergon doet jaarlijks het
onderhoud.
Oordeel
Beveiliging
Uitvoering

Beleid

Check

Op het criterium beveiligingsvoorzieningen voldoen de uitvoering, het
beleid en de check op de uitvoering beperkt. Dit komt met name omdat de
technische beveiligingsvoorzieningen aandacht verdienen. Hiernaast voert
de inrichting slechts sporadisch uitgebreide celinspecties uit omdat daar te
weinig tijd voor is en voert het personeel de werkinstructie bezoek niet
goed uit door gedetineerden en bezoek gelijktijdig de bezoekzaal te laten
verlaten. Leidinggevenden spreken het personeel onvoldoende aan als zij
de dienstinstructies niet volgen. Werkinstructies zijn veelal verouderd of
soms al zes jaar niet geactualiseerd. De Inspectie ziet ook wel enige
verbeteringen. Zo gaan werkoverleggen voor het eerst sinds lange tijd weer
door. Structurele aandacht voor penitentiaire scherpte is daar echter nog
niet. Daarnaast heeft de inrichting na twee kritische ESA rapporten nog
steeds geen plan van aanpak gemaakt om de aanbevelingen op te volgen.

Aanbevelingen
• Stel een plan van aanpak op om de openstaande aanbevelingen van
de ESA alsnog te realiseren.
• Draag er voor zorg dat de gedetineerden en bezoekers niet gelijktijdig
de bezoekzaal verlaten.
• Draag er voor zorg dat periodiek uitgebreide celinspecties plaatsvinden.
• Actualiseer dienstinstructies en zie toe op een juiste toepassing van
deze instructies.
• Breng penitentiaire scherpte structureel bij personeel onder de aandacht.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 69

Aanbeveling aan DJI
• Realiseer in afstemming met de Rijksgebouwendienst alsnog de
gewenste bouwkundige- en (vervanging van) technische
beveiligingsvoorzieningen.

5.2 Toekenning verlof
Criterium
Internationale regelgeving bepaalt dat (veroordeelde) gedetineerden in
de gelegenheid moeten zijn om, op basis van een verlofsysteem, met
verlof te kunnen gaan. In het Nederlandse bestel is dit systeem uitgewerkt in de ministeriële Regeling voor het tijdelijk verlaten van de
inrichting waarin, naast het begeleide verlof, drie vormen van onbegeleid verlof zijn uitgewerkt: het algemeen verlof dat in het laatste jaar van
de gevangenisstraf de mogelijkheid biedt om de inrichting voor
maximaal zestig uur te verlaten; het regimegebonden verlof dat met
name is gekoppeld aan de regimes van beperkt en zeer beperkt beveiligde inrichtingen en het incidentele verlof dat in bijzondere gevallen
aan een gedetineerde kan worden toegekend.

Bevindingen
Medewerkers van het BSD stellen een verlofschema op in overleg met de
gedetineerde. Als een gedetineerde in aanmerking komt voor verlof,
informeert de medewerker BSD het OM (bij executie-indicator), de
politie en het verlofadres (adres dat de gedetineerde zelf aangeeft). Dit
adres kan weleens afwijken van het adres dat bij de gemeente bekend is.
Als een gedetineerde in hoger beroep is gegaan tegen zijn vonnis,
raadpleegt het BSD soms ook het gerechtshof. Als een algemene
verlofaanvraag opstart, krijgt de gedetineerde een urinecontrole. Bij
straffen korter dan twee jaar beslist de directeur over het verlof en
anders de selectiefunctionaris. Een verlofaanvraag behandelt men in
het Multi Disciplinair Overleg (MDO). Het MDO adviseert vervolgens de
vrijhedencommissie (VC) ten aanzien van het verlof. In de VC zijn de
plaatsvervangend vestigingsdirecteur, hoofd gedetineerdenzaken en
een medewerker BSD voor de administratieve afhandeling aanwezig.
Van het overleg van de VC maakt de inrichting geen verslag. De beslissing van de VC verwerkt de BSD-medewerker direct in een formele
beschikking. De VC neemt een beslissing op basis van de adviezen van
alle partijen. Als de VC anders beslist dan het MDO-advies (komt
nauwelijks voor) dan wordt dat in het eerstvolgend MDO
teruggekoppeld.

70 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

De werkwijze met betrekking tot het verlenen van of het adviseren over
vrijheden aan gedetineerden is gedocumenteerd in een landelijke
procesbeschrijving voor zowel het MDO als de VC. In dit document zijn
de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de verschillende
betrokken inrichtingsfunctionarissen beschreven.
Het aantal daadwerkelijke verloven vanuit de PI Wolvenplein is klein
omdat gedetineerden tijdens hun preventieve hechtenis nog geen recht
hebben op een algemeen verlof. De inrichting heeft het afgelopen jaar
ook geen onttrekkingen tijdens verlof gehad.
In de huisregels heeft de inrichting de verlofmogelijkheden uitgebreid
beschreven.
Het vrijhedenbeleid is intern nog geen onderwerp van evaluatie
geweest.
Oordeel
Toekenning verlof
Uitvoering

Beleid

De uitvoering, het beleid en de check op de uitvoering voldoen. De
inrichting werkt volgens de landelijke procesbeschrijving voor zowel
het MDO als de VC.

5.3 Voorwaardelijke invrijheidstelling

Check

Criterium
Op 1 juli 2008 is de Wet voorwaardelijke invrijheidstelling van kracht
geworden. De voorwaardelijke invrijheidsstelling (v.i.) houdt in dat een
gedetineerde na zijn invrijheidstelling een proeftijd heeft waarin hij
zich moet houden aan bepaalde voorwaarden. Houdt hij zich niet aan
de voorwaarden dan kan de v.i. worden herroepen. Naast het opleggen
van voorwaarden is het ook mogelijk om tijdens de detentie de v.i. uit te
stellen of geheel achterwege te laten. In een dergelijk geval vordert het
OM het uitstel of het achterwege laten van de v.i. bij de rechter die over
de vordering beslist. Bij dit besluit wordt het gedrag van de gedetineerde in detentie meegewogen: als iemand zich ernstig misdraagt in de
p.i., dan kan de invrijheidstelling worden uitgesteld. Het oogmerk van
v.i. is een bijdrage leveren aan het verminderen van de recidive en
daarmee aan het vergroten van de veiligheid in de samenleving.
Voor DJI is de belangrijkste taak het uitbrengen van advies aan het
Openbaar Ministerie (OM) over het opleggen van de bijzondere
voorwaarden en eventueel over uitstel of achterwege laten van de v.i.
Ook heeft DJI een taak in het signaleren van de datum waarop een
gedetineerde in aanmerking komt voor v.i. De ISt beoordeelt de
toepassing van de v.i.-regelgeving door de p.i.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein |

