Slimmer, en sneller
wanneer écht nodig
Impactanalyse nieuwe urgentieindeling ambulancezorg

Utrecht, 9 april 2021
Saskia van der Erf
Reinout Miedema
Fons Strijbosch

Slimmer, en sneller wanneer écht
nodig
Managementsamenvatting

2

1

4

Aanleiding en hoofdconclusie
1.1

indeling te ontwikkelen

5

1.2

De Taskforce heeft een voorstel voor een verbeterde urgentie-indeling gedaan

6

1.3

AZN heeft SiRM de opdracht gegeven om een impactanalyse van de

1.4
2

AZN heeft een Taskforce Urgenties opgericht om een verbeterde urgentie-

voorgestelde urgentie-indeling uit te voeren

7

Hoofdconclusie impactanalyse

8

Kwaliteit van acute zorg verbetert
2.1

Burgers met zeer urgente zorgvraag zullen iets sneller ambulancezorg
ontvangen

2.2

Schaarse acute-zorgprofessionals effectiever ingezet
3.1

3.4
4

19
21

Ambulanceverpleegkundigen leveren alleen spoedeisende ambulancezorg
wanneer dit echt nodig is

3.3

14

MKA-centralisten krijgen meer tijd voor triage en hebben explicieter de
mogelijkheid om een zelfzorgadvies te geven

3.2

10

112-bellers met minder urgente zorgvragen zullen vaker de juiste zorg op de
juiste plek ontvangen

3

9

21

Andere ambulancezorgprofessionals worden gericht ingezet om onnodig dure
(vervolg)zorg te voorkomen

23

Er is extra inzet van wijkverpleegkundigen en huisartsen(spoed)zorg nodig

23

Sector bereidt zorgvuldige implementatie voor

25

4.1

Er is uitgebreid aandacht voor draagvlak en bijscholing

25

4.2

AZN stimuleert benodigde veranderingen in primaire proces en in bekostiging,

4.3

financiering en wetgeving

27

Sector gaat verwachte verbetering in kwaliteit nauwgezet monitoren

30

Bijlage 1. Definities en afkortingen

33

Bijlage 2. Vergelijking nieuwe met huidige urgentie-indeling

37

Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

39

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Inhoud

1

Managementsamenvatting
Een cruciaal element voor het beter inzetten van ambulancezorg is de ontwikkeling van een
urgentie-indeling die recht doet aan de medische behoeften van patiënten en die de
samenwerking in de spoedzorgketen vergemakkelijkt. De huidige urgentie-indeling met drie
urgentiecategorieën (A1, A2 en B) slaagt hier onvoldoende in. Voor het vormgeven van een
nieuwe urgentie-indeling heeft AZN medio 2018 een Taskforce Urgenties ingericht. Deze
Taskforce heeft een voorstel gedaan voor een verbeterde urgentie-indeling in de ambulancesector.
De Taskforce heeft deze verder geconcretiseerd met branche- en beroepsorganisaties betrokken
bij de acute zorg, en vertegenwoordigers van patiëntenorganisaties. Met de nieuwe urgentieindeling wordt het aantal urgentiecategorieën uitgebreid naar zeven. Daarnaast stelt de Taskforce
voor om de focus van genormeerde responstijden voor A1 en A2 als graadmeter voor kwaliteit van
ambulancezorg, geleidelijk te verleggen naar meer zorginhoudelijke kwaliteitsnormen.
Namens AZN heeft de Taskforce SiRM – Strategies in Regulated Markets – de opdracht gegeven
om een impactanalyse van de voorgestelde verbeterde urgentie-indeling uit te voeren. Op basis
van de impactanalyse concluderen we dat de nieuwe urgentie-indeling slimmer is, en sneller
wanneer het écht nodig is. We verwachten dat de nieuwe, meer gedifferentieerde, urgentieindeling tot een verbetering in de kwaliteit van acute zorg leidt, en ervoor zorgt dat schaarse
acute zorgprofessionals effectiever ingezet worden. Om deze verwachtingen te realiseren
bereidt de ambulancesector een zorgvuldige implementatie voor. We trekken deze conclusies op
basis van een impactanalyse die vooral gebaseerd is op kennis en ervaring van betrokkenen in de
acute zorg (expert opinion). Daarnaast hebben we beschikbare (wetenschappelijke) publicaties
geraadpleegd. We hebben de effecten vervolgens op hoofdlijnen gekwantificeerd. We lichten de
conclusies hieronder in meer detail toe.

Kwaliteit van acute zorg verbetert
Op basis van expert opinion en geraadpleegde publicaties verwachten we dat de kwaliteit van
acute zorg verbetert door de nieuwe urgentie-indeling:
• Burgers met een zeer urgente zorgvraag zullen iets sneller ambulancezorg ontvangen. Door
het expliciet onderscheiden van zeer urgente zorgvragen krijgen ambulanceprofessionals een
duidelijk en objectief signaal wanneer het ‘alle hens aan dek’ is. Naar verwachting heeft dit
een positieve impact op de focus en snelheid van werken. Bovendien is er door de nieuwe
urgentie-indeling vaker een ambulance dichtbij de plek van het noodgeval, en zijn
ambulances voor hoogcomplexe zorg (ALS-ambulances) vaker beschikbaar voor zeer urgente
zorgvragen.
• 112-bellers met minder urgente zorgvragen zullen vaker de juiste zorg op de juiste plek
ontvangen. Voor sommige 112-bellers is de inzet van andere vormen van ambulancezorg
passender. Voor een deel van de 112-bellers is huisartsen(spoed)zorg, wijkverpleegkundige
zorg of acute ggz de juiste zorg op het moment van bellen, en geen ambulancezorg. Andere
112-bellers hebben voldoende aan een zelfzorgadvies van de MKA-centralist.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Managementsamenvatting

2

Schaarse acute-zorgprofessionals effectiever ingezet
Naast hogere kwaliteit, verwachten we op basis van de impactanalyse dat de nieuwe urgentieindeling leidt tot een effectievere inzet van schaarse acute-zorgprofessionals:
• Verpleegkundig centralisten op de meldkamer ambulancezorg krijgen meer tijd voor triage en
hebben explicieter de mogelijkheid om een zelfzorgadvies te geven.
• Ambulanceverpleegkundigen leveren alleen spoedeisende ambulancezorg wanneer dit echt
nodig is.
• Andere ambulancezorgprofessionals worden gericht ingezet om onnodig dure (vervolg)zorg
te voorkomen.
• Er is door de nieuwe urgentie-indeling wel extra inzet van wijkverpleegkundigen en
huisartsen(spoed)zorg nodig.

Sector bereidt zorgvuldige implementatie voor
De sector bereidt een zorgvuldige implementatie voor om ervoor te zorgen dat de verwachte
verbetering in kwaliteit en effectievere inzet van acute zorgprofessionals gerealiseerd worden. De
sector doet dit door uitgebreid aandacht te besteden aan bijscholing en draagvlak binnen en
buiten de ambulancesector. Daarnaast stimuleert AZN de veranderingen die nodig zijn in het
primaire proces en in de bekostiging, financiering en wetgeving. Ten slotte gaat de sector de
verwachte verbetering in kwaliteit nauwgezet monitoren.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Managementsamenvatting

3

1 Aanleiding en hoofdconclusie
De ontwikkeling van een urgentie-indeling die meer recht doet aan de medische
behoeften van patiënten, en die de samenwerking in de spoedzorgketen
vergemakkelijkt, is van belang voor een optimale inzet van ambulancezorg. Voor
deze ontwikkeling heeft AZN een Taskforce Urgenties ingericht. Deze Taskforce
heeft een voorstel voor een verbeterde urgentie-indeling in de ambulancesector
gedaan, en deze verder geconcretiseerd met het veld. AZN heeft SiRM de opdracht
gegeven om een impactanalyse van de voorgestelde urgentie-indeling uit te voeren.
We concluderen dat deze slimmer is, en sneller wanneer het écht nodig is.

Op 12 november 2018 hebben de minister voor Medische Zorg en Sport en de voorzitters van
Ambulancezorg Nederland (AZN) en Zorgverzekeraars Nederland (ZN) het actieplan
ambulancezorg ondertekend. Met een toenemende vraag naar ambulancezorg en een dreigend
personeelstekort is optimalisatie van de inzet van ambulancezorg een belangrijk doel van dit
actieplan. Een cruciaal element voor het beter inzetten van ambulancezorg is de ontwikkeling van
een urgentie-indeling die meer recht doet aan de zorgbehoeften van patiënten en die de
samenwerking in de spoedzorgketen vergemakkelijkt. De huidige urgentie-indeling met drie
urgentiecategorieën (A1, A2 en B) slaagt hier onvoldoende in.
De verpleegkundig centralist op de meldkamer ambulancezorg (hierna: MKA-centralist) trieert de
zorgvraag, bepaalt of voor een melding (ambulance)zorg ingezet moet worden, en zo ja, met
welke urgentie en welke differentiatie van (ambulance)zorg.1 Wanneer een burger 112 belt, trieert
de MKA-centralist diens vraag met behulp van een triagesysteem,2 onder meer om te bepalen in
welke urgentiecategorie de vraag valt. Naast 112-meldingen krijgen MKA-centralisten ook
verzoeken van andere zorgprofessionals of professionele hulpverleners zonder zorgachtergrond,
zoals de politie. Deze verwijzers doen vaak zelf al een voorstel over de urgentiecategorie waarin
hun melding valt. Als voor een melding spoedeisende ambulancezorg nodig is, zijn er slechts twee
spoedcategorieën mogelijk: een A1-inzet die in 95% van de gevallen binnen 15 minuten na
melding ter plaatse moet zijn,3 of een A2-inzet waarbij maximaal 30 minuten de streeftijd is. Nietspoedeisende ambulancezorg valt onder urgentiecategorie B. De meldingen die de meldkamer
ambulancezorg ontvangt, zijn echter divers en vragen om een meer gedifferentieerde urgentieindeling.
Om een verbeterde urgentie-indeling vorm te geven, heeft AZN medio 2018 een Taskforce
Urgenties ingericht. De Taskforce heeft onderzoeksinstituut Nivel in 2019 gevraagd een

Bijlage 1 bevat een lijst met definities en afkortingen.
In Nederland worden momenteel twee triagesystemen gebruikt: de Nederlandse Triage Standaard (NTS) en AMPDS (in
de vorm van ProQA).
3
Onder normale omstandigheden en behoudens gemotiveerde afwijkingen in overleg met de zorgverzekeraars.
1
2

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 1 Aanleiding en hoofdconclusie

4

internationaal onderzoek uit te voeren naar bestaande urgentie-indelingen en vervolgens de
Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) om het draagvlak voor de Nivel conclusies te
onderzoeken in een Delphi-studie. De Taskforce Urgenties stelde op basis hiervan een voorstel
voor een verbeterde urgentie-indeling op, welke met onder andere branche- en
beroepsorganisaties in de acute zorg verder geconcretiseerd is. Namens AZN heeft de Taskforce
SiRM begin 2020 de opdracht gegeven om een impactanalyse van de voorgestelde nieuwe
urgentie-indeling uit te voeren. In Figuur 1 staan deze stappen in de tijd weergegeven. We
beschrijven ze in meer detail in de volgende paragrafen.

Figuur 1. Tijdslijn van de belangrijkste stappen die in de aanloop naar de nieuwe urgentie-indeling zijn genomen.

1.1 AZN heeft een Taskforce Urgenties opgericht om een
verbeterde urgentie-indeling te ontwikkelen
In de ruim 40 jaar dat de huidige urgentie-indeling nu in gebruik is, is de ambulancesector sterk
geprofessionaliseerd.4 Om een nieuwe urgentie-indeling vorm te geven die meer recht doet aan de
zorgbehoeften van patiënten en die bijdraagt aan de juiste zorg op de juiste plek, heeft AZN medio
2018 een Taskforce Urgenties ingericht. De Taskforce bestaat uit een kernteam met experts uit de
ambulancesector. Naast vertegenwoordigers van AZN nemen vertegenwoordigers van de
Nederlandse Vereniging van Medisch Managers Ambulancezorg (NVMMA), Verpleegkundigen &
Verzorgenden Nederland (V&VN) Ambulancezorg en een meldkamerexpert deel aan het
kernteam. In 2019 is het kernteam uitgebreid met enkele bestuurders van Regionale
Ambulancevoorzieningen (RAV’s). Daarnaast bestaat de Taskforce uit een veldteam waarin
andere direct betrokken partijen participeren, zoals vertegenwoordigers vanuit de acute
eerstelijnszorg, de spoedeisende ziekenhuiszorg, patiëntvertegenwoordigers en zorgverzekeraars.
De Taskforce heeft onderzoeksinstituut Nivel gevraagd een internationaal onderzoek uit te voeren
naar de huidige urgentie-indelingen in de ambulancesector en in de acute eerstelijnszorg, en de
(medische) onderbouwing hiervan. Het Nivel heeft, naast Nederland, Denemarken (Kopenhagen),
Wales, Zweden (Stockholm) en Canada (Ontario) betrokken in haar onderzoek. In haar rapport van

Zie voor een tijdlijn de factsheet ‘Ontwikkeling 15 minutennorm ambulancezorg’ op
https://www.ambulancezorg.nl/themas/actieplan-ambulancezorg/optimale-inzet-ambulancezorg/2.1-urgentieclassificaties
4

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 1 Aanleiding en hoofdconclusie

5

juni 20195 concludeert het Nivel dat in geen van de onderzochte landen, inclusief Nederland, de
gebruikte responstijden wetenschappelijk onderbouwd zijn. De responstijden zijn ontstaan uit
logistieke, financiële en politieke overwegingen. Daarnaast ervaren Zweden en Denemarken, net
als Nederland, dat een urgentiesysteem met weinig onderscheidend vermogen, ertoe leidt dat
patiënten niet altijd de juiste zorg op het juiste moment ontvangen. Daarom adviseert het Nivel
onder meer om in Nederland tot sterkere differentiatie in de urgentie-indeling te komen. Zo kunnen
patiënten met levensbedreigende zorgvragen zoals reanimaties of verdrinking, die wél bewezen
tijdkritisch zijn, sneller de zorg ontvangen die ze nodig hebben.
Vervolgens is door het Lectoraat Acute & Intensieve Zorg van de HAN een Delphi-studie
uitgevoerd,6 gebaseerd op de bevindingen van het Nivel-onderzoek. Hiermee werd het draagvlak
voor de Nivel-conclusies onder experts en betrokkenen in de acute-zorgketen onderzocht. Zowel
binnen als buiten de sector bleek draagvlak te zijn voor het onderbouwd aanpassen van de
urgentie-indeling.

1.2 De Taskforce heeft een voorstel voor een verbeterde
urgentie-indeling gedaan
Op basis van de inzichten uit het Nivel-rapport en de Delphi-studie van de HAN, heeft de
Taskforce een adviesnotitie7 opgesteld die in december 2019 door de RAV’s in de Algemene
Ledenvergadering van AZN is omarmd. In deze notitie doet zij een voorstel voor een nieuwe
urgentie-indeling in de ambulancesector. De nieuwe urgentie-indeling is een combinatie van
herziening van de urgentiecategorieën en veranderingen in de werkwijze van de ambulancezorg.
Tijdens een conferentie op 20 januari 2020 heeft de Taskforce samen met branche- en
beroepsorganisaties betrokken bij de acute zorg en vertegenwoordigers van patiëntenorganisaties
het voorstel voor de nieuwe urgentie-indeling verder geconcretiseerd.
De nieuwe urgentie-indeling bevat in plaats van de huidige drie, zeven urgentiecategorieën die
meer medisch-logisch zijn. De nieuwe urgentie-indeling sluit daarmee beter aan bij de
zorgbehoefte van patiënten:
• In de nieuwe urgentie-indeling zijn er drie urgentiecategorieën voor spoedeisende
ambulancezorg:
– De huidige categorie A1 valt in de nieuwe urgentie-indeling uiteen in twee urgentiecategorieën: A0 en A1. Daarbij beslaat A0 (dreigende) uitval van ABCD8 en A1
(mogelijk) instabiele ABCD.
– De huidige categorie A2 blijft één categorie en houdt dezelfde naam. Deze omvat
(mogelijk) bedreigde ABCD.

Zie: https://www.nivel.nl/nl/nieuws/efficientere-ambulancezorg-door-verfijning-urgentie-indeling
Zie: https://www.ambulancezorg.nl/themas/actieplan-ambulancezorg/optimale-inzet-ambulancezorg/2.1urgentieclassificaties
7
Adviesnota Taskforce urgenties, zie: https://www.ambulancezorg.nl/nieuws/ambulancezorg-stelt-verbeterde-urgentieindeling-op-als-basis-voor-impactanalyse
8
Airway, Breathing, Circulation, Disability. methodiek voor een snelle, systematische beoordeling van de vitale functies van
een patiënt.
5
6

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 1 Aanleiding en hoofdconclusie

6

• De huidige B-categorie voor niet-spoedeisende ambulancezorg valt eveneens uiteen in twee
categorieën: B1 en B2.9 Bij B1 gaat het hierbij om geplande, hoogcomplexe zorgvragen en bij
B2 om geplande, midden- of laagcomplexe zorgvragen.
• Daarnaast stelt de sector twee extra categorieën voor meldkamerzorg voor:
– C1: Doorverwijzing naar een andere spoedzorgverlener, eventueel met inzet van een
taxi voor zorgvragers die zichzelf niet kunnen (laten) vervoeren.
– C2: Zelfzorgadvies.10
Daarnaast stelt de Taskforce voor om voor spoedeisende ambulancezorg de focus van
genormeerde responstijden als graadmeter voor kwaliteit van ambulancezorg, geleidelijk te
verleggen naar meer zorginhoudelijke kwaliteitsnormen. Op termijn zouden de huidige
responstijdnormen daarmee zelfs kunnen vervallen, inclusief de 15-minutennorm voor A1inzetten. De belangrijkste reden hiervoor is het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing van
de bestaande normen, welke operationele gevolgen hebben die niet per se bijdragen aan de
kwaliteit van ambulancezorg. Denk aan de operationele norm van maximaal twee minuten voor
triage en de Directe Inzet Ambulance (DIA) voor álle 112-meldingen. Responstijden zouden wel
nog gemeten blijven worden voor interne sturing en kwaliteitsbewaking.
In Bijlage 2 treft u een uitgebreidere beschrijving van de nieuwe urgentie-indeling ten opzichte van
de huidige urgentie-indeling.

1.3 AZN heeft SiRM de opdracht gegeven om een impactanalyse
van de voorgestelde urgentie-indeling uit te voeren
Namens AZN heeft de Taskforce SiRM begin 2020 de opdracht gegeven om een impactanalyse
van de voorgestelde nieuwe urgentie-indeling uit te voeren. De Taskforce vraagt SiRM daarbij om
de effecten van een dergelijke nieuwe urgentie-indeling in kaart te brengen op de kwaliteit van de
patiëntenzorg, met aandacht voor de patiëntveiligheid. Daarnaast heeft de Taskforce gevraagd om
te berekenen wat de nieuwe urgentie-indeling betekent voor het benodigde aanbod van acute
zorg. Om de impact van de nieuwe urgentie-indeling te analyseren hebben wij interviews gevoerd,
deskresearch gedaan en expertsessies georganiseerd. We hebben de effecten van de nieuwe
urgentie-indeling doorgerekend in twee verschillende modellen. Daarnaast zijn wij maandelijks
samengekomen met het kernteam,11 waarbij vier keer ook het veldteam aanwezig was. We
beschrijven de onderzoeksaanpak uitgebreider in Bijlage 3.
Deze aanpak resulteert in een impactanalyse op hoofdlijnen: een analyse die vooral gebaseerd is
op kennis en ervaring van betrokken experts in de acute zorg (expert opinion). Daarnaast hebben
we beschikbare (wetenschappelijke) publicaties geraadpleegd. We hebben de effecten vervolgens
op hoofdlijnen gekwantificeerd. Deze kwantificering is ook deels op schattingen door experts
gebaseerd en geeft daarmee een globale inschatting van de verwachte impact.

