HGK-monitor
rechtbanken
Gelderland en Overijssel

Vastgesteld door de Raad voor de rechtspraak
12 november 2014

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 2 van 14

Inhoudsopgave
1

Inleiding

3

2

De resultaten van de monitoring

3

2.1

Bedrijfsvoering en efficiency

4

2.2

2.1.1
Gerechtsomvang, personele samenstelling, ziekteverzuim en werkdruk
2.1.2
Productie versus instroom: werkvoorraadontwikkeling
2.1.3
Productiviteit en financieel resultaat
Kwaliteitsindicatoren

4
5
6
7

2.3

2.2.1
Promis-aandeel en MK-aandeel
2.2.2
Permanente educatie, mediation-gebruik, klachten en wrakingen
2.2.3
Doorlooptijden
Koers en prioriteiten rechtbanken Gelderland en Overijssel

7
7
8
10

3

2.3.1
Rechtbank Gelderland
2.3.2
Rechtbank Overijssel
Samenwerking met het Openbaar Ministerie

10
10
11

4

Conclusie

11

Bijlage: Verklarende woordenlijst

13

de Rechtspraak

1

Raad voor de rechtspraak
pagina 3 van 14

Inleiding
In september 2014 is de Raad voor de rechtspraak (de Raad) door de minister van Veiligheid en Justitie
(VenJ) gevraagd een rapportage op te stellen over de stand van zaken in de rechtbanken Gelderland en
Overijssel. Aanleiding van dit verzoek aan de Raad is de in de Splitswet vastgelegde afspraak dat een
monitoring van de arrondissementen zal worden uitgevoerd1.
De monitor is opgesteld aan de hand van een set door het ministerie van VenJ aangereikte indicatoren.
De indicatoren zijn door de Raad voor de rechtspraak, in afstemming met de betrokken rechtbanken,
voorzien van feitelijke informatie en een korte toelichting. De monitor richt zich op de mate waarin een
goede balans blijft bestaan tussen een hoog niveau van productie bij de betreffende rechtbanken
enerzijds en het bewaken van de kwaliteit van rechtspraak anderzijds.
De productie en effectiviteit van de rechtbanken Gelderland en Overijssel worden in beeld gebracht via
bedrijfsvoeringsinformatie afkomstig van deze gerechten voor de jaren 2013 en 2014 en door deze waar
nodig nader te duiden. De informatie in deze monitor richt zich op onder andere: de in- en uitstroom van
zaken, productiviteit en kostenontwikkeling. Ten aanzien van het in kaart brengen van de kwaliteit van
rechtspraak wordt aangesloten bij de kwaliteitsindicatoren die al door de Rechtspraak worden benut
teneinde ontwikkelingen in de kwaliteit te kunnen beschrijven. Deze indicatoren hebben betrekking op:
de gepercipieerde tevredenheid over de kwaliteit van rechtspraak, het percentage van zaken dat
meervoudig wordt afgedaan, de mate van permanente educatie van rechters en juridische medewerkers,
de duur van rechtszaken, het aantal ingediende klachten, het aantal gehonoreerde wrakingen,
appelpercentage, het aantal doorverwijzingen naar een mediator en een goede bewijsmotivering
(Promis).
Voor de inrichting van deze monitoring is een aantal uitgangspunten gehanteerd:
1. De monitoring beperkt zich tot de informatie over de jaren 2013 en 2014.
2. Om te kunnen vaststellen hoe de rechtbanken Gelderland en Overijssel ten opzichte van andere
rechtbanken functioneren worden vergelijkingen gemaakt met landelijke gemiddelden van alle
rechtbanken.
3. De monitoringrapportage zal beperkt zijn in omvang zijn en gebaseerd zijn op de reeds beschikbare
informatie.
4. De monitoringrapportage wordt opgesteld door de Rechtspraak en heeft betrekking op de rechtbank
Gelderland en de rechtbank Overijssel.

2

De resultaten van de monitoring
De eerste resultaten van de monitoring richten zich op enerzijds bedrijfsvoeringsinformatie en
anderzijds kwaliteitsindicatoren. De bedrijfsvoeringsinformatie betreft de omvang van de rechtbanken,
de personele samenstelling, het ziekteverzuim, de werkdruk, de productiviteit en het financieel resultaat.
Gegevens over de kwaliteit van rechtspraak betreffen de volgende indicatoren: aandeel zaken dat door 3
rechters wordt behandeld (MK-aandeel), gebruik van de Promis-methode in strafzaken, mate van
permanente educatie, de duur van rechtszaken, mediationgebruik, klachten en wrakingen.

