Jaarrapportage
Arbeidsmigranten 2022
December 2022

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Inhoud
Inleiding3
1. Overzicht en planning maatregelen
t/m 2025 

4

2. Werk

11

3. Registratie

17

4. Huisvesting 

23

5. Zorg en Welzijn

30

6. Handhaving en Toezicht

34

7. Positie arbeidsmigranten

42

Bronnenlijst 

46

Leeswijzer
Deze jaarrapportage is zo opgebouwd dat de hoofdstukken overeenkomen met de indeling van de aanbevelingen van het Aanjaagteam
Bescherming Arbeidsmigranten. Elk hoofdstuk begint met een korte inleiding op het thema en de samenvatting van de doelen die het
Aanjaagteam beoogde met de voorgestelde maatregelen. Daarna wordt per maatregel de stand van zaken beschreven. Soms zijn
meerdere maatregelen onderdeel van een groter traject bijvoorbeeld bij de Wet Goed Verhuurderschap. Verder worden ook relevante
aanvullende initiatieven beschreven zoals een aantal kwaliteitsmaatregelen op het gebied van registratie en de aanpak van de
problematiek van dak- en thuisloze arbeidsmigranten.

2

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Inleiding

Begin 2020 waren de snel toenemende besmettingen als gevolg van slechte bescherming van arbeids­
migranten tegen Covid, de concrete aanleiding voor het vorige kabinet om het Aanjaagteam Bescherming
Arbeidsmigranten onder leiding van Emile Roemer in te stellen. Het toenmalige kabinet vroeg advies
over maatregelen op de korte en (middel)lange termijn. Het Aanjaagteam heeft op 30 oktober 2020
concrete aanbevelingen gedaan om de misstanden jegens arbeidsmigranten tegen te gaan, slechte
huisvesting aan te pakken en oneerlijke concurrentie en verdringing op de arbeidsmarkt te voorkomen.
Arbeidsmigranten moeten behandeld worden als gelijkwaardige en volwaardige deelnemers van onze
samenleving. De overheid moet haar regelgeving daar beter op inrichten en een actievere rol nemen in
de bescherming van arbeidsmigranten, op het gebied van werk, huisvesting en zorg en het verbeteren
van het zicht op de arbeidsmigranten in Nederland. Zo luidde het advies “Geen tweederangsburgers” van
het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten.
We zijn nu twee jaar verder. Het huidige kabinet en de sociale partners, in het SER-advies voor de
middellange termijn (MLT), hebben de aanbevelingen omarmd. In aansluiting op het advies van het
Aanjaagteam wordt de regelgeving op een aantal cruciale gebieden uitgebreid, aangescherpt en wordt de
handhaving versterkt. Het vorige kabinet was er al mee gestart en het huidige kabinet zet de uitvoering
van het advies volledig door, ook met een financiële envelop voor de komende jaren om de maatregelen
uit te kunnen voeren.
Er wordt middels een jaarrapportage periodiek over de voortgang gerapporteerd.
Het Interdepartementale Project Arbeidsmigranten (IPA) van de ministeries van BZK, EZK, J&V, LNV, SZW,
VWS en de Nederlandse Arbeidsinspectie geeft, samen met vakbonden en werkgeverorganisaties,
gemeenten en provincies, opvolging aan het advies van het Aanjaagteam. Dat doet het project onder
meer door het monitoren en aanjagen van de implementatie van maatregelen door de betrokken
ministeries en de bovengenoemde stakeholders en hier blijvend over in gesprek te zijn. Het IPA team
heeft in overleg met gemeenten, provincies, vakbonden en werkgeversorganisaties (de
‘Begeleidingsgroep’) deze tweede Jaarrapportage opgesteld. Met deze rapportage wordt inzicht gegeven
in de voortgang van maatregelen op de thema’s werk, registratie, huisvesting, zorg en welzijn, hand­
having en toezicht en zelfraadzaamheid van arbeidsmigranten.
De jaarrapportage 2022 is de tweede in de serie van rapportages over de voortgang van de uitvoering van
de aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten. In deze jaarrapportage wordt
zoveel mogelijk voortgebouwd op de opzet van de jaarrapportage 2021. We hebben gestreefd naar een
bondige jaarrapportage; waar in de eerste jaarrapportage veel aandacht was voor het schetsen van de
context richten we ons nu op de voortgang van de implementatie van de maatregelen. Het is duidelijk
dat de maatregelen die door betrokken partijen genomen zijn niet direct leiden tot verandering in de
situatie van arbeidsmigranten in Nederland. Ondanks dat zijn er maatregelen die inmiddels breed van
toepassing zijn. Vanaf de jaarrapportage 2023 zal er ook meer zicht komen op de effecten van de
implementatie van de maatregelen op de positie van arbeidsmigranten. Hiervoor wordt nu een effect­
meting opgesteld in de vorm van een meerjarig onderzoeksprogramma. Daarnaast vormen de
­uitkomsten van de monitoring en evaluaties van de implementatie van individuele maatregelen een
onderdeel van de effectmeting.

3

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

1. Overzicht en planning maatregelen
t/m 2025

Het uitgangspunt van de aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (hierna:
het Aanjaagteam) is dat in Nederland verblijvende arbeidsmigranten behandeld moeten worden als
gelijkwaardige en volwaardige deelnemers van onze samenleving. De aanbevelingen zijn concreet
uitgewerkt in een 50-tal maatregelen. Deze zien toe op meerdere aspecten. Allereerst is dat eerlijk werk
voor arbeidsmigranten in een sluitend systeem waar alleen bonafide uitzendbureaus een kans maken.
Door in te zetten op de verbetering van de registratie van arbeidsmigranten komt er meer zicht op waar
deze mensen wonen en kan ook de toegang tot informatie en dienstverlening van de overheid aan de
groep arbeidsmigranten gerichter en beter. Voor arbeidsmigranten die hier komen om te werken moet er
huisvesting van voldoende kwaliteit aanwezig zijn waarbij zij woonbescherming genieten. Daarnaast is
het van belang dat goede gezondheidszorg aanwezig en toegankelijk is in de omgeving waar arbeids­
migranten verblijven. Ook moet de toegang tot zorg er zijn zonder afhankelijkheid van de werkgever.
Als sluitstuk op een goed functionerend systeem zijn handhaving en toezicht van belang voor de aanpak
van misstanden en om arbeidsmigranten hiertegen te beschermen. Hiervoor dient er voldoende
capaciteit te zijn bij de verschillende samenwerkende publieke en private toezichthouders. Bovenstaande
geeft ook uitdrukking aan de oproep om arbeidsmigranten een volwaardig deel te laten zijn van de
Nederlandse samenleving. Voor de positie en zelfredzaamheid van deze groep is extra aandacht nodig
vanuit de overheid, ook vanwege het soms vluchtige en op werk gefocuste verblijf in Nederland.
Arbeidsmigranten in Nederland vormen een diverse groep qua herkomstlanden, inkomen, opleidings­
niveau en verblijfsduur. De groep arbeidsmigranten waarop de voorgestelde maatregelen van het
Aanjaagteam betrekking heeft, bestaat voornamelijk uit personen uit andere lidstaten van de Europese
Unie (EU) die in Nederland via het vrij verkeer van werknemers of van diensten in de EU ongeschoold of
praktijk­gericht werk doen. Zij werken vaak in flexibele banen en verdienen het minimumloon of iets
daarboven. Het is niet bekend wat de omvang van deze specifieke groep precies is. Het streven is om hier
in volgende jaarrapportages meer informatie over te hebben. In onderstaand kader zijn cijfers opgeno­
men over de gehele groep van EU-arbeidsmigranten verblijvend in Nederland, evenals enkele uitkomsten
over ervaren werkomstandigheden door kort verblijvende EU-arbeidsmigranten.

EU-arbeidsmigranten in Nederland
Eind 2020 werkten er 554.500 EU-arbeidsmigranten in Nederland. Dit zijn mensen uit één van de
andere 27 EU-lidstaten die in Nederland werken als werknemer of als zelfstandig ondernemer. De vijf
lidstaten waaruit de meeste EU-arbeidsmigranten in 2020 in Nederland werken zijn Polen (261.490),
Duitsland (126.030), België (69.200), Roemenië (62.130) en Bulgarije (49.770). Dit zijn zowel mensen die
staan ingeschreven bij een gemeente in Nederland als seizoensmigranten die niet staan ingeschreven.1
SEO heeft in 2022 een kwalitatief onderzoek over goed werkgeverschap uitgevoerd onder korter dan
twee jaar in Nederland verblijvende arbeidsmigranten uit Polen, Roemenië en Spanje.2
Goed werkgeverschap betekent hier dat een werkgever zich als goed werkgever gedraagt in de zin dat
hij of zij zorg draagt voor een goede kwaliteit van het werk. In het onderzoek zijn twaalf factoren
geïdentificeerd die afbreuk kunnen doen aan goed werkgeverschap. Kwaliteit van het werk kan

De genoemde cijfers komen uit de ‘De Staat van Migratie 2022’, een rapport dat inzicht geeft in de migratiestromen en
-aantallen in Nederland. Deze cijfers zijn gebaseerd op de Migrantenmonitor zoals jaarlijks gepubliceerd door het CBS.
De meest recente cijfers zijn uit de Migrantenmonitor 2020 van het CBS, verschenen in mei 2022.
2
SEO Economisch Onderzoek - Goed werkgeverschap voor kortverblijvende arbeidsmigranten (april 2022), p. 68.
1

4

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

worden uitgedrukt in arbeidsinhoud, arbeidsomstandigheden, arbeidsverhoudingen en arbeids­
voorwaarden. Bij kort verblijvende arbeidsmigranten kan daarnaast ook worden gekeken naar de
woonsituatie en naar het woon-werkverkeer. De kort verblijvende arbeidsmigranten uit Polen,
Roemenië en Spanje doen vaker dan Nederlandse werknemers zwaar en gevaarlijk werk. Bij 40 tot 50
procent sluit het werk in Nederland niet goed aan op de werkervaring of de genoten opleiding. Ook
heeft een grote groep geen zekerheid over het aantal te werken uren, maar weet men pas op het
laatste moment wanneer en hoeveel uren er gewerkt (kan) worden. 16 procent van de groep geeft aan
met zes of meer van de factoren in aanraking te komen die afbreuk kunnen doen aan goed werk­
geverschap. De factoren die daarbij door de respondenten het vaakst worden genoemd zijn de
volgende: het niet verzekerd (denken te) zijn tegen ziektekosten, het ontbreken van een loonstrook in
een begrijpelijke taal, de afhankelijkheid voor de werkgever voor de woning, het hebben van variabele
werkuren zonder tijdige notificatie, en intimidatie en pesten op het werk. 46 procent van de onder­
zochte groep heeft te maken met maximaal twee afbreukfactoren. 3

In figuur 1 zijn de aanbevelingen van het Aanjaagteam opgenomen per thema. Daarna is in figuur 2 de
voorgenomen planning van maatregelen (of delen hiervan) te zien in de periode van 2022 tot en met
2025, voor zover een tijdslijn bekend is.

3

Idem, p. 68-70.

5

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Figuur 1 Overzicht aanbevelingen Aanjaagteam

Betere beheersing van
de uitzendsector H2

Zicht krijgen op

H3 arbeidsmigratie

2.1.A Verplicht certificering van uitzendbureaus

3.1.A Actieve zorgplicht voor werkgevers ten aanzien van registratie

2.1.B Verplicht het gebruik van de g-rekening

3.1.B Registreer contactgegevens van arbeidsmigranten in de BRP

2.1.C Waarborgsom

3.1.C Registreer het feitelijke verblijfsadres

2.1.D Inhoudelijke controle door de KvK

3.1.D Gebruik signalen uit de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit

2.1.E Aansprakelijkheid van de inlener

3.1.E Goede registratie is een onderdeel van de certificering

2.1.F Bestuursrechtelijk bestuursverbod

3.1.F Toezicht op de registratie van arbeidsmigranten

2.1.G Meldplicht bij ongelukken voor uitzendbureaus

3.2.A RNI-loketten, naast registratiepunt ook informatiepunt

2.1.H Buitenlandse uitzendbureaus

3.2.B Maak gebruik DigiD mogelijk

2.2.A Due diligence in jaarverslagen
2.2.B Gegarandeerd minimumloon voor de eerste 2 maanden

en welzijn
H5 Gezondheid
van Arbeidsmigranten

2.2.C Geen schulden opbouwen
2.2.D Transparantie over de minimum inhuuruurprijs

5.1.A Regel verlengde zorgfaciliteiten

Meer en betere huisvesting
H4
voor Arbeidsmigranten

5.1.B Bevorder toegankelijkheid van de verzekeringspolis
5.1.C Voldoende medische voorzieningen in de regio

4.1.A Inzicht in bestaande sturingsmogelijkheden
4.1.B Invoering verhuurdersvergunning
4.1.C Handhaving door gemeenten
4.2.A Afspraken over de landelijke opgave en

Arbeids
migrant

gemeentelijke opgave

handhaving
H6 Betere
en toezicht
6.1.A Samenhang in toezicht
6.1.B Gegevensuitwisseling

4.2.B Regionale deals voor meer huisvesting

6.1.C Meer capaciteit

4.2.C Effectrapportage bij nieuwe bedrijvigheid

6.1.D Grensoverschrijdend werken

4.3.A Integreer het SNF- en AKF-keurmerk

6.1.E Onaangekondigd inspecteren en meldplicht

4.3.B Overgang naar de nieuwe norm

aan Inspectie SZW

4.3.C Aangepaste oppervlakte norm in het Bouwbesluit

6.2.A Omgekeerde bewijslast

4.3.D Geïntegreerd SNF/AKF keurmerk voor overige woonvormen

6.3.A Toezicht op registratie

4.3.E Samenwerking tussen gemeenten en keurmerken
in de handhaving

inbedding
H7 Institutionele
van arbeidsmigratie

4.4.A Een zelfstandig huurcontract voor alle woonvormen
4.4.B Ontkoppeling huur- en arbeidscontract op papier

7.1.A Betrek arbeidsmigranten bij de beleidsontwikkeling

en in de praktijk

en beleidsuitvoering
7.1.B Stel integratietrajecten open voor arbeidsmigranten
7.2.A Jaarlijkse rapportage arbeidsmigranten voor de Tweede Kamer
7.2.B Regel wetswijzigingen in een verzamelwet
7.2.C Stel een Expertteam arbeidsmigranten in
7.2.D Verbeterde toegang tot het recht: arbeidscommissie
7.2.E Maak gericht beleid rondom arbeidsmigratie op lokaal niveau

6

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Figuur 2 Overzicht voorgenomen planning maatregelen 2022-2025

2022

2023

2024

2025

Q4 Wetsvoorstel
certificering naar RvSt

Q1-Q2 Indiening
wetsvoorstel bij TK en
behandeling TK
Q4 behandeling EK

Q1 Start stelsel
c­ertificering
Q3 Certificerende instelling
operationeel, afgifte
certificaten

Q1 Wetgeving van kracht
voor handhaving
certificeringsplicht

Werk
Een sluitend systeem
waarin alleen bonafide
uitzendbureaus een kans
maken (2.1.A en 2.1.C t/m
2.1.E, 2.1.H)
(2.1.B) Verplicht gebruik

Q1 Aanpassing fiscale
regelgeving treedt in
werking om gebruik G
rekening te stimuleren dan
wel verplicht te stellen

van de g-rekening

(2.1.F) Bestuursrechtelijk
bestuursverbod

Q3 Kamerbrief aankondi­
ging alternatief

Q2 Kamerbrief uitgewerkt
alternatief

(2.1.G) Dubbele meldplicht
van ongevallen bij
uitzendwerk

Q1 Internetconsultatie
wetsvoorstel aanpassen
Arbo

(2.2.A) Due diligence in
Jaarverslagen

Q1 Wetsvoorstel IMVO in
internetconsultatie

Q1 Arbowet aanpassing
van kracht

Cao-afspraken om eerlijk werk te garanderen
(2.2.B, 2.2.C en 4.4.A)
Minimumloongarantie;
geen schulden opbouwen;
4 weken huisvesting na
stoppen werk;

Q3 Cao’s Uitzend en Vlees
algemeen verbindend
verklaard

Cao-afspraken andere
sectoren

Q2 Handreiking Stichting
van de Arbeid

2022

2023

2024

Q1-Q2 BRP systemen
aangepast
Q4 Start inschrijving bij
RNI-loketten

Q1 Verstrekking tijdelijke
verblijfsadressen aan o.a.
gemeenten

Registratie
(3.1.B, 3.1.C) Registratie
tijdelijke verblijfsadressen
en contactgegevens in BPR

(3.1.A, 3.1.D t/m F)
Inrichting van sluitend
proces registratie en
bijhouden van gegevens

Experiment gemeenten als
ABO Uitrol LAA-signaal
‘langdurig niet ingezetene’
Q1-Q2 Voorinschrijving
niet-ingezetenen vanuit
buitenland
Q-3-Q4 Applicatie zelf
doorgeven wijziging
tijdelijk verblijfsadres

7

2025

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Figuur 2 Overzicht voorgenomen planning maatregelen 2022-2025

(3.1.A, 3.2.B) Verbeteren
van toegang tot informatie
en dienstverlening
overheid

2022

2023

2024

Q3 uitkomst onderzoek
verplichte registratie naar
TK, toezegging meldplicht
verkennen

Q1 uitkomst verkenning
haalbaarheid actieve rol
werkgevers in loonaangifte
en certificering gereed

Pilot DigiD bij inschrijving
RNI

Voorstel uitrol DigiD bij

2022

2023

Q2 Indiening wetsvoorstel
Goed Verhuurderschap TK

Q1 Behandeling
wetsvoorstel TK en EK

Q1 Indien positieve
uitkomst
loonaangiftebericht,
fiscale regelgeving van
kracht

inschrijving RNI-loket

2024

Huisvesting
(4.1.B, 4.1.C, 4.3.A, 4.3.B,
4.3.C, 4.3.D, 4.3.E, 4.4.B)
Verbeteren kwaliteit van
huisvesting:
verhuurdersvergunning en
integratie keurmerken
(4.2.A, 4.2.B, 4.2.C)
Het zorgen voor meer
huisvesting

(4.1.A, 4.1.C, 4.3.E, 7.2.E)
Betere ondersteuning van
gemeenten

Q3 Wet Goed
Verhuurderschap van
kracht

Q1 Geïntegreerd keurmerk
SNF/AKF operationeel

Q1 Start Programma
Woningbouw, met o.a.
ambitie flexwoningen

Q1 Wetsvoorstel
versterking regie
volkshuisvesting in
internetconsulatie

Q1 Wet versterking regie
op volkshuisvesting, met
o.a. verankering
woonzorgvisies en
urgentieverordeningen

Q2 Start programma Een
thuis voor Iedereen

Q4 Gemeenten hebben
woonzorgvisies en
urgentieverordeningen
gemaakt

Q4 Kamerbrief financiële
herplaatsingsgarantie voor
versnelling tijdelijke
huisvesting

Q4 Start monitor realisatie
huisvesting
aandachtsgroepen

Handreiking VNG
bestaande
sturingsmogelijkheden
(2021)

Q1-Q2 Modelverordening
en handreiking van VNG
voor Wet goed
verhuurderschap

Q1 Start Pilot gezamenlijk
toezicht en handhaving
door gemeenten en
Arbeidsinspectie in

Q2 Evaluatie Pilot
handhaving NoordLimburg, als aanpak voor
andere regio’s

Noord-Limburg.
Q2 Taskforce versnelling
tijdelijke huisvesting van
aandachtsgroepen
ondersteunt gemeenten.