Veel RAV’s splitsen categorie B al in B1 en B2, maar de betekenis hiervan voor de zorgverlening verschilt per RAV.
Hiermee wordt de bestaande praktijk van zelfzorgadviezen door MKA-centralisten geformaliseerd.
11
Behalve van half maart tot begin mei door de coronacrisis.
9

10

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 1 Aanleiding en hoofdconclusie

7

1.4 Hoofdconclusie impactanalyse
We concluderen dat de nieuwe urgentie-indeling slimmer is, en sneller wanneer het echt nodig is.
Omdat de nieuwe urgentie-indeling beter aansluit bij de zorgbehoefte van patiënten verwachten
we dat deze tot een verbetering in de kwaliteit van acute zorg leidt (Hoofdstuk 2). Ook worden
schaarse acute zorgprofessionals effectiever ingezet door de nieuwe urgentie-indeling te hanteren
(Hoofdstuk 3). Om deze verwachtingen te realiseren bereidt de ambulancesector op dit moment
een zorgvuldige implementatie voor. Hierbij is uitgebreid aandacht voor draagvlak, zowel binnen
als buiten de sector, en wordt de verwachte verbetering in kwaliteit van zorg nauwgezet
gemonitord (Hoofdstuk 4).

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 1 Aanleiding en hoofdconclusie

8

2 Kwaliteit van acute zorg verbetert
Op basis van expert opinion en geraadpleegde publicaties verwachten we dat de
kwaliteit van acute zorg verbetert door de nieuwe urgentie-indeling. Ten eerste
zullen burgers met een zeer urgente zorgvraag iets sneller ambulancezorg
ontvangen. Ten tweede zullen 112-bellers met minder urgente zorgvragen vaker de
juiste zorg op de juiste plek ontvangen. Voor sommige 112-bellers is de inzet van
andere vormen van ambulancezorg passender. Voor een deel van de 112-bellers is
huisartsen(spoed)zorg, wijkverpleegkundige zorg of acute ggz de juiste zorg op het
moment van bellen, en geen ambulancezorg. Andere 112-bellers hebben
voldoende aan een zelfzorgadvies van de MKA-centralist.

De vraag naar acute zorg is de afgelopen jaren flink toegenomen.12,13 Daarbij blijkt het met de
huidige urgentie-indeling steeds moeilijker om die vraag op het juiste moment, door inzet van de
juiste zorgverlener te beantwoorden.14 Ook in de ambulancesector observeren we een toename
van ambulance-inzetten,15 die met name groot is tussen 2014 en 2016 (Figuur 2). Uit onderzoek
door SiRM blijkt dat de toename in het aantal spoedinzetten vooral veroorzaakt wordt door een
toename van 112-meldingen.16 Ongeveer een kwart van de toename van 112-meldingen bleek in
dat onderzoek te verklaren. Deze zijn het gevolg van de vergrijzing van de bevolking, van een
toename in de bevolking en van de extramuralisering van kwetsbare ouderen. De rest van de
toename kon niet direct verklaard worden, maar heeft mogelijk te maken met meer mondige en
minder zelfredzame burgers.
Ambulance-inzetten in Nederland 2014 - 2018 [Aantal]
1.190.320

2014

+5.3%

1.253.294

2015

+4.8%

1.313.251

2016

-0.0%

1.313.103

2017

+0.7%

1.322.844

2018

Figuur 2. Het aantal ambulance-inzetten in Nederland is vooral tussen 2014 en 2016 sterk toegenomen.

Bron: Monitor Acute Zorg 2017, NZa, 2018.
Bron: Brandbrief ‘Regionale spoedzorg – de rek is er uit’, TraumaNet AMC, mei 2016.
14
Bron: Vergrijzing vraagt om creativiteit – Onderzoek naar ontwikkelingen in vraag en aanbod van spoedzorg, SiRM,
december 2018.
15
Ambulance-inzetten zijn spoedinzetten (A1- en A2-inzetten) of niet-spoedeisende ambulance-inzetten (B-inzetten).
16
Bron: Triagesystemen geen oorzaak recente toename spoedinzetten – Onderzoek naar rol van triagesystemen bij
spoedinzetten, SiRM, april 2019.
12
13

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 2 Kwaliteit van acute zorg verbetert

9

Naast de toenemende vraag, heeft de (ambulance)zorg te kampen met arbeidstekort. Er dreigt een
tekort aan ambulanceverpleegkundigen17: de komende jaren verlaat gemiddeld 4,6% van de
ambulanceverpleegkundigen per jaar de sector, vooral door pensionering. 18 In veel RAV-regio’s
zijn de responstijden19 voor huidige A1-inzetten de afgelopen jaren toegenomen. Dit is mogelijk
(deels) veroorzaakt door een toename van de vraag in combinatie met het arbeidstekort. 20
Bij het optreden van schaarste neemt het belang van triage met een meer gedifferentieerde
medisch logische urgentie-indeling toe. We verwachten op basis van de impactanalyse dat
burgers met een zeer urgente zorgvraag iets sneller ambulancezorg krijgen met de nieuwe
urgentie-indeling. 112-bellers met overige acute zorgvragen ontvangen vaker de juiste zorg op de
juiste plek.

2.1 Burgers met zeer urgente zorgvraag zullen iets sneller
ambulancezorg ontvangen
In de nieuwe urgentie-indeling valt de huidige A1-categorie voor spoedeisende ambulancezorg
uiteen in twee urgentiecategorieën: A0 – Directe inzet met grootst mogelijke spoed – en A1 –
Directe inzet met spoed. A0, de hoogste urgentiecategorie bevat alleen zorgvragen van personen
met directe uitval of zeer acute, ernstige bedreiging van één of meer vitale functie(s), zoals
reanimaties, verstikkingen of verbloedingen. Voor deze zorgvragen is bekend dat elke seconde telt
en dat ze dus tijdkritisch zijn. Hoewel er geen sluitend wetenschappelijk bewijs is, verwachten
geïnterviewde experts21 dat een kortere aanrijtijd22 voor deze meest ernstige zorgvragen leidt tot
verminderde mortaliteit en/of morbiditeit voor deze groep patiënten. Zij zijn juist gebaat bij de
snelst mogelijke inzet van ambulancezorg.23
We verwachten dat het opsplitsen van de huidige A1-categorie ertoe leidt dat ambulances iets
sneller ter plaatse kunnen zijn bij A0-zorgvragen. Ten eerste doordat ambulancezorgprofessionals
meer gefocust zullen zijn op urgente zorgvragen. Daarnaast is er vaker een ambulance dichtbij de
plek van het noodgeval. Ten slotte zijn ALS-ambulances door de nieuwe urgentie-indeling vaker
beschikbaar voor zeer urgente zorgvragen.
2.1.1 Ambulancezorgprofessionals zijn meer gefocust op zeer urgente zorgvragen
Een effect van de nieuwe urgentie-indeling waar experts uit de sector duidelijke winst verwachten,
is het effect van het afbakenen van urgentie-categorie A0. Door het afbakenen van deze groep
meest urgente zorgvragen komt de focus van ambulancezorgprofessionals meer op deze groep te

Waar in dit rapport ‘ambulanceverpleegkundige’ staat, kan ook ‘bachelor medisch hulpverlener’ (BMH) gelezen worden,
een relatief nieuwe differentiatie van zorgverleners binnen de ambulancezorg die ook op ALS-ambulances werken.
18
Bron: Factsheet ‘Arbeidsmarkt ambulancezorg’, AZN, april 2019. Bij ambulanceverpleegkundigen is het zogeheten
Functioneel Leeftijdsontslag (FLO) van toepassing. Op basis hiervan kunnen veel Ambulanceverpleegkundigen al vanaf hun
55e jaar (deels) met pensioen gaan of minder gaan werken (Bron: Capaciteitsorgaan).
19
Responstijd = aanname- en uitgiftetijd op de meldkamer ambulancezorg + uitruktijd van de ambulance + aanrijtijd van
vertreklocatie ambulance tot aan het adres waar de patiënt zich bevindt.
20
Bronnen: Tabellenboek 2018 Ambulancezorg Nederland, tabel 3.2.4, AZN, oktober 2019 en expert opinion.
21
Zie Bijlage 3 voor een overzicht van de geïnterviewde experts.
22
Rijtijd van ambulance van vertreklocatie tot aan het adres waar de patiënt zich bevindt.
23
Adviesnota Taskforce urgenties, zie: https://www.ambulancezorg.nl/nieuws/ambulancezorg-stelt-verbeterde-urgentieindeling-op-als-basis-voor-impactanalyse
17

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 2 Kwaliteit van acute zorg verbetert

10

liggen. In de huidige situatie is de A1-categorie dermate groot en divers in zorgvragen, dat het de
ambulancezorgprofessionals onvoldoende ondersteunt in het onderscheid tussen ambulancezorg
met de grootst mogelijk spoed en andere directe spoedinzetten. Door het onderscheid tussen deze
groepen (A0 en A1) te maken, draagt de nieuwe urgentie-indeling bij aan het verbeteren van de
ambulancezorg. A0 geeft MKA-centralisten en ambulanceverpleegkundigen een duidelijk en
objectief signaal dat het ‘alle hens aan dek’ is, met naar verwachting een positieve impact op de
focus en snelheid van werken, en op de kwaliteit van zorg.
Wanneer bijvoorbeeld MKA’s in de huidige situatie met gescheiden aanname- en
uitgiftecentralisten werken, voeren deze laatsten zelf niet de triagegesprekken van 112meldingen. Daardoor is het voor hen binnen categorie A1 soms moeilijk om onderscheid te maken
tussen patiënten die daadwerkelijk in levensgevaar zijn en bij wie dat minder waarschijnlijk is.
Geïnterviewde experts geven aan dat dit met toevoeging van categorie A0 makkelijker zal zijn.
Omdat dit effect zich moeilijk laat kwantificeren, kunnen we dit niet in concrete tijds- of
gezondheidswinst uitdrukken.
2.1.2 Er is vaker een ambulance dichtbij de plek van een A0-noodgeval
De nieuwe urgentie-indeling zorgt ervoor dat MKA-centralisten beter kunnen sturen op goede
spreiding van ambulances in het verzorgingsgebied dan nu het geval is. Ook kunnen zij
ambulances die al op weg zijn naar een minder urgente melding heralloceren en alsnog op een
A0-zorgvraag af sturen. Hierdoor is er vaker dan in de huidige situatie een beschikbare ambulance
dichtbij de plek van het noodgeval. Ambulances kunnen daardoor iets sneller ter plaatse zijn om
levensreddende zorg te leveren: zowel basic life support (BLS) als advanced life support (ALS).
Vaak wordt door politie, brandweer en/of burgerhulpverlening – het First-Responder-netwerk – bij
reanimaties al BLS geleverd voordat een ambulance ter plaatse is.
We verwachten dat burgers met een A0-zorgvraag met de nieuwe urgentie-indeling hierdoor
gemiddeld in de ordegrootte van 30 seconden tot één minuut sneller ambulancezorg ontvangen
dan vergelijkbare zorgvragen in de huidige situatie. Dit gemiddelde kent waarschijnlijk een grote
spreiding.24 Experts geven bijvoorbeeld aan dat er nauwelijks mogelijkheden tot verandering zijn in
de meest landelijke gebieden, omdat daar vaak maar één ambulance een groot gebied afdekt en er
dus geen alternatieven voor betere gebiedsdekking zijn. Onze berekening is erop gericht om een
inschatting te maken van de ordegrootte van de tijdswinst. Het model dat wij hiervoor gebruiken is
niet vergelijkbaar met het Landelijk Referentiekader Spreiding en Beschikbaarheid (S&B model)
van het RIVM, dat veel gedetailleerder is.25
De betere sturing op spreiding en herallocatie ten faveure van tijdkritische A0-zorgvragen,
betekent wel dat bij spoedmeldingen in de categorieën A1 en A2 in de toekomst mogelijk minder
snel een ambulance ter plaatse is dan bij vergelijkbare zorgvragen nu. Dit gebeurt alleen voor
zorgvragen waarbij deze extra tijd niet uitmaakt voor medische uitkomsten als mortaliteit en

In de huidige situatie kent de responstijd van A1-inzetten ook een aanzienlijke spreiding. Zie: Tabellenboek 2018, AZN.
We zijn uitgegaan van een regio met als kenmerken gemiddelden van alle RAV-regio’s. We hebben geen rekening
gehouden met de huidige regionale verschillen ten aanzien van de manier waarop meldkamers sturen op gebiedsdekking.
RAV’s doen dit op verschillende manieren en zetten daarbij regelmatig systemen voor Dynamisch Ambulance Management
(DAM) in. In Bijlage 3 lichten wij de berekening verder toe.
24
25

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 2 Kwaliteit van acute zorg verbetert

11

morbiditeit. Deze extra wachttijd komt ten gunste van zorgvragen waarbij wél elke seconde telt.
Overigens zullen ambulancezorgprofessionals ook voor spoedmeldingen in de categorieën A1 en
A2 zo vlot mogelijk werken om zo snel als mogelijk ter plaatse te arriveren.
We lichten hieronder in meer detail toe waarom er door de nieuwe urgentie-indeling vaker een
ambulance dichtbij de plek van een A0-noodgeval is.
MKA-centralisten kunnen door de nieuwe urgentie-indeling beter sturen op spreiding
Een belangrijke reden dat er vaker een ambulance dichtbij de plek van het noodgeval is, is dat de
regiodekking door ambulances, ook wel spreiding genoemd, verbetert. Dit komt omdat MKAcentralisten in de nieuwe urgentie-indeling meer mogelijkheid krijgen om te sturen op een
optimale spreiding van ambulances in hun gebied. Een optimale spreiding is cruciaal op het
moment dat een A0-zorgvraag binnenkomt.
Een individuele melding krijgt in de nieuwe urgentie-indeling alleen voorrang op gebiedsdekking
als het een A0-melding betreft. De MKA-centralist kan in de nieuwe urgentie-indeling voor A1zorgvragen vaker dan nu het geval is een andere ambulance inzetten dan de dichtstbijzijnde, zodat
de spreiding van ambulances over het gebied beter blijft. 26 Dit kan de MKA-centralist doen omdat
de Taskforce als onderdeel van de nieuwe urgentie-indeling voorstelt om voor de herziene
categorie A1-zorgvragen de 15-minutennorm te verlaten. Met het loslaten van deze norm kan ook
DIA in haar huidige vorm vervallen. 27 DIA voor iedere 112-melding, lijkt te veel ingegeven te zijn
om de 15-minutennorm voor A1-inzetten te halen. Om ervoor te zorgen dat bij A0-zorgvragen
geen kostbare tijd verloren gaat, wordt met de nieuwe urgentie-indeling alsnog in een zo vroeg
mogelijk stadium van het triageproces een ambulance ingezet.
Daar waar snelheid voor de A0-zorgvraag essentieel is en waar letterlijk elke seconde telt, leidt
een minuut meer of minder aanrijtijd voor zorgvragen in de herziene categorie A1 niet tot een
andere medische uitkomst voor de patiënt. Onder A1-zorgvragen vallen in de nieuwe indeling
onder meer neurologische symptomen, klachten die wijzen op een epileptisch insult, pijn op de
borst en ernstige kortademigheid. Het betreft klachten die mogelijk een ernstige oorzaak hebben,
maar waarvan het verloop niet noemenswaardig verandert wanneer de responstijd van de
ambulance enkele minuten langer wordt, zelfs niet als deze boven de 15 minuten komt.
MKA-centralisten kunnen door de nieuwe urgentie-indeling ambulances heralloceren
Naast het op termijn loslaten van de 15-minutennorm voor categorie A1-zorgvragen en van DIA
krijgt de MKA-centralist door de nieuwe urgentie-indeling ook de mogelijkheid om ingezette
ambulances te heralloceren. Dit heeft eveneens een positieve invloed op de spreiding van
ambulances en daarmee op de responstijd voor A0-zorgvragen.
Herallocatie kan de spreiding van ambulances in de regio verder verbeteren door de
dichtstbijzijnde ambulance in te zetten voor een A0-zorgvraag, zelfs als deze ambulance al op

Geïnterviewde experts geven aan dat dit in de meeste gevallen mogelijk zal zijn, maar op momenten van piekdrukte op
de MKA moeilijker wordt. Ook bestaat deze mogelijkheid waarschijnlijk niet in de meest landelijke gebieden.
27
Op dit moment wordt in veel regio’s na het invoeren van de adresgegevens direct een nabije ambulance ingezet voor
iedere (serieuze) 112-melding om zo sneller ter plaatse te zijn wanneer later tijdens triage blijkt dat de melding zeer
spoedeisend is. Deze DIA vindt plaats voordat de triage start.
26

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 2 Kwaliteit van acute zorg verbetert

12

weg is naar een A1- of A2-zorgvraag. Deze mogelijkheid bestaat tot het moment dat een
ambulance bij de oorspronkelijke melding aankomt. Het heralloceren van een A1-inzet gebeurt op
dit moment ook al geregeld voor reanimaties, maar door het splitsen van de huidige A1urgentiecategorie in twee urgentiecategorieën, zal dit meer structureel plaatsvinden.
2.1.3 ALS-ambulances zijn vaker beschikbaar voor zeer urgente zorgvragen
Naast betere spreiding, verwachten we dat ambulances door de nieuwe urgentie-indeling sneller
ter plaatse zijn voor A0-zorgvragen doordat ALS-ambulances28 vaker beschikbaar zijn voor zeer
urgente zorgvragen. Deze stijging van de beschikbaarheid van ALS-ambulances wordt
veroorzaakt door vier factoren:
• De mogelijkheid om ambulances ter heralloceren totdat zij arriveren bij de patiënt met een
minder urgente zorgvraag, zoals beschreven in paragraaf 2.1.2.
• Het vervallen van DIA in haar huidige vorm. In veel regio’s wordt de beslissing om
ambulancezorg te verlenen genomen zodra het adres van de melding bekend is, vóór start
van de triage. Gedurende de triage is de direct ingezette ambulance niet beschikbaar voor
andere meldingen, terwijl bij afronding van de triage kan blijken dat geen of andere
ambulancezorg nodig is. In de nieuwe urgentie-indeling komt DIA in haar huidige vorm te
vervallen en wordt geen, achteraf bezien onnodige, ambulancezorg ingezet. Uiteraard wordt
ook in de nieuwe situatie zo snel mogelijk (nagenoeg direct) een ambulance ingezet wanneer
een melding tijdens triage een A0-zorgvraag lijkt te zijn.
• Het minder vaak inzetten van een ALS-ambulance voor niet-spoedeisende ambulancezorg. In
de nieuwe urgentie-indeling valt de huidige categorie B voor niet-spoedeisende
ambulancezorg uiteen in twee categorieën: B1 Gepland – hoogcomplex en B2 Gepland –
midden-/laagcomplex. De ambulancesector heeft de afgelopen jaren ingezet op meer
differentiatie in ambulancezorg, om tegemoet te komen aan de toenemende vraag, terwijl er
aan aanbodzijde arbeidstekort ontstond. Dit heeft ertoe geleid dat naast laagcomplexe
ambulancezorg, de zogenaamde zorgambulances, ook pilots zijn uitgevoerd met
middencomplexe ambulancezorg. Midden-/laagcomplexe ambulancezorg kan waarschijnlijk
vaker dan nu ingezet worden voor de nieuwe urgentiecategorie B2. Dit effect zal niet in alle
regio’s optreden. Iedere RAV bepaalt namelijk zelf om al dan niet andere dan ALSambulances en/of ALS-verpleegkundigen in te zetten voor het bieden van midden- en/of
laagcomplexe ambulancezorg.
• Het dalen van de inzet van ambulancezorg voor 112-bellers met minder urgente zorgvragen
dan A0. We gaan in de volgende paragraaf uitgebreid in op de redenen voor de vermindering
van de inzet van ALS-ambulancezorg voor minder urgente zorgvragen door de nieuwe
urgentie-indeling. Het betreft hier overigens wel een tijdelijke toename van ALS-capaciteit
voor A0-zorgvragen. Wanneer de inzet van ambulancezorg voor 112-bellers daalt zal via het
S&B-model immers ook minder ambulances worden berekend voor een RAV-regio.
Bovendien zal een groot deel van de ambulancecapaciteit die beschikbaar komt, ingezet
worden voor de verwachte toenemende vraag naar ambulancezorg.