1

Kamerstukken II, 2012-2013, 33 451, nr. 3

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 4 van 14

2.1

Bedrijfsvoering en efficiency

2.1.1

Gerechtsomvang, personele samenstelling, ziekteverzuim en werkdruk
Tabel 1 laat zien dat de rechtbank Gelderland een gemiddelde grootte heeft. De rechtbank Overijssel is
de kleinste rechtbank in Nederland.
Tabel 1: instroomvolume en omvang rechtbanken, 2013
Rechtbanken

Instroom zaken 2013
Uitstroom zaken 2013
Personeelsomvang (FTE)
Baten (productiewaarde in miljoenen)

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

167.000
157.400
677
56

106.900
101.900
432
38

154.600
149.500
645
55

Uit tabel 2 valt op te maken dat het aandeel rechters in de rechtbank Gelderland en de rechtbank
Overijssel vergelijkbaar is met het landelijk gemiddelde. Het aandeel vrouwelijke rechters in de
rechtbank Overijssel is lager dan in de rechtbank Gelderland, waar het aandeel vrouwen ongeveer gelijk
is aan het gemiddelde bij alle rechtbanken. Onder de gerechtsambtenaren2 ligt het aandeel vrouwen
dichter bij elkaar en dichter bij het landelijk gemiddelde.
Tabel 2: personele samenstelling, aandeel rechters en aandeel vrouwen, 2013
Rechtbanken

Aandeel rechters op totaal aantal
medewerkers
Aandeel vrouwen op totaal aantal rechters
Aandeel vrouwen op totaal aantal
gerechtsambtenaren

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

22%
57%

21%
42%

22%
59%

66%

63%

69%

Uit tabel 3 blijkt dat bij de rechtbank Overijssel relatief gezien veel rechters van 50 jaar en ouder
werken. Omdat dit de komende jaren tot een relatief hoge uitstroom wegens pensionering kan leiden,
speelt de rechtbank Overijssel met behulp van het instrument strategische personeelsplanning in op het
toekomstige personeelsverloop. In de rechtbank Gelderland zijn meer rechters jonger dan 50 jaar, ook
wat meer dan landelijk gemiddeld.
De leeftijdsopbouw van de gerechtsambtenaren geeft een iets ander beeld. In de rechtbank Gelderland
en de rechtbank Overijssel is het aandeel gerechtsambtenaren van 50 jaar en ouder, ongeveer even groot
en niet erg afwijkend van het landelijk gemiddelde.

2

Dit betreft het niet-rechterlijk personeel van een rechtbank, zoals: administratief medewerkers, juridisch
medewerkers en medewerkers in de bedrijfsvoering

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 5 van 14

Tabel 3: personele samenstelling, leeftijdsopbouw, 2013
Rechtbanken

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

Rechters ≥ 50 jaar
Rechters < 50 jaar

44%
56%

61%
39%

49%
51%

Gerechtsambtenaren ≥ 50 jaar
Gerechtsambtenaren < 50 jaar

32%
68%

34%
66%

31%
69%

Het ziekteverzuim onder rechters was in 2013 voor de rechtbank Overijssel laag, zo blijkt uit tabel 4.
Het ziekteverzuim onder rechters bij de rechtbank Gelderland was hoger dan het landelijke gemiddelde.
Dit vloeide grotendeels voort uit het aandeel niet-werkgerelateerd langdurig ziekteverzuim.
Het ziekteverzuim onder gerechtsambtenaren lag bij de rechtbank Gelderland net onder het landelijk
gemiddelde en bij de rechtbank Overijssel ruim onder het landelijk gemiddelde.
Tabel 4: ziekteverzuim, 2013
Rechtbanken
Ziekteverzuim rechters
Ziekteverzuim gerechtsambtenaren

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

4,5%
4,9%

1,1%
3,2%

2,8%
5,2%

Uit tabel 5, waarin gegevens uit het in 2014 gehouden medewerkerswaarderingsonderzoek zijn verwerkt
in een indexcijfer, blijkt dat de werkdruk door rechters en gerechtsambtenaren in de rechtbank
Gelderland en rechtbank Overijssel niet of nauwelijks anders wordt gewaardeerd dan landelijk
gemiddeld in de rechtbanken. De werkdruk wordt door rechters en gerechtsambtenaren in de rechtbank
Overijssel iets positiever gewaardeerd dan de werkdruk in de rechtbank Gelderland.
Tabel 5: werkdruk, 2014
Rechtbanken
Werkdruk
(indexcijfer: 100 = landelijk gemiddelde)
2.1.2