71

Bevindingen
De relevante medewerkers zijn bekend met hun rol bij de toepassing
van v.i.. Het BSD heeft er slechts zelden mee te maken omdat de PI
Wolvenplein voornamelijk een huis van bewaring is. Wanneer een v.i.
ter sprake komt volgt de inrichting de landelijke v.i.-procedure De
gedetineerden geven aan dat zij niet actief zijn geïnformeerd over de
v.i.- regeling. In het hoofdstuk Overig van de huisregels is een korte
passage opgenomen over uitstel of achterwege laten van de v.i.
Oordeel
VI
Uitvoering

Het beleid en de (check op) de uitvoering van de v.i.-regeling in de PI
Wolvenplein voldoen aan de gestelde eisen. De inrichting kan zich
verbeteren door de gedetineerden actiever te informeren over de
v.i.-regeling.

Beleid

Check

5.4 Conclusie
De criteria toekenning verlof en voorwaardelijke invrijheidstelling
voldoen aan de gestelde eisen. Op het criterium beveiligingsvoorzieningen en -toezicht voldoet de inrichting slechts beperkt. De verouderde
technische installaties hebben een hoge storingsgevoeligheid en
kunnen voor een groot beveiligingsrisico zorgen. Verder maken ook de
soms verouderde dienstinstructies en het onvoldoende toezicht op de
uitvoering van deze voorschiften dat de inrichting op beveiligingsgebied risico’s loopt. De Inspectie ziet echter wel een duidelijke motivatie
bij het management van de inrichting om hierin verandering te
brengen. Deze verandering is echter pas zeer kort geleden ingezet
waardoor hiervan nog weinig effect zichtbaar is.

72 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 73

6
Maatschappelijke
reïntegratie

74 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Dit hoofdstuk gaat aan de hand van een tweetal criteria uit het toetsingskader in op de vraag hoe het gesteld is met de maatschappelijke
reïntegratieactiviteiten in de PI Wolvenplein. Elke paragraaf opent met
een standaardtekst die kort de maatstaf beschrijft die de Inspectie
hanteert. Daarna volgen haar bevindingen, oordeel en eventuele
verbetervoorstellen in de vorm van aanbevelingen. Het hoofdstuk sluit
af met een conclusie in welke mate de p.i. de gedetineerden voorbereidt
op hun terugkeer in de vrije samenleving en in welke mate zij inspanning levert om het risico van recidive te verminderen.

6.1 Voorbereiding nazorg
Criterium
Artikel 107 lid 4 van de European Prison Rules wijst op het belang van
nauwe samenwerking met instanties in de vrije samenleving om
gedetineerden voor te bereiden op hun terugkeer. Om hieraan vorm te
geven is enige jaren geleden in het Nederlandse gevangeniswezen de
functie van medewerker maatschappelijke dienstverlening (mmd’er)
geïntroduceerd. De mmd’er moet een coördinerende brugfunctie
vervullen tussen de ingesloten gedetineerde en maatschappelijke
instanties waar de gedetineerde, na afloop van zijn detentie, veelal van
afhankelijk is. Op grond van hun functiebeschrijving dienen de
mmd’ers gedetineerden bij binnenkomst in een inrichting binnen tien
dagen te screenen op vier aandachtsgebieden: identiteitsbewijs,
inkomen, onderdak en zorg. Daarnaast dienen zij gemeenten te
informeren over en te betrekken bij het oplossen van eventuele
knelpunten op genoemde gebieden. Een en ander is uitgewerkt in de
instructie ‘Werkprocessen MMD’ van de DJI.

Bevindingen
In paragraag 3.1 is de screening door medewerkers maatschappelijke
dienstverlening (mmd’er) beschreven. Na binnenkomst in de inrichting
screent de mmd’er de bovengenoemde aandachtsgebieden en rapporteert hierover in het Digitaal Platform Aansluiting Nazorg (DPAN). De
mmd’ers geven aan dat de statische registratie van deze screening
onbetrouwbaar is. Daarnaast informeert en betrekt de mmd’er de
gemeente indien er knelpunten zijn bij individuele gedetineerden. Een
penitentiaire inrichting moet, volgens de richtlijnen, acht weken voor
de ontslagdatum van de gedetineerde een overdrachtsrapportage aan de
gemeente van herkomst sturen. In 2011 heeft de MMD in totaal 249
gedetineerden aangemeld bij gemeentes en slechts in minder dan de
helft van de gevallen heeft de gemeente hierop gereageerd. De samen-

Inspectierapport Doorlichting

De tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel in FPK de Beuken | 75

werking met gemeenten en overige ketenpartners loopt met betrekking
tot ISD’ers in de inrichting over het algemeen beter.
Gedetineerden gaven in gesprekken aan niet tevreden te zijn over de
ondersteuning die ze krijgen bij de voorbereiding op terugkeer. Ook uit
gesprekken met de mmd’er blijkt dat de inrichting in de praktijk weinig
kan doen met gedetineerden in het huis van bewaring omdat ze vaak
kort verblijven. De mmd’ers proberen wel vaak acute zaken te regelen
die direct na de insluiting spelen zoals bijvoorbeeld het stopzetten van
ziektekostenverzekeringen, het regelen van zorg voor huisdieren etc. De
inrichting kijkt ook naar mogelijkheden om de zogenaamde terugkeeractiviteiten (TRA) door de mmd’er te (laten) geven over gemeentelijke
nazorginstanties of door een inloopspreekuur te organiseren. Tijdens
het intakegesprek op de afdeling krijgen nieuw binnengekomen
gedetineerden een folder van de mmd’er. In deze folder staat niet alleen
wat de mmd’er doet, maar ook zaken waarop de gedetineerde moet
letten om bij terugkeer niet (nog meer) in de problemen te komen zoals
bijvoorbeeld het opzeggen van huur, verzekeringen en abonnementen.
De directie onderhoudt actief contact met gemeenten en is samenwerkingsverbanden met ketenpartners aangegaan met betrekking tot
nazorg. Deze afspraken zijn met name gericht op de ISD-populatie in de
inrichting. Controle op de screening organiseren mmd’ers onderling.
Oordeel
Nazorg
Uitvoering

Beleid

Check

In de PI Wolvenplein voldoet de uitvoering wat betreft nazorg overwegend. De mmd’ers zijn in staat om de daarvoor in aanmerking komende
gedetineerden te screenen op aandachtsgebieden en om acute en
praktische knelpunten op te lossen. De voorbereiding op de nazorg
blijkt echter lastig vanuit een huis van bewaring te organiseren. De
inrichting is zoekende naar een goede invulling van de terugkeeractiviteiten (TRA). In paragraaf 2.3 is daar ook een aanbeveling over opgenomen. Het is mogelijk dat de mmd’er daar een rol in gaat spelen. De
samenwerking met een aantal gemeenten kan beter. Het beleid voldoet
overwegend maar niet volledig omdat de aandacht vanuit de inrichting
voornamelijk is gericht op ISD’ers. De check op de uitvoering kan
eveneens beter.