28

Ambulances bemenst met ambulanceverpleegkundigen en voorzien van apparatuur voor Advanced Life Support (ALS)

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 2 Kwaliteit van acute zorg verbetert

13

Hogere beschikbaarheid van ALS-ambulances voor A0-vragen leidt tot een kortere gemiddelde
aanrijtijd voor die vragen. We hebben het effect van deze hogere beschikbaarheid op de aanrijtijd
van de ambulance niet berekend, omdat dit een analyse vergt met meer variabelen dan nu
beschikbaar zijn.

2.2 112-bellers met minder urgente zorgvragen zullen vaker de
juiste zorg op de juiste plek ontvangen
In de vorige paragraaf hebben we uiteen gezet dat de nieuwe urgentie-indeling leidt tot een
verbetering van de kwaliteit van acute zorg doordat burgers met een zeer urgente zorgvraag iets
sneller ambulancezorg krijgen. In deze paragraaf lichten we toe dat de kwaliteit van acute zorg
door de nieuwe urgentie-indeling daarnaast verbetert doordat deze vaker leidt tot de juiste acute
zorg op de juiste plek:
• Voor sommige 112-bellers is inzet van andere vormen van ambulancezorg passender.
Voorbeelden hiervan zijn ambulancezorg door een verpleegkundig specialist (VS) of physician
assistant (PA), of midden- of laagcomplexe ambulancezorg.
• Voor een deel van de 112-bellers is de juiste zorg op het moment van bellen
huisartsen(spoed)zorg (eventueel met inzet van een taxi voor zorgvragers die zichzelf niet
kunnen (laten) vervoeren), wijkverpleegkundige zorg of acute ggz.
• Andere 112-bellers hebben voldoende aan een zelfzorgadvies van de MKA-centralist
(eventueel opgevolgd door reguliere zorg).
De nieuwe urgentie-indeling biedt de hoogopgeleide MKA-centralisten in Nederland de kans om
meer tijd te besteden aan het triëren van een 112-melding en zo de burgers beter naar de juiste
acute zorg op de juiste plek te leiden. Door de 15-minutennorm voor A1-zorgvragen los te laten, is
het namelijk ook mogelijk de operationele norm van twee minuten voor triage gemakkelijker los te
laten. Na het uitsluiten van levensbedreigende problemen krijgen MKA-centralisten daardoor meer
tijd om de zorgvraag uitgebreider in kaart te brengen. Met meer informatie over de toestand van
de patiënt kan de MKA-centralist beter bepalen welke vorm van ambulancezorg passend is, de
melder beter doorverwijzen naar een passende spoedzorgverlener (urgentiecategorie C1) of een
zelfzorgadvies geven (urgentiecategorie C2). Geïnterviewde experts verwachten dat hier veel
meerwaarde te behalen is.
We verwachten dat MKA-centralisten wanneer ze meer tijd hebben voor triage vaker dan in de
huidige situatie op een ‘lichtere’ vorm van zorginzet uitkomen als meest passend voor de
zorgvraag. Tijdsdruk leidt immers vaak tot defensief handelen. Een indirecte aanwijzing hiervoor is
dat van 2014 tot 2018 het totale aantal ambulance-inzetten met gemiddeld 2,7% per jaar groeide,
maar dat de A2-inzetten voor 70% van deze groei verantwoordelijk waren. 29 Dit suggereert dat de
RAV’s er vooral relatief minder urgente spoedzorgvragen bij gekregen hebben.
Meer tijd voor triage gecombineerd met de ontwikkeling van zorgcoördinatie die zich in veel
regio’s afspeelt, zorgt ervoor dat ALS-ambulancezorg steeds vaker alleen ingezet wordt waar het
de meest passende vorm van spoedzorg is. Spoedzorgaanbieders werken in veel regio’s aan de

29

Bron: Tabellenboek 2018, AZN, oktober 2019.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 2 Kwaliteit van acute zorg verbetert

14

ontwikkeling van zorgcoördinatie: intensieve samenwerking rondom de triage van
spoedzorgvragen en de inzet van spoedzorg. De deelnemers aan dergelijke samenwerkingen
verschillen per regio, maar het betreft meestal, naast de ambulancesector: huisartsen(spoed)zorg,
acute ggz, wijkverpleegkundige zorg in ANW en acute ziekenhuiszorg.
2.2.1 Voor sommige 112-bellers is de inzet van andere vormen van ambulancezorg passender
We verwachten dat voor sommige 112-bellers inzet van andere vormen van ambulancezorg
passender is. Hierbij gaat het om een VS of PA ambulancezorg, of midden- of laagcomplexe
ambulancezorg. Doordat de MKA-centralist door de nieuwe urgentie-indeling meer tijd heeft voor
de triage, kan deze beter bepalen of deze gedifferentieerde vormen van ambulancezorg passender
zijn voor de persoon voor wie een melding binnenkomt:
• De VS en PA ambulancezorg, de zorgmasters binnen de ambulancesector, werken vaak als
rapid responder, dat wil zeggen een ambulanceverpleegkundige die ter plaatse geheel
zelfstandig handelt, al dan niet in afwachting van de komst van een ambulance of andere
zorgverlener. Zij hebben aanvullende deskundigheden ten opzichte van
ambulanceverpleegkundigen. Binnenkort start AZN een driejarige pilot om de VS en PA
ambulancezorg in te zetten voor mobiele acute-zorgconsulten als vorm van
‘anderhalvelijnszorg’. Dit kan een passende vorm van zorg zijn voor 112-meldingen waarvan
de MKA-centralist inschat dat vervoer niet nodig zal zijn, maar de patiënt wel kan profiteren
van aanvullende scholing van de VS of PA ambulancezorg omdat het complexe zorgvragen
betreft. Denk hierbij aan patiënten met multimorbiditeit of ziekenhuisverplaatste zorg.30
• Bij inzet van midden- of laagcomplexe ambulancezorg gaat het bijvoorbeeld om meldingen
over stabiele patiënten bij wie na triage gepland vervoer naar het ziekenhuis de meest
geschikte vorm van ambulancezorg blijkt te zijn. Deze meldingen vallen in
urgentiecategorieën B1 en B2. Midden- of laagcomplexe ambulancezorg kan niet ingezet
worden als spoedambulancezorg. De inzetcriteria voor midden- en laagcomplexe
ambulancezorg liggen vast in een landelijk kwaliteitskader. 31
2.2.2 Voor een deel van 112-bellers is de juiste zorg op het moment van bellen
huisartsen(spoed)zorg, wijkverpleegkundige zorg of acute ggz
Een deel van de huidige 112-bellers ontvangt momenteel ambulancezorg, terwijl dit voor hen niet
de meest passende zorg is. Dit komt doordat burgers soms niet weten met welke zorgvragen zij
het beste bij 112 terecht kunnen, of doordat 112 voor hen de best bereikbare hulplijn is. Daarnaast
ervaren MKA-centralisten op dit moment druk doordat zij binnen twee minuten moeten beslissen
over een inzet bij een zorgvraag, wat tot defensief handelen kan leiden.32 Naar verwachting is voor
circa één op de tien 112-bellers de juiste zorg op het moment van bellen huisartsen(spoed)zorg

Bron: Ambulancezorg in 2025: Zorgcoördinatie en mobiele zorg. Visiedocument AZN, 2017.
Kwaliteitskader midden- en laagcomplexe ambulancezorg, AZN, 2020, zie:
https://www.ambulancezorg.nl/nieuws/nieuw-kwaliteitskader-laag-en-middencomplexe-ambulancezorg-biedt-ruimtevoor-differentiatie
32
Bron: Expert opinion, zie Bijlage 3.
30
31

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 2 Kwaliteit van acute zorg verbetert

15

(eventueel met inzet van een taxi voor zorgvragers die zichzelf niet kunnen (laten) vervoeren),
wijkverpleegkundige zorg of acute ggz, en geen ambulancezorg.33
De voorspelling is dat bij onveranderd beleid – dat wil zeggen de huidige urgentie-indeling,
werkwijze en responstijdnormen – het aantal spoedinzetten door ontwikkelingen in
inwonersaantal en vergrijzing zal groeien van afgerond 1 miljoen in 2018 tot ruim 1,1 miljoen per
jaar in 2024 (Figuur 3).34 We verwachten dat daarvan ongeveer 120 duizend meldingen per jaar
overgedragen kunnen worden aan andere zorgverleners. Met de nieuwe urgentie-indeling
ontstaat immers meer ruimte voor langere triage. Daarnaast draagt de nieuwe urgentie-indeling bij
aan betere samenwerking met andere spoedzorgverleners, omdat deze beter aansluit bij de
urgentie-indelingen die de huisartsen en ggz hanteren. De over te dragen 112-bellers zijn
personen voor wie de juiste zorg een andere vorm van spoedzorg dan ambulancezorg is. Zij vallen
daarmee in de nieuwe urgentiecategorie C1. Wij baseren deze verwachting op publicaties en
expert opinion. In Bijlage 3 lichten we ons model voor verschuiving van spoedzorg toe.
Verwacht effect nieuwe urgentie-indeling op spoedinzetten
[aantal]
Spoedinzetten in 2018

1.000.000

Groei tot en met 2024
Spoedinzetten in 2024 bij onveranderd beleid

125.000
1.125.000

Samenwerking huisarts(enpost)

70.000

Samenwerking VVT

45.000

Samenwerking GGZ

5.000

Spoedinzetten 2024 met nieuwe urgentie-indeling

1.005.000

Figuur 3. Door de nieuwe urgentie-indeling ontvangen ongeveer 120 duizend 112-bellers per jaar (circa 10% van het
totaal aantal spoedinzetten) een andere, meer gepaste vorm van spoedzorg in plaats van ambulancezorg.

Zo zijn personen die 112 bellen met bijvoorbeeld hoofd-, buik- en rugpijnklachten, bepaalde
sportblessures en niet-recente verwondingen zonder levensbedreigende symptomen, regelmatig
meer gebaat bij huisartsen(spoed)zorg dan bij ambulancezorg. De huisarts(enpost) kan in dit soort
gevallen het beste beoordelen wat er precies aan de hand is, en in overleg met de patiënt een
passende behandeling kiezen. We schatten dat afgerond circa 70 duizend 112-bellers per jaar bij
onveranderd beleid ambulancezorg zouden ontvangen terwijl zij meer gebaat zijn bij
huisartsen(spoed)zorg.
Voor een deel van de kwetsbare ouderen die 112 bellen, is wijkverpleging aan huis beter
passende zorg dan ambulancezorg, des te meer omdat wanneer zij ambulancezorg krijgen, de

Bron: Expert opinion en geraadpleegde publicaties, zie Bijlage 3. Hierbij geven meerdere experts aan 10% een
conservatieve schatting te vinden.
34
Zie SiRM-rapport ‘Vergrijzing vraagt om creativiteit’ - https://www.sirm.nl/publicaties/vergrijzing-vraagt-om-creativiteit
33

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 2 Kwaliteit van acute zorg verbetert

16

kans groter is dat zij ongewild in het ziekenhuis terechtkomen. Mede door de ontwikkelingen van
de bevolkingssamenstelling en het gegeven dat ouderen langer zelfstandig wonen, wordt ruim
een derde van de huidige spoedinzetten voor deze patiënten van 75 jaar of ouder gereden.35 Het
gaat daarbij regelmatig om niet-levensbedreigende situaties zoals problemen met blaaskatheters
of morfinepompen, of om tilhulp. Behalve dat de wijkverpleging vaak al bekend is met de
betreffende persoon, zijn zij qua ervaring beter toegerust op dit soort zorgvragen. Door de
wijkverpleging vaker in te zetten voor deze meldingen, krijgen naar schatting afgerond ongeveer
45 duizend 112-bellers per jaar betere zorg.
Met de nieuwe urgentie-indeling kan voor sommige meldingen ook sneller de juiste psychiatrische
zorg geboden worden. Door meer tijd te nemen voor de triage kan de MKA-centralist bijvoorbeeld
bij verwarde, zeer angstige of onrustige personen vaker warm doorverbinden naar de ggz-triagist
dan nu het geval is. De ggz-triagist heeft de opleiding en werkervaring om personen met dit soort
klachten goed op te vangen, gerust te stellen en indien nodig te behandelen. Hoewel het hier
afgerond slechts om vijf duizend spoedinzetten gaat,36 vragen dergelijke inzetten vaak wel veel
tijd. Ook geldt voor deze personen dat zij er veel baat bij hebben wanneer direct de juiste (ggz-)
zorgverlener betrokken raakt. Bovendien wordt de ggz in de huidige situatie vaak alsnog
ingeschakeld zodra de ambulance ter plaatse is, waardoor verplaatsing van zorg hier ook
ontdubbeling van zorg betekent.
Het daadwerkelijk aantal 112-bellers dat met de nieuwe urgentie-indeling beter passende zorg
ontvangt, kan op termijn hoger uitvallen dan zoals hierboven geschat:
• Enerzijds omdat met het formeel opnemen van urgentiecategorie C1 de mogelijkheid wordt
gecreëerd om een taxi in te zetten voor patiënten die naar een andere spoedzorgverlener
moeten reizen, maar dit niet zelf kunnen organiseren. Bijvoorbeeld als zorgvragers door
beperkingen niet zelfstandig kunnen reizen met het openbaar vervoer, of zorgvragers die
voor vervoer afhankelijk zijn van een rolstoeltaxi, of van mantelzorgers die niet direct in te
schakelen zijn. Zij hebben vaak de financiële middelen niet om zichzelf met een taxi te laten
vervoeren. Deze personen hebben geen ambulance nodig, maar wel een vorm van
georganiseerd vervoer. De mogelijkheid om in dergelijke gevallen een taxi in te zetten bestaat
al in Denemarken, Zweden en Wales. 37
• Anderzijds gaan RAV’s in het kader van zorgcoördinatie vaker en intensiever samenwerken
met andere spoedzorgverleners. MKA-centralisten weten hierdoor op termijn steeds beter
wat andere zorgverleners kunnen.
2.2.3 Andere 112-bellers hebben voldoende aan een zelfzorgadvies van de MKA-centralist
(eventueel opgevolgd door reguliere zorg)
Aan sommige 112-meldingen ligt geen eventueel bedreigende, acute zorgvraag ten grondslag.
Bijvoorbeeld personen met een snee in de vinger, een lichte brandwond of milde hoestklachten.
Deze 112-bellers hebben voldoende aan een zelfzorgadvies van de MKA-centralist, eventueel
opgevolgd door reguliere zorg. Denk bijvoorbeeld aan een advies als ‘Neem voldoende rust, drink

Bron: Tabellenboek 2018, AZN.
Schatting op basis van eerdere projectervaring en ggz-triagewijzer.
37
Zie: https://www.nivel.nl/nl/nieuws/efficientere-ambulancezorg-door-verfijning-urgentie-indeling
35
36

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 2 Kwaliteit van acute zorg verbetert

17

water en bel als de klachten aanhouden uw eigen huisarts.’ Met het zelfzorgadvies weet de 112beller direct waar hij of zij aan toe is, ondanks dat hij of zij de zorgvraag in eerste instantie bij het
verkeerde loket heeft gesteld.
Met de nieuwe urgentie-indeling kan naar verwachting vaker dan in de huidige situatie een 112melding afgehandeld worden met een zelfzorgadvies. Dit komt vooral doordat er meer tijd voor
triage ontstaat. Zoals in de vorige paragraaf beschreven, kan tijdsdruk tot defensief handelen
leiden, en daarmee tot inzet van ‘zwaardere’ zorg. Daarnaast leidt het formeel opnemen van het
zelfzorgadvies als urgentiecategorie, in tegenstelling tot de huidige informele praktijk,
waarschijnlijk tot een toename in het aantal zodanig geregistreerde meldingen.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 2 Kwaliteit van acute zorg verbetert

18

3 Schaarse acute-zorgprofessionals
effectiever ingezet
Naast hogere kwaliteit, verwachten we op basis van de impactanalyse dat de
nieuwe urgentie-indeling leidt tot een effectievere inzet van schaarse acutezorgprofessionals. MKA-centralisten krijgen meer tijd voor triage en kunnen een
zelfzorgadvies geven. Ambulanceverpleegkundigen leveren alleen spoedeisende
ambulancezorg wanneer dit echt nodig is. Andere ambulancezorgprofessionals
worden gericht ingezet om onnodig dure (vervolg)zorg te voorkomen. Er is door de
nieuwe urgentie-indeling wel extra inzet van wijkverpleegkundigen en
huisartsen(spoed)zorg nodig.

