Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 002

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2015)

Nr. 99

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 3 maart 2015
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Financiën over de brief van
12 november 2014 over de reactie op vragen van de leden Bashir en Groot
tijdens de plenaire behandeling van het Belastingplan 2015 over de
tijdelijke willekeurige afschrijving schepen en het tonnageregime
(Kamerstuk 34 002, nr. 53) en over de brief van 11 november 2014 over de
reactie op het verzoek van het lid Bashir om een brief naar aanleiding van
het krantenartikel in het NRC Handelsblad van vrijdag 31 oktober 2014 met
als titel «Strop voor fiscus, onderzoek naar investeringen in schepen»
(Kamerstuk 34 002, nr. 73).
De vragen en opmerkingen zijn op 12 december 2014 aan de Staatssecretaris van Financiën voorgelegd. Bij brief van 2 maart 2015 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De griffier van de commissie,
Berck

kst-34002-99
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 99

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris van financiën aangaande het krantenartikel «Strop voor
de fiscus, onderzoek naar investeringen in schepen». De leden van de
PvdA-fractie hebben enkele vragen aangaande deze brief.
Het valt de leden van de PvdA-fractie op dat wanneer een fiscale
stimuleringsmaatregel wordt getroffen, er altijd partijen zijn die daar
misbruik van maken. De tijdelijke willekeurige afschrijving was bedoeld
om ondernemers meer liquiditeit te verschaffen tijdens de moeilijke
crisisjaren. Is de Staatssecretaris het met de leden van de PvdA-fractie
eens dat de regeling niet was bedoeld om te beleggen in beleggingen die
niets met de dagelijkse werkzaamheden van de belastingplichtige te
maken hebben? Was het onder de regeling mogelijk de regeling aan te
wenden voor beleggingen? Deelt de Staatssecretaris de mening van de
leden van de PvdA-fractie dat de regeling daar niet voor bedoeld was?
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat de fiscus afspraken heeft
gemaakt met belastingplichtigen die de willekeurige afschrijvingen
aanwendden voor zeeschepen, terwijl de belastingplichtigen niet actief
waren in de zeevaart. Klopt dit? Acht de Staatssecretaris het wenselijk dat
dergelijke afspraken worden gemaakt met belastingplichtigen, als deze
belastingplichtigen duidelijk niet in de geest van een al dan niet tijdelijke
stimuleringsmaatregel handelen? Deelt de Staatssecretaris de mening van
de leden van de PvdA-fractie dat de Belastingdienst alleen haar medewerking aan afspraken met belastingplichtigen zou moeten verlenen als niet
alleen naar de letter van de wet, maar ook naar de geest van de wet wordt
gehandeld?
Kan de Staatssecretaris aangeven in welke orde van grootte de derving
van belastinginkomsten ligt als gevolg van de aanwending van de
willekeurige afschrijving voor beleggingen in zeeschepen? Hoe kijkt de
Staatssecretaris aan tegen de effectiviteit van het instrument van
verruiming van de willekeurige afschrijving in het licht van de gevoeligheid voor oneigenlijke belastingconstructies?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brieven van de
Staatssecretaris over de tijdelijke willekeurige afschrijving schepen en het
tonnageregime. Bij deze leden leven echter nog verschillende vragen,
welke zij de Staatssecretaris hierbij voorleggen.
Allereerst vragen de leden de Staatssecretaris of hij kan aangeven of de
tijdelijke willekeurige afschrijving inderdaad omstreden is binnen de
Belastingdienst, aangezien volgens mediaberichten correspondentie daar
op wijst. Is er binnen de Belastingdienst discussie geweest over de risico’s
van deze maatregel en zo ja, welke zorgen leefden er bij medewerkers?
Wanneer zijn voor het eerst twijfels geuit ten aanzien van deze regeling?
Hoe is met deze zorgen en de genoemde risico’s omgegaan? Tot welke
aanvullende acties hebben de zorgen geleid?
Volgens andere mediaberichten is in interne documenten van de
Belastingdienst al wel de conclusie getrokken dat de maatregel
«veelvuldig» is gebruikt voor «oneigenlijke doeleinden». De leden van de
SP-fractie vragen de Staatssecretaris of deze conclusie inderdaad is
getrokken. Zo ja, waarom heeft hij deze conclusie dan prematuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 99

