Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 300 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2016

Nr. 116

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 22 juni 2016
De vaste commissie voor Defensie heeft op 21 april 2016 overleg gevoerd
met mevrouw Hennis-Plasschaert, Minister van Defensie, over:
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 22 oktober 2015
inzake aanbieding Personeelsrapportage over de eerste helft
2015 (Kamerstuk 34 300 X, nr. 17);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 20 januari 2016
inzake antwoorden op vragen van de commissie inzake de
Personeelsrapportage over de eerste helft van 2015 (Kamerstuk 34 300 X, nr. 75);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 12 februari 2016
inzake beantwoording vragen commissie over de Personeelsrapportage over de eerste helft van 2015 (Kamerstuk
34 300 X, nr. 81);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 1 februari 2016
inzake rapport commissie-Van der Steenhoven over integriteit
bij de omgang met commerciële partijen op het gebied van IT
(Kamerstuk 31 125, nr. 65);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 17 juni 2015 inzake
tussenrapportage van de commissie Van der Steenhoven over
onderzoek integriteit aanbesteding en inhuur bij IT-projecten
(Kamerstuk 31 125, nr. 59);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 1 februari 2016
inzake voortgang aanpassingen VGB-beleid (Kamerstuk
34 300 X, nr. 78);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 25 maart 2016
inzake antwoorden op vragen van de commissie inzake
voortgang aanpassingen VGB-beleid (Kamerstuk 34 300 X,
nr. 91);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 21 december 2015
inzake voortgang gezamenlijke eenheid voor veiligheidsonderzoeken AIVD/MIVD (Kamerstuk 29 924, nr. 137);
– de brief van de Minister van Defensie d.d. 14 december 2015
inzake re-integratie langdurig verzuimende medewerkers
Defensie (Kamerstuk 28 719, nr. 96);

kst-34300-X-116
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

1

–

–

–
–

–

–

–

–

–

–

de brief van de Minister van Defensie d.d. 16 december 2015
inzake toezeggingen, gedaan tijdens het notaoverleg Veteranen op 26 juni 2015 over PTSS-Protocol, bezwaarschriften
BNMO, schadevergoedingsprocedures, intakegesprekken en
behandeling en Samenwerking politie (Kamerstuk 30 139,
nr. 155);
de brief van de Minister van Defensie d.d. 2 februari 2016
inzake aanpassen Kaderwet dienstplicht (Kamerstuk 34 300 X,
nr. 79);
de brief van de Minister van Defensie d.d. 5 juli 2013 inzake
kaderwet Dienstplicht (Kamerstuk 33 400 X, nr. 89);
de brief van de Minister van Defensie d.d. 29 januari 2016
inzake stand van zaken chroomhoudende verf (Kamerstuk
34 300 X, nr. 77);
de brief van de Minister van Financiën d.d. 14 januari 2016
inzake uitvoering van de toezegging, gedaan tijdens het debat
over de Najaarsnota 2015, inzake de Defensie-uitgaven
(Kamerstuk 34 300 X, nr. 74);
de brief van de Minister van Defensie d.d. 29 februari 2016
inzake aanbieding en reactie op het verslag van de commissieVan Ede «Evaluatie commissie-De Veer Georganiseerd overleg»
(Kamerstuk 34 300 X, nr. 87);
de brief van de Minister van Defensie d.d. 4 maart 2016 inzake
uitspraak van de Centrale Raad van Beroep over een schadevergoeding van een Libanonveteraan en diverse toezeggingen
(Kamerstuk 30 139, nr. 157);
de brief van de Minister van Defensie d.d. 16 december 2015
inzake uitspraak van de Centrale Raad van Beroep over een
schadevergoeding van een Libanonveteraan (Kamerstuk
30 139, nr. 156);
de brief van de Minister van Defensie d.d. 1 april 2016 inzake
stand van zaken schadevergoedingen veteranen (Kamerstuk
30 139, nr. 158);
de brief van de Minister van Defensie d.d. 29 maart 2016
inzake toezegging tijdens het dertigledendebat over PX-10 op
18 februari 2016 (Kamerstuk 34 300 X, nr. 92).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
Van Leiden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

2

Voorzitter: Eijsink
Griffier: Van Eck
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Belhaj, Bontes, Ten
Broeke, Jasper van Dijk, Eijsink, Houwers, Knops, De Roon en Teeven,
en mevrouw Hennis-Plasschaert, Minister van Defensie.
Aanvang 16.32 uur.
De voorzitter:
Ik heet van harte welkom de Minister van Defensie en haar medewerkers,
de mensen op de publieke tribune en mogelijk luisteraars elders en thuis.
Wij spreken vandaag in dit algemeen overleg over personeel. Het AO staat
gepland van 16.30 uur tot 19.30 uur. Vandaag wordt een keur aan
onderwerpen behandeld, van personeelsrapportages tot aan de verklaring
van geen bezwaar, veiligheidsonderzoeken, re-integratie en de Kaderwet
dienstplicht. Ik noem niet alle onderwerpen op, maar het is een AO met
diverse onderwerpen.
Ik stel een spreektijd van zes minuten met een marge tot zesenhalve
minuut en twee interrupties voor. Ik zie dat de leden daarmee kunnen
leven. Ik denk dat de Minister na de eerste termijn van de kant van de
Kamer wellicht een korte schorsing wil. Als we de beschikbare drie uur
een beetje goed opdelen, denk ik dat zij voldoende spreektijd heeft en de
leden voldoende tijd voor hun interrupties
Het woord is aan de heer De Roon, namens de fractie van de PVV.
De heer De Roon (PVV):
Voorzitter. Ik begin mijn inbreng met een positieve noot. We hebben het in
dit overleg niet vaak over individuele militairen, maar daar maak ik nu
toch een uitzondering op. Het betreft Peter Müllenberg, die bij de
Landmacht dient. Hij bokste zich vorige week een weg naar de
Olympische Spelen in Rio en dat is een geweldige prestatie, want hij is de
eerste Nederlandse bokser die dat sinds 1992 voor elkaar heeft gebokst.
Hij bereikte dit resultaat door zijn Turkse tegenstander te verslaan. Het
kabinet kan daar een voorbeeld aan nemen. Ik feliciteer hem van harte
met deze fantastische prestatie en wens hem ontzettend veel succes
straks in Rio. Indirect feliciteer ik ook de Defensieorganisatie.
We hebben gelezen dat afgeschreven gevechtskleding en ander textiel van
Defensie door het Leger des Heils wordt gerecycled tot dekens. Dat zijn
warme dekens, bestemd voor asielzoekers, gelukzoekers en criminelen in
Zuid-Europa. Waar deze mensen een warme deken krijgen, staat het
Defensiepersoneel op veel punten nog in de kou. Ik noem het AOW-gat,
de reservistenproblematiek, munitietekorten, de toegenomen werkdruk
voor een aantal functies enzovoorts.
Ik behandel een aantal onderwerpen waar de Minister wat meer aandacht
aan zou moeten besteden volgens de PVV. Ik begin met de mannen en
vrouwen die ook vandaag weer voor de deur van de Tweede Kamer staan,
het personeel van de Koninklijke Marechaussee. De PVV-fractie is uiterst
bezorgd over de schaarse capaciteit bij de marechaussee. Er is ook druk
op de capaciteit; er moet worden geschoven met personeel, zo heeft de
Minister ons laten weten. Vooral op Schiphol komen de problemen tot
uiting. Het aantal taken neemt toe, maar de capaciteit blijft gelijk. De PVV
wil graag dat de afhandeling van passagiers op Schiphol in geen geval
hinder ondervindt van een personeelstekort bij de marechaussee.
Ook bewakingstaken tegen terreur verdienen terecht prioriteit. Maar
ondanks dat de capaciteit wordt uitgebreid met zes pelotons blijft het
voorlopig nog knellen. Er is sprake van krapte en er wordt gesproken over
prioritering. De Minister geeft zelf aan dat er geprioriteerd moet worden.
Daarom hoor ik vandaag graag van de Minister op welke terreinen er dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