In de acute zorg, net als breder in de zorg, is sprake van arbeidstekort. Gezien de afname van het
aandeel van de bevolking dat werkt, zal dit tekort de komende jaren waarschijnlijk toenemen. Alle
sectoren binnen de acute zorg kampen met (regionale) tekorten:38, 39, 40, 41
• Ambulance-, SEH- en IC-verpleegkundigen.
• MKA-centralisten en triagisten op de huisartsenpost (HAP).
• Huisartsen die avond-, nacht- en weekend(ANW-)diensten (willen) draaien.
• Verzorgenden en verpleegkundigen in de wijkzorg.
• Sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, artsen en psychiaters van de ggz-crisisdienst.
De oplopende tekorten aan ambulance-, SEH- en IC-verpleegkundigen zijn het meest nijpend.
Deze tekorten zijn niet eenvoudig aan te pakken, omdat de opleidingsduur van deze zorgverleners
relatief lang is.42 De tekorten aan MKA-centralisten, en in mindere mate HAP-triagisten zijn iets
minder nijpend omdat de opleidingsduur voor deze functies korter is.43

Bron: Vergrijzing vraagt om creativiteit – Meer maar vooral slimmere inzet van spoedzorgverleners nodig, SiRM, 2018.
Bron: Wijkverpleging: Uitdagingen en knelpunten, Vilans, 2018.
40
Bron: LHV: Huisartsentekorten, 2020.
41
Bron: Crisisdiensten in de zorgketen van de acute geestelijke gezondheidszorg, IGJ, 2018.
42
De opleiding tot ambulanceverpleegkundige duurt minimaal 7 maanden. Om deze opleiding te mogen volgen, moet de
verpleegkundige eerst opgeleid zijn tot SEH-verpleegkundige, IC-verpleegkundige of anesthesieverpleegkundige. De
opleiding tot SEH-verpleegkundige duurt 12-18 maanden. Om deze opleiding te mogen volgen, moet de zorgverlener BIGgeregistreerd verpleegkundige zijn en een dienstverband hebben bij een zorginstelling (Bronnen: Capaciteitsorgaan,
Erasmus opleidingscentrum en College Zorg Opleidingen).
43
De opleiding tot verpleegkundig MKA-centralist bestaat uit een praktijkgedeelte en uit een theoriegedeelte. Het
praktijkgedeelte duurt 645 uur, het minimaal aantal lesuren theorie bedraagt 140 (Bron: College Zorg Opleidingen). De
duur van de opleiding tot HAP-triagist wisselt. Op sommige plaatsen kun je de opleiding in 10 weken afronden, op
andere plaatsen duurt de opleiding 1-1,5 jaar. (Bronnen: https://highcare.nu/scholingsaanbod/triage-opleding,
https://www.gchaarlemmermeer.nl/organisatie/werken-bij-de-sgh/vacature-poh-ggz/).
38
39

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 3 Schaarse acute-zorgprofessionals effectiever ingezet

19

Het Capaciteitsorgaan berekende in 2018 dat er in 2024 een tekort van 290 tot 550
ambulanceverpleegkundigen zal zijn (Figuur 4). Op basis van deze raming adviseerde het
Capaciteitsorgaan de instroom in de opleiding flink op te hogen.
Zorgvraag en aanbod van ambulanceverpleegkundigen [in fte]
Zorgvraag 2024 - demografisch scenario

2.190

Extra zorgvraag 2024 - expertscenario

Zorgaanbod 2018

260

1.990

FLO in 2018
Netto zorgaanbod 2018

103
1.887

Uitstroom jonger dan 55

430

Vervroegde pensionering

220

Pensionering (67 jaar)

70

Instroom in opleiding
Zorgaanbod 2024

730
1.900

Tekort in 2024 - demografisch scenario

Extra tekort in 2024 - expertscenario

290
260

Figuur 4. Het Capaciteitsorgaan berekende in 2018 dat er in 2024 een tekort van 290 tot 550 fte
ambulanceverpleegkundigen zal zijn. FLO: functioneel leeftijdsontslag. (Bron: Capaciteitsplan 2018-2021 - Deelrapport
FZO-beroepen & Ambulanceverpleegkundigen, Capaciteitsorgaan, november 2018).

Gezien het toenemende arbeidstekort in de acute zorg is het is zaak om zuinig om te springen met
de schaarse capaciteit die beschikbaar is en zal zijn, vooral als het gaat om hoogopgeleide
zorgverleners, zoals ambulance-, SEH- en IC-verpleegkundigen. Uit de impactanalyse blijkt dat de
nieuwe urgentie-indeling hieraan bijdraagt:
• MKA-centralisten krijgen meer tijd om meldingen te triëren en kunnen vaker een
zelfzorgadvies geven.
• Ambulanceverpleegkundigen leveren alleen spoedeisende ambulancezorg wanneer dit echt
nodig is. Wanneer de ambulancezorg vaker voor een ‘lichtere’ vorm van inzet kan kiezen, leidt
dit naar verwachting ook tot minder SEH-presentaties. Dit heeft een positief effect op het
benodigd aantal SEH-verpleegkundigen.
• Andere ambulancezorgprofessionals worden gericht ingezet om onnodig dure (vervolg)zorg
te voorkomen.44
• Er is wel extra inzet van wijkverpleegkundigen en huisartsen(spoed)zorg nodig.

Naar verwachting regionaal verschillend effect. RAV’s zijn vrij in hun keuze om al dan niet differentiaties van
ambulancezorg aan te bieden.
44

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 3 Schaarse acute-zorgprofessionals effectiever ingezet

20

3.1 MKA-centralisten krijgen meer tijd voor triage en hebben
explicieter de mogelijkheid om een zelfzorgadvies te geven
De rol van de meldkamer ambulancezorg (MKA) in het ambulancezorgproces komt door de nieuwe
urgentie-indeling nog meer centraal te staan dan nu het geval is. Door het loslaten van de 15minutennorm voor de herziene urgentiecategorie A1 en daarmee ook de operationele norm van
maximaal twee minuten voor triage, krijgen MKA-centralisten in veel gevallen meer tijd om uit te
vragen welke klachten de 112-beller heeft. Ook legt de nieuwe urgentie-indeling meer nadruk op
de mogelijkheid voor MKA-centralisten om 112-bellers een zelfzorgadvies te geven, door dit in de
nieuwe urgentie-indeling als eigen urgentiecategorie op te nemen (C2).
Door de rol van de MKA te vergroten, maken we beter gebruik van de hoogopgeleide, ervaren
verpleegkundig centralisten op de Nederlandse meldkamers. Eén van de bevindingen van het
Nivel-onderzoek was dat in Nederland in vergelijking met de andere onderzochte landen relatief
hoogopgeleid, medisch personeel op de meldkamers werkt. De nieuwe urgentie-indeling biedt een
kans om deze potentie beter te gebruiken.
MKA-centralisten zullen met de nieuwe urgentie-indeling naar verwachting gemiddeld langer
bezig zijn met afhandelen van meldingen.45 Zij zullen meer tijd besteden aan de triage. Om 112bellers met een zorgvraag in urgentiecategorie A1-2 vaker van de juiste zorg op de juiste plek te
voorzien, is meer informatieverzameling en/of overleg nodig. Daarnaast zullen ze meer tijd
besteden aan het geven van zelfzorgadviezen.
Wat dit in de praktijk betekent voor de gevraagde formatie op de MKA’s, is niet eenvoudig te
bepalen. De formatie die benodigd is op een meldkamer wordt enerzijds bepaald door de vereiste
dat een 112-melding snel – binnen 10 seconden – opgenomen wordt. Anderzijds wordt de
formatie bepaald door het aantal meldingen dat de meldkamer ontvangt en de gemiddelde tijd die
een MKA-centralist hieraan besteedt. Het effect van een toename van de tijd die MKA-centralisten
besteden aan de afhandeling van een 112-melding op de formatie zal daarmee in de praktijk per
meldkamer variëren. Het RIVM werkt overigens momenteel aan een geactualiseerd
capaciteitsmodel van de MKA’s.

3.2 Ambulanceverpleegkundigen leveren alleen spoedeisende
ambulancezorg wanneer dit echt nodig is
Door de nieuwe urgentie-indeling leveren hoogopgeleide ambulanceverpleegkundigen alleen
spoedeisende ambulancezorg wanneer dit voor de 112-beller ook echt de juiste zorg is. We
verwachten dat de nieuwe urgentie-indeling per 2024 leidt tot jaarlijks ongeveer 120 duizend
minder spoedinzetten (zie paragraaf 2.2.2). Hiermee kan de nieuwe urgentie-indeling flink
bijdragen aan het beperken van de arbeidskrapte onder ambulanceverpleegkundigen.
Net zoals bij de MKA-verpleegkundigen zal het effect van de nieuwe urgentie-indeling op de
benodigde formatie per RAV verschillen. Het benodigd aantal ambulanceverpleegkundigen wordt
immers bepaald door een combinatie van beschikbaarheid en aantal ritten. Het effect van een

45

Bron: Expert opinion, zie Bijlage 3.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 3 Schaarse acute-zorgprofessionals effectiever ingezet

21

afname van het aantal spoedritten is daarmee niet één op één door te vertalen naar de formatie
van een RAV.
We kunnen wel een globale inschatting voor Nederland maken. We gaan hierbij uit van een tekort
aan ambulanceverpleegkundigen van 420 fte in 2024. Het betreft een ‘medium scenario’, een
scenario dat in het midden ligt van het demografisch (tekort van 290 fte) en het expertscenario
(tekort van 550 fte) van het Capaciteitsorgaan (Figuur 4). Uitgaande van de huidige verhouding
tussen actieve zorgverlening en beschikbaarheid van ambulance-eenheden, neemt het tekort aan
ambulanceverpleegkundigen door de afname van spoedinzetten af met afgerond circa 180 fte.46
Het arbeidstekort voor ambulanceverpleegkundigen wordt daarmee met bijna de helft
gereduceerd naar 240 fte in 2024 (Figuur 5). Wanneer we het demografisch scenario als
uitgangspunt nemen is dat zelfs circa twee derde.
Verwacht effect nieuwe urgentie-indeling op tekort
ambulanceverpleegkundigen
[aantal fte]
Tekort ambulanceverpleegkundigen in 2024 medium scenario

420

Vrijgespeelde formatie door nieuwe urgentie-indeling
Overgebleven tekort in 2024 met nieuwe urgentieindeling

-180
240

Figuur 5. De nieuwe urgentie-indeling kan flink bijdragen aan het beperken van het tekort aan ambulanceverpleegkundigen

In de praktijk kan het tekort zelfs verder gereduceerd worden. Doordat MKA-centralisten meer tijd
kunnen nemen voor triage, verwachten we dat het aantal spoedinzetten met vervoer
verhoudingsgewijs toeneemt ten opzichte van mobiel zorgconsulten. Omdat de duur van
spoedinzetten over het algemeen korter is dan die van mobiel zorgconsulten, komt dit de
vrijgespeelde formatie ambulanceverpleegkundigen verder ten goede.
De afname in spoedinzetten heeft ook positieve gevolgen voor het aantal benodigde SEHverpleegkundigen en artsen op de SEH. Een groot deel van de spoedinzetten wordt immers
gevolgd door een bezoek aan de SEH. Naar verwachting leidt de verschuiving van ambulancezorg
naar huisartsen- of wijkverpleegkundige spoedzorg zoals we die in paragraaf 2.2.2 bespraken, tot
een jaarlijkse afname in het aantal SEH-bezoeken van afgerond circa 70 duizend47 op een totaal
van 2,3 miljoen in 2017.48 Deze afname is niet een op een uit te drukken in fte’s. Dit heeft te
maken met de beschikbaarheidsfunctie van SEH’s en met dat het effect in uren spoedzorg voor
veel SEH’s te klein is om op te formeren. Geïnterviewde experts verwachten dat deze afname in
SEH-bezoeken vooral resulteert in afname van werkdruk.

Bron: Expert opinion en geraadpleegde publicaties, zie Bijlage 3.
Naar verwachting 80% van de 70.000 meldingen waarvoor huisartsenzorg passender is, komt nu op de SEH terecht. Dit
geldt voor circa 33% van de 45.000 meldingen waarvoor wijkverpleegkundige spoedzorg passender is. We baseren ons
hierbij op expert opinion en eerdere projectervaring.
48
Bron: Update cijfers acute zorg 2019, NZa. Zie: https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_301126_22/1/
46

47

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 3 Schaarse acute-zorgprofessionals effectiever ingezet

22

3.3 Andere ambulancezorgprofessionals worden gericht ingezet
om onnodig dure (vervolg)zorg te voorkomen
In paragraaf 2.2.1 beschreven we dat we verwachten dat het met de nieuwe urgentie-indeling
vaker mogelijk is om een VS of PA ambulancezorg in te zetten, of midden- of laagcomplexe
ambulancezorg, waar nu hoogcomplexe ambulancezorg ingezet wordt. Deze gedifferentieerde
vormen van ambulancezorg kunnen onnodig dure (vervolg)zorg voorkomen:
• De inzet van de VS of PA ambulancezorg kan voorkomen dat vervoer naar de SEH nodig is.
Dit leidt uiteindelijk tot effectievere inzet van SEH-verpleegkundigen en artsen op de SEH. De
VS en PA ambulancezorg beschikken over aanvullende deskundigheden ten opzichte van
ambulancezorgprofessionals, waardoor zij ter plaatse geheel zelfstandig kunnen handelen.
De VS en PA ambulancezorg bestaan nu 15 jaar in de ambulancesector en werken zowel
vaak als rapid responder als in het medisch management. In het Actieplan ambulancezorg is
afgesproken dat de sector beleid ontwikkelt om de VS en PA ambulancezorg op een manier
die meer bij hun opleidingsniveau past in te zetten om zo hun specifieke kwaliteiten te
gebruiken. AZN bereidt een driejarige pilot voor waarin RAV’s de VS en PA ambulancezorg
binnen vaste kaders kunnen inzetten voor mobiele acute-zorgconsulten49 als vorm van
‘anderhalvelijnszorg’.
• In plaats van ambulanceverpleegkundigen is voor sommige 112-bellers met B1- en B2zorgvragen de inzet van midden- en laagcomplexe ambulances passender. Deze ambulances
worden bemenst door respectievelijk verpleegkundigen en verzorgenden. De opleidingsduur
van deze ambulancezorgprofessionals is korter dan die van ambulanceverpleegkundigen,
waardoor deze laatste effectiever ingezet kunnen worden (zie paragraaf 3.2).
Omdat deze differentiaties in de ambulancesector nog sterk in ontwikkeling zijn en ook maar ten
dele gerelateerd zijn aan de nieuwe urgentie-indeling, hebben we niet berekend wat het
verwachte effect is op het arbeidstekort in de sector.

3.4 Er is extra inzet van wijkverpleegkundigen en
huisartsen(spoed)zorg nodig
Eén van de doelen van de nieuwe urgentie-indeling is om bij te dragen aan de juiste acute zorg op
de juiste plek. Dit betekent onder meer dat er een verschuiving op zal treden van de
ambulancezorg naar de wijkverpleegkundige zorg, de huisartsen(spoed)zorg en de ggz wanneer
daar beter passende zorg verleend kan worden (paragraaf 2.2.2). Naar verwachting zal er ook een
verschuiving andersom naar de ambulancezorg optreden, maar is deze kleiner.50 De verschuiving
zal in de huisartsen(spoed)zorg en VVT om extra inzet vragen. Voor de acute ggz geldt dat er
eerder sprake is van ontdubbeling. Dat wil zeggen dat in de huidige situatie ambulancezorg én

49
50

Eerder binnen de ambulancesector aangeduid als ‘eerste hulp geen vervoer’ (EHGV).
Bron: Expert opinion, zie Bijlage 3.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 3 Schaarse acute-zorgprofessionals effectiever ingezet

23

ggz-crisisdienst op de melding afgaan,51 terwijl dat met de nieuwe urgentie-indeling vaker alleen
de ggz-crisisdienst zal zijn.
In paragraaf 2.2.2 zetten we uiteen dat voor ongeveer 10% van de 112-bellers de juiste zorg op
het moment van bellen huisartsen(spoed)zorg, wijkverpleegkundige zorg of acute ggz is. De totaal
benodigde extra fte bij wijkverpleging en huisartsen(posten) voor de ongeveer 115 duizend
meldingen per jaar is van veel factoren afhankelijk, maar ligt in de orde van grootte van 60 fte:52
• De impact op wijkverpleegkundigen is met ongeveer 30 fte het grootst, ondanks het lagere
aantal 112-meldingen dat wordt overgedragen aan VVT. De oorzaak hiervan is dat
wijkverpleegkundigen bijna altijd bij de betrokken persoon langs zullen gaan en deze
huisbezoeken al snel drie kwartier duren.
• Bij huisartsen(posten) schatten we in dat voor de consulten en visites jaarlijks afgerond
ongeveer 15 fte extra huisartsen in Nederland nodig zijn.53 We verwachten dat er daarnaast
afgerond ongeveer 15 fte extra HAP-triagisten nodig zijn aan wie de MKA-centralisten de
112-meldingen warm overdragen.
De nieuwe urgentie-indeling vraagt capaciteit van andere spoedzorgverleners terwijl deze ook te
maken hebben met arbeidstekort. Om te zorgen dat dit niet tot een waterbedeffect leidt, werken
partijen in het kader van zorgcoördinatie samen aan mogelijkheden om de inzet van zorg verder te
optimaliseren. Denk bijvoorbeeld aan digitale zelftriage op huisartsenposten, waarmee
laagurgente telefonisch HAP-consulten verplaatst worden naar reguliere huisartsenzorg of
zelfzorg en telefonische triage voor urgentere zorgvragen efficiënter kan worden uitgevoerd.54

Het ambulancezorgteam ter plaatse zal de ggz-crisisdienst bellen als zij ter plaatse zijn voor een melding waarbij een
vermoeden van een psychiatrische crisis bestaat. De zorg die deze patiënten nodig hebben is dermate specialistisch dat
deze niet geleverd kan worden door de ambulancesector.
52
Zie Bijlage 3 voor een toelichting op de methodologie van deze benadering.
53
Voor de huisartsenpost gaan we er vanuit dat alle 112-meldingen telefonisch door de HAP-triagist overgenomen
worden en dat 85% vervolgens in een consult op de HAP resulteert en 15% in een visite.
https://nivel.nl/sites/default/files/bestanden/1003654.pdf
54
https://www.sirm.nl/plaat-van-de-week/digitale-zelftriage-kan-het-aantal-telefonische-hap-consulten-met-circa-20doen-afnemen
51

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 3 Schaarse acute-zorgprofessionals effectiever ingezet

24

4 Sector bereidt zorgvuldige
implementatie voor
De sector bereidt een zorgvuldige implementatie voor om ervoor te zorgen dat de
verwachte verbetering in kwaliteit en effectievere inzet van acute-zorgprofessionals
door de nieuwe urgentie-indeling gerealiseerd worden. De sector doet dit door
uitgebreid aandacht te besteden aan bijscholing en draagvlak binnen en buiten de
ambulancesector. Daarnaast stimuleert AZN de veranderingen die nodig zijn in het
primaire proces en in de bekostiging, financiering en wetgeving. Ten slotte gaat de
sector de verwachte verbetering in kwaliteit nauwgezet monitoren.
Om ervoor te zorgen dat de nieuwe urgentie-indeling leidt tot de verwachte kwaliteitsverbetering
en effectievere inzet van acute zorgprofessionals, zoals beschreven in Hoofdstuk 2 en Hoofdstuk
3, is een verantwoorde implementatie van belang. De sector realiseert zich dit goed en bereidt de
implementatie daarom zorgvuldig voor. We beschrijven in dit hoofdstuk op hoofdlijnen op welke
manier de sector dit doet. De sector beschikt over een uitgebreider implementatieplan.