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

100

102

100

Productie versus instroom: werkvoorraadontwikkeling
Een indicator om te kunnen bepalen of een gerecht de instroom van zaken kan bijhouden is de
verhouding tussen het aantal afgedane zaken en het aantal ingestroomde zaken. In tabel 6 wordt de
instroom versus afgedane zaken voor zes zaakscategorieën weergegeven. Alleen de cijfers waarbij het
verhoudingsgetal drie procentpunten of meer onder het gemiddelde ligt en tevens onder de 100%
worden toegelicht.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 6 van 14

Tabel 6: productie versus instroom, 2013
Rechtbanken

civiel recht
bestuursrecht
vreemdelingenrecht
belastingrecht
strafrecht
kantonzaken

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

94%
96%
122%
90%
94%
94%

97%
106%
104%
107%
99%
93%

98%
96%
108%
97%
96%
96%

In de rechtbank Overijssel lag de werkvoorraadontwikkeling in 2013 over het algemeen in lijn met of
beter dan het landelijk gemiddelde. Alleen bij kantonzaken lag deze ontwikkeling onder het landelijk
gemiddelde: in 2013 werden 7% minder kantonzaken afgehandeld dan er nieuw instroomden. Het zijn
vooral de bewindzaken en daarbinnen de Rekening & Verantwoording, die het verschil tussen in- en
uitstroom verklaren. In 2013 zijn in de rechtbank Overijssel de afdelingen die zich voorheen
bezighielden met toezicht op curatele, bewind en mentorschap fysiek samengevoegd tot één team op
één locatie, te weten Almelo. Hierdoor zijn versneld processen op elkaar aangepast en is kennis
gebundeld maar dit heeft wel geleid tot een tijdelijke voorraad aan zaken.
In de rechtbank Gelderland was in 2013 bij belastingzaken en bij civiele- (niet kanton) zaken een
voorraadtoename te zien, die groter was dan het landelijke gemiddelde. Bij belastingzaken werd de
toename verklaard door dat enerzijds er een stijging van de instroom was en anderzijds er niet genoeg
gekwalificeerd juridisch personeel was om met name de rijksbelastingen af te doen.
In de rechtbank Gelderland is de voorraad gestegen bij familie- en jeugdzaken. De stijging van de
voorraad is met name toe te wijzen aan bewindzaken. Als gevolg van het relatief hoge (langdurig en
niet-werkgerelateerd) ziekteverzuim was in 2013 onvoldoende personeel beschikbaar om de instroom te
kunnen bijhouden.
Overigens is ook in de rechtbank Gelderland toezicht geconcentreerd op één locatie, te weten Zutphen.
Daar is het Bureau Toezicht ingericht dat bestaat uit een team Insolventie en een team Bewind.
In tabel 6 valt op dat voorraadontwikkeling in het vreemdelingenrecht afwijkt van de ontwikkeling in de
andere rechtsgebieden. De oorzaak van de voorraadafname is dat landelijk extra inzet is gepleegd op het
wegwerken van oude voorraden, in combinatie met een achterblijvende instroom van zaken.
2.1.3

Productiviteit en financieel resultaat
Uit tabel 7 blijkt dat beide rechtbanken een beperkt positief financieel resultaat hebben behaald en
beschikken over een eigen vermogen ultimo 2013.
De kostenproductiviteitsindicatie bij de rechtbank Gelderland lag in 2013 op het landelijk gemiddelde
en lag bij de rechtbank Overijssel iets onder dat gemiddelde. De relatief lage uitkomst voor de
rechtbank Overijssel komt doordat de rechtbank aan de strafsector extra middelen beschikbaar heeft
gesteld om deze toekomstbestendig te maken zodat de zaken van het Landelijk Parket en Functioneel
Parket kwalitatief goed kunnen worden afgedaan. Ook had de rechtbank Overijssel te maken met
relatief hoge huisvestingskosten vanwege nieuwbouw, waarvoor uit de centrale huisvestingsbegroting
een noodzakelijke bijdrage is gegeven.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 7 van 14

Tabel 7: indicatoren productiviteit en financieel resultaat, 2013
Rechtbanken

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

0,96
100%

0,92
103%

0,96
100%

0,8%

0,1%

0,0%

3,9%

2,1%

2,5%

kostenproductiviteit indicator
arbeidsproductiviteit t.o.v. gemiddelde
financieel resultaat als percentage van
omzet
eigen vermogen als percentage van
omzet