2

genoemd? Is de Staatssecretaris bereid deze stukken aan de Kamer te
doen toekomen?
Kan de Staatssecretaris nader ingaan op het risicogerichte toezicht dat hij
noemt in de brief van 11 november jl.? Wat houdt dit concreet in? Waar let
de Belastingdienst op bij risicogericht toezicht in dit geval?
Genoemde leden vragen de Staatssecretaris tevens wat hij bedoelt met
«zeer gering of zelfs nihil», wanneer hij het heeft over een mogelijke
samenloop tussen de tijdelijke willekeurige afschrijving en het tonnageregime. In welke orde van grootte valt deze samenloop? Kan de Staatssecretaris deze samenloop uitleggen?
De Staatssecretaris ontkent dat er sprake zou zijn van een strop van 500
miljoen euro. In welke orde van grootte ligt de mogelijke strop dan? Kan
de Staatssecretaris de bedragen die hiermee gemoeid zijn (en anders
schattingen als deze niet bekend zijn) onderverdelen in 1.) een financiële
strop en 2.) in het mogelijk onterecht genoten fiscaal voordeel en de
eventuele mogelijke opbrengsten door handhavingsacties?
Klopt het dat bedrijven hebben gedaan alsof een grote investering is
verricht, terwijl zij deze feitelijk niet hebben gedaan en ze daardoor hun
winst kunstmatig laag hebben weten te houden, vragen de leden van de
SP-fractie?
Hoeveel personen zijn binnen de Belastingdienst of andere instellingen bij
het onderzoek betrokken? In welk stadium is het onderzoek? Hoeveel
bedrijven en constructies worden momenteel onderzocht? Kan de zaak die
door een bedrijf tegen de Belastingdienst is aangespannen als testcase
worden gezien? Zo ja, is de Staatssecretaris bereid de Kamer op de
hoogte te stellen wanneer deze zaak is afgerond? Kan de Staatssecretaris
aangeven wanneer hij verwacht de Kamer te kunnen informeren over de
uitkomsten van het onderzoek dat de Belastingdienst momenteel uitvoert?
De leden van de fractie van de SP willen ook van de Staatssecretaris
weten wat hij over het lopende onderzoek en de gemoeide bedragen
precies wel weet en wat hij niet weet. Kan de Staatssecretaris tevens in
het algemeen aangeven welke dingen die hij weet, hij niet met de Kamer
gedeeld heeft en waarom? Kan de Staatssecretaris tevens aangeven hoe
hij denkt te kunnen functioneren als hij niet alles weet wat er in zijn dienst
gebeurt, ook als deze zaken tot forse stroppen kunnen leiden waar hij
vervolgens verantwoording over moet afleggen?
Kan de Staatssecretaris ten slotte aangeven, vragen de leden van de
SP-fractie, of het volledig uitvoeren van de breed gesteunde en aangenomen motie Bashir c.s. (Kamerstuk 32 504, nr. 55) invloed zou hebben
gehad op dit eventuele misbruik?
II Reactie van de Staatssecretaris
Ik heb met belangstelling kennis genomen van de vragen en opmerkingen
van de fracties van de PvdA en de SP. Ik zal bij de beantwoording van de
vragen zo veel mogelijk de volgorde aanhouden zoals die aan mij is
voorgelegd, met dien verstande dat gelijkluidende of in elkaars verlengde
liggende vragen tezamen zijn beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 99

