2024D00908

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 24 november 2023 inzake het voornemen tot oprichting van de
Stichting Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving
(hierna: NEWS) (Kamerstuk 36 472, nr. 1).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Michon-Derkzen
Adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

nds-tk-2024D00908

1

Inhoud
I

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de BBB-fractie
Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie
Inleiding
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben met grote belangstelling
kennisgenomen van het besluit om NEWS op te richten en daarvoor een
voorhangprocedure te starten. Deze leden onderschrijven van harte het
streven om de impact van wetenschappelijke inzichten en innovaties te
vergroten. Ervaringen uit het recente verleden, deze leden denken aan de
recente COVID-19-pandemie, hebben laten zien dat vertrouwen in de
wetenschap niet vanzelfsprekend is en een gewenste sterke verbinding
tussen wetenschap en samenleving de nodige inspanningen vergt om
draagvlak voor wetenschappelijk gevalideerde uitkomsten te creëren.
Daarnaast vinden deze leden het essentieel dat, omgekeerd, burgers actief
gefaciliteerd worden in de toegang tot wetenschappelijke inzichten bij het
kritisch beoordelen van (overheids)beleid. Wetenschapscommunicatie kan
zo beschouwd goede diensten bewijzen, zo oordelen deze leden.
NEWS is, zo lezen deze leden, bedoeld als katalysator voor het bestaande
en toekomstige veld van wetenschapscommunicatie en expliciet niet om
op burgers gerichte activiteiten te organiseren. In de toelichting wordt
benadrukt dat het bij het versterken van de verbinding tussen wetenschap
en samenleving om «tweerichtingsverkeer» moet gaan, maar naar het
oordeel van deze leden blijft nog onduidelijk hoe dit precies in het doel en
de taken van NEWS zal worden vertaald. Deze leden vragen in hoeverre
het perspectief van burgers kan worden meegenomen als NEWS zich
expliciet niet gaat bezighouden met «burger-gerelateerde» activiteiten.
Deze leden hebben daarom nog enkele vragen.
Centrale vraag voor de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie is: hoe kan
NEWS de gewenste katalysator voor effectieve wetenschapscommunicatie worden als NEWS niet eigenstandig onderzoekt wat nodig is voor
het draagvlak van wetenschap in de samenleving? Dat NEWS zich primair
richt op uitvoerders van wetenschapscommunicatie,
wetenschapscommunicatie-onderzoekers en beleidsmakers en
uitvoerders op het gebied van wetenschapscommunicatie laat onverlet
dat NEWS zicht moet hebben op wat leeft onder burgers. Het veronderstelde nut van tweerichtingsverkeer tussen wetenschap(pers) en samenleving is naar het oordeel van deze leden lastig te stimuleren als NEWS
daarin geen (directe en/of indirecte) rol voor zichzelf weggelegd ziet. Klopt
de veronderstelling van deze leden dat NEWS zich in de huidige taakopvatting uitsluitend richt op de vraag hoe wetenschappers en instituten
effectiever kunnen communiceren met de samenleving? Zo nee, wat gaat
NEWS concreet zélf rechtstreeks richting burgers doen? Zo ja, hoe krijgt
NEWS scherp wat leeft in de samenleving en waarop wetenschappers en
instituten kunnen/moeten acteren?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie onderschrijven het belang van
een onafhankelijk opererend NEWS. Niet de overheid, maar de wetenschap zélf moet kunnen bepalen wat goede wetenschap en wetenschaps-