3

concessies worden gedaan vanwege het capaciteitstekort. Als je immers
zegt de prioriteiten op een bepaald terrein liggen, moet je ergens anders
een veer laten in je aandacht. De vraag is dus waar die concessies dan
liggen.
Ook wil ik weten of er in de volgende begroting geld en dus capaciteit bij
kan komen voor de marechaussee. Ik zal de Minister niet vragen om nu al
over bedragen te spreken, maar ik wil wel weten of zij de intentie, de inzet,
heeft om verder uit te breiden ten behoeve van de marechaussee.
Ik kom op de specialisten. Ik doel in het bijzonder op vliegers en technici.
Daar hebben we een tekort aan bij Defensie en de PVV blijft daar kritisch
naar kijken. De tekorten worden ingelopen bij de vliegers, zo lazen we; de
wervingscampagnes slaan goed aan en dat is een goed teken. Ik heb
echter nog wel een vraag, op een punt waar we het al eerder over hebben
gehad. Zorgen de nieuwe wervingscampagnes ook voor een toename van
het aantal vrouwelijke vliegers? Als dat niet zo is, wil ik dat de wervingscampagnes zich daar nog meer op richten. De Minister meldde onlangs
dat ook vrouwen dienstplichtig moeten worden, een goede zaak, maar
dan zou het ook goed zijn als we bij het vliegend personeel een goede
vertegenwoordiging van vrouwen hebben.
De PVV ziet helaas nog steeds veel problemen bij de vulling van het
technisch personeel. De tekorten zijn nog steeds aanzienlijk. Initiatieven
die zijn ontplooid, kunnen kennelijk het probleem niet oplossen. Aan de
ene kant begrijp ik dat wel, want er zijn natuurlijk veel andere kapers op
de kust van de arbeidsmarkt voor technici, maar aan de andere kant vindt
ik het onbegrijpelijk dat de Minister niet goed lijkt om te gaan met het
technisch personeel dat al voor Defensie werkzaam is. Aan de voorkant
wordt geprobeerd om de instroom van technisch personeel op te krikken,
maar aan de achterkant verlaten technici van de krijgsmacht in rap tempo
deze werkgever. Hoe verklaart de Minister deze uittocht? Bij de PVV
ontstaat het beeld dat de nog aanwezige technici overbelast zijn en niet
voldoende gewaardeerd worden. Vorig jaar hebben de vakbonden al op
de hoge werkdruk voor de technici gewezen en ook dit jaar horen we daar
allerlei verontrustende berichten over. Zo heeft de Vakbond voor Burger
en Militair defensiepersoneel (VBM) gemeld dat het onderhoudspersoneel
bij de onderzeeboten onder grote werkdruk en fysieke belasting staat. Dat
personeel krijgt voor het zware werk weliswaar een toelage, maar die
toelage geldt voor maximaal 360 uur. Waarom is dat maximum ingesteld
en kan het worden gewijzigd? Iets soortgelijks vernam ik afgelopen
weekend tijdens het werkbezoek van de vaste commissie voor Defensie
aan Mali. Het onderhoudspersoneel van de Chinookhelikopters, de
transporthelikopters, staat onder hoge druk en krijgt voor het overwerk
een, wat het noemt, fooitje. Zij berekenen dat zij voor dat overwerk
ongeveer € 3 per uur krijgen. Graag een reactie hierop. Vindt de Minister
dat het, alleen al vanwege dit punt, verstandig zou zijn om de missie in
Mali niet te verlengen? Of moet het personeel maar blijven voortploeteren
om de Verenigde Naties te paaien met een verlenging van die
zogenaamde Bert Koendersmissie? Graag een reactie van de Minister.
Ik kom op de veiligheidsonderzoeken. Wij snappen niet dat de Minister de
teugels laat vieren bij veiligheidsonderzoeken naar het eigen personeel.
Het is onbegrijpelijk dat er een speciale categorie is ingesteld, waarbij een
zwart gat aan informatie over de partner zal worden getolereerd. Gezien
de risico’s van corruptie, infiltratie en radicalisering is dat voor de PVV een
onbegrijpelijke keuze, zeker als het gaat om het radicaliseringsrisico. De
teugels met betrekking tot veiligheidsonderzoeken moeten we niet laten
vieren maar eerder aantrekken. De PVV pleit daar al langer voor, zonder
veel gehoor te krijgen bij de Minister. We krijgen nu wel bijval van de
hoogste baas van de Duitse militaire inlichtingendienst, die er ook voor
waarschuwt en gewoon zegt, net als de PVV, dat de islamisten een baan
bij de krijgsmacht aangrijpen om wapentraining op te doen. Ik heb vorig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