2.2

Kwaliteitsindicatoren

2.2.1

Promis-aandeel en MK-aandeel
Een Promis-uitspraak is een uitspraak van de strafrechter, waarin de beslissing via een bepaalde
methodiek op een begrijpelijke manier gemotiveerd wordt3. Het MK-aandeel heeft betrekking op het
percentage zaken dat door een meervoudige kamer worden afgedaan. In tabel 8 zijn het aandeel MKstrafzaken en het Promis-percentage weergegeven.
Tabel 8: PROMIS en MK, 2013
Rechtbanken

Gelderland

Overijssel
70%

Landelijk
gemiddelde
65%

Norm/
streefwaarde
50%

Promis-%

91%

MK-% handelszaken
MK-% familiezaken
MK-% Regulier bestuursrecht
MK-% Vreemdelingenzaken
MK-% Strafzaken

6%
1%
10%
3%
13%

14%
1%
13%
2%
15%

10%
1%
9%
2%
14%

10%
3%
10%
5%
15%

De landelijke norm voor het Promis-percentage lag in 2013 op 50%, wat betekent dat tenminste 50
procent van alle MK-zaken via deze werkwijze moet worden behandeld. Voor beide rechtbanken is dit
een belangrijk onderwerp en de uitkomsten laten dat ook zien. In 2013 is bij de rechtbank Gelderland
91% van de MK-strafzaken volgens de Promis-methode afgedaan en bij de rechtbank Overijssel was dat
70%. Landelijk gemiddeld is het 65%.
De MK-percentages bewegen zich bij de beide rechtbanken op of boven het landelijk gemiddelde.
Alleen worden in rechtbank Gelderland relatief weinig (6%) handelszaken door drie rechters behandeld.
Dit is niet het gevolg van efficiencyoverwegingen, maar er was voor de rechtbank Gelderland in 2013
een laag aanbod aan MK-waardige handelszaken.
2.2.2

Permanente educatie, mediation-gebruik, klachten en wrakingen
In tabel 9 zijn de resultaten op het gebied van permanente educatie, verwijzingen naar mediation, het
aantal gehonoreerde klachten en gehonoreerde wrakingsverzoeken vermeld.

3 Het model Project Motiveringsverbetering in Strafvonnissen, kortweg Promis. Voor de strafrechters betekent dit een meer

uitgebreide manier van formuleren en uitleggen.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 8 van 14

Tabel 9: andere kwaliteitsindicatoren, 2013
Rechtbanken
Permanente educatie rechters
Permanente educatie gerechtsambtenaren

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

Norm

76%
56%

83%
71%

71%
57%

100%
100%

Aantal verwijzingen naar mediation per
10.000 afgedane rechtszaken
% mediationpogingen afgesloten met
(gedeeltelijke) overeenstemming

6

10

7

x
61%

60%

55%

Aantal gehonoreerde klachten
per 10.000 rechtszaken
Aantal gehonoreerde wrakingsverzoeken

2,4
2

0,6
0

2,0
1

x

x
x

Bij beide rechtbanken haalden, net als bij alle andere rechtbanken, niet alle medewerkers de norm voor
permanente educatie. Redenen voor het niet halen van de norm zijn langdurige ziekte,
zwangerschapsverloven, het onvoldoende aansluiten van het cursusaanbod voor meer ervaren
medewerkers en het regelmatig annuleren van cursussen door de cursusorganisatie. Ook komt het voor
dat cursussen door rechters en overige medewerkers worden geannuleerd vanwege zittingsdruk.
Overigens moet de PE-norm in perspectief geplaatst worden. Het niet behalen van de norm (90 uur in
drie jaar) betekent niet dat medewerkers niet aan permanente educatie doen. Immers: 89 uur in drie jaar
wordt gezien als het niet halen van de norm.
In de rechtbank Overijssel wordt relatief vaak gebruik gemaakt van mediation, waar dat in de rechtbank
Gelderland niet ver van het landelijk gemiddelde ligt. De slagingskansen zijn bij beide rechtbanken
bovengemiddeld.
Het aantal gehonoreerde wrakingsverzoeken ligt landelijk gemiddeld op 1 per rechtbank. Zowel de
rechtbank Gelderland als de rechtbank Overijssel wijken nauwelijks van dit landelijk gemiddelde af.
2.2.3