2025

Q2 Model & handreiking
van VNG voor
bedrijfseffectrapportage

8

2025

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Figuur 2 Overzicht voorgenomen planning maatregelen 2022-2025

2022
(4.4.A, 4.4.B) Zorgen voor
een betere huurpositie

2023

2024

2025

2024

2025

Q1 Wetsvoorstel huurrecht
met o.a. doelgroep
contract arbeidsmigranten
in internetconsultatie
Q3 Met Wet goed
verhuurderschap is
schriftelijk en zelfstandig
huurcontract voor
arbeidsmigranten, los van
arbeidscontract, verplicht.

2022

2023

Subsidieregeling medische
noodzakelijke zorg
onverzekerden staat al
open voor onverzekerde
arbeidsmigranten.

Pharos: kennisdeling met
instellingen zorg en welzijn
en vervolg aanbevelingen

Q1 Pharos publiceert
aanbevelingen verbeteren
toegang tot zorg en welzijn

Start pilot 6 gemeenten

Zorg en welzijn
(5.1.A, 5.1.B, 5.1.C)
Goede zorg in Nederland,
zonder afhankelijk te zijn
van werkgever

Aanpak dak- en thuisloze
arbeidsmigranten

Q3 Plan van aanpak
kwetsbare dakloze
arbeidsmigranten naar TK
Q4 Zorgconvenant VWS,
SZW en zorgverzekeraars

2022

2023

2024

2025

Q1 t/m Q4 Diverse
samenwerkingsinitiatieven
bij toezicht en handhaving:
• Grensoverschrijdende
acties met NoordrijnWestfalen en met ELA
• Regionale pilots
• Programma aanpak
misstanden
uitzendbureaus

Q1 Start uitbreiding
capaciteit Arbeidsinspectie
voor handhaving
certificering, incl.
grensoverschrijdend

Q1 Vervolg structurele
uitbreiding capaciteit
Arbeidsinspectie

Q1 Betere wettelijke
grondslag van kracht voor
samenwerking en
gegevensuitwisseling
tussen publieke en private
toezichthouders in Wet
voor het
certificeringsstelsel, op het
gebied van werk en
wonen.

Q4 Start ontwikkelen
grensoverschrijdende
samenwerking UWV en
SVB met andere
toezichthouders

Q2 Evaluatie pilot

Toezicht en handhaving
(6.1.A t/m 6.1.E)
Samenhang en
samenwerking publieke en
private toezichthouders
met voldoende capaciteit

Noord-Limburg en vervolg

9

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Figuur 2 Overzicht voorgenomen planning maatregelen 2022-2025

2022

2023

2024

Q3 start voorbereiding
Arbeidsinspectie op
handhaving in
certificeringsstelsel
(6.2.A) Verruimen
sanctiemogelijkheden,
omgekeerde bewijslast
WML

Q4 Afronden analyse

Q1 Voorstel wordt
voorgelegd aan
Arbeidsinspectie en
vervolgens aan de sociale
partners

Positie Arbeidsmigranten in de samenleving
(7.1.A, 7.2.C, 7.2.E)
Structurele aandacht en
borging vanuit Rijk,
provincies en gemeenten

Q2 Start
Ondersteuningsteam van
VNG voor gemeenten

Q2 Netwerk
sleutelpersonen
arbeidsmigranten voor
advies aan beleid
opgericht
(7.1.B, 7.2.D) Versterken
positie en zelfredzaamheid
arbeidsmigranten

Q3 Website WorkinNL.nl
bij Fairwork, met
informatie aan
arbeidsmigranten over
werken en wonen in NL
uitgebreid met nieuwe
talen.

Q1 Gemeenten kunnen de
MYinfoNLapp gaan
gebruiken voor lokale en
landelijke informatie aan
hun arbeidsmigranten

Q3 Meertalige
publiekscampagne gericht
op arbeidsmigranten en
werkgevers

Q1 Start project van
Kennisinstituut Integratie
en Samenleving (KIS)
vergroten
NLtaalvaardigheid EU
arbeidsmigranten
Q2 Start pilot NoordBrabant
informatievoorziening en
dienstverlening aan
arbeidsmigranten met
digitale helpdesk en
mobiele teams
Q2 Besluit over
vormgeving van
arbeidscommissie voor
verbeterde toegang tot
recht bij arbeidsgeschillen

10

2025

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

2. Werk

Betere beheersing van
de uitzendsector H2
2.1.A Verplicht certificering van uitzendbureaus
2.1.B Verplicht het gebruik van de g-rekening

Arbeidsmigranten komen naar Nederland om te
werken. Het is van belang dat dit werk eerlijk,
gezond en veilig geregeld is. De aanbevelingen
van het Aanjaagteam zijn gericht op het
verbeteren van de positie van arbeidsmigranten
in praktijk- of ongeschoolde banen, vaak met
flexcontracten, die bovendien op of net iets
boven het minimumloon verdienen. In het
advies van het Aanjaagteam is uitgebreid
stilgestaan bij de rol van uitzendbureaus. Dit
hoofdstuk schetst de verschillende maatregelen
die worden genomen om de werksituatie van
arbeidsmigranten te verbeteren.

2.1.C Waarborgsom
2.1.D Inhoudelijke controle door de KvK
2.1.E Aansprakelijkheid van de inlener
2.1.F Bestuursrechtelijk bestuursverbod
2.1.G Meldplicht bij ongelukken voor uitzendbureaus
2.1.H Buitenlandse uitzendbureaus
2.2.A Due diligence in jaarverslagen
2.2.B Gegarandeerd minimumloon voor de eerste 2 maanden
2.2.C Geen schulden opbouwen
2.2.D Transparantie over de minimum inhuuruurprijs

De maatregelen vallen onder de twee doelen van
de aanbevelingen zoals opgesteld door het Aanjaagteam.
1. Een sluitend systeem waarin alleen bonafide uitzendbureaus een kans maken
2. Cao-afspraken om eerlijk werk te garanderen

2.1 Een sluitend systeem waarin alleen bonafide uitzendbureaus een
kans maken
Eén van de belangrijke aanbevelingen van het Aanjaagteam is het opzetten van een verplicht
­certificeringsstelsel voor bestaande en startende uitzendbureaus. Direct na het advies van het Aanjaagteam
is het toenmalige kabinet gestart met het uitwerken van het stelsel van verplichte c­ ertificering. Medio 2022
heeft het huidige kabinet een hoofdlijnenbrief verplichte certificering4 en een conceptwetsvoorstel5
gepubliceerd die een gedetailleerder beeld geven van veel aspecten van het verplichte certificeringsstelsel.
Daarbij dient opgemerkt te worden dat het verplichte certificeringsstelsel onderdeel is van de bredere
hervorming van de arbeidsmarkt (zie ook Kamerbrief over Hoofdlijnen Arbeidsmarkt).6 Onderdeel van die
bredere plannen is het voornemen om de werk- en inkomens­zekerheid van uitzendkrachten te vergroten.
Hieronder worden de belangrijkste punten van de verplichte certificering op een rij gezet.
Het doel van het certificeringsstelsel is enerzijds om arbeidskrachten beter te beschermen en anderzijds
een gelijk speelveld voor alle uitleners te waarborgen en malafide partijen van de markt te weren.
Het kabinet stelt een publiek-privaat stelsel voor, waarbij sociale partners een rol krijgen in de uitvoering.
De betrokken sociale partners hebben het kabinet laten weten hiertoe bereid te zijn, uitgaande van het
wetsvoorstel zoals dit op 9 december jl. door de ministerraad aanvaard is met het oog op aanhangig­
making bij de Raad van State.
De minister van SZW heeft in de brief van 25 november jl. de planning van de invoering van het
­certificeringsstelsel uiteengezet.7 De urgentie van de problematiek vraagt een snelle oplossing en

Kamerstuk 29 861, nr. 92.
https://www.internetconsultatie.nl/wijzigingwaadi
6
Kamerstuk 29 544, nr. 1112.
7
Kamerstuk 29 861, nr. 98.
4
5

11

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

tegelijkertijd is zorgvuldigheid van het grootste belang: met een gehaast opgezet certificeringsstelsel is
het risico groot dat kwaadwillende ondernemers manieren vinden om het stelsel te ontduiken. Er is voor
de snelst mogelijke route gekozen om te komen tot een zorgvuldige uitwerking. In aanloop naar de
inwerkingtreding van de certificeringsplicht wordt een reeks stappen gezet:
• Naar verwachting wordt het wetsvoorstel voor verplichte certificering in het voorjaar van 2023 ingediend.
• In 2023 wordt de certificerende instelling opgericht (zie ook aanbeveling 2.1.D hieronder) en vervolgens
operationeel ingericht.
• Vanaf datzelfde jaar breidt de Arbeidsinspectie haar capaciteit uit.
• De certificerende instelling zal in 2024 starten met het certificeren van uitleners, aangezien de ambitie
om op 1 januari 2025 alle uitleners die op de Nederlandse markt opereren gecertificeerd te hebben.
• Via een ingroeipad worden uitleners gestimuleerd om uiterlijk op 1 augustus 2024 het certificaat
aan te vragen.

Stand van zaken maatregelen
Verplicht certificeringsstelsel voor bestaande en startende uitleners (aanbevelingen 2.1.A t/m 2.1.E, 2.1.H)
• Met deze aanpassing van de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi) wordt het voor
alle uitleners van arbeidskrachten verboden om zonder een certificaat arbeidskrachten in Nederland
uit te lenen en wordt het voor alle inleners verboden om zaken te doen met niet-gecertificeerde
uitleners (aanbeveling 2.1.A).
• In het wetsvoorstel wordt de certificeringsplicht niet beperkt tot alleen uitzendbureaus die arbeids­
migranten tewerkstellen. De certificeringsplicht zal gelden voor alle ondernemingen, die in Nederland
aan terbeschikkingstelling van arbeid doen als bedoeld in de Wet allocatie arbeidskrachten door
intermediairs (Waadi). Bovendien neemt het kabinet het advies van het Aanjaagteam (aanbeveling
2.1.H) over om de certificeringsplicht van toepassing te verklaren op alle situaties waarin in Nederland
arbeidskrachten ter beschikking worden gesteld, dus ook als dit door buitenlandse uitleners gebeurt.
• Om in aanmerking te komen voor een certificaat moeten uitleners voldoen aan vastgestelde normen
over o.a. de juiste beloning en arbeidsvoorwaarden, gezond en veilig werk, kwalitatief goede huis­
vesting en afdracht van loonheffing en omzetbelasting.
• Het Aanjaagteam heeft het verplicht gebruik van de g-rekening aanbevolen (aanbeveling 2.1.B).
De g-rekening is een geblokkeerde bankrekening, waaruit alleen geld kan worden overgemaakt naar
de Belastingdienst en naar andere g-rekeningen. Als een uitlener de loonheffingen of de omzet­
belasting niet betaalt, kan de g-rekening worden aangesproken. Het verplichte gebruik van de
g-rekening is wenselijk, maar uitvoeringstechnisch vooralsnog niet haalbaar gebleken. Daarom zal de
Belastingdienst een verkenning doen naar de mogelijkheden tot verplichtstelling van de g-rekening
samen met betrokken banken en branchepartijen. Daaruit moet blijken of, onder welke voorwaarden
en per wanneer een verplichte g-rekening voor uitleners mogelijk is. Vooruitlopend daarop zal het
gebruik van de g-rekening gestimuleerd worden door enerzijds een vrijwaringsregeling voor de fiscale
inlenersaansprakelijkheid bij storting op de g-rekening en anderzijds door vereenvoudiging van de
fiscale inlenersaansprakelijkheid. Dit is in lijn met een eerder aangenomen wettelijke bepaling
die nog niet in werking is getreden, zodat de Belastingdienst sneller tot een aansprakelijkstelling over
kan gaan.8 De aanpassing van de genoemde wettelijke bepaling zal in een fiscaal verzamelwetsvoorstel
worden opgenomen met als doel inwerkingtreding op 1 januari 2025.
• Als onderdeel van het certificeringsstelsel wordt ook een verplichting tot financiële zekerheidsstelling
opgenomen (aanbeveling 2.1.C). Voor startende uitleners geldt bij de aanvraag van een voorlopig
certificaat een som van €50.000, die bij de aanvraag van een definitief certificaat (in beginsel zes
maanden na de ingangsdatum van het voorlopig certificaat) aangevuld moet worden tot een volledig
bedrag van €100.000 euro.
• De controle op de certificaten wordt niet bij de Kamer van Koophandel belegd, zoals het Aanjaagteam
adviseerde (aanbeveling 2.1.D), maar bij een nieuwe private stichting die de rol van een certificerende
instelling (CI) krijgt. De CI krijgt de bevoegdheid om aanvragen voor nieuwe certificaten te beoordelen,

8

Kamerstuk 33 754, nr. 2. blz. 3.

12

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

certificaten uit te geven, te schorsen en in te trekken. Ook zal de CI de inhoud van het normenkader
opstellen en onderhouden, dat het toetsingskader vormt voor de certificering. De gestelde normen
moeten leiden tot betere naleving van onder meer de Nederlandse arbeidswetten en fiscale en
socialezekerheidswetten in de sector. De minister van SZW moet het normenkader goedkeuren.
De CI zal de inspectie-instellingen aanwijzen en daar toezicht op houden. Deze private inspectie-­
instellingen zullen periodieke controles uitvoeren bij uitleners om te bepalen of zij aan het
­normenkader (blijven) voldoen.
• De Arbeidsinspectie zal toezicht houden op de naleving van de certificeringsplicht door uitleners en
inleners. De Arbeidsinspectie kan handhavend optreden als uitleners in strijd met de wet niet
­gecertificeerd zijn, of als inleners arbeidskrachten inlenen van niet-gecertificeerde uitleners.
Inleners die gebruik maken van niet-gecertificeerde uitleners krijgen een bestuurlijke boete opgelegd
door de Arbeidsinspectie (aanbeveling 2.1.E). Inleners kunnen zelf kosteloos in een openbaar register
controleren – ook middels een beoogd notificatiesysteem – of de uitlener met wie zij willen samen­
werken, in het bezit is van een certificaat. Ook als er arbeidskrachten ter beschikking worden gesteld
maar niet als zodanig zijn gekwalificeerd in de administratie van de in- en uitlener, worden de regels
van de certificeringsplicht geschonden en kan de Arbeidsinspectie handhavend optreden.
• Bij de uitvoering van dit stelsel wordt de private sector nadrukkelijk betrokken. De overheid en de
private sector hebben de gezamenlijke verantwoordelijkheid om misstanden te bestrijden en een gelijk
speelveld na te streven. De minister van SZW is verantwoordelijk voor de werking van het certificering­
stelsel en voor het houden van toezicht op de certificerende instelling.
Bestuursrechtelijk bestuursverbod (aanbeveling 2.1.F)
• Het Aanjaagteam adviseerde ook een bestuursrechtelijk bestuursverbod in te voeren om te verhinderen
dat een malafide ondernemer opnieuw een uitzendbureau kan oprichten. Op 14 juli jl. heeft de minister
van SZW de Kamerbrief9 Bestrijding recidive bij malafide uitleners naar de Tweede Kamer gestuurd
waarin uitgelegd wordt waarom de implementatie van deze maatregel onwenselijk wordt geacht en
welke alternatieve maatregelen bijdragen aan het aanpakken van misstanden bij het uitlenen van
arbeidskrachten. Dit betreft het beboeten van feitelijk leidinggevenden van uitleenondernemingen.
In de genoemde brief heeft de minister van SZW aangekondigd de Kamer hierover nader te informeren.
• Verder wordt in het wetsvoorstel certificering de Wet Bibob van toepassing verklaard bij het verlenen
en intrekken van certificaten en wordt de eis van een financiële zekerheidsstelling ingevoerd (zie ook
aanbeveling 2.1.C van het verplicht certificeringsstelsel).
Meld- en vergewisplicht voor meldplichtige arbeidsongevallen bij uitleners (aanbeveling 2.1.G)
• Een op de vier geregistreerde slachtoffers van een arbeidsongeval is een uitzendkracht of zelfstandige.10
Het Aanjaagteam heeft daarom aanbevolen dat indien een ter beschikking gestelde arbeidskracht
betrokken is bij een meldplichtig arbeidsongeval bij een inlener, zowel inlener als uitlener verplicht
worden dit ongeval te melden bij de toezichthoudende instantie. Dit is doorgaans de Arbeidsinspectie.
Daarnaast zal de uitlener zich ervan moeten vergewissen dat de werkplek (weer) veilig en gezond is om
te werken alvorens arbeidskrachten ter beschikking te stellen.

9
10

Kamerstuk 29 861, nr. 96.
https://www.nlarbeidsinspectie.nl/actueel/nieuws/2020/02/27/
aantal-arbeidsongevallen-neemt-toe-inspectie-szw-gaat-strenger-toezien-op-preventie

13

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

• Dit is van toepassing bij het ter beschikking stellen van de arbeidskracht (pre- vergewissen) en na een
arbeidsongeval (post- vergewissen). Het streven is om de aanpassing van de Arbowet begin 2025 in
werking te laten treden, parallel aan de wet voor het verplichte certificeringsstelsel.
Eerlijk werk en goed werkgeverschap in jaarverslagen bij inleners en uitleners (aanbeveling 2.2.A)
• Om de aanbeveling van ‘due diligence’ in jaarverslagen van in- en uitleners over te nemen, wordt o.a.
aangesloten bij Europese lopende trajecten rondom Internationaal Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen (IMVO). Dit jaar is er een akkoord bereikt over een Europese richtlijn, de Corporate
Sustainability Reporting Directive (CSRD), waardoor meer bedrijven verplicht worden te rapporteren
over de impact van hun activiteiten op mens en milieu in de keten. Daarnaast heeft de Europese
Commissie een voorstel voor een richtlijn gepubliceerd, de Corporate Sustainability Due Diligence
Directive (CSDDD).
• Het voorstel zet uiteen dat ondernemingen een verplichting hebben om gepaste zorgvuldigheid toe te
passen, ofwel negatieve gevolgen voor mens en milieu te identificeren, mitigeren, stoppen, voor­
komen en daarover verantwoording af te leggen. In reactie daarop heeft het kabinet de Nederlandse
onderhandelingsinzet naar de Tweede Kamer verzonden.11 In lijn met het coalitieakkoord bevordert het
kabinet IMVO-wetgeving in de EU en wordt er daarnaast gewerkt aan nationale IMVO-wetgeving
waarbij rekening wordt gehouden met een gelijk speelveld met omliggende landen en de implemen­
tatie van EU-regelgeving.
• Naar verwachting wordt deze concept-wetgeving begin 2023 ter internetconsultatie gepubliceerd.
Door reeds genoemde trajecten worden inleners die onder de reikwijdte van genoemde regelgeving
vallen straks verplicht om transparante en ‘schone’ ketens in te richten. Hierdoor nemen alle partijen in
de keten gezamenlijk de verantwoordelijkheid om goede werk- en woonomstandigheden voor
arbeidsmigranten te realiseren.

