Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-20

Europese Raad

Nr. 668

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juli 2012
Hierbij bieden wij u aan, mede namens de minister-president, het verslag
van de Europese Raad en de Eurozone Top van 28 en 29 juni 2012.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

kst-21501-20-668
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 668

1

Verslag van de Europese Raad en van de bijeenkomst van
staatshoofden en regeringsleiders van de eurozone op 28 en
29 juni 2012
De Europese Raad begon zoals gebruikelijk met een toespraak van de
voorzitter van het Europees Parlement (EP), de heer Martin Schulz (zie
bijlage)1.
Europese Raadsvoorzitter Van Rompuy had voor deze bijeenkomst vier
onderwerpen van sociaal-economische en financiële aard op de agenda
gezet, te weten:
• de landenspecifieke aanbevelingen in het kader van het Europees
Semester;
• het «Pact voor groei en banen»;
• het Meerjarig Financieel Kader en;
• het rapport van zijn werkgroep getiteld «Naar een echte Economische
en Monetaire Unie».
Daarnaast is tijdens de Europese Raad en in euroverband gesproken over
de actuele situatie in de eurozone. Daarbij zijn maatregelen overeengekomen maar ook enkele piketpalen geslagen die, in samenhang bezien,
een belangrijke stap vormen in de aanpak van de schuldencrisis. In de
eerste plaats is besloten, in lijn met de Nederlandse wensen zoals
neergelegd in de Kamerbrief van 7 september 2011 aangaande de
kabinetsvisie op versterking van de EMU (Kamerstuk 21 501-07, nr. 839),
om zo snel mogelijk over te gaan tot één Europees bankentoezicht. Ten
tweede kan, wanneer dit Europese toezicht effectief is, worden besloten
het ESM de mogelijkheid te geven banken direct te herkapitaliseren. Dit
biedt perspectief om op termijn de verwevenheid tussen overheden en
banken te verminderen.
Wellicht ten overvloede en om misverstanden te voorkomen verdienen de
volgende punten nadrukkelijke aandacht. Er is niet besloten tot mutualisatie van overheidsschuld op termijn. Ten aanzien van het gestelde in de
derde alinea van de eurozone-verklaring (zie bijlage)1 geldt dat er niet is
besloten tot het uitbreiden van het instrumentarium van het EFSF en het
ESM, evenmin is besloten tot lichtere voorwaarden. Hiervoor wordt ook
verwezen naar de Europese Raadsconclusies (zie bijlage, paragraaf IV.a)1
waarin wordt aangegeven dat de bestaande richtsnoeren onverkort van
kracht zijn. Ook is er geen voornemen het ESM-verdrag te wijzigen ten
aanzien van de Preferred Creditor Status. Verder betekent de herbevestiging van de mogelijkheid die de instrumenten van het EFSF en ESM
bieden, niet dat daar op dit moment meteen gebruik van zal worden
gemaakt. Er is tijdens de top geen aanvraag gedaan door landen voor
steun van het EFSF/ESM.
Rapport van de werkgroep-Van Rompuy «Naar een echte Economische en
Monetaire Unie»
Het rapport bevat vier bouwstenen voor versterking van de EMU:
1. een geïntegreerd financieel raamwerk;
2. een geïntegreerd begrotingsraamwerk;
3. een geïntegreerd raamwerk voor economisch beleid en;
4. een hoofdstuk over versterkte democratische legitimiteit en
verantwoording.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Na de presentatie van het rapport door ER-voorzitter Van Rompuy volgde
een korte gedachtewisseling. Staatshoofden en regeringsleiders nodigden
de heer Van Rompuy uit om in samenwerking met Europese Commissievoorzitter Barroso, ECB-president Draghi en Eurozonevoorzitter Juncker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 668