4

jaar al gesproken over een soort LOI-opleiding voor terroristen die door
Defensie wordt gegeven.
Ik ga afronden. De heer Bindt heeft in zijn perspresentatie bij het
jaarverslag van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD)
gemeld dat tussen de vijftien en twintig oud-militairen naar Syrië en/of
Irak zijn vertrokken. Hoeveel van hen zijn jihadisten en hoeveel van hen
strijden tegen Islamitisch Staat (IS), zoals Jitse Akse? Eind 2013 wist de
Minister nog te melden dat er drie militairen actief waren als jihadist en
vorig jaar kwam die sergeant van de Luchtmacht er nog bij. Maar nu
weten we het aantal niet. Op hoeveel staat de teller nu en waarom worden
jihadisten en strijders die het tegen hen opnemen en juist als helden
gekwalificeerd zouden moeten worden over één kam geschoren? Ik hoor
het graag.
Voorzitter: Ten Broeke
De voorzitter:
Dank u wel. Dank aan mevrouw Eijsink voor het overnemen van de
opening van dit overleg.
Mevrouw Belhaj (D66):
Voorzitter. We vinden personeel allemaal belangrijk voor de krijgsmacht.
Zonder personeel vaart, rijdt of vliegt er niets. Het personeel wordt vaak
het belangrijkste kapitaal genoemd en daar zijn wij het mee eens.
Ongeveer 53.000 mensen werken bij de krijgsmacht, van wie ruim 12.000
burgerpersoneel en ruim 41.000 militairen. Het is een enorme organisatie,
die enorm van belang is. Over een aantal onderwerpen wil ik vragen
stellen aan de Minister. Ik begin, in tegenstelling tot mijn buurman, niet
met het meest vrolijke onderwerp.
We hebben vragen over het artikel dat vijf dagen geleden in de krant
verscheen en waarin stond dat bij de luchtmacht een spreekverbod over
drones geldt. In de Volkskrant werd vermeld dat dit was ingesteld en dat
mensen teruggeroepen waren van een aantal programma’s waarin ze
zouden spreken. Klopt het dat er een spreekverbod is voor het droneprogramma? Wij zouden dat bevreemdend vinden, gezien de vele discussies
hierover. Waarom is er een spreekverbod en waarom kiest de Minister
ervoor om dat in te stellen? Klopt het dat mensen van Defensie hierover
niet in het openbaar mogen spreken? De toegezegde sprekers van
Defensie bij diverse evenementen hierover zijn teruggetrokken. Tot slot op
dit punt vraag ik of er plannen zijn om vanaf volgend jaar Nederlandse
militairen te trainen om met de Reaper om te gaan.
De klokkenluider bij Defensie maakte de misstanden op de vliegbasis in
Eindhoven openbaar. Er is veel onderzoek naar de misstanden gedaan.
Het was vaak moeilijk voor de klokkenluider, maar uiteindelijk heeft hij
gelijk gekregen. Hij is in het gelijk gesteld, gerehabiliteerd en schadeloos
gesteld. Mijn fractie is daar enorm blij mee. Ik wil de Minister hartelijk
bedanken voor de wijze waarop dit uiteindelijk is verlopen. Zonder te
willen vervallen in casussen, blijft nog wel de vraag openstaan of alle
verbetermaatregelen volledig zijn doorgevoerd. Is alles nu naar behoren
veilig op vliegbasis Eindhoven? Vorig jaar oktober stond er immers nog
een artikel in de krant over Hercules transportvliegtuigen die niet alleen
personeel vervoerden maar ook zogenaamde flares. Dat gaat tegen de
veiligheidsmaatregelen in, want die flares zijn licht ontvlambaar en dus
een serieus risico voor het personeel. Hoe staan de zaken er op dit
moment voor? Zijn er maatregelen genomen naar aanleiding van de zeer
gevaarlijke vlucht waarover De Telegraaf vorig jaar berichtte? Zijn
degenen die hiervoor verantwoordelijk waren, aangesproken?
Ik kom op de personeelsrapportage. Ik verbaasde mij een beetje over de
summiere informatie die in deze personeelsrapportage stond. Vooral de
afwezigheid van de ziekteverzuimcijfers viel me op. In mijn optiek is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

5

heel gebruikelijk om daarover te rapporteren. Bij de politie is men daar
altijd heel erg open over. Bij het CBS kunnen we de ziekteverzuimcijfers
van alle ministeries terugvinden, behalve die van Defensie. Kan de
Minister mij uitleggen waarom dit zo is? Is ze bereid om die cijfers
structureel op te nemen in personeelsrapportages? Cijfers geven namelijk
veel informatie over hoe het gaat, over de vraag in welke mate mensen
tevreden zijn en over andere aspecten. Ook maken ze duidelijk of er
vooruitgang is als het verzuimcijfer eerder wat hoog was.
Mijn volgende punt betreffende de personeelsrapportage gaat over de
uitstroom bij Defensie. In de rapportage wordt uiteraard keurig vermeld
hoeveel mensen de organisatie verlaten, maar de reden daarvoor wordt
niet vermeld. Ik vind die echter ontzettend belangrijk om iets te kunnen
zeggen over het personeelsbeleid bij Defensie. Is de Minister bereid om
die voortaan inzichtelijk te maken?
De uitstroom hangt uiteraard ook samen met het exitbeleid dat Defensie
voert. Zoals we recentelijk hebben gezien, was het gemakkelijk om in een
kazerne te komen, een voertuig te starten en uiteindelijk te stelen. Uit de
rapportage daarover werd duidelijk dat mensen die niet meer werkzaam
zijn bij Defensie soms nog pasjes of sleutels hebben. Hoe ziet het
exitbeleid er nu uit? Is er naast de veiligheidsmaatregelen die zijn
genomen voor het beschermen van de kazernes nu echt een duidelijk plan
om alle oud-medewerkers zo snel mogelijk hun spullen te laten inleveren?
Voor alle mensen die nog vertrekken in de toekomst, moet het een
vanzelfsprekendheid zijn dat alle spullen netjes worden ingeleverd. Dan
hoeven we zo’n gebeurtenis niet meer mee te maken.
Ik mis in de personeelsrapportage de tevredenheid van de werknemers. Er
is wel een zogenaamde monitor werkbeleving geweest. Daarin komt naar
voren dat de meeste mensen tevreden, betrokken en loyaal zijn. Dat is
hartstikke positief, maar ik kan me voorstellen dat een werktevredenheidsonderzoek iets meer zegt over de dingen waar men al dan niet over
tevreden is, naast de heel duidelijke intrinsieke motivatie om voor
Defensie te werken.
Ik ga wat dieper in op het re-integratiebeleid bij Defensie. In mijn ogen is
de brief van de Minister erg summier. Er is een plan van aanpak, er
worden verbetermaatregelen uitgevoerd en er komt een re-integratienota
dit voorjaar. Dat is allemaal heel mooi, maar ik mis de cijfers. Hoeveel
mensen zitten nu thuis op de bank en hoelang al? Wat kost het
re-integratiebeleid en waar vinden we dat in de begroting? Waar vinden
we de overschrijdingen die ontstaan als mensen niet tijdig worden
geholpen? Ik heb nog veel vragen op dit punt, maar die bewaar ik voor de
tweede termijn.
Tot slot kom ik op de vrouwen bij de krijgsmacht. Zoals de Minister
wellicht weet, heeft WO=MEN Dutch Gender Platform een appel gedaan,
ook op deze Kamer, om zo snel mogelijk over te gaan tot het implementeren van het Nationaal Actieplan 1325. Is de Minister bereid zo snel
mogelijk die aspecten te implementeren bij het reguliere personeelsbeleid
van Defensie?
De heer Teeven (VVD):
Denkt mevrouw Belhaj aan iets speciaals met betrekking tot vrouwen bij
de krijgsmacht? Het is een tijdje stil geweest van de kant van D66 over dit
onderwerp; de VVD-fractie was al een beetje gerustgesteld. Waar denkt
mevrouw Belhaj concreet aan?
Mevrouw Belhaj (D66):
Dank voor de vraag. Ik heb me eerst ingewerkt in het mannenbolwerk en
heb nu weer de volledige ruimte. Het gaat om aan aantal aspecten. Men
pleit ervoor om vrouwelijke civiele experts toe te voegen aan missies,
inclusief politiemensen. In de rapportage staat dat Defensie geen ambitie
heeft op het terrein van meer vrouwen bij Defensie. Op dit moment is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

