Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 238

Voorstel van het Presidium tot wijziging van het
Reglement van Orde in verband met een
mogelijkheid voor vijftig leden tot uitnodiging
van een inspecteur-generaal voor een
rondetafelgesprek, hoorzitting of technische
briefing

Nr. 4

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 8 maart 2023
Het Presidium dankt de commissie voor de Werkwijze voor de schriftelijke
inbreng bij het voorstel tot wijziging van het Reglement. Het Presidium is
de commissie erkentelijk voor de gestelde vragen en de gemaakte
opmerkingen en zal daarop reageren in de hiernavolgende tekst. Om de
leesbaarheid te bevorderen en herhalingen in de beantwoording te
voorkomen, zijn de vragen van de verschillende fracties in voorkomende
gevallen geclusterd beantwoord.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorstel tot wijziging van het Reglement van Orde, waarmee het
mogelijk wordt dat een gekwalificeerde minderheid van vijftig leden van
een commissie het besluit kan nemen om een inspecteur-generaal van
een rijksinspectie uit te nodigen en te horen. De basis van dit voorstel is
een breed aanvaarde motie van het lid Omtzigt c.s. (Kamerstuk 31 066,
nr. 1011). Deze leden willen daarover graag een paar opmerkingen maken
en een vraag stellen.
De leden van de VVD-fractie hebben voor de hiervoor genoemde motie
gestemd. Deze leden staan dan ook open voor het onderhavige voorstel.
Maar zij tekenen daarbij wel aan dat dit niet per definitie betekent dat zij
ook een volgende keer positief zijn over voorstellen die betrekking hebben
op minderheidsbesluitvorming. Mocht er zo’n voorstel liggen, dan zullen
zij opnieuw een afweging maken. Naar hun mening moet gewone
meerderheidsbesluitvorming de norm zijn. Zij spreken de hoop uit dat het
eventueel uitnodigen van een inspecteur-generaal voor een rondetafelgesprek, hoorzitting of technische briefing door een Kamercommissie straks
in de praktijk zal gebeuren met instemming van de meerderheid van een
commissie. Dat is, naar hun mening, een betere basis voor het horen van
deze functionarissen.
Tot slot hebben de leden van de VVD-fractie de volgende vraag. Laat deze
wijziging onverlet de interne afspraak dat bijeenkomsten, zoals hoorzittingen, pas doorgang vinden als vier leden plus de voorzitter van een
Kamercommissie aanwezig zijn bij dergelijke activiteiten?

kst-36238-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 238, nr. 4

1

Het Presidium merkt op dat de wijziging gemaakte afspraken onverlet laat.
Daarbij is het uiteraard aan de commissie(leden) om ervoor zorg te
dragen dat de in te plannen bijeenkomst tijdig doorgang vindt. Een brief
die vanuit vijftig leden dient te worden ondertekend kan daartoe ook een
aansporing vormen. Overigens heeft de commissie krachtens artikel 7.18
derde lid, tweede zin, van het Reglement ook de mogelijkheid om andere
leden dan de (plaatsvervangende) commissieleden de bijeenkomst te
laten bijwonen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben het voorstel van het Presidium tot
wijziging van het Reglement van Orde in verband met een mogelijkheid
voor vijftig leden tot uitnodiging van een inspecteur-generaal voor een
rondetafelgesprek, hoorzitting of technische briefing met interesse
gelezen. Deze leden hebben hierover nog enkele vragen.
Ten eerste vragen de leden van de D66-fractie hoe het Presidium aankijkt
tegen de ogenschijnlijke trend dat rondetafelgesprekken, technische
briefings en hoorzittingen steeds vaker geen doorgang kunnen vinden
omdat zich daarvoor niet voldoende leden melden. Ziet het Presidium die
trend ook? Zo ja, hoe verklaart het die?
Begrijpen de leden van de D66-fractie het goed dat ook hoorzittingen,
rondetafelgesprekken of technische briefings die op basis van dit nieuwe
artikel worden aangevraagd, nog steeds een minimumaantal aanwezige
leden nodig hebben? Zo ja, hoe gaat het Presidium ervoor zorgen dat deze
gesprekken met inspecteurs-generaals ook een degelijke opkomst qua
Kamerleden hebben?
Het Presidium beschikt niet over statistieken over de door de D66-fractie
gesignaleerde trend. Het Presidium kan dit beeld derhalve niet bevestigen,
en zal ook niet speculeren over de mogelijke redenen voor de ogenschijnlijke trend.
Voor de beantwoording van de overige vragen verwijst het Presidium
naar de eerdere beantwoording van de vragen van de leden van de fractie
van de VVD over dit vraagstuk.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel het
Reglement van Orde te wijzigen. Deze leden hebben daarover een vraag.
Die luidt of het uitnodigen met een derde van de Kamer (vijftig leden)
uiteindelijk niet dient te gaan gelden voor alle mogelijke bijeenkomsten
en/of genodigden. Zo nee, hoe ziet het Presidium dan precies het verschil
tussen een inspecteur-generaal en iemand anders?
In dit kader hecht het Presidium eraan te benadrukken dat meerderheidsbesluitvorming in de Kamer centraal staat, en blijft staan. Dit voorstel
biedt hierop een specifieke uitzondering ten aanzien van een procedureel
besluit, vergelijkbaar met de mogelijkheid van ten minste dertig leden tot
aanvraag van een dertigledendebat. Daarbij is het voorstel specifiek
gericht op de inspecteurs-generaal, omdat de Kamer hiertoe uitdrukkelijk
heeft verzocht door met algemene stemmen de daarop gerichte motie
Omtzigt c.s. (Kamerstuk 31 066, nr. 1011) aan te nemen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van het voorstel van het Presidium. Deze leden vinden het goed dat de
positie van een substantiële minderheid in de Kamer wordt versterkt en
vinden het daarom goed dat vijftig leden een inspecteur-generaal in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 238, nr. 4