76 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

6.2 Reïntegratietrajecten
Criterium
Artikel 2, lid 2 van de Penitentiaire beginselenwet formuleert de
reïntegratiedoelstelling van het Nederlandse gevangeniswezen: de
tenuitvoerlegging van de straf dient zo veel mogelijk dienstbaar te
worden gemaakt aan de terugkeer in de samenleving. Dat kan op
verschillende manieren gebeuren. In het huidige beleid ligt het accent
op een methodiek om gedetineerden die daartoe gemotiveerd of te
motiveren zijn, aan trainingen te onderwerpen die hun vaardigheden
vergroten. Vervolgens is het beleid erop gericht zowel in de inrichting
als bij relevante instanties aansluiting te bewerkstelligen met maatschappelijke vervolgvoorzieningen.

Bevindingen
In de PI Wolvenplein zitten voornamelijk preventief gehechten. Dit
betekent dat gedetineerden nadat ze een straf hebben gekregen worden
overgeplaatst naar een gevangenis. Het opzetten van reïntegratietrajecten voor preventief gehechten komt daarom praktisch nooit voor.
Daarnaast is er nog geen invulling gegeven aan terugkeeractiviteiten
(TRA), zie hierover paragraaf 2.3.
Het opstellen van zogenaamde detentie- & reïntegratieplannen staat
nog in de kinderschoenen. Het is de bedoeling dat iedere gedetineerde
een eigen D&R-plan ontvangt dat is opgesteld door diverse disciplines.
Volgens de instructies maakt de medewerker van het BSD bij binnenkomst van een gedetineerde een D&R-plan aan of neemt het over indien
de gedetineerde is overgeplaatst vanuit een andere inrichting. De
mmd’er en medewerkers BSD vullen het individuele D&R-plan met
behulp van informatie vanuit verschillende disciplines binnen de
inrichting. De Inspectie constateerde dat op afdeling C piw’ers waren
begonnen met het maken van rapportages van individuele gedetineerden ten behoeve van het D&R-plan. Informatie uit het Multi Disciplinair
Overleg (MDO) waarbij verschillende disciplines aanwezig zijn, komt
ook terug in het D&R-plan. De geïnterviewde gedetineerden zijn niet te
spreken over het feit dat ze geen mogelijkheden hebben om aan hun
terugkeer te werken. Ze gaven ook aan dat ze niet bekend waren met
hun D&R-plan, dat ze tijdens TRA-uren op cel zaten en dat ze geen
onderwijs hadden. Ten tijde van de inspectie werd het onderwijslokaal
verbouwd. Los daarvan wordt onderwijs vrijwel uitsluitend aangeboden
aan ISD’ers. Ook ten aanzien van met name ISD’ers voert de directie
maandelijks overleg met vertegenwoordigers van reclasseringsorganisaties met betrekking tot de samenwerking en de te bereiken doelstellingen op het terrein van reïntegratie.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 77

Oordeel
Reïntegratie
Uitvoering

Beleid

Check

De uitvoering voldoet slechts in beperkte mate aan de verwachtingen.
De Inspectie heeft begrip voor het feit de verblijfsduur van preventief
gehechten vaak te onvoorspelbaar en te kort is om langdurige interventies en opleidingen in te zetten. Daarentegen moeten gedetineerden in
het huis van bewaring wel de mogelijkheid krijgen om op zinvolle wijze
aan hun reïntegratie te werken. Dit kan tijdens TRA-uren en door deel te
nemen aan onderwijs. Ten tijde van de inspectie waren deze uren niet
ingevuld. Het beleid voldoet overwegend, net zoals de check op de
uitvoering omdat, ondanks de tekortkomingen in de uitvoering, de
inrichting zoekt naar mogelijkheden om reïntegratie vorm te geven en
hierover ook contact heeft met ketenpartners.

Aanbeveling
• Bied gedetineerden, binnen de beperkingen van een huis van
bewaring, mogelijkheden om zich actief voor te bereiden op terugkeer en reïntegratie in de maatschappij.

6.3 Conclusie
Hoewel de screening door de MMD op relevante aandachtsgebieden in
verband met de nazorg aan gedetineerden goed verloopt, is op het
gebied van maatschappelijke reïntegratie door de PI Wolvenplein nog
winst te boeken. De voorbereiding op terugkeer en reïntegratie van
preventief gehechten blijkt in de praktijk lastig. De inrichting is naarstig
op zoek naar een goede invulling van de terugkeeractiviteiten (TRA). Het
is mogelijk dat de mmd daar een rol in gaat spelen. Daarnaast kunnen
gedetineerden niet deelnemen aan onderwijsactiviteiten.
De inrichting is recent gestart met de invoering van een persoonlijk
detentie- en reïntegratieplan voor gedetineerden. Dit brengt met zich
mee dat verschillende disciplines gaan rapporteren en dat individuele
gedetineerden periodiek in een multidisciplinair overleg worden
besproken. Het D&R-plan staat nog in de kinderschoenen maar het is
een positieve ontwikkeling. Samenwerkingsverbanden tussen de
inrichting en ketenpartners, die zijn gericht op reïntegratie, zijn
voornamelijk bedoeld voor ISD’ers en niet voor preventief gehechten in
de inrichting.

78 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 79

7
Organisatieaspecten

80 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Van de organisatieaspecten beziet de ISt die aspecten die direct invloed
hebben op de kwaliteit van het primaire detentieproces. Dit hoofdstuk
gaat in op vier organisatieaspecten. In dit hoofdstuk openen de eerste
drie paragrafen met een standaardtekst die kort de maatstaf beschrijft
die de Inspectie hanteert. Daarna volgen haar bevindingen, oordeel en
eventuele verbetervoorstellen in de vorm van aanbevelingen. Het
hoofdstuk sluit af met een conclusie over de vier organisatieaspecten
personeelsmanagement, communicatie, integriteit en evaluatie.