Doorlooptijden
De indicator doorlooptijden geeft het percentage zaken aan dat is afgedaan binnen een bepaalde tijd. De
doorlooptijdnormen zijn zodanig geformuleerd dat een bepaald percentage zaken moet zijn afgehandeld
binnen een bepaalde tijdsduur.
Tabel 10: doorlooptijden, 2013
Doorlooptijden
civiel en handelszaken
handelszaken met verweer (norm 1)
handelszaken met verweer (norm 2)
handelszaken zonder verweer
handelsrekesten (vnl. Insolventie)
beëindigde faillissementen
kort gedingen
scheidingszaken (gemeenschappelijk
verzoek)
scheidingszaken totaal

Norm

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

70% < 1 jaar
90% < 2 jaar
90% < 1 maand
90% < 3 mnd.
90% < 3 jaar
95% < 3
maanden
90% < 2
maanden
95% < 1 jaar

69%
88%
83%
92%
85%

55%
84%
74%
90%
86%

55%
81%
77%
81%
82%

92%

91%

93%

90%
96%

96%
95%

90%
94%

de Rechtspraak

Doorlooptijden

Raad voor de rechtspraak
pagina 9 van 14

Norm

Gelderland

Overijssel

Landelijk
gemiddelde

kantonzaken
handelszaken met verweer (norm 1)
handelszaken met verweer (norm 2)
geregelde arbeidsontbindingen
arbeidsontbindingen met verzet
handelsrekesten, niet arbeidszaken
kort gedingen/voorlopige voorzieningen
overtredingen
Mulderzaken

75% < 6 mnd.
90% < 1 jaar
90% < 15 dagen
95% < 3 mnd.
95% < 6 mnd.
95% < 3 mnd.
85%< 1 mnd.
80% < 3 mnd.

81%
95%
88%
95%
86%
96%
89%
78%

79%
95%
91%
98%
91%
96%
89%
84%

76%
94%
79%
96%
81%
97%
86%
66%

Strafzaken
Meervoudige kamer
Politierechterzittingen
Strafzaken bij de kinderrechter

90% < 6 mnd.
90% < 5 weken
85% < 5 weken

78%
85%
78%

79%
79%
64%

78%
87%
77%

Bestuursrechtelijke zaken
Bodemzaken bestuur (norm 1)
Bodemzaken bestuur (norm 2)
Voorlopige voorzieningen
Vreemdelingenzaken
Belastingzaken (lokaal)
Belastingzaken (Rijk) (norm 1)
Belastingzaken (Rijk) (norm 2)

70% < 9 mnd.
90% < 1 jaar
90% < 3mnd.
90% < 9 mnd.
90% < 9 mnd.
70% < 1 jaar
90% < 18 mnd.

68%
83%
89%
84%
73%
59%
76%

79%
89%
97%
86%
70%
x
x

68%
84%
95%
81%
63%
67%
63%

Bij de rechtbank Overijssel waren de doorlooptijden in 2013 over het algemeen in lijn met het landelijk
gemiddelde of beter. Dit was alleen niet het geval bij handelszaken zonder verweer (verstekzaken) en
strafzaken behandeld door één rechter (EK-strafzaken, d.w.z. politierechter of kinderrechter). De
uitkomst op verstekzaken kent geen structurele oorzaak: het aantal handels-verstekvonnissen is dermate
laag (circa 100) dat deze afwijking van het gemiddelde (3 procentpunten), slechts 3 zaken inhoudt.
De relatief lage uitkomsten bij de behandeling van EK strafzaken bij de rechtbank Overijssel heeft te
maken met de wijze van aanlevering door externe instanties waardoor zaken (langer) aangehouden
dienden te worden. Deze en soortgelijke logistieke problemen, die breder spelen dan alleen de rechtbank
Overijssel, worden door de Rechtspraak en het OM gezamenlijk aangepakt via de Taskforce OM-ZM.
Ook bij de rechtbank Gelderland waren de doorlooptijden in 2013 over het algemeen in lijn met het
landelijk gemiddelde of beter. Alleen de duur van rijksbelastingzaken was bovengemiddeld.
Bij rijksbelastingzaken is de norm niet gehaald door meerdere factoren: onvoldoende (rechterlijke)
capaciteit om zaken tijdig af te doen en doordat veel zaken niet zijn uitgestroomd als gevolg van
jurisprudentie over uitstelbeleid. Het is de verwachting dat vanaf 2014 bij rechtbank Gelderland een
inhaalslag plaatsvindt.

de Rechtspraak

2.3

Raad voor de rechtspraak
pagina 10 van 14

Koers en prioriteiten rechtbanken Gelderland en Overijssel
Net als voor de andere gerechten is de koers van de rechtbanken Gelderland en Overijssel de komende
jaren gericht op snelle, toegankelijke en deskundige rechtspraak. De bij deze speerpunten behorende
doelstellingen zijn geformuleerd in de door alle bestuurders van de Rechtspraak gezamenlijk
vastgestelde Agenda van de Rechtspraak 2015-2018.