2

Kamercommissie kunnen uitnodigen. Hierdoor wordt de informatiepositie
van de Kamer versterkt en wordt voorkomen dat een kleine meerderheid
een rondetafelgesprek, hoorzitting of technische briefing met een
inspecteur-generaal kan blokkeren. Deze leden hebben nog een specifieke
vraag over het voorliggende voorstel. Zij lezen namelijk dat een
commissie vervolgens beslist over de datum en het tijdstip van de
activiteit. Dit is passend in hoe de werkwijze van commissie nu verloopt.
Hoe kan echter voorkomen worden dat een kleine meerderheid in een
commissie de activiteit qua datum zover vooruit schuift dat hierdoor de
effectiviteit van het middel wordt ondergraven?
Het Presidium onderschrijft dat het bij de gebruikelijke werkwijze past dat
commissies over de datum en het tijdstip van de bijeenkomst beslissen,
en ziet geen reden hiervan in deze situaties af te wijken. Van de
commissies mag worden verwacht dat zij de krachtens het Reglement
genomen besluiten deugdelijk uitvoeren, zodat de in het Reglement
opgenomen bevoegdheden en rechten, ook die van parlementaire
minderheden, daadwerkelijk kunnen worden geeffectueerd. Daarin kan
ook de commissievoorzitter een actieve rol spelen, aangezien die
krachtens artikel 7.13, eerste lid, onder b, van het Reglement is belast met
het doen naleven van het Reglement.
Vragen en opmerkingen van het lid Omtzigt
Het lid Omtzigt heeft met instemming kennisgenomen van de wijziging
van het Reglement van Orde die het mogelijk maakt dat een minderheid
van vijftig leden via een commissie een inspecteur-generaal van een
Rijksinspectie kan uitnodigen in de Tweede Kamer voor een rondetafelgesprek, hoorzitting of technische briefing. Aanleiding voor deze wijziging
van het Reglement van Orde is de aangenomen motie van het lid Omtzigt
c.s. (Kamerstuk 31 066, nr. 1011). Dit lid is blij dat het Presidium goed
uitvoering heeft weten te geven aan dit aangenomen voorstel door een lid
aan artikel 7.34 van het reglement toe te voegen. Hij vraagt zich nog af of
de stem van een afsplitser of een Kamerlid dat formeel geen lid is van de
commissie, wel gewoon meetelt bij de vijftig-ledenbrief alvorens de
commissie over dient te gaan tot de uitnodiging. Graag ontvangt hij
hierop een reactie.
De vermelding «ten minste vijftig leden» in het voorgestelde artikel 7.34,
tweede lid, verwijst naar Kamerleden in het algemeen, waarbij leden die
zijn afgescheiden van hun fractie en leden die geen (plaatsvervangend) lid
zijn van de commissie dus inderdaad ook dienen te worden meegerekend.
Het lid Omtzigt is verheugd met de mogelijkheid dat het parlement zonder
instemming van de Minister en steun van een meerderheid in gesprek kan
gaan met een inspecteur-generaal. Dit lid is ervan overtuigd dat de
Tweede Kamer hiermee haar informatiepositie en controlerende functie
verstevigt. Inspecteurs-generaal van de volgende rijksinspecties, die de
belangrijke taak hebben om toezicht te houden op verschillende (publieke)
sectoren en soms ook de overheid zelf, kunnen hierdoor op verzoek van
minimaal vijftig leden in gesprek met de Kamer of worden gehoord:
– Nederlandse en Voedsel- en Warenautoriteit
– Nederlandse Arbeidsinspectie
– Inspectie Leefomgeving en Transport (incl. de Autoriteit Woningcorporaties)
– Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
– Inspectie van het Onderwijs
– Agentschap Telecom
– Inspectie Justitie en Veiligheid
– Staatstoezicht op de Mijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 238, nr. 4

