ZonMw stimuleert

ZonMw

gezondheidsonderzoek en
zorginnovatie
Laan van Nieuw Oost-lndië 334
2593 CE Den Haag
Postbus 93245
2509 AE Den Haag
Telefoon 070 349 51 11

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Aan de Directeur-Generaal Volksgezondheid
Mevrouw Drs. A. Berg
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

Fax 070 349 51 00
www.zonmw.nl
info@zonmw.nl
Dossiernummer
60-63800-99
Ons kenmerk
2018/25437/ZONMW

Onderwerp

Datum

Aanbieding tussentijdse evaluatie Actieprogramma lokale initiatieven mensen met
verward gedrag

7 november 2018
Contactpersoon
Laura Pruyn

Geachte mevrouw Berg,
3

Conform de programmatekst van het Actieprogramma lokale initiatieven mensen met
verward gedrag (d.d. november 2016) is in overleg met de opdrachtgevers VWS,
VNG en V&J een tussentijdse evaluatie van het programma uitgevoerd. Deze eerste
tussenevaluatie maakt inzichtelijk of de ingezette activiteiten in het programma
bijdragen aan het realiseren van de doelen van het programma en waar bijsturing
van het programma wenselijk is.
De evaluatie bestaat uit drie onderdelen:
1. Stand van zaken verstrekte subsidies
2. Resultaten projecten
3. Veldraadpleging
ZonMw heeft zorg gedragen voor het eerste onderdeel. Voor de andere twee
onderdelen zijn externe bureaus ingeschakeld; Significant heeft focusgroepen
georganiseerd om de resultaten van projecten in beeld te brengen. De
veldraadpleging is uitgevoerd door bureau Medical Point of View.
De tussentijdse evaluatie laat positieve resultaten zien, maar geeft ook conclusies en
aanbevelingen ten aanzien van het proces, de inhoud van het programma en de
toekomst. Deze aanbevelingen worden meegenomen in het vervolg van het
programma tot einde looptijd van het actieprogramma (oktober 2020).
Met vriendelijk groet,

directeur

kopie

VWS, dhr. Y van Zorge

1/1

Onze hoofdopdrachtgevers zijn VWS en NWO

Telefoon 070 349 50 93

_

,

pruyn@zonmw.nl

Actieprogramma lokale initiatieven
mensen met Verward Gedrag

ZonMw

Actieprogramma lokale initiatieven
mensen met Verward Gedrag
Tussentijdse evaluatie

Colofon
ZonMw stimuleert gezondheidsonderzoek en zorginnovatie
Vooruitgang vraagt om onderzoek en ontwikkeling. ZonMw financiert gezondheidsonderzoek én
stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis - om daarmee de zorg en gezondheid te verbeteren.
ZonMw heeft als hoofdopdrachtgevers het ministerie van VWS en NWO.
Voor meer informatie over het Actieprogramma lokale initiatieven voor mensen met Verward Gedrag
(AVG) kunt u contact opnemen met het secretariaat via avg@zonmw.nl of 070 349 52 46.

Auteur: Medical Point of View en ZonMw
Datum: november 2018
Oplagenummer: 1/11/2018/ggz

ZonMw
Laan van Nieuw Oost-lndië 334
Postbus 93245
2509 AE Den Haag

Tel. 070 349 50 40
Fax 070 349 53 58
www.zonmw.nl/avq
•avq(g)zonmw.nl
Sociale media
Q

www.facebook.com/zonmwNL

Q

www.twitter.com/zonmw
www.linkedin.com/showcase/zonmw-ggz/

0

www.youtube.com/ZonMwTV

Inhoud
Samenvatting
7
1
Inleiding
9
1.1
Stand van zaken verstrekte subsidies
9
1.2
Resultaten projecten
9
1.3
10
Veldraadpleging
2
Achtergrond programma
11
2.1
Doel programma
11
2.2
Opzet van het programma
11
3
Stand van zaken verstrekte subsidies
13
3.1
Regionale praktijkprojecten
13
3.1.1
Startsubsidies
13
3.1.2
Realisatie 1 of meer bouwstenen
14
3.1.3
Melding
15
3.1.4
Vervoer
16
3.1.5
Regelingen voor gemeentes gericht op het sociaal domein
17
3.2
18
Inclusieve samenleving
3.2.1
18
Herstel en zelfredzaamheid bij mensen met verward gedrag
3.2.2
Onderwijs over verward gedrag: verbinding tussen zorg, welzijn en veiligheid
18
3.2.3
Integrale aanpak voor mensen met een licht verstandelijke beperking
19
3.3
Kennisontwikkeling
20
3.3.1
20
Monitor verward gedrag
3.3.2
20
Kennisnetwerk
3.3.3
20
Informatie en kennisinfrastructuur
3.3.4
21
Onderzoek naar verward gedrag
3.4
21
Analyse
3.4.1
21
Verstrekte subsidies
3.4.2
22
Bouwstenen
3.4.3
23
Landelijke spreiding
3.5
25
Overig
4
27
Resultaten projecten
4.1
27
Samenvattingen en voorbeelden per cluster
4.2
30
Algemene bevindingen
4.2.1
30
Structurele financiering van de subsidieprojecten is een terugkerend knelpunt
4.2.2
30
Privacy wet- en regelgeving
4.2.3
30
Veel enthousiasme en inhoudelijke betrokkenheid onder projectleiders
4.2.4
De verbinding van de subsidieprojecten met de regionale aanpak verdient aandacht.. 30
4.2.5
Beperkt aandacht voor evaluatie of monitoring binnen de projecten
31
4.2.6
Meer landelijke coördinatie van projecten
31
4.3
Conclusies
31
Veldraadpleging
5
33
5.1
Interviews
33
5.1.1
Resultaten
33
5.1.2
Conclusies
40
5.2
Schriftelijke enquête projectleiders
42
5.2.1
Resultaten
42
5.2.2
Conclusies
47
6
Communicatie
49
7
Aanbevelingen
51

Bijlagen
A
B
C
D
E
F
G

Geïnterviewden
Vragenlijst telefonische interviews
Schriftelijke vragenlijst projectleiders
Statistieken ZonMw-website verward gedrag
Literatuurlijst
Achtergrondkenmerken respondenten schriftelijke vragenlijst
Verslagen focusbijeenkomsten

53
55
57
59
61
63
66

Samenvatting
Het vierjarige Actieprogramma lokale initiatieven voor mensen met Verward Gedrag (AVG) is eind
2016 van start gegaan met als doel het stimuleren en faciliteren van projecten en initiatieven van
relevante ketenpartners (zoals ervaringsdeskundigen en naasten, gemeente, politie, ggz, GGD,
opvang, verzekeraars, Openbaar Ministerie) die bijdragen aan het realiseren van een lokale goed
werkende aanpak voor mensen met verward gedrag en hun omgeving.
Om inzichtelijk te maken of de ingezette activiteiten bijdragen aan het realiseren van de doelen van
het programma en waar bijsturing van het programma wenselijk is, vindt een tussentijdse evaluatie
plaats. De evaluatie bestaat uit drie onderdelen:
1. Stand van zaken verstrekte subsidies
2. Resultaten projecten
3. Veldraadpleging.
Stand van zaken verstrekte subsidies
Tot en met augustus 2018 zijn 246 projecten gehonoreerd voor een totaalbedrag van bijna € 25
miljoen. 63% Van het totaalbedrag bestond uit subsidiegelden en 37% uit eigen bijdragen. Dit is hoger
dan verwacht mocht worden op basis van de subsidievoorwaarden. Veruit de meeste projecten zijn
gericht op de samenhang tussen 5 of meer bouwstenen. De grootste individuele bouwsteen is
vervoer, waar verschillende gerichte subsidierondes voor zijn uitgezet.
Alle 23 schakelteamregio's hebben projecten uitgevoerd. Amsterdam en Rotterdam hebben de
meeste projecten lopen, gevolgd door Drenthe en Oost-Brabant. 378 Van de 381 gemeenten zijn
betrokken bij minimaal twee projecten. De meeste projecten (127) zijn gericht op meerdere
gemeenten, 63 op één gemeente. De meest betrokken domeinen bij de projecten zijn gemeenten,
cliëntenorganisaties en de zorg. Justitie, Openbaar Ministerie en commerciële organisaties zijn minder
betrokken.
Resultaten projecten
ZonMw heeft begin 2018, in samenwerking met Significant, een clustering aangebracht met de
volgende onderwerpen: vroegsignalering, inclusieve wijk, herstel, deskundigheidsbevordering,
crisiskaart, melding/triage/beoordeling, vervoeren zorg & straf. In april 2018 zijn focusbijeenkomsten
per cluster georganiseerd om zicht te krijgen op de eerste opbrengsten van de subsidieprojecten. De
algemene conclusies van de focusbijeenkomsten zijn opgenomen aan het einde van hoofdstuk 4. De
verslagen zijn terug te vinden in bijlage G.
Veldraadpleging
De veldraadpleging bestond uit twee delen: een telefonische interviewronde met
betrokkenen/stakeholders en een schriftelijke enquête onder (huidige en voormalige) projectleiders.
Per onderdeel zijn de conclusies opgenomen in hoofdstuk 5.
Aanbevelingen
Aanbevelingen op basis van de focusbijeenkomsten en de veldraadpleging voor het vervolg van het
programma zijn:
1. Meer integrale aanpak binnen het programma en sterkere sturing
De basis hiervoor vormt een goed overzicht van de resultaten tot nu toe, waar o.a. het kennisnetwerk
zorg voor gaat dragen. Sterkere sturing kan plaatsvinden op bredere implementatie van goed
werkende modellen en producten en het aanbrengen van samenhang in gelijksoortige projecten en
onderwerpen die om een meer landelijke aanpak vragen, zoals bijvoorbeeld kennisontwikkeling. Ook
kan versterking van de regio's bijdragen aan een meer integrale aanpak.
2. Meer uitwisseling van opgedane kennis en ervaringen
Overwogen kan worden om meer (projectleiders)bijeenkomsten te organiseren, ook op
(inter)regionaal niveau, en de focusgroepen te continueren.
3. Definiëren en differentiëren doelgroep
Mede in verband met preventie, de doorgeleiding en het vaststellen van de omvang van de groep
mensen met verward gedrag is er behoefte aan een nadere definiëring en differentiatie van de

doelgroep mensen met verward gedrag.
4. Procedures verder vereenvoudigen, integreren en stroomlijnen
Aandachtspunten met betrekking tot de procedures en ter overweging voor de programmacommissie
zijn het (technisch) vereenvoudigen van de procedures, het verruimen van de deadlines, dan wel
overgaan op continue openstelling, meer maatwerk bij de beoordeling met de mogelijkheid om
gemotiveerd af te wijken van de criteria als hier gezien de regionale situatie aanleiding toe is, het beter
afstemmen van referentenoordelen, mogelijkheden creëren voor vervolgfinanciering en meer proactief
benaderen en ondersteunen van regio's die achterblijven bij het realiseren van de passende aanpak.
5. Focus op programmalijnen
Voor de programmalijn 'regionale praktijkprojecten' zou de focus nu gericht moeten worden op het
verspreiden van goede resultaten en lessons learned en de borging. Wat betreft de lijn 'inclusieve
samenleving' zou een meer integrale aanpak voorgestaan moeten worden met meer aandacht voor
preventie. De programmalijn 'kennisontwikkeling' behoeft een meer landelijke aanpak.
6. Werken aan randvoorwaarden voor borging
Knelpunten in het kader van borging liggen op het terrein van de gemeenschappelijke regelingen,
benodigde wet- en regelgeving, met name wat betreft melding en vervoer, en de verschillende
financieringsstromen. Voor het succes van het programma is wat dit betreft samenwerking tussen en
afstemming met de politiek en het beleid van verschillende departementen essentieel.

1

Inleiding

Per 1 oktober 2018 wordt van gemeenten verwacht dat zij een goed werkende, sluitende aanpak
hebben voor mensen met verward gedrag. Het Aanjaagteam Verwarde Personen, in 2015
geïnstalleerd door de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Justitie en
Veiligheid (JenV) samen met de Verenging Nederlandse Gemeenten (VNG), heeft in dit kader
handvatten opgesteld voor goede zorg en hulp voor mensen met verward gedrag.
Het Schakelteam Personen met Verward Gedrag, eveneens ingesteld door de bovengenoemde
ministeries en de VNG, bouwt voort op (de implementatie van) de resultaten van het aanjaagteam.
Het Actieprogramma lokale initiatieven voor mensen met Verward Gedrag (AVG) maakt hier
onderdeel van uit. Het schakelteam en het actieprogramma hebben de afgelopen twee jaar nauw
samengewerkt, onder andere rondom de monitors (kwalitatief en kwantitatief), bij het delen van kennis
en in de communicatie.
Het schakelteam was voor twee jaar ingesteld en heeft eind september 2018 de eindrapportage 'Op
weg naar een persoonsgerichte aanpak' uitgebracht. De opdrachtgevers hebben de eindrapportage
op 26 september 2018 aangeboden aan de 1 en 2 Kamer. Een citaat uit de aanbiedingsbrief:
e

e

'Dankzij alle inspanningen is er op 1 oktober 2018 in Nederland een goede basis gerealiseerd, maar is
er nergens een goed werkende aanpak waarbij alle negen bouwstenen in samenhang zijn opgepakt
en gevolg wordt gegeven aan het gedeelde perspectief. Zoals eerder geformuleerd door het
aanjaagteam. Ik sluit daarom ook volledig aan bij het advies van het schakelteam om de ingezette
beweging en verbeteringen met hoge mate van urgentie en een duidelijke focus door te zetten, te
blijven ondersteunen, te verdiepen en te verbreden. De plannen moeten de komende tijd verder
worden vertaald naar acties en concrete resultaten zodat voor de direct betrokkenen en professionals
in de dagelijkse praktijk nog meer dan nu al het geval is daadwerkelijk positieve effecten merkbaar
zijn.'
Het actieprogramma is eind 2016 van start gegaan en loopt tot eind 2020. Opdrachtgevers zijn
eveneens de ministeries van VWS en JenV, samen met de VNG. Het budget was aanvankelijk € 48
miljoen. Tussentijds zijn op geleide van beleidsvragen en de actualiteit aanvullingen hierop gedaan.
Hiermee komt het totale budget ten tijde van de tussentijdse evaluatie op € 76 miljoen.
In de programmatekst is reeds aangegeven dat in de tweede helft van 2018 een tussentijdse
evaluatie plaatsvindt met als doel inzichtelijk te maken of de ingezette activiteiten in het programma
bijdragen aan het realiseren van de doelen van het programma en waar bijsturing van het programma
wenselijk is. De evaluatie bestaat uit drie onderdelen:
1. Stand van zaken verstrekte subsidies
2. Resultaten projecten
3. Veldraadpleging
ZonMw draagt zorg voor het eerste onderdeel. Voor de andere twee onderdelen zijn externe bureaus
ingeschakeld. Significant heeft focusgroepen georganiseerd om de resultaten van projecten in beeld
te brengen. De veldraadpleging is uitgevoerd door bureau Medical Point of View.

1.1

Stand van zaken verstrekte subsidies

Deel 1 van deze tussentijdse evaluatie geeft een overzicht van de activiteiten die in de eerste 2 jaar
van het actieprogramma zijn ondernomen in de 3 programmalijnen:
1. Regionale praktijkprojecten
2. Inclusieve samenleving
3. Kennisontwikkeling

1.2

Resultaten projecten

Significant en ZonMw hebben alle gesubsidieerde projecten geclusterd. Deze clusters betreffen een
aantal subsidieprojecten die gericht zijn op een zelfde thema. De volgende clusters zijn aangebracht:
vroegsignalering, inclusieve wijk, herstel, deskundigheidsbevordering, crisiskaart, melding, triage &
beoordeling, vervoer en casuïstiek en zorg & straf. In april 2018 is per cluster een focusgroep

georganiseerd. Het doel van de focusgroepen was om zicht te krijgen op de eerste opbrengsten van
de subsidieprojecten.

1.3

Veldraadpleging

Als derde onderdeel van de tussenevaluatie is een veldraadpleging gedaan. Deze bestond uit twee
onderdelen:
•
Telefonische interviews (24) met betrokken stakeholders (een afvaardiging van het schakelteam,
de programmacommissie, cliënten/naasten, opdrachtgevers, ketenpartners, gemeenten).
•
Een schriftelijke enquête via SurveyMonkey onder huidige en voormalige projectleiders (208) van
gehonoreerde projecten binnen het programma met als doel om informatie te verkrijgen over de
tevredenheid van indieners en de aansluiting van het programma bij de praktijk.

2

Achtergrond programma

Het actieprogramma is opgezet om de implementatie van de bouwstenen van het aanjaagteam te
realiseren en te stimuleren, en om op lokaal en regionaal niveau te ondersteunen.
De laatste jaren neemt het aantal overlast gevende incidenten door mensen met verward gedrag toe.
Er is aandacht nodig voor alle facetten van de ondersteuning, opvang en zorg voor deze mensen, om
op tijd passende hulp te bieden en overlast voor anderen te beperken. Dat is waar het
Actieprogramma lokale initiatieven voor mensen met Verward Gedrag (AVG) op inspeelt.

2.1

Doel programma

Het doel van het actieprogramma is het stimuleren en faciliteren van projecten en initiatieven van
relevante ketenpartners (zoals ervaringsdeskundigen en naasten, gemeente, politie, ggz, GGD,
opvang, verzekeraars, Openbaar Ministerie) die bijdragen aan het realiseren van een lokale goed
werkende aanpak voor mensen met verward gedrag en hun omgeving.
Negen bouwstenen van een goed werkende aanpak
In de eerste tussenrapportage presenteert het Aanjaagteam een concept met 9 bouwstenen voor een
sluitende aanpak van ondersteuning van en zorg voor mensen met verward gedrag. Deze werd verder
uitgewerkt in de tweede tussenrapportage.

8 Pasi«nd«

+

2.2

zorg M I st

Opzet van het programma

Projecten die in het kader van dit programma worden ondersteund, dienen zich te richten op
implementatie van deze bouwstenen. Daarvoor zijn oorspronkelijk vijf programmalijnen vormgegeven.
De eerste twee programmalijnen ondersteunen directe implementatie van de bouwstenen.
Programmalijn 3 focust op opleidingen, stimuleren van maatschappelijke acceptatie en het stimuleren
van tools die zelfbeschikking van patiënten vergroten. Met programmalijn 4 wordt versnelde
uitbreiding en vernieuwing van het zorgaanbod rondom melding, vervoer en eerste
opvang/beoordeling gefaciliteerd. Ten slotte is er ruimte voor onderzoek, monitoring, evaluatie en
kennisdisseminatie in programmalijn 5. De programmalijnen worden in de volgende hoofdstukken
verder uitgewerkt.

e

Tijdens de 4 commissievergadering (d.d. 16 oktober 2017) heeft de commissie besloten om
programmalijn 1 en 2 samen te voegen. Omdat daarnaast inmiddels ook andere
programmaonderdelen zijn ontwikkeld is gekozen de indeling van het programma als geheel te
vernieuwen.
Met de nieuwe indeling bestaat het actieprogramma uit 3 onderdelen:
1. Regionale praktijkprojecten (voorheen: pilotprojecten, stimuleringsprojecten en vervoer)
2. Inclusieve samenleving (voorheen: initiatieven gericht op zelfredzaamheid en onderwijs)
3. Kennisontwikkeling (voorheen: onderzoek, monitoring, evaluatie en kennisverspreiding)

1. Regionale praktijkprojecten

2. Inclusieve samenleving

3. Kennisontwikkeling

Om bij te dragen aan de doelstellingen van het actieprogramma zijn in de eerste twee jaar in de
verschillende programmalijnen open subsidierondes, subsidieoproepen op uitnodiging en opdrachten
uitgezet. In hoofdstuk 3 is de stand van zaken hiervan terug te lezen.

3

Stand van zaken verstrekte subsidies

3.1

Regionale praktijkprojecten

Deze programmalijn is er op gericht om lokaal
relevante ketenpartners (cliënten/familie, gemeente,
politie, ggz, GGD, opvang, verzekeraars, Openbaar
Ministerie) te faciliteren bij het realiseren van een
goed werkende aanpak voor mensen met verward
gedrag en hun omgeving. Om dat te bewerkstelligen
zijn verschillende specifieke subsidieoproepen

Streven is om regionaal een goed werkende aanpak
te bewerkstelligen waarbij alle 9 bouwstenen worden betrokken. Echter, tempo en prioriteiten kunnen
verschillen per gemeente en regio. Projecten dienen aan te sluiten bij de lokale situatie. Dit kan
betekenen dat in sommige projecten niet alle bouwstenen aan bod komen. Een uitzondering wordt
gemaakt voor de eerste bouwsteen: inbreng van mensen met verward gedrag en hun omgeving. Deze
dient in alle projecten te worden opgenomen, met een toelichting hoe men dit wil realiseren en bij
voorkeur met een herkenbaar gealloceerd budget in de projectbegroting.
Aanvragers dienen in het projectplan toe te lichten hoe de verbinding met een regionaal plan van
aanpak wordt gerealiseerd.
Om zo veel mogelijk aan te sluiten bij de praktijk worden subsidieoproepen jaarlijks meerdere keren
herhaald dan wel continu opengesteld en is een verkorte beoordelingsprocedure ontwikkeld. Door
deze verkorte beoordelingsprocedure ontvangen aanvragers binnen 6,5 weken na indiening een
formeel besluit.
De resultaten van de verschillende subsidieoproepen zijn in dit hoofdstuk uitgesplitst in startsubsidies
(3.1.1) en realisatie 1 of meer bouwstenen (3.1.2). Daarnaast zijn er aparte subsidieoproepen
ontwikkeld voor melding (acuut en niet-acuut) (3.1.3), vervoer (RAV en niet-RAV) (3.1.4) en is een
aantal regelingen gericht op het sociaal domein voor gemeentes ontwikkeld (3.1.5).
3.1.1
Startsubsidies
Deze subsidieoproep is gericht op het opstellen
van een plan van aanpak voor de implementatie
van de bouwstenen. Per project kon maximaal
€ 50.000,- worden aangevraagd met een looptijd
van maximaal 12 maanden. In het eerste jaar van
het actieprogramma kon elke 3 maanden een
subsidieaanvraag worden ingediend. Vanaf
november 2017 konden aanvragen continu
worden ingediend waarna de aanvragen direct in
behandeling worden genomen.
Resultaten
In totaal zijn 18 startsubsidies verstrekt voor een
totaalbedrag van € 886.691,-. Deze projecten
hebben € 94.799,- eigen bijdrage ingebracht. Van
de projecten hebben er 9 betrekking op de
uitwerking van een plan van aanpak voor alle
bouwstenen voor een gehele Schakelteam regio.
Deze projecten zijn in de figuur hiernaast te zien.
De andere projecten zijn gericht op ofwel een
kleiner werkgebied, ofwel op minder bouwstenen.
Van de 18 startsubsidies hebben 9 projecten
geleid tot een vervolgproject waarin één of
meerdere bouwstenen worden opgepakt.