2.3.1

Rechtbank Gelderland
Direct na de start van de rechtbank Gelderland op 1 april 2013 heeft het bestuur een visie op de
organisatie geformuleerd, die zich het beste laat samenvatten in drie woorden: vertrouwen,
verantwoordelijkheid en verbinding (3V). Men werkt met elkaar in het vertrouwen dat ieder op de best
mogelijke manier invulling geeft aan zijn verantwoordelijkheid. Men geeft en krijgt daartoe de ruimte
en men spreekt elkaar aan op de resultaten. Daar worden heldere afspraken over gemaakt. De
verantwoordelijkheden liggen zo laag mogelijk in de organisatie. Men werkt in verbinding met elkaar.
Het bestuur investeert in het contact met de leidinggevenden. Om bij te dragen aan de verwezenlijking
van deze visie is een omvangrijk cultuurtraject geïnitieerd, ‘De Nieuwe Rechtbank’, waarin
leidinggevenden en medewerkers geïnspireerd worden om eigenaarschap te tonen voor hun werk en
voor de organisatie.
Om de kwaliteit van rechtspraak binnen de rechtbank te borgen heeft het bestuur in alle
afdelingen/teams senior rechters-inhoudelijk benoemd, die fungeren als kwaliteitscoördinator voor hun
team of aandachtsgebied. De eerste periode van de rechtbank stond verder in het teken van de vorming
van nieuwe teams Bewind en Insolventies in Zutphen en een geïntegreerde afdeling Bestuursrecht in
Arnhem. Voorts heeft het bestuur – door middel van kadernotities – kaders gesteld voor
kwaliteitsbeleid, personeels- en organisatiebeleid, integriteitsbeleid en externe oriëntatie. Verder zet het
bestuur fors in op procesverbetering, onder andere via Lean 6 Sigma. Voor 2014 zijn als
rechtbankprioriteiten vastgesteld: kwaliteit (met de nadruk op realisatie van doorlooptijden), vitaliteit
(verhoging mobiliteit, verlaging ziekteverzuim, functioneringsgesprekken) en financiën.
Visitatie 2014
De Visitatiecommissie gerechten 2014 heeft de indruk dat de nieuwe organisatie al aardig in de
grondverf staat. De kwaliteitsdoelstellingen staan beschreven in kadernotities en jaarplannen en er zijn
senior rechters inhoudelijk benoemd om daar met de teamvoorzitters uitvoering aan te geven. De
uitwisseling van kennis en personeel tussen de locaties Arnhem en Zutphen komt steeds beter op gang,
al moet in bijna alle rechtsgebieden verdere afstemming van de werkprocessen plaatsvinden.

2.3.2

Rechtbank Overijssel
Sinds de start van de rechtbank Overijssel geldt als visie om de benodigde veranderingen te realiseren
volgens het principe samen slimmer. De bijbehorende attitude is open, betrokken en actief. Met open
vizier naar de samenleving en naar elkaar, onderling betrokken en gericht op samenwerking en op de
menselijke maat, en met een mentaliteit van aanpakken en doorpakken. Inmiddels heeft de rechtbank
Overijssel in haar eerste jaar een aantal grote stappen gezet die terugkomen in haar jaarverslag over
2013. Kwaliteit en toegankelijkheid van rechtspraak en een gezonde bedrijfsvoering vormen richtsnoer
voor het handelen van de rechtbank.
In 2013 is veel tijd en energie gestoken in de nieuwbouw in Zwolle inclusief het nieuwe werken, het op
sterkte brengen van de formatie, onder andere bij teams Financiën, Planning &Control (meten is weten!)
en P&O, alsmede de samenwerking in de strafrechtketen en met ook andere ketenpartijen. Inmiddels