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de fractie van de PvdA vragen te bevestigen dat de regeling
tijdelijke willekeurige afschrijving (hierna: TWA) niet was bedoeld voor
beleggingen die niets met de dagelijkse werkzaamheden van de belastingplichtige te maken hebben. In het verlengde hiervan vragen zij of het
onder de regeling mogelijk was de regeling aan te wenden voor beleggingen en of de mening wordt gedeeld dat de regeling daar niet voor
bedoeld was.
De TWA houdt kort gezegd in dat ondernemingen de mogelijkheid krijgen
om investeringen die in een bepaald kalenderjaar plaatsvinden, in twee
jaar af te schrijven tot de restwaarde. Dit gold voor investeringen in de
jaren 2009, 2010 en 2011. De in het tweede deel van 2013 geldende TWA
zag alleen op investeringen in dat jaar, waarbij – kort gezegd – tot de helft
kon worden afgeschreven. De maatregel is er op gericht om in het licht
van de kredietcrisis de investeringen in nieuwe bedrijfsmiddelen aan te
wakkeren die van direct belang zijn voor de economische ontwikkeling.
Hierbij zijn alle nieuwe bedrijfsmiddelen aangewezen waarop vervolgens
een aantal uitzonderingen is gemaakt. Bij de uitzonderingen kan worden
gedacht aan specifieke bedrijfsmiddelen, zoals gebouwen, grond-, wegen waterbouwkundige werken, bromfietsen, motorrijwielen en personenauto’s, dieren en immateriële vaste activa (waaronder software), maar ook
aan investeringen in bedrijfsmiddelen die hoofdzakelijk bestemd zijn om
ter beschikking te worden gesteld aan derden (waaronder operational
lease). Een belastingplichtige kan niet zo maar gebruikmaken van de TWA.
Zoals hiervoor is aangegeven, is de belangrijkste eis om de TWA te
mogen toepassen dat er een investering heeft plaatsgevonden in een
nieuw bedrijfsmiddel. Aan het hebben van een bedrijfsmiddel kleeft de
voorwaarde dat het moet gaan om duurzame productiemiddelen, die
worden gebruikt voor de werkzaamheden die de uitoefening van het
bedrijf of beroep met zich brengt. Daarbij is van belang dat minimaal de
economische eigendom bij belanghebbende berust.
Naast Vpb-plichtigen en IB-ondernemers die in de eigen, veelal
bestaande, onderneming in een bedrijfsmiddel investeren en aanspraak
wensen te maken op de TWA is het ook mogelijk dat een belastingplichtige als participant in een speciaal voor het doen van bepaalde
investeringen opgericht samenwerkingsverband als ondernemer wordt
aangemerkt en aanspraak wenst te maken op de TWA. In laatstgenoemde
situatie is voor het bestaan van ondernemerschap van belang vast te
stellen dat de economische activiteiten van het samenwerkingsverband
als een onderneming kunnen worden aangemerkt. Daarnaast is in ieder
geval vereist dat de participant aansprakelijk is voor schulden van de
onderneming. Veelal wordt gebruik gemaakt van een openbare maatschap om te bewerkstelligen dat een natuurlijk persoon kwalificeert als
een ondernemer. Het gaat hierbij om een fiscaal transparante samenwerkingsvorm waarbij de maten (participanten) voor gelijke delen aansprakelijk zijn. Indien het samenwerkingsverband zou worden vormgegeven in
de vorm van een commanditaire vennootschap kwalificeert de
commandiet (stille vennoot) niet als ondernemer, maar kan wel worden
aangemerkt als een zogenoemde medegerechtigde. Een medegerechtigde
geniet net als de IB-ondernemer winst uit onderneming in box 1. Een
medegerechtigde komt overigens niet in aanmerking voor ondernemersfaciliteiten, maar wel voor bepaalde ondernemingsfaciliteiten. Een
medegerechtigde mag onder dezelfde voorwaarde als een ondernemer
afschrijven op een bedrijfsmiddel. Dit betekent dus ook dat als de
medegerechtigde de economische eigendom – het volle risico voor alle
waardeveranderingen en voor het eventuele teniet gaan en de vruchten
uit het bedrijfsmiddel – heeft van het goed waarin is geïnvesteerd, gebruik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 99