2

een precieze routekaart met een tijdshorizon uit te werken om te komen
tot een «echte» EMU. Daarin zullen concrete voorstellen worden
opgenomen om stap voor stap de eenheid en integriteit van de interne
markt voor financiële dienstverlening te behouden. Onderzocht zal
worden wat kan worden gedaan binnen de huidige verdragen en welke
maatregelen een verdragswijziging vereisen. De lidstaten worden nauw
bij de werkzaamheden betrokken en het EP wordt geconsulteerd. De
werkgroep-Van Rompuy zal in oktober een tussenrapport presenteren en
eind 2012 een eindrapport.
Eurozonetop
In de nacht van 28 op 29 juni kwamen de staatshoofden en regeringsleiders van de 17 landen van de eurozone bijeen om de situatie in de
eurozone te bespreken. Er is een aantal besluiten genomen en enkele
eerdere afspraken zijn herbevestigd. De eurogroep is gevraagd om op
9 juli a.s. de besluiten verder uit te werken.
Met het oog op het verminderen van de verwevenheid tussen banken en
overheden is gesproken over het belang om tot één Europees toezichtmechanisme voor banken te komen. De Europese Commissie zal spoedig
met voorstellen komen voor een dergelijk Europees toezichtmechanisme,
waar ook de ECB deel van zal uitmaken. Het mechanisme bestaat uit
harmonisatie van regels en uniforme toepassing daarvan en oprichting
van een Europese toezichthouder die direct en effectief toezicht kan
houden op banken. De Raad zou deze voorstellen tegen het einde van
2012 met urgentie moeten behandelen.
Nederland is voorstander van versterking van het Europese toezicht, zoals
ook benadrukt werd in de Kamerbrief van 7 september jl. Hierop zet
Nederland al in sinds de crisis van 2008. De discussie hierover was niet
makkelijk en het is dan ook een belangrijke stap dat er nu vaart achter
wordt gezet een effectief Europees toezicht te realiseren.
Wanneer het Europees toezichtmechanisme effectief is, kan in onderlinge
overeenstemming worden besloten het ESM de mogelijkheid te geven
banken direct te herkapitaliseren. Directe herkapitalisatie zal gepaard gaan
met gepaste conditionaliteit die wordt vastgelegd in een Memorandum of
Understanding (MoU). Deze conditionaliteit kan betrekking hebben op de
specifieke instelling, de financiële sector, of de economie van de betreffende lidstaat, en bevat ook voorwaarden op het gebied van staatssteunregels.
In de discussie over directe herkapitalisatie heeft Nederland sterk de
nadruk gelegd op het belang van de volgtijdelijkheid van bovenstaande
stappen. Eerst zal het Europees toezicht en de Europese toezichthouder
effectief moeten zijn. Pas wanneer dat het geval is, kan een beslissing
worden genomen over de mogelijkheid voor directe herkapitalisatie uit
het ESM. En pas dan kunnen lidstaten, onder de daarvoor geldende
voorwaarden, in aanmerking komen voor directe herkapitalisatie. Daarvan
zal dus niet eerder dan op termijn sprake kunnen zijn.
Het is nog onduidelijk of er een verdragswijziging nodig is voor directe
herkapitalisatie door het ESM. Wanneer dit nodig is, zal hiervoor uiteraard
de reguliere procedure worden gehanteerd, waarbij goedkeuring vereist is
van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer. Vooralsnog wordt er echter
van uitgegaan dat er geen verdragswijziging nodig is en zal het kabinet
het besluit het ESM de mogelijkheid te geven banken direct te herkapitaliseren te zijner tijd voor parlementaire goedkeuring voorleggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 668