3.1.2 Realisatie 1 of meer bouwstenen
Binnen deze subsidieoproep konden partijen subsidie aanvragen voor projecten die gericht zijn op de
realisatie van één of meerdere bouwstenen in de praktijk. Per project kon maximaal € 250.000,worden aangevraagd met een looptijd van maximaal 24 maanden.
De scope van het project kan variëren van kortlopende activiteiten gericht op het toepassen van één
of enkele bouwste(e)n(en) tot het realiseren van een (sluitende) aanpak gericht op alle bouwstenen.
Op basis van een gedegen beschrijving van de huidige situatie en de omvang van het probleem,
wordt onderbouwd op welke bouwstenen het project is gericht en welk budget en looptijd hiervoor
nodig is. Afhankelijk van het bedrag dat wordt aangevraagd, worden er verschillende voorwaarden
gesteld. Hierbij geldt de volgende richtlijn:
Aan te vragen bedrag
< € 50.000

Maximale looptijd
12 maanden

€ 50.000-€ 100.000

24 maanden

> € 100.000 €250.000

24 maanden

Aanvullende voorwaarden
Intentieverklaring/
samenwerkingsovereenkomst
en cofinanciering wel wenselijk,
maar niet verplicht.
Intentieverklaring en 10%
cofinanciering verplicht.
Samenwerkingsovereenkomst
en 25% cofinanciering
verplicht.

Verdeling projecten
In totaal zijn binnen deze subsidieoproep 160
projecten toegekend. In de figuur hiernaast is
te zien dat het grootste deel daarvan bestaat
uit kleine projecten (kleiner dan € 50.000,-).
Deze projecten zijn vaak gericht op één of
enkele bouwstenen en het aantal
samenwerkingspartners is kleiner dan bij de
grotere projecten.

AANTAL PROJECTEN
Groot
46 projecten
(29%)

Klein
98 projecten
(61%)

Middelgroot
16 projecten
(10%)

AANTAL PROJECTEN

Klein
C 4,38 m i n

Middelgroot

Naast de kleine projecten zijn er 16 middelgrote
projecten en 46 grote projecten. In deze projecten
wordt meer domein overstijgend samengewerkt.
Dit sluit mooi aan bij het doel van het
actieprogramma.

3.1.3 Melding
Om invulling te geven aan de bouwsteen Melding hebben Ambulancezorg Nederland en de politie aan
adviesbureau SiRM (Strategies in Regulated Markets) opdracht gegeven om een landelijk model
melding op te stellen. Samen met betrokken partijen heeft SiRM in september 2017 het Voorlopig
model melding opgeleverd. Aan de hand daarvan is ZonMw gevraagd projecten te faciliteren gericht
op het verbeteren van de keten van acute en niet-acute meldingen. De verschillende subsidierondes
en resultaten zijn hieronder in het kort uitgewerkt.
1

Melding - Acuut
GGz-triagewijzer
In 2017 heeft ZonMw een viertal trajecten gefinancierd om de pilotimplementatie van de GGztriagewijzer, onderdeel van de Generieke module acute psychiatrie, te faciliteren.
1. Aanscherpen en verbeteren ggz triagewijzer door SiRM
2. Coördinatie pilotsimplementatie door GGZ Nederland
3. Begeleiding pilotimplementatie door Significant
4. Monitoring en evaluatie door Trimbos-instituut
De trajecten zijn inmiddels afgerond. De pilotimplementatie vond plaats bij 15 crisisdiensten. Deze
kregen via GGZ Nederland een kleine subsidie voor het aanstellen van een projectleider om de
implementatie op locatie te faciliteren. Alle deelnemende crisisdiensten hebben aangegeven na afloop
van de pilotfase door te gaan met de GGz-triagewijzer. Het Trimbos-instituut concludeert dat 83% van
de beoordelingen van crisismeldingen binnen de gestelde tijdslimieten van de triagewijzer worden
gehaald. De U2 urgentie met 60% tijdige beoordelingen is daarbij een uitzondering. Desalniettemin is
het streven om deze norm wel te handhaven. Significant heeft een handreiking opgesteld voor de
verdere implementatie van de GGz-triagewijzer. In 2018 heeft ZonMw subsidie beschikbaar gesteld
via GGZ Nederland om de GGz-triagewijzer landelijk te implementeren. De verwachte einddatum van
dit project is 1-3-2019.
Versterken triage- en meidfunctie voor mensen met acuut verward gedrag
Het doel van deze subsidieregeling is het ontwikkelen en/of versterken van de Acuut Psychiatrische
Hulpverlening (APH) triagefunctie door de inzet (en training) van extra personeel bij de crisisdienst of
op de meldkamer, om zo sneller passende hulpverlening te bieden aan mensen die (tijdelijk) de grip
op hun leven kwijt zijn. Met deze subsidieregeling kunnen ggz-instellingen experimenteren tot de
nieuwe bekostiging van de acute psychiatrie die ingaat op 1-1-2019. Er zijn 2 subsidierondes uitgezet
welke in totaal 10 projecten hebben opgeleverd.
Om de acute psychiatrie te ondersteunen bij de voorbereiding op de nieuwe bekostiging per 1-1-2019,
is in aanvulling op bovenstaande open subsidierondes via GGZ Nederland subsidie beschikbaar
gesteld voor het aanstellen van een projectleider om een plan van aanpak op te stellen voor het
inrichten van de APH triagefunctie in de regio. In totaal hebben 14 ggz-instellingen zich hiervoor
aangemeld. Een aantal plannen van aanpak waren pas na de deadline van de hierboven genoemde
subsidierondes gereed. Voor hen heeft ZonMw de gelegenheid geboden om een stimuleringssubsidie
aan te vragen met als doel om het opgestelde plan van aanpak voor het versterken van de APH
triagefunctie in de regio uit te voeren en aan te scherpen. Hier hebben 4 instellingen gebruik van
gemaakt.
Melding - Niet-acuut
Versterken lokale advies- en meldpunten: niet-acute hulpbehoefte verward gedrag
Het doel van deze subsidieregeling is het verbeteren van de toegankelijkheid van bestaande lokale
en/of regionale advies- en meldpunten door: 1) het uitbreiden van de bereikbaarheid van bestaande
lokale en/of regionale meldpunten (24/7 of uitbreiden avond- en weekenduren) én 2) het efficiënt(er)
inrichten van bestaande meldpunten. In 2018 zijn twee subsidierondes uitgezet. De eerste
subsidieronde heeft 8 projecten opgeleverd. De subsidieaanvragen die in 2 subsidieronde zijn
ingediend ontvangen eind oktober een definitief besluit. Begin 2019 wordt de subsidieronde voor de
derde keer herhaald.
e

1

Verbeteren van melding van personen met verward gedrag: Voorlopig model melding (SiRM, september 2017)

Melding - monitoring
KPMG heeft opdracht gekregen voor de monitoring en evaluatie van de projecten gericht op
bouwsteen 4. Melding. Op dit moment zijn dat 10 projecten gericht op het versterken van APH
triagefunctie, 8 projecten gericht op het versterken van lokale advies- en meldpunten en 3 projecten
uit de subsidieronde Regionale aanpak verward gedrag van mei 2018. De projecten die nog
voortkomen uit de lopende subsidieronde voor melding niet-acuut worden ook meegenomen in de
monitoring en evaluatie. KPMG monitort op basis van monitoringscriteria die SiRM heeft ontwikkeld.
De resultaten van het project leveren input voor het aanscherpen en vaststellen van het definitieve
model melding. Het eindresultaat van het project is een evaluatie over de meidfunctie op 3 niveaus:
a. APH-triagefunctie
b. Niet-acute meidfunctie
c. Proces meldkamers en politie
De resultaten van dit monitoringproject worden eind mei 2019 verwacht.
3.1.4 Vervoer
Voor mensen met verward gedrag is vervoer door de politie vaak niet passend. Wanneer de persoon
in kwestie geen risico vormt voor de openbare orde en alleen zorg nodig heeft, kan vervoer door de
politie onnodig traumatiserend en stigmatiserend zijn. De politie heeft in 2016 bekend gemaakt het
vervoer van mensen die verward gedrag vertonen, maar geen strafbare feiten hebben gepleegd,
vanaf 1 januari 2017 gefaseerd over te dragen. Daarom worden regionaal - onder regie van
gemeenten of het Regionale Overleg Acute Zorg (ROAZ) - afspraken gemaakt tussen zorgaanbieders
uit ggz, de Regionale Ambulance Voorziening (RAV) en de politie over hoe het vervoer van mensen
met verward gedrag te organiseren.
Begin maart 2017 heeft minister van VWS het voorlopig model passend vervoer voor personen met
verward gedrag aangeboden aan de Tweede Kamer. Het model vervoer beschrijft
vervoersoplossingen voor mensen, waarvan het vermoeden bestaat dat zij verward gedrag vertonen
door bijvoorbeeld een somatische aandoening, psychiatrische aandoening, psychogeriatrische
aandoening of een verstandelijke beperking. Het voorlopig model vormt hiermee een leidraad om
creatieve en passende vervoersoplossingen in de regio te
ontwikkelen voor mensen met verward gedrag, voor wie zorg
en/of vervoer noodzakelijk is.
Experimentele projecten vervoer van mensen met
verward gedrag
Lokale, experimentele projecten voor gepast vervoer van
mensen met acuut verward gedrag. Het gaat hier om
vernieuwende oplossingen, waarbij vervoer wordt
aangeboden dat aanvullend is op het huidige ambulance
vervoer door de Regionale Ambulancevoorzieningen (RAV).
Per project kan maximaal € 200.000,- worden aangevraagd
met een looptijd van maximaal 24 maanden. Ritten van
andere aanbieders dan RAV's kunnen worden gefinancierd
tot 1-1-2020. Naar verwachting komt er begin 2019
duidelijkheid of andere aanbieders dan RAV-en vanaf 2020
vervoer van mensen met verward gedrag op medische
indicatie mogen verlenen of niet.
Landelijke spreiding
In totaal zijn 10 experimenten voor vervoer van mensen met
verward gedrag door een andere vervoerder dan de RAV
toegekend. Deze experimenten vinden met name plaats binnen ggz-instellingen of de gemeente.
Hiernaast is de landelijke spreiding van deze projecten te zien.

Vernieuwend vervoer door RAV's
Het doel van de subsidieoproep is om vervoer van
mensen met verward gedrag door RAV's (en
onderaannemers van RAV's) te verbeteren door
aanpassing van kennis, faciliteiten en vaardigheden
betreffende mensen met verward gedrag. Per RAV kan
maximaal € 500.000,- worden aangevraagd. De looptijd
van de projecten is maximaal 36 maanden. Binnen
deze subsidiemogelijkheid is budget gereserveerd voor
alle RAV's. Tot nu toe zijn 4 projecten begonnen.
Monitoring en registratie RAV-ritten
De 23 RAV's kunnen tot en met eind 2018 subsidie
aanvragen voor de monitoring en registratie van RAVritten van mensen met verward gedrag. Het
beschikbare budget per RAV-regio is maximaal
€ 140.000,-. Binnen deze subsidiemogelijkheid is
budget gereserveerd voor alle RAV-regio's. De looptijd
van de projecten is maximaal 30 maanden. Tot en met
september 2018 zijn 9 RAV monitoring & registratie
projecten toegekend.
Monitoring vervoer
Ambulancezorg Nederland (AZN) en KPMG voeren projecten uit om de monitoring en registratie van
de RAV-projecten (AZN) en niet-RAV projecten (KPMG) te coördineren. Deze projecten leveren input
voor landelijke besluitvorming omtrent vervoer van mensen met verward gedrag.
3.1.5 Regelingen voor gemeentes gericht op het sociaal domein
Binnen het actieprogramma is een aantal specifieke subsidiemogelijkheden ontwikkeld voor
gemeenten. Deze zijn stapsgewijs vanaf juni 2018 opengesteld, dus het aantal aanvragen is nog
beperkt en niet representatief. Hieronder wordt geschetst waar deze regelingen zich op richten.
Verder worden deze regelingen niet meegenomen in deze tussentijdse evaluatie.
Integraal aanbod zorg en begeleiding
Deze subsidieoproep richt zich specifiek op gemeenten om hen, in hun rol als regisseur, en hun
uitvoeringspartners te ondersteunen bij de organisatie van integrale zorg en ondersteuning voor
mensen met verward gedrag (jongeren of volwassenen).
Een gemeente kan als hoofdaanvrager subsidie aanvragen voor:
1. Een startsubsidie om een integraal aanbod van begeleiding en behandeling van mensen met
verward gedrag in het sociaal domein op te zetten. In deze projecten staat de samenwerking
tussen gemeenten en zorgverzekeraars centraal.
2. De uitvoering van een project:
a. Een bestaande faciliteit voor integraal aanbod van (specialistische) begeleiding en
(specialistische) behandeling, waarbij al afspraken zijn gemaakt tussen gemeente(n),
zorgverzekeraar(s) en zorgaanbieder(s), specifiek te richten op mensen met verward
gedrag.
b. Een nieuwe pilot te starten voor integraal aanbod van (specialistische) begeleiding en
(specialistische) behandeling.
Vliegende brigade* (inschakelen van een expert)
Gemeente(n) en hun samenwerkingspartner(s) kunnen een expert bekostigen die hen ondersteunt om
te komen tot een sluitende aanpak voor de aanpak van mensen met verward gedrag. Er kan
laagdrempelig een aanvraag worden ingediend voor een voucher van maximaal € 10.000,- per
bouwsteen waarmee een expert kan worden bekostigd.

Trainingen gemeentelijke teams
Via een menukaart met aanbod van trainingen kunnen gemeenten vanaf september 2018
laagdrempelig financiering aanvragen voor een trainingsplan op maat voor medewerkers in het
gemeentelijke domein. Medewerkers worden middels trainingen vaardiger in bijvoorbeeld de
signalering en ondersteuning van mensen met psychische en psychiatrische problemen, Ivb en/of
multi problematiek. Trainingen kunnen zich richten op bijvoorbeeld het herkennen van problematiek,
omgaan met problematiek, doorverwijzen (waar en wanneer) maar ook gedacht kan worden aan de
inzet van ervaringsdeskundigen, informatie-uitwisseling en privacy of meer kennis van de sociale
kaart.
Wijk-GGD'er
Na de succesvolle implementatie van de pilot wijk-GGD'er in 13 gemeenten (naar voorbeeld Vught),
komt er een vervolg voor nog eens 20 gemeenten. Nieuw is dat er naast de implementatie meer
aandacht zal zijn voor de borging van de positie van de wijk-GGD'er op de (middel)lange(re) termijn.

3.2

Inclusieve samenleving

3.2.1
Herstel en zelfredzaamheid bij
mensen met verward gedrag
ZonMw, NWO en de Stichting tot Steun VCVGZ
zetten zich met deze subsidieronde gezamenlijk
in voor herstel en (re-) integratie van mensen
met (tijdelijke) psychische problemen. In het
voorjaar van 2017 zijn drie subsidieoproepen
gedaan met een totaal budget van ongeveer €
4,2 miljoen gericht op herstel.
De drie subsidieoproepen beslaan de volle breedte van wetenschappelijk onderzoek, praktijkgericht
onderzoek en de ontwikkeling en implementatie van interventies:
•
Vanuit NWO:
Maatschappelijke (re-) integratie van adolescenten en volwassenen met autisme en psychose):
•
Vanuit ZonMw - Onderzoeksprogramma GGz:
Maatschappelijk en persoonlijk herstel bii psychische problemen
•
Vanuit ZonMw - Actieprogramma lokale initiatieven mensen met verward gedrag:
Ontwikkeling en implementatie van interventies gericht op herstel en zelfredzaamheid voor
mensen met verward gedrag
Deze laatstgenoemde subsidieoproep van het actieprogramma was bedoeld voor projecten waarmee
interventies - gericht op zelfredzaamheid en herstel van mensen met verward gedrag - lokaal of
regionaal geïmplementeerd of doorontwikkeld werden. De interventies vergroten de zelfredzaamheid
van mensen met verward gedrag en dragen bij aan het persoonlijk en maatschappelijk herstel van
mensen met verward gedrag. Per project kon maximaal € 200.000,- worden aangevraagd met een
looptijd van maximaal 24 maanden. In totaal zijn 8 projecten gehonoreerd in deze subsidieronde
gericht op herstel. Deze projecten lopen tot medio 2019.
3.2.2 Onderwijs over verward gedrag: verbinding tussen zorg, welzijn en veiligheid
In de subsidieronde Kennis over verward gedrag in het onderwijs kon men subsidie aanvragen voor
projecten gericht op het verbinden van het zorg-, welzijns- en/of veiligheidsdomein in het onderwijs.
Het betrof initiële mbo- en hbo-opleidingen en bij- en nascholing van professionals die een rol hebben
in de ondersteuning, opvang en zorg voor mensen met verward gedrag.
Er kon voor twee type projecten subsidie aangevraagd worden:
1. Projecten gericht op het ontwikkelen of aanpassen van een (keuze)module.
2. Projecten gericht op het beschikbaar stellen van expertise uit een ander domein.
Het uiteindelijke doel is om toekomstige professionals beter toe te rusten om domeinoverstijgend
samen te werken en zodoende beter aan te kunnen sluiten bij de leefwereld van de cliënt. Voor deze
subsidieronde was € 750.000,- gereserveerd.

Deze subsidieronde heeft 13 projecten opgeleverd. Er is een goede spreiding over het land; in
8 provincies is tenminste één project toegekend en er is één project gericht op alle provincies. De
projecten gingen uiterlijk 1 september 2018 van start. Begin 2019 wordt een 2 onderwijsronde
opengesteld. Naar verwachting ligt de focus in deze ronde meer op het implementeren en delen van
succesvolle onderwijsproducten.
e

Betrokken domeinen
Aanvragers hebben in de subsidieaanvraag aangegeven of het zorg,- welzijns- en veiligheidsdomein
was betrokken. In alle 13 projecten is het zorgdomein betrokken. Verder:
•
is in 11 projecten het domein welzijn betrokken;
•
is in 8 projecten het domein veiligheid betrokken.
Betrokken organisaties
In de projecten zijn veel verschillende
soorten organisaties betrokken.
Bij 9 projecten is het hbo betrokken en
bij 7 projecten het mbo. Organisaties
voor bij- en nascholing zijn ook bij 7
projecten betrokken. Verder is
interessant dat bij 9 projecten
cliëntenorganisaties en
zorginstellingen en bij 7 projecten
welzijnsorganisaties zijn betrokken. De
betrokkenheid van de politie bij 3
projecten blijft wat achter.

Totaal
LO
9
8
7
6
5

I

Hl.

I Totaal

Type project
Van deze 13 projecten zijn de meeste gericht op het ontwikkelen van een (keuze)module. Zie
hieronder de verdeling over de type projecten:

• Totaal

a. Het ontwikkelen van een
(keuze)module

b. Het aanpassen én
implementeren

c. Het inzetten exper tise uit
een anclei domein

(keuze)module
3.2.3

Integrale aanpak voor mensen met een licht verstandelijke beperking

In 2018 is het Actieprogramma lokale initiatieven voor mensen met verward gedrag een
samenwerking aangegaan met het ZonMw-programma Gewoon Bijzonder. De gezamenlijke
subsidieronde Integrale domeinoverstijgende aanpak voor mensen met een licht verstandelijke
beperking had als doel om bij te dragen aan een betere aanpak voor mensen met een licht
verstandelijke beperking in het veiligheids- en sociale domein. Deze doelgroep komt vaak in aanraking
met het veiligheidsdomein en blijkt oververtegenwoordigd te zijn binnen de doelgroep mensen met
verward gedrag. Het ministerie van JenV heeft hiervoor een aanvullend budget van € 250.000,beschikbaar gesteld.
In deze subsidieronde konden aanvragen worden ingediend voor kleinschalige projecten gericht op
het ontwikkelen van aanpakken om de verbinding tussen veiligheid-zorg-sociaal domein te bevorderen
voor mensen met een licht verstandelijke beperking, al dan niet in combinatie met verward gedrag.

Het gaat om integrale en overdraagbare aanpakken. Eindresultaat van projecten is een concreet
beschreven aanpak die kan worden gedeeld met andere gemeenten.
Per project kon een budget van maximaal € 50.000,- worden aangevraagd, met een maximale looptijd
van 6 maanden. Voor deze subsidieronde is € 500.000,- gereserveerd. In deze subsidieronde zijn 12
projecten gehonoreerd.

3.3

Kennisontwikkeling

3.3.1
Monitor verward gedrag
Er zijn 2 opdrachten verleend voor het
opzetten van de Monitor Verward Gedrag:
Kwalitatieve monitor: realisatie
•
sluitende aanpak
De monitor geeft antwoord in hoeverre de
bouwstenen van de sluitende aanpak zijn
geïmplementeerd. Hiervoor is een
opdracht ter waarde van € 200.000,
verleend aan advies- en
onderzoeksbureau Significant voor de periode juni 2017 tot en met oktober 2018. Op 27
september 2018 zijn de resultaten van deze monitor gepresenteerd op het slotcongres van het
Schakelteam en in het Dashboard monitor verward gedrag.
•
Kwantitatieve monitor: Aard & Omvang
Wat is de aard en omvang van verward gedrag in Nederland? Wat zijn de resultaten (output) en
effecten van maatregelen voor een sluitende aanpak? Het RIVM heeft van ZonMw subsidie
ontvangen voor de ontwikkeling van een monitor die antwoord geeft op deze vragen. In de loop
van het project zijn onvoorziene en deels onoverkomelijke problemen gerezen rondom privacy en
toegang tot (en bewerking van) data, waardoor er onvoldoende basis is om het
project in te continueren. Daarom is het project in juni 2018 is stopgezet. Wel voert RIVM
daaropvolgend regionale pilots uit voor het opzetten van een monitor personen met verward
gedrag, met als doel regionaal en lokaal beleid t.a.v. (mensen met) manifestaties van verward
gedrag te kunnen ondersteunen. Hierbij worden bestaande bronnen in de pilotregio's Utrecht en
West-Brabant geraadpleegd om cijfers te duiden in relatie tot ontwikkelingen in zorg en beleid.