2.2 Cao-afspraken om eerlijk werk te garanderen
In juni 2021 heeft de Sociaal-Economische Raad een advies voor de middellange termijn (MLT) u
­ itgebracht
over een arbeidsmarkt die mensen duurzame werk- en inkomenszekerheid biedt en tegelijkertijd onder­
nemingen wendbaarheid biedt om te anticiperen op veranderende omstandigheden.12
Hierin staat: “De SER stelt voor om de markt voor uitzendwerk beter te reguleren en de toegang tot de
uitzendmarkt voor te behouden aan betrouwbare uitzendorganisaties. Hiertoe adviseert de raad om de
aanbevelingen van de commissie-Roemer in haar advies Geen tweederangsburgers onverkort uit te voeren.
Een belangrijke stap daarin is verplichte certificering van uitzendbureaus en andere partijen die bemiddelen
in arbeid om op de Nederlandse markt te kunnen opereren. Strikte handhaving is hierbij noodzakelijk.”
Over arbeidscontracten wordt geschreven: ”Structureel werk wordt in principe georganiseerd op basis
van arbeidsovereenkomsten voor onbepaalde tijd, omdat daarmee positief wordt bijgedragen aan de
duurzame inzetbaarheid en zekerheid van mensen, de ontwikkeling van menselijk kapitaal, de verhoging
van arbeidsproductiviteit en de totstandkoming en het draagvlak voor de cao’s. Andere contractvormen
worden beter gereguleerd ten behoeve van inzet waar dat nodig is, en worden niet meer gebruikt om te
concurreren op arbeidsvoorwaarden.” Het afgelopen jaar is uitgebreid gesproken over de verdere
invulling van deze uitgangspunten.

11
12

Kamerstuk 22 112, nr. 3393.
SER – Zekerheid voor mensen, een wendbare economie en herstel van de samenleving (Sociaal-economisch beleid
2021-2025 (advies 21/08, juni 2021).

14

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Stand van zaken maatregelen
CAO-afspraken uitzendbranche
Met ingang van 17 november 2021 heeft de ABU met de vakbonden FNV, CNV en De Unie een CAO voor
Uitzendkrachten gesloten. Deze cao is tot 2 januari 2023 algemeen verbindend verklaard. In zowel de ABU CAO
voor uitzendkrachten 2021-2023 als de NBBU CAO voor uitzendkrachten (looptijd 1 januari 2022 tot 2 januari
2023), zijn twee belangrijke afspraken gemaakt in lijn met de aanbevelingen van het Aanjaagteam: een
Inkomensgarantie van tenminste WML de eerste twee maanden en geen schulden opbouwen voorafgaand aan
de start van het werk. Daarnaast is een overgangsbepaling bij het verlaten van de huisvesting afgesproken:
Artikel 36, lid 5, regelt dat als de uitzendovereenkomst eindigt, er een overgangstermijn geldt van vier weken
waarbinnen de uitzendkracht de huisvesting die hij huurt van de uitzendonderneming dient te verlaten. De
huurprijs blijft dan maximaal gelijk aan de huurprijs tijdens het dienstverband (zie verder Hoofdstuk 4.4 over
huurbescherming).
Gegarandeerd minimumloon voor eerste 2 maanden (aanbeveling 2.2.B)
Het Aanjaagteam heeft aanbevolen dat een arbeidsmigrant die een grote afstand aflegt om in Nederland te
komen werken, moet worden beschermd tegen het risico dat er minder werk is dan van tevoren aan de
uitzendkracht is beloofd. Er is geadviseerd hierover afspraken te maken in de cao.
• In de nieuwe cao voor de uitzendsector is in artikel 39 het volgende opgenomen:
- De uitzendkracht die voor het eerst voor werk bij die uitzendonderneming naar Nederland komt en door
die uitzendonderneming of in opdracht van die uitzendonderneming door een derde buiten Nederland
wordt geworven, heeft gedurende de eerste twee maanden ten minste recht op een bedrag ter hoogte
van het voltijdsminimum (jeugd)loon, ongeacht de contractduur en het aantal gewerkte uren (‘de
inkomensgarantie’).
- De periode van inkomensgarantie wordt naar rato verkort, als er sprake is van een contractueel vastgelegd
kortdurend project. Daarbij dient aan de uitzendkracht vooraf, in het thuisland, duidelijkheid te zijn
verschaft ten aanzien van de duur en de voorwaarden van het project. Over die kortere periode geldt
onverkort het recht op ten minste een bedrag ter hoogte van het voltijdsminimum (jeugd)loon.
- De inkomensgarantie vervalt indien binnen twee weken na aanvang van de werkzaamheden zich een
situatie voordoet van bijvoorbeeld disfunctioneren, verwijtbaar handelen door de uitzendkracht of in
andere gevallen waarbij een inkomensgarantie niet goed past en de uitzendonderneming om die reden de
uitzendkracht niet meer kan of wil te werk stellen. Indien deze situatie zich voordoet, dan heeft de
uitzendkracht recht op een thuiskomstgarantie, de mogelijkheid om aansluitend nog vijf aaneen­gesloten
nachten in de door de uitzendonderneming gefaciliteerde huisvesting te verblijven op kosten van de
uitzendonderneming en het kwijtschelden van eventuele openstaande schulden, die opgebouwd of
ontstaan zijn in de eerste twee weken met de komst van de uitzendkracht naar Nederland.
Geen schulden opbouwen (aanbeveling 2.2.C)
• Het Aanjaagteam heeft aanbevolen om in de cao van de uitzendbranche op te nemen dat het niet toege­
staan is om schulden op te bouwen, bijvoorbeeld voor de reis naar Nederland of het woon-werkverkeer.
• In de nieuwe cao voor de uitzendsector is een afspraak gemaakt over een gegarandeerd minimumloon voor
de eerste twee maanden (zie hierboven), waardoor arbeidsmigranten de kosten om naar Nederland te
komen achteraf meestal zullen kunnen betalen van het ontvangen loon en hier geen schulden over
opbouwen.
• Ook is in artikel 39 opgenomen dat als een arbeidsmigrant binnen twee weken niet meer werkt voor de
uitzendonderneming en daarmee niet het gegarandeerde minimumloon ontvangt, dat dan de eventuele
gemaakte schulden zullen worden kwijtgescholden:
- “Het kwijtschelden van eventuele openstaande schulden, die opgebouwd of ontstaan zijn in de eerste
twee weken met de komst van de uitzendkracht naar Nederland, voor zover deze op basis van de
wettelijke regels niet konden worden ingehouden en/of verrekend. Dit betreffen schulden voor zover ze
gefaciliteerd zijn door de uitzendonderneming en betrekking hebben op:
- vervoer thuisland-Nederland;
- vervoer woon-werkverkeer;
- huisvesting; en/of
- zorgverzekering.”
15

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

De Nederlandse Schuldhulproute (NSR) en de Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU) hebben ook
afspraken gemaakt. Via het platform geldfit.nl willen uitzenders de drempel verlagen voor uitzend­
krachten om financiële problemen aan te pakken. Met de samenwerking krijgen uitzendkrachten in
Nederland, waaronder ook arbeidsmigranten direct toegang tot de laagdrempelige route voor hulp bij
geldzorgen.
Transparantie over minimum inhuurprijs (aanbeveling 2.2.D)
Het Aanjaagteam heeft nadere opties bekeken voor het geval dat de gewenste effecten van de verplichte
certificering van uitzendbureaus uitblijven. Aangezien het wetgevingstraject verplichte certificering
voortvarend verloopt, wordt er nu nog geen actie ondernomen op deze aanbeveling.
CAO-afspraken in andere sectoren
De beschreven afspraken gelden in sectoren waar dit in de cao is geregeld, zoals de uitzendsector en de
vleessector, maar zijn daarmee nog niet van toepassing op alle sectoren waarin veel arbeidsmigranten in
Nederland werkzaam zijn. VNO-NCW heeft in 2021 via haar arbeidsvoorwaardennota richting alle
sectoren aandacht gevraagd voor de aanbevelingen van het Aanjaagteam.
Ook hebben de sociale partners in de Stichting van de Arbeid het voornemen om in het voorjaar 2023 een
handreiking voor decentrale partijen uit te brengen om hen te stimuleren om onderwerpen die door het
rapport Roemer bij die partijen worden belegd, invulling te geven in Cao’s of op andere passende wijze.

16

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

3. Registratie

Zicht krijgen op

H3 arbeidsmigratie
3.1.A Actieve zorgplicht voor werkgevers ten aanzien van registratie
3.1.B Registreer contactgegevens van arbeidsmigranten in de BRP
3.1.C Registreer het feitelijke verblijfsadres

3.1.D Gebruik signalen uit de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit
In de Basisregistratie Personen (BRP) worden de
gegevens geregistreerd van ingezetenen van
3.1.E Goede registratie is een onderdeel van de certificering
Nederland en van mensen die geen ingezetene zijn,
3.1.F Toezicht op de registratie van arbeidsmigranten
maar wel een relatie hebben met de Nederlandse
3.2.A RNI-loketten, naast registratiepunt ook informatiepunt
overheid. Om in Nederland aanspraak te kunnen
maken op je rechten en je plichten te kunnen
3.2.B Maak gebruik DigiD mogelijk
vervullen, is correcte registratie in de BRP van
belang. Er wordt in de BRP geen onderscheid
gemaakt tussen EU-arbeidsmigranten en andere ingeschrevenen. Arbeidsmigranten kunnen als ingezetene
of als niet-ingezetene ingeschreven zijn, afhankelijk van de verwachte duur van hun verblijf in Nederland.
Indien zij verwachten langer dan vier uit zes maanden in Nederland te verblijven, dan moeten zij aangifte
van verblijf doen bij de gemeente waar zij gaan wonen. Indien zij korter dan vier maanden in Nederland
verwachten te verblijven, dan kunnen ze zich als niet-ingezetene laten registreren bij één van de 19
RNI-loketten.13

Bij de inschrijving als niet-ingezetene werd tot voor kort alleen het woonadres in het buitenland
­geregistreerd. Zonder adres in Nederland, is er geen zicht op het verblijf van arbeidsmigranten die als
niet-ingezetene in de BRP geregistreerd staan. Bovendien staan arbeidsmigranten vaak onterecht lang als
niet-ingezetene geregistreerd, terwijl zij voor langere tijd in Nederland zijn. Een correcte registratie is niet
alleen van belang voor beter zicht op verblijf, maar ook voor arbeidsmigranten zelf met het oog op hun
aanspraak op rechten en plichten. Sinds oktober dit jaar kunnen voor niet-ingezetenen tijdelijke verblijfs­
adressen en contactgegevens worden geregistreerd. Dit is een eerste stap om meer zicht te krijgen op waar
niet-ingezetenen, waaronder arbeidsmigranten, verblijven als zij in Nederland zijn. De registratie van
contactgegevens zorgt daarnaast voor de mogelijkheid om contact met arbeidsmigranten op te nemen,
bijvoorbeeld om arbeidsmigranten die voor langere tijd als niet-ingezetene geregistreerd staan erop te
wijzen dat ze zich als ingezetene moeten laten inschrijven bij de gemeente.
In dit hoofdstuk wordt aan de hand van drie hoofddoelen de stand van zaken van de uitvoering van de
aanbevelingen van het Aanjaagteam beschreven:
1. Het aanpassen van de Basisregistratie Personen (BRP)
2. De inrichting van een sluitend proces voor registratie en de bijhouding van gegevens
3. Het verbeteren van toegang tot informatie en dienstverlening van de overheid voor EU-arbeidsmigranten
Daarnaast zijn een aantal kwaliteitsmaatregelen toegevoegd die een bijdrage leveren aan correcte registratie
en het zoveel mogelijk actueel houden van de geregistreerde gegevens.

3.1

Het aanpassen van de Basisregistratie Personen (BRP)

Een belangrijke maatregel om meer zicht te krijgen op het verblijf van arbeidsmigranten in Nederland is de
registratie van tijdelijke verblijfsadressen en contactgegevens in de BRP. Dit jaar zijn de benodigde
­technische aanpassingen aan de systemen gedaan om het tijdelijke verblijfsadres en de contactgegevens14
van niet-ingezetenen te kunnen registreren. In oktober 2022 zijn de hiertoe aangepaste onderdelen van de
Wet BRP en het Besluit BRP in werking getreden. Daarmee is het sinds oktober mogelijk om bij inschrijving

13
14

RNI: Registratie niet-ingezetenen.
Bij ‘contactgegevens’ gaat het om e-mailadressen en/of (mobiele) telefoonnummers.

17

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

als niet-ingezetene een tijdelijk verblijfsadres en contactgegevens te registreren in de BRP.
De tijdelijke verblijfsadressen en contactgegevens zullen vanaf 2023 gebruikt kunnen worden om zicht te
krijgen op het verblijf van arbeidsmigranten in Nederland en om met hen en andere kort in Nederland
verblijvende personen contact te kunnen opnemen om o.a. tijdige inschrijving als inwoner bij de gemeente
te bevorderen.

Stand van zaken maatregelen
Registratie contactgegevens en tijdelijk verblijfsadres (aanbevelingen 3.1.B en 3.1.C)
• In de eerste helft van 2022 zijn de systemen aangepast om ervoor te zorgen dat het tijdelijke verblijfs­
adres en contactgegevens in de BRP geregistreerd kunnen worden.
• Na het testen van de systemen in de zomer, zijn de RNI-loketten in oktober gestart met het registreren
van het tijdelijk verblijfsadres en de contactgegevens van niet-ingezetenen in de BRP.
• Het tijdelijke verblijfsadres en de contactgegevens worden standaard met alle andere gegevens op het
inschrijfformulier uitgevraagd. Opgave van deze gegevens is, net als de inschrijving als niet-ingezetene
zelf, vrijwillig.
• Sinds de start van de registratie van tijdelijke verblijfsadressen en contactgegevens eind oktober, is er
bij ruim 85% van de inschrijvingen een tijdelijk verblijfsadres en/of contactgegevens geregistreerd.
• Ondertussen worden voorbereidingen getroffen om de tijdelijke verblijfsadressen en contactgegevens
vanaf 2023 te kunnen verstrekken aan gemeenten en andere afnemers. Hiervoor moeten de systemen
worden aangepast en moeten de autorisaties van deze organisaties op gebruik van de gegevens van
niet-ingezetenen worden uitgebreid, zodat ze de nieuwe gegevens verstrekt kunnen krijgen voor hun
wettelijke taken.
• De verstrekking van de tijdelijke verblijfsadressen en contactgegevens is de eerste stap om gemeenten
beter zicht te geven op wie er in hun gemeente verblijft. Zo wordt het onder andere mogelijk om per
adres een overzicht op te vragen van wie daar als ingezetene geregistreerd staat en wie het adres als
tijdelijk verblijfsadres heeft opgegeven. Door middel van de realisatie van verschillende kwaliteits­
maatregelen, zoals beschreven in het volgende hoofdstuk, wordt ervoor gezorgd dat de
­verblijfsadressen ook actueel gehouden worden.

3.2 De inrichting van een sluitend proces voor registratie en de
bijhouding van gegevens
Voor de bruikbaarheid van de geregistreerde gegevens is het van belang dat deze actueel gehouden
worden. In het BRP-stelsel werken overheidsorganisaties samen om gegevens te registreren en bij te
houden. Voor het inrichten van een sluitend proces voor registratie en het bijhouden van de tijdelijke
verblijfsadressen en contactgegevens van EU-arbeidsmigranten, worden verschillende kwaliteits­
maatregelen ingesteld. Een aantal van deze kwaliteitsmaatregelen, zoals een actieve rol voor werkgevers
in het zorgen voor correcte registratie, komen direct overeen met de onder dit punt gebundelde
­aanbevelingen van het Aanjaagteam (3.1.A en 3.1.D t/m F). Daarnaast zijn er een aantal kwaliteits­
maatregelen toegevoegd die als zodanig niet expliciet als aanbeveling genoemd zijn door het
Aanjaagteam, maar wel benodigd zijn om het doel van een sluitend systeem te realiseren.

18

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Het gaat dan om het experiment met gemeenten als aangewezen bestuursorgaan, de voorinschrijving
voor niet-­ingezetenen en de applicatie waarmee niet-ingezetenen zelf een wijziging in hun tijdelijke
verblijfsadres door kunnen geven.

Experiment met de contactgegevens
Van januari 2021 tot oktober 2022 werden bij de RNI-loketten contactgegevens van niet-ingezetenen
op vrijwillige basis buiten de BRP om geregistreerd. Deze gegevens werden (beperkt) gebruikt,
voornamelijk om niet-ingezetenen middels mailings in verschillende talen te informeren over
Covid-19 vaccinaties. De eerste mailing is verzonden aan 27.000 adressen, de meest recente mailing is
aan 118.000 adressen verstuurd. Vanaf oktober 2022 worden de contactgegevens, net als de tijdelijke
verblijfsadressen, in de BRP geregistreerd.

Stand van zaken maatregelen
Experiment gemeenten als aangewezen bestuursorgaan (abo)
• Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de registratie en bijhouding van de gegevens van ingezetenen in
hun eigen gemeente. De Minister van BZK draagt zorg voor de registratie en bijhouding van gegevens
van niet-ingezetenen. Het registreren en actualiseren van deze gegevens wordt gedaan door de
19 RNI-loketten en door de daartoe in de BRP-regelgeving aangewezen bestuursorganen (o.a. de
Belastingdienst en de SVB).
• Met een experiment wordt gekeken of gemeenten ook een rol zouden kunnen spelen in de bijhouding
van de gegevens van niet-ingezetenen. Middels een experimentbesluit (AMvB) wordt een vijftal
colleges van burgemeester en wethouders aangewezen om de Minister van BZK te ondersteunen in de
bijhouding van het tijdelijk verblijfsadres.
• Dit betekent dat de hiertoe aangewezen gemeenten de bevoegdheid krijgen om wijzigingen in het
tijdelijk verblijfsadres van niet-ingezetenen door te geven aan de Minister van BZK.
• Het experiment duurt vier jaar. Op basis van de uitkomsten van het experiment zal voor afloop van het
experiment worden besloten of de bevoegdheid zal worden verankerd in de wet BRP en daarmee
wordt uitgebreid naar andere gemeenten.
• Met de betrokken gemeenten wordt het experiment momenteel voorbereid. Zo zal per deelnemende
gemeente worden gekeken hoe er het beste kan worden aangesloten bij bestaande processen en
wordt gezorgd voor de technische aansluiting, zodat wijzigingen in het tijdelijk verblijfsadres kunnen
worden doorgegeven.
• De AMvB (Experimentbesluit BRP) die een grondslag biedt voor deze taak is begin dit jaar in ­consul­tatie
geweest en daarna voorgelegd aan de Eerste en Tweede Kamer. Voorzien is dat het experiment begin
2023 van start kan gaan.
Gebruik signalen uit de Landelijke aanpak adreskwaliteit (aanbeveling 3.1.D)
• De Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA) is een aanpak met als doel om de kwaliteit van de adres­
gegevens in de BRP te verbeteren, zodat overheidsorganen op basis van juiste informatie hun publieke
taken kunnen uitvoeren.
• In LAA werken publieke organisaties samen om incorrecte adresgegevens in de BRP te herkennen en te
herstellen. Hiervoor worden signalen die wijzen op een verkeerde adresregistratie gedeeld,
­geanalyseerd en door BZK verstrekt aan gemeenten voor mogelijk onderzoek.
• LAA is gestart als programma en wordt momenteel middels een wijziging van de Wet BRP structureel
verankerd als kwaliteitsinstrument voor de BRP. Het wetsvoorstel15 ten behoeve van LAA is door de
Tweede Kamer op 19 april en door de Eerste Kamer op 4 oktober dit jaar aangenomen. De inwerking­
treding van de wet is voorzien in de eerste helft van 2023.
• Het Aanjaagteam heeft aanbevolen om signalen uit LAA te gebruiken voor correcte registratie van
arbeidsmigranten. Zo is er het UWV-signaal ‘Langdurig niet-ingezetene’, waarbij het gaat om een

15

Kamerstuk 35 772, nr. 2.