3

De eurogroep is gevraagd de situatie van de Ierse financiële sector te
bekijken om te bezien hoe de houdbaarheid van het goed functionerende
aanpassingsprogramma verder kan worden verbeterd. Het gaat hier
specifiek om aanpassingen met betrekking tot de zogenaamde promissory
notes die de Ierse overheid heeft uitgegeven voor de herkapitalisatie van
de Ierse banken.
De huidige situatie in Spanje en Italië inzake de financierbaarheid van de
overheidsschuld en, in Spanje, de bankenproblematiek is ook aan de orde
gekomen. Met betrekking tot Spanje is afgesproken dat er zo snel mogelijk
een MoU overeen zal worden gekomen, waarin de conditionaliteit wordt
vastgelegd die gepaard gaat met de steun voor de Spaanse banken. Deze
steun wordt verstrekt door middel van het bestaande instrument voor
bankensteun en op basis van de afspraken die hierover door de eurogroep
op 9 en 27 juni jl. zijn gemaakt. De minister van Financiën heeft de Tweede
Kamer eerder al geïnformeerd over het proces rondom de steunaanvraag
van Spanje (Kamerstuk 21 501-07, nr. 921). Dit proces blijft gehandhaafd.
Bovenstaand MoU zal dan ook voor instemming aan de Tweede Kamer
worden voorgelegd, zodat de Tweede Kamer vooraf volledig in de
gelegenheid zal worden gesteld hierover te oordelen alvorens het kabinet
namens Nederland hierover een definitief besluit neemt.
Overeengekomen is dat de steun aan de Spaanse banken verstrekt zal
worden door het EFSF, totdat het ESM in werking is getreden. Deze steun
zal vervolgens worden overgeheveld naar het ESM, zonder dat hiermee
senioriteit verkregen wordt. Het ESM zelf behoudt de Preferred Creditor
Status die ook in het ESM-verdrag is opgenomen. Wanneer lidstaten
onderpand vragen voor de lening van het EFSF, zal Nederland de
mogelijkheden voor onderpand ook in overweging nemen.
Verder is tijdens de bijeenkomst van de staatshoofden en regeringsleiders
van de 17 landen van de eurozone herbevestigd dat alles in het werk
wordt gesteld om de financiële stabiliteit van de eurozone te waarborgen.
Hierbij kunnen in het bijzonder de bestaande instrumenten van het EFSF
en het ESM flexibel en efficiënt worden ingezet om markten te stabiliseren
voor lidstaten die aan een reeks conditionaliteiten voldoen, waaronder
hun landenspecifieke aanbevelingen, en die voldoen aan de eisen en de
tijdslijnen in het kader van het Europese Semester, het Stabiliteit- en
Groeipact en de Macro-Economische Onevenwichtighedenprocedure.
Deze voorwaarden zullen in voorkomende gevallen steeds in een MoU
worden vastgelegd. De ECB heeft aangegeven te willen optreden als
agent voor het EFSF en ESM bij het uitvoeren van marktoperaties. Over
deze rol was overigens al overeenstemming bereikt tijdens de Europese
Raad van 8 en 9 december 2011 (zie verslag, Kamerstuk 21 501-20, nr.
602).
Een aantal lidstaten pleitte voor maatregelen zoals het stellen van een
renteplafond op overheidsobligaties. Nederland, gesteund door onder
meer Duitsland, heeft zich er sterk voor ingezet vast te houden aan het
bestaande instrumentarium van het EFSF en ESM. In de Europese
Raadsconclusies (zie bijlage, paragraaf IV.a) wordt ook aangegeven dat er
van bestaande instrumenten gebruik wordt gemaakt en dat de richtsnoeren voor dit instrumentarium onverkort van kracht zijn. De
voorwaarden zoals hierboven genoemd, vormen reeds kwalificatiecriteria
voor een preventief programma of opkoop van staatsobligaties.
Nederland heeft andermaal zijn aarzeling kenbaar gemaakt over de
effectiviteit van opkoop van staatsobligaties op secundaire markten.
Overigens betreft het hier een bestaand instrument en wordt over een
aanvraag door een lidstaat op individuele basis beslist.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 668