4

kan worden gemaakt van de TWA. Indien de onderneming niet het
economische eigendom van het bedrijfsmiddel heeft, kan niet worden
afgeschreven en kan dus ook geen gebruik worden gemaakt van de TWA.
Hierbij is het van belang tevens te wijzen op de maximum verliesbepaling
die geldt voor medegerechtigden, waardoor veelal niet voor deze
samenwerkingsvorm wordt gekozen. Wanneer de participant niet
kwalificeert als ondernemer of medegerechtigde behoort de participatie
tot de grondslag van het belastbare inkomen uit sparen en beleggen (box
3 van de Wet IB 2001).
In reactie op de vraag van deze leden of het juist is dat belastingplichtigen
die de TWA aanwendden voor investeringen in zeeschepen niet actief
waren in de zeevaart en of dit wenselijk is, kan ik antwoorden dat de
regeling TWA niet voorziet in een beperking voor investeringen in
bedrijfsmiddelen die als «branche vreemd» zouden kunnen worden
aangemerkt voor de desbetreffende belastingplichtige. De maatregel was
bedoeld om de liquiditeitspositie en de investeringen van bedrijven in de
crisisperiode te ondersteunen. Als een ondernemer of onderneming
besluit om te investeren, terwijl dit niet logischerwijs volgt uit de
activiteiten die worden verricht, betekent dit niet dat er geen gebruik kan
worden gemaakt van de TWA. Zo lang er geïnvesteerd wordt en de
investeerder heeft het economisch eigendom van dit bedrijfsmiddel (het
bedrijfsmiddel behoort tot het ondernemersvermogen) dan kan er gebruik
worden gemaakt van de TWA.
Tevens vragen deze leden zich af of de Belastingdienst alleen haar
medewerking zou moeten verlenen aan afspraken met belastingplichtigen
als niet alleen naar de letter van de wet, maar ook naar de geest van de
wet wordt gehandeld.
In mijn brieven van 11 en 12 november 2014 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de handelwijze van de Belastingdienst.1 De Belastingdienst
ziet toe op een juiste toepassing van de regelgeving op basis van de feiten
en omstandigheden. De Belastingdienst past de regelgeving – gegeven
die feiten en omstandigheden – toe conform de in de totstandkomingsgeschiedenis geuite bedoeling en eventuele nadere uitleg door middel van
jurisprudentie. Is sprake van een onjuiste rechtstoepassing, dan zullen
door de Belastingdienst correcties worden aangebracht waartegen een
belastingplichtige in bezwaar of beroep kan komen. In dit kader heb ik uw
Kamer verder geïnformeerd dat de Belastingdienst op dit moment extra
aandacht besteed aan de toepassing van deze regeling bij investeringen in
zeeschepen. Indien een belastingplichtige zekerheid vooraf wil over de
fiscale gevolgen van een voorgenomen investering, kan hij dat voorleggen aan de Belastingdienst. Van belang is dat de feitelijke situatie bij de
belastingplichtige overeenkomt met de situatie die is geschetst ten tijde
van het vooroverleg. Voor de volledigheid merk ik op dat een uit het
vooroverleg voortvloeiende afspraak ziet op uitleg van de regeling en
alleen tot stand komt indien de afspraken passen binnen wet- en
regelgeving.
De leden van de fracties van de PvdA en de SP stellen vragen in welke
orde van grootte de derving van belastinginkomsten ligt als gevolg van de
aanwending van de willekeurige afschrijving voor beleggingen in
zeeschepen. De leden van de fractie van de SP vragen verder of van deze
derving een onderverdeling kan worden gemaakt.
De belastingaangiften bevatten geen uitputtende opsomming van de
bedrijfsmiddelen waarop de TWA door de belastingplichtige is toegepast.
Het budgettaire beslag dat met de volledige TWA is gemoeid, is op basis
van CBS-statistieken over investeringen in vaste activa naar type activa
1

Kamerstuk 34 002, nrs. 73 en 53.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 99

