Noordzeeoverleg

Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL)
Datum
26 oktober 2023

Noordzeeoverleg (NZO): samenwerking, voortgang en resultaten
Voortgangsrapportage 6 over de periode mei 2023 tot november 2023

Inleiding
In het Noordzeeoverleg (NZO) ligt in deze verslagperiode de nadruk op het borgen van
de samenhang tussen de natuur-, de voedsel- en de energietransitie in onderling
verband met de scheepvaart op de Noordzee. Het is de kern van het Noordzeeakkoord
(NZA). De grote stappen voorwaarts die bij de energietransitie op zee worden gezet
steken schril af tegen de ontwikkelingen bij de natuur- en de voedseltransitie. Voor het
ecosysteem wordt in internationaal onderzoek een somber beeld geschetst en de
visserijsector zit in het nauw. De saneringsregeling kottervloot is deze zomer afgerond
en voor de beoogde verduurzaming zijn nog belangrijke stappen te zetten. Mede gezien
de uitdagingen waarvoor de visserijsector en de visserijgemeenschappen zijn gesteld is
in het NZO een sterk accent gelegd bij de voedseltransitie en op de samenwerking met
LNV op de voedselvisie van de minister als basis voor die transitie. Voor de
natuurtransitie zijn in het NZO afspraken gemaakt om de NZA-bepalingen voor de
gebieden die gevrijwaard worden voor bodemberoerende visserij tijdig te kunnen
implementeren.
De samenhang tussen de transities zoals omschreven in het NZA ondervindt in steeds
meer landen gehoor. NZO partijen leveren hun bijdragen aan de bijeenkomsten tussen
Noordwest-Europese staten in Nederland in november 2023 in het kader van het Greater
North Sea Basin Initiative en de North Seas Energy Cooporation. Het NZO ziet uit naar
de resultaten van deze internationale overleggen.
Met de elkaar snel opvolgende ontwikkelingen neem ik waar dat bij NZO partijen de
integrale benadering van opgaven onder druk staat. Het vraagt inspanning van mij en
alle betrokken NZO partijen om in gezamenlijkheid de uitdagingen op de Noordzee aan
te gaan.
Evaluatie Noordzeeakkoord
Voor het NZO is de gelijkwaardige samenwerking van overheidspartijen en stakeholders
voor de Noordzee met de Kamerbehandeling van het NZA op 27 januari 2021 verankerd
in het parlement. Overeenkomstig het NZA (blz. 8 en art. 3.9) en het OFL Advies
afspraken governance NZO (art. 4.11, 4.12 en 5.4) vindt na drie jaar de tussentijdse
evaluatie van het NZA “transitiefonds” plaats. Zoals vastgelegd is de tussentijdse
evaluatie in de eerste plaats bedoeld om helder te maken of de middelen van het
“transitiefonds” voldoende zijn om de doelen van het NZA te bereiken. De financiële
middelen van het “transitiefonds” hebben betrekking op de middelen voor:
•
de uitvoering van het onderzoeksprogramma in NZA Bijlage 2 MONS;
•
de uitvoering van de visserijmaatregelen in de kottervisie;
•
de kosten van veilige doorvaart van windenergieparken en
•
het toezicht op de uitvoering van het NZA.
De evaluatie wordt voor het eind van het jaar afgerond.
De uitkomsten van de evaluatie zullen bouwstenen vormen voor het bestendigen van de
gelijkwaardige samenwerking van overheidspartijen en stakeholders.
De veranderingen op de Noordzee, zowel in het Nederlandse deel van de Noordzee als
daarbuiten, volgen elkaar in razendsnel tempo op. De toenemende drukte op de