LU
JEm

3.3.2

Kennisnetwerk

Praktijkprofessionals die te maken krijgen met mensen met verward gedrag moeten daarbij gebruik
maken van de nieuwste inzichten. Om hen daarbij te ondersteunen heeft ZonMw in afstemming met
het schakelteam ingezet op een domeinoverstijgend 'kennisnetwerk' dat bestaat uit relevante
kennisinstellingen die samenwerken rondom verward gedrag. Movisie heeft hiervoor een gezamenlijke
opdracht met het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (het CCV), MIND, Phrenos,
Platform 31, Trimbos-instituut en Vilans. Dit is geen nieuw instituut of een nieuwe organisatie, maar
een samenwerking van bestaande organisaties. Het doel is om praktijkprofessionals uit de
verschillende domeinen, ervaringsdeskundigen en hun naasten te ondersteunen bij het vinden en
toepassen van een kennis gedreven aanpak.
Deze kennis is zowel afkomstig uit het actieprogramma als uit de organisaties zelf. Het netwerk biedt
overzicht en samenhang in kennis rondom het voorkomen en aanpakken van verward gedrag of acute
zorgnood. Omdat het een open netwerk is, zullen ook andere partijen rond specifieke thema's en
onderwerpen uitgenodigd worden om aan te sluiten. Het kennisnetwerk borgt en bewaakt de
voortgang rond dit thema en de reeds ingezette samenwerking. Naar verwachting is het
kennisnetwerk medio 2019 gerealiseerd.
3.3.3 Informatie en kennisinfrastructuur
Bauke Koekkoek (Hogeschool van Arnhem en Nijmegen) heeft subsidie ontvangen voor een
verkenning van de behoefte aan, en het ontwikkelen van een concept model voor een informatie- en
kennisinfrastructuur voor de lokale aanpak van mensen met verward gedrag. Waar het kennisnetwerk
zich richt op het ontsluiten van informatie voor professionals, richt de aanvraag van Bauke Koekkoek
zich op een analyse van de aanpak van verward gedrag. In zijn concept model is aandacht voor

informatie over aard en omvang van het probleem, kennisbehoefte en infrastructuur, ondersteuning,
training en opleiding. De focus ligt hierbij op de lokale aanpak en partijen. Het gaat hier om een
verkenning op hoofdlijnen, met als doel bij te dragen aan een betere analyse en begrip van het
probleem, en die leidt tot een advies over mogelijke vervolgstappen.
3.3.4
Onderzoek naar verward gedrag
In ieder onderzoek binnen het actieprogramma dient een vraag of kwestie uit de zorgpraktijk centraal
te staan. Alle onderzoeken moeten directe waarde hebben voor de zorgpraktijk. In het najaar van
2018 ontwikkelt het programma een strategie voor onderzoek. Hierbij verkennen we nadrukkelijk de
kansen van 'actieonderzoek', omdat in deze onderzoeksbenadering praktijkverbetering en
kennisontwikkeling hand in hand gaan.
De eerste subsidieoproepen binnen de onderzoekslijn staan ten tijde van het schrijven van deze
evaluatie open. Deze oproepen betreffen de evaluatie van de crisiskaart/hulpkaart en de training
Mental Health First Aid. Later volgen oproepen tot onderzoek naar sociale netwerken, de
geïntegreerde wijk en ervaringsdeskundigheid. Parallel hieraan wordt gewerkt aan onderzoek naar de
tientallen praktijkinitiatieven binnen het actieprogramma. Het is nog niet bekend hoe deze
subsidieoproepen precies vorm krijgen. Naar verwachting worden zowel open subsidierondes als
gerichte, top-down subsidierondes uitgezet. In het laatste geval selecteert ZonMw één of meerdere
partijen om een subsidieaanvraag uit te werken.

3.4

Analyse

Voor de analyse van de verstrekte subsidies is ervoor gekozen om deze te doen voor alle
subsidieoproepen gezamenlijk. De belangrijkste overweging daarbij is geweest dat bijna alle
subsidieoproepen bijdragen aan een goed werkende aanpak op basis van de bouwstenen door
regionale of lokale initiatieven te faciliteren. Een totaaloverzicht van de bijdrage van het programma
geeft daarom meer inzicht dan wanneer deze per subsidiemogelijkheid apart wordt gedaan.
In dit deelhoofdstuk is een analyse gemaakt van de verstrekte subsidies, bouwstenen, landelijke
spreiding en de betrokken domeinen.
3.4.1
Verstrekte subsidies
In de onderstaande tabel is een overzicht te zien van alle verstrekte subsidies, de eigen bijdrage en
het honoreringspercentage.
2

Startsubsidies
Regionale praktijkprojecten

18

886.691

94.779

Honoreringspercentage
78%

160

14.577.815

Experimenteel vervoer niet-RAV

13

2.250.687

7.763.510
542.667

80%
100%

Vernieuwend vervoer RAV
RAV- monitoring en registratie
GGz-triagewijzer
Melding niet-acuut
Melding acuut

4
10
4
8
4

1.570.033
1.400.000
387.399
768.180
270.805

5.033.120

Onderwijs

13

632.300

306.112
135.170
136.311

100%
83%
100%
80%
50%
73%

Integrale aanpak LVB
Herstel en zelfredzaamheid
Totaal

12

568.057
1.359.880
24.671.847

140.968
786.317
14.938.954

Type project

2

Aantal
projecten

Subsidie

Eigen bijdrage

8
246

Deze tabel is gebaseerd op de cijfers d.d. augustus 2018

52%
53%

Subsidie: eigen bijdrage

Verhouding subsidie - eigen bijdrage
In het taartdiagram hiernaast is de
verhouding tussen verstrekte subsidie en
eigen bijdrage te zien van alle projecten
die in de tabel hierboven zijn opgenomen.
Opvallend is dat de eigen bijdrage ruim
hoger is dan verwacht kan worden op
basis van de voorwaarden die zijn gesteld
in de subsidieoproepen.

• Eigen bijdrage
• Subsidie

3.4.2 Bouwstenen
Van de 246 praktijkprojecten die zijn
gefinancierd binnen het actieprogramma
zijn er 227 te herleiden tot de bouwstenen. Hierbij kan het gaan om de realisatie, het maken van een
plan van aanpak of een project gericht op monitoring en registratie (in het geval van vervoer). De
projecten de niet te herleiden zijn, komen vooral uit de subsidierondes met betrekking tot onderwijs.
Veruit de meeste projecten zijn gericht op de samenhang tussen 5 of meer bouwstenen. De grootste
individuele bouwsteen is vervoer, waar verschillende gerichte subsidies voor zijn uitgezet. De
bouwsteen die het minst is aangevraagd is toeleiding. Dit heeft er mee te maken dat deze bouwsteen
in de meeste gevallen wordt aangevraagd in samenhang met andere bouwstenen.

Subsidie (x miljoen euro)
STARTSUBSIDIES
SAMENHANG 5+ BOUWSTENEN
1 - INBRENG
2 - PREVENTIE
3 - VROEGSIGNALERING
4-MELDING
5-BEOORDELING
6-TOELEIDING
7-VERVOER
8-PASSENDE Z/O/S
9 - INFORMATIE
0,00

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

6,00

7,00

8,00

9,00

Toelichting bij figuur
Een groot aantal projecten is gericht op meerdere bouwstenen. Voor de grafiek hieronder zijn de
volgende rekenregels gebruikt:
• Voor de projecten die zich richten op 1, 2, 3 of 4 bouwstenen geldt dat het totaalbedrag van dat
project is gedeeld door het aantal bouwstenen waar het project op is gericht (Bijvoorbeeld:
totaalbedrag is 30.000 euro en het project richt zich op bouwstenen 1,2 en 3. Dan geldt voor dit
project dat bij de bouwstenen 1, 2 en 3 ieder 10.000 euro is gerekend)
•
Wanneer projecten zich richten op 5 of meer bouwstenen, is dit opgenomen onder de categorie
'samenhang 5+ bouwstenen'.

•

Bouwsteen 9 - informatievoorziening - betreft een uitzondering. Geen enkel project is alleen
gericht op deze bouwsteen. Hier zijn alle projecten (ook 5+ bouwstenen) meegenomen. Net als bij
andere bouwstenen wordt het bedrag dat een project bijdraagt aan bouwsteen berekend door het
totaalbedrag van dat project te delen door het aantal bouwstenen waar het project op is gericht.

3.4.3

Landelijke spreiding

Regio's
Van de 246 praktijkprojecten hebben 230 projecten een strikt regionaal karakter, dat wil zeggen dat
het werkgebied in die gevallen maximaal een gehele provincie betreft. Alle lokale praktijkprojecten die
binnen het actieprogramma zijn gesubsidieerd zijn te zien op deze landkaart. De projecten die geen
regionaal karakter hebben zijn vooral afkomstig uit de subsidieronde onderwijs óf betreffen landelijke
begeleidingstrajecten, coördinatiefuncties of zijn gericht op interventieontwikkeling waarbij de locatie
minder relevant is.
In de grafiek hieronder zijn alle 23 regio's van het Schakelteam te zien met het totale subsidiebedrag
dat binnen die regio is verstrekt aan subsidies. Amsterdam en Rotterdam zijn de regio's waarbinnen
het meest subsidie is verstrekt. Drenthe is een regio die ten opzichte van het inwonertal relatief veel
subsidie heeft ontvangen. Zeeland blijft achter, ook wanneer dit wordt afgezet tegen het inwonertal.

Subsidie
AMERSFOORT
AMSTERDAM
DRENTHE

1.560.376

FLEVOLAND
FOODVALLEY UTRECHT
FRIESLAND
GELDERLAND-MIDDEN
GELDERLAND-ZUID
GOOI EN VECHTSTREEK
GRONINGEN
HAAGLANDEN
HART VAN BRABANT
HOLLANDS-MIDDEN
IJSSELLAND
LIMBURG
NOORDEN OOST GELDERLAND
NOORD-HOLLAND
OOST-BRABANT
ROTTERDAM RIJNMOND/ZUID-HOLLAND ZUID

2.214.715

TWENTE
UTRECHT
WEST-BRABANT
ZEELAND

500.000

1.000.000 1.500.000 2.000.000 2.500.000

Toelichting bij figuur
Verschillende projecten hebben een werkgebied dat meerdere regio's betreft. Voor de grafiek
hieronder zijn de volgende rekenregels gebruikt:
• Voor de projecten die zich richten op meerdere regio's geldt dat het totaalbedrag van dat project is
gedeeld door het aantal regio's waar het project op is gericht (Bijvoorbeeld: totaalbedrag is
€ 30.000,- en het project richt zich op 3 regio's. Dan geldt voor dit project dat bij iedere regio
€ 10.000,- is gerekend).

•

Gemeenten
In totaal zijn 378 van de 381 Nederlandse gemeentes betrokken bij minimaal 2 projecten. In de grafiek
hieronder zijn alle gemeenten te zien die vallen onder het werkgebied van 10 of meer projecten.

Aantal projecten

Omvang werkgebied
De projecten konden bij het indienen van hun subsidieaanvraag de omvang van het werkgebied
aangeven. Veruit de meeste projecten zijn gericht op meerdere gemeenten. Het aantal varieert van 1
gemeente tot 79 (Veiligheidsregio Oost-Nederland).

Aantal
WIJK
GEMEENTE
MEERDERE GEMEENTES
PROVINCIAAL
LANDELIJK
N.V.T.
80

100

120

140

Betrokkenheid domeinen
Voorwaarde voor de projecten is dat er gewerkt wordt aan een persoonsgerichte aanpak waarin
verschillende relevante domeinen worden betrokken. In de grafiek hieronder is te zien welke
domeinen betrokken zijn in toegekende praktijkprojecten. Gemeentes, cliëntenorganisaties, en zorg
zijn het meest betrokken; justitie, OM en commerciële organisaties blijven achter.

Aantal
CLIËNTENORGANISATIE
COMMERC IËLE ORGANISATIE
GEMEENTE
GGD
GGZ-INSTELLING
JUSTITIE
KENNISINSTITUUT
OPENBAARMINISTERIE
OVERIG
POLITIE
RAV
VEILIGHEIDSREGIO
WELZIJNSINSTELLING
ZORGORGANISATIE

20

3.5

40

60

80

100

120

140

160

180

20C

Overig

Interne monitoring van ZonMw-projecten
Alle projecten rapporteren het verloop van het project aan het einde van de projectperiode. Zij leveren
een eindverslag in waarin zij onder andere ingaan op succesfactoren, knelpunten en (concrete)
resultaten van het project. Duurt een project langer dan 14 maanden, dan rapporteren zij halverwege
de projectperiode over hun voortgang middels een zogeheten voortgangsverslag.
In beide gevallen wordt het verslag op bureauniveau beoordeeld door ZonMw. De aanvrager krijgt een
schriftelijke reactie op het verslag (goedkeuring of aanvullende vragen) en indien van toepassing
worden er aandachtspunten voor het vervolg geformuleerd. Een project kan pas worden afgerond als
er sprake is van goedkeuring door ZonMw op het eindverslag en de financiële eindafrekening.
Participatie cliënten en naasten
Omdat in projecten wordt gewerkt aan de realisatie van een integrale persoonsgerichte aanpak, staat
de leefwereld van de mens centraal. Participatie van cliënten en hun naasten is dan ook een
belangrijk onderdeel van het actieprogramma. ZonMw waarborgt participatie van cliënten en hun
naasten op drie manieren:
1. Betrokkenheid cliënten en naasten in de projecten
Bij alle praktijkprojecten dienen zowel cliënten- als naasten(organisaties) onderdeel te zijn van de
projectgroep. Dit is een vereiste. Daarnaast moet uit de projectaanvragen duidelijk worden dat in
alle fases van het project nadrukkelijk aandacht is voor het perspectief van mensen die de grip op
hun leven (dreigen te) verliezen en de behoeften van hun omgeving.
2. Beoordeling door cliënten en naasten
Iedere aanvraag wordt door minstens één ervaringsdeskundige en/of naaste beoordeeld.
Zodoende wordt getoetst of iedere aanvraag voldoet aan bovengenoemde vereisten. Ook nemen
zij deel aan de vergaderingen van de beoordelingswerkgroep waarin ook professionals
deelnemen die in de dagelijkse praktijk te maken krijgen met mensen met verward gedrag. Tijdens
deze vergaderingen worden alle subsidieaanvragen besproken en worden er per

subsidieaanvraag concrete vragen en/of aandachtspunten geformuleerd. Deze vragen en/of
aandachtspunten worden teruggekoppeld aan de indieners.
3. Vertegenwoordiging in de programmacommissie
Een ervaringsdeskundige en een familie-ervaringsdeskundige hebben zitting in de
programmacommissie.
Bezwaarprocedures
ZonMw heeft gedurende de looptijd van het actieprogramma één bezwaarschrift ontvangen, namelijk
in april 2018. Er is bezwaar ingediend tegen het besluit op subsidieaanvraag 60-63800-98-3105,
ingediend in het kader van de subsidieronde 'Onderwijs en verward gedrag'. Op alle punten is de
bezwaargrond ongegrond verklaard door de commissie, het bestreden besluit is in stand gelaten.

4

Resultaten projecten

Significant en ZonMw hebben alle gesubsidieerde projecten geclusterd. Deze clusters betreffen een
aantal subsidieprojecten die gericht zijn op eenzelfde thema. De volgende clusters zijn aangebracht:
vroegsignalering, inclusieve wijk, herstel, deskundigheidsbevordering, crisiskaart, melding, triage &
beoordeling, vervoer en zorg & straf.
In april 2018 is per cluster een focusgroep georganiseerd. Het doel van de focusgroepen was om zicht
te krijgen op de eerste opbrengsten van de subsidieprojecten. Bij de focusgroepen waren betrokkenen
van de betreffende subsidieprojecten aanwezig. Het merendeel van de deelnemers waren
projectleiders. In een aantal focusgroepen (bijvoorbeeld herstel en de crisiskaart) sloten
ervaringsdeskundigen en uitvoeringsprofessionals aan. De opkomst van de focusgroep was circa 10
deelnemers per bijeenkomst.
In dit hoofdstuk leest u de belangrijkste bevindingen per cluster en daarnaast een aantal algemene
conclusies die voor alle clusters gelden. In bijlage J zijn de volledige verslagen van de 8 focusgroepen
opgenomen. Deze verslagen zijn gevalideerd onder de deelnemers van de bijeenkomst.

4.1

Samenvattingen en voorbeelden per cluster

Vroegsignalering
Samenvatting
•
Het onderwerp 'verward gedrag' wordt door de subsidieprojecten eerder en beter bespreekbaar
volgens respondenten. Cliënten komen eerder in contact met professionals en professionals
hebben meer kennis van het onderwerp. Ook de maatschappij herkent 'verward gedrag' sneller.
• Wanneer cliënten eerder in beeld zijn bij professionals kan dit verergering van problematiek of
crisisopnamen van cliënten voorkomen.
•
Door de subsidieprojecten kunnen professionals gerichter op- en afschalen. (Zij weten elkaar
beter te vinden).
Voorbeelden en quotes
•
In het project gericht op medicatie-(on)trouw krijgt de voorschrijvende arts een signaal van de
apotheker wanneer medicatie niet is opgehaald. Dit kan aanleiding zijn voor contact met de cliënt.
•
De inzet van ervaringsdeskundigen bij trainingen gericht op vroegtijdige signalering wordt als
positief ervaren. "Wij werken samen met een aantal ervaringsdeskundigen. Zij hebben
meegedacht over de opzet van een training gericht op vroegtijdige signalering. Daarnaast
verzorgen zij zelf ook een module in de training. Zij vinden het leuk om op deze manier een
actieve bijdrage te kunnen leveren aan de aanpak".
•
In een project worden pop-up tenten in wijken en buurten geplaatst waar professionals samen met
ervaringsdeskundigen informatie geven over verward gedrag.
Inclusieve wijk
Samenvatting
•
De subsidieprojecten creëren ruimte voor gesprek en ontmoeting tussen cliënten, buurtbewoners
en professionals. Dit heeft volgens respondenten een positief effect op de sociale samenhang in
een wijk of buurt.
•
Cliënten krijgen een breder ondersteunend netwerk. Dit kan ervoor zorgen dat de drempel voor
cliënten om hulp te vragen lager wordt.
•
Door samenwerking met ander types professionals en ervaringsdeskundigen hebben
professionals een breder palet aan handelingsperspectieven en kennis om kwetsbare burgers te
helpen.
Voorbeelden en quotes
• Ontmoetingsplekken en -momenten worden in de wijk georganiseerd (zoals bewustwordingsbijeenkomsten of een zelfregiecentrum). "In de bijeenkomsten worden bewoners in de wijk
uitgenodigd om hun ervaringen te delen en met elkaar in gesprek te gaan over het stigma
'verward gedrag'. Door de diverse samenstelling van de bijeenkomsten - cliënten, bewoners,
wijkagenten, woningcorporaties, wijkteams- ontstaat dialoog en wederzijds begrip."

•

Door ruimte voor het gesprek met elkaar te creëren verwachten respondenten dat cliënten
makkelijker participeren in de wijk. Enkele projecten hebben hiervan al de eerste resultaten
opgemerkt. Zo vond bijvoorbeeld bij één project het aantal bezoekers van een zelfregiecentrum in
het afgelopen jaar een stijging plaats van 60 bezoekers naar 240 bezoekers per jaar.

Herstel
Samenvatting
•
De subsidieprojecten vergroten de eigen regie van cliënten. Cliënten dragen meer
verantwoordelijkheid voor hun eigen herstel. Zij bepalen zelf aan welke doelen gewerkt wordt en
wie zij hierbij betrekken
•
De participatie van cliënten in de maatschappij neemt toe door hun inzet en bijdrage in herstel
ondersteunende zorg van andere cliënten.
• "Nothing about me, without me". Het bewustzijn onder professionals om cliënten te betrekken in
de herstel ondersteunende zorg neemt volgens respondenten toe als gevolg van de
subsidieprojecten.
Voorbeelden en guotes
•
In het RACT-model wordt de samenwerking tussen het formele en informele netwerk verbeterd.
Cliënten bepalen zelf wie onderdeel uitmaken van het netwerk en belangrijk zijn of hem of haar te
helpen met het bereiken van zelfgekozen hersteldoelen.
•
Inzet van app's gericht op monitoring van gedrag: bijvoorbeeld een app die het social media
gedrag monitort. Cliënten hebben hierdoor real time inzicht in hun gedrag.
•
Inzet Open Dialogue methodiek. "Uit onderzoek in Finland blijkt dat Open Dialogue ervoor zorgt
dat 70% van de mensen met een acute psychose binnen twee jaar nadien vrijwel geheel vrij van
symptomen zijn en verder kunnen zonder medische begeleiding. Bovendien worden er resultaten
bereikt met minder opnames en minder hoge dosering medicijnen."
Deskundigheidsbevordering
Samenvatting
Het bereik van trainingen gericht op deskundigheidsbevordering is breder dan de groep
•
zorgprofessionals. De trainingen worden bijvoorbeeld ook gegeven aan beleidsmedewerkers,
baliemedewerkers, sociaal beheerders van woningcorporaties, ambulance- en
brandweerpersoneel, wijkagenten.
•
Destigmatisering van personen met verward gedrag wordt als de belangrijkste meerwaarde van
de trainingen in deskundigheidsbevordering gezien.
Voorbeelden en guotes
Trainingen gericht op deskundigheidsbevordering zorgen voor meer kennis over de doelgroep
•
maar vergroten ook de handelingsvaardigheid. "Je merkt dat professionals vooraf aan een training
onjuiste verwachtingen hebben. Ze denken dat zij verwarde personen moeten diagnosticeren en
bijvoorbeeld kennis moeten hebben van psychiatrische ziektebeelden. Echter, zij leren signaleren
en hoe te reageren op deze signalen. Dit zorgt voor handelingsbewustzijn. Vaak is men blij
eindelijk concrete handvatten te leren om een cliënt te kunnen helpen binnen iemands eigen
mogelijkheden".
•
Eén van de trainingen richt zich specifiek op de doelgroep vrijwilligers
Crisiskaart
Samenvatting
•
Uit ervaringen van cliënten blijkt dat zij ervaren dat de crisiskaart voor rust en herstel zorgt. Omdat
de cliënt zijn eigen crisiskaart opstelt, krijgt de cliënt meer grip, inzicht en duidelijkheid in de eigen
crisissituatie. Op het moment dat er een crisis is, leidt het gebruik van de crisiskaart tot de juiste
zorg voor de cliënt, omdat de afspraken vast staan.
•
Professionals zoals politie en ggz-hulpverleners behandelen cliënten vanuit een andere
benadering en werken buiten eigen methodes om, ten gunste van de cliënt.
•
Bekendheid van de crisiskaart wordt als belangrijk aandachtspunt genoemd.