5

geraamd op € 220 miljoen in 2009, 2010 en 2011. Het budgettaire beslag
van de in 2013 geldende TWA bedraagt € 57 miljoen. Dit budgettaire
beslag heeft betrekking op alle kwalificerende investeringen in vaste
activa, waarvan investeringen in schepen derhalve een (klein) onderdeel
zijn. De maatregel betreft het naar voren halen van afschrijvingen zodat
op korte termijn sprake is van een derving, waar in latere jaren opbrengsten tegenover staan. Per saldo is er sprake van een renteverlies. De netto
contante waarde drukt dit renteverlies voor de schatkist uit. Normaal
gesproken kan er alleen over een vast aantal jaren (bijvoorbeeld 10 jaar)
op een bedrijfsmiddel worden afgeschreven (zoals: ieder jaar 10%) tot de
restwaarde. Onder de TWA kon er op een kwalificerend bedrijfsmiddel
willekeurig worden afgeschreven tot de restwaarde. Het voordeligst voor
een bedrijf is dan 50% in jaar 1 en 50% in jaar 2. Hier is in de raming ook
rekening mee gehouden. Het liquiditeitsvoordeel van het versnelde
afschrijven (voor zover een ondernemer voldoende winst heeft om het te
«verzilveren») wordt teniet gedaan in latere jaren, omdat er dan geen
afschrijving meer mogelijk is.2 Wat resteert is een rentevoordeel voor
bedrijven.
Het totaal aan investeringen in vaste activa die in principe kwalificeren
voor de regeling fluctueerde in de jaren 2008–2013 tussen de € 25 en € 30
miljard. De totale investeringen in schepen bedragen jaarlijks circa € 1
miljard. Schepen en daarbinnen zeeschepen maken dus slechts een
beperkt deel uit van de investeringen en dus ook een beperkt deel van de
budgettaire kosten. De ontwikkeling van de investeringen in schepen in de
jaren 2008–2013 geeft ook geen aanleiding om te veronderstellen dat in de
jaren dat de TWA van toepassing is geweest, er sprake was van een sterk
afwijkende beeld van het investeringpatroon, ten opzichte van de overige
type activa.
Vennootschappen en huishoudens incl. izw’s t.b.v. huishoudens (MLN EURO)
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Vrachtwagens
Treinen
Schepen
Vliegtuigen
Computers
Telecomapparatuur
Machine en installaties
Overige materiële vaste active

2.885
361
1.343
332
3.040
505
15.968
5.866

1.803
624
941
790
2.730
502
14.195
4.656

1.637
1.141
1.183
305
2.526
517
13.478
4.489

2.309
449
1.347
612
2.812
627
16.023
4.922

2.414
505
899
809
2.815
652
15.520
4.518

2.479
437
808
653
2.656
673
15.664
4.315

Totaal

30.300

2.6241

2.5276

29.101

28.132

27.685

Daarnaast vragen de leden van de fracties van de PvdA en de SP naar de
effectiviteit van het instrument van verruiming van de willekeurige
afschrijving in het licht van de gevoeligheid voor oneigenlijke belastingconstructie. De maatregel was bedoeld om de liquiditeitspositie en de
investeringen van bedrijven in de crisisperiode te ondersteunen. Die
doelstellingen onderschrijf ik nog steeds en in die zin is de TWA een
geëigend middel.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De TWA is binnen de Belastingdienst als maatregel niet omstreden. Er zijn
signalen ontvangen dat de regeling in de praktijk onjuist is toegepast. De
Belastingdienst onderzoekt deze signalen en ziet toe op een juiste

2

Zo bedragen de kaseffecten van de TWA uit 2009 – 0,9 miljard in 2009 en in 2010 en +0,3
miljard euro in de jaren 2011 t/m 2015. De netto contante waarde van deze kasstroom bedraagt
220 miljoen euro in 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 99