7.1 Personeelsmanagement
Criterium
(Internationale) regelgeving stelt eisen aan het management en
personeel van inrichtingen. Zo moet het personeel doordrongen zijn
van de doelstelling van het gevangeniswezen en dient het management
leiding te geven aan de processen die leiden tot het behalen van die
doelstellingen. Ook moet inrichtingspersoneel zorgvuldig worden
geselecteerd met nadruk op integriteit, menselijkheid, professionaliteit
en geschiktheid voor het complexe werk. Verder moeten vaardigheden
die relevant zijn voor het werk kunnen worden onderhouden en
verbeterd door aanvullende opleidingen.12
De sectordirectie gevangeniswezen volgt per inrichting de gang van
zaken door middel van de jaarlijkse opgave van prestatie-indicatoren
die onderdeel uitmaakt van de planning-en-controlcyclus. Prestatieindicatoren zijn onder meer de veiligheid en het welbevinden van het
personeel, het arbeidsverzuim, de mate waarin functioneringsgesprekken worden gevoerd en een Checklist borging competentiemanagement. Ook kijkt de ISt naar de verzuimcijfers en de mate van (externe)
mobiliteit waarvoor een streefpercentage van 5% wordt gehanteerd.

Bevindingen
Personeelsinzet
Sinds 2010 vormt de PI Wolvenplein samen met de PI Nieuwersluis een
penitentiaire vestiging: PI Utrecht. De daarbij behorende organisatie en
formatie zijn inmiddels geïmplementeerd. Voor de PI Wolvenplein
waren er de nodige vacatures die deels zeer recent zijn vervuld. Zo zijn
alle hoofden van de verblijfsafdelingen nog maar heel kort in functie en
zijn op één na alle teamleiders beveiliging recent benoemd. Dit heeft
gevolgen voor de coaching en aansturing van het executieve personeel.
12

Bron: European prison rules hoofdstuk V, standard minimum rules artikel 47 en verder.

Inspectierapport Doorlichting

De tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel in FPK de Beuken | 81

Tot nu toe zijn deze volgens verschillende gesprekspartners van de ISt
onvoldoende uit de verf gekomen. Executieve medewerkers geven aan
dat leidinggevenden hen tot nu toe weinig corrigeerden.
Niet alleen op het niveau van de leidinggevenden moesten in 2011 veel
vacatures worden vervuld, maar dat gold ook voor de executieve
medewerkers. Door een landelijke vacaturestop is het lange tijd
onmogelijk geweest om nieuwe medewerkers te werven. Het gevolg is
dat veel inrichtingsfunctionarissen pas sinds heel kort in functie zijn.
Met dat gegeven stelt de directie zich voor de eerstkomende periode tot
doel de basale primaire werkprocessen op orde te krijgen. Het op orde
krijgen van de gang van zaken in de inrichting wordt bemoeilijkt door
twee belangrijke andere factoren. De eerste is dat het al jarenlang niet
mogelijk is gebleken om voor de PI Wolvenplein een sluitende begroting op te stellen. De kostprijssystematiek die DJI hanteert, houdt
onvoldoende rekening met de minder efficiënte personeelsinzet in
kleine penitentiaire inrichtingen zoals de PI Wolvenplein. De personeelsbezetting van een kleine penitentiaire inrichting is niet alleen
inefficiënt maar ook kwetsbaar. Zo zijn de nodige functies slechts
minimaal bezet, waardoor bij ziekte en verlof vervangingsproblemen
ontstaan.13
De tweede complicerende factor is de moeizame samenwerking tussen
de vestigingsdirectie en de ondernemingsraad. In de loop van 2011 zijn
een nieuw dagprogramma voor de gedetineerden, alsmede een nieuw
dienstrooster en postenbezetting ontwikkeld. Uiteindelijk heeft de
directie daar geen instemming voor kunnen verwerven van de medezeggenschap en heeft zij desondanks de nieuwe werkwijze met ingang van
januari 2012 ingevoerd.

Opleiding en functioneringsgesprekken
Veel medewerkers waarmee de ISt heeft gesproken, hebben in 2011 geen
functioneringsgesprek gehad met hun leidinggevende. De hoofden van
de verblijfsafdelingen hebben wel startgesprekken gehad met piw’ers.
Aangezien er weinig functioneringsgesprekken zijn geweest is er weinig
aandacht geweest voor de wens en noodzaak voor het volgen van
opleidingen en trainingen door personeel. Het verlenen van faciliteiten
voor nieuwe opleidingen is daarnaast vanwege de financiële problematiek in de PI Wolvenplein, ook minder vanzelfsprekend.

13

De ISt heeft uitsluitend verzuimcijfers ontvangen die betrekking hebben op de gehele
vestiging PI Utrecht en niet op de PI Wolvenplein. Het verzuim op vestigingsniveau
bedroeg in 2010: 9,57% en in 2011 op 8,65%. De inrichtingsdirectie gaf aan dat het
ziekteverzuim in de PI Wolvenplein tussen de 6% en 8% zou fluctueren.

82 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Monitoring
De inrichting monitort in het kader van haar P&C-cyclus verschillende
kengetallen die relevant zijn voor het te voeren personeelsbeleid. Een
bezwaar is dat een deel van die kengetallen op vestigingsniveau
beschikbaar zijn en niet verder zijn uitgesplitst naar de locatie
Wolvenplein.
In 2011 heeft een Medewerkers Tevredenheids Onderzoek (MTO)
plaatsgevonden in de PI Wolvenplein. Hieraan hebben echter te weinig
executieve medewerkers deelgenomen om een representatief beeld te
krijgen van hun tevredenheid over de verschillende aspecten van het
werk.
Oordeel
Personeel
Uitvoering

Beleid

Check

De uitvoering met betrekking tot het criterium personeelsmanagement
voldoet grotendeels aan de verwachtingen van de ISt. De personeelsbezetting is sinds kort op orde, maar de coaching en aansturing van
executieve medewerkers door vaak pas benoemde leidinggevenden
moet nog uit de verf komen. De bezetting van sommige functies is
kwetsbaar door de kleinschaligheid van de inrichting.
Het personeelsbeleid voldoet grotendeels. In dat verband vindt de ISt
het terecht dat de inrichtingsdirectie ervoor kiest om de correcte
uitvoering van de primaire detentieprocessen en de daartoe benodigde
personeelsformatie bepalend te laten zijn voor het noodzakelijke
financiële kader en niet omgekeerd. Een bijzonder probleem is dat de
ondernemingsraad tot nu toe niet heeft ingestemd met het dienstrooster en de postenbezetting. Juist nu er zoveel veranderingen in de PI
Wolvenplein nodig zijn, is een constructieve samenwerking tussen
inrichtingsmanagement en medezeggenschap van groot belang.
De check op de uitvoering voldoet grotendeels. De inrichting monitort
de nodige kengetallen met betrekking tot het personeelsmanagement,
zij het dat deze informatie soms betrekking heeft op de gehele vestiging
en niet specifiek op de locatie Wolvenplein.