Voorbeelden en quotes
•
De crisiskaart zorgt voor rust: "De crisiskaart zorgt voor rust onder de cliënten. Iemand gaf aan dat
zij haar emoties weer durfde te voelen omdat de kaart dient als een beveiliging. In een
crisissituatie is de kaart een manier om omstanders te informeren hoe te handelen in deze
situatie".
•
Promotie onder ketenpartners die de crisiskaart uiteindelijk moeten gaan gebruiken is zeer
belangrijk. (Onder andere) Stichting Fameus is veel aanwezig op allerlei netwerkbijeenkomsten en
houdt promotiepraatjes om de bekendheid van de crisiskaart in de regio te vergroten.
Melding, triage en beoordeling
Samenvatting
•
Projecten zijn gericht op tijdige toeleiding naar passende zorg. Een snelle beoordeling en
toeleiding naar zorg kan alleen wanneer er ook ruimte is om cliënten binnen de juiste zorg te
plaatsen. Door de wachtlijstenproblematiek is dit nu niet altijd direct mogelijk.
•
Samenwerking tussen partners uit verschillende domeinen wordt versterkt. Partners leren elkaar
(en eikaars taak, rol en proces) beter kennen en weten elkaar beter en sneller te vinden in de
samenwerking.
•
De werkdruk voor sommige professionals wordt verlaagd bij bijvoorbeeld huisartsen in ANW-uren,
door de komst van een SPV'er in de HAP als voorwacht.
Voorbeelden en quotes
•
GGNet voert in samenwerking met het Veiligheidshuis een groot onderzoek uit naar de doelgroep
achter de E33- meldingen om inzicht te krijgen in de problematiek.
• Verschillende projecten leiden tot een betere samenwerking tussen betrokken professionals/
partijen omdat ze elkaar vaker zien en elkaar beter leren begrijpen en vertrouwen.
•
Het naar voren brengen van ggz-expertise in een ketenbreed meld- en adviespunt dat informatie
rondom de persoon verzamelt zorgt voor een snellere en passender triage, consultatie en
doorgeleiding.
Vervoer
Samenvatting
•
Cliënten ervaren alternatief vervoer als prettig. Er is minder sprake van sedering en fixering. Ook
sluit de bejegening van professionals beter aan bij de cliënten. Cliënten ervaren meer tijd en
aandacht van professionals bij het vervoer.
•
Respondenten verwachten dat alternatief vervoer leidt tot een kostenbesparing. Enerzijds omdat
dit vervoer volgens hen goedkoper is dan vervoer in een ambulance. Daarnaast verwachten zij
een afname van het aantal vervoersbewegingen omdat professionals ter plaatse de-escalerend
optreden.
Voorbeelden en guotes
•
Professionals van de RAV voelden zich onvoldoende geschoold om deze groep cliënten te
vervoeren. Naar aanleiding hiervan hebben zij een opleiding gevolgd op het gebied van deescalerend gedrag. Daarnaast hebben ze een dag meegelopen bij de crisisdienst. Dit is positief
ervaren door de medewerkers.
•
De druk op het ervaren tekort op ambulancepersoneel wordt genoemd: "We zien tekorten in het
medisch personeel voor de ambulancediensten. Deze initiatieven van passend vervoer nemen
druk weg bij ons als ambulancedienst. Wanneer sprake is van een medische indicatie, en dus van
medisch vervoer, gaan we alsnog rijden."
Zorg en straf
Samenvatting
•
De continuïteit van zorg wordt volgens respondenten verbeterd door het opstellen van een plan
van aanpak en het aanstellen van een regisseur. Dit zorgt voor duidelijkheid richting cliënten,
naasten en professionals.
•
De kans dat cliënten (opnieuw) in aanraking komen met politie en justitie wordt volgens
respondenten kleiner omdat zorg en straf beter op elkaar zijn afgestemd.
•
Door de subsidieprojecten worden een structuur en randvoorwaarden gecreëerd voor
professionals om te komen tot gezamenlijke afspraken rond een cliënt.

Voorbeelden en quotes
•
In een project is een bejegeningsprofiel opgesteld. Dit is een A4 waarop aandachtspunten voor
politie staan. Deze zijn gericht op de benadering en bejegening van de betreffende persoon. Dit
A4'tje hangt in de gang, naast de voordeur van de cliënt. Politie ziet dit meteen bij binnenkomst.
•
Een respondent over een regionaal forensisch psychiatrisch netwerk: "We merken ook dat
professionals ons netwerk als een 'laatste station' zien, na ons is er geen opschalingsmogelijkheid
meer. We merken dat bijvoorbeeld gemeenten hierdoor in sommige situaties ook sneller geneigd
zijn om bepaalde zorg te financieren".

4.2

Algemene bevindingen

4.2.1
Structurele financiering van de subsidieprojecten is een terugkerend knelpunt
Vrijwel alle respondenten zijn zoekende naar de wijze waarop zij hun project structureel kunnen
financieren na afloop van de subsidie. Respondenten hebben behoefte aan duidelijkheid en richtlijnen
vanuit ministeries over welke partijen, op basis van zijn of haar wettelijke taken en
verantwoordelijkheden, verantwoordelijk zijn voor de (deel)financiering van het ontwikkelde aanbod.
Respondenten benoemen dat het vroegtijdig betrekken van financiers zoals zorgverzekeraars en
gemeenten in subsidieprojecten helpt. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld hun inkoopfunctie als sturend
mechanisme inzetten door in inkoopeisen op te nemen dat medewerkers van aanbieders geschoold
moeten zijn in specifieke trainingen.
Respondenten noemen de volgende knelpunten:
•
Het is voor respondenten onduidelijk op welke manier binnen de huidige financieringsstructuur
van de zorg de inzet van ervaringsdeskundigen financieel geborgd kan worden.
•
De inzet van professionals om mee te denken of samen te werken rond een cliënt die niet bij hun
eigen organisatie staat ingeschreven komt moeilijk tot stand. Het is volgens respondenten lastig
om dit type inzet van (zorg)professionals gefinancierd te krijgen. Zorgverzekeraars zouden
volgens hen in staat gesteld moeten worden om ook gebiedsgerichte zorginzet te financieren die
niet specifiek aan een individu gekoppeld is.
•
Wanneer verschillende organisaties betrokken zijn bij het ontwikkelde aanbod ontstaat discussie
over de (deel)financiering. Respondenten ervaren onduidelijkheid over welke organisatie op basis
van zijn of haar wettelijke taken verantwoordelijk is voor de structurele financiering van het
aanbod.
4.2.2
Privacy wet- en regelgeving
Respondenten ervaren onduidelijkheid over de geldende privacywet- en regelgeving. Het is voor hen
niet altijd duidelijk welke informatie zij wel en niet mogen delen met derden. Respondenten geven aan
dat professionals over het algemeen bekend zijn met de verschillende convenanten en handvatten ten
aanzien van privacy. Zij geven echter aan dat een convenant vaak niet de rechtvaardiging geeft om
informatie te delen in een specifieke casus. Het gaat altijd om afwegingen van individuele
professionals in specifieke casussen.
Ook zien respondenten handelingsverlegenheid bij professionals ten aanzien van het delen van
informatie. Dit komt volgens hen enerzijds door onbekendheid. Anderzijds wordt dit ook ingegeven
omdat cliënten vaker de weg naar de tuchtrechter lijken te maken als het gaat om privacy.
4.2.3 Veel enthousiasme en inhoudelijke betrokkenheid onder projectleiders
Onder de respondenten merken we veel enthousiasme en betrokkenheid bij hun projecten.
Deelnemers zijn inhoudelijk goed op de hoogte van wat speelt binnen hun projecten en zijn ook bereid
deze kennis te delen met anderen. Het merendeel van de deelnemers geeft aan dat zij behoefte
hebben aan meer van dit soort bijeenkomsten, omdat zij de uitwisseling van ervaringen van
soortgelijke projecten als leerzaam beschouwen. Ook blijkt de grote mate van betrokkenheid uit de
relatieve hoge opkomst bij de bijeenkomsten.
4.2.4
De verbinding van de subsidieprojecten met de regionale aanpak verdient aandacht
We merken dat sommige projectleiders van de subsidieprojecten moeite hebben om hun project te
bezien binnen de bredere regionale aanpak voor personen met verward gedrag. Projectleiders zijn
niet altijd op de hoogte van andere projecten die lopen op dit onderwerp en niet iedereen weet wie de
regionaal projectleider op de aanpak verward gedrag is. Dit knelpunt komt met name naar voren in het

kader van borging. Verschillende respondenten geven aan dat zij het lastig vinden om hun projecten
te verbinden aan de regionale keten voor personen met verward gedrag of het vinden van aansluiting
van hun projecten bij bestaande voorzieningen.
4.2.5 Beperkt aandacht voor evaluatie of monitoring binnen de projecten
Het blijkt voor respondenten lastig om de resultaten of effecten van hun projecten te concretiseren of
te onderbouwen. Een aantal respondenten heeft bijvoorbeeld de verwachting dat een project
ervoor zorgt dat cliënten beter passende zorg krijgen. Deze aanname wordt niet getoetst of gemeten.
Het is daarom lastig in te schatten in hoeverre de beoogde resultaten gerealiseerd worden in de
praktijk en of deze ook daadwerkelijk het effect zijn van de projecten of dat deze (ook) aan andere
initiatieven of projecten toe te schrijven zijn. Daarnaast is slechts een klein deel (<25%) van alle
projecten op het moment dat de focusgroepen plaatsvonden afgerond. Het is daarom nog niet
mogelijk om concrete resultaten of de meerwaarde van deze subsidieprojecten te benoemen.
Respondenten spreken in dit geval over de verwachte resultaten of meerwaarde.
4.2.6 Meer landelijke coördinatie van projecten
Verschillende deelnemers van de focusgroepen 'deskundigheidsbevordering' en 'crisiskaart' hebben
behoefte aan meer landelijke coördinatie op de projecten die zich richten op de ontwikkeling van
producten. Bijvoorbeeld de ontwikkeling van trainingen gericht op deskundigheidsbevordering (MHFA
of herkennen Ivb) of de crisiskaart. Respondenten geven aan dat zij het tegen willen gaan dat er op
meerdere plekken in het land het wiel uitgevonden wordt. Respondenten zouden nog meer van
eikaars kennis en kunde gebruik willen maken. ZonMw zou volgens hen een coördinerende rol op zich
kunnen nemen ten aanzien van de kennisverspreiding over dit type projecten.

4.3

Conclusies

Structurele financiering
Structurele financiering is een terugkerend knelpunt. Er is behoefte aan duidelijkheid, richtlijnen en
wet- en regelgeving over wie financieel verantwoordelijk is voor welk deel van de passende aanpak
verward gedrag. Specifieke punten zijn de financiering van de inzet van ervaringsdeskundigen en de
inzet van zorgprofessionals voor niet patientgebonden activiteiten. Zorgverzekeraars zouden bij dit
laatste punt wellicht een rol moeten krijgen.
Privacywet-en regelgeving
De privacywet- en regelgeving is voor de praktijk vaak onduidelijk. Convenanten geven niet altijd de
rechtvaardiging om informatie te delen. Hierdoor ontstaat handelingsverlegenheid.
Uitwisseling
Er is behoefte aan meer uitwisseling van kennis en ervaringen, bij voorkeur via bijeenkomsten.
Verbinding van subsidieprojecten met regionale aanpak
De verbinding van subsidieprojecten met de regionale aanpak behoeft meer aandacht. Projectleiders
zijn niet altijd op de hoogte van andere projecten binnen de regio. Daarnaast wordt het als lastig
ervaren om een project te verbinden aan de regionale keten en aansluiting te krijgen bij bestaande
voorzieningen.
Evalueren/monitoren
Binnen de projecten is tot nu toe weinig aandacht geweest voor evalueren/monitoren. Het is mede
daardoor moeilijk om in te schatten of bereikte resultaten het effect zijn van projecten of dat ook
andere initiatieven hieraan hebben bijgedragen.
Landelijke coördinatie
Er is behoefte aan meer landelijke coördinatie van gelijksoortige projecten om te voorkomen dat het
wiel overal opnieuw wordt uitgevonden. Als voorbeelden voor een centralere aanpak zijn
deskundigheidsbevordering en de crisiskaart genoemd.

5

Veldraadpleging

Het derde onderdeel van de tussentijdse evaluatie van het actieprogramma is een veldraadpleging.
De veldraadpleging bestond uit twee delen: een telefonische interviewronde met
betrokkenen/stakeholders en een schriftelijke enquête onder (huidige en voormalige) projectleiders.

5.1

Interviews

In totaal hebben 23 telefonische interviews en één face-to-face interview met betrokkenen
plaatsgevonden (bijlage A). In nauw overleg met ZonMw zijn twee vragenlijsten opgesteld: één voor
opdrachtgevers, programmacommissie en Schakelteam, en één voor cliënten/
naasten(vertegenwoordigers), ketenpartners en gemeenten (bijlage B). De geïnterviewden kregen van
tevoren de vragenlijst toegestuurd. Waar nodig en mogelijk wordt in de weergave van de resultaten
onderscheid tussen deze twee groepen gemaakt.
Benadrukt wordt dat dit een kwalitatief onderzoek is. De respondenten zijn vanuit zeer uiteenlopend
perspectief betrokken bij het programma. Niet iedereen kon daarom op alle vragen antwoord geven.
Getracht is een goed overallbeeld te schetsen. Alle meer specifieke opmerkingen zijn aan ZonMw
doorgegeven.
5.1.1
Resultaten
Veel respondenten starten het interview met een opmerking over ZonMw in het algemeen. ZonMw is
van oorsprong een organisatie die (wetenschappelijk) onderzoek uitzet. Het AVG is een praktijk-/
project gericht programma, hetgeen een andere aanpak vereist. ZonMw is hier flexibel mee
omgegaan volgens de respondenten en heeft zich wat betreft de procedures snel en goed ontwikkeld
richting praktijkprojecten.
Doelgroepen
Met name de projectleiders geven aan dat het vanaf het begin onduidelijk was wie precies worden
bedoeld met 'mensen met verward gedrag'. De door het Aanjaagteam geformuleerde definitie was in
de praktijk lastig te vertalen en vooral juridisch ingegeven. Psychische problematiek is meestal als
uitgangspunt genomen. Volgens enkele respondenten was dit wellicht ook de reden waarom
bijvoorbeeld LVB en demente ouderen relatief weinig aan bod kwamen in het programma. Vanuit het
veld is er behoefte aan een nadere definiëring van 'mensen met verward gedrag'.
De verschillende subdoelgroepen kennen ieder een eigen zorgcircuit, hetgeen bij melding en vervoer
een belangrijke rol speelt in verband met de doorgeleiding. Doordat de definitie breed is, kan ook
moeilijk worden vastgesteld hoeveel mensen er zijn met verward gedrag. Door enkele respondenten
wordt geadviseerd om routings te maken voor de verschillende doelgroepen.
Als doelgroepen die tot nu toe nog geen (specifieke) aandacht hebben gekregen worden genoemd:
migranten en uitgeprocedeerde asielzoekers, mensen met complexe casuïstiek, jongeren, en
verwarde personen die niet gewelddadig zijn. Tot slot is de vraag gesteld of 'zorgelijke zorgmijders'
voldoende in beeld zijn.
Gekozen instrumentarium
Gezien het beoogde aanjaagdoel zijn er verschillende mogelijkheden voor subsidie geboden met een
variatie in randvoorwaarden. Op de vraag of het gekozen instrumentarium van het programma goed
aansluit bij de praktijk antwoorden de meeste mensen dat het programma een breed palet aan
mogelijkheden biedt. Dit vinden de meeste respondenten goed passen bij een Actieprogramma en
heeft tot brede betrokkenheid geleid. Niemand maakte melding van een gemist instrument.
Enkele respondenten merken hierbij wel op dat het brede palet heeft geleid tot veel losstaande
subsidies. Voor de tweede helft van het programma wordt door meerdere respondenten gepleit voor
een meer integrale, procesmatige aanpak op regionaal niveau met strakkere sturing.
Er zijn verschillende subsidielijnen op basis van de bouwstenen. De indeling in bouwstenen is door
meerdere respondenten als 'gekunsteld' ervaren, met name wat betreft melding en vervoer. Dit hangt
nauw met elkaar samen. Enkele respondenten vinden dat het logischer was geweest om te starten

met subsidieoproepen voor melding en daarna voor vervoer, maar liever nog met een gecombineerde
aanpak. Clustering van rondes en bouwstenen bevordert volgens hen de samenhang op
lokaal/regionaal niveau.
Enkele regio's zouden meer vrijheid willen krijgen om binnen hun regio beter maatwerk te kunnen
leveren. De criteria en randvoorwaarden bieden hier niet altijd de mogelijkheid voor. Gepleit wordt
voor een heroriëntering op de criteria en randvoorwaarden. Ook wordt ervoor gepleit om in de tweede
helft van het programma een 'rest subsidieoproep' in te zetten voor gemeenten/regio's die later toe
zijn aan (elementen uit) de 'passende aanpak'.
Draagvlak en toegankelijkheid
Het draagvlak voor het programma is volgens de meeste respondenten groot. Velen zien de noodzaak
om iets te doen aan de problematiek rondom personen met verward gedrag. Niettemin blijven er
kritische geluiden en wachten verschillende partijen eerst op resultaten en effecten, en mogelijkheden
voor structurele borging. Ook uit het hoge aantal aanvragen blijkt dat er een groot draagvlak en goede
toegankelijkheid is gerealiseerd. Het thema is geagendeerd. Adviezen van respondenten zijn:
•
Het draagvlak van en de toegankelijkheid voor de sector veiligheid zou meer gestimuleerd kunnen
worden.
• Werkgelegenheids- en woningcorporaties, verpleeghuizen, huisartsen en de wijkzorg zouden
meer betrokken moeten worden om de integrale aanpak te bevorderen en doorgeleiding in brede
zin te faciliteren.
•
Uit de overzichten van Significant blijkt dat er vanuit de noordelijke provincies, Limburg en
Zeeland relatief weinig aanvragen komen. De programmacommissie/het secretariaat zou hier
meer proactief op kunnen zijn.
Procedures
Aanvraagprocedure
De meeste respondenten vinden dat de aanvraagprocedure, zeker in vergelijking met de gebruikelijke
procedures bij ZonMw, laagdrempelig is. Niettemin merken enkele respondenten op dat er nog
verschillende partijen zijn die moeite hebben met aanvragen en de procedure als complex ervaren. Dit
geldt zeker voor kleine(re) gemeenten met weinig capaciteit en voor de politie, die minder bekend is
met deze manier van werken. Ook door cliënten/naasten wordt de procedure nog als hoogdrempelig
ervaren. Respondenten geven aan dat het lastig is om op de website de weg te vinden voor het
aanvragen van subsidie en bevelen aan om de website te vereenvoudigen wat dit betreft.
De informatiebijeenkomsten worden bijzonder op prijs gesteld.
De deadlines worden door meerdere respondenten als lastig ervaren, zeker als het om
samenwerkingsverbanden gaat. Veranderingen in de uitvoeringspraktijk vergen veel tijd en
inspanningen. Soms is het momentum eindelijk daar en is de subsidieoproep net gesloten. Dit leidt tot
stagnering en is voor indieners demotiverend. Door hen wordt geadviseerd om in de volgende fase
van het programma naar (verdere) verruiming van de deadlines te kijken. Ook zou het voor indieners
behulpzaam zijn als subsidieoproepen eerder op de website worden gezet. Een maand tevoren is
volgens enkele respondenten voor sommige onderwerpen erg kort.
Beoordelingsprocedure
Criteria
Volgens de meeste geïnterviewden vormen de criteria voor aanvragen en de differentiatie van criteria
naar grote en kleinere projecten een goede basis voor toetsing. Opgemerkt is dat er wel een erg groot
verschil in eisen/criteria is tussen grote en kleine(re) projecten.
Geïnterviewden staan allen achter het criterium dat cliënten en naasten betrokken moeten zijn bij de
vormgeving en uitvoering van projecten. Door meer respondenten wordt hierbij aangetekend dat er
wel genuanceerd gekeken moet blijven worden waar dit relevant is en waar niet. Het criterium van
deelname zou niet moeten leiden tot het verloren gaan van goede initiatieven. Hier zou gemotiveerd
van afgeweken moeten kunnen worden.

Bij verschillende rondes worden eisen gesteld met betrekking tot samenwerkingspartners. Het komt
voor dat een partij in de regio of lokaal niet wil meewerken. Het project wordt dan vanwege dit
criterium afgewezen, terwijl het initiatief, ondanks het afhaken van een partij, wel aansluit bij de
regionale situatie. Enkele respondenten zouden graag zien dat, gezien de diversiteit op
lokaal/regionaal niveau, gemotiveerd kan worden afgeweken van dit criterium om de voortgang met
betrekking tot 'passende aanpak' niet te laten stagneren.
De aanscherping van de criteria met betrekking tot vervoer (op instigatie van de IGJ) heeft in het veld
tot verwarring geleid. Dit is door verschillende indieners als 'gaandeweg de spelregels veranderen'
ervaren.
In de praktijk blijkt dat kleine, lokale projecten die gehonoreerd worden niet altijd passen in de
regionale structuur/aanpak, hoewel dit wel in de subsidievoorwaarden is opgenomen. Hier zouden
door ZonMw meer regie-eisen aan gesteld moeten worden. Ook zou ZonMw actief kunnen zorgen
voor een verbinding tussen regionale projectleiders en lokale initiatieven.
Beoordeling aanvragen
Het instellen van subcommissies voor de beoordeling van projecten wordt positief ontvangen.
Ook het inzetten van referenten wordt over het algemeen als een goed instrument voor beoordeling
ervaren. Hier worden wel enkele kritische kanttekeningen bij gemaakt:
•
Beoordelaars lijken soms ver af te staan van de praktijk volgens enkele respondenten. Dit blijkt
o.a. uit de detaillistische, en soms onrealistische vragen die worden gesteld. Dit levert veel werk
op voor de aanvragers. Een regio meldt dat om deze reden de aanvraag zelfs is ingetrokken.
•
Enkele respondenten zetten vraagtekens bij de samenwerking tussen referenten en de
(beoordelings-) commissie. Spreken zij eikaars taal goed genoeg? Op welke manier wordt het
advies van referenten verwerkt door het programmasecretariaat? Wie heeft uiteindelijk
besluitrecht?
Vanwege de geheimhoudingsplicht gedurende de beoordelingsfase kunnen verschillende initiatieven
uit dezelfde regio of gelijksoortige aanvragen op een thema met variaties in aanpak niet aan elkaar
gekoppeld worden. Over afgewezen aanvragen wordt niet gecorrespondeerd. Projecten die
gehonoreerd zijn verschijnen op de website. Respondenten merken op dat koppeling van aanvragen
de samenhang en samenwerking op regionaal niveau of themagericht op landelijk niveau zou
bevorderen. Bij indiening zou gevraagd kunnen worden of indieners akkoord gaan met afstemming
van gelijksoortige aanvragen binnen regio's of op landelijk niveau als het gaat om gelijksoortige
thema's.
Samenwerking
Samenwerking met cliënten/naasten/ervarinqsdeskundigen
Alle respondenten vinden dat het cliënten- en naastenperspectief binnen het programma op alle
niveaus goed vorm heeft gekregen en dat dit zeker een meerwaarde heeft. Door projectleiders worden
hierbij de volgende knelpunten ervaren.
Ten eerste blijkt het soms lastig te zijn om cliënten/naasten/ervaringsdeskundigen te vinden, met
name op lokaal niveau. Volgens deze respondenten zou ZonMw daar waar men moeite heeft om hen
te vinden, kunnen faciliteren door, bijvoorbeeld in samenwerking met MIND, een poule te creëren.
Ook zouden cliënt/naasten-referenten hierbij een rol kunnen spelen.
Als tweede knelpunt wordt genoemd dat het meten van cliëntervaringen niet lukt omdat zij niet willen
meedoen aan interviews/onderzoek. Genoemde redenen zijn dan: privacyoverwegingen, omdat zij
hiertoe niet in staat zijn of omdat de behandelaar vindt dat sprake is van een ongelijke positie.
Ten derde wordt genoemd dat de omgeving (familie en naasten) niet altijd per definitie een
waardevolle factor voor het herstel van een persoon is. Dit kan zelfs juist omgekeerd zijn, hetgeen in
het strafrecht regelmatig aan de orde is.
Tot slot is geopperd om werkbezoeken te organiseren om te kijken of de samenwerking met
cliënten/naasten/ervaringsdeskundigen op lokaal en regionaal niveau ook daadwerkelijk verloopt zoals
op papier staat.