19

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

combinatie van als niet-ingezetene in de BRP ingeschreven staan en een WW-aanvraag met opgave
van een adres in Nederland. Met het afleggen van huisbezoek kan worden geconstateerd of de
inschrijving in de BRP correct is, of dat men mogelijk onterecht als niet-ingezetene staat ingeschreven.
• Dit signaal zal na inwerkingtreding van de wet in 2023 breed uitgerold worden, zodat het voor alle
gemeenten ontsloten kan worden.
Voorinschrijving niet-ingezetenen
• Er wordt momenteel gewerkt aan de mogelijkheid voor arbeidsmigranten (en andere niet-ingezetenen
die tijdelijk naar Nederland komen) om zich alvast vanuit hun woonland aan te melden voor
­inschrijving in de BRP als niet-ingezetene.
• De benodigde gegevens voor inschrijving kunnen hierdoor al vóór de afspraak bij het RNI-loket digitaal
worden opgegeven.
• Hiermee wordt het inschrijfproces bij de RNI-loketten versneld en wordt de wachttijd voor arbeids­
migranten en werkgevers verminderd.
• Bovendien zorgt deze mogelijkheid voor een hogere kwaliteit van de gegevens, omdat betrokkenen
zelf hun gegevens kunnen intypen en deze dus niet meer aan de balie van een fysiek formulier
overgetypt hoeven te worden. Ook kunnen de contactgegevens vooraf geverifieerd worden door
middel van een sms/e-mail met bevestigingslink.
• Beoogd is dat dit portaal in de eerste helft van 2023 in gebruik genomen kan worden.
Applicatie zelf doorgeven wijzigingen
• Om het tijdelijk verblijfsadres en de contactgegevens na de inschrijving zo actueel mogelijk te houden,
wordt er een applicatie ontwikkeld waarmee arbeidsmigranten zelf digitaal eventuele wijzigingen in
deze gegevens door kunnen geven.
• De Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG) werkt aan de realisatie van een nieuw portaal waarmee
niet-ingezetenen in het buitenland een wijziging in hun woonadres kunnen doorgeven.
Naar verwachting wordt dit web-portaal medio 2023 opgeleverd.
• Dezelfde techniek kan vervolgens worden gebruikt in de ontwikkeling van de applicatie waarmee
wijzigingen in het tijdelijk verblijfsadres en contactgegevens kunnen worden doorgegeven.
• Hiermee worden dus ook al de nodige voorbereidingen getroffen om het mogelijk te maken voor
arbeidsmigranten om zelf digitaal een wijziging in hun tijdelijk verblijfsadres en de contactgegevens
door te geven. Voorzien wordt dat deze applicatie in de tweede helft van 2023 gerealiseerd zal worden.
Actieve rol voor werkgevers ten aanzien van registratie (aanbevelingen 3.1.A, 3.1.E, 3.1.F)
• Om te zorgen voor een sluitend proces voor het registreren en bijhouden van gegevens over het
verblijf van arbeidsmigranten, wordt ook een rol voor werkgevers voorzien (aanbeveling 3.1.A).
• In het wetsvoorstel voor certificering is vooralsnog geen zorg- of informatieplicht m.b.t. registratie voor
werkgevers opgenomen. Het belang van een actuele en correcte registratie is echter wel o
­ nderstreept.
In dat kader is het kabinet voornemens om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om voor
uitleners de verplichting op te nemen om informatie over BRP te verschaffen richting arbeidskrachten
met als doel om de BRP-registratie van arbeidsmigranten te versterken (aanbeveling 3.1.E).
• Daarnaast wordt parallel aan het verplichte certificeringsstelsel onderzocht of een rol voor werkgevers
in de correcte registratie op een andere manier vorm kan worden gegeven, door werkgevers een
bijdrage te laten leveren aan de bijhouding van tijdelijke verblijfsadressen door de bij hen bekende
verblijfsadressen op te geven.
• Om ervoor te zorgen dat dit voor werkgevers zo min mogelijk extra administratieve lasten oplevert,
wordt onderzocht of het (tijdelijk) verblijfsadres een vast onderdeel van de loonaangifte zou kunnen
worden. Deze moet immers al maandelijks worden opgegeven. Als het verblijfsadres middels de
loonaangifte zou kunnen worden doorgegeven, kan die informatie gebruikt worden ten behoeve van
het bijhouden van de gegevens in de BRP.
• Voor de verkenning van de mogelijkheid om de bestaande infrastructuur van de loonaangifteketen te
gebruiken voor het aanleveren van het (tijdelijk) verblijfsadres is een verzoek ingediend bij de
Belastingdienst.

20

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Feedbackcyclus loonaangifteketen (aanbeveling 3.1.F)
• Om de systematiek van het registreren sluitend te maken is een feedbackcyclus nodig. Het Aanjaagteam
heeft hiervoor aanbevolen om het BSN in de loonaangifteketen te vergelijken met de BRP.
• Door een periodieke vergelijking kan enerzijds worden vastgesteld van welke BSN’s in de loon­
aangifteketen nog geen tijdelijk verblijfsadres is vastgesteld en anderzijds welke niet-ingezetenen die
met een verblijfsadres geregistreerd staan niet meer voorkomen in de loonaangifteketen.
• De mogelijkheid voor een dergelijke feedbackcyclus wordt door RvIG met het UWV verkend. Dit jaar is
daartoe een nulmeting voorbereid; op basis van de uitkomsten wordt in 2023 een voorstel voor de
invulling van de feedbackcyclus uitgewerkt.

Onderzoek naar verplichte registratie
De staatssecretaris van BZK heeft in 2021 een onafhankelijk onderzoek toegezegd naar de vraag of het
EU-recht mogelijkheden laat voor verplichte registratie van verblijf in de BRP van personen die kort­
durend (korter dan vier maanden) in Nederland verblijven. Voor dit onderzoek zijn samen met onder
andere de VNG, Nederlandse Vereniging van Burgerzaken (NVVB) en de gemeenten Den Haag,
Westland en Rotterdam, een aantal onderzoeksvragen opgesteld. Het onderzoek is dit jaar uitgevoerd
door onderzoekers van Universiteit Leiden, Universiteit Utrecht, Vrije Universiteit (Amsterdam) en de
Radboud Universiteit (Nijmegen). De uitkomsten van dit onderzoek zijn in september per brief met de
Tweede Kamer gedeeld.16
• De belangrijkste uitkomsten zijn:
- EU-burgers, of hun familieleden die onder de reikwijdte van de Burgerschapsrichtlijn vallen, die
korter dan drie maanden in Nederland verblijven kunnen niet worden verplicht om zich in te
schrijven als ingezetene met een woonadres in Nederland.
- Wel is het lidstaten toegestaan om te eisen dat begunstigden zich binnen een redelijke termijn
melden bij de relevante autoriteiten om hun aanwezigheid kenbaar te maken. Hierbij mag een
verblijfsadres verlangd worden.
- Registratie als niet-ingezetene kan mogelijk aangemerkt worden als een dergelijke
aanwezigheidsmelding.
• Naar aanleiding van deze uitkomsten wordt in de komende maanden uitgewerkt of en op welke
manier een aanwezigheidsmelding zou kunnen worden ingesteld. Over deze uitwerking en vervolg­
acties wordt de Tweede Kamer begin 2023 verder geïnformeerd.

3.3 Het verbeteren van toegang tot informatie en dienstverlening van
de overheid voor EU-arbeidsmigranten
De BRP-inschrijving en DigiD zijn nodig om toegang te kunnen verkrijgen tot (digitale) dienstverlening
van de Nederlandse overheid. De informatievoorziening hierover en de mogelijkheid voor
­arbeidsmigranten om een DigiD te verkrijgen wordt verbeterd. In de vorige jaarrapportage is naar
aanleiding van de verkenning van aanbeveling 3.1.A aangegeven dat een bredere informatiefunctie,
gezien de specialistische werkzaamheden en de druk op capaciteit, niet past bij de RNI-loketten.
Wel vervullen zij een doorverwijsfunctie en draagt de registratie van niet-ingezetenen op een andere
manier bij aan verbeterde informatievoorziening voor arbeidsmigranten, bijvoorbeeld door de mogelijk­
heid om hen via e-mail te bereiken (zie ook informatiemails over covid-19 vaccinaties). De bredere
aanpak voor betere informatievoorziening aan arbeidsmigranten wordt verder beschreven in hoofdstuk 7
van deze rapportage.

16

Kamerstuk 27 859, nr. 162.

21

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Toegang tot DigiD (aanbeveling 3.2.B)
• Voor het activeren van DigiD wordt na de aanvraag een activeringscode uitgegeven. Voor ingezetenen
wordt de DigiD activeringscode verzonden naar het in de BRP geregistreerde woonadres. Mensen die
als niet-ingezetene geregistreerd staan, moeten hun activeringscode ophalen bij één van de
DigiD-balies.
• In 2022 zijn er twee DigiD-balies bijgekomen, waarmee de capaciteit voor uitgifte van de activerings­
codes vergroot is. Er zijn nu in totaal 13 DigiD-balies waar niet-ingezetenen een DigiD activeringscode
kunnen ophalen.
• Om het voor arbeidsmigranten gemakkelijker en laagdrempeliger te maken om DigiD aan te vragen,
werd in de vorige jaarrapportage daarnaast het streven beschreven om de DigiD-aanvraag te combi­
neren met de registratie in de BRP als niet-ingezetene bij de RNI-loketten.
• Hiermee zou het mogelijk worden om in hetzelfde bezoek zowel de inschrijving als niet-ingezetene te
regelen, als de aanvraag van een DigiD en de uitgifte van de activeringscode. Het doel is om deze
mogelijkheid bij alle 19 RNI-loketten aan te bieden, zodat onder meer arbeidsmigranten direct een
DigiD hebben waarmee ze gebruik kunnen maken van digitale overheidsdienstverlening.
• De technische voorzieningen zijn dit jaar aangepast, waardoor het mogelijk wordt om deze processen
volgtijdelijk in hetzelfde bezoek te doorlopen.
• Deze aanpak is beproefd in een pilot met drie RNI-loketten. In september is er in de aanloop eerst
kleinschalig gestart ter voorbereiding van de processen. Vanaf oktober zijn de volgtijdelijke processen
voor inschrijving van niet-ingezetenen in de BRP (met EER-nationaliteit) en aanvraag DigiD
­(verstrekken DigiD activeringscode) vervolgens gedurende zes weken getest.
• Deze pilot heeft waardevolle inzichten en adviezen opgeleverd met betrekking tot de rand­
voorwaarden voor een succesvolle uitrol van deze service bij alle RNI-loketten. Op basis hiervan zal in
2023 worden bepaald hoe de randvoorwaarden ingevuld kunnen worden en wat daarmee een
realistische aanpak en planning wordt voor een bredere uitrol.

22

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

4. Huisvesting

Meer en betere huisvesting
H4
voor Arbeidsmigranten
4.1.A Inzicht in bestaande sturingsmogelijkheden
4.1.B Invoering verhuurdersvergunning
4.1.C Handhaving door gemeenten
4.2.A Afspraken over de landelijke opgave en

In het rapport van het Aanjaagteam was er veel
aandacht voor de huisvesting van arbeidsmigranten.
Er zijn te weinig huisvestingslocaties en veel
locaties zijn kwalitatief onder de maat. Daarnaast
zijn arbeidsmigranten vaak erg afhankelijk van de
werkgever voor de huisvesting. Het Aanjaagteam
heeft een aantal aanbevelingen gedaan om de
huisvestingssituatie van arbeidsmigranten te
verbeteren. Het gaat om meer en betere huis­
vesting voor arbeidsmigranten. Daarvoor zijn
instrumenten noodzakelijk om effectief te sturen en
op te treden tegen misstanden; om te stimuleren
dat er meer huisvestig komt voor arbeidsmigranten
en dat hun woonbescherming verbetert.

gemeentelijke opgave
4.2.B Regionale deals voor meer huisvesting
4.2.C Effectrapportage bij nieuwe bedrijvigheid
4.3.A Integreer het SNF- en AKF-keurmerk
4.3.B Overgang naar de nieuwe norm
4.3.C Aangepaste oppervlakte norm in het Bouwbesluit
4.3.D Geïntegreerd SNF/AKF keurmerk voor overige woonvormen
4.3.E Samenwerking tussen gemeenten en keurmerken
in de handhaving
4.4.A Een zelfstandig huurcontract voor alle woonvormen
4.4.B Ontkoppeling huur- en arbeidscontract op papier

De verbetermaatregelen vallen onder de vier
doelen van de aanbevelingen zoals opgesteld door
het Aanjaagteam.
1. Het verbeteren van de kwaliteit van de
huisvesting
2. Het zorgen voor meer huisvesting
3. Het verbeteren van de ondersteuning van gemeenten
4. Het zorgen voor een betere huurpositie

23

en in de praktijk

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

4.1 Het verbeteren van de kwaliteit van de huisvesting
Dit deel van de aanbevelingen op huisvesting van het Aanjaagteam ziet toe op het zorgen voor een
betere kwaliteit van huisvestingslocaties. Belangrijke ontwikkelingen die gaan bijdragen aan de kwaliteit
van huisvesting zijn de Wet Goed Verhuurderschap en het komen tot één keurmerk die de kwaliteit van
huisvesting toetst.

Stand van zaken maatregelen
Wet Goed Verhuurderschap (aanbevelingen 4.1.B en 4.3.B)
Het Aanjaagteam heeft geadviseerd om een verhuurdersvergunning in te voeren, die niet alleen b
­ etrekking
heeft op eensgezinswoningen en verkamering, maar ook ziet op huisvesting op het bedrijfsterrrein en
vormen van groepshuisvesting, in door de gemeenten aan te wijzen gebieden.
Het Aanjaagteam adviseert ook dat gemeenten daarbij de normen van het private, geïntegreerde SNF/AKF
keurmerk voor de verhuurde ruimte kunnen opnemen en een redelijke overgangstermijn te regelen om de
transformatie naar de nieuwe norm te laten plaatsvinden.
• In juni 2022 is het wetsvoorstel Goed Verhuurderschap ingediend bij de Tweede Kamer.
Het wetsvoorstel introduceert een landelijke basisnorm voor goed verhuurderschap in de vorm van
algemene regels, waaraan verhuurders en verhuurbemiddelaars zich dienen te houden. De algemene
regels zien in relatie tot arbeidsmigranten toe op het voorkomen en tegengaan van discriminatie en
intimidatie, de plicht om de huurovereenkomst op schrift en afzonderlijk van de arbeidsovereenkomst te
stellen en de plicht om arbeidsmigranten over hun rechten en plichten ten aanzien van het gehuurde te
informeren in een voor de voor hun begrijpelijke taal.
• Verder krijgen gemeenten met dit wetsvoorstel de bevoegdheid om, in het geval van verhuur aan
arbeidsmigranten, een verhuurvergunning te eisen, waarmee zij extra voorwaarden kunnen stellen aan
verhuurders ten aanzien van verblijfsruimten. Gemeenten kunnen de volgende drie voorwaarden aan
deze vergunning verbinden:
- de wijze waarop de verhuurder aantoont hoe hij invulling geeft aan de regels van goed
verhuurderschap;
- het maximaal aantal personen aan wie per verblijfsruimte verhuurd mag worden;
- de eisen die zien op de voorzieningen die aanwezig moeten zijn ten behoeve van (het bereiden en
bewaren van) voedsel en (persoonlijke) hygiëne. Het bouwbesluit is leidend. Gemeenten kunnen
daarnaast normen van het private, te integreren keurmerk SNF/AKF opnemen in het lokaal
­vergunningbeleid en bij de handhaving hiervan.
Als de verblijfsruimte een woonruimte betreft kunnen gemeenten ook voorwaarden stellen aan de
huurprijs, het huurverhogingspercentage en het onderhoud.
• Verder geldt dat gemeenten een meldpunt moeten instellen waar anoniem en kosteloos meldingen
kunnen worden gedaan van ongewenst verhuurgedrag.
• Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht en het handhaven van de algemene regels en de
verhuurvergunning. Hiervoor krijgen zij het bestuursrechtelijke instrumentarium van waarschuwing,
bestuursdwang, bestuurlijke boete en als ultimum remedium de beheerovername tot hun beschikking.
Indien een bestuurlijke boete is opgelegd of een besluit tot beheerovername is genomen, dient het
college van burgermeester en wethouders de gegevens van de verhuurder of verhuurbemiddelaar op
grond van dit wetsvoorstel openbaar te maken. Op die manier worden woningzoekenden en huurders
geïnformeerd over het eerdere ongewenste gedrag van de verhuurder en verhuurbemiddelaar en kunnen
zij besluiten geen huurovereenkomst met de betreffende partij aan te gaan.
De beoogde invoering is per 1 juli 2023.
• Om gemeenten te faciliteren in de handhaving krijgen zij eenmalig €9,2 miljoen in 2023 en structureel
€12,4 miljoen vanaf 2023 voor de handhaving op de Wet Goed Verhuurderschap.
• Aanbeveling 4.3.B ziet op de overgangstermijn naar de nieuwe norm. In het wetsvoorstel
Goed Verhuurderschap zijn termijnen voor overgangsrecht opgenomen.

24

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Provincie Zuid-Holland heeft in haar omgevingsverordening opgenomen dat:
Een bestemmingsplan dat voorziet in tijdelijke of permanente huisvesting van arbeidsmigranten betrekt
bij het toelaten daarvan de Wet Goed Verhuurderschap met het oogmerk om misstanden en uitbuiting
ten aanzien van de woonsituatie van arbeidsmigranten te voorkomen.

Integreer het SNF- en AKF-keurmerk (aanbevelingen 4.3.A en 4.3.D)
• De meeste aanbevelingen op het gebied van huisvesting gaan over het zorgen voor een betere kwaliteit
van de huisvestingslocaties. Die is volgens het Aanjaagteam nog te vaak onder de maat.
De sociale partners in de uitzendbranche en in de agrarische sector hebben in het verleden twee verschil­
lende (private) keurmerken ingesteld voor de huisvesting van arbeidsmigranten in hun sectoren. Het
advies van het Aanjaagteam was om de keurmerken SNF en AKF te integreren en daarbij op een aantal
punten de normen naar boven bij te stellen.
• De bestuurders van Stichting Normering Flexwonen (SNF) en het Agrarisch Keurmerk Flexwonen (AKF) zijn
overeengekomen dat er inzet is om tot een fusie te komen met daarbij de integratie van de normen en
keurmerken. Accreditatie van het keurmerk is van belang vanuit de behoefte om de kwaliteit van het
keurmerk te borgen en voor de gecertificeerde ondernemingen. Bestuurlijk is besloten om accreditatie
volgens ISO17020 in te richten. Het harmoniseren van de inhoud van de norm voor huisvesting ‘jaarrond’
is zo goed als afgerond. Het vaststellen van de eisen voor de module agrarische seizoenshuisvesting loopt
nog. Het moment van daadwerkelijke integratie van de beide keurmerken zal afhangen van de discussie
hierover en de tijd die daarna nodig is voor accreditatie.
Eind 2023 zal naar verwachting gewerkt worden met één keurmerk voor de huisvesting van
arbeidsmigranten.
• Zoals eerder aangegeven kunnen gemeenten in het kader van de verhuurvergunning de eis opnemen dat
voldaan wordt aan het geïntegreerde SNF/AKF keurmerk.
• Het voldoen aan een aantal afspraken van bouwkundige aard is onderdeel van de integratie van AKF en
SNF. Bij de integratie van beide keurmerken worden ook afspraken gemaakt over een overgangs­regeling
voor bestaande huisvesting (aanbeveling 4.3.B).