6

toepassing van de regelgeving op basis van de feiten en omstandigheden.
Dat is een onderdeel van haar (kern)taak.
De leden van de fractie van de SP vragen daarnaast of de Belastingdienst
reeds de conclusie heeft getrokken dat de TWA «veelvuldig» is gebruikt
voor «oneigenlijke doeleinden». Als dit bevestigend moet worden
beantwoord, vragen deze leden zich af waarom ik deze conclusie dan
prematuur heb genoemd en of ik bereid ben om de interne stukken
waaruit deze conclusie is getrokken aan de Kamer wil doen toekomen.
Ook vragen deze leden of het klopt dat bedrijven feitelijk geen grote
investering hebben verricht en hun winsten hierdoor kunstmatig laag
kunnen houden. Genoemde leden vragen verder hoeveel personen
binnen de Belastingdienst of andere instellingen bij het onderzoek inzake
de TWA zijn betrokken, in welk stadium het onderzoek zich bevindt en
hoeveel belastingplichtigen momenteel worden onderzocht.
In mijn brief van 12 november 2014 heb ik aangegeven dat «het nog te
vroeg is om nu al (harde) conclusies te trekken over de resultaten van het
toezicht».3 Die opvatting herhaal ik. Het voorgaande betekent mijns
inziens dat het dan ook nog te vroeg is om te concluderen dat de TWA
veelvuldig voor oneigenlijke doeleinden gebruikt zou zijn. Even goed kan
ik, dit in reactie op deze leden, niet aangeven of het klopt dat bedrijven
feitelijk geen grote investering hebben verricht en hun winsten hierdoor
kunstmatig laag konden houden.
De signalen die zijn ontvangen rechtvaardigen echter dat aandacht wordt
besteed aan de wijze waarop deze regeling is toegepast in de praktijk. Ik
heb het vertrouwen in mijn organisatie dat de informatie die ik hiervoor
nodig heb mij ook bereikt. Op dit moment zijn tientallen belastingplichtigen betrokken in het onderzoek naar investeringen in zeeschepen. De
onderzoeken bevinden zich op dit moment in verschillende stadia. Daarbij
kan worden gedacht aan:
i)
onderzoeken die nog als «onderhanden werk» aan te merken zijn en
die afhankelijk van de uitkomst zullen leiden tot correcties;
ii)
onderzoeken die tot correcties hebben geleid en die zich nu in de
bezwaarfase bevinden; en
iii)
onderzoeken die tot correcties hebben geleid en die onder de
rechter zijn.
Het onderzoek is nog in volle gang en daarom is iedere conclusie over het
verloop van het onderzoek prematuur. Zoals reeds aangegeven kan ik niet
vooruit lopen op de inhoud en de uitkomsten van het onderzoek, omdat
dit het onderzoek kan schaden. Ik vind het belangrijk dat de Belastingdienst nu eerst haar handhavende taken uitvoert.
Om de feiten en omstandigheden per belastingplichtige te toetsen aan
wet- en regelgeving is capaciteit nodig. Inzet van deze capaciteit is
onderdeel van de handhavingsregie. Vanwege de complexiteit van het
onderzoek en de verschillende stadia waarin de individuele casussen zich
bevinden zijn bij de handhaving van deze fiscale faciliteit verschillende
deskundigheden betrokken zoals belastinginspecteurs en accountants.
Tijdens de onderzoeken kan besloten worden om, afhankelijk van de
bevindingen, meer of minder deskundigen in te zetten. Het is een
dynamisch proces waardoor het niet mogelijk is om exact aan te geven
hoeveel personen betrokken zijn bij het onderzoek.

3

Kamerstuk 34 002, nr. 53.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 99

7

In de brief van 11 november 2014 wordt de term risicogericht toezicht
genoemd.4 De leden van de fractie van de SP vragen wat risicogerichte
toezicht inhoudt en waar de Belastingdienst in het geval van de TWA op
let.
Risicogericht toezicht is onderdeel van de handhavingsregie waarin de
Belastingdienst kiest welke instrumenten, in welke combinatie, met welke
diepgang en op welk moment worden ingezet. Uit het palet aan handhavingsinstrumenten (dat preventieve, risicoreducerende en repressieve
handhavingsvormen omvat), kiest de Belastingdienst een aanpak die met
zo min mogelijk middelen een zo groot mogelijk effect sorteert, waarbij de
fiscale risico’s en financiële belangen, maar ook de politieke en maatschappelijke impact worden meegewogen. In dit geval is gekozen voor
een repressieve handhavingsvorm, waarbij achteraf onder andere de
juistheid van individuele aangiften wordt getoetst en indien nodig
gecorrigeerd.
Deze leden vragen voorts naar de mogelijke samenloop tussen de TWA en
het tonnageregime. Voor zover het investeringen betreft over de jaren
2010, 2011 en het tweede halfjaar van 2013 is samenloop van beide
regelingen expliciet uitgesloten in artikel 13, eerste lid, laatste volzin, van
de Uitvoeringsregeling Willekeurige afschrijving 2001, zoals de tekst luidt
vanaf 2010.
Dat er geen samenloop mogelijk is, is het vaste beleid van de Belastingdienst. Indien in 2009 verplichtingen zijn aangegaan ter zake van
zeeschepen en voor 2009 en 2010 tijdelijk willekeurig is afgeschreven, is
het in strijd met doel en strekking van de wet om in 2011 het tonnageregime toe te passen.
De leden van de fractie van de SP vragen wat ik bedoel in de brief van
12 november 20145 met geschreven «het effect van deze samenloop zeer
gering of zelfs nihil» is. De leden vragen wat hiermee bedoeld wordt.
In het artikel van het NRC van vrijdag 31 oktober 2014 met als titel «Strop
voor fiscus, onderzoek naar investeringen in zeeschepen» wordt
gesproken van een strop «onder meer omdat schepen na een paar jaar
weer onder een andere, al bestaande regeling kunnen worden ondergebracht». In mijn brief van 11 november 2014 heb ik aangegeven dat ik er
van uit ga dat hier wordt gedoeld op het tonnageregime. Ik heb dit een
samenloop benoemd, hetgeen waarschijnlijk tot spraakverwarring heeft
geleid en ook in de brief van 12 november 2014 niet tot verdere duidelijkheid heeft geleid. Ik zal hieronder nogmaals proberen uiteen te zetten
wat bedoeld wordt met de woorden «zeer gering of zelfs nihil».
Het tonnageregime is een regime voor de zeescheepvaart waarbij de
fiscale winst op forfaitaire wijze wordt bepaald. In samenhang met de
TWA kan het tonnageregime voor het eerst worden toegepast 10 jaar
nadat voor het eerst winst uit zeescheepvaart is behaald. Het effect zoals
wordt verondersteld in het NRC artikel kan zich in geringe mate voordoen,
afhankelijk met welke afschrijvingsregime voor zeeschepen wordt
vergeleken.
Er zijn naast de TWA twee reguliere methodes op basis waarvan
zeeschepen kunnen worden afgeschreven. Onder de TWA kan een
zeeschip in 2 jaar willekeurig worden afgeschreven tot de restwaarde. In
latere jaren is er dan geen afschrijvingspotentieel meer. Daarnaast is het
mogelijk een zeeschip willekeurig af te schrijven volgens de regeling
4
5