4

Europese Raad
– Landenspecifieke aanbevelingen
De Europese Raad bekrachtigde – als sluitstuk van het Europees semester
2012 – de in de Ecofinraad en de Sociale en Werkgelegenheidsraad
voorbereide landenspecifieke aanbevelingen. Alle lidstaten moeten de
aanbevelingen nu in acht nemen bij het opstellen van hun nationale
begroting, bij het doorvoeren van structurele hervormingen en bij hun
werkgelegenheidsbeleid.
Verschillende staatshoofden of regeringsleiders maakten in de discussie
bezwaar tegen bepaalde, aan hun lidstaat gerichte aanbevelingen met als
argument dat sommige aanbevelingen stuiten op bezwaren van sociale
partners of dat andere aanbevelingen pas op langere termijn kunnen
worden geagendeerd en uitgevoerd. Ook bestond het gevoelen dat op
Raadsniveau niet goed naar de bezwaren van deze lidstaten was
geluisterd. Hoewel moet worden voorkomen dat de landenspecifieke
aanbevelingen een (te) politiek proces worden, was ER-voorzitter van
Rompuy van oordeel dat de procedure op dat punt volgend jaar beter zou
moeten verlopen. Enkele lidstaten legden verklaringen af waarin zij
kanttekeningen plaatsten bij bepaalde aan hen gerichte aanbevelingen.
Hiermee is het Europees Semester afgesloten. Dit is de tweede keer dat
deze procedure wordt doorlopen en in de ogen van het kabinet met
succes. Zoals consequent door Nederland bepleit, heeft de rol van de
Commissie in het proces van economische beleidscoördinatie meer
gewicht gekregen en worden lidstaten stevig aangespoord de nodige
structurele hervormingen daadwerkelijk te implementeren.
– Pact voor Groei en Banen
In lijn met de diverse Groeibrieven die minister-president Rutte eerder
samen met enkele van zijn collega’s ondertekende, onderstreepte hij ook
nu weer de sleutelrol van de interne markt bij het aanjagen van groei, het
scheppen van banen en het vergroten van het Europese concurrentievermogen. Dat betekent dat de EU zich met volle kracht moet inzetten voor
het vervolmaken van de interne markt, in het bijzonder de binnenmarkt
voor diensten en digitale producten, het verlagen van de administratieve
lasten en het sluiten van vrijhandelsverdragen. We moeten snel de
onderhandelingen daarover starten met Japan, de derde economie ter
wereld.
De Europese Raad besloot tot een Pact voor Groei en Banen dat een
bijlage vormt bij de ER-conclusies (zie bijlage). Daarin zijn acties
opgenomen die de lidstaten op hun niveau moeten ondernemen en acties
op EU-niveau.
De lidstaten worden opgeroepen om bij het doorvoeren van noodzakelijke
bezuinigingen of lastenverzwaring rekening te houden met de effecten
van maatregelen op het groeivermogen van hun economie. Zij worden
tevens opgeroepen naar vermogen te (blijven) investeren in die gebieden
die economisch groeipotentieel vertegenwoordigen en te zorgen voor
duurzame pensioenvoorzieningen. Kredietverlening moet weer op gang
komen. Economieën moeten dusdanig worden hervormd, aangepast en
gemoderniseerd dat ten volle kan worden geprofiteerd van de kansen die
worden geboden door internetondernemen, de digitale industrie en de
groene economie. Werkloosheid, in het bijzonder onder jongeren, moet
(gericht) worden aangepakt, de administratieve lasten moeten omlaag en
de efficiency van overheidsdiensten moet worden vergroot. Conform de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 668