Samenwerking met gemeenten, ketenpartners en professionals
De meeste geïnterviewden vinden dat de samenwerking met gemeenten over het algemeen goed dan
wel boven verwachting verloopt. Gemeenten staan open voor de problematiek en pakken hun regierol
op. Kleine gemeenten nemen hier en daar een meer afwachtende houding aan. Nog steeds wordt
gehoord dat, met name kleine, gemeenten niet op de hoogte zijn van het programma.
Wat betreft de samenwerking tussen gemeenten, ketenpartners en professionals worden twee
knelpunten genoemd die invloed hebben op de subsidieaanvragen: de regio-indelingen en de recente
decentralisaties.
In enkele regio's zijn de verschillende regio-indelingen (politie, GHOR, ambulance enz.) niet
overeenkomstig. Ook sluiten in delen van Nederland de samenwerkingsverbanden tussen gemeenten
(Gemeenschappelijke Regelingen, GR) niet op elkaar aan. Dit is een complicerende factor bij het
realiseren van de 'passende aanpak' en daarmee voor het indienen van aanvragen. In regio's waar de
GR goed overeenkomen (b.v. Noord-Nederland) komt samenwerking gemakkelijker tot stand dan in
regio's waar de grenzen van de GR weinig op elkaar aansluiten (b.v. Randstad). Het is dan lastig om
een bestuurlijk gremium te vinden voor het aanvragen van subsidie en het voorbereidingstraject voor
een subsidieaanvraag neemt veel tijd in beslag. In deze regio's zou ZonMw kunnen wijzen op het
initiatief 'Lokale doorzetkracht' van het Schakelteam, waar de burgemeester de rol op zich neemt om
tot een doorbraak te komen als partijen er gezamenlijk niet uitkomen.
Meerdere respondenten geven aan dat de context van het veiligheidshuis goed heeft geholpen.
Bestuurlijke besluitvorming was al geregeld en de lijntjes tussen ketenpartners waren al kort. In enkele
regio's zijn zorg en sociaal domein hier ook al bij aangehaakt. Enkele respondenten merken op dat
aansluiting bij het veiligheidshuis ook voor andere regio's wellicht een goede optie kan zijn. Zij
adviseren om projecten die de passende aanpak op deze manier hebben aangepakt te analyseren en
te verbreden.
Als tweede complicerende factor worden de decentralisatie van de ggz en de invoering van de Wmo
genoemd. De decentralisatie van de ggz is binnen de regio's nog niet 'ingedaald' en bracht ook een
bezuiniging met zich mee. Het komen tot samenwerking met de ggz werd door enkele respondenten
ervaren als moeizaam. Wat betreft de invoering van de Wmo wordt opgemerkt dat op lokaal niveau
nog niet altijd is uitgekristalliseerd wat via de Wmo wordt vergoed en wat via de zorgverzekeraars. Dit
maakte het soms lastig om tot een sluitende begroting voor een project te komen.
Samenwerking tussen welzijn, zorg en veiligheid
Alle respondenten vinden dat de samenwerking tussen welzijn, zorg en veiligheid mede door het
schakelteam en het actieprogramma een goede impuls heeft gekregen, zowel op landelijk als
regionaal/lokaal niveau. Er is beweging in gekomen en men vindt elkaar steeds beter. Vanuit het veld
is er veel waardering voor dat de ministeries van VWS en JenV in dit traject samenwerken. Het wordt
door veel respondenten gezien als een goede stap voorwaarts.
Dit neemt niet weg dat er nog sprake is van schotten. Beide sectoren hebben een eigen achtergrond,
cultuur, taal en financiering. En ook binnen de zorgsector zijn er nog waterscheidingen, tussen de ggz,
verslavingszorg en forensische zorg bijvoorbeeld.
Als belemmerende factor bij de samenwerking tussen welzijn, zorg en veiligheid wordt genoemd dat
onvoldoende helder is wat wel en niet mag worden uitgewisseld aan persoonlijke gegevens. Er is een
handvat gegevensdeling, maar deze is volgens enkele respondenten nog onvoldoende bekend en
maakt nog niet structureel deel uit van het beleid in organisaties. ZonMw zou volgens deze
respondenten voorlichting/scholing kunnen starten over wat wel en niet mag worden uitgewisseld en
stimuleren dat organisaties deze kennis structureel borgen in hun organisatiebeleid.
Verder wordt opgemerkt dat veiligheid redeneert vanuit overlast en terrorisme en dat de zorg
redeneert vanuit zorgbelangen voor individuele cliënten. Met name in de media zou dit volgens
meerdere respondenten beter tot elkaar moeten komen om stigma van personen met verward gedrag
te voorkomen. Door meer respondenten is aangegeven dat uitspraken die landelijk worden gedaan
sterk doorwerken op lokaal en regionaal niveau. Wat uitingen in de media betreft zouden volgens
enkele respondenten zorg en veiligheid elkaar nog meer moeten vinden.

Verder is opgemerkt dat regiomanagers een actievere rol zouden moeten krijgen bij het stimuleren
van verbinding en uitwisseling tussen zorg, welzijn en veiligheid.
Tot slot merken veel respondenten uit de praktijk op dat zij behoefte hebben aan randvoorwaarden
(wet- en regelgeving) om op lokaal/regionaal niveau echte slagen te kunnen maken.
Monitoren voortgang
Programmalijnen
(alleen beantwoord door opdrachtgevers, commissieleden en betrokkenen Schakelteam)
Het programma kent de volgende programmalijnen:
• de regionale praktijkprojecten (pilotprojecten, stimuleringsprojecten en vervoer)
•
inclusieve samenleving (initiatieven gericht op zelfredzaamheid en onderwijs)
•
kennisontwikkeling (onderzoek, monitoring, evaluatie en kennisverspreiding).
Op de vraag in hoeverre men tevreden is over de voortgang op de verschillende lijnen antwoorden de
meeste respondenten dat de lijn 'regionale praktijkprojecten' uitgebreid aandacht heeft gehad. Op
deze lijn is het nu van belang om goede resultaten en lessons learned te verspreiden en met de
borging aan de slag te gaan. De lijn 'inclusieve samenleving' is tot nu toe nog fragmentarisch ingevuld.
Hier is een meer integrale aanpak wenselijk. De lijn 'kennisontwikkeling' wordt 'de zwakke schakel'
genoemd. Hier moet volgens veel respondenten de komende periode zwaar op ingezet worden.
Vanuit het veld
Als punt van aandacht wordt door verschillende respondenten genoemd dat het monitoren van het
programma tot nu toe een zwak punt is geweest. Er is geen nulmeting verricht, er lijkt weinig gestuurd
te worden op de voortgang en eindresultaten, en inhoudelijke tussenevaluaties hebben tot nu toe nog
niet plaatsgevonden. Gepleit wordt voor het goed monitoren van best practices en onderzoek naar
knelpunten en succesfactoren. Op basis hiervan kan ZonMw ook proactiever signaleren en acteren.
Waar breed behoefte aan is, is actuele informatie over de voortgang, en na afronding de evaluatie van
projecten en een onderwerpbrede analyse hiervan. De monitors en het recent gestarte Kennisnetwerk
hebben deze opdracht gekregen. Wenselijk is dat informatie hierover zo snel mogelijk wordt
gecommuniceerd met het veld. Voor opdrachtgevers is deze (actuele) informatie ook wenselijk om te
kunnen sturen in een bredere context, zoals het sociaal domein en veiligheid.
Implementatie en borging
Op de vraag of er voldoende randvoorwaarden voor implementatie en borging zijn verbonden aan een
aanvraag antwoorden de meeste respondenten dat dit het geval is.
Aangegeven wordt dat er tot nu toe veel in menskracht is geïnvesteerd en er nog relatief weinig
producten beschikbaar zijn. Als ontwikkelde producten die volgens respondenten verbreding en
doorontwikkeling behoeven en verdienen zijn genoemd: Psycholance, wijk-GGD'er, Mental Health
First Aid en signalering door apothekers. ZonMw zou actiever kunnen sturen op bredere
implementatie van goede modellen en producten.
Door verschillende respondenten wordt aangegeven dat het niet mogelijk is om vervolgfinanciering
aan te vragen voor doorontwikkeling van een ingezet traject of om een ontwikkeld model in een
andere regio te implementeren. Dit wordt gezien als een gemiste kans. Doorontwikkeling zou de kans
op goede borging vergroten en verbreding van een bewezen goed model levert een grote
meerwaarde op. ZonMw zou hier actiever op kunnen sturen.
Enkele respondenten pleiten voor meer samenhang met/aansluiting bij het sociaal domein. Dit zou de
kans op borging van trajecten en projecten op het terrein van mensen met verward gedrag vergroten
en verdiepen.
Communicatie
Over het algemeen vinden respondenten dat het programma breed bekend wordt gemaakt en dat hier
veel energie in wordt gestoken. De website is inmiddels verbeterd door regio's en onderwerpen te
onderscheiden.

Wat betreft het verspreiden van informatie naar buiten toe zijn de volgende adviezen gegeven:
•
Meer communiceren via de regionale structuren richting (kleine) gemeenten en de
regionale/lokale media. Dit kan wat betreft landelijke ontwikkelingen vanuit de
programmacommissie (richting de regionale structuren) en wat betreft lokale/regionale projecten
vanuit de regionale structuren zelf.
•
Meer communiceren via de websites en publicaties van de VNG en koepels, zoals GGDNL en
politie.
• Via twitter aanboren van nieuwe netwerken zoals rondom NAH.
• ZonMw zou, zeker nu het Schakelteam is gestopt, meer aandacht kunnen besteden aan het
betrekken van burgers door voorlichting te stimuleren, bij voorkeur via een landelijke aanpak.
Organisatie
Functioneren Programmacommissie
(alleen beantwoord door opdrachtgevers, commissieleden en betrokkenen Schakelteam)
De programmacommissie AVG is relatief groot, mede gezien de bandbreedte van het onderwerp.
Alle respondenten vinden dat de samenstelling goed is en dat de commissie niet verder moet worden
uitgebreid. De commissie heeft, in vergelijking met andere ZonMw-programma's, veel waarnemers
(5). Recent zijn goede afspraken gemaakt over hun inbreng: na beoordeling door de commissie
kunnen waarnemers nog aanvullend punten inbrengen.
De bijeenkomsten worden volgens alle respondenten vakkundig en op een prettige manier
voorgezeten, hetgeen geen gemakkelijke opgave is gezien de grootte van de commissie en het hoge
aantal aanvragen.
Tot slot is opgemerkt dat de programmacommissie meer zou kunnen investeren in reflectie en
strategische vraagstukken, zeker in deze fase van het programma.
Relatief gezien zijn er volgens een respondent wel weinig commissieleden met ruime expertise op het
gebied van melding en vervoer, hetgeen een aanzienlijk deel van het programma beslaat. Dit is
opgelost door het instellen van vakkundige subcommissies. Deze subcommissies bestaan uit
bestaande commissieleden en sluiten aan bij de aanvullende opdrachten. De leden van een
subcommissie hebben expertise op dat specifieke gebied en beoordelen de aanvragen die binnen dit
onderwerp vallen. Hieronder volgt een overzicht van de subcommissies:
•
Subcommissie Melding & Vervoer: Beoordeelt de aanvragen die binnen de rondes acute
meldpunten en vervoer worden ingediend.
•
Subcommissie Sociaal Domein: Beoordeelt en adviseert over de rondes niet acute meldpunten,
Zorg en Begeleiding, wijk GGD'er en trainingen gemeentelijke teams.
•
Subcommissie Ervaringsdeskundigen: Beoordeelt en adviseert over het Ervaringsdeskundigen
Ondersteuningsprogramma.
Samenwerking proqrammacommissie/ZonMw-secretariaat en Schakelteam
(alleen beantwoord door opdrachtgevers, commissieleden en betrokkenen schakelteam)
Iedere twee weken vindt afstemmingsoverleg plaats tussen het ZonMw-secretariaat en het Kernteam.
Periodiek vindt het zogenaamde cockpitoverleg plaats, waaraan het Schakelteam, de (vice)voorzitters
van de ZonMw-programmacommissies Onderzoeksprogramma GGz en AVG en ZonMw-bureau
deelnemen.
Alle respondenten vinden dat er nu een goede structuur is voor samenwerking en afstemming.
Opgemerkt is dat over de bespreekpunten en resultaten van zowel het overleg met het Kernteam als
van het cockpitoverleg meer teruggekoppeld zou kunnen worden richting programmacommissie.
Samenwerking met andere ZonMw-programma's
(alleen beantwoord door opdrachtgevers, commissieleden en betrokkenen Schakelteam)
Het actieprogramma werkt nauw samen met het ZonMw-Onderzoeksprogramma GGz, het
programma Gewoon Bijzonder en met NWO. Meer terugkoppeling hierover naar de
programmacommissie is wenselijk.

Ondersteuning door ZonMw-proqrammasecretariaat
Het ZonMw-programmasecretariaat krijgt zowel van nauw betrokkenen als vanuit het veld in het
algemeen veel complimenten: toegankelijk, professioneel, flexibel, zorgvuldig en behulpzaam.
Enkele respondenten merken op dat er wel wat verschil zit in de kwaliteit van de ondersteuning, maar
dat het in zijn totaliteit een efficiënt team is.
Meerdere respondenten geven aan dat het prettig en drempelverlagend werkt om zoveel mogelijk
dezelfde contactpersoon te hebben. Verder zou ZonMw pro-actiever kunnen zijn als het gaat om het
analyseren van resultaten en het uitwisselen daarvan, via schriftelijke media of via bijeenkomsten, en
het oppakken van de signaalfunctie. Een laatste punt is dat het op prijs zou worden gesteld als er
eerder een reactie wordt gegeven op voortgangs- en eindverslagen.
Prioriteiten komende jaren
Na de 1000 bloemen die de afgelopen twee jaar konden bloeien is er nu breed behoefte aan een
herbezinning en visie op het vervolg.
Samenvattend benoemen de respondenten de volgende prioriteiten voor de komende jaren:
1. Analyse van de resultaten tot nu toe
Er is grote behoefte aan een goed overzicht van de resultaten tot nu toe. Wat is gedaan en wat werkt
in de praktijk? Welke bouwstenen zijn geslaagd en welke behoeven nog aandacht? Welke witte
vlekken zijn er verder nog? Welke knelpunten zijn er die de voortgang van de 'passende aanpak' in de
weg staan? Wat is implementeerbaar en/of overdraagbaar? Wat leren we hiervan en wat is belangrijk
voor de agenda voor de komende jaren? In het verlengde hiervan wordt meer inzet op
informatiedeling veelvuldig genoemd.
2. Doelgroep mensen met verward gedrag
In de interviews komt de vraag wie precies worden bedoeld met 'mensen met verward gedrag' vaak
terug, mede ook omdat de praktijk hier tegenaan loopt. De programmacommissie zou zich moeten
buigen over de vraag of er meer gedifferentieerd moet/kan worden.
3. Inzetten op regionale aanpak
De meeste respondenten zouden graag zien dat ingezet wordt op het regionale niveau voor de
verdere ontwikkeling en implementatie van de 'passende aanpak'. De regionale indeling is dekkend en
er is sprake van een goede schaalgrootte voor een integrale aanpak. Dit voorkomt ook dat lokale
initiatieven niet aansluiten bij de regionale aanpak.
De regioprojectleiders zouden meermaals per jaar bijeen moeten komen om ervaringen uit te wisselen
en om signalen richting de programmacommissie te kunnen geven en viceversa.
Verder is geopperd om regio's een vast budget te geven om de 'passende aanpak' te realiseren en
een deel van het budget te behouden voor plusprojecten.
4. Preventie en vroegsignalering
Veel respondenten vinden dat er tot nu toe veel aandacht is uitgegaan naar 'de achterkant', naar het
moment dat sprake is van ontsporing. Het wordt nu tijd om meer 'aan de voorkant' te doen door inzet
op preventie en vroegsignalering. Twee sporen zijn hierbij belangrijk:
•
De inclusieve wijk
Veel mensen komen niet tot zelfredzaamheid in deze (voor hen) complexe samenleving. Dit kan al
vroegtijdig worden gesignaleerd door de omgeving. Het wijkteam kan hier een grote rol bij spelen
door naast vraaggericht te werken ook vroegtijdig te signaleren dat het niet goed gaat met iemand
en preventieve activiteiten starten. Belangrijk hierbij is dat het sociale domein en de zorg goed op
elkaar aansluiten. In de wijk zijn dit o.a. ggz (spv'ers), GGD (wijk-GGD'er) en wijkzorg/verpleegkundigen. De verschillende financieringsvormen staan op dit moment verdere integratie in
de weg en leidt tot handelingsverlegenheid.
Opgemerkt is verder dat er één loket/toegang met een holistische blik in de wijk zou moeten zijn
en dat wellicht gezocht moet worden naar een ander woord voor ggz in dit kader gezien de
stigmatisering.
•
Meer samenwerking op beleidsniveau, o.a. ten aanzien van wet- en regelgeving
Geen werk, schulden, huisuitzettingen en als gevolg daarvan ontsporing/overlast kunnen
voorkomen worden als eerder wordt gesignaleerd en geacteerd op beleidsniveau en wet- en
regelgeving.

Naast het aanpassen van de financieringsregelingen aan behoeften in de wijk, zou ook meer
samenwerking moeten plaatsvinden tussen gemeenten en woningbouwverenigingen,
werkgelegenheidsorganisaties en dagbesteding.
5. Implementatie en borging
Praktisch alle respondenten antwoorden op de vraag naar prioriteiten: implementatie en borging.
De aanjaagfunctie is volgens de meeste respondenten goed geslaagd. Het is nu zaak om structureel
te werken aan implementatie en borging. In de regio's en lokaal is veel in beweging gekomen, met
name op het gebied van samenwerking. Om dit te kunnen voortzetten en verder te ontwikkelen is
volgens respondenten het volgende nodig:
•
Systeembelemmeringen/schotten wegnemen door wet- en regelgeving op elkaar aan te laten
sluiten, zoals bijvoorbeeld ten aanzien van wmo/WLZ/ZVW/wet verplichte ggz, vervoer en
melding.
•
Heldere financiering van de keten.
•
Meer samenwerking tussen ministeries ten aanzien van werk, wonen en armoedeproblematiek.
Een specifiek punt is de kostendelersnorm. Jongeren worden door hun ouders uit huis gezet om
niet gekort te worden op hun uitkering. Daarnaast is volgens respondenten de schuldhulpverlening
onvoldoende toegankelijk.
•
Goede overdracht van de werkzaamheden van het Schakelteam naar ZonMw en naar beleid en
wetgeving.
6. Overig
Als overige, meer specifieke prioriteiten, zijn genoemd:
•
kwaliteitsnormen voor passend vervoer/sluitend vervoer;
•
hoogbeveiligde zorg;
•
24/7 meldpunten;
•
modellen voor melding, inclusief bekostiging;
• verheldering triage;
•
discussie over niet-acute meldpunten en samenwerking acute/niet-acute keten;
•
meer betrokkenheid G40;
•
meer regelrust.
Rapportcijfer
Tot slot is aan alle respondenten gevraagd welk rapportcijfer zij aan het programma als geheel
zouden willen toekennen. Het rapportcijfer dat programmacommissie, opdrachtgevers en schakelteam
aan het programma in zijn geheel toekennen is gemiddeld een 7,5. De geïnterviewde ketenpartners,
cliënten en gemeenten geven het programma gemiddeld een 7.
5.1.2
Conclusies
Doelgroep
•

Er is behoefte aan een nadere definiëring/differentiëring van 'mensen met verward gedrag'.

Gekozen instrumentarium
•
Het gekozen instrumentarium van het programma sluit goed aan bij de praktijk. Voor de tweede
helft van het programma is het wenselijk om een meer integrale, procesmatige aanpak op
regionaal niveau in te zetten, met een strakkere sturing en clustering van rondes en bouwstenen.
Draagvlak en toegankelijkheid
Het draagvlak voor het programma is groot, hetgeen ook blijkt uit het grote aantal aanvragen.
•
Meer aandacht kan uitgaan naar de betrokkenheid van veiligheid, werkgelegenheidsorganisaties,
woningcorporaties, schuldsanering, verpleeghuizen, huisartsen en de wijkzorg om doorgeleiding
en samenhang te verbeteren.
• ZonMw kan proactief aandacht besteden aan regio's die nog wat achter blijven wat betreft een
passende aanpak.
Procedures
De aanvraagprocedure vinden de meeste respondenten laagdrempelig. Niettemin blijven er
•
groepen die moeite hebben met het indienen van een aanvraag, zoals kleine gemeenten en

•
•

•

•

•

•

politie. Met name de weg vinden op de website voor het aanvragen van subsidie wordt als
belemmerende factor genoemd.
Er is een breed verzoek om deadlines te verruimen en de subsidieoproepen eerder op de website
te plaatsen.
De criteria vormen een goede basis voor toetsing. Meer maatwerk is wenselijk om zo goed
mogelijk te kunnen aansluiten bij de regionale situatie. Gemotiveerd zou soms afgeweken moeten
kunnen worden van de criteria.
Kleine, lokale projecten sluiten niet altijd aan bij de regionale aanpak, dan wel zijn op regionaal
niveau niet (tijdig) bekend. ZonMw zou hier regie-eisen aan kunnen stellen of zelf proactief
verbindingen leggen.
Het instellen van subcommissies en referenten voor beoordeling wordt positief bevonden. Voor
aanvragers is het soms niet helder wat gedaan wordt met uiteenlopende oordelen van referenten.
Wellicht kan ZonMw hier een meer bemiddelende rol spelen.
Tijdens de beoordelingsfase wordt niet over aanvragen gecorrespondeerd. Dit wordt als een
gemiste kans gezien omdat koppeling van aanvragen per regio dan wel landelijk gezien op thema
een goede impuls kan geven aan samenhang en samenwerking.
Het cliënten- en naastenperspectief wordt binnen het programma op alle niveaus goed vorm
gegeven. Het kost soms wel moeite om cliënten en/of naasten te vinden, met name op lokaal
niveau. ZonMw zou hier een faciliterende rol kunnen oppakken door het (samen met MIND)
instellen van een poule, waarbij ook de cliënten/naastenreferenten betrokken kunnen worden.