Kamerstuk 34 002, nr. 73.
Kamerstuk 34 002, nr. 53.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 99

8

willekeurige afschrijving zeeschepen. Onder deze regeling kan maximaal
20% per jaar worden afgeschreven. Dat betekent dat een zeeschip dan al
in 5 jaar kan zijn afgeschreven. In de latere jaren is er dan uiteraard ook
geen afschrijvingspotentieel meer. Tot slot bestaat de «normale»
afschrijvingsystematiek van zeeschepen, waarbij zeeschepen degressief in
15 jaar worden afgeschreven.
Door te kiezen voor de (tijdelijk) willekeurige afschrijving in plaats van de
«normale» degressieve afschrijvingsystematiek voor zeeschepen, kunnen
zich twee effecten voordoen. Ten eerste is er een liquiditeitsvoordeel.
Daarnaast kan een gering voordeel ontstaan omdat bij een overgang naar
het tonnage regime 10 jaar nadat voor het eerst winst uit zeescheepvaart
is behaald, bij de «normale» degressieve afschrijvingsystematiek een
relatief gering deel van het afschrijvingspotentieel niet kan worden benut.
Hoe sneller wordt afgeschreven, hoe eerder de kosten in de tijd worden
genomen, des te groter het liquiditeitsvoordeel ten opzichte van de
reguliere degressieve afschrijvingsmethodiek in 15 jaar. Het liquiditeitsvoordeel dat wordt behaald met de (tijdelijk) willekeurige afschrijving
wordt (deels weer te niet gedaan door de hogere belastinggrondslag in de
latere jaren, omdat dan het afschrijvingspotentieel ten opzichte van de
reguliere degressieve afschrijvingsmethodiek al is benut.
Voor alle drie de regelingen geldt dat het mogelijk is om na verloop van
10 jaar het tonnageregime toe te passen. Zoals aangegeven wordt het
afschrijvingspotentieel van de TWA al in 2 jaar en bij de regeling
willekeurige afschrijving zeeschepen al in 5 jaar benut. Dat betekent dat
overgang naar het tonnageregime na 10 jaar geen afschrijvingspotentieel
verloren kan gaan. Bij de reguliere degressieve afschrijvingsmethodiek
ligt dat anders. Door de langere afschrijvingstermijn kan bij overgang naar
het tonnageregime na 10 jaar nog een deel van het afschrijvingspotentieel
resteren. Maximaal 6% van het afschrijvingspotentieel kan op deze wijze
onbenut. De (tijdelijke) willekeurige afschrijving biedt dan ook in deze zin
een relatief beperkt voordeel ten opzichte van het normale degressieve
afschrijvingsmethodiek.
Verder vragen genoemde leden zich af of de rechtszaak die door een
belastingplichtige aanhangig is gemaakt bij de rechter, door de Belastingdienst wordt gezien als testcase. Zij vragen tevens of ik bereid ben uw
Kamer op de hoogte te stellen wanneer deze rechtszaak is afgerond en
wanneer ik verwacht de Kamer te kunnen informeren over de uitkomsten
van het onderzoek.
Zoals hier voor is aangegeven is het in strijd met doel en strekking van de
wet om in 2011 het tonnageregime toe te passen als in 2009 verplichtingen zijn aangegaan ter zake van zeeschepen en voor 2009 en 2010
tijdelijk willekeurig is afgeschreven. Dit standpunt heeft geleid tot een
rechtszaak. In de uitspraak van de Rechtbank Noord-Nederland van 26 juni
2014 is de inspecteur in het ongelijk gesteld.6 Tegen deze uitspraak is
hoger beroep ingesteld bij het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. De
behandeling van de zaak heeft nog niet plaatsgevonden. Aangenomen
mag worden dat – wie van de partijen er ook in het gelijk wordt gesteld –
beroep in cassatie zal worden ingesteld tegen de uitspraak van het
gerechtshof, zodat de Hoge Raad hierover uiteindelijk een definitief
oordeel zal vellen. Het is niet aan te geven op welke termijn over een
geschil dat aan de rechter is voorgelegd, onherroepelijk zal worden
beslist. De uitspraak van de rechter in deze casus zal belangrijk en
6