4.1 Er is uitgebreid aandacht voor draagvlak en bijscholing
Voor een succesvolle implementatie van de verbeterde urgentie-indeling is draagvlak nodig bij de
professionals voor wie de manier waarop zij werken gaat veranderen. De verbeterde urgentieindeling vraagt vooral om aanpassingen op de meldkamer ambulancezorg (MKA), maar ook voor
de rijdienst verandert het operationele proces enigszins. Naast draagvlak onder
ambulancezorgprofessionals is bijscholing van MKA-centralisten en de rijdienst nodig. De
branche- en beroepsorganisaties in de sector begeleiden de RAV’s bij het creëren van draagvlak
binnen de ambulancesector en het organiseren van bijscholing. Het is daarnaast cruciaal dat er
draagvlak voor de verbeterde urgentie-indeling bestaat onder andere acute-zorgverleners,
waaronder huisartsen en wijkverpleging. AZN werkt onder andere met InEen en de LHV aan
draagvlak buiten de ambulancezorg door intensievere samenwerking tussen ambulancediensten
en HAP’s en huisartsen in de regio te stimuleren.
4.1.1 AZN, NVMMA en V&VN Ambulancezorg begeleiden RAV’s bij het creëren van draagvlak
op de meldkamer en bij de rijdienst en het organiseren van bijscholing
De verbeterde urgentie-indeling heeft aanzienlijke gevolgen voor de manier waarop
ambulancezorgprofessionals op de MKA werken. Hen wordt gevraagd om nog meer dan nu te
sturen op optimale spreiding van ambulances in het gebied, om zo de aanrijtijd te verkorten voor
een binnenkomende A0-zorgvraag. Dit kan contra-intuïtief voelen omdat de al schaarse
ambulances hierdoor vaak minder efficiënt ingezet kunnen worden (ze staan vaker stil op rustigere
plekken, voor het geval zich in die buurt een A0-zorgvraag voordoet). Ook wordt hen gevraagd om
Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 4 Sector bereidt zorgvuldige implementatie voor

25

ambulances die al op weg zijn naar een minder urgente melding, indien nodig te heralloceren en
alsnog op een A0-zorgvraag af sturen. Zij moeten daarvoor voor A1-zorgvragen op termijn de 15minutennorm loslaten, en de MKA’s die nu gebruik maken van DIA worden geadviseerd hiermee te
stoppen. Omdat met het loslaten van de 15-minutennorm voor A1-zorgvragen ook de 2minutennorm voor triage op de MKA kan verdwijnen, krijgt de MKA-centralist meer tijd om de
zorgvraag van 112-bellers te triëren. Nadat de MKA-centralist een zeer urgente zorgvraag heeft
uitgesloten, krijgt hij of zij hiermee de mogelijkheid om uitgebreider door te vragen. Op basis van
deze uitgebreidere triage kan de MKA-centralist op basis van geformaliseerde kaders en
uitgangspunten bijvoorbeeld een zelfzorgadvies (C2) geven of warm overdragen aan een andere
(spoed)zorgverlener (C1).
Ook voor de professionals in de rijdienst brengt de verbeterde urgentie-indeling veranderingen
met zich mee. Zij zullen bijvoorbeeld tijdens een inzet vaker dan nu gevraagd worden van opdracht
te wisselen naar een meer urgente zorgvraag. Dat wil zeggen dat zij gevraagd kunnen worden om
op een A0-zorgvraag te rijden, terwijl zij al op weg waren naar een patiënt met een zorgvraag die
minder urgent is. Daarnaast zullen ze alleen ritten met optische- en geluidssignalen (OGS:
zwaailicht en sirene) rijden als dit echt nodig is. Daar waar ze nu A1-inzetten standaard met OGS
rijden, zullen ze dit in de toekomst voor een deel (van de herziene A1-zorgvragen) niet meer
automatisch doen.
Om op deze nieuwe manier te gaan werken is draagvlak onder de professionals nodig. Zij moeten
ervan overtuigd raken dat deze veranderingen nuttig en noodzakelijk zijn. Betere kwaliteit van
zorg en effectievere inzet van zorgprofessionals zijn sterke argumenten, maar de achterliggende
argumenten en ideeën dienen wel aan veel professionals uitgelegd te worden. Ook is bijscholing
van ambulancezorgprofessionals nodig om de verbeterde urgentie-indeling succesvol te
implementeren. Voor MKA-centralisten moet de scholing zich vooral richten op kennismaken met
de verbeterde urgentie-indeling, op het sterker sturen op spreiding, het doorverwijzen naar een
andere spoedzorgverlener (met eventueel inzet van een taxi), en het geven van zelfzorgadviezen.
Voor rijdiensten zijn opdrachtwissels naar A0, de focus op spreiding en wanneer gebruik te maken
van OGS belangrijke onderwerpen.
AZN, de NVMMA en V&VN Ambulancezorg gaan RAV’s begeleiden bij het creëren van het
draagvlak en het organiseren van de bijscholing. Zij ontwikkelen daartoe bijvoorbeeld
voorlichtingsmateriaal in de vorm van infographics en nieuwsberichten. Ook organiseren zij
(digitale) bijeenkomsten om de verbeterde urgentie-indeling toe te lichten en de gevolgen voor de
werkwijze gezamenlijk te bespreken. Voor het organiseren van de bijscholing kunnen zij
bijvoorbeeld de Academie voor Ambulancezorg inschakelen.
4.1.2 Door intensievere samenwerking tussen ambulancediensten en huisartsen(spoed)zorg in
de regio te stimuleren, werken InEen, LHV en AZN aan draagvlak bij huisartsen
Met de verbeterde urgentie-indeling zullen 112-bellers met minder urgente zorgvragen vaker de
juiste zorg op de juiste plek ontvangen (zie paragraaf 2.2). Voor ongeveer één op de tien 112bellers is de juiste zorg op het moment van bellen huisartsen(spoed)zorg, wijkverpleegkundige
zorg of acute ggz. Omdat de MKA-centralist meer tijd krijgt om te triëren, kan hij of zij vaker
bepalen dat een andere spoedzorgverlener passender is. De verschuiving van zorg die daarmee
Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 4 Sector bereidt zorgvuldige implementatie voor

26

optreedt, betekent een toename in de vraag van spoedzorg voor huisartsen, HAP-triagisten en
wijkverpleegkundigen. Voor de acute ggz geldt dit minder, aangezien zij nu al meestal alsnog
ingeschakeld worden nadat ambulancezorg ter plaatse is geweest.
Om ervoor te zorgen dat meer burgers de juiste acute zorg op de juiste plek ontvangen, is
draagvlak onder huisartsen en wijkverpleegkundigen van groot belang. AZN en InEen zijn al een
aantal jaren op weg om de samenwerking tussen HAP’s en RAV’s te vergroten. Dit heeft onder
andere geresulteerd in een gezamenlijke beleidsagenda. 55 Deze beleidsagenda heeft het
samenwerkingskader HAP-RAV opgeleverd en meerdere ‘springplankprojecten’, waarin HAP’s en
RAV’s intensiever met elkaar samenwerken op verschillende onderwerpen. Vanuit het actieplan
ambulancezorg werken acute zorgaanbieders in meerdere regio’s aan pilots zorgcoördinatie. Pilots
kunnen op verschillende manieren ingericht zijn, maar zijn allen gericht op intensievere
samenwerking van regionale partners in de acute keten, zoals afdelingen spoedeisende hulp
(SEH’s) in ziekenhuizen, huisartsenposten, acute ggz en wijkverpleging. In sommige regio’s lopen
nu pilots met zorgmeldkamers waar zowel acute huisartsenzorg, acute wijkverpleegkundige zorg,
ggz-crisisdienst en MKA intensief samenwerken en de juiste hulpverlener naar de juiste patiënt
sturen, of dat nu een ambulance-eenheid, een huisarts, een wijkverpleegkundige of een sociaalpsychiatrisch verpleegkundige van de ggz is. Ook de LHV zal bij deze initiatieven nadrukkelijker
betrokken worden om het draagvlak onder huisartsen in de dagelijkse praktijk te vergroten.

4.2 AZN stimuleert benodigde veranderingen in primaire proces
en in bekostiging, financiering en wetgeving
Om de verbeterde urgentie-indeling te implementeren, zijn veranderingen in het primaire proces
van ambulancezorg nodig. De verbeterde urgentie-indeling moet aangesloten worden op de
triageprotocollen en het operationele proces op de meldkamer. Ook moet de rijdienst aangepast
worden en zijn aanpassingen gewenst in de bekostiging en financiering van meldkamerzorg. Ten
slotte dient de verbeterde urgentie-indeling een plek te krijgen in de nieuwe wetgeving. AZN jaagt
deze veranderingen aan, waar nodig samen met de NVMMA.
4.2.1 NVMMA coördineert aanpassing van uitkomsten triageprotocollen
Ongeveer de helft van de meldkamers in Nederland gebruikt het triagesysteem AMPDS (in de
vorm van ProQA) en de andere helft de Nederlandse Triage Standaard (NTS). De MKA-centralist
doorloopt dit systeem wanneer een burger 112 belt. Op basis van de antwoorden van de 112beller geeft het triagesysteem een advies. Dit advies is nu nog gebaseerd op de huidige urgentieindeling. De adviezen die de triagesystemen geven, dienen aangepast te worden op de verbeterde
urgentie-indeling. Dat betekent dat niet de triageprotocollen zélf, maar de inzetadviezen waar de
triageprotocollen toe leiden, aangepast moeten worden.
Aanpassingen in de inzetadviezen gebeuren in het geval van AMPDS door de medisch managers
ambulancezorg (MMA’s) van de AMPDS-regio’s gezamenlijk, en in het geval van NTS door de
redactieraad NTS. De leden van de NTS-redactieraad worden aangewezen door de branche- en

55

Zie https://www.ambulancezorg.nl/themas/kwaliteit-van-zorg/ketensamenwerking/samenwerking-hap-rav

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 4 Sector bereidt zorgvuldige implementatie voor

27

beroepsorganisaties in de acute zorg, maar hebben zitting zonder last en ruggenspraak. Het gaat
in AMPDS-regio’s om aanpassingen van de zogenaamde Landelijke Urgentie Tabel (LUT) waarin
de uitkomsten van de doorlopen triage gekoppeld worden aan urgenties. In NTS gaat het om het
aanpassen van urgentiecodes bij ingangsklachten. De NVMMA begeleidt en ziet toe op de
implementatie van de gewijzigde uitkomsten van de triageprotocollen.
4.2.2 AZN ondersteunt RAV’s bij doorvoeren veranderingen in operationele processen
meldkamer en rijdienst
Zoals in paragraaf 4.1.1 beschreven, verandert het operationele proces met name op de
meldkamer en in mindere mate voor de rijdienst. Dit betekent dat er vooral aanpassingen nodig
zijn in de ICT-systemen en werkprocessen op de MKA.
Het gaat om de ICT-systemen die een rol spelen bij de aanname van de melding en de systemen
die de uitgifte van een inzet coördineren. Het betreft aanpassingen in landelijke systemen, zoals
het Geïntegreerd Meldkamer Systeem (GMS), landelijke servers digitale vooraankondiging (LSDV)
en incidenten en voertuigen (LSIV). Daarnaast zijn er op RAV-niveau systemen die aangepast
moeten worden. Niet alle Nederlandse MKA’s gebruiken dezelfde systemen. Denk aan digitale
ritformulieren, dynamisch ambulancemanagement, maar ook business-informationmanagementsystemen en periodieke rapportages aan onder meer AZN en het RIVM.
Naast ICT dienen ook de werkprocessen opnieuw vormgegeven te worden, inclusief bijbehorende
aanpassingen in protocollen. Het betreft hier met name de uitwerking van het proces ter
vervanging van DIA en de urgentiecategorieën C1 en C2. Om ervoor te zorgen dat bij A0zorgvragen geen kostbare tijd verloren gaat, kan bijvoorbeeld het concept ‘INDIA’ geïntroduceerd
worden: Indien Nodig Directe Inzet Ambulance. 56 Wanneer een melding een A0-zorgvraag lijkt te
zijn, wordt alsnog in een zo vroeg mogelijk stadium van het triageproces een ambulance ingezet.
De urgentiecategorieën voor meldkamerzorg (C1 en C2) omvatten zorg die in de huidige situatie
veel MKA’s al informeel leveren. Formalisering ervan vraagt om heldere uitgangspunten en kaders
die nog verder uitgewerkt dienen te worden.
AZN ondersteunt de RAV’s bij het doorvoeren van veranderingen in het operationele proces van
de MKA en rijdienst. AZN doet dit door de kennis die er landelijk is over de benodigde
aanpassingen te delen met alle RAV’s. Ook zorgt AZN dat er afstemming is tussen de RAV’s over
het moment van ingebruikname van de verbeterde urgentie-indeling. Daarbij is het van belang dat
regio’s waar meer afstemming tussen betrokken partijen nodig is over de uitrol van applicaties,
hier voldoende tijd voor krijgen.
4.2.3 AZN gaat met NZa, VWS en ZN na welke aanpassingen in de bekostiging en financiering
van meldkamerzorg nodig zijn
Met de verbeterde urgentie-indeling worden de hoogopgeleide, ervaren verpleegkundig
centralisten op de Nederlandse meldkamers ambulancezorg effectiever ingezet (zie paragraaf 3.1).
De bekostiging van de meldkamerzorg is hier echter nog onvoldoende voor ingericht. Daarnaast

56

Term voorgesteld door Thijs Gras (kernteamlid).

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 4 Sector bereidt zorgvuldige implementatie voor

28

bestaat er (nog) geen financiering voor de inzet van een taxi voor zorgvragers die zichzelf niet
kunnen (laten) vervoeren.
Langere triagetijd en meldkamerzorg zijn een punt van aandacht in de bekostiging van
meldkamerzorg
RAV’s ontvangen één budget met daarin de vergoeding voor zowel de ambulancezorg als de
MKA. Het budget voor de MKA is op dit moment opgebouwd uit drie budgetcomponenten:
loonkosten, materiële kosten en kapitaallasten.57 De post loonkosten wordt genormeerd op basis
van het aantal meldingen in het voorgaande jaar, tenzij anders overeengekomen in het overleg
tussen de RAV en zorgverzekeraar(s). MKA’s die minder dan 25 duizend meldingen per jaar
ontvangen krijgen per melding circa €36 voor loonkosten.58 Grotere meldkamers ontvangen per
melding ruim €22 voor loonkosten. Het aantal meldingen waarmee de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa) rekent is gelijk aan het aantal A1/A2-inzetten, B-inzetten en EHGV-inzetten bij elkaar
opgeteld.
MKA-centralisten zullen door de verbeterde urgentie-indeling gemiddeld meer tijd besteden aan
een melding.59 Dat betekent dat de huidige bedragen voor loonkosten in de toekomst
waarschijnlijk niet meer toereikend zullen zijn. Daarnaast zullen zij vaker patiënten overdragen aan
een beter bij de zorgvraag passende spoedzorgverlener of zelf een zelfzorgadvies geven. Deze
meldingen, die niet in een ambulance-inzet resulteren, tellen in de huidige
bekostigingssystematiek niet mee voor de vergoeding die de RAV voor de MKA ontvangt. AZN zal
hierover in gesprek gaan met de NZa, het ministerie van VWS en Zorgverzekeraars Nederland
(ZN), mede op basis van het kostenonderzoek MKA en bestaande plannen voor herijking van
loonkosten. AZN zal bespreken welke aanpassingen in de bekostiging van de meldkamerzorg
nodig zijn om de verbeterde urgentie-indeling goed te kunnen implementeren. Daarbij kan AZN,
samen met andere brancheorganisaties in de acute zorg, ook met een breder perspectief naar de
bekostiging te kijken. Een perspectief waarin, met het oog op zorgcoördinatie, niet alleen de triage
en inzetactiviteiten van de MKA onderdeel zijn van de bekostiging, maar ook die van de andere
spoedzorgverleners.
Er is (nog) geen financiering voor de inzet van een taxi voor patiënten die naar een andere
spoedzorgverlener moeten reizen, maar dit niet zelf kunnen organiseren
De verbeterde urgentie-indeling bevat de mogelijkheid om een taxi in te zetten voor zorgvragers
die geen ambulancezorg nodig hebben, maar wel op korte termijn vervoerd dienen te worden naar
een andere spoedzorgverlener. Het gaat bijvoorbeeld om zorgvragers die door beperkingen niet
zelfstandig kunnen reizen met het openbaar vervoer, of zorgvragers die voor vervoer afhankelijk
zijn van een rolstoeltaxi, of van mantelzorgers die niet direct in te schakelen zijn. Zij hebben vaak
de financiële middelen niet om zichzelf met een taxi te laten vervoeren.
Het ontbreken van deze vervoersschakel in de acute keten kan leiden tot een toename van
gezondheidsschade bij de zorgvrager of onnodige inzet van ambulancezorg. De inzet van een taxi

Bron: Beleidsregel Regionale ambulancevoorziening 2019 - BR/REG-19153, Nederlandse Zorgautoriteit, 2018.
Loonkosten zijn inclusief sociale lasten, ziekteverzuim, ouderenbeleid en wachtgeld.
59
Alleen wanneer de aard van de melding dat toestaat, zie paragraaf 2.2.
57
58

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 4 Sector bereidt zorgvuldige implementatie voor

29

lijkt een kosteneffectieve oplossing, maar dit soort vervoer is (nog) niet opgenomen in het
basispakket. AZN bespreekt met VWS en ZN vanuit welk wettelijk kader deze inzet gefinancierd
zou kunnen worden.
4.2.4 AZN bespreekt met VWS op welke manier de verbeterde urgentie-indeling opgenomen
kan worden in nieuwe wet- en regelgeving
In de loop der jaren is de norm dat bij een A1-inzet de ambulance binnen 15 minuten ter plaatse
dient te zijn, van een planningsnorm verworden tot een kwaliteitsnorm. De norm is opgenomen in
de wet en staat als volgt verwoord in de tot 1 januari 2021 geldende Regeling Tijdelijke wet
ambulancezorg:
‘De Regionale Ambulancevoorziening zorgt ervoor dat onder normale omstandigheden in ten
minste 95% van de A1-meldingen een ambulance binnen 15 minuten na aanname van de melding
ter plaatse is.’
De Regeling Tijdelijke wet ambulancezorg is per 1 januari 2021 opgevolgd door de Wet
ambulancezorgvoorzieningen (Wazv). In de memorie van toelichting op de Wazv60 staat
aangegeven dat de sector de mogelijkheden onderzoekt van meer differentiatie in de urgentie van
ambulancezorg en dat het de bedoeling is dat de sector op dit punt zo spoedig mogelijk tot
implementatie komt. Vooralsnog zal op basis van de ministeriële regeling de huidige norm blijven
gelden voor de huidige urgentiecategorie A1-inzetten, namelijk dat onder normale
omstandigheden in 95% van de gevallen de patiënt binnen 15 minuten na de melding bereikt
moet zijn.
AZN zal met VWS bespreken hoe en op welk moment de verbeterde urgentie-indeling
opgenomen kan worden in de Wazv.