Samenwerking
•
De samenwerking met gemeenten wordt grotendeels als goed tot boven verwachting beoordeeld,
met ketenpartners als overwegend goed. Knelpunten die worden ervaren zijn de wisselende
regioindelingen en de (recente) decentralisaties. De ggz heeft op lokaal niveau vorm moeten
krijgen en soms is onduidelijk wat via de Wmo en wat door zorgverzekeraars vergoed wordt.
•
De samenwerking tussen zorg, welzijn en veiligheid heeft een goede impuls gekregen door het
Schakelteam en het AVG. Niettemin worden nog wel schotten ervaren wat betreft cultuur, taal en
financiering. Een belemmerende factor is onbekendheid rondom gegevensuitwisseling. ZonMw
zou het ontwikkelde handvat gegevensdeling actief en breed kunnen verspreiden en faciliteren dat
dit handvat structureel onderdeel wordt van beleid in organisaties door scholing en voorlichting.
Verder is er meer afstemming nodig tussen zorg en veiligheid wat betreft media-uitingen om
stigma te voorkomen. Het veiligheidshuis is door meerdere respondenten genoemd als een goede
kapstok voor de passende aanpak. Ook kunnen zorg en het sociaal domein hier goed bij
aansluiten.
Monitoring
• Voor de lijn 'regionale praktijkprojecten' is het nu van belang om goede resultaten en lessons
learned te verspreiden en met de borging aan de slag te gaan. Op de lijn 'inclusieve samenleving'
zou een meer integrale aanpak voorgestaan moeten worden. De komende jaren moet zwaar
ingezet worden op de lijn 'kennisontwikkeling'.
•
Er lijkt weinig gestuurd te worden op voortgang en eindresultaten. Er is grote behoefte aan best
practices, ervaren knelpunten en succesfactoren en uitwisseling daarvan via bijeenkomsten.
Implementatie en borging
• ZonMw kan actiever sturen op implementatie van goede modellen en producten. Meer aandacht
kan uitgaan naar vervolgfinanciering voor doorontwikkeling van goed gebleken modellen en naar
bredere verspreiding van goede modellen.
Communicatie
•
Over de communicatie rondom het programma is grote tevredenheid. Adviezen zijn om meer te
communiceren via de regionale structuren en via koepelorganisaties en om actiever gebruik te
maken van social media. Ook zou ZonMw meer initiatieven richting burgers kunnen stimuleren,
zeker nu het Schakelteam ophoudt.
Organisatie
•
De programmacommissie kan meer investeren in reflectie en strategische vraagstukken.
•
Meer terugkoppeling over samenwerking met andere (ZonMw-)programma's en het cockpitoverleg
is wenselijk.

5.2

Schriftelijke enquête projectleiders

Het tweede deel van de veldraadpleging betreft een schriftelijke enquête onder projectleiders. De
schriftelijke vragenlijst (bijlage C) is voorgelegd aan 208 projectleiders van 'regionale praktijkprojecten'
die zijn toegekend vanaf de start van het programma tot de zomer 2018. Een aantal van deze
projecten was ten tijde van de enquête reeds afgerond.
De enquête had een mooie responserate van 63%; 131 projectleiders hebben meegedaan aan de
enquête. Een aantal projectleiders is projectleider van meerdere projecten. Enkele
achtergrondkenmerken van de respondenten zijn opgenomen in bijlage J.
Bij 13 van de 23 vragen zijn de respondenten uitgenodigd om een toelichting te geven. Bij elke vraag
is aangegeven hoeveel respondenten hiervan gebruik hebben gemaakt.
5.2.1

Resultaten

Hoe vond u in het algemeen de procedure om een subsidieaanvraag bij ZonMw in te dienen?
Beoordeling
Makkelijk-heel makkelijk
Neutraal
Moeilijk-heel moeilijk
N=129
36 (28%)
68 (53%)
25 (19%)

Bent u bij een informatiebijeenkomst geweest en vond u dit nuttig?
Van de 131 projectleiders zijn er 45 (34%) bij een informatiebijeenkomst geweest.
Beoordeling
Nuttig-heel nuttig
Neutraal
Niet nuttig-beetje nuttig
N=73
35 (48%)
30 (41%)
8(11%)

Was de subsidieoproep duidelijk?
Beoordeling
Duidelijk-heel duidelijk
N=126
99 (78,5%)

Neutraal
23 (18,5%)

Onduidelijk-heel onduidelijk
4 (3%)

Was het voldoende duidelijk hoe u tot een volledige subsidieaanvraag diende te komen? Denk
hierbij aan de afzonderlijke bijlagen.
Beoordeling
Duidelijk-heel duidelijk
Neutraal
Onduidelijk-heel onduidelijk
N=130
93 (71,5%)
30 (23%)
7 (5,5%)
25 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. In de toelichtingen werd met name
ingegaan op de ambtelijke procedure, de toegestane omvang van een aanvraag en onduidelijkheden
wat betreft de financiële kant.
Door meerdere projectleiders wordt opgemerkt dat de teksten nogal ambtelijk zijn en ver afstaan van
de praktijk. De procedure wordt door verschillende projectleiders als ingewikkeld ervaren. Ook zijn de
beoordelingscriteria niet altijd helder en eenduidig. Er wordt volgens hen vooral gelet op de procedure
en soms wordt voorbij gegaan aan goede argumenten waarom subsidie nodig is, ook als dit niet
helemaal binnen de criteria past. Dit biedt ook weinig experimenteerruimte. Op lokaal en regionaal
niveau is een subsidieoproep soms lastig te koppelen aan de praktijk van gemeenten of binnen
samenwerkingsverbanden. Hiermee wordt onvoldoende rekening gehouden. Door meerdere
projectleiders wordt in het verlengde hiervan gepleit voor eerdere aankondigingen van nieuwe rondes
dan wel continue openstelling.
Wenselijk is dat van tevoren bekend wordt gemaakt hoe de schriftelijke verantwoording plaats dient te
vinden. Niet voor iedereen is duidelijk of er een accountantscontrole wordt gevraagd, of er BTW-plicht
is en hoe controle op ureninzet plaats gaat vinden.
Verder mag een aanvraag maximaal 10 pagina's beslaan, ongeacht of het gaat om een groot of klein
project of een project met meerdere deelprojecten. Er moet bij grotere projecten een keuze gemaakt

worden welke tekst wordt opgenomen. In de praktijk heeft dit tot gevolg dat er later extra vragen
worden gesteld.
Heeft u gebruik gemaakt van ondersteuning door ZonMw bij het indienen van uw
subsidieaanvraag? Zo ja, hoe heeft u de ondersteuning door ZonMw bij het indienen van uw
aanvraag ervaren?
Van de 128 projectleiders die op deze vraag hebben geantwoord hebben er 60 (47%) gebruik
gemaakt van ondersteuning door ZonMw bij het indienen van de subsidieaanvraag en 68 (53%) niet.
Beoordeling
N=85

Goed-heel goed
62 (73%)

Neutraal
23 (27%)

Slecht-heel slecht
0

11 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. De projectleiders zijn positief over de
ondersteuning door het ZonMw-bureau. Er wordt actief meegedacht, er worden suggesties gegeven
voor hoe met vragen om te gaan, er is prettig contact, zowel telefonisch als schriftelijk, de inzet van
het bureau is prima en zij doen hun best om het programma zo laagdrempelig mogelijk te maken. De
technische ondersteuning kan wellicht verbeterd worden.
Hoe is naar uw meninq de beoordelingsprocedure verlopen?
Neutraal
Goed-heel goed
Beoordeling
28 (22%)
94 (73%)
N=128

Slecht
6 (5%)

28 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. Meerdere projectleiders geven aan dat
de oordelen van referenten niet altijd consistent zijn en soms ook buiten de context van de subsidie
vallen. Enkelen hebben de indruk dat referenten onvoldoende geinformeerd zijn over ontwikkelingen
in het veld en soms onervaren lijken. Dat aanvragers de oordelen van referenten ontvangen wordt op
prijs gesteld. Ook de mogelijkheid van wederhoor wordt gewaardeerd. Een wens is wel dat ZonMw
niet alleen een 'doorgeefluik' is van referenten naar aanvragers, maar er meer 'tussen gaat zitten'
zodat aanvragers niet met tegenstrijdige oordelen worden geconfronteerd.
Wat vindt u van de ondersteuning door ZonMw tijdens de uitvoering van uw project?
Slecht
Neutraal
Goed-heel goed
Beoordeling
8 (6,5%)
63 (51,5%)
51 (42%)
N=122
34 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. De meeste projectleiders die een
toelichting geven, merken op dat hun project pas recent van start is gegaan en dat ze hier nog geen
tot weinig ervaring mee hebben.
Verder komt uit de toelichtingen naar voren dat er meer uitwisseling verwacht werd, dat ZonMw meer
aandacht zou geven aan een collectief leerproces. Hier is behoefte aan. Ook zou ZonMw wat betreft
de ondersteuning meer proactief kunnen zijn in plaats van vraaggericht.
Meermaals is opgemerkt dat het prettig voor aanvragers is dat ZonMw soepel omgaat met
wijzigingsverzoeken. Adviezen zijn om 1 of 2 contactpersonen per project aan te wijzen en een format
te maken voor de 'realisatie begroting'.
Wat vindt u van de wijze van monitoren door ZonMw (voortgangsverslag en/of eindverslag)?
Slecht
Neutraal
Goed-heel goed
Beoordeling
4
(3%)
72 (60%)
45 (37%)
N=121
38 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. Het grootste deel van de projectleiders
geeft aan dat zij hier nog geen ervaring mee hebben. De overige respondenten merken het volgende
op:
•
Onduidelijk is of bij een project van een jaar ook een voortgangsverslag moet worden ingediend.
Verzocht wordt om hier helder over te communiceren.
•
Monitoring zou gepaard moeten gaan met projectleidersbijeenkomsten waar best practices,
valkuilen en tips worden uitgewisseld.
•
De reactietijd na indiening van een voortgangsverslag of eindverslag is (te) lang.
• Wat wordt er met de verslagen gedaan?

•
•
•

Het format voor voortgangs- en eindverslagen is strak en biedt weinig ruimte voor aanpassing aan
het betreffende project.
De monitoring van Significant is te breed om specifieke informatie voor een afzonderlijke
gemeente uit te halen.
Het gevoel bestaat dat er steeds verantwoording moet worden afgelegd met steeds een net
andere vraagstelling.

Bent u tevreden over de informatievoorziening van ZonMw in het algemeen (website,
nieuwsbrieven, flyers)?
Beoordeling
Tevreden-heel tevreden
Neutraal
Ontevreden
N=126
I 94 (75%)
29 (23%)
3 (2%)
15 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. In de toelichtingen worden veel
opmerkingen gemaakt over de website. Het is lastig om op de website te vinden wat je zoekt, met
name als het gaat om resultaten van projecten. Geopperd wordt om de resultaten op een centrale
plaats te zetten en maximaal toegankelijk te maken.
Een specifieke opmerking is nog dat het prettig gevonden wordt als teksten van subsidieoproepen nog
enige tijd na het sluiten van de subsidieoproep beschikbaar blijven.
Heeft u behoefte aan informatie over andere projecten?
Zo ja, in welke vorm en op welke manier?
Ja: 62 (48,5%)
Nee: 66 (51,5%)
86 Personen geven een toelichting op deze vraag. De meest genoemde wenselijke vorm is een
nieuwsbrief via persoonlijke email met highlights, best practices, maar ook met dilemma's en
contactgegevens. Verder worden bijeenkomsten genoemd als wenselijke vorm voor
informatieuitwisseling en is geopperd om binnen de ZonMw-website een interactief deel te realiseren.
Hoe sluit het programma-aanbod aan bij de pro blemen die u in de praktijk ervaart?
Beoordeling
Goed-heel goed
Neutraal
I Slecht
N=125
81 (65%)
37 (29,5%)
| 7 (5,5%)
24 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. Kwantitatief gezien lijkt het programma
goed aan te sluiten bij de problemen in de praktijk. In de toelichtingen zetten verschillende
respondenten wel vraagtekens bij de aanpak van dit probleem middels subsidies.
Het kost veel tijd (waar al chronisch tekort aan is) om een subsidieaanvraag in te dienen en te
verantwoorden. Soms is sprake van 'subsidies sprokkelen' om de gewenste lokale of regionale
aanpak te kunnen realiseren, hetgeen veel dubbel werk oplevert.
Door de subsidiestructuur worden her en der veel varianten ontwikkeld. Volgens een respondent is er
sprake van 'een oerwoud aan pilots'. De kans bestaat dat er een variant wordt uitgerold waar, na
invoering van nieuwe wet-/ regelgeving, geen vervolg aan gegeven kan worden. Er is behoefte aan
continuiteit en een helder landelijk kader met duidelijke richtlijnen.
In subsidieoproepen wordt veelal de maximale looptijd van een project aangegeven. Gezien de
afhankelijkheid van de agenda's van ketenpartners, niet op elkaar aansluitende regio's en de
afhankelijkheid van vrijwilligers is het soms onmogelijk om in deze korte periode tot tastbare resultaten
te komen. Flexibiliteit is in dit kader wenselijk.
Overige opmerkingen:
•
Op welzijn zijn de afgelopen jaren veel bezuinigingen geweest. Dit was een goed fundament voor
sterke wijken met aandacht voor vroegsignalering. Dit wordt nu gemist.
• Wellicht kunnen richtlijnen ontwikkeld worden voor hoe cliënten/mantelzorg/ervaringsdeskundigen
in te zetten in het kader van herstel en zelfregie.

•

Er is nog weinig ingezet op goede informatievoorziening van en voorlichting voor burgers in het
algemeen.

Hoe verloopt de samenwerking op lokaal/regionaal niveau tussen zorg, welzijn en veiligheid?
Slecht
Neutraal
Goed-heel goed
Beoordeling
7 (5,5%)
51 (41%)
67 (53,5%)
N=125
52 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. Veel opmerkingen gaan erover dat het
programma en de aanpak van verwarde personen in het algemeen ertoe hebben geleid dat er meer
aandacht is voor de broodnodige samenwerking, dat men elkaar beter weet te vinden en dat de sfeer
tussen de verschillende sectoren verbetert. Zoals ook eerder aangegeven zijn de schotten, de
cultuurverschillen en de regio-indelingen beperkende factoren. Integraal werken is mede daardoor nog
niet vanzelfsprekend, maar de aandacht voor personen met verward gedrag heeft de samenwerking
wel een vliegwiel gegeven.
Als belangrijke succesfactor wordt genoemd dat er bestuurlijk draagvlak moet zijn. In regio's met veel
gemeenten verloopt dit moeizaam. Zoals een respondent opmerkt: 'bestuurders vinden het lastig om
in eikaars tuintje te harken'. Een respondent merkt hierover op dat het prettig was geweest als zij
hiervoor een kwartiermaker gesubsidieerd hadden gekregen. Voorts wordt meermaals aangegeven
dat er meer tijd nodig is voor echte cultuurveranderingen. Zorg en veiligheid zijn gescheiden werelden
met nog veel onbekendheid over elkaar (on)mogelijkheden.
Hoe verloopt de samenwerking op lokaal/regionaal niveau met cliënten/naasten?
Slecht
Neutraal
Goed-heel goed
Beoordeling
5
(4%)
37 (30%)
81 (66%)
N=123
50 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. De meeste respondenten geven aan dat
er een goede samenwerking is met cliënten en naasten en dat dit een verrijking is. Enkele
projectleiders ervaren wel dat het lastig blijkt om een stabiele aanwezigheid te realiseren en dat
samenwerking met naasten moeizamer verloopt. De focus wordt verlegd, maar het behoeft nog wel
enige tijd om deze te consolideren. Enkelen vragen zich af of het opnemen van dit criterium in
aanvragen ook leidt tot het daadwerkelijk inzien dat projecten en oplossingen beter worden door
betrokkenheid van cliënten en naasten. De ongelijkheid tussen professionals en
ervaringsdeskundigen uit zich nog vaak in de opmerking richting cliënten en naasten: 'goed datje erbij
bent'. Opgemerkt is dat de logistiek (werving, planning en organisatie) nog verbeterd kan worden en
dat er nog gewerkt moet worden aan een structurele vorm van betrokkenheid van
ervaringsdeskundigheid.
Hoe verloopt de samenwerking op lokaal/regionaal niveau met ketenpartners (sociaal domein,
veiligheid, acute zorg)?
Slecht
Neutraal
Goed-heel goed
Beoordeling
6 (5%)
40 (33%)
76 (62%)
N=122
46 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. Ook deze samenwerking verloopt
steeds beter. Meer projectleiders geven aan dat dit wel regio-afhankelijk is. De samenwerking wordt
door meer respondenten als niet vanzelfsprekend gezien en blijft vragen om investering. De acute
zorg, langdurige zorg en forensische zorg werken wel steeds beter samen. De samenwerking met
huisartsen en de ouderenzorg blijft hier iets op achter, maar ook hier zijn verschuivingen te zien. Een
punt van aandacht is dat het tempo van 24/7 zorgverlening hoger ligt dan de ontwikkelingen bij
uitstroomvoorzieningen zoals gemeentelijke wijkteams en vervolginstanties.
Hoe verloopt de samenwerking op lokaal/regionaal niveau met gemeenten?
Slecht
Neutraal
Goed-heel goed
Beoordeling
8 (6%)
41 (33%)
76 (61%)
N=125
42 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. De respondenten die een toelichting op
deze vraag hebben gegeven benoemen dat er een groot verschil is tussen de aanpak en
samenwerking bij gemeenten. Het urgentiebesef begint door te dringen, de intentie is er, maar
gemeenten zijn ook nog zoekende in hun rol.

Gemeenten willen graag hun regierol nemen, maar wensen ook een aanpak 'op maat'. Dit staat soms
haaks op wat nodig is voor projecten en initiatieven en de subsidiemogelijkheden.
Lokale samenwerking lukt goed, maar op regionaal niveau verloopt het moeizamer. Dit is met name
het geval in regio's waarbij de regioindeling niet op elkaar aansluit of waar veel gemeenten betrokken
zijn.
Het agenderen van de noodzaak om te investeren in de basisinfrastructuur is moeizaam.
Er zou meer oog moeten zijn voor niet zichtbare beperkingen, dit verdient een extra impuls.
Heeft uw project (al) bruikbare producten/tools opgeleverd die nuttig zouden kunnen zijn voor
andere gemeenten/regio's?
70 (55%) ja
58 (45%) nee
Zijn er (al) resultaten geboekt wat betreft implementatie en borging van ontwikkelde
producten/tools?
78 (60%) nee
51 (40%) ja
Ervaart u knelpunten bij de implementatie en borging van ontwikkelde producten/tools?
67 (52%) nee
63 (48%) ja
63 Personen hebben een toelichting op deze vraag gegeven. Knelpunten die door de projectleiders
worden genoemd zijn:
•
Grote verschillen in regio's waardoor het lastig is om tot een eenduidige werkwijze te komen. Met
elke gemeente moeten afspraken worden gemaakt; dit is tijdrovend omdat gemeentelijke
besluitvorming vaak lang duurt. Ook zijn er veel wisselingen van ambtenaren hetgeen de
voortgang vertraagt. Er is meer 'scharreltijd' nodig om ervaringen op te doen en te implementeren.
•
Onduidelijkheid over structurele middelen na de pilots bemoeilijkt de implementatie en borging.
Projectleiders gaan ieder apart langs bestuurders om financiering te realiseren. Dit behoeft meer
coördinatie, kaders en landelijke sturing. Ook is er nog discussie over wat gemeenten en wat
zorgverzekeraars vergoeden. Op landelijk niveau zou meer aandacht besteed moeten worden aan
de samenwerking en afstemming met zorgverzekeraars.
•
(Commerciële) belangen staan samenwerking en implementatie in de weg.
•
De techniek (software) is niet op elkaar afgestemd. Dit is belangrijk voor gegevensverzameling,
dossier voeren en herleidbare triage. Dossiers zijn vaak minimaal en niet direct gericht op
monitoren of analysevragen.
•
Er is, mede gezien de bezuinigingen en decentralisaties in de afgelopen jaren, weinig ruimte voor
innovatie. Een pilot wordt als een (extra) last beschouwd.
•
De mogelijkheden voor privacydeling zijn gebrekkig en hier is veel onduidelijkheid over.
De doelgroep is breder dan nu binnen de pilots valt. Voor meer inzet op het terrein van bewustwording
en draagvlak bij niet zichtbare beperkingen zijn extra middelen nodig.
Bent u van plan nog eens een aanvraag bij ZonMw in te dienen?
116(91%) ja
12 (9%) nee

Welk rapportcijfer zou u het
actieprogramma 'lokA
initiatieven voor me
verward gedrag wi

Het rapportcijfer dat aan het programma als geheel wordt toegekend is gemiddeld een 7,6.
5.2.2
Conclusies
De schriftelijke vragenlijst heeft een responsrate van 63% (131 van de 208 projectleiders deden
mee). Ruim de helft is afkomstig uit de zorg of een gemeente.
19% van de projectleiders vindt de aanvraagprocedure moeilijk tot heel moeilijk. Slechts 3% vindt
de subsidieoproep onduidelijk tot heel onduidelijk. Als knelpunten bij de aanvraagprocedure
worden genoemd: de tekst is ambtelijk, te weinig ruimte voor maatwerk, bij voorkeur continue
openstelling en de schriftelijke (financiële) verantwoording kan helderder.
De ondersteuning door ZonMw wordt over het algemeen als goed tot heel goed ervaren.
De beoordelingsprocedure wordt ook grotendeels als goed tot heel goed ervaren. Bij
tegenstrijdige referentenoordelen zou ZonMw een grotere rol kunnen spelen.
Er is behoefte aan een collectief leerproces aangestuurd door ZonMw.
Projectleidersbijeenkomsten worden hiervoor als goed instrument gezien.
Driekwart van de respondenten is tevreden over de informatievoorziening door ZonMw.
Verbeterpunten zijn het meer toegankelijk maken en actueel houden van projectresultaten op de
website en een nieuwsbrief op persoonlijke email. Ook is een interactief gedeelte op de website
als communicatiemiddel genoemd.
65% van de respondenten vindt dat het gekozen instrumentarium goed tot heel goed aansluit bij
de praktijk. Voor de tweede helft van het programma wordt het van belang geacht dat er
continuïteit in wet- en regelgeving komt, een landelijk kader met richtlijnen.
De samenwerking tussen zorg, welzijn en veiligheid wordt door ruim de helft van de respondenten
als goed tot heel goed beoordeeld. Regio-indelingen, cultuurverschillen, gescheiden financiering
en onhelderheid over gegevensuitwisseling worden als belemmerende factoren ervaren.
De samenwerking met cliënten/naasten wordt door 66% goed tot heel goed gevonden. Ook met
ketenpartners is volgens het merendeel van de respondenten een goede samenwerking.
Huisartsen, ouderenzorg en doorstroomvoorzieningen zouden meer betrokken kunnen worden.
55% geeft aan al bruikbare producten te hebben ontwikkeld die overdraagbaar zijn, 40% van de
projectleiders heeft al resultaten geboekt in het kader van implementatie en borging. Knelpunten
betreffen de regio-indelingen, het ontbreken van structurele middelen en goede afstemming met
zorgverzekeraars.
91% geeft aan nog een keer een aanvraag bij ZonMw in te gaan dienen.
Het rapportcijfer voor het programma als geheel is gemiddeld een 7,6.