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 11 van 14

vullen primair proces afdelingen elkaar over de locaties heen aan en opereren de teams bedrijfsvoering
op alle drie locaties.
De periode 2015-2018 staat in het teken van verdere kwaliteitsontwikkeling, -borging en -monitoring,
de ontwikkelingen en voorbereidingen op gebied van de in de Agenda van de Rechtspraak 2015-2108
geformuleerde doelstellingen, het dynamisch verandertraject binnen de facilitaire dienst en het inspelen
op de bevindingen en aanbevelingen van de visitatiecommissie, het Medewerkerswaarderingsonderzoek
en het Klantwaarderingsonderzoek.
Visitatie 2014
Volgens de Visitatiecommissie gerechten 2014 zijn in het eerste jaar al veel stappen gezet om te komen
tot de eenwording van één rechtbank, maar er is nog veel werk te doen: de onderlinge afstemming van
werkprocessen en kwaliteitsinstrumenten is nog in volle gang. Binnen deze organisatie in opbouw heeft
het bestuur zich duidelijk zichtbaar gemaakt. De medewerkers zijn positief over de toegankelijkheid van
het bestuur en het bestuur heeft vertrouwen onder de medewerkers. De commissie heeft waardering
voor de mate van acceptatie die het bestuur in korte tijd onder de medewerkers heeft bereikt.

3

Samenwerking met het Openbaar Ministerie
De visie van de rechtbank Gelderland en de rechtbank Overijssel op de samenwerking met het
Openbaar Ministerie (OM) kan als volgt worden beschreven. De samenwerking tussen de rechtbanken
en het OM wordt gekarakteriseerd door een open werkhouding met respect voor elkaars belangen en de
bereidheid om over en weer mee te denken met hetzelfde doel voor ogen; namelijk effectieve en
voortvarende rechtspraak in de arrondissementen.
Het speelveld van de rechtbanken en het OM is complex door een veelvoud aan partijen. Daar waar het
OM te maken heeft met twee rechtbanken met meerdere rechtspraaklocaties, hebben de rechtbanken te
maken met een diversiteit van arrondissementsparket, Centrale Verwerking Openbaar Ministerie
(CVOM), Landelijk Parket en Functioneel Parket. Daarbij komen nog ketenpartijen zoals de Balie,
Reclassering Nederland, het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP)
en het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). Om de wederzijdse visie te kunnen delen en afspraken te
maken over werkwijzen hebben de rechtbanken en het OM begin 2013 een aantal overleggen ingericht.
Op het gebied van uniformiteit van werken is al het een en ander bereikt. Er is de bereidheid vanuit de
rechtbanken Gelderland en Overijssel om te komen tot uniforme werkafspraken in de gehele regio.
Terugkerend aandachtspunt in een goede onderlinge samenwerking is de digitalisering van zaken.
Netwerken zijn gescheiden en het op elkaar aansluiten van de digitale systemen kan worden verbeterd.
In breder verband dan de arrondissementen Gelderland en Overijssel worden in het kader van het
programma Versterking Prestaties in de Strafrechtketen (VPS) acties ondernomen die er op zijn gericht
de automatisering en digitalisering te verbeteren, waardoor onder meer systemen van OM en de
rechtbanken beter op elkaar aansluiten, OM en de rechtbanken elkaars systemen kunnen raadplegen en
bijvoorbeeld met een gezamenlijk rooster kunnen werken. Dit bevordert de samenwerking tussen OM
en de Rechtspraak.

4

Conclusie
Zowel de rechtbank Gelderland als de rechtbank Overijssel vertonen geen significant andere
karakteristieken dan de algemene karakteristieken van rechtbanken in Nederland. Afwijkingen ten

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 12 van 14

aanzien van landelijke kwaliteitsnormen kunnen worden verklaard uit omstandigheden die niet of niet
alleen gerelateerd zijn aan de herziening van de gerechtelijke kaart.