2

communicatie inhoudt, zo wordt terecht in de toelichting benadrukt.
Tegelijkertijd blijft de rol van de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap ongeregeld. Wat zijn de precieze formele en informele
bevoegdheden van de Minister ten aanzien van NEWS? Is er bijvoorbeeld
voorzien in gesprekscycli waarin de Minister onderwerpen, zienswijzen en
dergelijke kan «meegeven» aan het bestuur van NEWS waarmee
uiteindelijk wetenschapscommunicatie op vorm en inhoud wordt
gestuurd? Ligt het niet voor de hand om, gezien de rol van NEWS als
nationaal coördinerend expertisecentrum op wetenschapscommunicatie,
de verhouding tot de (rijks)overheid concreet te definiëren, zo vragen deze
leden. In de brief van het Ministerie van Financiën van 5 september 2023
is geadviseerd om «minimaal op te nemen dat bij wijzigingen de Minister
wordt geïnformeerd».1 Dat advies is, voor zover deze leden dat kunnen
teruglezen in de statuten, opgevolgd. Is er over andere mogelijke
ministeriële bevoegdheden nagedacht? Zo ja, welke?
Tot slot vragen de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie of voorzien wordt
in een evaluatie van NEWS en hoe NEWS na 2031 zal worden geëffectueerd.
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie onderschrijven het belang van wetenschapscommunicatie en hebben op dit moment geen verdere vragen.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van de brief van de Minister en de bijhorende voorhang. Zij wensen de
Minister nog enkele vragen voor te leggen over de oprichting van NEWS.
De leden van de D66-fractie nemen kennis van het adviesrapport van de
externe kwartiermakers, waarbij wordt gesteld dat een stichting de beste
organisatievorm is om onafhankelijkheid te kunnen waarborgen. Kan de
Minister verder uitdiepen op welke manier de stichting naar deze
onafhankelijkheid zal streven? Welke checks and balances worden
hiervoor binnen de stichting gerealiseerd? Op welke manier verhoudt de
financiering van NEWS zich hiertoe? Is de subsidie die NEWS van de
overheid ontvangt, middels de instellingssubsidie, de enige vorm van
financiering die NEWS zal ontvangen? Wanneer zal er een evaluatie
plaatsvinden om te bepalen of de looptijd van de financiering wordt
verlengt?
De leden van de D66-fractie ondersteunen dat een sterke verbinding
tussen wetenschap en samenleving de impact van wetenschap vergroot.
Er bestaan meerdere (onafhankelijke) wetenschapsinstellingen, kan de
Minister verduidelijken hoe NEWS deze bestaande organisaties complementeert en hoe deze wellicht in synergie kunnen functioneren?
De leden van de D66-fractie zouden graag meer kennis hebben over de
inzet van NEWS. Op welke manier wordt het expertisecentrum ingezet om
maatschappelijke opgaven, onder andere op het gebied van klimaatadaptatie, arbeidsmarkt gerelateerde zaken en bestaanszekerheid, te ondersteunen? Zal NEWS op Europees niveau samen optrekken met vergelijkbare organen? Zo ja, welke banden worden hierbij gelegd?

1

Bijlage bij Kamerstuk 36 427, nr. 1, Parlisnummer 2023D47054

3

Inbreng van de leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie hebben kennisgenomen van het voornemen
tot oprichting van NEWS, evenals de reactie van de Minister. Ze hebben
nog een aantal vragen.
In de bijgevoegde brieven lezen de leden van de BBB-fractie dat het doel
van de stichting is om de verbinding tussen wetenschap en samenleving
te bevorderen door middel van wetenschapscommunicatie. Dit gebeurt
door het delen van kennis en methoden en het verbinden van wetenschap
en samenleving. Deze leden vinden deze omschrijving erg vaag en vragen
wat deze stichting nu concreet toevoegt. Kan de Minister hierover
duidelijkheid verschaffen?
Daarnaast hebben de leden van de BBB-fractie gelezen dat de stichting
wordt gefinancierd met een subsidie van € 10 miljoen voor de periode
2023–2031. De financiële verantwoording en controle worden geregeld in
de subsidiebeschikking. Deze leden vragen of het passend is om een
stichting met subsidie op te richten terwijl het kabinet demissionair is.
Waarom wordt deze beslissing niet overgelaten aan het volgende kabinet?
Verder hebben de leden van de BBB-fractie gelezen dat de stichting taken
uitvoert zoals het geven van adviesgesprekken, het verzamelen en delen
van kennis, het verbinden van mensen en het agenderen van onderwerpen op het gebied van wetenschapscommunicatie. Deze leden willen
graag weten hoe deze stichting zich onderscheidt van andere wetenschappelijke organisaties.
Ten slotte, zoals blijkt uit bovenstaande vragen, hebben de leden van de
BBB-fractie grote twijfels bij het nut en de noodzaak van deze stichting.
Deze leden vragen de Minister hierover duidelijkheid te verschaffen en te
overwegen het besluit tot oprichting van deze stichting over te laten aan
het nieuwe kabinet.
II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

4