6

percentage vrouwen nog maar 10%. Een ander aspect betreft het
meenemen van vrouwelijke diplomaten, experts, bij bepaalde missies. Dit
kan soms effectiever zijn om inlichtingen te vergaren en om bepaalde
conflicten te vermijden. Zo zijn er nog een stuk of vijf punten die specifiek
voor Defensie gelden, maar de Minister weet wel waaraan ik refereer. Wij
willen niet te lang wachten met het aan de orde stellen hiervan. Het is
goed om het niet als een parallel programma te hebben, maar het
integraal op te nemen in het personeelsbeleid. Anders praten we er hier
over een paar jaar nog over en hebben we niet bereikt wat de resolutie,
die ook geldt voor Nederland, vraagt.
De heer Teeven (VVD):
Wij zijn blij dat de D66-fractie niet de voorbeelden van de mariniers en de
onderzeedienst noemt. Vrouwelijke specialisten in buitenlandse dienst zijn
al een feit. Wij troffen in Mali een specialist aan op het hoofdkantoor in
Bamako, een vrouwelijke politieambtenaar. We troffen vrouwelijke
specialisten aan op Kamp Castor. We troffen ook een vrouwelijke civiele
specialist aan, die nauw samenwerkt met de commandant van Castor en
de UN. Zonder vervelend te willen zijn of te zeuren en dezelfde lijn van
gisteren voort te zetten, vraag ik mevrouw Belhaj of dit niet een al
gedraaide plaat is. Is dit niet allemaal al doorgevoerd door de Minister?
Mevrouw Belhaj (D66):
Ik zie de vraag als een enorme kans om uitgebreid over dit zeer belangrijke onderwerp te praten. Helaas mocht mijn fractie niet mee op die
missie, anders had ik het zelf kunnen zien. Waar het mij om gaat, is dat het
structureel geregeld wordt. Als een missie wordt voorbereid, kun je
rondkijken of je toevallig nog ergens een vrouw ziet en die dan inzetten.
Je kunt dit punt echter ook structureel onderdeel laten uitmaken van de
hele voorbereiding, inclusief de mogelijke risico’s op het moment dat je
besluit om dit niet echt actief aan de voorkant te doen. Dat heet een
gender-conflictanalyse. Wij willen die analyse er graag altijd in hebben en
het niet afhankelijk laten zijn van de willekeurige goede wil van deze of
gene.
Er valt ook te denken aan het trainen van mensen, want je hoeft niet
specifiek vrouwen mee te hebben. Recentelijk is er door een aantal andere
organisaties al voor gekozen om getraind te worden. Mannen kunnen ook
getraind worden om extra sensitief te zijn in de gevallen waarin ze
terechtkomen in een dorp waar alleen vrouwen zijn met een bepaalde
religie, die mannen doodeng vinden. Je kunt mensen trainen om dan het
juiste te doen. Nederlandse militairen staan erom bekend dat ze heel
diplomatiek en sensitief te werk gaan. Volgens mij is dit op dit moment
nog geen structureel onderdeel van het personeelsbeleid, want anders
zou ik het in de rapportage kunnen teruglezen. Dergelijke dingen zou ik
structureel willen. Ik ben blij te horen dat het incidenteel aan de orde is. Er
is niets mis mee om het structureel te doen.
De voorzitter:
U hebt volgens mij uw interruptie gebruikt om een heel stuk van uw
spreektekst voor de tweede termijn te gebruiken. Dat is uw goed recht en
daar heb ik u ook de mogelijkheid toe gegeven. Ik ben iets minder blij dat
u de regels omtrent de missie en de fracties die meegaan niet juist
interpreteert. Ik maak daar toch even een punt van. Wat dit betreft, zet u
een lijn van uw voorganger voort. We zullen er bij de procedurevergadering nog op terugkomen. Ik heb er bij uw voorganger ook al eens een
opmerking over moeten maken. D66 wordt niet uitgesloten van welke
missie dan ook.
Mevrouw Eijsink (PvdA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

7

Ik heb geen interruptie, maar voel de behoefte te reageren naar aanleiding
van de vele vragen die gesteld worden. Ik ga die zo meteen niet stellen,
omdat wij in deze commissie afspraken hebben gemaakt over het
stramien van een personeelsrapportage. Ik voel de behoefte om dat hier
te zeggen. Het staat ons vrij te vragen en door te vragen, maar bepaalde
onderwerpen worden door collega’s niet benoemd omdat we daar in de
commissie afspraken over hebben gemaakt. Misschien is het goed om
daar nog eens over door te praten.
De voorzitter:
Ik noteer het als een punt van orde.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Het ontneemt anderen de mogelijkheid om ook overal op in te gaan en dat
is natuurlijk niet de bedoeling. We hebben afspraken gemaakt over de
zaken die het ministerie ons meldt in een personeelsrapportage. We
bespreken dat regelmatig in de commissie.
De voorzitter:
U hebt uw punt gemaakt. Op een punt van orde wordt normaal gesproken
niet gereageerd, tenzij men er een persoonlijk feit van maakt. Dit is geen
uitnodiging om dat te doen. Ik stel voor dat we verder gaan. Als mevrouw
Belhaj zelf een punt van orde wil maken, kan ik haar dat niet ontzeggen.
Mevrouw Belhaj (D66):
Ik wil alleen opmerken dat ik over mijn eigen keuze van vragen ga,
ongeacht welke afspraken er in het verleden zijn gemaakt.
De voorzitter:
Oké, dan hebben we hiermee de stekeligheden uitgewisseld, want dit was
geen punt van orde, maar een reactie.
De heer Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren):
Voorzitter. Mijn fractie is trots op het Defensiepersoneel. Onze militairen
verdienen waardering en het grootste respect. Ze hebben dat de laatste
jaren door de enorme bezuinigingen echter lang niet altijd gekregen. De
problemen bij Defensie blijven groot. Een groot deel van het Defensiepersoneel ziet weinig perspectief bij de krijgsmacht. Slechts 40% heeft
vertrouwen in de toekomst. Nog steeds weten veel militairen niet waar ze
aan toe zijn. Aan de ene kant vrezen militaire vakbonden voor honderden
ontslagen, bijvoorbeeld bij de Defensie Materieel Organisatie (DMO). Aan
de andere kant lukt het de krijgsmacht niet om voldoende mensen te
werven. De instroom valt lager uit dan gepland. Ondanks dat er al vele
jaren aandacht aan wordt besteed, vormt het tekort aan technisch en
medisch personeel een enorm probleem. Wanneer zorg de Minister
eindelijk voor een doorbraak hierin? Graag een reactie.
Verder zien we personeelstekorten bij de marechaussee. Door de
toegenomen terreurdreiging en asielinstroom heeft die veel meer
capaciteit nodig. Het kabinet moet hiervoor structureel veel meer budget
uittrekken. Graag een reactie van de Minister.
De erkenning van en waardering voor onze veteranen mogen nooit
verslappen. We zijn blij dat de Minister serieus de schadevergoedingen
voor Libanonveteranen met PTSS bekijkt. Vanochtend stond echter in de
media dat Defensie geen idee heeft hoe het gaat met duizenden Uruzganveteranen. Hoe kan de krijgsmacht hier beter zicht op krijgen? Graag een
reactie van de Minister.
Ik kom op de Kaderwet dienstplicht. Wij steunen de wijziging dat ook
vrouwen hier voortaan onder vallen. Waarom activeert de Minister echter
niet ook meteen de opkomstplicht? Hierover heeft mijn fractie al in 2014
een initiatiefnota ingediend. De herinvoering van de dienstplicht heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

