3
Vragenuur: Vragen Kuik
Vragen van het lid Kuik aan de minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media, bij afwezigheid van de
minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, over het
bericht "Advies aan minister: zet creatieve mbo-opleidingen
stop".
De voorzitter:
Dan gaan we nu naar de vragen van mevrouw Kuik, namens
het CDA, aan de minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media, die ik ook van harte welkom heet. De
minister vervangt de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap. De vraag gaat over het advies aan de minister
om creatieve mbo-opleidingen op te heffen. Het woord is
aan mevrouw Kuik, namens het CDA.

Mevrouw Kuik (CDA):
Dank u, voorzitter. De Commissie macrodoelmatigheid mbo
heeft een rapport uitgebracht over het arbeidsmarktperspectief van creatieve mbo-opleidingen. Uit dat rapport blijkt
dat er een wildgroei is aan creatieve studies die onvoldoende kansen op werk bieden en een veel slechter
arbeidsmarktperspectief hebben dan andere mbo-opleidingen. Desondanks is het aantal studenten hiervoor flink
gestegen, bijvoorbeeld de opleiding artiesten van 400 tot
3.000 studenten. Artiesten in opleiding dromen natuurlijk
van grote podia, terwijl dit voor een enkeling is weggelegd.
Het aantal instellingen dat de uitgelichte opleiding aanbiedt,
is van acht naar twintig gegaan, terwijl de arbeidsmarkt
deze stijging niet rechtvaardigt. Mijn vraag aan de minister
is: hoe heeft dit zo kunnen gebeuren? We willen toch geen
jongeren opleiden voor banen die er niet zijn?
In het FD-artikel zegt minister Van Engelshoven dat de
instellingen nu eerst zelf aan zet zijn. Maar hoe reëel is het
dat instellingen zelf hun opleiding gaan opheffen? Bij wie
ligt de verantwoordelijkheid om het aantal opleidingen te
beperken en te innoveren? Wat moeten de instellingen nu
gaan doen? Welke rol ziet de minister voor zichzelf? Binnen
welke termijn verwacht hij actie van de instellingen, voordat
hij zelf gaat ingrijpen? Is de minister het ook eens met het
CDA dat er snel duidelijkheid voor de huidige en de nieuwe
lichting studenten moet komen en dat er veel duidelijker
voorlichting moet worden gegeven aan studenten over het
arbeidsmarktperspectief van de studie?
Tot slot. Uiteraard is het van belang dat jongeren zich met
passie kunnen ontwikkelen, maar een opleiding is niet een
leuke hobby. Het gaat om opleiden voor een beroep. En
dan ligt er ook heel duidelijk een zorgplicht voor instellingen
om te waken voor een te sterke groei. Voor de instelling
mag arbeidsmarktperspectief geen ondergeschikte rol zijn.
Is de minister het eens met de commissie en het CDA dat
het aantal stageplekken niet een voldoende indicator is voor
de arbeidsmarkt en dat de instellingen zelf meer moeten
doen om hun alumni te volgen op de arbeidsmarkt?