Provincie Zuid-Holland heeft in haar omgevingsverordening opgenomen dat:
Een bestemmingsplan dat voorziet in de tijdelijke of permanente huisvesting van arbeidsmigranten
houdt rekening met ten minste de normenset voor huisvesting van arbeidsmigranten van het register van
de Stichting Normering Flexwonen of een eventuele opvolger daarvan.
(inwerkingtreding: 1 dec 2022)

Aangepaste oppervlaktenorm in het Bouwbesluit (aanbeveling 4.3.C)
De oppervlaktenorm van het Bouwbesluit is leidend bij de handhaving van de Wet Goed Verhuurderschap.
Met inwerkingtreding van de Omgevingswet (Ow) kunnen gemeenten de 15 vierkante meter norm straks zelf
regelen, de norm wordt gedecentraliseerd.
Samenwerking tussen gemeenten en keurmerken in handhaving (aanbeveling 4.3.E)
Zie hiervoor paragraaf 4.3 die gaat over het verbeteren van de ondersteuning van gemeenten en hoofdstuk 6
dat gaat over samenwerking bij toezicht en handhaving op het gebied van werk en wonen.

25

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

4.2 Het zorgen voor meer huisvesting
Het Aanjaagteam stelde in het advies dat gemeenten en provincies gestimuleerd moeten worden om meer
huisvesting voor arbeidsmigranten te realiseren. Daarbij past een grotere rol van het Rijk.
Ook adviseert het Aanjaagteam dat provincies afspraken met gemeenten organiseren binnen de regio’s.
Bovendien zouden gemeenten bij het omarmen van nieuwe bedrijvigheid meer oog moeten hebben op de
huisvesting van de arbeidsmigranten die daar aan het werk gaan.
Bij het Rijk bestaat geen inzicht in de precieze beschikbare en bezette huisvesting voor arbeidsmigranten.
Dit komt deels doordat niet alle arbeidsmigranten een Nederlands verblijfsadres hoeven op te geven.
Indien zij korter dan vier maanden in Nederland verblijven vallen zij onder de (niet verplichte) registratie
van niet-ingezetenen. Ook wanneer dit verblijf langer wordt, schrijft men zich niet altijd in bij een gemeen­
te. Sinds oktober 2022 kunnen arbeidsmigranten zich met een tijdelijk verblijfsadres in Nederland inschrij­
ven bij de RNI’s, zie hiervoor hoofdstuk 3. Vanaf volgend jaar wordt het daarom geleidelijk mogelijk om
meer zicht te krijgen in de woningopgave voor arbeidsmigranten. Op dit moment zijn alleen het aantal
gecertificeerde bedden vanuit AKF en SNF bekend. Bij AKF zijn dat 4.109 gecertificeerde bedden. SNF heeft
115.000 gecertificeerde bedden, verdeeld over 15.000 locaties.
Het tekort aan huisvestingsplekken voor arbeidsmigranten wordt door het Expertisecentrum Flexwonen
geschat op 120.000 – 150.000 in 2021. De analyse van 2022 is nog niet beschikbaar. Op basis van een aantal
ontwikkelingen, zoals de toegenomen concurrentie op de woningmarkt, is de inschatting dat het huisves­
tingstekort in 2022 zeker niet minder is geworden dan 2021.

Stand van zaken maatregelen
Afspraken over landelijke opgave, gemeentelijke opgave en regionale deals
(aanbevelingen 4.2.A en 4.2.B)
Deze aanbevelingen worden in twee programma’s van de minister voor VRO uitgevoerd: het programma
Een thuis voor iedereen en het programma Woningbouw.
Een thuis voor iedereen
• Op 11 mei 2022 heeft de minister voor VRO het programma ‘Een thuis voor iedereen’ aangeboden aan de
Tweede Kamer.17 Met dit programma wordt bij het uitbreiden van het woningaanbod rekening gehouden
met de behoefte van de verschillende aandachtsgroepen, waaronder arbeidsmigranten. Tot en met 2030
moeten er 900.000 woningen bijkomen, waaronder 600.000 betaalbare woningen, waarvan 350.000
woningen voor mensen met een middeninkomen en 250.000 sociale huurwoningen door woningcorpo­
raties (2/3 betaalbaar wonen). Daarnaast wordt toegewerkt naar meer balans in de woningvoorraad met
een streven naar 30 procent sociale huurwoningen. In de verplichte woonzorgvisie maken gemeenten
zichtbaar wat de behoefte is aan huisvesting van aandachtsgroepen. Het gaat daarbij om woningen maar
ook om andere huisvestingsvormen als de zogeheten flexhotels met kamerbewoning die juist voor een
deel van de arbeidsmigranten nodig zijn. De woonbehoefte krijgt een vertaling in de woningbouwpro­
grammering (regionale woondeals). Hier ligt ook een relatie met de effectrapportage bij nieuwe
bedrijvigheid, zie de toelichting bij aanbeveling 4.2.C.
• In 2022 zijn de landelijke definities voor aandachtsgroepen bepaald. In het eerste kwartaal van 2023
wordt het wetsvoorstel versterking regie op volkshuisvesting in consultatie gebracht. In 2023 maken alle
gemeenten woonzorgvisies als uitwerking van de regionale woondeals. De woonzorgvisies vormen de
basis voor gemeenten om op lokaal niveau bindende wederkerige afspraken te maken met woningcor­
poraties, particuliere verhuurders, zorgaanbieders/zorgkantoren en andere partijen. Met een integrale
monitor gaat het Rijk vanaf eind 2023 de realisatie van de woonbehoefte van aandachtsgroepen volgen.

17

Kamerstuk 32 847, nr. 883.

26

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

• Eind mei 2022 is de taskforce versnelling tijdelijke huisvesting gestart. Deze taskforce heeft als doel
ondersteuning te bieden bij de versnelde realisatie van tijdelijke huisvesting voor aandachtsgroepen,
waaronder arbeidsmigranten. De taskforce ondersteunt gemeenten bij het realiseren van flexwoningen
en het transformeren van gebouwen.

Dit jaar hebben zowel het Expertisecentrum Flexwonen als LTO Nederland - met subsidie van respectie­
velijk het ministerie van BZK en het ministerie van LNV - twee publicaties uitgebracht met voorbeelden
van kwalitatief goede huisvesting voor arbeidsmigranten in flexwoningen . Beide publicaties zijn tijdens
het landelijk congres arbeidsmigranten ‘Twee jaar na Roemer en dan..?’ op 12 mei jl. gepresenteerd.
• ‘We merken er niets van’, een bundel met tien inspirerende en bijzondere wooninitiatieven voor de
huisvesting van arbeidsmigranten in verschillende gemeenten in Nederland.18 De bundel is bedoeld
om te laten zien hoe het wél kan en op deze manier een stimulans te geven aan nieuwe initiatieven.
Gemeenten, ondernemers, omwonenden en arbeidsmigranten komen zelf aan het woord.
• Een plek onder de zon - Inspiratieboek tijdelijke huisvesting internationale medewerkers.19 Het boek
inventariseert de succesfactoren uit de praktijk vanuit verschillende goede voorbeelden door heel
Nederland.

Stimuleringsregelingen
• Het programma ‘Woningbouw’, dat op 11 maart 2022 aan de Tweede Kamer is gestuurd beschrijft de
aanpak om de woningbouw te versnellen.20 Gemeenten kunnen een beroep doen op de
Woningbouwimpuls voor het versnellen van de bouw, het vergroten van het aantal nieuwbouwwoningen
in een project of het vergroten van de betaalbaarheid van die woningen. In augustus 2022 is de vierde
tranche hiervan opengesteld. Het kabinet heeft 300 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de vierde
tranche, wat de bouw van circa 40.000 woningen kan versnellen.
• Daarnaast is 100 miljoen euro vrijgemaakt voor projecten, onder meer voor de huisvesting van arbeids­
migranten. De doelstellingen uit het programma Woningbouw zijn versneld naar de realisatie van in
totaal 37.500 flexwoningen in de periode 2022-2024 (2022: 7.500, 2023: 15.000, 2024: 15.000). Hierover
zijn afspraken gemaakt met medeoverheden die versneld extra prioriteit geven voor het beschikbaar
stellen van locaties en het gereedmaken voor bebouwing daarvan.
• Net als in 2020 en 2021 stelt het ministerie van BZK een bedrag beschikbaar voor het vergroten van het
woningaanbod voor aandachtsgroepen, waaronder arbeidsmigranten. In 2022 is ruim 52 miljoen euro
beschikbaar gesteld voor de regeling aandachtsgroepen. Circa 14% van de aanvragen in de eerdere
tranche is voor het realiseren van woonruimtes voor arbeidsmigranten. Voor 2023 is er circa 38 miljoen
euro beschikbaar. Met een bijdrage uit de regeling kunnen financiële belemmeringen bij gemeenten
worden weggenomen, waardoor de huisvesting van aandachtsgroepen kan worden gerealiseerd.

Effectrapportage bij nieuwe bedrijvigheid (aanbeveling 4.2.C)
• Het advies van het Aanjaagteam aan gemeenten en provincies was om bij de besluitvorming over
nieuwe bedrijvigheid de huisvestingsvraag als gevolg van de inzet van arbeidsmigranten onderdeel te
maken van het vestigingsbeleid. Daardoor worden mogelijke knelpunten met betrekking tot de
huisvesting van arbeidsmigranten eerder gesignaleerd.
- In de huidige situatie komt bij de vergunningaanvraag voor het plaatsen van bijvoorbeeld een
distributiecentrum het onderwerp huisvesting vaak niet aan bod, terwijl hier wel vaak gewerkt gaat
worden met arbeidsmigranten die huisvesting nodig hebben. De aanbeveling luidt dat bij besluit­
vorming over nieuwe bedrijvigheid gemeenten en provincies de huisvestingsvraag als gevolg van de
inzet van arbeidsmigranten onderdeel maken van het vestigingsbeleid. Een aantal provincies maakt
hier reeds beleid op, de vraag is of dit afdoende is.

We merken er niets van – Tien inspirerende voorbeelden van goede huisvesting voor arbeidsmigranten, Expertisecentrum
Flexwonen (mei 2022).
19
Een plek onder de zon – Inspiratieboek tijdelijke huisvesting van internationale medewerkers, LTO Nederland en Greenports
Nederland (mei 2022).
20
Kamerstuk 32 847, nr. 878.
18

27

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

- De VNG werkt daarom in het ondersteuningsprogramma (zie verderop onder paragraaf 4.3 en ook in
hoofdstuk 7) samen met gemeenten en provincies aan de verdere ontwikkeling van de bedrijfseffect­
rapportage. Met dit instrument kunnen afspraken gemaakt worden met bedrijven over de huisvesting
arbeidsmigranten bij nieuwe bedrijvigheid. Ook het Rijk zal aanhaken bij de opzet van een effectrap­
portage die een handreiking biedt in deze situaties. De verwachting is dat de o
­ ntwikkeling van de
effectrapportage afgerond is in het tweede kwartaal van 2023.

4.3 Het verbeteren van de ondersteuning van gemeenten
Deze aanbevelingen richten zich op het advies van het Aanjaagteam dat het Rijk gemeenten en provincies
gaat helpen om effectief te kunnen sturen op de complexe huisvestingsvraagstukken en om beter op te
treden tegen misstanden.

Stand van zaken maatregelen
Inzicht in bestaande sturingsmogelijkheden (aanbeveling 4.1.A)
• Het doel van deze aanbeveling is om meer inzicht te geven aan gemeenten in de bestaande mogelijkhe­
den op het gebied van ruimtelijke ordening en huisvesting. Gemeenten kunnen gebruik maken van de
opgestelde ‘Handreiking huisvesting arbeidsmigranten’, deze helpt bij het handhaven van h
­ uis­vesting
voor arbeidsmigranten. Gemeenten zijn hiervoor verantwoordelijk en krijgen o
­ ndersteuning voor hun
taken vanuit het ondersteuningsprogramma.
• De VNG werkt bovendien aan de hierboven genoemde bedrijfseffectrapportage. Het doel is om gemeen­
ten in staat te stellen om bij de vestiging van nieuwe grote bedrijven afspraken te maken over de
benodigde (nieuwe) huisvesting van arbeidsmigranten.
• Waar gemeenten vragen hebben of ondersteuning wensen kan door de VNG daarop ingespeeld worden.
Invoering verhuurdersvergunning (aanbeveling 4.1.B)
• Zoals beschreven in paragraaf 4.1 wordt in het wetsvoorstel Goed Verhuurderschap onder andere
geregeld dat gemeenten een verbod kunnen invoeren voor de specifieke verhuur aan arbeids­migranten,
zonder verhuurdersvergunning. Ook kunnen specifieke kwaliteitseisen worden gesteld voor de verhuur­
dersvergunning, zoals het maximumaantal personen per verblijfsruimte en de aanwezigheid van sanitair,
was- en kookvoorzieningen. Per huishouden dient een eigen af te sluiten ruimte beschikbaar te zijn. De
VNG werkt aan een modelverordening en handreiking over hoe gemeenten met de nieuwe instrumenten
vanuit de Wet Goed Verhuurderschap om kunnen gaan.
Handhaving door gemeenten (aanbeveling 4.1.C)
• Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de handhaving. Zij krijgen ondersteuning voor hun taken vanuit
het ondersteuningsprogramma van de VNG. Hiervoor is een werkgroep opgericht vanuit de VNG om een
barrièremodel te ontwikkelen om ‘kwaadwillende partijen’ minder mogelijkheden te bieden. Daarnaast
wordt er gewerkt aan manieren om meer in samenhang met andere partijen handhavend op te treden
tegen onrechtmatige situaties.
• Verder is de VNG een pilot gestart met de Arbeidsinspectie in een regio van acht gemeenten in
­Noord-Limburg om een nieuwe werkwijze te ontwikkelen om onder de mogelijkheden die de Landelijke
Stuurgroep Interventieteams (LSI) biedt in samenwerking handhavend en toezichthoudend op te treden
tegen onrechtmatige situaties bij uitzenders, inleners en huisvesters. Dit wordt begin 2023 geëvalueerd
en waar mogelijk verder toegepast in andere regio’s. Zie hiervoor ook paragraaf 6.1.
• Om gemeenten te faciliteren in de handhaving krijg zij eenmalig €9,2 miljoen in 2023 en structureel €12,4
miljoen vanaf 2023 voor de handhaving op de Wet Goed Verhuurderschap.
Deze en andere activiteiten om gemeenten bij het maken van beleid op het gebied van huisvesting en de
aansturing daarbij te ondersteunen, voert de VNG sinds maart 2022 uit, in het kader van een driejarig
ondersteuningsprogramma voor gemeenten (zie ook aanbeveling 7.2.C en 7.2.E in hoofdstuk 7).

28

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

4.4 Het zorgen voor een betere huurpositie
Om de woonbescherming van arbeidsmigranten te verbeteren en hun afhankelijkheid van hun werkgever
in te perken, adviseerde het Aanjaagteam om een zelfstandig huurcontract in te voeren voor alle woon­
vormen, ook die op een bedrijfsterrein of in een vorm van groepsgewijze huisvesting. Onderdeel van dit
zelfstandig huurcontract is een opzegtermijn van minimaal één maand. Bij een verblijf van naar
­verwachting korter dan 4 maanden kan volgens het Aanjaagteam een contract ‘naar aard van korte duur’
volstaan. Deze termijn sluit aan bij de verplichting dat de arbeidsmigrant zich bij een verblijf langer dan
4 maanden als ingezetenen bij de gemeente inschrijft. Na 4 maanden past een huurcontract met meer
rechtsbescherming.
Uit de evaluatie van de wet doorstroming huurmarkt 2015 is gebleken dat er in veel situaties helemaal
geen huurcontract wordt aangeboden aan arbeidsmigranten.

Stand van zaken maatregelen
Een zelfstandig huurcontract voor alle woonvormen (aanbeveling 4.4.A)
• In lijn met het advies van het Aanjaagteam geldt het uitgangspunt dat ‘short stay’ huurcontracten
beperkt worden tot een maximale duur van 4 maanden.
• Het Aanjaagteam heeft aanbevolen dat elk huurcontract voor een arbeidsmigrant een opzegtermijn van
minimaal één maand moet hebben. Dit is inmiddels opgenomen in de Cao’s van de uitzend- en van de
vleessector (zie ook hoofdstuk 2.2); “Als de uitzendovereenkomst eindigt geldt een overgangstermijn
van vier weken waarbinnen de uitzendkracht de huisvesting die hij huurt van de uitzendonderneming
dient te verlaten. De huurprijs blijft maximaal gelijk aan de huurprijs tijdens het dienstverband.”
• Bij een verblijf van langer dan 4 maanden in de huisvesting - dit is ook het moment waarop men zich als
ingezetene moet inschrijven - zou het wonen gebaseerd moeten zijn op een contractvorm met meer
rechtsbescherming.
• Zoals in de Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2021 is aangegeven, volgt uit de evaluatie van de tijdelijke
huurcontracten dat deze contracten voor de specifieke situatie van verhuur aan arbeidsmigranten in de
uitzendsector niet worden gebruikt en ook niet geschikt zijn. Daarom bereidt het ministerie van BZK in
overleg met de stakeholders een speciale contractvorm in het huurrecht voor, een doelgroepcontract
voor arbeidsmigranten. Het doel is daarmee, passend bij de specifieke situatie, de huurbescherming van
de arbeidsmigrant in de sector te verbeteren. De planning is dat dit meegenomen wordt in het wets­
voorstel voor aanpassing van tijdelijke huurcontracten. Dit wetsvoorstel wordt in het eerste kwartaal
van 2023 in consultatie gebracht.
Ontkoppeling huur- en arbeidscontract (aanbeveling 4.4.B)
• In navolging van het advies van het Aanjaagteam wordt de loskoppeling van huur en arbeid geregeld in
het wetsvoorstel Goed Verhuurderschap verplicht gesteld (zie ook paragraaf 4.1). Onderdeel van de
algemene regels in dit wetsvoorstel is dat straks bij de verhuur aan arbeidsmigranten een schriftelijk en
zelfstandig huurcontract aan de gebruiker van de woonruimte wordt aangeboden.

29

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

5. Zorg en Welzijn

en welzijn
H5 Gezondheid
van Arbeidsmigranten
5.1.A Regel verlengde zorgfaciliteiten
5.1.B Bevorder toegankelijkheid van de verzekeringspolis
5.1.C Voldoende medische voorzieningen in de regio

De aanbevelingen van het Aanjaagteam met betrekking tot de gezondheid en welzijn van arbeids­migranten
concentreren zich op toegang tot goede gezondheidszorg tijdens het verblijf in Nederland en dat bij de
toegang tot zorg geen afhankelijkheid is van de werkgever. Het Aanjaagteam beveelt aan om ervoor te zorgen
dat arbeidsmigranten niet direct zonder zorgverzekering komen te zitten, wanneer zij hun werk verliezen.
Daarnaast adviseert het Aanjaagteam om de toegang tot de verzekeringspolis te verbeteren en te zorgen voor
voldoende medische voorzieningen in de regio waar veel arbeidsmigranten werken.
De maatregelen vallen onder het volgende doel van de aanbevelingen zoals opgesteld door het Aanjaagteam.
1. Goede (medische) zorg in Nederland, zonder afhankelijk te zijn van de werkgever
Daarnaast wordt in paragraaf 5.2 stilgestaan bij ontwikkelingen bij de problematiek van dak- en thuisloze
arbeidsmigranten. Dit zijn opgaven die na het uitbrengen van advies van het Aanjaagteam geagendeerd zijn.