Aanbeveling
• Tracht alsnog met de ondernemingsraad overeenstemming te
bereiken over de postenbezetting en het dienstrooster, en schakel
daarbij zonodig bemiddeling van een onafhankelijke partij in om tot
een betere samenwerking te komen tussen directie en
medezeggenschap.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 83

7.2 Communicatie
Criterium
De European Prison Rules refereren in artikel 87 lid 1 aan de beschikbaarheid van een optimale communicatiestructuur binnen de
inrichting.

Bevindingen
Veel medewerkers noemen de kleinschaligheid en de korte, vaak
informele communicatielijnen als belangrijke positieve aspecten van
het werken in de PI Wolvenplein. Dat neemt niet weg dat zij in de
interviews ook knelpunten signaleren.
De verticale informatievoorziening naar de medewerkers op de
werkvloer werd door geïnterviewden als rommelig gekenschetst. Mede
doordat de nieuwe leidinggevenden hun weg nog moeten vinden, zijn
de instructies naar de medewerkers niet altijd even helder. Zo is de
piw’ers onvoldoende duidelijk gemaakt wat van hen wordt verwacht in
het kader van het nieuwe dagprogramma dat met ingang van januari
2012 is ingevoerd. De medewerkers waarmee de ISt heeft gesproken,
misten ten tijde van het inspectiebezoek structuur en houvast. De
directie beaamt dat de communicatie over de invoering van het nieuwe
dagprogramma en het bijbehorende nieuwe dienstrooster niet goed is
verlopen. Aan de hand van de ervaringen die daarmee in de beginfase
worden opgedaan, wil zij samen met de executieve medewerkers bezien
waar het beter kan.
Tot het najaar van 2011 viel het teamoverleg bij het executieve personeel
regelmatig uit. Dat gold zowel voor de inrichtingswerkers op de
verblijfsafdelingen als voor de complexbeveiliging. Medio 2011 was er
zelfs maandenlang in het geheel geen werkoverleg. Vanaf het najaar van
dat jaar is dat wel het geval. Sindsdien is er tweewekelijks werkoverleg.
De ISt heeft geconstateerd dat de structuur van het overleg en de
verslaglegging ervan sterk zijn verbeterd, sinds de directie recent een
vast format heeft vastgesteld voor de agenda’s van de overleggen en
voor de verslaglegging daarvan.

84 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Belangrijke interdisciplinaire overlegvormen binnen de inrichting zijn
het Ochtendrapport, het Afdelingshoofdenoverleg, het Multi
Disciplinaire Overleg (MDO) en het Psycho Medisch Overleg(PMO).14
Het MDO is gericht op het bespreken en bewaken van de detentieplannen van individuele gedetineerden aan de hand van rapportages van de
deelnemende disciplines: piw’ers, het afdelingshoofd, medewerkers
gedetineerdenzaken en de psycholoog. Het MDO werd ten tijde van het
inspectiebezoek opnieuw ingericht volgens de landelijk voorgeschreven
werkwijze Inkomsten Screening en Selectie (zie ook paragraaf 3.1). De
medische dienst ziet vanwege de krappe personeelsbezetting geen kans
om deel te nemen aan het MDO, hoewel dat wel de bedoeling is.
Het Afdelingshoofdenoverleg vindt wekelijks plaats met als deelnemers
de plaatsvervangend vestigingsdirecteur en de hoofden van de verschillende disciplines binnen de inrichting. Dit overleg is vooral belangrijk
om informatie uit te wisselen tussen verblijfsafdelingen en andere
disciplines, en om de verschillende werkwijzen op elkaar af te stemmen.
Ook vindt hier de informatieoverdracht plaats tussen het management
van de inrichting en de afdelingen.
De uitgangspunten van de interne communicatie in de PI Wolvenplein
en de verschillende overlegvormen zijn beschreven in een communicatieschema. Daarin zijn de verschillende overlegvormen, de deelnemers,
het doel en frequentie vastgelegd. Ook heeft de inrichting een jaarkalender opgesteld waarin per maand is aangegeven welke onderwerpen
in het management- en het afdelingshoofdenoverleg besproken dienen
te worden.
De leiding van de inrichting monitort of het teamoverleg daadwerkelijk
doorgaat. De verslagen ervan zijn via het intranet van de inrichting in te
zien.
Oordeel
Communicatie
Uitvoering

Beleid

Er zijn korte informele communicatielijnen in de PI Wolvenplein. De
uitvoering voldoet grotendeels maar niet volledig omdat ten tijde van
het inspectiebezoek de verticale informatievoorziening tekort schoot.
Er bestond veel onduidelijkheid bij de executieve medewerkers over de
recent doorgevoerde veranderingen in het dagprogramma en in het
dienstrooster.

Check
14

Het PMO vindt wekelijks plaats. Deelnemers zijn de medische staf (verpleegkundige
en hoofd Zorg, de psycholoog en de psychiater. De huisarts neemt geen deel aan het
PMO. Het PMO bespreekt (psycho)medische casuïstiek en speelt een sleutelrol als het
om de wenselijke (psycho)medische vervolgvoorzieningen in aansluiting op de
detentie gaat. Zie ook paragraaf 2.7.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 85

De formele overlegvormen zijn helder beschreven. Positief is ook dat de
directie een vast format heeft ingevoerd voor de agendering en
verslaglegging van die overleggen, en dat er een jaarkalender is
opgesteld met vaste bespreekpunten. De ISt heeft geconstateerd dat dit
het overleg effectiever maakt.
Een punt van aandacht is het ontbreken van de medische dienst bij het
MDO.
De check op de uitvoering is op orde. De directie checkt niet alleen of
het overleg volgens afspraak doorgaat, maar is zich ook bewust van de
nu nog tekort schietende communicatie over grote veranderingen die
ten tijde van het inspectiebezoek in de inrichting werden
geïmplementeerd.

Aanbevelingen
• Verbeter de verticale communicatie in de inrichting en evalueer die
over enige tijd.
• Zorg voor betrokkenheid van de medische dienst bij het MDO.