3

– Inspectie Veiligheid Defensie
– Inspectie belastingen, toeslagen en douane
Deze bovengenoemde rijksinspecties hebben volgens het lid Omtzigt de
expertise en kennis in huis om de Kamer op specifieke terreinen die onder
hun toezichtveld vallen te informeren. Inspecteurs-generaal komen op
deze manier in toenemende mate in direct contact te staan met de Kamer,
maar dit lid benadrukt dat de ministeriële verantwoordelijkheid natuurlijk
bij de betreffende bewindspersoon ligt. Deze voorliggende wijziging om
zelf in gesprek te gaan met de Tweede Kamer vergroot echter de
onafhankelijkheid van een rijksinspectie. Dit lid verzoekt om een redelijke
termijn te verbinden aan het moment van uitnodiging door een
minderheid van vijftig leden via een commissie en het moment waarop
daadwerkelijk het gesprek met de inspecteur-generaal plaatsvindt.
Het Presidium beaamt dat het voorstel geen gevolgen heeft voor de
ministeriële verantwoordelijkheid, en benadrukt dat de in artikel 7.34,
eerste lid, van het Reglement genoemde tussenkomst van de bewindspersoon binnen het voorstel van toepassing blijft.1 Daarnaast is het
uiteraard de bedoeling dat het gesprek binnen een redelijke termijn
plaatsvindt. Het Presidium verwijst in dit kader naar de beantwoording
van de vragen van de leden van de fracties van GroenLinks; de opname
van een redelijke termijn in het Reglement acht zij niet noodzakelijk.
Het lid Omtzigt wijst erop dat in zijn initiatiefnota met voorstellen ter
versterking van de onafhankelijkheid van rijksinspecties (Kamerstuk
36 149, nr. 2) ook wordt voorgesteld om het mogelijk te maken dat een
gekwalificeerde minderheid een aanvraag voor een onderzoek kan
indienen. Dit is in lijn met het rapport van de Venetië Commissie van de
Raad van Europa om een minderheid van de Kamer (dertig leden) de
bevoegdheid te geven een onafhankelijk onderzoek aan te vragen. Hierbij
een citaat uit het advies van de Venetië Commissie (bijlage van Kamerstuk
35 510, nr. 85, p. 14): «While there is no European consensus on whether
parliamentary minorities should have special powers and to what extent,
the Parliamentary Assembly of the Council of Europe has recommended
that a qualified minority should have the power to set up a committee of
inquiry or a parliamentary mission of information, and to hold committee
hearings.» In landen als Duitsland, Frankrijk en Noorwegen is het al
gebruikelijk dat een minderheid het verzoek tot een onderzoek of
hoorzitting kan doen, waar dan vervolgens uitvoering aan gegeven moet
worden. Hoewel dit lid verheugd is met de voorliggende wijziging van het
Reglement van Orde en vindt dat dit een belangrijke mijlpaal is, benadrukt
hij het belang van het kunnen aanvragen van onafhankelijk onderzoek of
het organiseren van een hoorzitting door een gekwalificeerde minderheid
van de Kamer. Op dit moment is de Kamer nog afhankelijk van hoe de
regering een onderzoek opzet naar bijvoorbeeld een misstand of ongeluk.
Wanneer ook dit terechte advies van de Venetië Commissie wordt
overgenomen door het Nederlandse parlement, kan voorkomen worden
dat een onderzoek eventueel geblokkeerd wordt door de coalitie, vanwege
bijvoorbeeld politieke redenen.
De urgentie van de mogelijkheid tot het kunnen horen van een inspecteurgeneraal op verzoek van een minderheid van de Kamer wordt wel
duidelijk als het gaat om signalen die de inspectie gaf omtrent de
veiligheid van de gaswinning in Groningen. De toezichthouder, het
Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), uitte al sinds 2007 zorgen over de
aardbevingen in jaarverslagen en wilde al eerder onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek naar het effect van de gaswinning in relatie tot de
1