5.1 Goede zorg in Nederland, zonder afhankelijk te zijn
van de werkgever
In Nederland zijn circa 17,5 miljoen mensen verzekerd voor de Zorgverzekeringswet (Zvw), daaronder vallen
ook arbeidsmigranten. Hoeveel arbeidsmigranten verzekerd zijn, wordt niet geregistreerd. Veel arbeidsmi­
granten zijn verzekerd, waarbij de werkgevers vaak de verzekering regelen en de zorgpremie betalen door een
inhouding op het loon. Het Aanjaagteam signaleerde problemen van arbeidsmigranten die onverzekerd raken
doordat het werk is gestopt terwijl zij nog wel in Nederland verblijven en adviseerde daarom aan het kabinet
om te regelen dat ook onverzekerde arbeidsmigranten de kosten voor noodzakelijke zorg vergoed krijgen.

Stand van zaken maatregelen
Medische noodzakelijke zorg aan onverzekerden – regel verlengde zorgfaciliteiten (aanbeveling 5.1.A)
• In de kabinetsreactie op de aanbevelingen van het Aanjaagteam heeft het vorige kabinet aangegeven dat
de ‘Subsidieregeling medisch noodzakelijke zorg aan onverzekerden’ de kosten van medisch noodzakelijke zorg
vergoedt voor zorg aan onverzekerde personen, zoals onverzekerde arbeidsmigranten.
• De kosten van zorg aan onverzekerbare vreemdelingen (bijvoorbeeld arbeidsmigranten die onrechtmatig
verblijven in Nederland) komen ten laste van de Subsidieregeling Onverzekerbare Vreemdelingen (SOV)
als de patiënt deze zelf niet kan betalen. In het rapport evaluatie SOV (2021) in opdracht van VWS is
opgenomen dat uit de cijfers en de interviews is gebleken dat zorg aan arbeid­smigranten uit 12 EU-landen
een substantieel aandeel (38%) van de SOV aanvragen voor zijn rekening neemt en bijna een derde van de
kosten beslaat. De aanname is dat dit vooral arbeidsmigranten betref die al langere tijd in Nederland
verblijven, en onverzekerd zijn geraakt. De totale uitgaven zorgkosten SOV kwamen in 2021 uit op ca.
€ 44,5 miljoen.
• Eno en Zorg & Zekerheid bieden een financiële garantstelling voor zorgaanbieders voor het b
­ ehandelen van
internationaal werkenden tot 30 dagen na beëindiging van de verzekering. Dit maakt dat zorgverleners
minder huiverig zijn om internationaal werkenden te behandelen.

30

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Bevorder toegankelijkheid informatie over de zorgverzekering (aanbeveling 5.1.B)
• De verzekerde populatie van arbeidsmigranten bevindt zich voornamelijk bij een aantal specifieke
zorgverzekeraars. Deze zorgverzekeraars hebben geregeld dat de verzekerde ook op manieren buiten
DigiD om kan inloggen in de ‘Mijn Omgeving’ van de zorgverzekering. Hiervoor ondervonden arbeids­
migranten problemen omdat zij niet in het bezit waren van een DigiD en dus niet konden inloggen.
Dit probleem is bij deze aanbieders nu aangepast. Inmiddels wordt ook de mogelijkheid voor arbeids­
migranten om een Nederlandse DigiD aan te vragen vergemakkelijkt, zie paragraaf 3.3.
• LTO Nederland heeft een zorgverzekeringcollectief geregeld, voor in het bijzonder internationale
medewerkers van haar leden en achterban, door middel van een intermediair. LTO Arbeidskracht werkt
samen met verschillende zorgverzekeraars.
• Na een uitvraag onder zorgverzekeraars, blijkt dat het merendeel van de zorgverzekeraars (polis)
informatie ook in het Engels beschikbaar stelt. Een aantal zorgverzekeraars die zich in de verzekerings­
markt specifiek richten op de doelgroep arbeidsmigranten stellen ook documenten in het Pools en
Roemeens ter beschikking:
CZ, Zilveren Kruis,
Zorg & Zekerheid
en Eno

Deze zorgverzekeraars bieden de mogelijkheid om met een andere Europese
DigiD in te loggen in ‘Mijn Omgeving’. Zorgverzekeraar Eno heeft de
MijnOmgeving toegankelijk gemaakt met tweestaps authenticatie.

Eno

De ‘mijn omgeving’ is beschikbaar in het Nederlands en Engels.
De belangrijkste documenten worden in de eigen taal opgesteld, voor de
andere documenten kan dit in het Nederlands, Engels, Pools en Roemeens.
Er is een onboardingsproces ingericht, waarbij internationaal werkenden vanaf
start van de verzekering via e-mail worden meegenomen in hoe een
zorgverzekering werkt in Nederland.

HollandZorg

Buiten de ‘mijn omgeving’ worden er, naast Nederlands en Engels, ook
documenten en informatie in het Pools en Roemeens beschikbaar gesteld.

Zilveren Kruis

De polisvoorwaardenboekjes voor de producten van seizoenarbeiders zijn niet
in het Engels vertaald. Zilveren Kruis heeft een webpagina, waar klanten in het
Engels worden opgevangen. De website in het Engels is te vinden onder: Your
healthcare insurance - Zilveren Kruis. Hierop zijn een aantal inhoudspagina’s én
salesfuncties vertaald.

Zorg en Zekerheid

In de ‘mijn omgeving’: alleen Nederlands, Buiten de ‘mijn omgeving’: generieke
informatie ook in het Engels. En sommige formulieren in het Duits en Pools
zoals aanmeldformulieren of machtigingsformulieren. Specifieke informatie
over de verzekerde ook in het Pools en/of Roemeens.

Voldoende medische voorzieningen in de regio (aanbeveling 5.1.C)
• Doordat arbeidsmigranten meestal slechts tijdelijk in Nederland zijn, zijn zij niet ingeschreven bij een
huisarts. Het Aanjaagteam adviseert dat er afspraken worden gemaakt tussen zorgverzekeraars en
huisartsen in de buurt van locaties waar veel arbeidsmigranten wonen. Er is sprake van een groeiend
tekort aan huisartsen, dat dit jaar verder oploopt door de komst van ca. 80.000 ontheemden uit
Oekraïne.
• De afgelopen jaren hebben zorgverzekeraars verschillende maatregelen getroffen om de toegang tot
de zorg voor arbeidsmigranten te verbeteren, zie het kader hieronder. Zorgverzekeraars als Holland
Zorg en Zorg & Zekerheid geven ook aan te willen faciliteren, maar zijn meestal niet preferent in de
regio van de arbeidsmigrant.

31

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Convenant ter verbetering van de toegang tot zorg voor arbeidsmigranten
Begin december 2022 hebben Zorgverzekeraars Nederland, het ministerie van SZW en het ministerie van
VWS een convenant ondertekend. Dit convenant legt een gezamenlijke commitment vast om de toegang
tot zorg voor arbeidsmigranten te verbeteren, op het gebied van:
• Zelfredzaamheid en onafhankelijkheid van arbeidsmigranten. Dit omvat onder andere betere
informatie­voorziening, toegang tot de polis en verzekeringspas. Daarnaast betreft het de zorg­
bemiddeling tussen verzekerde en zorgverleners.
• Verantwoordelijkheden van werkgevers. Hier gaat het met name om afspraken die zorgverzekeraars
maken met werkgevers over collectiviteiten en de protocollen die zorgverzekeraars gebruiken om de
betrouwbaarheid en integriteit van werkgevers te controleren.
• Verantwoordelijkheden van zorgaanbieders. Hierbij kan gedacht worden aan de toegang tot huis­
artsenzorg en de rol van zorgverzekeraars om zorgverleners aan te spreken op hun verantwoordelijk­
heid om ook zorg aan arbeidsmigranten te verlenen.
Gezondheidsverschillen terugdringen
Het ministerie van VWS financiert kennisinstelling Pharos middels een jaarlijkse instellingssubsidie.
De inzet van Pharos is gericht op het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Dit gebeurt onder
andere door het verzamelen, verrijken en delen van kennis en expertise. Deze organisatie richt zich
daarbij onder meer op de gezondheid van migranten, ook specifiek op de doelgroep arbeidsmigranten.
Het ministerie van VWS heeft in het kader van de subsidie afgesproken dat Pharos in 2022:
• Kennis over gezondheidsbevordering bij arbeidsmigranten ter beschikking stelt aan organisaties die
invloed hebben op de arbeidsomstandigheden van arbeidsmigranten zoals bijvoorbeeld vakbonden,
werkgevers en uitzendbureaus.
• Kennisproducten doorontwikkelt voor zorgprofessionals zodat deze ook toepasbaar zijn voor een
bredere groep arbeidsmigranten, bijvoorbeeld middels een handreiking of het verstrekken van
informatie via ‘Huisartsmigrant’.
• Producten voor arbeidsmigranten in eigen taal ontwikkelt zodat zij zelfredzaam worden in de
Nederlandse wereld van zorg en welzijn, onder andere middels begrijpelijke informatie over zorg,
gezondheid, leefstijl en psycho-educatie.
• Kennis deelt over hoe zorg en ondersteuning passend te organiseren, gevoed door kennis en praktijk­
voorbeelden uit koplopergemeenten, zorgverleners en werkgevers. Tevens het belang van een
integrale aanpak van de gezondheid van arbeidsmigranten, bijvoorbeeld in samenhang met huis­
vesting en arbeidsmarktpositie, onder de aandacht bij beleidsmakers brengen.
In 2021 had Pharos in kaart gebracht welke spelers er op het thema arbeidsmigranten en gezondheid
actief en van belang zijn; welke kennis reeds beschikbaar is en welke vragen er nog leven rond dit thema.
Dit heeft geleid tot een rapportage die begin 2022 is opgeleverd aangaande de gezondheid en welzijn van
arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa in Nederland en de toegang tot zorg. Om de aan­
bevelingen uit het Pharos rapport een stap verder te brengen is een kennissessie georganiseerd met
Pharos, het Kennisinstituut Integratie en Samenleving (KIS) en VWS. Binnen VWS wordt begin 2023
afgestemd aan welke aanbevelingen in het beleid van VWS vorm wordt gegeven en op welke wijze.
Eind december 2022 heeft het ministerie van VWS nieuwe subsidieafspraken met Pharos vastgelegd voor
2023. Daarin is er wederom aandacht voor het thema arbeidsmigranten en wordt er voortgebouwd op de
inzet van 2022.

32

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

5.2 Opvang dak- en thuisloze arbeidsmigranten
Op 13 september 2022 is het Plan van Aanpak kwetsbare dakloze EU-burgers aangeboden aan de Tweede
Kamer.21 In een overleg tussen de staatssecretaris van VWS en een aantal gemeenten in het voorjaar van
2021 werd de problematiek rondom kwetsbare dakloze EU-burgers besproken. De groep stond al langer
op het netvlies van overheden, maar de omvang en ernst van de problematiek kwam door de ingezette
noodopvang in het kader van de corona-lockdown beter in beeld.
Dit Plan van Aanpak is opgesteld door de ministeries van VWS, SZW en JenV, in samenwerking met de
VNG en de G4 gemeenten. Het is opgesteld om de doelgroep kwetsbare dakloze EU-burgers perspectief
te bieden, menselijk leed te verminderen, overlast op straat te verminderen en mensen die niet recht­
matig in Nederland verblijven terug te laten keren naar het land van herkomst. De onderzoeksresultaten
van het IVO onderzoek ‘Midden- en Oost-Europese werknemers in kwetsbare posities: Handvatten voor
preventiebeleid en terugdringen van dakloosheid en verslaving’22zijn zoveel mogelijk verwerkt in het Plan
van Aanpak.
Met dit plan van aanpak wordt beoogd:
1. een gedifferentieerde aanpak om dakloosheid bij verschillende groepen EU-burgers te voorkomen en
terug te dringen;
2. meer bescherming conform EU-regelgeving aan kwetsbare EU-arbeidsmigranten die hun baan
verliezen en als gevolg daarvan dakloos raken;
3. een beter zicht op opgebouwde rechten van individuele arbeidsmigranten;
4. een betere aanpak van uitzichtloze dakloosheid bij EU-burgers;
5. een bijdrage aan de vermindering van stigmatisering van de totale groep EU-burgers die voor werk
naar ons land migreert en een zinvolle bijdrage levert aan onze economie.
6. versterking van lokale samenwerking tussen de gemeenten en de migratieketen om terugkeer te
realiseren.
In het licht van de samenwerking met de G4 zijn de gemeenten Amsterdam, Den Haag, Utrecht en
Rotterdam gestart met een pilot. Hierin worden alle bovenstaande doelen meegenomen. In de pilot ligt
de focus op sobere kortdurende opvang met extra ondersteuning voor dakloze EU-burgers om terug aan
het werk te gaan of om terug te geleiden naar land van herkomst. Naar verwachting gaan meer
­gemeenten meedoen aan deze pilot.

21
22

Kamerstuk 29 325, nr. 136.
IVO – Midden- en Oost-Europese werknemers in kwetsbare posities, handvatten voor preventie en terugdringen van
dakloosheid en verslaving (juni 2022).

33

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

6. Handhaving en
Toezicht

handhaving
H6 Betere
en toezicht
6.1.A Samenhang in toezicht
6.1.B Gegevensuitwisseling
6.1.C Meer capaciteit
6.1.D Grensoverschrijdend werken
6.1.E Onaangekondigd inspecteren en meldplicht

Het toezicht en de handhaving ter bestrijding van
aan Inspectie SZW
misstanden bij arbeidsmigranten is primair belegd
6.2.A Omgekeerde bewijslast
bij de Arbeidsinspectie voor het toezicht en de
6.3.A Toezicht op registratie
handhaving op de werkvloer, en bij de gemeenten
voor het toezicht en de handhaving op huisvesting.
Daarnaast hebben de Belastingdienst, het UWV en
de SVB een rol bij de afdracht van belastingen en sociale premies.
Het is daarom belangrijk dat deze overheidspartijen goed samenwerken.
Om arbeidsmigranten beter te beschermen tegen misstanden en malafide ondernemers aan te pakken, zijn
handhaving en toezicht belangrijk als sluitstuk. Het Aanjaagteam heeft verschillende aanbevelingen gedaan
hoe de handhaving en aanpak van misstanden kan worden verbeterd.
De maatregelen vallen onder de twee doelen van de aanbevelingen zoals opgesteld door het Aanjaagteam.
1. Samenhang en samenwerking in toezicht met voldoende capaciteit
2. Verruimen sanctiemogelijkheden

6.1 Samenhang en samenwerking in toezicht met voldoende capaciteit
Deze aanbevelingen betreffen meer samenhang en samenwerking tussen publieke en private toezichthouders
op het gebied van toezicht en handhaving. Daarbij hoort een goede (grensoverschrijdende) samenwerking
tussen alle betrokken instanties, waarbij tevens jaarlijks gerapporteerd wordt over de bereikte resultaten.
Op het gebied van gegevensuitwisseling dient er een goede wettelijke basis te komen voor de betrokken
partijen. Om alle aanbevelingen goed te kunnen bewerkstellingen zal ook de daarbij behorende capaciteit
passend moeten zijn en waar noodzakelijk meegroeien.

Stand van zaken maatregelen
Samenhang in toezicht (aanbeveling 6.1.A)
• Het Aanjaagteam adviseerde om de samenwerking tussen inspectiediensten onderling en in de samen­
werking met private toezichthouders structureel te verbeteren.
• Met het wetsvoorstel Waadi wordt in 2025 een publiek-privaat certificeringsstelsel voor de uitleners en
inleners van arbeidskrachten ingevoerd, dat ook de wettelijke grondslag zal vormen voor de samenwerking
tussen de private en publieke toezichthouders in het kader van dit stelsel.
• Met het wetsvoorstel Goed Verhuurderschap worden landelijke normen ingevoerd voor verhuurders en
krijgen gemeenten de mogelijkheid een vergunningsplicht in te voeren voor verhuurders in bepaalde wijken
en in het bijzonder voor verhuurders van woon- en verblijfsruimte aan arbeidsmigranten. Gemeenten zijn
verantwoordelijk voor toezicht en handhaving en elke gemeente dient een meldpunt in te richten.
• Ter versterking van de samenwerking met gemeenten en regionale samenwerkingsverbanden is de
Arbeidsinspectie per 1 mei 2022 gereorganiseerd. Net als de rechterlijke macht en de RIEC’s (Regionale
Informatie- en Expertise Centra) in tien regio’s zijn onderverdeeld, heeft de Arbeidsinspectie vanaf 1 mei
2022 ook een daarop aansluitende regionale structuur.
• Deze regionale structuur bestaat naast de landelijke Inspectieprogramma’s zoals voor uitzendbureaus,
schijnconstructies, bedrijven met gevaarlijke stoffen, of het programma arbeidsuitbuiting en ernstige
34

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

benadeling. Door middel van deze vernieuwde organisatiestructuur zet de Arbeidsinspectie in op betere
samenwerking om eerlijk, veilig en gezond werk te bevorderen.
• Landelijke, regionale en lokale samenwerkingsverbanden, alsook grensoverschrijdende samenwerking zijn
belangrijk om tot geïntegreerd toezicht te komen. Hieronder volgt een overzicht van de reeds bestaande
samenwerkingsverbanden met betrekking tot handhaving en toezicht.

Overzicht bestaande landelijke en regionale Samenwerkingsverbanden
A. LSI (Landelijk Stuurgroep Interventieteam)
De LSI is een sinds 2003 bestaand samenwerkingsverband van onder meer UWV, Belastingdienst, SVB,
OM, IND, de Arbeidsinspectie en een groot aantal gemeenten (vertegenwoordigd door de VNG). Doel van
deze samenwerking is het voorkomen en terugdringen van belasting- en premie­fraude, toeslagenfraude,
uitkeringsfraude en overtredingen van arbeidswetgeving en daarmee samenhangende misstanden.
Daarnaast wordt er op deze manier gewerkt aan het draagvlak voor de sociale zekerheid en het vergroten
van de leefbaarheid in wijken. Onder de LSI wordt een groot aantal projecten uitgevoerd dat divers is van
karakter: meestal betreft het lokale of regionale projecten, soms landelijk.
De afgelopen jaren krijgt de problematiek rond arbeidsmigranten een steeds grotere plaats binnen de
LSI-activiteiten. Binnen LSI-verband lopen veel gemeentelijke projecten die bijvoorbeeld gericht zijn op
specifieke wijken. Deze projecten hebben veelal niet direct de problematiek van arbeids­migranten als
invalshoek. Bij de uitvoering van deze projecten komt de problematiek van en bij arbeidsmigranten wel
steeds zichtbaarder naar voren. Een voorbeeld hiervan is dat bijvoorbeeld panden op papier leeg staan,
maar dat in de praktijk blijkt dat daar toch arbeidsmigranten worden gehuisvest. Dergelijke inzichten
maken een gerichte aanpak beter mogelijk.
B. AMU (Samenwerkingsverband Aanpak Misstanden Uitzendbureaus)
Sinds de oprichting van AMU in 2012, werken de Belastingdienst, UWV en de Arbeidsinspectie samen aan
complexe zaken waar bijvoorbeeld overtreding van arbeidswetten, belastingontduiking, vervalsing van
identiteitsdocumenten, gefingeerde dienstverbanden en georganiseerde uitkeringsfraude een rol spelen.
Er vinden gezamenlijke analyses en onderzoeken plaats. AMU werkt ook samen met de SVB, IND, de
politie, gemeentes, de RIEC’s, SNA, SNF en SNCU, alsmede de v­ ak­bonden en de brancheorganisaties.
Tot medio 2018 was AMU een LSI-project. Daarna is de samenwerking losgekoppeld van de LSI en wordt
samengewerkt op grond van artikel 64 van de wet SUWI. De huidige looptijd van de samenwerking
eindigt op 31 december 2022. Er wordt gewerkt aan de verlenging van de afspraken met weer een looptijd
van vier jaar.
Binnen AMU werken de toezicht- en opsporingsafdelingen van de verschillende organisaties samen.
Dit betekent dat sommige zaken via het bestuursrecht worden behandeld en andere zaken via het strafrecht.