5

motie Van der Staaij/Slob (Kamerstuk 21 501–20, nr. 656) heeft Nederland
zich ingezet voor het verder terugdringen van de administratieve lasten.
Afgesproken is dat administratieve lasten die uit Europese regelgeving
voortvloeien, omlaag moeten worden gebracht.
Op EU-niveau moet de interne markt verder worden vervolmaakt; de
voorliggende Commissievoorstellen die dat beogen moeten dan ook met
voorrang worden behandeld. Beperkingen op en obstakels voor een goed
werkende dienstenmarkt moeten worden weggenomen. De digitale
interne markt moet per 2015 een feit zijn. De interne energiemarkt moet in
2014 zijn vervolmaakt en inspanningen om Europees onderzoek te
vertalen naar marktgerichte innovaties moeten worden geïntensiveerd.
Om de economie in Europa te stimuleren wordt het kapitaal van de EIB
met 10 miljard euro verhoogd, hetgeen een verhoging van de uitleencapaciteit oplevert van 60 miljard euro. Gedurende de proeffase van de
«project bonds» voor transport, energie en breedband zal uit de
EU-begroting 230 miljoen euro worden geïnvesteerd waarmee een
uitleencapaciteit van 4,5 miljard euro kan worden gerealiseerd. Wat betreft
de structuurfondsen wordt het mogelijk dat een bedrag van 55 miljard
euro dat al was toegewezen aan lidstaten, door lidstaten binnen hun
enveloppe wordt ingezet voor groeibevorderende maatregelen zoals
kennis en vaardigheden, MKB en bestrijding van jeugdwerkeloosheid.
De EU gaat zich verdere inspanningen getroosten om de groei aan te
zwengelen met maatregelen op het gebied van belastingen, werkgelegenheid, arbeidsmobiliteit en vrijhandel. Een aantal landen zal op het
terrein van belastingen een verzoek indienen tot nauwere samenwerking
om te komen tot de invoering van een «financial transaction tax» (FTT).
Het kabinetsstandpunt ten aanzien van de FTT en eventuele alternatieven
daarvoor, zijn vervat in de brief die op 12 juni jl. aan de Tweede Kamer is
verstuurd (Kamerstuk 2011–2012, 32 013, nr. 24).
Tot slot verzochten de staatshoofden en regeringsleiders de Raad om in
samenwerking met de andere Europese instellingen te bezien hoe
implementatie van de voorgenomen maatregelen kan worden
bespoedigd.
– Octrooi
De staatshoofden en regeringsleiders bereikten overeenstemming over de
lang slepende kwestie van de zetel van het Hof van Eerste Aanleg van het
octrooihof. De zetel komt in Parijs, met afdelingen in Londen en München,
en de eerste president wordt een Fransman.
Nederland is zeer ingenomen met het feit dat het unitair octrooi met dit
besluit is verwezenlijkt. Adequate en kostenefficiënte bescherming van
investeringen in intellectueel eigendom is immers een belangrijke
voorwaarde voor een vitaal en innovatief Europees (en dus ook Nederlands) bedrijfsleven dat meer hoogwaardige banen kan creëren.
– Meerjarig Financieel kader (MFK)
EP-voorzitter Schulz nam deel aan het begin van de bespreking van dit
agendapunt. Het EP heeft medebeslissingsrecht over de uitgavenkant van
het MFK. De heer Schulz beschreef de EU-begroting als een investeringsbegroting. Het Cohesiebeleid is erg belangrijk voor landen als Polen en
Letland om een recessie te voorkomen of te verhelpen. Goede afspraken
met het EP over diens betrokkenheid bij de onderhandelingen kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 668

6

ertoe bijdragen dat de onderhandelingen eind 2012 kunnen worden
afgerond, aldus de heer Schulz.
Minister-president Rutte complimenteerde het Deens voorzitterschap met
de bereikte voortgang. De onderhandelingsbox achtte hij evenwichtig.
Natuurlijk bevat de box ook elementen die onaanvaardbaar zijn voor
Nederland, maar dat geldt evenzeer voor andere landen. De box vormt
hoe dan ook een goede basis voor verdere onderhandelingen.
De minister-president benadrukte dat het de uitdaging is om begrotingsconsolidatie te verenigen met op groei gerichte hervormingen. Beide zijn
nodig. Er bestaat geen tegenstelling tussen groei en bezuinigingen.
Begrotingsdiscipline en hervormingen zijn een voorwaarde voor het
bereiken van duurzame groei. Extra investeringen in groei, aldus
minister-president Rutte, moeten niet komen uit ophoging van de
begroting maar opgevangen worden binnen een evenwichtige begroting.
Dat betekent dat het MFK op zijn minst 100 miljard euro lager moet
uitkomen dan het voorstel van de Commissie
De EU-begroting, zo vervolgde de minister-president, moet worden
gemoderniseerd. Daarbij moeten de Europa2020-doelstellingen die
bijdragen tot groei en concurrentievermogen leidend zijn. Betere
besteding moet als volgt worden bereikt:
• prioriteit voor de uitdagingen van de toekomst: meer nadruk op
concurrentievermogen, onderzoek en innovatie (Horizon 2020); de
fondsen voor onderzoek en innovatie moeten worden ontzien bij het
verlagen van het MFK-uitgaven als geheel ten opzichte van de
Commissievoorstellen;
• hervorming van en besparingen op administratieve uitgaven en op de
traditionele beleidsterreinen Cohesie en het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid;
• resultaatgericht: we moeten ons meer richten op duidelijke en
meetbare resultaten en er is meer transparantie en verantwoordingsplicht nodig.
Conform de Motie Pechtold c.s. (Kamerstuk 21 501-20, nr. 643) zet het
kabinet in op een verschuiving van het aandeel in het nieuwe MFK voor
de periode 2014–2020 van de fondsen voor landbouw en cohesie naar
onderzoek en innovatie. Dit betekent dat Nederland inzet op besparingen
bij landbouw en cohesie en mogelijkheden ziet voor een toename van de
fondsen voor Horizon2020 (onderzoek en innovatie). Op dit moment wordt
er nog niet onderhandeld over bedragen. Het kabinet ziet de motie
Pechtold als een ondersteuning van de richting van zijn inzet. Het kabinet
zal uw Kamer in zijn reguliere rapportage over de voortgang in de
MFK-onderhandelingen (kwartaalrapportage, geannoteerde agenda,
Raadsverslagen) op dit punt informeren.
Ook andere staatshoofden c.q. regeringsleiders pleitten voor beter in
plaats van meer besteden en voor modernisering van de meerjarenbegroting. Daartegenover werd door een aantal ook gepleit voor meer
middelen voor onder andere het Cohesiebeleid.
De Europese Raad verwelkomde de door het Deens voorzitterschap
bereikte voortgang bij de onderhandelingen over het MFK. De staatshoofden en regeringsleiders bevestigden de ambitie om de onderhandelingen in december 2012 af te ronden op basis van de door de Denen
opgestelde onderhandelingsbox.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 668