7.3 Integriteit
Criterium
Behalve het gegeven dat artikel 77 van de European Prison Rules het
belang van integriteit benoemt, is er geen sprake van algemeen
geldende regelgeving voor integriteit. Wel is integriteit een regelmatig
terugkerend speerpunt in de planning-en-controlcyclus van de sector
Gevangeniswezen. De ISt verwacht integer handelen van iedere
medewerker die betrokken is bij de vormgeving van detentie in het
belang van de medewerkers zelf, de gedetineerden en de organisatie.

Bevindingen
De respondenten van de ISt zien integriteit niet als een groot probleem
in de PI Wolvenplein. De medewerkers waarmee de ISt heeft gesproken,
wisten zich geen recente ernstige integriteitsincidenten te herinneren.
Er zijn twee vertrouwenspersonen waar personeel dat ongewenst gedrag
van collega’s vermoedt of signaleert, contact mee kan opnemen.
De inrichting volgt het landelijke integriteitsprotocol van DJI. Integriteit
is opgenomen in de eerder genoemde jaarkalender met vaste bespreekpunten voor het management en het middenkader.

86 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Oordeel
Integriteit

De PI Wolvenplein voldoet met betrekking tot het criterium integriteit
in alle opzichten aan de verwachtingen van de ISt.

Uitvoering

Beleid

Check

7.4 Evaluatie
Om een goede kwaliteit van de uitvoering van primaire processen te
waarborgen is het van essentieel belang om de uitvoeringspraktijk
periodiek te evalueren en het beleid en/of de uitvoering naar aanleiding
daarvan bij te stellen.
De PI Wolvenplein doet dat in een aantal opzichten nog onvoldoende.
Zo hebben er in 2007 en 2009 weliswaar Externe Security Audits
plaatsgevonden in de PI Wolvenplein, maar hebben deze lange tijd geen
follow-up gekregen.
Met betrekking tot de rechtspositie van en de omgang met gedetineerden is de Gedetineerdensurvey relevant, die DJI periodiek afneemt. Het
meest recent is dat in 2011 gebeurd. De directie heeft aangegeven de
resultaten van de gedetineerdensurvey niet verder intern te hebben
besproken.
Eveneens in 2011 heeft DJI landelijk een Medewerkers Tevredenheids
Onderzoek verricht. Hieraan hebben in de PI Wolvenplein echter te
weinig executieve medewerkers deelgenomen om een representatief
beeld te krijgen van hun tevredenheid over de verschillende aspecten
van hun werk.
Tenslotte beschikt de inrichting over een actuele en goedgekeurde RI&E.
De inrichting actualiseert die RI&E regelmatig.
Bovenstaande audits worden veelal geïnitieerd en gefaciliteerd door het
hoofdkantoor DJI en geven de inrichting een beeld hoe zij bepaalde
processen ten uitvoer brengt. Niet alle processen worden echter
onderworpen aan een periodieke evaluatie. De PI Wolvenplein is wel
doende om de interne bedrijfsprocessen door te lichten en te beschrijven. Deze actie maakt deel uit van het landelijke project ‘Optimalisering
Bedrijfsprocessen’.

Aanbeveling
• Intensiveer de evaluatie-inspanningen met betrekking tot de primaire
processen, geef daaraan een actieve follow-up en overweeg de
geleidelijke ontwikkeling van een integraal kwaliteitsysteem.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 87

7.5 Conclusie
De inrichting voldoet overwegend aan de verschillende organisatieaspecten die de ISt heeft bezien. De personeelsbezetting is sinds kort op
orde, maar de coaching en aansturing van executieve medewerkers door
vaak pas benoemde leidinggevenden moet nog uit de verf komen. Daar
komt bij dat de bezetting van sommige functies kwetsbaar is door de
kleinschaligheid van de inrichting.
Hoewel er korte informele communicatielijnen zijn in de PI
Wolvenplein, bestond er veel onduidelijkheid bij de executieve
medewerkers over de recent doorgevoerde veranderingen in het
dagprogramma en in het dienstrooster. In dat opzicht verdient de
verticale communicatie verbetering. Een bijzonder probleem is dat de
ondernemingsraad tot nu toe niet heeft ingestemd met het dienstrooster en de postenbezetting. Juist nu er zoveel veranderingen in de PI
Wolvenplein nodig zijn, is een constructieve samenwerking tussen
inrichtingsmanagement en medezeggenschap van essentieel belang.
De ISt is positief over de heldere manier waarop de inrichting de
formele overlegvormen heeft beschreven en over het vaste format dat is
ingevoerd voor de agendering en verslaglegging van die overleggen,
inclusief een jaarkalender met vaste bespreekpunten.
Het personeel in de PI Wolvenplein verricht zijn werk integer. Ernstige
integriteitsincidenten hebben zich de afgelopen tijd niet voorgedaan.
Op onderdelen hebben evaluaties plaatsgevonden over processen die
zich afspelen in de inrichting. In de toekomst zal de inrichting, om
verder te verbeteren, meer moeten investeren in evaluatie van de
primaire processen en zorg moeten dragen voor een actievere follow-up
van evaluaties en audits.

88 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 89

8
Slotbeschouwing

90 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

De PI Wolvenplein is de oudste penitentiaire inrichting van Nederland
die nog in gebruik is. De inrichting, die samen met de PI Nieuwersluis,
PI Utrecht vormt, bevindt zich midden in de stad. Naast bestemming als
huis van bewaring (hvb) biedt de inrichting plaats aan stelselmatige
daders (ISD) en zijn er een aantal gevangenisplaatsen. De Inspectie heeft
de ISD buiten beschouwing gelaten omdat later dit jaar een vervolgonderzoek naar de tenuitvoerlegging van de ISD-maatregel plaatsvindt.
De capaciteit van de PI Wolvenplein is klein, er zijn 124 detentieplaatsen. Het feit dat de inrichting zo klein is heeft voordelen maar vooral
ook nadelen. Zo is het vanwege de kleinschaligheid voor de inrichting al
jaren praktisch onmogelijk om te voldoen aan de door DJI voorgeschreven standaardkostprijsfinanciering. Dit maakt de invulling van een
aantal overheadfuncties kwetsbaar.
Op het moment dat de Inspectie de inrichting bezocht was het nieuwe
dag- en avondprogramma op basis van het landelijke programma
Modernisering Gevangeniswezen (MGW) net twee weken ingevoerd. De
implementatie had voor een aantal veranderingen gezorgd die nog niet
voldoende waren ‘geland’. Daarnaast had de inrichting gedurende een
lange periode te kampen gehad met structurele personele onderbezetting waardoor een aantal primaire processen onvoldoende aandacht
had gekregen. Deze twee ontwikkelingen maakte dat de PI Wolvenplein
een kwetsbare indruk maakte op de ISt. Dit verklaart ook het grote
aantal aanbevelingen van de ISt in dit rapport.
Het is noodzakelijk dat de inrichting verbeteringen doorvoert en ‘het
huis op orde krijgt’. De ISt heeft tijdens de doorlichting gezien dat de
directie, die zich hiervan terdege bewust is, voldoende slagvaardig is om
de beoogde verbeterslag te realiseren nu de personele capaciteit weer
op orde is. De ISt denkt dat de directie samen met het personeel in staat
is om de inrichting daadwerkelijk op orde te krijgen en te houden. Het
ISt-rapport kan hierbij ondersteuning bieden. De ISt zal de inrichting na
ongeveer een jaar bezoeken voor een vervolgonderzoek.