35

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

C. RIEC (Regionale Informatie- en Expertise centra) en LIEC (Landelijk Informatie- en Expertise centrum)
De tien Regionale Informatie- en Expertise Centra (RIEC’s) en het Landelijk Informatie- en Expertise
Centrum (LIEC) ondersteunen sinds 2018 bij de aanpak van georganiseerde en ondermijnende criminali­
teit in Nederland. Dit doen zij door:
• Het vergroten van de bewustwording over de problematiek bij de overheid en private partijen.
• Het ondersteunen en versterken van samenwerking binnen de overheid en met publiek-private partners.
• Het delen van kennis en expertise op het gebied van de bestuurlijke en integrale aanpak van ondermij­
nende criminaliteit.
In de tien RIEC’s werken o.a. de politie, het OM, het UWV, gemeenten, provincies, de Belastingdienst,
de NVWA en de Arbeidsinspectie samen aan de integrale aanpak van georganiseerde en onder­mijnende
criminaliteit in Nederland (straf- en bestuursrechtelijk én fiscaal). Het gaat dan bijvoorbeeld om ge­organi­
seerde drugscriminaliteit, mensenhandel en witwassen. Het LIEC zorgt voor verbinding tussen de RIEC’s
onderling en met de landelijke partners. Daarnaast coördineert het LIEC bij regio-overstijgende criminaliteits­
problemen, zoals bij criminele motorbendes, de landelijke aanpak. Daarnaast is er het EURIEC (Euroregionaal
Informatie- en Expertisecentrum), onderdeel van het RIEC Limburg, dat zich richt op de grensoverschrij­
dende bestuurlijke aanpak van ondermijning in het grensgebied van België, Nederland en Duitsland. Het
EURIEC is sinds september 2019 operationeel, en de tweede fase eindigt in 2023.
D. FRIT (Flexibel Regionaal Interventie Team)
Het FRIT (opererend onder de vlag van de LSI) is begin 2022 in Noord-Limburg opgericht om de positie
van arbeidsmigranten te verbeteren. Met de inzet van het FRIT wordt een pilotproject uitgevoerd om de
problematiek rondom arbeidsmigranten in kaart te brengen en de excessen hierin aan te pakken. Begin
2023 wordt het FRIT geëvalueerd. Vanuit verschillende ketenpartners van het FRIT is de wens uitgespro­
ken deze pilot breder uit te rollen naar andere regio’s.
Aan het FRIT nemen de volgende partijen deel: Venlo, Venray, Peel en Maas, Horst aan de Maas, Beesel,
Bergen(L), Mook en Middelaar en Gennep, UWV , SVB, IND, Politie en de Arbeidsinspectie.
Om de problematiek op het gebied van werk en slechte huisvesting van arbeidsmigranten aan te pakken
wordt de problematiek in samenhang bezien en aangepakt.
Het FRIT heeft als doel om :
• Binnen de deelnemende gemeenten de risicovolle werkgevers, uitzendbureaus, huisvesters en de
samenhang hierin in beeld te brengen.
• Hierbij een gezamenlijke aanpak te formuleren.
• Het uitvoeren van meerdere, elkaar versterkende interventies, zowel repressief als preventief.
Als inzet van preventief toezicht kan worden gedacht aan het inzetten van communicatie en het maken
van brancheafspraken met relevante partijen.
• Het ontwikkelen van een gezamenlijke indicatorenset voor een integrale aanpak van de weerge­geven
problematiek.
• Gemeenten zouden graag willen dat ook de Belastingdienst aansluit bij de aanpak binnen het FRIT.
Tot op heden is dit door problemen met gegevensdeling niet mogelijk gebleken.
E. PIT (Peelland Interventie Team)
Sinds 2017 speelt het Peelland Interventie Team (PIT) een belangrijke rol bij de integrale aanpak van de
ondermijnende criminaliteit, handhavingsknelpunten en bij overlast.
Het PIT is een interventieteam onder de regie van de gemeenten Asten, Deurne, Gemert-Bakel, Helmond,
Laarbeek en Someren waarbij de aansturing op één centraal punt ligt. Er zijn regelmatig controles bij
panden en locaties waarvan sterk het vermoeden bestaat dat er sprake is van mis­standen of niet voldoen
aan wet- en regelgeving. Het team kijkt naar o.a. brandveiligheid, b
­ oekhouding, illegale bewoning,
vergunningen, inschrijving Basisregistratie Personen (BRP), mensenhandel, sociale zekerheidsfraude en
andere overtredingen. Het PIT werkt nauw samen met zorg- en welzijnsinstanties om ervoor te zorgen
dat herhaling wordt voorkomen.
36

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Het PIT bestaat uit zes gemeenten, politie Oost-Brabant, de Afdeling Vreemdelingen Identificatie
Mensenhandel (AVIM), Veiligheidsregio Brabant Zuid-Oost (VRBZO) en Senzer. Zij werken nauw samen
met de Arbeidsinspectie, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), Enexis, GGD, UWV, de
Omgevingsdienst Zuidoost Brabant (ODZOB) en de Belastingdienst. Daarnaast staat het team in nauw
contact met het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC) en de Taskforce Brabant Zeeland.
Sinds de start van het PIT team zijn de afgelopen vijf jaar 155 gezamenlijke acties uitgevoerd in de regio.
Ook de komende vier jaar wordt de samenwerking voortgezet.
F. Fieldlab
In 2020 werd een Fieldlab opgezet, dat zich volledig richt op de uitbuiting van (Poolse) arbeids­migranten
in het Westland, team ‘GO West’. Er zijn twee Fieldlabs die gericht zijn op arbeidsmigratie, een op
huisvesting en een op het Westland. In die Fieldlabs werken OM, politie, de Arbeidsinspectie,
Glastuinbouw Nederland en ABU naast elkaar om concrete activiteiten uit te voeren. Met dit team wordt
integraal samengewerkt, en nagedacht over de beste aanpak en gehandeld.
Verbetering van gegevensuitwisseling (aanbeveling 6.1.B)
• Het Aanjaagteam adviseerde om een wettelijke basis te creëren voor gegevensuitwisseling tussen
zowel publieke toezichthouders onderling als tussen publieke en private toezichthouders.
• Om dit te bereiken werd o.a. geadviseerd om een onafhankelijk bureau in te schakelen om een
gedegen probleemanalyse uit te voeren en een plan op te stellen om gegevensuitwisseling tussen
toezichthouders te versterken. In het rapport is rekening gehouden met de veelheid aan gegevens­
uitwisseling die er nu al is, zoals in LSI-verband (Landelijke Stuurgroep Interventieteam) en met de
juridische mogelijkheden op basis van de AVG.23 De adviezen van het onderzoeksbureau zijn door de
verschillende betrokken toezichthouders bestudeerd en worden meegenomen bij de uitwerking van de
aanbeveling voor meer samenhang in het toezicht, zodat er integraal samengewerkt kan worden met
een wettelijke grondslag.
• Met het oog op het verbeteren van de gegevensuitwisseling tussen alle toezichthouders, wordt vanuit
een werkgroep aan de slag gegaan met interne en externe inventarisatie van de knelpunten rond
gegevensuitwisseling in de handhaving en toezicht. De uitkomsten van deze inventarisatie kunnen
worden benut bij het vormgeven van de wettelijke basis voor gegevensuitwisseling in het wetsvoorstel
Waadi voor de certificeringsplicht van uitzendbureaus en de verdere inrichting daarvan.
Meer capaciteit voor de Arbeidsinspectie bij verplichte certificering van uitzendbureaus
(aanbeveling 6.1.C)
• Op basis van de aanbevelingen van het Aanjaagteam komt er naar verwachting vanaf 1 januari 2025
een certificeringsplicht voor uitleners. Uitzendbureaus mogen dan alleen nog mensen uitlenen als ze
gecertificeerd zijn en inleners mogen alleen gebruik maken van uitzendbureaus die gecertificeerd zijn.
De Arbeidsinspectie heeft de opdracht toe te zien op deze certificeringsplicht bij uitleners en inleners.
• Het kabinet begroot ten behoeve van deze handhaving van de certificeringsplicht in 2023 6,3 miljoen
euro en vanaf 2024 structureel 10,5 miljoen euro. Hiermee is naar schatting 90 FTE beschikbaar voor dit
deel van het publieke toezicht op uitzendbureaus.
• Vooruitlopend op de voorziene inwerkingtreding van het verplichte certificeringsstelsel vanaf 2025 is
de Arbeidsinspectie begonnen met het vormgeven van de toezicht-aanpak op de certificeringsplicht en
de daarbij behorende opschaling van de toezichtcapaciteit in de uitzendbranche. Dit is een aanvulling
op de huidige inzet en aanpak.

23

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2021/11/16/eindrapport-vka/Eindrapport+VKA.pdf

37

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Meer grensoverschrijdend samenwerken (aanbeveling 6.1.D)
• Het Aanjaagteam adviseerde om een multidisciplinair team in te stellen, bestaande uit verschillende
inspecties en toezichthouders zoals de Arbeidsinspectie, UWV, SVB en de Belastingdienst, die zich
uitsluitend bezighoudt met grensoverschrijdende zaken, dat gezamenlijk kan inspecteren en gegevens
kan uitwisselen in samenwerking met buitenlandse toezichthouders.
• In lijn met de geest van de aanbeveling van het Aanjaagteam werken de Arbeidsinspectie, de SVB, het
UWV en de Belastingdienst in samenwerking met de gemeentes, grensoverschrijdend. Dit gebeurt
onder andere via het samenwerkingsverband AMU, het RIEC/LIEC en het interventieteam schoonmaak
en andere inspectieprogramma’s van de Arbeidsinspectie.
• Vanaf 2023 wordt structurele capaciteit aan de Arbeidsinspectie beschikbaar gesteld voor de hand­
having op de toekomstige certificeringsplicht (wetsvoorstel Waadi) van Nederlandse en buitenlandse
bedrijven die arbeidskrachten in Nederland ter beschikking stellen. Een deel van deze capaciteit wordt
ook ingezet voor grensoverschrijdende onderzoeken.
• Het Aanjaagteam adviseerde tevens dat de toezichthouders meer gebruik maken van de Europese
Arbeidsautoriteit (ELA) en mogelijkheden om binnen de Benelux gezamenlijke inspecties te doen.
De Arbeidsinspectie heeft een voortrekkersrol in de ELA. Hierna wordt verder ingegaan op de samen­
werking met Noordrijn Westfalen en de ELA.

Samenwerking met Noordrijn-Westfalen
Met Noordrijn-Westfalen zijn in 2020 afspraken gemaakt over het aanpakken van misstanden die zich
grensoverschrijdend manifesteren.24 De problematiek in de grensregio’s toont het belang aan van
grensoverschrijdende samenwerking om misstanden met arbeidsmigranten tegen te gaan. In dit kader
is de samenwerking met Noordrijn-Westfalen geïntensiveerd op het gebied van gezamenlijke hand­
having. Afgesproken is om meer gezamenlijke inspecties uit te voeren. De huisvestingscontroles van
zes accommodaties in het Duits-Nederlands grensgebied op 12 en 13 februari dit jaar waren een eerste
concrete gezamenlijke actie op grensoverschrijdende handhaving, waarbij de Duitse inspectie van
Noordrijn-Westfalen en de Arbeidsinspectie huisvestingscontroles hebben uitgevoerd in het DuitsNederlandse grensgebied. De zes accommodaties zijn naar aanleiding van de bevindingen gesloten.
Op 24, 25 en 26 oktober vond opnieuw een gezamenlijke actie op grensoverschrijdende handhaving
plaats tegen uitbuitende uitzendbureaus.25 Voor het eerst was er ook, via de Europese
Arbeidsautoriteit, een team van het Roemeense arboteam betrokken bij de handhaving. Bij de
controles zijn overtredingen rond woekerhuren, de arbowetgeving, en arbeidsvoorwaarden
­geconstateerd. De geconstateerde overtredingen van de wet worden nog opgevolgd. Zolang dit nodig
is, zullen de gezamenlijke inspecties doorgaan.
Deze samenwerking en de onderliggende afspraken hebben er verder mede toe geleid dat
­ambtenaren van de betrokken Nederlandse ministeries en de Arbeidsinspectie en hun collega’s in
Noordrijn-Westfalen en gemeentes uit Noordrijn-Westfalen elkaar steeds beter weten te vinden.
Naast de inzet op gezamenlijke inspecties wordt nu uitgewerkt welke praktische mogelijkheden er zijn
om de grensoverschrijdende gegevensuitwisseling tussen alle betrokken partners te verbeteren, met
als doel relevante gegevens omtrent de situatie van arbeidsmigranten in zowel Nederland als
Duitsland met de betrokken autoriteiten uit te kunnen wisselen.

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/25/
minister-koolmees-intensiveert-samenwerking-over-arbeidsmigranten-met-noordrijn-westfalen
25
Inspectie in Gronau Duitsland (inspectiewerkt.nl)
24

38

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Samenwerking met ELA
Een belangrijke taak van de ELA is het faciliteren van gezamenlijke of
gecoördineerde inspecties van een of meerdere lidstaten. De ELA
ondersteunt daarnaast de samenwerking en uitwisseling van
informatie tussen de Arbeidsinspecties en andere toezichthouders in
de verschillende lidstaten. Met deze beide kerntaken bevorderen de ELA en de lidstaten daarmee eerlijk,
gezond en veilig werk in Europa, rechtmatige arbeid en een gelijk speelveld.
De ELA biedt tevens een netwerk van kennis en contacten en stimuleert samenwerking tussen toezicht­
houders van verschillende landen met nationale verbindingsofficieren als schakelpunten in dit netwerk.
Nederland ondersteunt de activiteiten van de ELA en draagt actief bij aan de verdere ontwikkeling van de
ELA. Dit doet ze onder meer door een actieve bijdrage te leveren aan de verschillende werkgroepen in
ELA-verband en zich samen met de ELA gericht in te zetten voor de versterking van het nationale en
internationale toezicht op rechtmatige en eerlijke arbeid.
Nederland was vorig jaar de eerste lidstaat die met behulp van de ELA een gecoördineerde inspectie met
de Poolse autoriteiten heeft georganiseerd. Nederland heeft daarnaast vorig jaar het initiatief genomen
om - met ondersteuning van ELA - met België, Duitsland, Oostenrijk en Denemarken het onderwerp
gedetacheerde derdelanders te bespreken tijdens een overleg met inspecteurs van alle betrokken landen.
De uitkomsten van het overleg zijn met de ELA gedeeld als input voor verdere bilaterale en gezamenlijke
activiteiten.
In de periode van 29 maart tot 4 april 2022 heeft de Arbeidsinspectie met behulp van de ELA een
gezamenlijke inspectie uitgevoerd met Bulgarije in de transportsector.26 Dit was de eerste gezamenlijke
(joint) inspectie van lidstaten in het transport die onder coördinatie van de ELA plaats heeft gevonden.
Daarbij waren de Nederlandse en Bulgaarse Arbeidsinspecties en transportautoriteiten (ILT) betrokken en
zijn zowel in Bulgarije als in Nederland onderzoeken ter plaatse gedaan. Hierbij zijn diverse overtredingen
geconstateerd bij verschillende werkgevers.
In september vonden gelijktijdig in 20 Europese landen inspecties plaats in de agrarische sector. Dit in het
kader van de jaarlijkse Joint Action Days (JAD). Doel van JAD is dat de deelnemende landen informatie
met elkaar delen, data-analyses en operationele analyses uitvoeren en elkaar ondersteunen bij de
aanpak van grensoverschrijdende netwerken. Denk daarbij aan netwerken die zich bezighouden met de
exploitatie of uitbuiting van werknemers en met mensenhandel. In Nederland zijn er op 3 dagen
interventies uitgevoerd bij in totaal 12 ondernemingen die actief zijn binnen de agrarische sector.
Onlangs hebben arbeidsinspecteurs uit Nederland en Slovenië met behulp van de ELA digitaal aan een
gezamenlijk casusoverleg deelgenomen, waarbij bevindingen werden gedeeld en toegelicht. De casus
betrof de al dan niet grensoverschrijdende detachering van derdelanders via Slovenië in Nederland. Dit is
een goed voorbeeld hoe op een laagdrempelige manier internationaal samengewerkt wordt om
grensoverschrijdende constructies aan te pakken.
Op het gebied van informatievoorziening heeft Nederland actief bijgedragen aan de campagnes over
seizoensarbeiders en over de transportsector. Komend jaar zal Nederland eveneens actief bijdragen aan
de campagne over de bouwsector.

26

Overtredingen bij transportbedrijven in Nederland en Bulgarije (inspectiewerkt.nl)

39

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Meer onaangekondigde inspecties/controles door gemeenten, SNF, AKF, SNA (aanbeveling 6.1.E)
• Het Aanjaagteam adviseerde dat vaker onaangekondigde inspecties worden gedaan door gemeenten,
SNF, AKF en SNA, omdat een onaangekondigde inspectie meer informatie geeft over de daadwerkelijk
gecontroleerde situatie in de praktijk dan alleen aangekondigde inspecties. Dit geldt ook voor de
administratieve controles.
• Gemeenten voeren controles van huisvesting die gericht zijn op BRP-signalen zoals adresfraude, vooral
onaangekondigd uit. Controles gericht op bijv. brandveiligheid zijn meestal om praktische redenen
aangekondigd.
• De private keurmerken voor huisvesting SNF en AKF bereiden hun fusie voor in 2023 (zie ook hoofdstuk 4).
Het AKF controleert 100% van de door haar gecertificeerde huisvestingslocaties en doet dit elk jaar opnieuw.
Daarnaast wordt 10% onaangekondigd bezocht zonder melding vooraf om te beoordelen of de situatie niet
is gewijzigd na certificering. SNF is vanaf september 2021 op 100% controle van de locaties overgegaan.
SNF voert de reguliere controles aangekondigd uit, omdat het om huisvestingslocaties gaat. De inbreuk op
de persoonlijke levenssfeer houdt onaangekondigde inspecties tegen. Bewoners hebben immers ook recht
op privacy en het niet zomaar binnendringen van hun woonplek. SNF heeft wel aangegeven binnen de
ruimte van de wettelijke kaders de spoedinspecties zo kort mogelijk van tevoren bekend te maken. Zo voert
zij ook spoedinspecties uit naar aanleiding van klachten en signalen waarbij de locatie pas op het allerlaatste
moment wordt gemeld. En als SNF wordt uitgenodigd om samen met het bevoegd gezag inspectie uit te
voeren, is aankondiging niet nodig. Dit is in 2022 aangepast in het reglement registratie.
• Het private keurmerk van de Stichting Normering Arbeid (SNA) ter voorkoming van fraude en illegaliteit in de
uitzendbranche kondigt haar inspecties altijd vooraf aan i.v.m. de administratie die aanwezig moet zijn.
Wel is het zo dat bij een inspectie, een aselecte steekproef wordt gedaan van een aantal dossiers van het
betreffende bedrijf dat gecontroleerd wordt. Het bedrijf weet vooraf niet welke dossiers zullen worden
opgevraagd voor controle.
• De VNG stelt in samenwerking met diverse partijen waaronder o.a. gemeenten, het ministerie van SZW en
de Arbeidsinspectie in 2023 een handreiking op om gemeenten te helpen met een handhavingsaanpak
rondom arbeidsmigratie.