Minister Slob:
Dank u wel, voorzitter. Ik vervang inderdaad mijn collega
Van Engelshoven, die in Milaan is op dit moment. Het rapport waar mevrouw Kuik aan refereert, is op verzoek van
onze ambtsvoorganger, de minister van OCW van het vorige
kabinet, destijds aangevraagd. Er waren namelijk inderdaad
signalen dat het aantal studenten in de creatieve sector uit
de pas begon te lopen met het reële arbeidsmarktperspectief dat er voor deze studenten is. U weet dat er in 2008 in
de wet, in de WEB, zorgplicht —u noemde het woord ook
— is gekomen voor de instellingen als het gaat om
arbeidsmarktperspectief. Dat betekent ook dat er bij instellingen een duidelijke verplichting ligt om alleen opleidingen
aan te bieden waarbij een gediplomeerd schoolverlater
voldoende perspectief heeft om binnen een redelijke termijn
werk te kunnen vinden op het niveau van de gevolgde
opleiding.
Die wet is in 2015 nog een keer aangescherpt. De inzet van
de Commissie macrodoelmatigheid is een voorbeeld hiervan, want dat is de aanscherping geweest. Je zou dus
kunnen zeggen dat de aanscherping werkt. We hebben nu
een rapport waarin duidelijk wordt aangegeven dat er iets
aan de hand is. Dat rapport is nog ontzettend vers, want
het is gisteren uitgekomen. Ik kan u nu het volgende toezeggen. Mijn collega Van Engelshoven heeft het voornemen
om uiterlijk 1 juni, maar hoe eerder hoe beter, een uitgebreide beleidsreactie op dit rapport naar de Kamer te sturen,
zodat alle ins en outs van het rapport, die het vragenuur
natuurlijk wat overstijgen, behandeld kunnen worden.
Wat moet er in ieder geval gebeuren? Dit rapport is allereerst een duidelijke opdracht aan de mbo-scholen, via de
MBO Raad, om er een eerste reactie op te geven. Die reactie
moet wat ons betreft ook snel gaan komen. Dat geldt met
name voor de opleidingen Mediavormgeving en
Mode/maattechniek. Het blijkt dat daar een te grote
instroom is. Die studentenaantallen zullen omlaag moeten.
De mbo-instellingen hebben de opdracht om uiterlijk 31
oktober met een kwaliteitsagenda te komen. We denken
ook dat dat een heel natuurlijke plek is om hun reactie te
geven op dit rapport en om dit erbij te betrekken. Dan zullen
we zien of ze de lessen die in dit rapport staan, de opdracht
die nu naar hen toe komt, namelijk dat er iets moet gebeuren, zich ook eigen hebben gemaakt.
Daar hoort uiteraard voor dit moment ook bij dat er
nadrukkelijk goed voorlichting wordt gegeven. Want u heeft
gelijk: dit is het moment waarop de aanmeldingen gaan
plaatsvinden. Ouders en studenten gaan nu kijken wat ze
kunnen doen. Daarom is het goed dat u dit bij de mondelinge vragen heeft aangemeld. Dan is het ook bekend. Het
gaat erom dat dit rapport niet ergens snel in een la wordt
geschoven, met de gedachte dat we een keer een beleidsreactie gaan geven, ook vanuit de instellingen. Nee, dit
rapport moet ook gaan rondzingen onder de groep die nu
bezig is om een keuze te maken.

De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Het tweede wat we gaan doen, is de Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven vragen om ook kritisch
te kijken naar het continueren van de opleidingen Artiest
en DTP. Daarbij is nadrukkelijk de vraag aan de orde of dit
soort opleidingen echt bestaansrecht hebben. We zullen zo
snel als mogelijk een reactie van hen hierop vragen. Dan

Tweede Kamer

17 april 2018
TK 74

Vragenuur: Vragen Kuik

74-3-1

zijn er nog een paar vragen blijven liggen, maar ik zie dat
…
De voorzitter:
U heeft dezelfde spreektijd als het Kamerlid. Daar bent u
ook al lang overheen gegaan.
Minister Slob:
Antwoorden geven duurt iets langer dan een korte vraag
stellen …
De voorzitter:
Nee hoor.
Minister Slob:
… als je recht wilt doen aan dit onderwerp. Maar dan laat
ik het even hierbij in mijn eerste termijn, mevrouw de
voorzitter.
De voorzitter:
Gewoon antwoord geven op de vragen kan ook. Mevrouw
Kuik.
Mevrouw Kuik (CDA):
Dank dat de minister met een brief komt. Ik ben wel
benieuwd wat de termijn is waarbinnen instellingen echt
actie moeten ondernemen. Kan de minister nog ingaan op
mijn vraag hoe reëel het is dat instellingen zelf de opleiding
gaan beperken?
Minister Slob:
Dat zal moeten blijken, maar dit rapport is natuurlijk niet
vrijblijvend. Er is nadrukkelijk een zorgplicht. De instellingen
zijn op basis van dit rapport dus ook verplicht om in beweging te komen. Het is een ordentelijke gang van zaken, denk
ik, om hun eerst te vragen om zo snel als mogelijk met een
reactie te komen. Uiterlijk zal dit kunnen worden meegenomen bij de kwaliteitsagenda.
U had nog een vraag over de stages. U zei dat stages geen
maatstaf of graadmeter zijn voor het arbeidsmarktperspectief. Daarin heeft u volkomen gelijk. Dat is inderdaad
onvoldoende. Er zijn meer indicatoren die je daarbij zal
moeten betrekken. Als je het alleen daarop baseert, sla je
de plank mis.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kuik. De heer El Yassini, namens de
VVD.
De heer El Yassini (VVD):
Ik ben heel blij dat het CDA hier mondelinge vragen over
heeft gesteld — anders hadden we dat zelf wel gedaan. We
hoorden de minister al wat antwoorden geven, maar er valt
mij wat op. De minister zegt namelijk dat er een beleidsreactie voor 1 juni komt. Het vreemde is dat die beleidsreactie
gister al is gegeven, want ik heb in de media kunnen lezen
dat de minister heeft gezegd: ik laat dit aan scholen over