Inspectierapport Doorlichting

De tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel in FPK de Beuken | 91

Bijlage 1
Oordeel

92 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Uitvoering

Beleid

Check

Rechtspositie
Insluiting
Introductie
Activiteiten
Accommodatie
Voeding
Contact
Zorg
Discipline
Beklag

Omgang
Screening
Bejegening
Rapportage

Interne Veiligheid
Preventie
Agressie
Drugs

M. beveiliging
Beveiliging
Verlof
VI

M. reintegratie
Nazorg
Reintegratie

Organisatie
Personeel
Communicatie
Integriteit

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 93

Bijlage 2
Aanbevelingen

94 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

De ISt beveelt de PI Wolvenplein het volgende aan:
1.
2.

Onderwerp de bevolkingsadministratie aan een audit.
Stel de vernieuwde huisregels vast en leg buitenlandse vertalingen
van de huisregels vrij ter inzage op de bibliotheek.
3. Controleer of intakegesprekken daadwerkelijk hebben
plaatsgevonden.
4. Zorg dat gedetineerden minimaal aan de door DJI verplicht gestelde
43 activiteitenuren kunnen deelnemen.
5. Geef invulling aan de terugkeeractiviteiten in het dagprogramma.
6. Overweeg een minder vroeg ‘lucht’-tijdstip.
7. Maak uitval van activiteiten inzichtelijk en biedt bij uitval ter
compensatie een alternatieve activiteit aan.
8. Knap de gemeenschappelijke recreatie ruimtes op en voorzie ze van
leesmateriaal en spelletjes zodat gedetineerden kunnen recreëren.
9. Verstrek sportkleding indien gedetineerden hierover niet
beschikken.
10. Bied gedetineerden meer gelegenheid om een eigen maaltijd te
bereiden.
11. Zorg dat de gedetineerden beter bekend zijn met de mogelijkheid
om extra brood te vragen.
12. Bied gedetineerden die mogelijkheid om overdag te bellen en
garandeer dat zij onbelemmerd telefonisch contact kunnen hebben
met hun advocaat; zonodig op kosten van de inrichting.
13. Zorg voor omkapping van de telefoons op de afdeling, zodat
gedetineerden privacy hebben tijdens het bellen.
14. Beschrijf de vader-kinddagen in de huisregels.
15. Classificeer gespreksgroepen met een geestelijke verzorger niet als
terugkeeractiviteit.
16. Introduceer een Extra Zorg Voorziening in de inrichting.
17. Borg het gewenste bejegeningsbeleid door dit te expliciteren en
actief op de juiste toepassing ervan te sturen.
18. Zorg dat de directie deelneemt aan het overleg met de
gedetineerdencommissie.
19. Stuur actief op de kwaliteit van de rapportages van de
verblijfsafdelingen.
20. Draag ervoor zorg dat de medewerkers spoedig op de hoogte zijn
van de calamiteiten- en beveiligingsplannen en check regelmatig de
kennis en vaardigheden van de medewerkers in dit opzicht.
21. Overweeg om de trappenhuizen te voorzien van camerabewaking.
22. Zorg ervoor dat alle executieve medewerkers bekwaam zijn in het
Praktisch Penitentiair Optreden en onderhoud en toets de vaardigheden structureel.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 95

23. Draag ervoor zorg dat alle medewerkers die in contact komen met
gedetineerden (dus bijvoorbeeld ook arbeidsmedewerkers)
voldoende fysiek weerbaar zijn.
24. Verbeter de registratie van de deelname aan de personeelssport,
inclusief de afwezigen.
25. Zorg ervoor dat alle inkomsten een urinecontrole ondergaan
(0-meting).
26. Stel een werkinstructie urinecontrole op.
27. Visiteer gedetineerden na afloop van het relatiebezoek alleen nog
op indicatie en/of steekproefsgewijs.
28. Stel een plan van aanpak op om de openstaande aanbevelingen van
de ESA alsnog te realiseren.
29. Draag ervoor zorg dat de gedetineerden en bezoekers niet gelijktijdig de bezoekzaal verlaten.
30. Draag ervoor zorg dat periodiek uitgebreide celinspecties
plaatsvinden.
31. Actualiseer dienstinstructies en zie toe op een juiste toepassing van
deze instructies.
32. Breng penitentiaire scherpte structureel bij personeel onder de
aandacht.
33. Bied gedetineerden, binnen de beperkingen van een huis van
bewaring, mogelijkheden om zich actief voor te bereiden op
terugkeer en reïntegratie in de maatschappij.
34. Tracht alsnog met de ondernemingsraad overeenstemming te
bereiken over de postenbezetting en het dienstrooster, en schakel
daarbij zonodig bemiddeling van een onafhankelijke partij in om
tot een betere samenwerking te komen tussen directie en
medezeggenschap.
35. Verbeter de verticale communicatie in de inrichting en evalueer die
over enige tijd.
36. Zorg voor betrokkenheid van de medische dienst bij het MDO.
37. Intensiveer de evaluatie-inspanningen met betrekking tot de
primaire processen, geef daaraan een actieve follow-up en
overweeg de geleidelijke ontwikkeling van een integraal
kwaliteitsysteem.

96 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Aanbeveling aan de PI Wolvenplein en de commissie van toezicht:
38. Evalueer de beklagprocedure op mogelijkheden tot versnelling,
opdat klachten vaker binnen de wettelijk voorgeschreven afhandelingtermijn kunnen worden afgedaan, en verbeter de monitoring
van de doorlooptijden.