6

Communicatie
e

Een groot deel van de doelgroep was nog niet bekend met ZonMw. Daarom is in de 1 fase van het
actieprogramma vooral ingezet op bekendmaking en toelichting van de subsidieoproepen van het
actieprogramma. Inmiddels brengen we ook de projecten zelf en de resultaten onder de aandacht. Dat
is onder andere gedaan via sociale media, communicatiekanalen van relevante organisaties en
media, de nieuwsbrief en website van het Schakelteam Personen met Verward Gedrag en diverse
flyers.
Daamaast organiseren we informatiebijeenkomsten zoals:
het informatieplein verward gedrag op 4 oktober 2018 waar potentiële subsidieaanvragers met
ZonMw bespraken welke subsidiemogelijkheden bij hun projectidee(ën) passen
een bijeenkomst met ervaringsdeskundigen op 4 april 2018 om te bespreken aan welke
ondersteuning zij behoefte hebben (input voor het Ervaringsdeskundigen
Ondersteuningsprogramma)
de expert meeting over onderwijs op 14 juni 2017 met vertegenwoordigers van relevante
lectoraten, sectorale adviescolleges, ervaringsdeskundigen en andere betrokkenen
de regionale informatiebijeenkomst op 17 mei 2017 waar MIND en een projectleider met
deelnemers spraken over het betrekken van ervaringsdeskundigen en het aanvragen van subsidie
een gezamenlijke bijeenkomst op 10 april 2017 met het ZonMw-Onderzoeksprogramma GGz en
NWO over de verschillende subsidiemogelijkheden rondom herstel
Ook het geven van presentaties tijdens overleggen en congressen van relevante partners is een
belangrijke manier van kennisverspreiding en het onder de aandacht brengen van subsidieoproepen.
We hebben onder andere bijgedragen aan:
•
het slotcongres van het Aanjaagteam Personen met Verward Gedrag in september 2016
(aankondiging van het actieprogramma)
•
het congres over verward gedrag op 5 oktober 2017 dat we samen met het Schakelteam
Personen met Verward Gedrag hebben georganiseerd
•
het SBO congres Personen met verward gedrag op 30 januari 2018
•
het congres Samen werken aan sociale inclusie op 15 maart 2018
•
het internationale congres over integrale zorg (ICIC) op 23 mei 2018
• de Dag van de Ervaringsdeskundige in april 2018
•

het 3e Zorg+Welzijn congres Mensen met verward gedrag op 26 juni 2018

Publicaties
We zijn een interviewreeks gestart waarin
professionals en ervaringsdeskundigen vanuit
verschillende domeinen vertellen over hun rol in de
gezamenlijke aanpak voor betere hulp aan mensen
met verward

gedrag

en hun omgeving.

Enerzijds

'Hulpverleners willen complexe problemen soms te
,
oplossen. Bij verward gedrag is
samenwerking cruciaal.'
i n

h u n

e e n t j e

interview met sociaalpsychiatrisch verpleegkundige

om de betreffende doelgroepen aan te spreken en
anderzijds om de verschillende doelgroepen nog
meer inzicht te geven in eikaars rol en het belang van samenwerking. Per interview wordt gekeken via
welke kanalen de betreffende doelgroepen het beste kunnen worden aangesproken. Zo is het
interview met Ambulancezorg Nederland bijvoorbeeld geplaatst in het vakblad V&VN Ambulancezorg.
Verder hebben we online publicaties gepubliceerd over:
•
Ondersteuning van mensen met een licht verstandelijke beperking (samen met programma
Gewoon Bijzonder)
•
Samen leren omgaan met psychiatrische problemen (samen met Programma Opleidingsimpuls
wijkverpleegkundigen)
•
Toelichting op subsidieoproepen over verward gedrag
•
Hoe komt kennis over verward gedrag in het onderwijs?
• Werken aan goed buurmanschap. Netwerk in de buurt als antwoord op 'verward gedrag'
(zomer 2018, Mediator)
•
Samen cases 'verward gedrag' analyseren brengt betrokkenen tot elkaar (juni 2018, Mediator)
•
Training helpt ambulancemedewerkers omgaan met verward gedrag (april 2018, Mediator)

De (vak)media hebben ook regelmatig aandacht voor onze projecten. Zij maken daar zelf berichten en
soms ook filmpjes over. Zoals bijvoorbeeld het bericht (inclusief filmpje) van RTV Drenthe over de
psvcholance. Maar er staat bijvoorbeeld ook een interview over het actieprogramma zelf en de
samenwerking met het Schakelteam Personen met Verward Gedrag en het ministerie van VWS in het
magazine VWS Dia. Het magazine Zorg & Welzijn heeft onder andere een artikel over het project
VoorWelzijn geplaatst en een interview met Maroun Nader (programmasecretaris bij ZonMw).
Films
We hebben een aantal animatiefilmpjes over het
actieprogramma ontwikkeld waarin wordt uitgelegd wat
het actieprogramma doet en wat de programmalijnen
precies inhouden.
Daarnaast worden er ook kort films/vlogs gemaakt over
individuele projecten en over bijvoorbeeld de voortgang
van het actieprogramma. Zoals de korte film over de
succesvolle inzet van ervaringsdeskundigen in de Zwolse
aanpak van verward gedrag (afbeelding) en de vlog van Hans-Martin Don over het vervolg van het
actieprogramma.
Website
De website over verward gedrag wordt goed bezocht. Het thema verward gedrag op de ZonMwwebsite heeft sinds de start ruim 67.000 paginaweergaven (een kleine 40.000 unieke
paginaweergaven). Ook de nieuwsberichten doen het goed. Het nieuwsbericht '34 nieuwe projecten
over verward gedrag van start' (augustus 2018) had bijvoorbeeld 211 paginaweergaven (164 unieke
paginaweergaven. Sinds de start van het actieprogramma zijn de projecten 35.360x bekeken
(23.927 unieke paginaweergaven) met een gemiddelde tijd van 1.13 minuut op de pagina. Aan
projectleiders vragen we om aanvullende informatie over hun project aan te leveren voor hun
projectpagina op de ZonMw-website (en onze nieuwsbrief en sociale media kanalen).
Nieuwsbrief
Via de ZonMw-nieuwsbrief Geestelijke gezondheid worden subsidieoproepen, resultaten en
ontwikkelingen onder de aandacht gebracht. De nieuwsbrief heeft inmiddels heeft ruim 4.800
abonnees en verschijnt 10-12x per jaar (in mei 2016 hadden we 2.416 abonnees).
Via de nieuwe rubriek 'Even bijpraten met...' worden ook lopende projecten in het zonnetje gezet,
zoals bijvoorbeeld het interview met Karen Schipper over Ivb-scholing voor professionals in het
veiligheidsdomein en sociale domein in de regio Utrecht (interview 202 paginaweergaven waarvan
172 unieke paginaweergaven, project 301 paginaweergaven waarvan 254 unieke paginaweergaven).
Sociale media
Verder is een pilot gestart met een ZonMw Linkedin
pagina Geestelijke gezondheid waarop inmiddels
ruim 350 volgers zijn. Ook vindt er steeds meer
interactie plaats (klikken, liken, delen, reageren).

ZonMw: Geestelijke gezondheid (ggz)
363 volgers
1 mnd
De aandacht voor personen met verward gedrag neemt de laatste jaren toe. Hei is
voor iedereen belangrijk o m te weten waar je terecht kunt als er zorejen zijn om
mensen met verward gedrag Vanaf 1 september 2018 kunnen . mee' weergeven

Met enige regelmaat worden updates geplaatst op
de sociale media kanalen van ZonMw. Het
algemene Linkedin account van ZonMw heeft ruim
9.000 volgers. Op Twitter heeft @ZonMw ruim
24.000 volgers. Op Facebook zijn we nog startend.
Regelmatig sluiten we aan bij actualiteiten, zoals
bijvoorbeeld de eHealth week in januari 2018. Toen
zijn 3 AVG-projecten expliciet onder de aandacht
gebracht op Twitter met #EHW18.

Nieuw meldpunt o m personen met verward gedrag te helpen • Weblog
Zwolle
webi09zw0iic.nl
"2 interessant

7

Aanbevelingen

De aanjaagfunctie die het AVG, in samenwerking met het Schakelteam, de afgelopen twee jaar had
om een passende aanpak voor mensen met verward gedrag op lokaal en regionaal niveau te
stimuleren wordt goed geslaagd bevonden. Praktisch alle gemeenten/regio's zijn betrokken geraakt en
er is veel in gang gezet. Tot en met augustus 2018 zijn 246 projecten gehonoreerd voor een
totaalbedrag van bijna 25 miljoen euro. In het veld is er veel waardering voor het programma. Veld en
betrokkenen geven het programma als geheel gemiddeld een 7,4. Voor de komende jaren zijn door de
geïnterviewden veel wensen en tips aangedragen die in de voorgaande hoofdstukken zijn
beschreven. Alles overziend worden in dit hoofdstuk de grote lijnen weergegeven in de vorm van
aanbevelingen voor de tweede helft van het programma.
Meer integrale aanpak binnen het programma
Na de vele lokale en regionale praktijkprojecten die de afgelopen jaren zijn geïnitieerd is er nu,
halverwege het programma, behoefte aan een meer integrale aanpak en sterkere sturing. De basis
hiervoor is een overzicht van de resultaten, goed werkende modellen en producten, tot nu toe. Het
recent ingestelde Kennisnetwerk gaat hier zorg voor dragen. De programmacommissie kan
vervolgens sterkere sturing geven aan bredere implementatie van goede modellen en producten. Ook
is het wenselijk om landelijke coördinatie in te zetten op gelijksoortige projecten en op onderwerpen
die om een meer landelijke aanpak vragen, zoals kennisontwikkeling, betrokkenheid van burgers en
communicatie. Daarnaast kan versterking van de regio's een meer integrale aanpak bevorderen. Er is
een sluitend netwerk van regio's die een coördinerende rol kunnen spelen bij het in samenhang
uitzetten van projecten/trajecten, in het kader van informatie-uitwisseling richting de gemeenten en
ketenpartners en de communicatie over (resultaten van) het programma.
Meer uitwisseling van opgedane kennis en ervaringen
Breed gepleit wordt voor meer uitwisseling van opgedane kennis en ervaringen en resultaten van
projecten. De commissie heeft inmiddels al besloten om meer projectleidersbijeenkomsten te gaan
organiseren. Een optie is om bijeenkomsten ook op (inter)regionaal niveau vorm te geven.
Voortzetting van de focusgroepen is wenselijk om kennis op clusterniveau te blijven uitwisselen,
verder te ontwikkelen en te monitoren.
Definiëren en differentiëren doelgroep
De definitie van 'mensen met verward gedrag' is door het Aanjaagteam destijds breed geformuleerd.
De afgelopen jaren heeft de focus vooral gelegen op mensen met psychiatrische aandoeningen en
verslaafden. Mensen met een LVB zijn gaandeweg het programma meer in beeld gekomen, maar er
zijn meer groepen die onder de definitie kunnen vallen zoals bijvoorbeeld ouderen, migranten en
uitgeprocedeerde asielzoekers, jongeren en zorgwekkende zorgmijders. Mede in verband met
preventie, de doorgeleiding en het vaststellen van de omvang van de groep mensen met verward
gedrag kan overwogen worden om differentiëring in de doelgroep aan te brengen.
Procedures verder vereenvoudigen, integreren en stroomlijnen
20% Van de geïnterviewde projectleiders geeft aan het moeilijk tot heel moeilijk gevonden te hebben
om een subsidieaanvraag bij ZonMw in te dienen. Met name het vinden van de aanvraagformulieren
met benodigde bijlagen verliep moeizaam. 90% van de projectleiders geeft echter aan nog een keer
subsidie bij ZonMw te willen aanvragen. Om geen groepen aanvragers te missen is het wenselijk dat
het aanvragen van een subsidie (mede technisch gezien) wordt vereenvoudigd.
Overige aandachtspunten met betrekking tot de procedures en ter overweging voor de
programmacommissie zijn het verruimen van de deadlines, dan wel overgaan op continue
openstelling, meer maatwerk bij de beoordeling met de mogelijkheid om gemotiveerd af te wijken van
de criteria als hier gezien de regionale situatie aanleiding toe is, het beter afstemmen van
referentenoordelen, mogelijkheden creëren voor vervolgfinanciering en meer proactief benaderen en
ondersteunen van regio's die wat achterblijven bij het realiseren van de passende aanpak.
Focus op programmalijnen
Voor de programmalijn 'regionale praktijkprojecten' zou de focus nu gericht moeten worden op het
verspreiden van goede resultaten en lessons learned en de borging. Wat betreft de lijn 'inclusieve
samenleving' is een meer integrale aanpak wenselijk. Preventie zou de komende jaren meer aan bod
moeten komen, onder andere via de wijkteams, in samenwerking met het sociale domein. In dit kader

is het ook belangrijk om het netwerk uit te breiden richting werkgelegenheid, wooncorporaties en
schuldsanering/armoedebestrijding. Ook huisartsen, wijkzorg en ouderenzorg zouden meer betrokken
kunnen worden. Aan de programmalijn 'kennisontwikkeling' is recent een impuls gegeven door het
instellen van het Kennisnetwerk. De voorkeur van de meeste respondenten gaat uit naar een
landelijke aanpak van deze programmalijn.
Werken aan randvoorwaarden voor borging
Borging van de resultaten wordt door de meeste respondenten als belangrijkste aandachtspunt voor
de komende twee jaren gezien. 55% Van de projectleiders geeft aan al bruikbare producten te hebben
ontwikkeld die overdraagbaar zijn en 40% van de projectleiders heeft al resultaten geboekt in het
kader van implementatie en borging. Niettemin wordt veelvuldig aangegeven dat knelpunten ervaren
worden in het kader van borging en dat eerst voldaan moet worden aan enkele randvoorwaarden om
tot echte borging te komen. Knelpunten liggen met name op het terrein van de gemeenschappelijke
regelingen, benodigde wet- en regelgeving, met name wat betreft melding en vervoer, en de
verschillende financieringsvormen, zoals onduidelijkheden over financiering vanuit de Wmo en door
zorgverzekeraars en (on)mogelijkheden voor structurele financiering. Het bijdragen aan deze
randvoorwaarden ligt niet binnen de invloedssfeer van ZonMw. Voor het succes van het programma is
samenwerking tussen en afstemming met de politiek en het beleid van verschillende departementen
essentieel. Waar mogelijk kan ZonMw dit onder de aandacht brengen.

BIJLAGEN
A

Geïnterviewden

Youp van Zorge, ministerie van VWS
Anne-Marie Vervaet, ministerie van VWS
Monique van der Werff, ministene van J&V
Nicolette Piekaar, VNG
Hans Martin Don, Leger des Heils, voorzitter programmacommissie
Ineke van der Zande, vice-voorzitter programmacommissie
Helga Aarts, kernteam
Jolanda Gill-Van Kampen, kernteam
Onno Hoes, voorzitter schakelteam
Peter van Zuidam, Zilveren Kruis
Willem Wiersma, gemeente Utrecht
Gabriëlle Dessing, OM
Paula Torn, politie
Lilly Buurke, GGZ NL
Margreet Hoogeveen, Ambulance Zorg NL
Bianca den Outer, brigadier vervoer
Silvia Mac Gillavry, cliëntreferent
Ben Roelands, MIND
Manon Vosjan, GGD IJsselland
Kitty van der Voorn, gemeente Oegstgeest
Eddy Adolfsen, GGNet
Fred van Dorp, Lentis
Sandra Timmermans, Hart voor Brabant
Evert Boomsma, regionaal projectleider

B

Vragenlijst telefonische interviews

Aanvraag-/beoordelingsprocedure
1. Wat vindt u van de aanvraag-/beoordelingsprocedure zoals tot nu toe gevolgd? (rondes, criteria,
werkwijze, beoordeling door commissie)
2. Heeft u hierbij knelpunten ervaren? Zo ja, welke?
3. Zou u iets willen veranderen aan de gang van zaken rondom de aanvraag-/
beoordelingsprocedure of het gekozen instrumentarium?
4. Wat vindt u van de ondersteuning van de indieners door het ZonMw-secretariaat?
Samenwerking
5. Hoe verloopt naar uw mening de samenwerking op projectniveau met:
•
cliënten/naasten
• ketenpartners (sociaal domein, veiligheid, acute zorg)
• gemeenten?
6. Hoe verloopt naar uw mening de samenwerking tussen welzijn, zorg en veiligheid op het gebied
van de aanpak voor mensen met verward gedrag
• op landelijk niveau?
• op locaal niveau?
Draagvlak en toegankelijkheid
7. Is er naar uw mening (en die van uw achterban) voldoende draagvlak voor het programma?
8. Hoe ervaart u/uw achterban de toegankelijkheid van het programma?
Doelstellingen programma
9. Biedt het programma en het gekozen instrumentarium oplossingen voor de knelpunten die u in de
praktijk ervaart bij het realiseren van een goed werkende aanpak voor mensen met verward
gedrag? Zo nee, heeft u suggesties ter verbetering?
10. Vindt u dat de juiste doelgroepen worden bereikt om de doelstellingen te realiseren of worden er
nog doelgroepen gemist?
11. Heeft het project waar u bij betrokken bent (al) bruikbare producten of tools opgeleverd?
Communicatie/implementatie
12. Vindt u dat informatie over (de voortgang en de resultaten van) het programma tot nu toe
voldoende en op een goede manier wordt verspreid? Zo nee, heeft u suggesties ter verbetering?
13. Zijn er naar uw mening voldoende randvoorwaarden gecreëerd voor succesvolle implementatie en
borging van de programmaresultaten in de toekomst? Zo nee, heeft u suggesties ter verbetering?
14. Zijn er wat betreft het project waar u bij betrokken bent (geweest) al resultaten geboekt wat betreft
de implementatie en borging van ontwikkelde producten/tools? Zo ja, welke? Zo nee, op welke
manier wordt hieraan gewerkt?
Toekomst
15. Wat zijn naar uw mening (en die van uw achterban) de belangrijkste prioriteiten voor de komende
jaren?
Tot slot
16. Welk rapportcijfer (1-10) zou u aan het programma willen geven?
17. Heeft u tot slot nog adviezen, tips, creatieve ideeën of aanvullende opmerkingen die bij de
tussentijdse evaluatie kunnen worden meegenomen?
Aanvullende vragen voor Opdrachtgevers/Programmacommissie/Schakelteam
•
Hoe functioneert de programmacommissie naar uw mening? Zijn er mogelijke verbeteringen?
• Wat vindt u van de ondersteuning van de programmacommissie door het ZonMw-secretariaat?
•
Hoe verloopt naar uw mening de samenwerking tussen programmacommissie/ZonMwsecretariaat met het Schakelteam en andere ZonMw-programma's?
•
In hoeverre bent u tevreden over de voortgang van het programma wat betreft de drie
programmalijnen?

•
•

Zouden opdrachtgevers, programmacommissie en Schakelteam naar uw mening een (nog)
grotere bijdrage kunnen leveren aan de communicatie en implementatie? Zoja, op welke manier?
Behoeft de programmatekst wijzigingen?

C

Schriftelijke vragenlijst projectleiders

1. Bij wat voor soort organisatie bent u werkzaam?
2. Via welke weg bent u bekend geraakt met het Actieprogramma?
3. Van welke subsidiemogelijkheid maakt u gebruik/heeft u gebruik gemaakt?
4. Hoe vond u het in het algemeen om een aanvraag bij ZonMw in te dienen?
5. Bent u bij een informatiebijeenkomst van ZonMw geweest?
Zoja, vond u deze bijeenkomst nuttig?
6. Was de subsidieoproep duidelijk?
7. Was het voldoende duidelijk hoe u tot een volledige subsidieaanvraag diende te komen? Denk
hierbij aan de afzonderlijke bijlagen.
8. Heeft u gebruik gemaakt van ondersteuning door ZonMw bij het indienen van uw aanvraag?
Zoja, hoe heeft u de ondersteuning door ZonMw bij het indienen van uw aanvraag ervaren?
9. Hoe is naar uw mening de beoordelingsprocedure verlopen?
10. Wat vindt u van de ondersteuning door ZonMw tijdens de uitvoering van uw project?
11. Wat vindt u van de wijze van monitoren door ZonMw (voortgangsverslagen en een eindverslag)?
12. Bent u tevreden over de informatievoorziening van ZonMw in het algemeen (website,
nieuwsbrieven, flyers)?
13. Heeft u behoefte aan informatie over andere projecten?
Zo ja, in welke vorm/op welke manier?
14. Hoe sluit het programma-aanbod aan bij de problemen die u in de praktijk ervaart?
15. Hoe verloopt de samenwerking op lokaal/regionaal niveau tussen zorg, welzijn en veiligheid?
16. Hoe verloopt de samenwerking op lokaal/regionaal niveau met cliënten/naasten?
17. Hoe verloopt de samenwerking op lokaal/regionaal niveau met ketenpartners (sociaal domein,
veiligheid, acute zorg)?
18. Hoe verloopt de samenwerking op lokaal/regionaal niveau met gemeenten?
19. Heeft uw project (al) bruikbare producten/tools opgeleverd die nuttig zouden kunnen zijn voor
andere gemeenten/regio's?
20. Zijn er (al) resultaten geboekt wat betreft implementatie en borging van ontwikkelde
producten/tools?
21. Ervaart u knelpunten bij de implementatie en borging van ontwikkelde producten/tools?
22. Bent u van plan nog eens een aanvraag bij ZonMw in te dienen?
23. Welk rapportcijfer zou u het programma willen geven?
Heeft u tot slot nog opmerkingen of aanvullende tips/ideeën voor het vervolg van het programma?