Zoals blijkt uit de toelichting van het voorstel, wordt de verantwoordelijke bewindspersoon
daarbij geïnformeerd over de uitnodiging. Zie in dit kader bijv. artikel 10 van de Regeling
taakuitoefening en bevoegdheden IBTD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 238, nr. 4

4

aardbevingen. In 2013 kwam het SodM naar aanleiding van eigen
onderzoek met het advies dat de gaskraan in Groningen zo snel en zo ver
mogelijk dicht gedraaid diende te worden. Dit advies werd echter door de
toenmalige Minister van Economische Zaken niet opgevolgd en de
gaswinning ging in dat jaar zelfs omhoog, wat achteraf veel vragen bij
Kamerleden opriep. In de toekomst kan een dergelijke situatie voorkomen
worden met dit voorliggende voorstel. Het SodM was een van de weinige
partijen die deze zorgen over veiligheid naar aanleiding van de aardbevingen wel uitte. Het lid Omtzigt is er daarom van overtuigd dat wanneer
er toen de mogelijkheid was geweest dat een minderheid van de Kamer
een inspecteur-generaal kon uitnodigen (zonder dat dit werd tegengehouden door de coalitie) om toelichting te geven op de zorgen die de
toezichthouder had omtrent veiligheid in relatie tot de bevingen, de
veiligheidsbelangen van Groningers veel eerder voorop hadden gestaan
in de politieke besluitvorming en veel ellende was voorkomen. Zoals ook
Theodor Kockelkoren, voormalig inspecteur-generaal, al geheel terecht
aangaf tijdens de parlementaire enquêtecommissie over de gaswinning in
Groningen: «De wetgever bepaalt wat mijn taak is, en niet een afdeling
van het ministerie». Deze uitspraak benadrukt het belang van het
vergroten van het contact tussen de Kamer en een rijksinspectie. Dit lid
hoopt dan ook dat Kamerleden van deze mogelijkheid die met de
voorliggende wijziging wordt gecreëerd, gebruik zullen maken.
Tot slot is het lid Omtzigt nog benieuwd wie de rijksinspectie zal vertegenwoordigen bij uitnodiging voor een gesprek, hoorzitting of briefing als een
inspecteur-generaal een keer toch verhinderd is, bijvoorbeeld vanwege
ziekte. Dan geldt de uitnodiging wat dit lid betreft voor een plaatsvervanger, zoals bijvoorbeeld een hoofdinspecteur. Hij ontvangt hier graag
een reactie op. Verder is hij van mening dat de inspecteur-generaal zich
altijd mag laten vergezellen door bijvoorbeeld de behandelend inspecteur.
Kan het Presidium dit bevestigen?
De voorgestelde wijziging is gericht op het uitnodigen van een inspecteurgeneraal, en niet zozeer op een plaatsvervanger. Indien voor de
inspecteur-generaal een plaatsvervanger is benoemd die deze bij belet of
ontstentenis volledig kan vervangen, is voorstelbaar dat deze de
inspecteur-generaal vervangt, maar het is aan de commissie te beslissen
of dat acceptabel is. Verder kan een inspecteur-generaal zich inderdaad
laten vergezellen door een behandelend inspecteur. Of deze zal kunnen
deelnemen aan het gesprek is echter aan de commissie, en aan de voor
de inspecteur verantwoordelijke Minister.
De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
Vera Bergkamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 238, nr. 4

5