8

zowel maatschappelijke als operationele voordelen. Zij zorgt voor een
diepgaande verankering van de krijgsmacht in de samenleving en zij kent
een opvoedkundige en disciplinerende taak. Ook draagt zij sterk bij aan
voldoende aanwas bij Defensie. Is de Minister bereid om een van onze
aanbevelingen uit te voeren en een commissie in te stellen die de voor- en
nadelen van deze herinvoering nader gaat onderzoeken? Graag een
reactie.
Turkije kent nog wel de actieve dienstplicht. Nog altijd moeten Nederlanders van Turkse afkomst hun dienstplicht daar vervullen of deze met
een enorm bedrag afkopen, terwijl Turkije onder Erdogan afglijdt naar een
dictatuur. Het is echt totaal ongewenst. Het wordt echt tijd dat de Minister
dit weer oppakt. Het kabinet moet van Turkije eisen dat het de dienstplicht
voor Turkse Nederlanders afschaft. De lange arm van Ankara in onze
samenleving moet worden gebroken. Graag een reactie van de Minister.
De Minister van Financiën stuurde ons een overzicht van de Defensieuitgaven tussen 1814 en 2014. Dat is een lange periode, van 200 jaar. We
zien dat de huidige uitgaven een historisch dieptepunt hebben bereikt. Dat
is onacceptabel en levensgevaarlijk in deze tijden van onveiligheid. Ik
hoop dat dit veelzeggende overzicht gisteren aan de onderhandelingstafel
is besproken door de coalitie. Wellicht wil de Minister hier nog iets over
kwijt. Mijn fractie vindt dat de krijgsmacht geen miljoenen maar miljarden
nodig heeft. Ruim 5 miljard extra, zodat we ook aan de NAVO-afspraak
kunnen voldoen. De militairen verdienen het; Nederland verdient het.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Voorzitter. Vanavond zouden we eigenlijk spreken over het schrijnende
AOW-gat van talloze mensen die bij Defensie hebben gewerkt. Dat debat
is uitgesteld, maar is wat ons betreft zeker nog niet klaar.
Ik sluit me aan bij mevrouw Belhaj, die twee goede vragen stelde. De
eerste ging over het spreekverbod over de drones, zoals zaterdag in de
Volkskrant stond. Klopt het dat er een spreekverbod is? Ik las in dat artikel
ook dat Defensie, ondanks de politieke weigering van de Minister, in
Amerika traint met bewapende drones. Ik las allerlei zaken waarvan ik
dacht dat we die niet zouden doen in Nederland. Kan de Minister daar iets
over zeggen? Het tweede punt van mevrouw Belhaj ging over de
vliegbasis in Eindhoven. Ik sluit me aan bij de vraag of er voldoende
maatregelen zijn genomen ten aanzien van de veiligheid daar.
Ik kom op PX-10. Op mijn verzoek hebben we daarover een debat
gevoerd. De Minister heeft een héél kort briefje gestuurd in reactie op een
aantal toezeggingen. Dat was wel heel teleurstellend. Ik wees haar
bijvoorbeeld op een brief uit 1980. Er zijn meerdere brieven waaruit steeds
twee dingen blijken: PX-10 is gevaarlijk en er werden onvoldoende
beschermende maatregelen genomen. De bewijzen zijn alomtegenwoordig. Hoe verklaart de Minister dat in de brieven uit 1980 en 1986, die
volgens haar ook door het RIVM zijn ingezien, staat dat PX-10 wel degelijk
gevaarlijk is voor personeel, terwijl het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat ontkende? Hoe kan het dat zonder
beschermingsmiddelen is gewerkt? Waarom maakt de Minister geen
ruimte voor nieuw onderzoek? Ook de VBM pleit daarvoor. Deze vakbond
raadt aan de groep mensen die gezondheidsklachten heeft te vergelijken
met de verschillende omstandigheden waarin deze mensen hebben
gewerkt. Hoe zit het met het notenapparaat van het RIVM en de lijst van
gebruikte documenten? Op de bijeenkomt van 28 januari is de toezegging
gedaan dat die openbaar gemaakt worden. Graag helderheid hierover.
Nog steeds ontvangen wij berichten over militairen die met blote handen
met dit gevaarlijke spul hebben gewerkt, medewerkers die dagenlang in
een slecht geventileerde ruimte de bakken met PX-10 naast zich hadden
staan, militairen die ziek zijn en van wie het leven nog dagelijks op zijn
kop staat. Over de relatieve verjaring schrijft de Minister dat mensen zich
vanaf 2008 vijf jaar lang konden melden als ze klachten hadden. Dat zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