4.3 Sector gaat verwachte verbetering in kwaliteit nauwgezet
monitoren
De huidige urgentie-indeling is niet wetenschappelijk onderbouwd. 61 Er is nauwelijks
wetenschappelijk bewijs voor de relatie tussen de uitkomst van de (ambulance)zorg en de
responstijd van de ambulance. De geldende norm dat bij 95% van de A1-inzetten de ambulance
binnen 15 minuten ter plaatse moet zijn, zegt daarmee weinig over de kwaliteit van zorg. Dit komt
ook doordat de meldingen die binnen de A1-categorie vallen zeer divers zijn en de medische
urgentie ervan aanzienlijk verschilt.
Ook voor de nieuwe urgentie-indeling is nog geen wetenschappelijke onderbouwing, maar we
verwachten op basis van deze impactanalyse wel dat de kwaliteit van acute zorg erdoor verbetert.
Met de nieuwe urgentie-indeling wordt beoogd om de huidige tijdsnormen voor A1- en A2zorgvragen op termijn te vervangen door zorginhoudelijke (tijds)normen die er meer toe doen voor
de patiënt. Daarbij is van belang om tijd en kwaliteit te meten over de gehele keten, dat wil zeggen
de gehele patiënt journey, in plaats van alleen gedurende ambulancezorg (bijvoorbeeld bij

Te vinden op: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/05/26/memorie-van-toelichtingwetsvoorstel-wet-ambulancevoorzieningen (pagina’s 14-15).
61
Zie het Nivel-rapport: https://www.nivel.nl/nl/nieuws/efficientere-ambulancezorg-door-verfijning-urgentie-indeling
60

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 4 Sector bereidt zorgvuldige implementatie voor

30

tijdsgerelateerde aandoeningen zoals CVA en STEMI). Omdat de wetenschappelijke
onderbouwing vooralsnog ontbreekt, zal de sector de verwachte verbetering in kwaliteit
nauwgezet gaan monitoren. De monitoring van de impact van de nieuwe urgentie-indeling vindt
plaats via het kwaliteitskader ambulancezorg en door een speciaal daarvoor op te richten
landelijke Monitoring Board.
4.3.1 RAV’s monitoren en publiceren de responstijden voor spoedeisende ambulancezorg als
onderdeel van het kwaliteitskader ambulancezorg
In 2019 heeft AZN in samenwerking met ZN, V&VN Ambulancezorg, NVMMA, Landelijk Netwerk
Acute Zorg (LNAZ) en de Patiëntenfederatie het kwaliteitskader ambulancezorg 1.0 ontwikkeld.
Het betrof één van de acties uit het actieplan ambulancezorg. Het kwaliteitskader ambulancezorg
is eind 2019 tripartiet aangeboden aan Zorginstituut Nederland, en bestaat uit 26 inhoudelijke en
procesmatige signalen voor de spoedeisende en niet-spoedeisende ambulancezorg.
Sinds begin 2020 werkt AZN aan de implementatie van het kwaliteitskader. De eerste 13 van 26
signalen – ook wel indicatoren – worden in 2020 geïmplementeerd. Dit betekent dat er in 2020
voor 13 signalen actuele meetplannen62 zijn die de RAV’s gebruiken bij het aanleveren van de
kwaliteitsinformatie, dat verschillen in de manier van registreren zijn geïnventariseerd, de
uitkomsten op de signalen zijn geanalyseerd en de eerste streefwaarden zijn bepaald. Eind 2020 is
de voortgangsrapportage – met onder andere de uitkomsten op de signalen en streefwaarden –
voorgelegd aan de ALV, en in 2021 worden de uitkomsten van deze signalen voor het eerst
openbaar gemaakt via het Sectorkompas. De voortgang wordt ook periodiek aan ZN, VWS en de
Patiëntenfederatie gepresenteerd.
In 2021 en 2022 werken AZN en RAV’s verder aan de implementatie van de 13 signalen die op de
doorontwikkelagenda staan. In 2023 streeft de sector ernaar om een volwassen kwaliteitskader te
hebben, met inzicht in uitkomsten en vastgestelde streefwaarden voor alle signalen.
In het kwaliteitskader ambulancezorg 1.0 staan de huidige tijdsnormen voor A1- en A2-inzetten
nog opgenomen als signalen. We verwachten dat eventuele nieuwe signalen voor spoedinzetten
naar aanleiding van de nieuwe urgentie-indeling, in versie 3.0 geïntroduceerd kunnen worden. De
sector zal wel al eerder de inzetten voor A0-zorgvragen gaan monitoren en publiceren om zo
transparantie over de responstijden te creëren voor patiënten voor wie echt iedere seconde telt.
4.3.2 De ambulancesector richt een landelijke Monitoring Board op die de implementatie van
de nieuwe urgentie-indeling monitort
Om de implementatie van de nieuwe urgentie-indeling nauwgezet te kunnen monitoren, richt de
ambulancesector een landelijke ‘Monitoring Board’ op. De Monitoring Board:
• Houdt nauwgezet de statistische verdeling van de responstijden voor A0-, A1- en A2zorgvragen in de gaten, zoals gemeten in het kwaliteitskader ambulancezorg. Daarbij

De meetplannen beschrijven hoe de signalen gemeten worden en bevatten onder andere gehanteerde definities,
gebruikte eenheden en rekenmethodes. Denk bijvoorbeeld aan het operationaliseren op welke wijze RAV’s kunnen
aantonen dat zij de hygiënerichtlijn naleven of aan het met Nivel afspraken maken over hoe het leren en verbeteren met
behulp van de CQI-resultaten kan worden bevorderd.
62

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 4 Sector bereidt zorgvuldige implementatie voor

31

hanteert de Monitoring Board nader te bepalen veiligheidsgrenzen. Daarnaast monitort de
Board ook andere signalen uit het kwaliteitskader waarop de nieuwe urgentie-indeling naar
verwachting impact op heeft zoals: 63
– Tijdsgerelateerde aandoeningen (CVA en STEMI)
– Mobiel zorgconsult, en opnieuw ambulancezorg
– Effectieve inzet van verschillende deskundigheden
– Aansluiting van prehospitale werkdiagnose op diagnose van de SEH
– Ketenpartnertevredenheid
• Bespreekt als externe deskundige op voordracht van de RAV-calamiteitencommissie
geanonimiseerde calamiteiten die mogelijk gerelateerd zijn aan de nieuwe urgentie-indeling.
• Laat in samenwerking met de Wetenschapscommissie ambulancezorg 64 wetenschappelijk
onderzoek uitvoeren om de impact van de nieuwe urgentie-indeling op uitkomsten van zorg
in kaart te brengen.
In de Monitoring Board nemen inhoudelijk experts, zorgprofessionals, vertegenwoordigers van
landelijke branche- en beroepsorganisaties en patiëntvertegenwoordigers deel. De Monitoring
Board krijgt de bevoegdheid om problemen landelijk aan te kaarten indien zij signalen ontvangt
dat de nieuwe urgentie-indeling onverwacht tot onwenselijke stijgingen van responstijden of zelfs
calamiteiten leidt. In het uiterste geval kan de Monitoring Board het advies geven aan de
ledenvergadering van AZN om de nieuwe urgentie-indeling terug te draaien naar de huidige
urgentie-indeling.

Bron: Kwaliteitskader Ambulancezorg 1.0, AZN, 2019.
Commissie (NVMMA, V&VN Ambulancezorg en AZN) gericht op onder andere wetenschappelijke kennisontwikkeling
binnen de ambulancezorg.
63
64

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – 4 Sector bereidt zorgvuldige implementatie voor

32

Bijlage 1. Definities en afkortingen
Definities
• Aanrijtijd: Tijd tussen het moment van vertrek van een ambulance en het moment dat een
ambulance ter plaatse arriveert.65
• Aanvrager/melder: Degene die ambulancezorg aanvraagt, al dan niet met spoed en al dan
niet voor zichzelf.
• Acute zorg: De zorg die wordt verleend in een situaties waarbij zonder acuut ingrijpen gevaar
bestaat voor overlijden of onomkeerbare gezondheidsschade als gevolg van een acute
levensbedreigende aandoening of ongeval. Acute zorg is ook wel spoedeisende zorg.
• Ambulance: Een ambulance is, conform artikel 1 lid 1b van de Tijdelijke wet ambulancezorg
(Twaz), een voor het vervoer van zieken of gewonden ingericht motorvoertuig, vaartuig of
helikopter.
• Ambulancesector: Het collectief van ambulancezorg verlenende zorginstellingen.
• Ambulancezorg: De mobiele zorg die beroepsmatig wordt verleend aan een patiënt met een
aandoening of letsel met inachtneming van datgene wat op grond van algemeen beschikbare
medische en verpleegkundige kennis vereist is en, indien nodig, het adequaat vervoeren van
een patiënt of het verwijzen van een patiënt naar een andere zorgverlener. Het hoofddoel van
ambulancezorg is het voorkomen of beperken van gezondheidsschade op basis van de
zorgbehoefte van de patiënt. Zie artikel 1 lid d van de Tijdelijke wet ambulancezorg (Twaz).
• Ambulancezorgprofessional: Ambulanceverpleegkundige, verpleegkundige,
zorgambulancebegeleider, verzorgende, bachelor medisch hulpverlener, verpleegkundig
specialist acute zorg, physician assistant of (ambulance)chauffeur, .
• Directe Inzet Ambulance (DIA): Bij DIA wordt op basis van een 112-melding zo snel als
mogelijk en voor afronding van de triage een ambulance-eenheid in de richting van het
incident gestuurd. Het uitsturen van de ambulance gebeurt met een A2-urgentie en voordat
de triage is afgerond. Op basis van de triage kunnen de inzetopdracht en/of de urgentie
worden bijgesteld. Eventueel kan de inzetopdracht worden afgebroken.
• First Responder: Een hulpverlener, die bij reanimatiemeldingen als eerste ter plaatse komt en
die competent is daarbij basic life support te verlenen, in afwachting van een ambulanceeenheid.
• Ggz-triagist: De ggz-hulpverlener die een inschatting kan maken van de urgentie van een
psychische crisis en een eventueel psychiatrisch vervolg, zoals een crisisbeoordeling, kan
indiceren.
• Heralloceren: In dit rapport gebruikt voor wanneer een MKA-centralist een ambulance die al
op een melding aan het reageren is, naar een nieuwe melding met hogere prioriteit omleidt.
• Hoogcomplexe zorg: Hoogcomplexe zorgsituaties zijn situaties waarbij zich redelijkerwijs,
gezien de ernst van de gezondheidssituatie, levensbedreigende omstandigheden kunnen

65

Of zo dicht als de ambulance bij de plaats van de patiënt kan komen.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 1. Definities en afkortingen

33

voorzien. Bij patiënten die hoogcomplexe ambulancezorg behoeven kan sprake zijn van nietstabiele vitale functies en/of moet rekening gehouden worden dat deze functies tijdens de
inzet bedreigd raken.
• Inzet (ambulance/zorg): Door de MKA ingezette ambulance als antwoord op een
zorgvraag/melding.
• Laagcomplexe zorg: Laagcomplexe zorgsituaties laten zich omschrijven als voorspelbare, niet
levensbedreigende situaties. Bij patiënten die laagcomplexe ambulancezorg behoeven, is
sprake van stabiele vitale functies en is redelijkerwijs te verwachten dat de vitale functies
tijdens of door het vervoer niet bedreigd zullen raken.
• Melding: Een contact tussen de meldkamer ambulancezorg en iemand die ambulancezorg
aanvraagt. De melding heeft betrekking op een zorgvraag gericht op ambulancezorg.
• Meldkamer ambulancezorg: De meldkamer ambulancezorg is 24/7 verantwoordelijk voor het
proces van aannemen van meldingen, intake, triage, indicatiestelling, zorgtoewijzing en –
coördinatie, uitgifte van ambulance-inzetten, meldersinstructie en zorgadvisering. De
verpleegkundig centralist van de meldkamer ambulancezorg stelt op basis van triage vast of
inzet noodzakelijk en/of gewenst is en met welke urgentie.
• Middencomplexe zorg: Zorg in niet-levensbedreigende situaties aan patiënten met stabiele
vitale functies waarbij de zorg meeromvattend en/of complexer is dan bij laagcomplexe zorg.
• Mobiel zorgconsult: Een inzet die wordt uitgevoerd met de intentie tot zorgverlening, waarbij
ter plaatse na onderzoek van de patiënt de noodzaak tot vervoer niet gebleken is. Er is altijd
sprake van contact met een patiënt (voorheen: Eerste Hulp Geen Vervoer).
• Patiënt: een zorgvrager, een zieke of gewonde, iemand die medische zorg nodig heeft of
nodig denkt te hebben.
• Rapid Responder: Een rapid responder is een ambulanceverpleegkundige die ter plaatse
geheel zelfstandig handelt, al dan niet in afwachting van de komst van een ambulance of
andere zorgverlener.
• Responstijd: Totale tijd tussen het moment van aanname van een melding op de MKA tot het
moment dat een ambulance ter plaatse arriveert. Som van aanname-/uitgifte-/verwerkingstijd
op de MKA, uitruktijd en aanrijtijd.
• Spoedeisende ambulancezorg: Bij spoedeisende zorgvragen moet de ambulancezorg zo
spoedig mogelijk ter plaatse zijn. De intentie is zorg te verlenen en, indien noodzakelijk, de
patiënt te vervoeren. De centralist van de meldkamer ambulancezorg bepaalt op basis van de
zorgvraag de urgentie waarmee de ambulance naar de patiënt rijdt. De
ambulancezorgprofessional bepaalt de urgentie van het eventuele vervoer van de patiënt.
• Spoedzorg: Zorg als antwoord op een zorgvraag die vanuit de beleving van de patiënt acuut
is (NHG, 2013). Spoedzorg is hiermee breder dan ‘acute zorg’.
• Triage: Het maken van een inschatting van de benodigde urgentie en inzet van hulpverlening
(NHG, 2015). Triage kan telefonisch of fysiek (face-to-face) plaatsvinden.
• Triagesysteem: Een systematische methodiek voor triage, meestal ondersteund door een
computersysteem. In de Nederlandse ambulancezorg worden hiervoor de systemen
Nederlandse Triage Standaard (NTS) en AMPDS (in de vorm van ProQA) gebruikt.
• Urgentie: Binnen de ambulancezorg geeft de urgentie de mate van spoedeisendheid aan
waarmee de ambulance-eenheid is ingezet. De ambulancesector onderscheidt nu drie

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 1. Definities en afkortingen

34

urgentieniveaus: A1, A2 en B. De urgentie van een ambulance-inzet zegt niets over de
complexiteit van de benodigde ambulancezorg (hoog, midden of laag).
• Urgentie-indeling: Systematiek om de spoedeisendheid van situaties in te delen. Binnen de
ambulancezorg geeft urgentie de mate van spoedeisendheid van ambulance-inzet aan. In de
huidige Nederlandse situatie kent de ambulancezorg drie urgentieniveaus: A1, A2 en B,
waarbij de A-niveaus spoedeisende ambulancezorg betreffen en B planbare en/of nietspoedeisende betreft. Zie bijlage 2.
• Verpleegkundig centralist op de meldkamer ambulancezorg (MKA-centralist):
Verpleegkundige inhoudelijk verantwoordelijk voor de intake, indicatiestelling, zorgtoewijzing,
-coördinatie en instructie op de MKA. In dit rapport veelal aangeduid als ‘MKA-centralist’.
• Warme overdracht: De overdragende zorgverlener draagt de patiënt één op één over aan de
opvolgende zorgverlener en blijft bij de patiënt tot de opvolgende zorgverlener gearriveerd is.
• Zorgambulance: De zorgambulance verleent zorg aan patiënten met een laagcomplexe
zorgvraag. De zorgverlening op de zorgambulance is voorspelbaar en zonder te verwachten
risico op levensbedreigende situaties.
• Zorgambulancebegeleider: Ambulancezorgprofessional die laagcomplexe zorg verleent op
een zorgambulance. Na 2020: verzorgende.
• Zorgcoördinatie: Het gezamenlijk organiseren en coördineren van de acute zorg op regionale
schaal door verschillende aanbieders in de acute zorg. Voor de patiënt vertaalt dit zich in een
gezamenlijk (virtueel) loket, waarachter de aanbieders van acute zorg probleemloos
samenwerken en elkaar aanvullen. Voor de zorgaanbieders in de regio vertaalt
zorgcoördinatie zich in een centraal punt waar altijd actuele informatie beschikbaar is over
patiënten en beschikbare capaciteiten. Het gaat er om dat de juiste zorg door de juiste
zorgverlener op de juiste tijd op de juiste plek komt.
• Zorgvraag: Een vraag om ambulancezorg. Deze kan na triage resulteren in de inzet van een
ambulance of een verwijzing naar een andere zorgverlener. Ook kan het voorkomen dat na
triage de centralist van de meldkamer ambulance de zorgvraag afhandelt zonder ambulanceinzet of verwijzing.

Afkortingen
• ABCDE: Airway, Breathing, Circulation, Disability. methodiek voor een snelle, systematische
beoordeling van de vitale functies van een patiënt.
• ALS: Advanced Life Support. In dit rapport vaak gebruikt in de combinatie ‘ALS-ambulance’
voor ambulances die zijn uitgerust met apparatuur voor ALS. Dit zijn ‘standaardambulances’,
en elke RAV is verplicht deze vorm van ambulancezorg te bieden.
• AMPDS: advanced medical priority dispatch system, het triagesysteem wat de basis vormt
van ProQA.
• ANW-uren: avond-, nacht- en weekenduren.
• AZN: Ambulancezorg Nederland.
• BLS: basic life support.
• BMH: bachelor medisch hulpverlener. Zie de definitie van ambulancezorgprofessional.
• DIA: Directe Inzet Ambulance.
• EHBO: Eerste Hulp bij ongelukken.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 1. Definities en afkortingen

35

• EHGV: Eerste hulp geen vervoer-rit van de ambulance.
• Fte: fulltime equivalent.
• Ggz: Geestelijke Gezondheidszorg.
• HAP: Huisartsenpost.
• HAP-triagist: triagist werkzaam op de huisartsenpost.
• LHV: Landelijke Huisartsen Vereniging.
• LNAZ: Landelijk Netwerk Acute Zorg.
• MKA: Meldkamer ambulancezorg van een regionale ambulancevoorziening.
• NTS: Nederlandse Triage Standaard.
• NZa: Nederlandse Zorgautoriteit.
• NVMMA: Nederlandse Vereniging van Medisch Managers Ambulancezorg.
• OGS: optische- en geluidssignalen, de zwaailichten en sirenes die ambulances gebruiken.
• RAV: Regionale ambulancevoorziening.
• SEH: Spoedeisende hulpafdeling (van een ziekenhuis).
• V&VN: Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland.
• VVT: Verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg.
• VWS: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
• ZN: Zorgverzekeraars Nederland.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 1. Definities en afkortingen

36

Bijlage 2. Vergelijking nieuwe met
huidige urgentie-indeling
De nieuwe urgentie-indeling bevat zeven categorieën, een toename van vier ten opzichte van de
huidige indeling (Figuur 6). De meeste nieuwe categorieën corresponderen met een categorie uit
de huidige urgentie-indelingen van de ambulancezorg. Categorieën A0-2 en C1-2 corresponderen
(grotendeels) met categorieën uit de Nederlandse Triage Standaard zoals gehanteerd door
huisartsenposten (HAP’s), de HAP-NTS.

Figuur 6. De voorgestelde nieuwe urgentie-indeling bevat zeven categorieën in drie clusters.