Aanbeveling aan DJI:
39. Realiseer in afstemming met de Rijksgebouwendienst alsnog de
gewenste bouwkundige en (vervanging van) technische
beveiligingsvoorzieningen.

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 97

Bijlage 3
Afkortingen

98 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

BAD
Bewa
BHV
BSD
BVA
CP
cvt
DJI
DOB
DPAN
EPR
ESA
EZV
Gedeco
GGD
GGZ
Hvb
IBT
IGZ
ILO
ISD
ISS
ISt
Md
MDO
MGW
MMD
mmd’er
Mpc
NIFP
OM
OR
Pbw
Pi
piw’er
PMO
PPO
Pva
Pzi
RGD
RI&E
RSJ

Inspectierapport Doorlichting

Binnenkomstafdeling delinquenten
Bewaarder, complexbeveiliger
bedrijfshulpverlening
Bureau selectie- en detentiebegeleiding
Bevolkingsadministratie
Centraal post
Commissie van toezicht
Dienst Justitiële Inrichtingen
Drugsontmoedigingsbeleid
Digitaal Platform Aansluiting Nazorg
European Prison Rules
Externe Security Audit
Extra Zorgvoorziening
Gedetineerdencommissie
Gemeentelijke Gezondheidsdienst
Geestelijk Gezondheidszorg
huis van bewaring
Intern bijstands team
Inspectie Gezondheidszorg
Instructeur lichamelijke opvoeding
Inrichting voor Stelselmatige Daders
Inkomsten Screening en Selectie
Inspectie voor de Sanctietoepassing
medische dienst
Multidisciplinair overleg
Modernisering Gevangeniswezen
Bureau maatschappelijke dienstverlening
Medewerker maatschappelijke dienstverlening
Meerpersoonscelgebruik
Nederlands Instituut Forensische Psychiatrie en
psychologie
Openbaar Ministerie
Ondernemingsraad
Penitentiaire beginselenwet
Penitentiaire inrichting
Penitentiair inrichtingswerker
Psycho medisch overleg
Praktisch penitentiair optreden
Plan van aanpak
Personenzoekinstallatie
Rijksgebouwendienst
Risico inventarisatie en –evaluatie
Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 99

Spv
SSC
TR
TULP
Vi
VMZ
ZBBI

100 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Sociaal psychiatrisch verpleegkundige
Shared Service Centre
Terugdringen Recidive
Tenuitvoerleggingprocessenssysteem
Voorwaardelijke invrijheidstelling
Verantwoorde medische zorg
Zeer beperkt beveiligde inrichting

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 101

Bijlage 4
Bronnen

102 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

• Calamiteitenplannen
• Capaciteitsoverzicht
• ESA 2007 en 2009
• Dagprogramma’s
• Dienstinstructies
• Formatie- bezettingsoverzicht
• Gedetineerdensurvey (2010)
• Gedragscode DJI
• Huisregels
• In- en uitstroom PI Wolvenplein
• Informatie MMD
• Intakeformulieren
• Jaarkalender
• Jaarplan 2011 en 2012 PI Wolvenplein
• Jaarplan A3-versie
• Jaarverslag commissie van toezicht 2010
• Kengetallen
• Medewerkers Tevredenheids Onderzoek (MTO 2011)
• Melding bijzondere voorvallen 2011
• O&F-rapport
• Ongevallenregisitratie
• Overlegstructuur
• Overzicht klachten commissie van toezicht
• Overzicht plaatsing in afzondering
• Overzicht startgesprekken
• Plattegrond inrichting
• Proces en werkinstructie ISS, D&R plan, MDO en Vrijhedencommissie
• Sanctiebeleid en sanctiekaart
• Verslagen teamoverleg 2010-2011
• Winkellijst

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 103

Bijlage 5
Inspectieprogramma

104 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Dag 1, dinsdag 17 januari 2012
9.30 - 9.45 uur

Aankomst
Kennismaking en installatie van werkkamer
Korte toelichting van het programma en de werkwijze

9.45 -11.00 uur

Rondgang door en schouw van de inrichting

11.00 - 12.30 uur

Interview directie

12.30 -13.00 uur

Lunch

13.15 - 15.15 uur

Interview executieve medewerkers

13.15 -14.45 uur
(parallel)

Interview hoofd facilitaire zaken

15.15 - 16.45 uur

Interview medewerkers afdeling Gedetineerdenzaken:
hoofd gedetineerdenzaken en medewerkers BSD, MMD.

14.45 - 15.45 uur
(parallel)

Werkwijze BAD en BVA

15.45 -16.30 uur
(parallel)

Werkwijze bezoek en luchten + inzage documentatie

Dag 2, donderdag 19 januari 2012
9.15 -11.15 uur

Interview gedetineerden

9.15 - 10.15 uur
(parallel)

Bezoek stiltecentrum inclusief interview geestelijke verzorging

11.15 - 12.30 uur

Interview hoofd veiligheid en teamleiders beveiliging, BHV-coördinator en
preventiemedewerker

10.15 - 12.00 uur
(parallel)

Werkwijze BOS en afdeling Arbeid

12.30 -13.00 uur

Lunch

13.00 -14.30 uur

Interview leidinggevenden woonafdelingen

13.00 - 14.30 uur
(parallel)

Bezien documentatie

14.30 -16.30 uur

Bezoek leefafdelingen

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 105

Dag 3, dinsdag 24 januari 2012
9.30 -11.00 uur

Interview zorgstaf

11.00 -12.30 uur

Bezoek inrichting

12.30 -14.00 uur

Interview en lunch met de Commissie van Toezicht

14.00 -15.00 uur

Voorbereiding terugkoppeling

15.00 -16.00 uur

Korte terugkoppeling aan directie

106 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 107

Bijlage 6
Geografische ligging PI

108 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Inspectierapport Doorlichting

PI Utrecht locatie Wolvenplein | 109

110 | PI Utrecht locatie Wolvenplein

Inspectierapport Doorlichting

Missie ISt
“De ISt ziet toe op de sanctietoepassing met het oog op
zichtbare verbetering van de effectiviteit en kwaliteit van de
sanctietoepassing.
De ISt adviseert de minister van Veiligheid en Justitie ten
behoeve van borging van behoorlijke sanctietoepassing.
De ISt is hierbij onafhankelijk in haar oordeel, transparant
in haar werkwijze en professioneel in haar kennis,
vaardigheid en houding.”

Dit is een uitgave van:
Inspectie voor de Sanctietoepassing
Kalvermarkt 53 | 2511 CB Den Haag
Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag
www.ist.nl
Maart 2012 | Publicatie-nr. j-13755