2

Noordzeeoverleg

Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL)
Datum
26 oktober 2023

Noordzee maakt vraagstukken van ruimtelijke schaarste indringender. Ook de
geopolitieke ontwikkelingen hebben een dimensie aan de samenwerking toegevoegd.
Het NZA is opgesteld voor het Nederlands deel van de Noordzee, met een tijdhorizon tot
2030 en vanuit de Nederlandse ambitie voor opschaling van 20 GW naar 40 GW
windenergie na 2030. Met het NZA en met de gesprekken in het kader van de evaluatie
zijn nieuwe afspraken nodig voor het bestendigen van de goede samenwerking naar de
toekomst, gegeven de nieuwe Nederlandse ambitie voor windenergie op zee, met een
tijdhorizon naar 2040 en 2050. Het gaat daarbij ook over de interconnectie van
infrastructuurnetten en de samenwerking met de andere landen, betrokken bij de zeeën
in het noordwestelijk deel van Europa.
Implementatie NZA
Implementatie van het NZA vindt voor een belangrijk deel plaats via het Programma
Noordzee, integraal onderdeel van het Nationaal Waterprogramma.
In het NZO is overleg geweest over het tot stand brengen van een partiële herziening
van het Programma Noordzee 2022-2027. Met deze partiële herziening wil het Rijk
vormgeven aan de kabinetsambitie voor windenergie op de Noordzee en aan de
scheepvaartroutering. Tegelijkertijd is de partiele herziening een gelegenheid om
specifieke bepalingen van het NZA te implementeren.
Nadat eerder de contouren en de scope van deze partiële herziening in het NZO zijn
besproken, is, in aanvulling op windenergie en veilige scheepvaartroutes, in deze
verslagperiode aandacht gegeven aan de ecologische draagkracht van de Noordzee, aan
natuurbehoud en natuurherstel, aan multifunctioneel ruimtegebruik en aan de kritieke
situatie in met name de kottervisserij.
Met de partiële herziening van het Programma Noordzee 2022-2027 kan, aansluitend
aan de op te stellen voedselvisie van de minister van LNV, aan de sector voedsel en
visserij meer perspectief worden geboden. In het licht van de voedselvisie van de
minister van LNV, zet ik me in voor de voedsel- en visserijtransitie en voor het
verruimen van de mogelijkheden van medegebruik in windenergieparken (NZA art. 4.16)
voor vormen van visserij en maricultuur.
Balans tussen de verschillende transities
Zoals aangegeven besteedt het NZO ook in deze verslagperiode meer aandacht aan de
balans in belangen en samenhang in de uitvoering van de drie noodzakelijke transities.
Met de energietransitie en de snelle uitrol van windenergie op zee is het van belang om
ook de voedsel- en natuurtransities te versnellen voor de ontwikkeling van een gezonde
Noordzee.
Energie
In deze verslagperiode is een onderzoek van start gegaan naar de toepassing van de
best beschikbare technieken (BBT: NZA o.a. art. 5.2, 5.6 en Bijlage 5) bij de aanleg van
installaties voor energie-infrastructuur op zee. Het onderzoek heeft tot doel een kader
op te stellen voor het beoordelen van technieken voor het verminderen van ecologische
effecten of versterken van natuur ontwikkeling door energieactiviteiten op de Noordzee.
Het advies- en ingenieursbureau Witteveen+Bos zal dit onderzoek in het voorjaar van
2024 afronden.
In juli heb ik het jaarrapport van Nexstep in ontvangst mogen nemen. Nexstep is het
Nationaal Platform voor Re-use en Decommissioning van olie- en gasinfrastructuur. Er is
een grote opgave voor het ontmantelen en verwijderen van bestaande installaties (totaal
3

Noordzeeoverleg

Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL)
Datum
26 oktober 2023

80) en objecten op zee. Voor al die activiteiten geldt, dat ze in balans moeten zijn met
andere gebruikers en de ecologische draagkracht van de Noordzee, zoals in het
Noordzeeakkoord afgesproken.
Voor de zomer zijn de concept eindresultaten besproken van het onderzoek naar het
verminderen van het geluidsniveau bij seismisch onderzoek, gekoppeld aan de opsporing
en winning van koolwaterstoffen (art. 5.15 en bijlage 5 NZA). Momenteel wordt dit
onderzoek afgerond en vindt een onafhankelijke review plaats door TNO. Het NZO is in
gesprek over een vervolg, waarin de impact van seismisch onderzoek op zeezoogdieren
wordt onderzocht.
Dit voorjaar publiceerde de Europese Commissie (EC) een wetsvoorstel over de
ontwikkeling van net-zerotechnologie als onderdeel van de Green Deal; de Net-Zero
Industry Act. Het wetsvoorstel, met name het onderdeel over CCS, heeft mogelijk grote
gevolgen voor de mijnbouwsector. In het NZO zijn de zorgen van de stakeholders over
de aangekondigde doelstellingen van de EC voor CCS besproken. Stakeholders wijzen
o.a. op de uitdaging om die doelstellingen voor CCS te combineren met de opgave voor
windenergie op zee en op de potentiële ecologische impact ervan.
Daarnaast zijn de ontwikkelingen en de voortgang van geplande CCS-projecten in het
NZO besproken. Het gaat dan om de projecten Aramis, Porthos en Noordkaap. Ook
wordt het NZO regelmatig geïnformeerd als er sprake is van nieuwe initiatieven of
vergunningen voor mijnbouwactiviteiten op zee (art. 5.11). In deze verslagperiode heeft
Kistos een toelichting gegeven over de geplande activiteiten die verband houden met de
opsporingsvergunning koolwaterstoffen M10a/M11.
Natuur
Met de implementatie van het NZA werkt het NZO aan een gezonde Noordzee. Vanuit de
situatie waarin de Noordzee zich momenteel bevindt, ligt een gezonde Noordzee nog ver
voor ons. Bij de natuurtransitie staat de draagkracht van het ecosysteem centraal. Het
NZO zet daarom in op natuurbescherming, natuurherstel en kansen voor
natuurontwikkeling. In het NZA is een uitbreiding van gebieden die gevrijwaard zijn van
bodemberoerende visserij vastgelegd. Te beschermen gebieden zijn daartoe in het NZA
artikel 4.40 aangegeven.
Het Nederlandse deel van de Noordzee bestaat inmiddels voor 6,7% uit gebieden die
gevrijwaard zijn van bodemberoerende visserij, waarvan 5% in maart 2023 is
toegevoegd. In het NZA (art. 4.49) is verder neergelegd dat maatregelen die leiden tot
een percentage van boven de 10% van kracht worden nadat de middelen uit het
‘transitiefonds’ voor de uitvoering van de Kottervisie inclusief garnalenvisserij
daadwerkelijk beschikbaar zijn gesteld. Met het NZA (artikel 4.38) werken we aan 15%
gebied dat gevrijwaard is van bodemberoerende visserij in 2030. Voor het invullen van
gebieden voor de tranche van 13,7% - 15%, is in het NZO een tijdpad vastgesteld.
Inmiddels is gestart met een inventarisatie van gebieden die voor deze tranche in
aanmerking komen.
De Europese en mondiale ambitie in het kader van de biodiversiteitsstrategie om te
werken aan 30% beschermde gebieden is een van de onderwerpen die voor het NZO
relevant zijn voor de mogelijke aanvullingen op het NZA, zoals eerder bij de alinea
Evaluatie Noordzeeakkoord is aangegeven.
Voedsel en visserij
De voedseltransitie vraagt veel inzet en met reden. De visserij zit in het nauw. De
sanering van de kottervloot met 54 schepen deze zomer geeft aan hoe groot de druk op
4