Het hanteren van deze naamgeving van urgentiecategorieën in plaats van het eerder voorgestelde
P0-6 heeft twee grote voordelen. Ten eerste zorgt de minder ingrijpende verandering naar
verwachting voor gemakkelijkere implementatie in de ambulancesector en bij ketenpartners.
Daarnaast is het zo voor andere (spoed)zorgverleners ook sneller duidelijk dat de nieuwe urgentieindeling van de ambulancezorg niet volledig vergelijkbaar is met de door HAP’s gehanteerde
indeling met U0 tot en met U5.
Spoedeisende ambulancezorg
De huidige categorie A1 valt in het nieuwe voorstel uiteen in categorieën A0 en A1. A0zorgvragen passen bij patiënten met (dreigende) uitval van ABCD, zoals (mogelijke) reanimaties,
foetale nood en verbloeding. A1-zorgvragen gaan in de toekomstige situatie over (mogelijk)
instabiele ABCD, bijvoorbeeld een beroerte, ernstige kortademigheid of een hartaanval. De huidige
categorie A2 behoudt haar naam en patiëntgroepen.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 2. Vergelijking nieuwe met huidige urgentie-indeling

37

Niet-spoedeisende ambulancezorg
De huidige categorie B valt uiteen in twee categorieën niet-spoedeisende ambulancezorg. Deze
categorieën, B1 en B2, passen bij respectievelijk hoogcomplexe en midden- of laagcomplexe
geplande zorgvragen.
Meldkamerzorg
De nieuwe urgentie-indeling bevat twee nieuwe urgentie-categorieën meldkamerzorg. Categorie
C1 is voor patiënten waarvoor de MKA-centralist triage heeft uitgevoerd, waarvan de uitkomst is
dat er geen inzet van ambulance-eenheid nodig is, maar aansluitend aan de triage wel andere
acute zorg nodig is. Voor deze acute vervolgzorg kan de zorgvrager terecht bij een ketenpartner,
bijvoorbeeld de HAP. Voor deze patiënten kan de meldkamer een taxi inzetten voor zorgvragers
die direct vervoer naar een andere spoedzorgverlener nodig hebben, maar dit niet zelf kunnen
organiseren. Het gaat bijvoorbeeld om zorgvragers die door beperkingen niet zelfstandig kunnen
reizen met het openbaar vervoer, of zorgvragers die voor vervoer afhankelijk zijn van een
rolstoeltaxi, of van mantelzorgers die niet direct in te schakelen zijn. Vaak hebben zij de financiële
middelen niet om zichzelf met een taxi te laten vervoeren.
Tot slot is categorie C2 opgenomen. Hoewel in de huidige situatie al soms zorgadviezen gegeven
worden door MKA-centralisten zonder dat er ook een ambulance wordt ingezet, is dat nu nog
geen formele urgentiecategorie.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 2. Vergelijking nieuwe met huidige urgentie-indeling

38

Bijlage 3. Onderzoeksaanpak
De impactanalyse is gebaseerd op expert opinion vanuit interviews, bijeenkomsten met het
kernteam en veldteam en expertsessies. Daarnaast baseren we ons op deskresearch en hebben
we de verwachte effecten op basis van kwantitatieve modellen in kaart gebracht. In deze bijlage
lichten we de onderzoeksaanpak aan de hand van deze drie bronnen toe.

Expert opinion
De expert opinion die we meewogen in de impactanalyse bestaat uit interviews, bijeenkomsten
met het kern- en veldteam en expertsessies. We voerden interviews met experts uit de
ambulancezorgsector zelf en verschillende andere organisaties. Tijdens de interviews vroegen we
hen onder andere naar de verwachte impact van de nieuwe urgentie-indeling op hun organisatie
en achterban. Daarnaast gebruikten we extra interviews om de impactanalyse te toetsen nadat
een expertsessie vanwege de coronacrisis niet door kon gaan. Een overzicht van de gevoerde
interviews is weergegeven in onderstaande tabel.
Organisatie

Expert

Ambulancezorg Nederland

Anno van Dijken

Ambulancezorg Nederland / Infinitief Advies

Marnix Holsappel

Nederlandse Vereniging van Medisch Managers Ambulancezorg /
koppeling met AMPDS
Nederlandse Vereniging van Medisch Managers Ambulancezorg

Harm van de Pas

Nederlandse Vereniging van Medisch Managers Ambulancezorg / NTS
Redactieraad
Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland Ambulancezorg

Rein IJmker

Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland Ambulancezorg

Jan Hoefnagel

BijnierNET

Johan Beun

Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulp Artsen

Pol Stuart

Nederlands Huisartsen Genootschap

Jesse van Burg

InEen

Astrid Scholl

Landelijk Netwerk Acute Zorg

Arold Reusken

Patiëntenfederatie Nederland

Edith Dekker

Zorgverzekeraars Nederland

Maaike Schapendonk

Zorgverzekeraars Nederland

Martijn Mahler

Zilveren Kruis

Paul Martina

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Vivian Eijzenbach

Oud hoogleraar urgentiegeneeskunde

Joost Bierens

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Mitzi Mulder

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Anne-Marie Vervaet

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Rolien Pruijs

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

Geert-Jan Kommer

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

Bert Dercksen

Thijs Gras

39

Organisatie

Expert

Nivel

Nanne Bos

Nivel

Marlon Rolink

Witte Kruis / Nederlandse Vereniging van Medisch Managers
Ambulancezorg / NTS Redactieraad

Charlotte Blase

Daarnaast hielden we periodieke voortgangsbijeenkomsten met een sectoraal kernteam en een
sectoroverstijgend veldteam. Een overzicht van de betrokken personen en hun organisatie is
hieronder weergegeven.
Gremium

Organisatie

Deelnemer

Sectoraal kernteam

Nederlandse Vereniging van Medisch
Managers Ambulancezorg

Bert Dercksen

Sectoraal kernteam

Nederlandse Vereniging van Medisch
Managers Ambulancezorg

Harm van de Pas

Sectoraal kernteam

Verpleegkundigen & Verzorgenden
Nederland Ambulancezorg

Thijs Gras

Sectoraal kernteam

Ambulancezorg Nederland

Hans Janssen

Sectoraal kernteam

Bestuurscommissie Ketenkwaliteit AZN

Marthe Cramer

Sectoraal kernteam

RAV IJsselland

Erik de Leeuw

Sectoraal kernteam

Bestuurscommissie Ketenkwaliteit AZN

Pierre van Grunsven

Sectoraal kernteam

Ambulancezorg Nederland

Martin Smeekes

Sectoraal kernteam

Ambulancezorg Nederland

Trudie van Duin

Sectoraal kernteam

Ambulancezorg Nederland

Isolde Boers

Sectoraal kernteam

Ambulancezorg Nederland

Karin Lelieveld

Sectoroverstijgend veldteam

InEen

Astrid Scholl

Sectoroverstijgend veldteam

V&VN Ambulancezorg

Sectoroverstijgend veldteam

V&VN Ambulancezorg

Karel van der Klis
(vanaf januari 2020)
Jan Hoefnagel

Sectoroverstijgend veldteam

Nederlands Huisartsen Genootschap

Sectoroverstijgend veldteam

BijnierNET

Jesse van Burg (tot
mei 2020)
Johan Beun

Sectoroverstijgend veldteam

Landelijk Netwerk Acute Zorg

Leontien Sturms

Sectoroverstijgend veldteam

VGGM

Sectoroverstijgend veldteam

Nederlandse Vereniging van
Spoedeisende Hulp Artsen

Peter van den Berg
(tot april 2020)
Pol Stuart

Sectoroverstijgend veldteam

Zorgverzekeraars Nederland

Maaike Schapendonk

Meelezer

Ambulancezorg Nederland

Frans Sier

Meelezer

Patiëntenfederatie Nederland

Edith Dekker

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

40

Tot slot organiseerden we twee expertsessies waarin we inbreng ophaalden voor het
implementatieplan (zie Figuur 7). Een geplande derde expertsessie om de impactanalyse te
toetsen en aan te vullen kon vanwege de coronacrisis niet doorgaan. Als alternatief hebben we de
genodigden van deze sessie geïnterviewd.

Figuur 7. In twee expertsessies haalden we inbreng op voor het implementatieplan

Publicaties
We hebben in de impactanalyse onder meer de volgende publicaties meegenomen: sector- en
brancheverenigingsrapporten, wetenschappelijke proefschriften en artikelen, onderzoeken van
Nivel en de HAN en eigen rapporten over eerdere projecten. Onderstaande tabel geeft een
overzicht van de belangrijkste gebruikte geschreven bronnen.
Bron

Titel

AmbulanceZorg
Rotterdam-Rijnmond
AZN

Onderzoek naar exploitatie 2014-2017 en naar zorgprestaties 2016 en 2017’

AZN

Adviesnota 'Urgenties in de ambulancezorg en eerstelijns acute ketenzorg –
Adviesnota met de verbeterde urgentie-indeling'
Nota Goede Ambulancezorg

AZN

Kwaliteitskader Ambulancezorg

AZN

Kwaliteitskader niet-spoedeisende ambulancezorg

AZN

Tabellenboek 2018

AZN

Kwaliteitskader first responder

AZN

Kwaliteitskader zorgambulance

AZN

Uniform begrippenkader ambulancezorg

AZN

Factsheet Ontwikkeling 15 minutennorm ambulancezorg

AZN

Actieplan Ambulancezorg

AZN

Meetinstrument kwaliteitskader 1.0 AZN

AZN

Sectoraal kader zorgmasters ambulancezorg (intern concept)

Caroline Jagtenberg

PhD-thesis: 'Efficiency and Fairness in Ambulance Planning’

HAN/NAIZ

Delphi-studie 'Van Divergentie naar Convergentie'

InEen + AZN

Samenwerkingskader HAP + RAV

InEen + AZN

Uniformering Inzetverdelingsafspraken HAP + RAV

Martin van Buuren

PhD-thesis: 'Efficient planning of Ambulance Services'

Ministerie van VWS

Regeling Tijdelijke wet ambulancezorg (Twaz)

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

41

Bron

Titel

Ministerie van VWS

Wet ambulancevoorzieningen

NHS Wales

Improving the Quality of WAST KB

Nivel

Rapport 'Urgentie in de ambulancezorg en de acute eerstelijns zorgketen'

Nivel

Artikel 'The importance of patient-centered care for various patient groups'

NZa

Monitor acute zorg 2018

NZa

Marktscan Acute Zorg

PACEC

Clinical Model Pilot Evaluation final report

SiRM

Rapport 'Ordening ambulancezorg'

SiRM

Rapport 'Triagesystemen geen oorzaak recente toename spoedinzetten'

SiRM

Kwaliteitskader Spoedzorgketen

SiRM

Rapport 'Vergrijzing vraagt om creativiteit'

Thijs Gras

Artikel 'Dat Eeuwige Kwartier' in Vakblad V&VN

Model aanrijtijden A0-zorgvragen
We onderzochten het effect van het loslaten van genormeerde responstijden voor zorgvragen in
de herziene categorie A1 op de aanrijtijd van ambulances voor A0-zorgvragen. Door een betere
gebiedsdekking van ambulances (i.e. spreiding), verwachten we dat de nieuwe urgentie-indeling
leidt tot een daling in de gemiddelde aanrijtijd voor A0-zorgvragen.
Voor het bepalen van de daling in aanrijtijd bouwden we een model in R. In dit model keken we
eerst naar het effect van het loslaten van genormeerde responstijden op de spreiding van
ambulances. Vervolgens schatten we het effect hiervan op de aanrijtijden.
In deze bijlage lichten we onze aanpak stap voor stap toe. Een belangrijke kanttekening is dat deze
analyse slechts een vereenvoudigde simulatie is van de werkelijkheid van de ambulancezorg, en
niet bedoeld is als vervanging van de spreiding- en beschikbaarheidsmodellen van het RIVM.
Hypotheses en aannames
De volgende hypotheses, zoals ook toegelicht in paragraaf 2.1.2, liggen aan onze analyse ten
grondslag:
•

Het loslaten van tijdsnormen voor spoedinzetten maakt het makkelijker op een goede
spreiding van ambulances te sturen.

•

Een verbeterde spreiding van ambulances verlaagt de gemiddelde aanrijtijd voor A0zorgvragen.

Met responstijd bedoelen we hier de totale tijd die verstrijkt tussen het aannemen van een
melding op de MKA en het moment dat een ingezette ambulance op de plaats waar de patiënt
zich bevindt, aankomt. Aanrijtijd is de daadwerkelijke rijtijd van de ambulance. Hoewel de
responstijd klinisch de meest relevante tijdsmaat is, keken we in deze analyse naar aanrijtijd omdat
deze samenhangt met (onder andere) de spreiding van ambulances.
Daarbij hanteerden we als andere aannames dat de vraag naar spoedinzetten (uitgedrukt in het
aantal ingezette ambulance-uren per jaar) en het aanbod aan ambulancecapaciteit (aantal fte aan

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

42

ambulanceverpleegkundigen) gelijk blijft. Met deze aannames isoleren we het effect van spreiding
op de aanrijtijden. Hoofdstukken 2 en 3 van dit rapport gaan uitgebreid in op de verwachte
effecten van de nieuwe urgentie-indeling op vraag naar en aanbod van ambulancezorg.
Gemodelleerde situatie
De beschikbare capaciteit (beschikbaarheid) en spreiding van ambulances verschilt in de praktijk
sterk van tijd tot tijd en van regio tot regio. De beschikbaarheid hangt af van het aantal actieve
ambulances in een dienst en het deel daarvan wat op dat moment vrij is. De spreiding van
beschikbare ambulances in een RAV-regio is van veel factoren afhankelijk, waaronder
standplaatsen, de meest recente inzetten en eventuele voorwaardenscheppende ritten. Ook de
spreiding wisselt in de praktijk sterk tussen regio’s, tussen drukke en rustige moment en tussen
dag- en avond-/nachtdiensten. We gebruiken een momentopname uit deze praktijk als
uitgangssituatie in ons model.
Om in deze uitgangssituatie de hierboven benoemde variatie tussen regio’s en momenten te
neutraliseren, definiëren we voor onze analyse een zo gemiddeld mogelijke situatie. Dit
gedefinieerde gemiddelde komt natuurlijk nergens in Nederland daadwerkelijk voor, maar vormt
een nuttige benadering. Nederland telt 23866 ambulancestandplaatsen en gemiddeld zijn er 428
ambulances (diensten) actief. Dit komt neer op een gemiddelde van iets minder dan twee actieve
ambulances per standplaats.67 In 2018 werden in Nederland ongeveer 1,5 miljoen ambulanceuren gereden, waarvan iets meer dan de helft A1-inzetten en iets meer dan een kwart Binzetten.68 Het aanbod aan ambulance-uren was in 2018 ongeveer 3,5 miljoen uur.69 Daarmee
was de gemiddelde bezetting van ambulances ruim 40%. Tot slot zijn er in Nederland momenteel
2470 RAV-regio’s. Dit betekent dat een regio met als kenmerken het gemiddelde van alle RAVregio ongeveer 10 standplaatsen heeft en ongeveer 20 actieve ambulances, waarvan er
gemiddeld ongeveer 10 bezig zijn met een inzet. Voor deze fictieve gemiddelde situatie gaan we
er ook vanuit dat de bevolking homogeen verdeeld is, en daarmee elke spoedmelding met een
even grote kans uit elk punt in de regio kan komen. Dit verklaart onder andere waarom de
resultaten van de schatting niet toepasbaar zijn op de meest landelijke gebieden van Nederland.
In de nieuwe urgentie-indeling wordt het ook mogelijk een ambulance die al op weg is naar een
A1 of A2 spoedinzet alsnog voor een gelijktijdige A0-zorgvraag in te zetten, wanneer het de
dichtstbijzijnde ambulance bij de A0-locatie is. Een dergelijke herallocatie is alleen mogelijk tot het
moment dat een ambulance bij de plaats van de oorspronkelijke melding aankomt, dus tijdens zijn

Bron: Tabellenboek 2018, AZN.
Het aantal ambulances in een RAV-regio is gebaseerd op de spreidings- en beschikbaarheidsmodellen die het RIVM
opstelt en regelmatig bijwerkt. Hierin wordt het aantal standplaatsen en hun positionering zo gekozen dat elk deel van
Nederland voor een ambulance binnen 12 minuten rijden te bereiken is. Het RIVM-model deelt een RAV-regio twee
ambulances per standplaats toe (de zogenaamde ‘dubbele dekking’), plus een aantal extra ambulances afhankelijk van het
aantal jaarlijkse ambulance-inzetten (spoed en gepland) in die regio. Wij komen hier tot iets minder dan twee ambulance
per standplaats, omdat niet elke ambulance op elk moment van de dag actief is.
68
Referentiekader spreiding en beschikbaarheid ambulancezorg 2018, RIVM.
69
Bron: Tabellenboek 2018, AZN.
70
Dit getal varieert per bron tussen 23 en 25 vanwege twee verregaande samenwerkingsverbanden tussen RAV’s. Wij
hanteren hier in navolging van het Tabellenboek 2018 en het Referentiekader 2018 het getal 24.
66

67

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

43

aanrijtijd. In 2018 was de gemiddelde aanrijtijd voor spoedritten 12 minuten,71 een spoedinzet
duurt gemiddeld 65 minuten.72
Dit betekent dat tijdens ongeveer 20% van een A1/A2-inzet een ambulance geheralloceerd kan
worden. Aangezien A0-zorgvragen slechts circa 5% van de huidige spoedmeldingen bedragen,73
verwaarlozen we in dit model de kans op gelijktijdige A0-inzetten. Naar boven afrondend zijn
hierdoor van de eerder genoemde 10 ingezette ambulances, twee alsnog inzetbaar voor een A0zorgvraag. Het totale aantal beschikbare ambulances komt daarmee op 12.
De spreidingsmodellen van het RIVM zijn erop gericht dat bij optimale spreiding 97% van een
RAV-regio binnen een aanrijtijd van 12 minuten te bereiken is. Deze tijd is gebaseerd op de
wettelijke 15-minutennorm voor de responstijd van huidige A1-inzetten. Hierbij wordt rekening
gehouden met 2 minuten voor triage, 1 minuut uitruktijd en 12 minuten aanrijtijd. In de eerder
genoemde willekeurige situatie, waarbij de dienstdoende ambulances door eerdere inzetten meer
door de regio verspreid zijn geraakt, is de spreiding niet optimaal, zie Figuur 8.74 In een echte RAVregio komen meldingen niet met dezelfde frequentie uit alle delen van de regio binnen, omdat de
bevolking niet gelijk verdeeld is. De extra clustering van ambulances en slechtere spreiding die
hierdoor ontstaat, wordt deels opgeheven omdat de meeste meldingen uit de dichtbevolkte delen
van een regio komen.

Figuur 8. Bij optimale spreiding dekken beschikbare ambulances een zo groot mogelijk gebied van een regio, maar eerdere
inzetten zorgen voor een meer willekeurige spreiding met suboptimale verdeling.