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kuik

en als het uit de klauwen loopt, dan grijp ik in. Daarnaast
zegt de minister dat ze vervolgens de SBB op het gebied
van het kwalificatiedossier gaat laten onderzoeken of die
opleidingen gestopt kunnen worden. Volgens mij is het nu
juist exact de taak van de Commissie Macrodoelmatigheid
om daarover een goed, degelijk advies te geven. Dan hoeven we de SBB dat onderzoek niet nog een keer te laten
doen. Ik wil de minister dus het volgende vragen. Het advies
geeft aan dat het uit de klauwen loopt. Wat moet er
gebeuren voordat de minister uiteindelijk zegt: ik neem het
advies over en ga aan de slag?
Minister Slob:
Ik heb net aangegeven dat er nu via een aantal lijnen
gewerkt zal worden. Allereerst zullen de mbo-instellingen
via de MBO Raad in de gelegenheid worden gesteld om
ook hun reflectie te geven op het rapport. We zien inderdaad
dat hier een zaak aan de orde is waarbij ook echt gehandeld
zal moeten worden. We gaan ervan uit dat we ook op die
manier een reactie zullen krijgen. Daarnaast zullen we via
de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven wat breder gaan kijken naar die opleidingen waarvan
we denken: zijn die op deze manier nog wel op de lange
termijn houdbaar? Op het moment dat we met elkaar vinden
dat er onvoldoende beweging komt vanuit het onderwijsveld zelf, heeft de verantwoordelijke minister uiteindelijk
de mogelijkheid om via financiële instrumenten de instroom
te beperken of misschien zelfs opleidingen stil te zetten. De
commissie adviseert dat ook, uiterlijk met ingang van cursusjaar 2019-2020. Dus er zijn verschillende mogelijkheden,
die we allemaal in de juiste volgordelijkheid bekijken, want
we horen dit natuurlijk ook op een ordentelijke manier te
doen in de richting van het onderwijsveld.
De heer Özdil (GroenLinks):
De afgelopen tien jaar zijn er ongekende bezuinigingen
geweest op onze kunst en cultuur: musea, theaters, opera's,
noem het maar op. Met andere woorden, we hebben de
werkgelegenheid in de creatieve sector kapot bezuinigd.
Dan vindt GroenLinks het eigenlijk wel opmerkelijk en
vreemd, en misschien wel een beetje hypocriet, om hier nu
te praten over het bestaansrecht van die opleidingen. Is de
minister het met GroenLinks eens dat het heel zorgwekkend
en hypocriet is om eerst de werkgelegenheid weg te
bezuinigen en vervolgens tegen jonge mensen, studenten
die hun eigen creatieve interesses in kunst en cultuur willen
najagen, te zeggen dat hun studie, hun opleiding geen
bestaansrecht meer heeft? Dat is toch krom?
Minister Slob:
Als ik kijk naar de investeringen die dit kabinet in de cultuursector doet, dan geloof ik niet dat er sprake is van bezuinigingen. Sterker nog, er zijn zelfs investeringen in het
regeerakkoord opgenomen. In de wetgeving hebben we
vastgelegd dat er een "zorgplicht arbeidsmarktperspectief"
is. Dan moet je ook de inhoud serieus nemen van dit soort
scherpe rapporten, zoals het rapport dat de Commissie
macrodoelmatigheid gister heeft uitgebracht. We moeten
met het onderwijs kijken hoe we ervoor zorgen dat studenten die hun hart volgen niet op een plek terechtkomen waar
ze jaren later tot de conclusie komen: als we dit hadden
geweten, dan hadden we misschien wel een andere keuze

17 april 2018
TK 74

74-3-2

gemaakt. Ook dat moeten we met elkaar op een zorgvuldige
manier doen.
De voorzitter:
Dank u wel.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Kuik

17 april 2018
TK 74

74-3-3