Noordzeeoverleg

Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL)
Datum
26 oktober 2023

de sector is. De visserijgemeenschappen worden dan ook diep geraakt. Het NZO werkt
voortvarend aan de voedseltransitie zoals verwoord in het NZA hoofdstuk 6. Innovatie
en verduurzaming van de vloot enerzijds en ruimte op de Noordzee anderzijds om het
vak in praktijk te brengen zijn essentieel om aan deze sector perspectief te bieden. Voor
het NZO is het dan ook belangrijk om optimaal gebruik te maken van ruimte en invulling
te geven aan bepalingen voor medegebruik in windparken en multifunctioneel
ruimtegebruik op de Noordzee (NZA hoofdstuk 4).
Het MONS-programma en de Wetenschappelijke Klankbord Commissie
Het uitvoeringsbureau MONS (UB MONS) werkt aan de uitvoering van onderzoeken en
de prioritering van onderzoeken, zoals opgenomen in het MONS programma dat is
opgesteld op basis van NZA Bijlage 2. Daarmee geeft het NZO invulling aan meerdere
afspraken uit het NZA hoofdstuk 7 over het opzetten van een integraal en systematische
monitorings- en onderzoeksagenda. UB MONS stemt nauw af met het Wind op zee
ecologisch programma (Wozep) om onderzoek dat in beide programma’s plaatsvindt
inhoudelijk te stroomlijnen, in overeenstemming met NZA art. 7.4. In deze
verslagperiode is gewerkt aan een verder vervlechting van Wozep met MONS.
Overeenkomstig NZA art. 7.9 wordt door het UB MONS de Staat van de Noordzee
rapportage opgesteld. De oplevering vindt plaats in Q4. In NZA art. 7.9 is afgesproken
dat deze publicatie elke twee jaar openbaar verschijnt. De publicatie van deze eerste
versie biedt de mogelijkheid om de meest recente inzichten over het mariene milieu
vanuit OSPAR in het rapport te verwerken.
De Wetenschappelijke Klankbordcommissie is op volle sterkte en ondersteunt met
gevraagd en ongevraagd advies het NZO (OFL Advies afspraken governance NZO art.
2.11). De wetenschappelijke klankbordcommissie heeft in deze verslagperiode notities
over de ruimtelijke ordening en natuur op de Noordzee en over de aanvullende 1,3% te
beschermen gebieden opgesteld.
Slotformule
Gezien de noodzaak om aan de balans in de belangen en de samenhang van de
transities te blijven werken, is de verdere uitvoering van het NZA van groot belang, juist
als basis voor de versnelling in de energietransitie en de verdere uitrol van het Nationale
Plan Energiesysteem.
Om toegerust te blijven op de ondersteuning van de transities op de Noordzee wordt,
voortbouwend op de evaluatie na drie jaar, een aanvulling op het NZA overwogen.

_________________

5