9

betekenen dat alle mensen die zich na 2013 melden geen recht meer
hebben op een schadevergoeding. Dat kan toch niet? Deelt de Minister
mijn mening dat er van verjaring geen sprake moet zijn?
Afgelopen januari kregen we de laatste brief over chroom-6. Kan de
Minister een update geven van het onderzoek hiernaar? Voor de coulanceregeling hebben 630 mensen zich aangemeld. Van de aanmeldingen zijn
er 212 toegekend en 379 afgewezen. Waarom zijn er zo veel afwijzingen?
Wij krijgen berichten van mensen die op de Prepositioned Organizational
Material Storage (POMS) in Eygelshoven of Brunssum hebben gewerkt,
maar niet in aanmerking komen voor de coulanceregeling. Hoe kan dat?
Waarom komen weduwen van wie de partner mogelijk als gevolg van
chroom-6 is overleden, of andere nabestaanden niet in aanmerking voor
een regeling? Kent de Minister de verklaringen van de twee supervisors
die ik heb gekregen? Zij schrijven ronduit dat het onmogelijk was om niet
met gevaarlijke stoffen in aanraking te komen. Ik citeer: «Het schoonspuiten werd door alle medewerkers van de POMS Site Eygelshoven
uitgevoerd, ook het administratieve personeel, en die acties duurden
weken, soms maanden. De verfresten zaten dan overal op je lichaam,
want na een dag spuiten was je nat tot op het bot, ondanks de regenkleding. Het water stond letterlijk tot je enkels in je laarzen.» Graag een
reactie van de Minister. Als ik dit lees, lijkt het me niet nodig externe
expertise in te huren voor de bezwaarschriften van deze mensen. De
Minister is daarmee bezig in het kader van de coulanceregeling. Kan de
Minister een toelichting geven op de coulanceregeling? Waarom komen
mensen niet in aanmerking voor de regeling als ze er aanspraak op
maken? Hoe eerder het onderzoek is afgerond, hoe beter het is.
Ik kom op de Libanonveteranen. «Miljoenen voor Libanonveteranen»,
stond in de Volkskrant van 13 april. Dat klinkt hoopgevend voor deze
mensen. Is het juist of wordt hier valse hoop gewekt? Klopt het dat de
Minister de Libanonveteranen een fatsoenlijke vergoeding gaat geven? Er
wordt gesproken over 40 miljoen. Graag een reactie.
Defensie is het zicht kwijt op de veteraan. De heer Bontes benoemde het
al en de Veteranenombudsman heeft er ook op gewezen. Om dit te
verbeteren, bijvoorbeeld voor Afghanistanveteranen, moet men deze
mensen actiever gaan benaderen. Dat is de boodschap. Dat gebeurt nu te
weinig. Wat doet de Minister daaraan?
Naar aanleiding van het werkbezoek in Mali kregen wij het bericht dat de
militairen daar binnen het kamp met naamplaatjes rondlopen met hun
achternaam erop. Dat vonden ze niet prettig. Ze hebben liever hun
voornaam op het plaatje, in verband met de veiligheid. Ik geef dit door als
boodschapper.
De heer Houwers (Houwers):
Voorzitter. De AOW is een van de zaken die de mensen bezighouden als
we spreken over Defensiepersoneel. Daarover zouden we vanavond
spreken, maar we hebben met elkaar besloten dat het verstandiger is om
dat na 4 mei te doen. Ik denk dat dat goed is. De mensen bij Defensie
verdienen het dat we ze op een goede manier behandelen en dat geldt
zeker voor de veteranen. In een artikel in De Telegraaf lezen we over de
Veteranenombudsman, die over het zicht op de veteranen spreekt. In een
vorig overleg zei de Minister dat ze herinneringsbrieven wilde sturen. Dat
is misschien een beetje te mager. Wat gaat de Minister doen om deze
mensen in beeld te krijgen? Is dat voldoende gewaarborgd op deze
manier? Hoe is het mogelijk dat de Veteranenombudsman zo’n ander
beeld heeft van de situatie dan de Minister?
In de personeelsrapportage lees ik dat het werven van technici en met
name artsen moeilijk blijkt te zijn. Een van de oorzaken hiervan lijkt te zijn
dat er alleen korte contracten worden afgesloten, maar ik weet niet of ik
dat juist interpreteer. Waarom worden er korte contracten afgesloten?
Kunnen we op deze manier, met te weinig medici, de zorg wel blijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

10

garanderen? We willen immers wel dat de militairen op de juiste manier
verzorgd worden als dat nodig is.
In de wervingsketen zie ik een groot verschil tussen het aantal mensen dat
belangstelling heeft – dus op de een of andere manier reageert op de
wervingscampagne, die blijkbaar succesvol is – en het aantal dat echt
solliciteert. Dat aantal is beduidend minder, om en nabij de helft. Heeft de
Minister inzicht in de redenen daarvan? Waarom zijn mensen eerst
belangstellend en komt het uiteindelijk toch niet tot een sollicitatie? Ik kan
me voorstellen dat bij Defensie werken in deze tijden aantrekkelijk kan
zijn. Ondanks beperkte toeslagen en dat soort dingen kan het toch een
relatief zekere baan zijn.
Ik kom op het punt van de vergrijzing. Uit de cijfers blijkt dat met name in
de onderhoudsbedrijven veel sprake is van vergrijzing. Werft de Minister
meer jongeren voor een beter evenwicht in het Defensiepersoneel?
Afgezien van de zaken die mijn collega’s al genoemd hebben, ben ik door
mijn tekst heen.
De heer Knops (CDA):
Voorzitter. Door de lange lijst met brieven lijkt het een verzamel-AO. Laat
ik beginnen met de Kaderwet dienstplicht, waar vrouwen nu ook onder
komen te vallen. De Minister werkt aan een wetswijziging. Laat ik helder
zijn: wat ons betreft zijn er meer en andere prioriteiten dan deze symboolwetgeving. Meer wil ik er niet over zeggen.
Het jaar is nog niet begonnen of we horen alweer allerlei berichten over
oefeningen die stilgezet zijn vanwege tekorten, de neverending story van
de afgelopen debatten. Ik weid niet uit in details, dat zou flauw zijn, maar
dit raakt het personeel; het raakt de motivatie. Gisteren hebben we er ook
over gesproken tijdens het debat over de reservisten. Eerdere sprekers
wezen al op berichten over personeel en Defensie in de kranten. Wat is het
effect van al deze berichtgeving op de werving? Wat is het effect van die
negatieve publiciteit op de aantrekkelijkheid van Defensie? Eén ding is in
ieder geval zeker: Defensie is uit de top tien van favoriete werkgevers
gezakt, van nummer acht naar nummer elf. Wat gaat de Minister doen, in
plaats van de symboolwetgeving, om Defensie weer een aantrekkelijke
werkgever te maken? Het is heel belangrijk voor een krijgsmacht dat
iedereen er goed gemotiveerd en naar tevredenheid werkt.
De marechaussee staat onder gigantische druk. Door eerdere bezuinigingen en efficiencyslagen is er geen reservecapaciteit. Als de
marechaussee ergens wordt ingezet, vallen andere taken weg. Wat er vaak
wegvalt, zien wij niet. We zien dat pas als er op dat terrein weer een
probleem is; dan voeren we er weer een debat over in de Kamer. De
eerlijkheid gebiedt echter te zeggen dat er continu geherprioriteerd wordt
en dat de marechaussee wordt ingezet om de brandjes te blussen. Het
kabinet heeft wel iets gedaan naar aanleiding van de aanslagen in Parijs.
Hoe is dat geland, hoe kijkt de Minister daar tegenaan? Is er een gezonde
situatie bij de marechaussee? Wij krijgen signalen dat de limieten zo’n
beetje bereikt zijn, dat mensen structureel overwerken en dat het geen
houdbare situatie is. De heer Teeven vroeg gisteren tijdens het debat naar
de inzet van de NATRES (Nationale Reserve) om de marechaussee te
ontlasten. De Minister heeft gezegd dat ze dit gaat bekijken. De heer
Teeven zegt nu dat het zelfs een toezegging was. Ik ben blij dat de Minister
dit gaat bekijken en ik ben benieuwd naar haar reactie.
Ik kom op de personeelsrapportage. Ik heb de werving al genoemd, die
jaar in jaar uit achterblijft. Ook dit jaar blijft die steken op 85%. De
instroom van burgerpersoneel blijft ook achter. De uitstroom is ook nu
weer aanzienlijk groter dan de instroom, zowel bij het burgerpersoneel,
1.121, als bij de militairen, 1.079. En dat terwijl de uitstroom nota bene
lager uitvalt dan gepland was. De uitstroom zou nog groter zijn als het
volgens de planning was verlopen. De trend is zorgelijk en de braindrain
blijft doorgaan. Kwantitatief is er een probleem, maar kwalitatief is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