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 13 van 14

Bijlage: Verklarende woordenlijst

Arbeidsproductiviteit:
- De gewogen productie gedeeld door het gemiddeld aantal fte in een jaar.
Baten:
- De waarde van de productie – het aantal uitgestroomde zaken – in een bepaalde periode uitgedrukt
in miljoenen euro’s.
Doorlooptijd:
- De periode die ligt tussen de start van een rechtszaak en de uitspraak van de rechter over de
betreffende zaak. Gemeten is de tijd tussen de start van een procedure en het einde bij één
gerechtelijke instantie. Niet gemeten wordt de tijd tussen het vonnis in eerste aanleg en de eerste
zitting in hoger beroep. Wel wordt afzonderlijk gemeten de tijdsduur vanaf het instellen appel tot
het verzenden van een uitgewerkte strafzaak en vonnis naar het gerechtshof. De doorlooptijdnormen
zijn zodanig geformuleerd dat een bepaald percentage zaken moet zijn afgehandeld binnen een
bepaalde tijdsduur.
Instroom van zaken:
- Het aantal ingestroomde zaken per zaaksgroep in een bepaalde periode.
Klachten:
- Klachten kunnen worden ingediend over een medewerker van een gerecht of over de
bedrijfsvoering. Bij rechters gaat het bijvoorbeeld over de wijze waarop een zaak of een klager op
zitting is behandeld. Bij medewerkers zien de klachten bijvoorbeeld op het niet dan wel niet tijdig
reageren op verzoeken om informatie.
Over de inhoud van een uitspraak van een rechter of een beslissing van een rechter tijdens de
behandeling van de zaak kan niet worden geklaagd. Daarover kan alleen een hogere rechter
oordelen in een hoger beroepsprocedure en in cassatie bij de Hoge Raad.
Het kengetal geeft aan wat het aantal gehonoreerde klachten is in verhouding tot het aantal
rechtszaken.
Kostenproductiviteit:
- De financieringswaarde van de geleverde productie ten opzichte van de werkelijk gemaakte kosten
bezien over een bepaalde periode.
Mediation:
- Bij mediation lossen partijen onder begeleiding van een onafhankelijke bemiddelaar samen met de
wederpartij het conflict op. Deze mediator helpt partijen de belangen en standpunten helder te
krijgen.
Meervoudige Kamer:
- Het behandelen van een zaak door een college bestaande uit drie rechters. De meervoudige kamer
beslist over zware of ingewikkelde zaken.
Permanente educatie:
- de tijd die door rechters en juridisch medewerkers wordt besteed aan opleidingen met het doel
kennis en vaardigheden in de huidige functie op peil te houden en te vergroten. De norm is gesteld

de Rechtspraak

Raad voor de rechtspraak
pagina 14 van 14

op gemiddeld 30 uren per jaar over de afgelopen drie jaar, c.q. een minimum van 90 uur verspreid
over de afgelopen drie jaar. De norm is 100%.
Personeelsomvang:
- Het totaal aantal personeelsleden in een gerecht, uitgedrukt in fulltime eenheden (FTE). Één fte
komt overeen met een benoeming van een persoon in een functie voor 36 uren per week.
Promis:
- Een Promisuitspraak is een uitspraak van de strafrechter, waarin de beslissing in duidelijk
Nederlands en op een begrijpelijke manier gemotiveerd wordt. Dit geldt ongeacht de inhoud van de
beslissing. Bevat de beslissing een sanctie dan motiveert de rechter deze op dezelfde manier. In de
motivering worden beargumenteerde standpunten van OM en verdediging verwoord en beoordeeld.
Als de beslissing een bewezenverklaring inhoudt dan geeft de Promisuitspraak helder inzicht in de
gebruikte bewijsmiddelen.
Strategische personeelsplanning:
- Een methode tot het vaststellen van de verschillen (met name in aantal, competenties en kosten) van
het huidige personeelsbestand met het personeelsbestand dat in de toekomst nodig zal zijn. Het stelt
een organisatie in staat om gericht beleid te voeren op het creëren en instandhouden van een
personeelsbestand dat qua aantal, kwaliteit en kosten steeds aansluit op de daadwerkelijke behoefte
aan personeel.
Uitstroom van zaken:
- Het aantal uitgestroomde zaken per zaaksgroep in een bepaalde periode (productie).
Werkdruk:
- Een gemiddelde beoordeling door medewerkers, uitgedrukt in een cijfer, van de mate waarin men
opdrachten die men ontvangt met elkaar kan combineren, de mate waarin men het werk aan kan, het
regelmatig werken onder tijdsdruk, het regelmatig moeten overwerken om het werk af te krijgen, de
mate waarin men toekomt aan pauzes en de mate waarin men behoefte heeft aan herstel. Hoe hoger
het cijfer, hoe minder de werkdruk als probleem wordt ervaren.
Werkvoorraadontwikkeling:
- Kengetal dat ontstaat door het aantal afgedane zaken in een bepaalde periode te delen door het
aantal ingestroomde zaken in diezelfde periode. Wanneer deze verhouding (uitgedrukt in procenten)
boven de 100 procent is, dan betekent dit dat bij een gerecht de werkvoorraad aan het dalen is.
Indien dit lager dan 100 procent is, dan zijn de werkvoorraden aan het toenemen.
Ziekteverzuim:
- Het niet of niet geheel uitvoeren van de functie wegens ziekte of ongeval voor een duur van
maximaal 2 jaar na de betreffende ziekmelding, exclusief zwangerschaps- en bevallingsverlof.