6.2 Verruimen sanctiemogelijkheden
Door het Aanjaagteam wordt aanbevolen om arbeidsmigranten te voorzien van een extra en geschikt
instrument om onderbetaling aan te pakken en rechtsherstel te bewerkstelligen. Hier krijgt de
Arbeidsinspectie de mogelijkheid om bij een vermoeden van onderbetaling - in combinatie met een bij
de werkgever ondeugdelijke administratie –alsnog een onderbetaling te berekenen en betaling af te
dwingen door uit te gaan van in ieder geval zes maanden (voltijds)arbeid.

Stand van zaken maatregelen
Omgekeerde bewijslast/rechtsvermoeden dienstverband WML (aanbeveling 6.2.A)
• Het Aanjaagteam adviseerde in de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML) een bepaling op te
nemen over het rechtsvermoeden van een dienstverband van zes maanden bij een ondeugdelijke admini­
stratie en vermoedelijke onderbetaling, analoog aan artikel 23 van de Wet arbeid vreemdelingen (Wa).
• De bedoeling hiervan is om arbeidsmigranten te voorzien van een geschikt instrument om onderbetaling
aan te pakken en rechtsherstel te bewerkstelligen. Dit betekent dat indien niet duidelijk is wanneer het
dienstverband is gestart, er sprake is van een rechtsvermoeden dat sprake is van een dienstverband
van 6 maanden.
• De Arbeidsinspectie zou bij een vermoeden van een onderbetaling en het ontbreken van de benodigde
gegevens bij de werkgever om vast te kunnen stellen of het wettelijk minimumloon is betaald, de
mogelijkheid krijgen om alsnog in bepaalde situaties een onderbetaling te berekenen (fictief) en betaling
af te dwingen door uit te gaan van in ieder geval zes maanden (voltijds)arbeid.
• Omdat het instellen van een rechtsvermoeden ten aanzien van de duur van een dienstverband ingrijpt op
de systematiek van de WML, voert het ministerie van SZW momenteel een nadere verkenning uit en
wordt dit met verschillende partijen besproken.
40

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

• Momenteel wordt de analyse verder afgerond. Er wordt bestudeerd of de informatie over het rechts­
vermoeden in de Wav en de afgeschafte ‘eerstedagsmelding’ voor werkgevers relevant kan zijn voor
het rechtsvermoeden.
• Begin 2023 wordt vanuit het ministerie van SZW de uiteindelijke analyse voorgelegd aan de
Arbeidsinspectie om te bekijken hoe zij aankijken tegen de voorstellen. Daarna wordt opnieuw met de
sociale partners overlegd om tot de uiteindelijke bevindingen te komen. Hierna wordt een besluit over
de daadwerkelijke invoering genomen.

41

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

7. Positie
arbeidsmigranten

inbedding
H7 Institutionele
van arbeidsmigratie
7.1.A Betrek arbeidsmigranten bij de beleidsontwikkeling
en beleidsuitvoering
7.1.B Stel integratietrajecten open voor arbeidsmigranten
7.2.A Jaarlijkse rapportage arbeidsmigranten voor de Tweede Kamer
7.2.B Regel wetswijzigingen in een verzamelwet

Het rapport van het Aanjaagteam heet ‘Geen
7.2.C Stel een Expertteam arbeidsmigranten in
Tweederangsburgers’, waarmee wordt aangegeven
7.2.D Verbeterde toegang tot het recht: arbeidscommissie
dat het van belang is dat arbeidsmigranten, net als
7.2.E Maak gericht beleid rondom arbeidsmigratie op lokaal niveau
iedereen, kunnen meedoen en onderdeel zijn van
onze samenleving. De vluchtigheid van het verblijf
en het werk van sommige arbeidsmigranten,
kunnen echter een volledige integratie in de Nederlandse samenleving belemmeren. In dit hoofdstuk
wordt daarom gekeken naar de mogelijkheid van arbeidsmigranten om wegwijs te worden in de
Nederlandse samen­leving door goede informatievoorziening en/of het leren van de Nederlandse taal.
Daarnaast ligt er een taak voor overheden om rekening te houden met de noden en wensen van de
arbeidsmigrant in het opstellen van beleid.
De maatregelen vallen onder de twee doelen van de aanbevelingen zoals opgesteld door het Aanjaagteam.
1. Structurele aandacht en borging vanuit het Rijk, provincies en gemeenten
2. Versterken positie arbeidsmigranten

7.1 Structurele aandacht en borging vanuit het Rijk, provincies en
gemeenten
Deze aanbevelingen betreffen zowel het betrekken van arbeidsmigranten bij de beleidsontwikkeling als
het beter borgen van beleid rondom arbeidsmigranten in de dagelijkse werkzaamheden van overheden.
Er wordt aanbevolen om deze borging te garanderen door o.a. een expertteam voor lokaal beleid op te
zetten en een jaarrapportage op te stellen.

Stand van zaken maatregelen
Betrek arbeidsmigranten bij de beleidsontwikkeling en beleidsuitvoering (aanbeveling 7.1.A)
Een van de aanbevelingen van het Aanjaagteam is het betrekken van arbeidsmigranten bij beleidsontwikkeling.
• De ministeries die verenigd zijn in het IPA hebben in 2022 het netwerk sleutelpersonen opgericht.
In dit netwerk zijn sleutelpersonen verenigd, personen die dagelijks in aanraking komen met
EU-arbeidsmigranten. De deelnemers omvatten voornamelijk organisaties die directe hulp verlenen aan
arbeidsmigranten en bijvoorbeeld zorg- en welzijnsorganisaties die zich richten op arbeidsmigranten.
De sleutelpersonen komen met veel arbeidsmigranten in contact en kunnen zo de ervaringen en
signalen die van belang zijn voor beleid overbrengen. Hiermee worden de ervaringen van arbeids­
migranten direct in het beleid betrokken. Het netwerk geeft tevens de gelegenheid sessies met
arbeidsmigranten zelf te organiseren.

42

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

• Het netwerk kent drie doelen:
- Het ophalen bij arbeidsmigranten wat er leeft, waar zij tegenaan lopen en wat hen opvalt in
Nederland;
- Het toetsen van beleidsinitiatieven en richtingen bij arbeidsmigranten om daarmee goede
­aansluiting te realiseren en de inzichten mee te nemen in de advisering van de bewindspersoon;
- Het onder de aandacht brengen van initiatieven en informatie vanuit de (rijks)overheid die arbeids­
migranten kunnen helpen en breder onder de doelgroepen moet worden verspreid.
• In 2022 zijn drie bijeenkomsten georganiseerd van het netwerk. Daaruit is bijvoorbeeld naar voren
gekomen dat er behoefte is aan een sociale kaart van organisaties in Nederland die werken aan de
problematiek, hoe arbeidsmigranten beter gefaciliteerd kunnen worden om de taal te leren en dat er
naast een behoefte aan informatievoorziening ook een sterke behoefte aan betere dienstverlening
voor complexe problematiek is.
• De resultaten van het netwerk hebben reeds geleid tot bijsturing van trajecten rondom informatie­
voorziening en het opzetten van de arbeidscommissie. Het netwerk is daarmee een goede aanvulling
op bestaande overlegstructuren en zorgt ervoor dat beleid en de leefwereld van arbeidsmigranten
dichter bij elkaar komen.
• Naast het feit dat de leden van het netwerk input leveren aan het beleid van de verschillende
­departementen, functioneert het netwerk ook als bron om directer met arbeidsmigranten te spreken
en/of om belangrijke informatie onder de doelgroep te verspreiden.
• Deze aanbeveling is doorlopend.
Jaarlijkse rapportage arbeidsmigranten voor de Tweede Kamer (aanbeveling 7.2.A)
• Deze jaarrapportage arbeidsmigranten geeft het kabinet en de Tweede Kamer inzicht in de
­ontwikkelingen om het gebied van arbeidsmigranten en de opvolging van de aanbevelingen.
De jaarrapportage is een opvolging van de aanbeveling om op structurele basis te rapporteren over de
positie van arbeidsmigranten en zodoende blijvend aandacht voor hun positie te vragen
Regel wetswijzigingen in een verzamelwet (aanbeveling 7.2.B)
• Het bleek in de uitvoering van de aanbevelingen al snel dat de verschillende maatregelen uiteenlopend
qua tijdpad geïmplementeerd zouden worden. Daarom is één verzamelwet niet meer aan de orde.
Ondersteuningsteam gericht op lokaal beleid (aanbevelingen 7.2.C & 7.2.E)
• Sinds april 2022 is het ondersteuningsteam arbeidsmigranten van de VNG operationeel. Dit team
ondersteunt met subsidie van de ministeries van BZK en SZW gemeenten om: inzicht te verkrijgen in
het vraagstuk, kennis te delen, regionale samenwerking op te zetten en contacten te leggen met
netwerkpartners. Het ondersteuningsteam kent een proactieve aanpak, naast de beantwoording van
vragen zoekt het team actief gemeenten op. Daarnaast wordt in werkgroepen kennis verder
­ontwikkeld op het gebied van huisvesting, zorg en welzijn, registratie en handhaving. Dit leidt tot
publicaties, handreikingen en (online) trainingen aan gemeenten.
• In 2023 worden onder andere publicaties verwacht over registratie, zorg- en welzijn, huisvesting en
toezicht. Daarnaast wordt voor toezicht een barrièremodel opgesteld. Het barrièremodel helpt
gemeenten preventief zodat slecht willende partijen niet gemakkelijk kunnen starten of hun
­werkzaamheden kunnen voortzetten.
• Het is belangrijk dat gemeenten een samenhangend beleid hebben op het gebied van arbeids­
migranten. VNG heeft een werkvorm die in 2023 verder wordt uitgerold om gemeenten met een korte
doorlooptijd daarbij te helpen.

43

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

7.2 Versterken positie arbeidsmigranten
Arbeidsmigranten kennen de Nederlandse taal, instanties en procedures vaak onvoldoende om zelf­
redzaam te zijn. Bovendien missen zij vaak hulp in de sociale omgeving om deze drempels te slechten.
Er zijn arbeidsmigranten die langer in Nederland blijven en zich hier willen vestigen. Op dit moment zijn
de mogelijkheden voor deze arbeidsmigranten om Nederlands te leren en een soort integratietraject te
volgen beperkt. Het Aanjaagteam adviseerde om integratietrajecten open te stellen voor arbeids­
migranten en om de toegang tot het arbeidsrecht te verbeteren. Ook een goede informatievoorziening
en dienstverlening bij complexe problematiek draagt bij aan de zelfredzaamheid en een sterkere
uitgangspositie van de arbeidsmigrant.

Stand van zaken maatregelen
Verruimen mogelijkheden tot integratie (aanbeveling 7.1.B)
• Bij de voorbereidingen van het coalitieakkoord 2021 is bekeken in hoeverre het openstellen van de
middelen voor inburgering voor deze doelgroep (ook financieel) haalbaar zou zijn. Onder meer
vanwege de hoge kosten die daarmee gepaard gaan en het feit dat er geen budget voor gereserveerd is
in het coalitieakkoord van het huidige kabinet, is één op één implementatie niet mogelijk.
• In 2022 is daarom gekeken naar alternatieve mogelijkheden om met name het leren van de
Nederlandse taal onder (langdurig verblijvende) arbeidsmigranten te stimuleren. Het stimuleren van
taalvaardigheid is belangrijk voor bijv. de veiligheid op de werkplek, contact met zorgverleners, de
zelfredzaamheid in de breedte en de sociale samenhang in wijken waar veel arbeidsmigranten wonen.
• Uit een inventarisatie onder stakeholders en het netwerk sleutelpersonen arbeidsmigranten is
gebleken dat er al veel mogelijkheden bestaan, maar dat deze nog beter ontsloten dienen te worden.
• Tevens is duidelijk geworden dat het leren van de taal voor veel mensen niet vanzelfsprekend is, gelet
op bijv. de lange werktijden of de perceptie dat iemand niet lang zal verblijven in Nederland (wat in de
praktijk soms langer uitpakt). Er dient daarom ook meer inzet gepleegd te worden om arbeids­
migranten te stimuleren om de taal te leren en/of met werkgevers mogelijkheden te vinden dit vanuit
werk te organiseren.
• Samen met het Kennisinstituut Integratie en Samenleving (KIS) zal in 2023 gewerkt worden aan het
verder stimuleren van dit thema. Het project dat het KIS gaat uitvoeren heeft als doel inzichtelijk te
maken bij werkgevers en sociaal professionals welke bevorderende en belemmerende factoren een rol
spelen bij het vergroten van de taalvaardigheid van de EU-arbeidsmigranten.
Verbeterde toegang tot het recht: arbeidscommissie (aanbeveling 7.2.D)
• Een laagdrempelige vorm van conflictbeslechting is bedoeld om de toegang tot het recht voor
arbeidsmigranten en andere kwetsbare werknemers te vergroten. De mogelijkheid voor een
Arbeidscommissie die op laagdrempelige wijze toegang biedt aan bepaalde groepen werknemers en
bindende uitspraken doet tussen werknemers en werkgevers, waarbij de mogelijkheid van beroep op
de gewone rechter niet wordt uitgesloten, wordt daarom nader uitgewerkt.
• Met het oog op politieke besluitvorming vinden hierover momenteel gesprekken plaats met sociale
partners, relevante organisaties als het Juridisch Loket, de Raad voor de Rechtspraak en andere
betrokken partijen. De gesprekken gaan ook over de alternatieve mogelijkheid de toegang tot het
recht op een adequate wijze te verbeteren met behulp van bestaande organisaties. Beide worden de
komende periode op haalbaarheid en op verwachte effectiviteit getoetst.
• Tegelijkertijd is onderzoek gedaan naar de effectuering van arbeidsrechten vanuit het perspectief van
werknemers. Specifiek voor het arbeidsrecht laat dit onderzoek belangrijke aanknopingspunten zien
om de effectuering van arbeidsrechten voor de kwetsbaarste groepen te verbeteren, specifiek voor
laagbetaalde werknemers, flexibele werknemers én arbeidsmigranten. Dit ziet op drie punten waarin
de toegang tot het recht verbeterd kan worden: verbetering in de informatievoorziening, verbetering
van de toegang tot professionele ondersteuning en laagdrempelige (en goedkopere) geschil­beslechting
met mogelijkheden voor bemiddeling en de-escalatie.
• Voor de zomer van 2023 zal besluitvorming over de vormgeving van de arbeidscommissie plaatsvinden
en zal de minister van SZW de Tweede Kamer daaromtrent informeren.
44

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Informatievoorziening
Het heeft prioriteit dat arbeidsmigranten daadwerkelijk betrouwbare informatie vinden en bij complexe
problemen ook de weg weten te vinden naar de juiste ondersteuning. Het effectief bereiken van de
doelgroep vereist gerichte en geschikte communicatie in eigen taal en op de juiste momenten.
• Sinds 2020 zijn stappen gezet op het gebied van dergelijke informatievoorziening bij het Rijk, provincies,
gemeenten, sociale partners en private partijen. Voornaamste stappen betreffen de website
www.workinnl.nl, de ontwikkeling van verschillende promotiematerialen en de landelijke ontwikkeling
van een app, te gebruiken door gemeenten om arbeidsmigranten beter te informeren over de directe
leefomgeving.
• In deze MyInfoNL app van Expertisecentrum Flexwonen kan ook landelijke informatie zoals die van
workinnl.nl opgenomen worden, evenals informatie van andere partijen zoals werkgevers en huisvesters.
• De RNI-loketten kunnen bij registratie een doorverwijsfunctie vervullen en overheidsinformatie kan
arbeidsmigranten die hun contactgegevens ingevuld hebben beter bereiken (zie ook paragraaf 3.3)
• Vanaf begin 2021 worden door arbeidsinspecteurs visitekaartjes met daarop een QR-code van
www.workinnl.nl uitgedeeld bij het doen van inspecties. Daarmee worden arbeidsmigranten geholpen
bij het informeren over rechten en plichten.
• In de zomer 2022 is een meertalige publiekscampagne gestart gericht op de arbeidsmigrant en
werkgevers. Vanuit de Arbeidsinspectie is de campagne ‘Das pas eerlijk’ op werkgevers gericht, vanuit
het ministerie SZW is een campagne in de talen van www.workinnl.nl op de arbeidsmigrant gericht via
social media.
Dienstverlening
Zoals eerder in de jaarrapportage aangestipt bestaat er ook een duidelijke wens om de dienstverlening
aan arbeidsmigranten verder te versterken.
• Deels wordt dit opgepakt in het kader van de activiteiten rondom de Arbeidscommissie, maar er zijn
ook positieve ontwikkelingen op andere terreinen.
• Zo is eerder gerapporteerd over het openstellen van DigiD waardoor de digitale dienstverlening van de
Nederlandse overheid beschikbaar is gekomen.
• Verschillende welkomstcentra in de grote steden (bijv. in Den Haag en Utrecht) hebben hun dienst­
verlening uitgebreid naar de groep EU-arbeidsmigranten. Andere steden zoals Rotterdam hebben een
uitgebreide dienstverlening middels informatiepunten in wijken, iets wat ook door de gemeente
Den Haag verder wordt ontplooid.
• Arbeidsmigranten kunnen tevens terecht bij de Regionale Mobiliteitsteams waardoor zij van werk naar
werk geholpen kunnen worden.
• In 2023 start in samenwerking met de provincie Noord-Brabant een pilot waarin dienstverlening op
maat voor EU-arbeidsmigratie centraal zal komen te staan.

45

Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2022

Bronnenlijst

• Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten - Geen tweederangsburgers. Aanbevelingen om
misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan (2020)
• De Staat van Migratie 2022
• Expertisecentrum Flexwonen – We merken er niets van – Tien inspirerende voorbeelden van goede
huisvesting voor arbeidsmigranten (2022)
• IVO – Midden- en Oost-Europese werknemers in kwetsbare posities, handvatten voor preventie en
terugdringen van dakloosheid en verslaving (2022)
• LTO Nederland en Greenports Nederland – Een plek onder de zon – Inspiratieboek tijdelijke huisvesting
van internationale medewerkers (2022)
• SEO Economisch Onderzoek – Goed werkgeverschap voor kortverblijvende arbeidsmigranten (2022)
• SER – Zekerheid voor mensen, een wendbare economie en herstel van de samenleving (2021)
• Verdonk, Klooster & Associates – Geen tweede prioriteit – Robuust, flexibel en concreet ketentoezicht
voor het tegen van misstanden bij arbeidsmigranten (2021)

46

Dit rapport is een uitgave van
Ministerie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid
December 2022