11

probleem misschien wel vele malen groter. Het lijkt er nu op dat de
economie wat aantrekt. Dat is een compliment voor het kabinet; ik zou het
incasseren. Welke gevolgen heeft dat voor Defensie als werkgever? Het is
een bekend fenomeen dat het voor Defensie lastiger wordt om mensen
binnen te halen en te binden als de economie aantrekt.
De arbeidsvoorwaarden zijn een andere dissatisfier. Defensie loopt maar
liefst 4% achter in de primaire arbeidsvoorwaarden ten opzichte van
overige overheids- en onderwijssectoren. Dat bleek in 2014 uit het rapport
Trends & Cijfers 2014, Werken in de publieke sector, dat in opdracht van
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is
opgesteld. Waarschijnlijk is het drama met de Wet uniformering
loonbegrip (Wul) daar nog niet eens in meegenomen. De Minister heeft in
haar wijsheid besloten het AOW-gat gedeeltelijk te vullen met de
arbeidsvoorwaarden. Het actief dienend personeel moet hiervoor
inleveren. Dat gebeurt alleen bij Defensie. We komen daar nog uitvoerig
over te spreken in het debat dat verschoven is. Het ziet er dus naar uit dat
de achterstand in de arbeidsvoorwaarden bij Defensie nog hoger is
opgelopen. Is de Minister bereid om dit in kaart te brengen en er wat aan
te doen?
Onze fractie doet opnieuw een klemmend beroep om het personeel bij de
uitvoering van de motie-Van der Staaij te betrekken. De organisatie is door
alle efficiencyslagen uitgebeend en er is nauwelijks personele redundancy. Uit de personeelsrapportage blijkt dat de gemiddelde leeftijd van
het Defensiepersoneel gestaag omhoog gaat, zowel die van burgers als
van militairen. Generaal De Kruif weidt hierover uit in een van zijn laatste
columns als commandant landstrijdkrachten (C-LAS). Hij zei dat het
bestand van fase 3-militairen onevenredig groot is en dat de doorstroom
naar fase 3 nu zeer beperkt is, slechts 3% vanuit het fase 2-bestand. Deze
doorstroomruimte zal verder worden beperkt. We zien dat de mensen in
fase 2 uit de organisatie worden geduwd omdat fase 3, de bovenkant van
de piramide, helemaal vastzit. Er is dus nauwelijks bevorderingsruimte in
de bovenbouw en dat leidt ertoe dat boven vrijwel alles dichtzit, terwijl we
aan de onderkant de mensen eruit drukken. Een gebrek aan toekomstperspectief kan ertoe leiden dat jong en kundig personeel zijn heil elders
zoekt. We duwen veel mensen naar buiten en dat is ontzettend pijnlijk, zei
De Kruif. Deelt de Minister zijn zorgen? Wat gaat de Minister eraan doen?
De personeelsleden die het CDA er wel uit wil duwen, zijn de salafisten.
Want salafisten horen niet thuis bij Defensie. De Minister vond dat in
eerste instantie ook, maar maakte daarna een draai. Vervolgens nam de
Kamer een motie aan waarin heel simpel stond: verbied salafisten binnen
Defensie. Tot verbijstering van onze fractie heeft de Minister die motie
naast zich neergelegd. Waarom? De Minister zelf heeft de boodschap
gelanceerd dat de krijgsmacht er is om de vrijheid en de waarden van
Nederland te beschermen in de breedste zin en dat militairen pal staan
voor onze vrijheid en onze waarden. Maar dat doen salafisten juist niet.
Het salafisme in alle stromingen verwerpt de democratische rechtsstaat
en streeft een islamitische staat en de invoering van de sharia na. Het is
de ideologie van de jihadisten van ISIS en van Al Qaida. Net zo goed als
extreemrechts gedachtengoed binnen Defensie onaanvaardbaar wordt
geacht – wat ook blijkt uit de rapportage van de MIVD – is het salafisme
dat ook. Wil de Minister het salafisme op dezelfde wijze behandelen als ze
extreemrechts behandelt?
De Minister geeft nauwelijks antwoord op de nieuwe reeks schriftelijke
vragen die ik in dit kader heb gesteld en ze verwijst continu naar de
PvdA-Minister van Sociale Zaken Asscher, alsof de Minister van Sociale
Zaken het beleid bij Defensie bepaalt. Ik heb er tien brieven bij moeten
pakken om het allemaal te kunnen begrijpen, want men speelt balletjeballetje, tikkie breed en wil het allemaal vermijden. Het schiet niet op en
de aanvankelijk stoere taal van de Minister verdampt in de antwoorden op
mijn vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