D

Statistieken ZonMw-website verward gedrag

Het thema verward gedrag op de ZonMw-website heeft sinds de start ruim 67.000 paginaweergaven
(een kleine 40.000 unieke paginaweergaven), exclusief nieuwsberichten, agenda-items en
subsidieoproepen (en exclusief weergaven vanuit het ZonMw-kantoor).
In juli 2018 waren er ruim 4.000 paginaweergaven (ongeveer 2.500 unieke paginaweergaven).
Sinds de start van het actieprogramma zijn de projecten 35.360x bekeken
(23.927 unieke paginaweergaven) met een gemiddelde tijd van 1.13 minuut op de pagina.
De top 10 meest bekeken projecten over de hele periode:
1. De-escalerende en herstel ondersteunende crisisaanpak
1.011 weergaven (569 unieke paginaweergaven) gemiddelde tijd op de pagina 00:00:52
2. Eigen plan trekken door zelfhulp
959 weergaven (542 unieke paginaweergaven) gemiddelde tijd op de pagina 00:01:10
3. Zwolse sluitende aanpak voor mensen met verward gedrag
904weergaven (652 unieke paginaweergaven) gemiddelde tijd op de pagina 00:02:33
4. Street triage Deventer
667 weergaven (408 unieke paginaweergaven) gemiddelde tijd op de pagina 00:01:18
5. Pilot triage en passend vervoer
619 weergaven (381 unieke paginaweergaven) gemiddelde tijd op de pagina 00:00:58
6. Ontwa(a)r verward gedrag, vergroten begrip voor mensen met LVB, NAH en ASS in GelderlandZuid 578 weergaven (279 unieke paginaweergaven) gemiddelde tijd op de pagina 00:00:40
7. Vroegtijdige signalering door apothekers van het niet ophalen van medicatie voor mensen met
een ernstige psychiatrische aandoening (SMANOM-EPA)
529 weergaven (267 unieke paginaweergaven) gemiddelde tijd op de pagina 00:01:06
8. Triage en introductie vervoersalternatieven
443 weergaven (257 unieke paginaweergaven) gemiddelde tijd op de pagina 00:01:08
9. Ketenbreed meld- en adviespunt voor personen met verward gedrag in de regio Gelderland
Midden 435 weergaven (265 unieke paginaweergaven) gemiddelde tijd op de pagina 00:00:48
10. In de war
369 weergaven (210 unieke paginaweergaven) gemiddelde tijd op de pagina 00:00:56
Online publicaties
In een digitale publicatie wordt de aanpak voor betere hulp aan mensen met verward gedrag en hun
omgeving belicht vanuit verschillende invalshoeken (4.214 paginaweergaven, waarvan 3.422 uniek,
met een gemiddelde tijd op de pagina van ongeveer 6 minuten). Tot nu toe zijn de volgende artikelen
gepubliceerd:
•
Een wijkfunctionaris Zorg en Veiligheid legt vooral betere verbindingen tussen wat er al is
• Alleen straffen helpt verdachten met een licht verstandelijke beperking niet verder
•
Een expert van de Vliegende Brigade + maakt het onderlinge gesprek makkelijker
•
Ervaringsdeskundigheid: niet langer over en voor de cliënt
•
Ervaringsdeskundigen verspreiden crisiskaart over heel Zeeland
•
Herstel na een crisis
•
Monitor verward gedrag: ervaringen in de regio's
• Ambulancezorg bii verward gedrag
• Verward gedrag in de wijk: inzet spv'er en wijkagent
• ZonMw Parel voor praktijkproject

E

Literatuurlijst

André de Meulder, K. K., Hanneke Lankeveld (2009). Zes stappen op weg naar professioneel
inkopen, Atos Consulting.
Biernacki, P. and D. Waldorf (1981). "Snowball sampling: Problems and techniques of chain referral
sampling." Sociological Methods & Research 10(2): 141.
Blom, J. (2011). "MVO Nederland mag regering adviseren over duurzaam inkopen " Retrieved March
14th 2011, from http://www.peopleplanetprofit.be/artikel.php?IK=2378.
Boonen, M. and G. Oldhuis (2011). De Bermudadriehoek van het inkoopprocess Zorgmarkt: 3.
Bowen, H. R. (1953). Social responsibilities of the businessman. New York, Harper & Row.
Broerse, J. E. W. and J. F. G. Bunders (2010). Transitions in Health Systems: Dealing with Persistent
Problems. Amsterdam, VU University Press

F

Achtergrondkenmerken respondenten schriftelijke vragenlijst
Bij wat voor soort organisatie bent u
werkzaam?

30,00%

• Responses

Ruim de helft van de projectleiders is afkomstig uit de zorg (37, 28%) of werkzaam bij een gemeente
(35, 27%). Vanuit het sociaal domein zijn 15 (12%) projectleiders betrokken.
De categorie 'overig' (34, 26%) bestaat uit projectleiders afkomstig uit:
Onderzoek/onderwijs
8
GGD
6
Clientondersteuning
6
Externe bureaus
5
Kennisinstituut
3
RAV
2
1
Gecertificeerde instelling
Brancheorganisatie GGZ NL
1
Samenwerkingsverband
1
Publieke gezondheid
1
.

Via welke weg b f e M ^
bekend geraakt mefrtoet"

^

J

Het grootste deel van de projectleiders is in aanraking gekomen met het Actieprogramma via het
Schakelteam, ZonMw of via het eigen netwerk. Relatief laag scoren de opdrachtgevers en de (social)
media.

Van welke subsidiemogelijkheid
maakt u gebruik/heeft ft^fflj
gedrag (subsidie
gemaakt? verward
voor realisatie 1 of meer
bouwstenen)
I Regionale aanpak:
startsubsidie opstellen
plan van aanpak verward
gedrag

J

G.

Verslagen focusgroepen

De eerste resultaten van de subsidieprojecten ZonMw van het Actieprogramma lokale initiatieven mensen met
verward gedrag - 1 juni 2018
ZonMw heeft sinds eind 2016 projecten gesubsidieerd gericht op het
realiseren van een goed werkende regionale aanpak voor personen
met verward gedrag. ZonMw heeft Significant gevraagd om
inzichtelijk te maken wat de eerste opbrengsten van deze
subsidieprojecten zijn.

ervaringsdeskundigen en uitvoeringsprofessionals aan. De opkomst
van de focusgroep was circa 10 deelnemers per bijeenkomst.
Voorliggende notitie geeft een samenvatting van de resultaten van de
focusgroepen. Ook beschrijven wij een aantal overkoepelende
bevindingen. Van elke focusgroep is een verslag opgesteld. Dit

Aanpak

verslag is gevalideerd onder de deelnemers van de bijeenkomst. De

Binnen de projecten die ZonMw subsidieert heeft ZonMw - in overleg

verslagen zijn als bijlagen bij deze notitie bijgevoegd.

met Significant - een aantal clusters aangebracht. Deze clusters
betreffen een aantal subsidieprojecten die gericht zijn op een zelfde
thema. De volgende clusters zijn aangebracht:
Vroegsignalering
Inclusieve wijk
Herstel
Deskundigheidsbevordering
Crisiskaart
Melding, triage en beoordeling
Vervoer
Casuïstiek zorg en straf
In april 2018 is per cluster een focusgroep georganiseerd. Het doel
van de focusgroepen was om zicht te krijgen op de eerste
opbrengsten van de subsidieprojecten. Bij de focusgroepen waren
betrokkenen van de betreffende subsidieprojecten aanwezig. Het
merendeel van de deelnemers waren projectleiders. In een aantal
focusgroepen (bijvoorbeeld herstel en de crisiskaart) sloten

Vroegsignalering
Samenvatting
Het onderwerp 'verward gedrag' wordt door
•
de subsidieprojecten eerder en beter
bespreekbaar volgens respondenten.
Cliënten komen eerder in contact met
professionals en professionals hebben
meer kennis van het onderwerp. Ook de
maatschappij herkent 'verward gedrag'
sneller.
•
Wanneer cliënten eerder in beeld zijn bij
professionals kan dit verergering van
problematiek of crisisopnamen van cliënten
voorkomen.
•
Door de subsidieprojecten kunnen
professionals gerichter op en afschalen. (Zij
weten elkaar beter te vinden).

Herstel
Samenvatting
De subsidieprojecten vergroten de eigen
•
regie van cliënten. Cliënten dragen meer
verantwoordelijkheid voor hun eigen
herstel. Zij bepalen zelf aan welke doelen
gewerkt wordt en wie zij hierbij betrekken
•
De participatie van cliënten in de
maatschappij neemt toe door hun inzet en
bijdrage in herstel ondersteunende zorg
van andere cliënten.
•
"Nothing about me, without me". Het
bewustzijn onder professionals om cliënten
te betrekken in de herstel ondersteunende
zorg neemt volgens respondenten toe als
gevolg van de subsidieprojecten.

Voorbeelden en quotes
>
In het project gericht op medicatie(on)trouw krijgt de voorschrijvende arts een
signaal van de apotheker wanneer
medicatie niet is opgehaald. Dit kan
aanleiding zijn voor contact met de cliënt.
•
De inzet van ervaringsdeskundigen bij
trainingen gericht op vroegtijdige
signalering wordt als positief ervaren. "Wij
werken samen met een aantal
ervaringsdeskundigen. Zij hebben
meegedacht over de opzet van een training
gericht op vroegtijdige signalering.
Daamaast verzorgen zij zelf ook een
module in de training. Zij vinden het leuk
om op deze manier een actieve bijdrage te
kunnen leveren aan de aanpak".
•
In een project worden pop-up tenten in
wijken en buurten geplaatst waar
professionals samen met
ervaringsdeskundigen informatie geven
over verward gedrag.
Voorbeelden en quotes
•
In het RACT-model wordt de
samenwerking tussen het formele en
informele netwerk verbeterd. Cliënten
bepalen zelf wie onderdeel uitmaken van
het netwerk en belangrijk zijn of hem of
haar te helpen met het bereiken van
zelfgekozen hersteldoelen.
•
Inzet van app s gericht op monitoring van
gedrag: bijvoorbeeld een app die het social
media gedrag monitort. Cliënten hebben
hierdoor real time inzicht in hun gedrag.
•
Inzet Open Dialogue methodiek. "Uit
onderzoek in Finland blijkt dat Open
Dialogue ervoor zorgt dat 70% van de
mensen met een acute psychose binnen
twee jaar nadien vrijwel geheel vrij van
symptomen zijn en verder kunnen zonder
medische begeleiding. Bovendien worden
er resultaten bereikt met minder opnames
en minder hoge dosering medicijnen."

Inclusieve wijk
Samenvatting
•
De subsidieprojecten creëren ruimte voor
gesprek en ontmoeting tussen cliënten,
buurtbewoners en professionals. Dit heeft
volgens respondenten een positief effect op
de sociale samenhang in een wijk of buurt.
•
Cliënten krijgen een breder ondersteunend
netwerk. Dit kan ervoor zorgen dat de
drempel voor cliënten om hulp te vragen
lager wordt.
Door samenwerking met ander type
professionals en ervaringsdeskundigen
hebben professionals een breder palet aan
handelingsperspectieven en kennis om
kwetsbare burgers te helpen.

Deskundigheidsbevordering
Samenvatting
•
Het bereik van trainingen gericht op
deskundigheidsbevordering is breder dan
de groep zorgprofessionals. De trainingen
worden bijvoorbeeld ook gegeven aan
beleidsmedewerkers, baliemedewerkers,
sociaal beheerders van woningcorporaties,
ambulance- en brandweerpersoneel,
wijkagenten.
•
Destigmatisering van personen met
verward gedrag wordt als de belangrijkste
meerwaarde van de trainingen in
deskundigheidsbevordering gezien.

Voorbeelden en quotes
•
Ontmoetingsplekken en -momenten
worden in de wijk georganiseerd (zoals
bewustwordings-bijeenkomsten of een
zelfregiecentrum). "In de bijeenkomsten
worden bewoners in de wijk uitgenodigd
om hun ervaringen te delen en met elkaar
in gesprek te gaan over het stigma
'verward gedrag '. Door de diverse
samenstelling van de bijeenkomsten cliënten, bewoners, wijkagenten,
woningcorporaties, wijkteams- ontstaat
dialoog en wederzijds begrip."
•
Door ruimte voor het gesprek met elkaar te
creëren verwachten respondenten dat
cliënten makkelijker participeren in de wijk.
Enkele projecten hebben hiervan al de
eerste resultaten opgemerkt. Zo vond
bijvoorbeeld bij één project het aantal
bezoekers van een zelfregiecentrum in het
afgelopen jaar een stijging plaats van 60
bezoekers naar 240 bezoekers per jaar.
Voorbeelden en quotes
•
Trainingen gericht op
deskundigheidsbevordering zorgen voor
meer kennis over de doelgroep maar
vergoten ook de handelingsvaardigheid.
"Je merkt dat professionals vooraf aan een
training onjuiste verwachtingen hebben. Ze
denken dat zij verwarde personen moeten
diagnosticeren en bijvoorbeeld kennis
moeten hebben van psychiatrische
ziektebeelden. Echter, zij leren signaleren
en hoe te reageren op deze signalen. Dit
zorgt voor handelingsbewustzijn. Vaak is
men blij eindelijk concrete handvaten te
leren om een cliënt te kunnen helpen
binnen iemands eigen mogelijkheden".
•
Eén van de trainingen richt zich specifiek
op de doelgroep vrijwilligers.

/igniFicant.

Crisiskaart
Samenvatting
•
Uit ervaringen van cliënten blijkt dat zij
ervaren dat de crisiskaart voor rust en
herstel zorgt. Omdat de cliënt zijn eigen
crisiskaart opstelt, krijgt de cliënt meer grip,
inzicht en duidelijkheid in de eigen
crisissituatie. Op het moment dat er een
crisis is, leidt het gebruik van de crisiskaart
tot de juiste zorg voor de cliënt, omdat de
afspraken vast staan.
•
Professionals zoals politie en GGZ
hulpverleners behandelen cliënten vanuit
een andere benadering en werken buiten
eigen methodes om, ten gunste van de
cliënt.
•
Bekendheid van de crisiskaart wordt als
belangrijk aandachtspunt genoemd.

Samenvatting
•
Cliënten ervaren alternatief vervoer als
prettig. Er is minder sprake van sedering en
fixering. Ook sluit de bejegening van
professionals beter aan bij de cliënten.
Cliënten ervaren meer tijd en aandacht van
professionals bij het vervoer.
•
Respondenten verwachten dat alternatief
vervoer leidt tot een kostenbesparing.
Enerzijds omdat dit vervoer volgens hen
goedkoper is dan vervoer in ambulance.
Daarnaast verwachten zij een afname van
het aantal vervoersbewegingen omdat
professionals ter plaatse de-escalerend
optreden.

Voorbeelden en quotes
•
De crisiskaart zorgt voor rust: "De
crisiskaart zorgt voor rust onder de
cliënten. Iemand gaf aan dat zij haar
emoties weer durfde te voelen omdat de
kaart dient als een beveiliging. In een
crisissituatie is de kaart een manier om
omstanders te informeren hoe te handelen
in deze situatie".
•
Promotie onder ketenpartners die de
crisiskaart uiteindelijk moeten gaan
gebruiken is zeer belangrijk. (Onder andere
) Stichting Fameus is veel aanwezig op
allerlei netwerkbijeenkomsten en houdt
promotiepraatjes om de bekendheid van de
crisiskaart in de regio te vergroten.

Voorbeelden en quotes
•
Professionals van de RAV voelden zich
onvoldoende geschoold om met deze
groep cliënten te vervoeren. Naar
aanleiding hiervan hebben zij een opleiding
gevolgd op het gebied van de-escalerend
gedrag. Daarnaast hebben ze een dag
meegelopen bij de crisisdienst. Dit is
positief ervaren door de medewerkers.
•
De druk op het ervaren tekort op
ambulancepersoneel wordt genoemd: "We
zien tekorten in het medisch personeel voor
de ambulancediensten. Deze initiatieven
van passend vervoer nemen druk weg bij
ons als ambulancedienst. Wanneer sprake
is van een medische indicatie, en dus van
medisch vervoer, gaan we alsnog rijden."

Melding, triage en beoordeling
Samenvatting
•
Projecten zijn gericht op tijdige toeleiding
naar passende zorg. Een snelle
beoordeling en toeleiding naar zorg kan
alleen wanneer er ook ruimte is om cliënten
binnen de juiste zorg te plaatsen. Door de
wachtlijstenproblematiek is dit nu niet altijd
direct mogelijk.
•
Samenwerking tussen partners uit
verschillende domeinen wordt versterkt.
Partners leren elkaar (en eikaars taak, rol
en proces) beter kennen en weten elkaar
beter en sneller te vinden in de
samenwerking.
•
De werkdruk voor sommige professionals
wordt verlaagd bij bijvoorbeeld huisartsen
in ANW-uren, door de komst van een
SPV'er in de HAP als voorwacht.
Zorg en straf
Samenvatting
•
De continuïteit van zorg wordt volgens
respondenten verbeterd door het opstellen
van een plan van aanpak en het aanstellen
van een regisseur. Dit zorgt voor
duidelijkheid richting cliënten, naasten en
professionals.
•
De kans dat cliënten (opnieuw) in
aanraking komen met politie en justitie
wordt volgens respondenten kleiner omdat
zorg en straf beter op elkaar zijn
afgestemd.
•
Door de subsidieprojecten wordt een
structuur en randvoorwaarden gecreëerd
voor professionals om te komen tot
gezamenlijke afspraken rond een cliënt.

Voorbeelden en quotes
•
GGNet voert in samenwerking met het
Veiligheidshuis een groot onderzoek uit
naar de doelgroep achter de E33meldingen om inzicht te krijgen in de
problematiek.
•
Verschillende projecten leden tot een
betere samenwerking tussen betrokken
professionals / partijen omdat ze elkaar
vaker zien en elkaar beter leren begrijpen
en vertrouwen.
•
Het naar voren brengen van GGZ expertise
in een ketenbreed meld- en adviespunt dat
informatie rondom de persoon verzameld
zorgt voor een snellere en passendere
triage, consultatie en doorgeleiding.

Voorbeelden en quotes
•
In een project is een bejegeningsprofiel
opgesteld. Dit is een A4 waarop
aandachtspunten voor politie staan. Deze
zijn gericht op de benadering en
bejegening van de betreffende persoon. Dit
A4'tje hangt in de gang, naast de voordeur
van de cliënt. Politie ziet dit meteen als zij
binnenkomt.
•
Een respondent over een regionaal
forensisch psychiatrisch netwerk: "We
merken ook dat professionals ons netwerk
als een 'laatste station ' zien, na ons is er
geen opschalingsmogelijkheid meer. We
merken dat bijvoorbeeld gemeenten
hierdoor in sommige situaties ook sneller
geneigd zijn om bepaalde zorg te
financieren".

Pagina 3 van 5

/ignificant.
Overige bevindingen
Structurele financiering van de subsidieprojecten is een terugkeren
knelpunt
De structurele financiering van de subsidieprojecten is een
terugkerend knelpunt in alle focusgroepen.
Vrijwel alle respondenten zijn zoekende naar de wijze waarop zij hun
project structureel kunnen financieren na afloop van de subsidie.
Respondenten hebben behoefte aan duidelijkheid en richtlijnen vanuit
ministeries over welke partijen, op basis van zijn of haar wettelijke
taken en verantwoordelijkheden, verantwoordelijk zijn voor de
(deel)financiering van het ontwikkelde aanbod.
Respondenten benoemen dat het vroegtijdig betrekken van financiers
zoals zorgverzekeraar en gemeenten in subsidieprojecten helpt.
Gemeenten kunnen bijvoorbeeld hun inkoopfunctie als sturend
mechanisme inzetten door in inkoopeisen op te nemen dat
medewerkers van aanbieders geschoold moeten zijn in specifieke
trainingen.
Respondenten noemen de volgende knelpunten:
•
Het is voor respondenten onduidelijk op welke manier binnen
de huidige financieringsstructuur van de zorg de inzet van
ervaringsdeskundigen financieel geborgd kan worden.
•
De inzet van professionals om mee te denken of samen te
werken rond een cliënt die niet bij hun eigen organisatie
staat ingeschreven komt moeilijk tot stand. Het is volgens
respondenten lastig om dit type inzet van (zorg)professionals
gefinancierd te krijgen. Zorgverzekeraars zouden volgens
hen in staat gesteld moeten worden om ook gebiedsgerichte
zorginzet te financieren die niet specifiek aan een individu
gekoppeld is.

•

Wanneer verschillende organisaties betrokken zijn bij het
ontwikkelde aanbod ontstaat discussie over de
(deel)financiering. Respondenten ervaren onduidelijkheid
over welke organisatie op basis van zijn of haar wettelijke
taken verantwoordelijk is voor de structurele financiering van
het aanbod.

Privacy wet- en regelgeving
Respondenten ervaren onduidelijkheid over de geldende privacy weten regelgeving. Het is voor hen niet altijd duidelijk welke informatie zij
wel en niet mogen delen met derden.
Respondenten geven aan dat professionals over het algemeen
bekend zijn met de verschillende convenanten en handvatten ten
aanzien van privacy. Zij geven echter aan dat een convenant vaak
niet de rechtvaardiging geeft om informatie te delen in een specifieke
casus. Het gaat altijd om afwegingen van individuele professionals in
specifieke casussen.
Ook zien respondenten handelingsverlegenheid bij professionals ten
aanzien van het delen van informatie. Dit komt volgens hen enerzijds
door onbekendheid. Anderzijds wordt dit ook ingegeven omdat
cliënten vaker de weg naar de tuchtrechter lijken te maken als het
gaat om privacy.
Veel enthousiasme en inhoudelijke betrokkenheid onder
projectleiders
Onder de respondenten merken we veel enthousiasme en
betrokkenheid bij hun projecten. Deelnemers zijn inhoudelijk goed op
de hoogte van wat speelt binnen hun projecten en zijn ook bereid
deze kennis te delen met anderen. Het merendeel van de deelnemers
Pagina 4 van 5

/ignificant.

geeft aan dat zij behoefte hebben aan meer van dit soort
bijeenkomsten, omdat zij de uitwisseling van ervaringen van
soortgelijke projecten als leerzaam beschouwen. Ook blijkt de grote
mate van betrokkenheid uit de relatieve hoge opkomst bij de
bijeenkomsten.

Daarnaast is slechts een klein deel (<25%) van alle projecten op het
moment dat de focusgroepen plaatsvonden afgerond. Het is daarom
nog niet mogelijk om concrete resultaten of de meerwaarde van deze
subsidieprojecten te benoemen. Respondenten spreken in dit geval
over de verwachte resultaten of meerwaarde.

De verbinding van de subsidieprojecten met de regionale aanpak
verdient aandacht

Meer landelijke coördinatie van projecten die zich richten op de
ontwikkeling van producten gewenst
Verschillende deelnemers van de focusgroepen
'deskundigheidsbevordering' en 'crisiskaart' hebben behoefte aan
meer landelijke coördinatie op de projecten die zich richten op de
ontwikkeling van producten. Bijvoorbeeld de ontwikkeling van
trainingen gericht op deskundigheidsbevordering (MHFA of
herkennen LVB) of de crisiskaart. Respondenten geven aan dat zij
het tegen willen gaan dat er op meerdere plekken in het land het wiel
uitgevonden wordt. Respondenten zouden nog meer van eikaars
kennis en kunde gebruik willen maken. ZonMw zou volgens hen een
coördinerende rol op zich kunnen nemen ten aanzien van de
kennisverspreiding over dit type projecten.

We merken dat sommige projectleiders van de subsidieprojecten
moeite hebben om hun project te bezien binnen de bredere regionale
aanpak voor personen met verward gedrag. Projectleiders zijn niet
altijd op de hoogte van andere projecten die lopen op dit onderwerp
en niet iedereen weet wie de regionaal projectleider op de aanpak
verward gedrag is. Dit knelpunt komt met name naar voren in het
kader van borging. Verschillende respondenten geven aan dat zij het
lastig vinden om hun projecten te verbinden aan de regionale keten
voor personen met verward gedrag of het vinden van aansluiting van
hun projecten bij bestaande voorzieningen.
Beperkt aandacht voor evaluatie of monitoring binnen de projecten
Het blijkt voor respondenten lastig om de resultaten of effecten van
hun projecten te concretiseren of te onderbouwen. Een aantal
respondenten heeft bijvoorbeeld de verwachting dat een project
ervoor zorgt dat cliënten beter passende zorg krijgen. Deze aanname
wordt niet getoetst of gemeten. Het is daarom lastig in te schatten in
hoeverre de beoogde resultaten gerealiseerd worden in de praktijk en
of deze ook daadwerkelijk het effect zijn van de projecten of dat deze
(ook) aan andere initiatieven of projecten toe te schrijven zijn.

Pagina 5 van 5

gezondheidsonderzoek en
zorginnovatie
Laan van Nieuw Oost-lndië 334
2593 CE Den Haag
Postbus 93245
2509 AE Den Haag
Telefoon 070 349 5111
info@zonmw.nl
www.zonmw.nl

ZonMw