ECLI:NL:RBNNE:2014:3161 (uitspraak raadpleegbaar via navolgende link: http://
uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBNNE:2014:3161)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 99

9

richtinggevend zijn voor andere rechtszaken over dit onderwerp. Uiteraard
zal rekening worden gehouden met de nieuwe inzichten bij het lopende
onderzoek.
De leden van de fractie van de SP vragen wat er bij mij al dan niet bekend
is over het lopende onderzoek en de gemoeide bedragen en in hoeverre
deze met de Kamer is gedeeld. Uit mijn antwoorden over het risicogericht
onderzoek blijkt de actuele status van de lopende onderzoeken van de
Belastingdienst. Het onderzoek is echter nog in volle gang. Ik kan niet
vooruitlopen op de inhoud en uitkomsten van het onderzoek. Bedragen
die hiermee samenhangen kan ik dus ook niet noemen.
De leden van de fractie van de SP verzoeken ten slotte aan te geven of het
volledig uitvoeren van de breed gesteunde en aangenomen motie Bashir
c.s. invloed zou hebben gehad op dit eventuele misbruik.7 Tijdens de
behandeling van het wetsvoorstel Belastingplan 2011 c.a. heeft het lid
Bashir c.s. een motie ingediend waarin het kabinet wordt verzocht zo snel
mogelijk een uitzondering te maken op de regeling TWA voor investeringen in zeeschepen door IB-ondernemers. Bij brief van 15 december
2010 is de Kamer over de invulling van deze motie geïnformeerd.8 Zoals
uit de brief blijkt, vormde de directe aanleiding van deze breed gedragen
motie de agressieve reclame-uitingen van de sector. In deze reclameuitingen werd aangegeven dat de Belastingdienst meer geld teruggeeft
aan de investeerders dan hun investering in het zeeschip. In de brief is
door mijn ambtsvoorganger uiteengezet wat de mogelijke effecten zouden
zijn op de Nederlandse werkgelegenheid in geval van uitvoering van de
motie. Tevens werd het initiatief vanuit de sector aangehaald om een
reclamecode in te voeren voor alle reclame-uitingen met betrekking tot
investeringen in zeeschepen door consumenten die belastingplichtig zijn
voor de inkomstenbelasting en die gebruik willen maken van de TWA. In
het uiteindelijk afwegingskader tot slot is geconcludeerd dat gelet op de
geschetste verwachte negatieve effecten op de Nederlandse werkgelegenheid en de initiatieven vanuit de sector om de reclame-uitingen
ingrijpend aan te passen, dat hiermee zonder negatieve neveneffecten het
beoogde doel van de motie bereikt werd en dat de TWA niet zou worden
aangepast.

7
8

Kamerstuk 32 504, nr. 55.
Kamerstuk 32 504, nr. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 002, nr. 99

10