Modelopbouw
We simuleerden in het model 100.000 keer een willekeurige situatie in de voorbeeldregio.
Hiervoor positioneerde de simulatie de 12 ambulances op een willekeurige plek in de regio. De
ambulances werden hiervoor gesimuleerd als punt in de regio met om hen heen een ‘bol’ van 12
minuten rijtijd. Een verdere aanname hierbij is dat het bereik van een ambulance, dus het gebied

Bron: Tabellenboek 2018, AZN.
Bron: Referentiekader spreiding en beschikbaarheid ambulancezorg 2019.
73
Bron: Expert opinion en geraadpleegde publicaties.
74
Dat in deze voorbeeldsituaties in een gemiddelde regio nergens sprake is van ‘dubbele dekking’ (zie voetnoot op de
vorige pagina), komt doordat in deze situatie steeds de helft van de ambulances al ingezet is.
71
72

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

44

wat binnen 12 minuten rijden te bereiken is, deels buiten het gebied kan liggen, maar de
ambulance zelf niet. ‘Burenhulp’ door een andere RAV is in dit model dus niet mogelijk.75
Na de ambulances op een willekeurige plek gepositioneerd te hebben, bepaalden we de
onderlinge afstand tussen de 12 ambulances en namen dit op een kruistabel. Vervolgens
berekenden we voor deze situatie de overlap in de oppervlaktes die de verschillende ambulances
dekken. Dit doen we omdat we het model gebruiken om de overlap in het dekkingsgebied tussen
ambulances te bepalen. Op deze manier kan voor een volgende A1-2-melding een ambulance met
veel overlap met andere ambulances, in een dekkingsgebied ingezet worden zonder veel
gebiedsdekking te verliezen. Nadat we de overlap tussen ambulances in hun gebiedsdekking
bepaald hebben, is voor elke ambulance duidelijk welk deel van het gebied zij als enige dekken.
Simulatie
Het resultaat van deze 100.000 simulaties is dat bij willekeurige positionering van 12 ambulances
in een voorbeeld-RAV-regio deze ambulances gemiddeld ongeveer 46% unieke gebiedsdekking
hebben. In deze situatie is 66% van de RAV-regio binnen 12 minuten te bereiken.
Met de nieuwe urgentie-indeling kan de gemiddelde spreiding verbeterd worden. Deze winst komt
uit het effect van het loslaten van genormeerde responstijden voor A1-zorgvragen. Voor deze
zorgvragen kan nu een ambulance ingezet worden met lage unieke gebiedsdekking in plaats van
standaard de dichtstbijzijnde. Wanneer een ambulance dan wordt ingezet voor een A1-zorgvraag,
verslechtert de totale gebiedsdekking minder dan in de huidige situatie. Een groot deel van het
gebied wat de ingezette ambulance dekte, wordt nu nog steeds door een (of meerdere) andere
ambulance gedekt, zie Figuur 9.

Figuur 9. In de huidige situatie wordt voor een A1-zorgvraag standaard de dichtstbijzijnde ambulance ingezet, wat een
verslechtering van de regionale dekking tot gevolg kan hebben. Met de nieuwe urgentie-indeling kan voor A1-zorgvragen
een ambulance worden ingezet met lage ‘unieke’ gebiedsdekking.

De winst in spreiding die geboekt kan worden, bestaat hierbij uit het verschil tussen de
gemiddelde unieke gebiedsdekking en de gebiedsdekking van de best gepositioneerde
ambulances. We noemen ambulances goed gepositioneerd wanneer ze een grote unieke

In de praktijk werkt de ambulancezorg in Nederland met open grenzen. Binnen de kaders van deze analyse is dit buiten
beschouwing gelaten.
75

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

45

gebiedsdekking hebben, omdat zo alle ambulances samen een zo groot mogelijk gebied kunnen
dekken. Van alle gesimuleerde ambulances hebben de best gepositioneerde ambulances dus een
unieke gebiedsdekking van 100%. Deze ambulances bevinden zich in het 100 e percentiel van alle
ambulances. Redelijkerwijs valt te verwachten dat de helft van het verschil tussen hen en
gemiddelde ambulances, dus ambulances in het 50e percentiel, in de nieuwe situatie te winnen is.
We kijken hierom naar het 75e percentiel van ambulances. In de simulatie hebben deze een unieke
gebiedsdekking van ongeveer 73%, wat een verschil van 27%-punt is ten opzichte van het 50e
percentiel.
Wanneer je de 100.000 simulaties en de kansverdelingen die daarbinnen ontstaan, vertaalt naar
één gemiddelde situatie met 12 ambulances, dan zijn er zes ambulances die beneden gemiddeld
en zes die boven gemiddeld goed gepositioneerd staan. Dit betekent voor de gemodelleerde
voorbeeldregio dat zes ambulances elk 27% beter gepositioneerd kunnen worden. Aangezien in
de optimale situatie elke ambulance voor ruim 8% van de gebiedsdekking verantwoordelijk was,
betekent dit een verbetering in de totale spreiding van ambulances in de regio van 27% x 6 x 8% =
13%. Vertaald naar aanrijtijden, betekent dit dat op een willekeurig moment 13% extra van de
regio binnen 12 minuten rijtijd te bereiken is.
In 2018 was de gemiddelde aanrijtijd voor huidige A1-zorgvragen in Nederland iets meer dan 7
minuten.76 In onze simulatie zagen we dat bij een willekeurige positionering van de ambulances
34% van de RAV-regio niet binnen 12 minuten te bereiken is. Gelet op de huidige prestaties voor
A1-inzetten, doen we voor deze 34% een conservatieve aanname van een gemiddelde aanrijtijd
van 13 minuten. Dit is dus een verschil van 6 minuten met het landelijke gemiddelde. Uit onze
simulatie bleek dat 13%-punt van deze 34% extra binnen de 12-minutengrens kan komen te
liggen. Voor 13% van de regio kan de gemiddelde aanrijtijd voor A0-zorgvragen dus dichter bij het
eerdere gemiddelde van 7 minuten komen te liggen. We verwachten dat de gemiddelde daling
van de aanrijtijd voor A0-zorgvragen die hierdoor optreedt in de ordegrootte van 30 seconden tot
één minuut ligt. De daadwerkelijke daling die op zal treden, is van meer factoren afhankelijk,
waaronder het aantal A0-inzetten in de buitengebieden van een RAV-regio, het huidige bereik van
aanrijtijden voor A1-zorgvragen en de mate van implementatie. Experts verwachten dat er
nauwelijks mogelijkheden tot verandering zijn in de meest landelijke gebieden, omdat daar vaak
maar één ambulance een groot gebied afdekt en er weinig tot geen keuzemogelijkheden voor
betere spreiding zijn.

Model verschuiving spoedzorg
De nieuwe urgentie-indeling biedt de hoogopgeleide MKA-centralisten in Nederland de kans om
meer tijd te besteden aan het triëren van een 112-melding. Zo kunnen zorgvragers beter naar de
juiste acute zorg op de juiste plek geleid worden. We verwachten dat MKA-centralisten, wanneer
ze meer tijd kunnen nemen voor triage, vaker dan in de huidige situatie op een ‘lichtere’ vorm van
zorginzet uitkomen. Dit leidt naar verwachting tot een verschuiving van ambulancezorg naar

76

Bron: Tabellenboek 2018, AZN.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

46

huisartsen(spoed)zorg, wijkverpleegkundige spoedzorg (VVT) en acute geestelijke
gezondheidszorg (ggz).
Om de grootte van dit effect te analyseren, bouwden we een Excel-model waarin we de
toekomstige zorgvraag en de verschuiving van ambulancezorg naar andere spoedzorgaanbieders
berekenden. In deze bijlage lichten we de gehanteerde methodiek toe.
Modelopbouw en aannames bij berekenen verwachte verschuiving van spoedzorg
Zorgvraag: totaal aantal spoedinzetten per jaar De zorgvraag, uitgedrukt als het totaal aantal
jaarlijkse spoedinzetten, is het startpunt van de kwantificering van de verschuiving van
ambulancezorg. In het Tabellenboek 2018 van AZN is het totaal aantal spoedinzetten
gerapporteerd tot en met 2018. We gebruiken de 995.440 spoedinzetten van 2018 als startpunt.
Afgerond gaat het jaarlijks om 1.000.000 spoedinzetten.
Extrapoleren van zorgvraag naar peiljaar Op basis van de tijdslijnen van de implementatie
verwachten we dat de verschuiving van spoedzorg tussen 2021 en 2025 optreedt. We hebben in
onze berekeningen gekozen voor 2024 als peiljaar, aangezien het Capaciteitsorgaan in de meest
recente raming van de sector dit jaar als ‘evenwichtsjaar’ hanteert. In de extrapolatie gaan we uit
van een gemiddelde jaarlijkse groei van het aantal spoedinzetten van 2%.77 Bij onveranderd beleid
gaat het in 2024 om 1.121.027 spoedinzetten (naar boven afgerond 1.125.000).
Verwachte verschuiving naar andere spoedzorg Met de nieuwe urgentie-indeling verwachten we
dat voor ongeveer 120.000 112-bellers de juiste zorg op het moment van bellen
huisartsen(spoed)zorg (eventueel met inzet van een taxi), wijkverpleegkundige zorg of acute ggz
is, en niet ambulancezorg.
We verwachten dat 112-bellers met ingangsklachten zoals bijvoorbeeld hoofd-, buik- en
rugpijnklachten en niet-recente verwondingen/verbrandingen zonder levensbedreigende
symptomen, huisartsen(spoed)zorg in plaats van ambulancezorg ontvangen. Op basis van expert
opinion, eerdere projectervaring binnen de ambulancezorgsector en het Tabellenboek, schatten we
dat voor 6% van het totaal aantal spoedinzetten (naar boven afgerond 70.000)
huisartsen(spoed)zorg kan worden ingezet. We zijn als volgt tot 6% gekomen:
• 5% = 20% van de 112-meldingen die op dit moment in A2-inzetten met vervoer naar SEH
resulteren x 25% van het totaal aantal spoedinzetten dat deze A2-inzetten met vervoer naar
SEH representeren. En daarbij opgeteld,
• 1% = 5% van de A-inzetten die nu tot een mobiel zorgconsult leiden x 20% van het totaal
aantal spoedinzetten dat deze A-inzetten die tot een mobiel zorgconsult leiden
representeren.
In onze schatting houden we rekening met reanimaties, traumatologie, en de leeftijdsgroep 0-4
jaar, waarvoor ook in de nieuwe urgentie-indeling een spoedinzet nodig is.

Zie SiRM-rapport ‘Vergrijzing vraagt om creativiteit’ voor nadere onderbouwing:
https://www.sirm.nl/publicaties/vergrijzing-vraagt-om-creativiteit
77

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

47

Ten aanzien van de verschuiving naar wijkverpleegkundige zorg verwachten we dat met de
nieuwe urgentie-indeling een deel van de oudere 112-bellers (leeftijd 75 jaar en ouder) met nietlevensbedreigende problemen, zoals problemen rondom blaaskatheters, morfinepompen en
tilhulp, wijkverpleegkundige zorg in plaats van ambulancezorg ontvangen. Op basis van expert
opinion, eerdere projectervaring binnen de ambulancezorgsector en het Tabellenboek schatten we
dat voor ruim 4% van het totaal aantal spoedinzetten (naar boven afgerond 45.000)
wijkverpleegkundige spoedzorg kan worden ingezet. We zijn als volgt tot de 4% gekomen:
• 3% = 50% van 112-meldingen van ouderen resulteren op dit moment in een A-inzet zonder
vervoer naar SEH x 6% van het totaal aantal spoedinzetten dat deze A-inzetten zonder
vervoer naar SEH voor ouderen representeren. En daarbij opgeteld,
• 1% = 10% van A2-inzetten voor ouderen met vervoer naar SEH x 10% van het totaal aantal
spoedinzetten dat deze A2-inzetten voor ouderen met vervoer naar SEH representeren.
In onze schatting houden we rekening met reanimaties en traumatologie, waarvoor ook in de
nieuwe urgentie-indeling een spoedinzet nodig is.
Voor de verschuiving naar ggz verwachten we dat met de nieuwe urgentie-indeling voor sommige
112-bellers ook sneller de juiste psychiatrische zorg geboden kan worden. Door meer tijd te
nemen voor de triage kan de MKA-centralist bijvoorbeeld bij verwarde, zeer angstige of onrustige
personen vaker warm doorverbinden naar de ggz-triagist dan nu al het geval is. Op basis van
eerdere projectervaring binnen de ambulancezorgsector, de ggz-triagewijzer en het Tabellenboek
schatten we dat het 0,3% van het totaal aantal spoedinzetten (naar boven afgerond 5.000)
betreft. In onze berekening gaan we er vanuit dat 80% van de ggz-gerelateerde 112-meldingen
die in de huidige urgentie-indeling resulteren in een A2-inzet, straks sneller de juiste
psychiatrische zorg ontvangt. In onze schatting houden we rekening met meldingen rondom
intoxicatie/overdosis, waarvoor ook in de nieuwe urgentie-indeling een spoedinzet nodig is.
Modelopbouw en aannames bij berekenen effect van verschuiving op formatie
Om het effect van verschuiving op de formatie van de ambulanceverpleegkundigen te berekenen,
vermenigvuldigen we de naar huisartsen(spoed)zorg, VVT en ggz over te dragen spoedinzetten
met een geschatte duur per spoedinzet van 65 minuten (zie Tabel 1). Dit geeft de reductie in het
totaal aantal benodigde uren ambulanceverpleegkundigen. Dit getal delen we door de netto
arbeidsuren, en vervolgens door een productiviteitsfactor van 50%. Een
ambulanceverpleegkundige is immers niet 100% van zijn of haar tijd actief bezig met een melding.
De vrijgespeelde formatie komt daarmee in totaal op 177 fte ambulanceverpleegkundigen
(afgerond 180 fte). Het feit dat elke ambulance-eenheid naast een ambulanceverpleegkundige ook
uit een ambulancechauffeur bestaat, laten we buiten beschouwing.
Bovenstaande ziet er als formule als volgt uit:
𝑉𝑟𝑖𝑗𝑔𝑒𝑠𝑝𝑒𝑒𝑙𝑑𝑒 𝑓𝑜𝑟𝑚𝑎𝑡𝑖𝑒 𝑎𝑚𝑏𝑢𝑙𝑎𝑛𝑐𝑒𝑣𝑒𝑟𝑝𝑙𝑒𝑒𝑔𝑘𝑢𝑛𝑑𝑖𝑔𝑒𝑛 =

𝑇𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑣𝑒𝑟𝑠𝑐ℎ𝑢𝑖𝑣𝑖𝑛𝑔 𝑠𝑝𝑜𝑒𝑑𝑟𝑖𝑡𝑡𝑒𝑛 ∗ 𝐷𝑢𝑢𝑟 𝑠𝑝𝑜𝑒𝑑𝑟𝑖𝑡
𝑁𝑒𝑡𝑡𝑜 𝑎𝑟𝑏𝑒𝑖𝑑𝑠𝑢𝑟𝑒𝑛
𝑃𝑟𝑜𝑑𝑢𝑐𝑡𝑖𝑣𝑖𝑡𝑒𝑖𝑡

In Tabel 2 geven we een overzicht van de gebruikte parameters en bijbehorende bronnen.

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

48

Tabel 1. Gebruikte parameters en bronnen bij bepalen effect op formatie ambulanceverpleegkundigen

Parameter
Totale verschuiving spoedinzetten

Gewogen gemiddelde duur
spoedinzet
Netto arbeidsuren (per fte per jaar)
Productiviteit

Waarde
113.069 (afgerond 120.000)
Huisartsen(spoed)zorg 67.262
VVT 42.599
Ggz 3.208
1,084 uur (65 minuten)

1383
50%

Bron
Kennis geïnterviewde experts

Referentiekader spreiding en
beschikbaarheid
ambulancezorg 2019
Kennis geïnterviewde experts
Kennis geïnterviewde experts

Voor het effect op de formatie binnen de huisartsenspoedzorg en wijkverpleegkundige spoedzorg
gebruiken we een vergelijkbare formule. Aanvullend doen we hier aannames over hoe betreffende
112-meldingen door andere aanbieders van spoedzorg opgepakt worden. We gaan uit van de
voor betreffende zorgaanbieder normale verdeling. Dat betekent bijvoorbeeld dat iedere melding
die aan het callcenter van de huisartsenpost wordt overgedragen, resulteert in een telefonisch
consult en vervolgens een consult of visite door de huisarts. Behalve de verschillende zorgtypes
houden we in de uitgangspunten ook rekening met de verschillende soorten zorgprofessionals.
De benodigde inzet van wijkverpleegkundigen komt daarmee op 30 fte uit. Voor HAP-triagisten
betreft het 14,4 fte (afgerond 15 fte) en voor huisartsen, voor consulten en visites gezamenlijk,
gaat het om 13,1 fte (afgerond 15 fte).
Het effect op de formatie van de ggz is naar verwachting zeer beperkt, omdat hier vooral sprake is
van ontdubbeling van zorg (zie paragraaf 3.4). Om die reden geven we in Tabel 2 en 3 alleen
parameters en bronnen weer voor de huisartsenspoedzorg en wijkverpleegkundige spoedzorg.
Tabel 2. Gebruikte parameters en bronnen bij bepalen effect op formatie huisartsenspoedzorg

Soort
Verschuiving

Parameter
Totaal extra meldingen

Duur

Duur telefonisch consult triagist

Waarde
67.262 (afgerond
70.000)
0,17 (10 minuten)

Duur consult op huisartsenpost

0,33 (20 minuten)

Duur visite huisarts

1 (60 minuten)

Verdeling extra meldingen naar
zorgtype - telefonisch consult

100%

Bron
Kennis geïnterviewde
experts
Kennis geïnterviewde
experts
Kennis geïnterviewde
experts
Kennis geïnterviewde
experts
Nivel

Verdeling extra meldingen naar
zorgtype - consult
Verdeling extra meldingen naar
zorgtype - visite
Huisarts - Bruto arbeidsuren (per fte
per week, incl. opleiding en ANWdiensten)
Huisarts - Bruto arbeidsuren (per fte
per jaar)
Huisarts - Vakantie-uren per jaar

85%

Nivel

15%

Nivel

59

Nivel

2244

P-Direkt

294

LHV o.b.v. 59 uur per
week

Verdeling
naar zorgtype

Netto
arbeidsuren
huisarts

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

49

Soort

Productiviteit
Netto
arbeidsuren
HAP-triagist

Productiviteit

Parameter
Huisarts - Verzuimuren per jaar

Waarde
95

85%
36

Bron
LHV o.b.v. 59 uur per
week
Berekening o.b.v.
bovenstaande
Medisch Contact
Expert opinion

Huisarts - Netto arbeidsuren (per fte
per jaar)
Huisarts - Productiviteit
HAP-triagist - Bruto arbeidsuren (per
fte per week, incl. opleiding en ANWdiensten)
HAP-triagist - Bruto arbeidsuren (per
fte per jaar)
HAP-triagist - Vakantie-uren per jaar

1922

1836

P-Direkt

190

CAO Huisartsenzorg
2019-2020
Gemiddelde uit
steekproef van 3
jaarverslagen
huisartsenposten
Berekening o.b.v.
bovenstaande
Expert opinion

HAP-triagist - Verzuimuren per jaar

84

HAP-triagist - Netto arbeidsuren (per
fte per jaar)
HAP-triagist - Productiviteit

1562
50%

Tabel 3. Gebruikte parameters en bronnen bij bepalen effect op formatie wijkverpleegkundige spoedzorg

Soort
Verschuiving

Parameter
Totaal extra meldingen

Duur

Duur huisbezoek
wijkverpleegkundige
Verdeling extra meldingen
naar zorgtype
huisbezoek
wijkverpleegkundige
Wijkverpleegkundige - Bruto
arbeidsuren (per fte per week,
incl. opleiding en ANWdiensten)
Wijkverpleegkundige - Bruto
arbeidsuren (per fte per jaar)
Wijkverpleegkundige Vakantie-uren per jaar
Wijkverpleegkundige Verzuimuren per jaar
Wijkverpleegkundige - Netto
arbeidsuren (per fte per jaar)
Wijkverpleegkundige Productiviteit

Verdeling naar zorgtype

Netto arbeidsuren

Productiviteit

Slimmer, en sneller wanneer écht nodig – Bijlage 3. Onderzoeksaanpak

Waarde
42.599 (afgerond
45.000)
0,67 (40 minuten)

Bron
Kennis geïnterviewde
experts
Expert opinion

100%

Expert opinion

36

CAO VVT 2019-2021

1836

P-Direkt

240

CAO VVT 2019-2021

131

ActiZ

1465

Berekening o.b.v.
bovenstaande.
Follow The Money

65%

50