7

– Montenegro
De Europese Raad bevestigde het besluit van de Raad Algemene Zaken
van 26 juni jl. om op 29 juni 2012 de toetredingsonderhandelingen met
Montenegro te openen op basis van het vastgestelde
onderhandelingsraamwerk-nieuwe stijl.
– Syrië
De Europese Raad veroordeelde het geweld in Syrië scherp en drong er
bij het Syrische regime op aan het geweld onmiddellijk te staken; het
Syrische regime draagt de primaire verantwoordelijkheid voor het
bereiken van een staakt-het-vuren en voor de implementatie van de
andere elementen van het zes-punten-plan van Speciaal Gezant Kofi
Annan. Schendingen van internationaal recht en mensenrechten moeten
worden onderzocht, zodat de verantwoordelijken ter verantwoording
kunnen worden geroepen. In het nieuwe Syrië is geen plaats voor Assad.
De Europese Raad verwelkomde, voorafgaand aan het overleg in Geneve
op zaterdag 30 juni jl., de inspanningen van Annan om met de belangrijkste internationale betrokkenen overeenstemming te bereiken over
volgende stappen op weg naar een politieke oplossing van het conflict. De
Europese Raad bevestigde dat verdere sanctiemaatregelen van de EU
tegen Syrië worden voorbereid en riep de VN-Veiligheidsraad op de druk
op het Syrische regime eensgezind te verhogen, onder andere door
sancties af te kondigen. De Europese Raad moedigde de Syrische
oppositie aan beginselen overeen te komen voor een inclusieve, ordelijke
en vreedzame transitie.
– EU-mensenrechtenstrategie
De Europese Raad verwelkomde de aanname van de EU-mensenrechtenstrategie door de Raad Buitenlandse Zaken op 25 juni jl. en onderstreepte het belang van het behoud van de centrale positie van mensenrechten en democratie in het buitenlands beleid van de EU.
– Iran
De staatshoofden en regeringsleiders spraken hun zorg uit over het
nucleaire programma van Iran en wezen erop dat het land zijn internationale verplichtingen moet nakomen. Zij drongen er bij Iran op aan
serieuze besprekingen aan te gaan om het vertrouwen in het vreedzame
karakter van het Iraanse nucleaire programma te herstellen. Allereerst
zouden vertrouwenwekkende stappen moeten worden overeengekomen.
De Europese Raad verwelkomde de volledige inwerkingtreding van het
EU-embargo op Iraanse olie per 1 juli 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-20, nr. 668

8