12

Mevrouw Belhaj (D66):
Ik ben nogal geshockeerd door het betoog van de heer Knops. Ik heb altijd
geleerd dat op denken geen straf staat, ongeacht wat je gedachten zijn of
welke religie je hebt. Vindt de CDA-fractie dat alle ideologieën, behoudens
wellicht het christendom, die in haar ogen radicaal zijn, verboden zouden
moeten worden? Geldt dat alleen voor Defensie of zit er ook een bredere
visie achter en geldt het ook voor de politie, het ziekenhuis en verzorgingstehuizen? Kan de heer Knops hier een reactie op geven?
De heer Knops (CDA):
Het is weer zover. Het christendom is geen ideologie, kan ik tegen
mevrouw Belhaj zeggen. Misschien kan ze daar wat zorgvuldiger in zijn in
het vervolg. Het vergelijken van het christendom met het salafisme vind ik
ook nogal een vergelijking. Eigenlijk vind ik het een heel bijzondere,
domme vraag. Ik beantwoord hem dus niet.
Mevrouw Belhaj (D66):
Dat recht heeft de heer Knops. Zoals ik net al zei: op denken staat geen
straf, ook niet op een mening over anderen. Er bestaan verschillende
vormen van ideologieën of religies. Vindt de heer Knops dat zijn opvatting
zou moeten gelden voor meerdere ideologieën of religies? Vindt hij dat
zijn opvatting ook van toepassing is op andere overheidsdiensten, zoals
de politie of in de zorg? Dat zou betekenen dat hij vindt dat mensen met
die gedachten niet zouden moeten werken in zulke functies.
De heer Knops (CDA):
Deze vraag is al wat beter te begrijpen. We hebben het hier over de
zwaardmacht; het gaat over het toepassen van geweld en over erkenning
van de rechtsstaat. Dat is nogal wat. Ik heb het niet over gedachten die
mensen hebben, maar over een ideologie die onze rechtsstaat helemaal
niet erkent en zelfs wil verwerpen. Je kunt niet tegelijkertijd de rechtsstaat,
de zwaardmacht, dienen en de opvatting hebben dat de rechtsstaat niet
zou moeten bestaan. Daar gaat het mij om. Het gaat mij er niet om of
iemand D66 wil stemmen of GroenLinks of SP, dat interesseert me niet,
dat is van een heel andere orde. Dit gaat echter over een fundamentele
stroming die onze rechtsstaat omver wil werpen. Die hoort dus niet thuis
bij Defensie en wat mij betreft ook niet bij de politie en ook niet bij de
overheid. De motie hierover strekte slechts tot Defensie. Dat is de motie
die D66 niet heeft gesteund.
Voorzitter. Ik heb nog twee punten. Door sommige van onze leden is twee
jaar geleden de defensie conditieproef (DCP) afgelegd. Hij is niet door alle
militairen afgelegd; 13.000 van de 37.000 hebben de test aan zich voorbij
laten gaan. De vraag die dan natuurlijk op tafel ligt, is waarom we die
proef nog doen. Gaan die andere 13.000 militairen alsnog de DCP
afleggen onder leiding van collega Vuijk, die dat al een aantal keren
gedaan heeft?
Tot slot. De openbaarmaking van het voormalig personeelsblad van de
MIVD en de namen die daarin stonden, leidde tot grote ophef. De heer
Teeven heeft daar samen met de heer Vuijk vragen over gesteld. De
Minister zegt dat er geen fouten zijn gemaakt. Ik ben heel erg geschrokken
van wat er gebeurd is. Namen van mensen in dienst van Defensie, de
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de MIVD zijn op die
manier bekend geworden. Wat is er gedaan met de eerdere signalen die al
in 2008 zijn afgegeven over de inhoud van het blad Ingelicht?
De heer Teeven (VVD):
Voorzitter. Allereerst een opmerking over het afgelopen weekend in Mali.
Ik heb daar weer eens mogen meemaken hoe geweldig gemotiveerd het
personeel van Defensie is. Er zijn natuurlijk aanmerkingen en er is kritiek,
maar in zijn algemeenheid vindt iedereen het geweldig om bij deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

13

organisatie te werken. Ik kom zelfs regelmatig mensen tegen die de dienst
hebben verlaten en na vier of vijf jaar in private dienst toch besluiten
terug te komen bij Defensie, omdat ze dat bedrijf niet kunnen missen. Ik
kwam ze ook in Mali tegen. Misschien moeten we zorgvuldig met de
mensen omgaan, misschien moeten we dat zorgvuldiger doen, maar al
met al blijft het natuurlijk een bedrijf waarop je trots bent als je er werkt.
Dat hebben we vastgesteld.
Collega Van Dijk heeft al aandacht gevraagd voor de naamplaatjes. Ik ben
er in Mali tegen aangelopen, maar ook al op eerdere momenten. Het
naamplaatje gaat over de veiligheid van ons personeel. Het is de
VVD-fractie volstrekt onhelder waarom het bij de zeestrijdkrachten heel
normaal is dat er alleen voornamen worden vermeld, terwijl men bij de
landstrijdkrachten de achternaam moet gebruiken. Daarbij komt dat
militairen in bepaalde functies buiten de poort komen, niet alleen in
Nederland maar ook in missiegebieden, terwijl ze het tenue dragen
waarop hun achternaam staat vermeld. Dat kan de veiligheid van deze
mensen in gevaar brengen. Maar ook binnen de poort van een missiegebied werken 150 lokale mensen die vanuit de plaatselijke bevolking zijn
geworven. Zij zien allemaal wie daar lopen met de achternaam op hun
tenue. Kan de Minister ervoor zorgen dat daar generiek beleid in komt?
Kunnen alle krijgsmachtonderdelen de voornaam op het tenue krijgen?
Met een voornaam zijn deze mensen niet onbekend en hebben we het
probleem in één keer verholpen. Mijn fractie is serieus bezorgd. Met de
heer Van Dijk ben ik van mening dat naamplaatjes met een achternaam de
veiligheid van militairen in gevaar kunnen brengen.
Ik heb bij de Minister al eerder aandacht gevraagd voor de oproeping tot
uitzending. Ik moet tot mijn spijt constateren dat het echt zorgvuldiger
moet. Defensie is een flexibel bedrijf, dat begrijp ik. Dat begrijpen de
werknemers bij Defensie ook. Dat betekent dat een werknemer bij
Defensie, een militair, ook flexibel moet zijn. Dat is een kenmerk en een
eigenschap van de organisatie. Maar het betekent tegelijkertijd dat
Defensie zorgvuldig en betrouwbaar en vooral niet nonchalant met de
mensen moet omgaan. Het kan niet zo zijn dat mensen tot zes keer toe in
een tijdsperiode van vijf weken tegengestelde berichten krijgen over een
missie. Ik heb het nagetrokken en zal de Minister op haar verzoek de
namen van deze mensen aanreiken. Dat moet beter kunnen. Ik kan me niet
aan de indruk onttrekken dat er weleens mensen belast worden met het
oproepbeleid en het oproepen voor missies die misschien zelf nooit op
missie zijn geweest, die misschien zelf niet eens militair zijn en er een
beetje te weinig gevoel voor hebben. Kan het oproepen voor missies
verbeterd worden?
Ik kom op de aanbieding van de personeelsrapportage over de eerste helft
van 2015. Uit de beantwoording van de vragen door de Minister op
21 januari jongstleden blijkt voornamelijk de instroom van burgers en
militairen voor technisch personeel te knellen. Dat is niets nieuws, want
dat hebben we al eerder met elkaar gewisseld. Maar het doet de VVD wel
goed om te horen dat extra wervingsinspanningen altijd resultaat hebben.
Dat is winst, dat moet ik de Minister nageven, dat is prima. De Minister
schrijft dat het tekort aan instroom van technici zo veel mogelijk wordt
opgevangen door interne en versnelde doorstroom naar FPS fase
3-contracten (Flexibel Personeels Systeem). Sorteert deze maatregel
concreet effect? Wat levert de maatregel concreet op? Welke extra
maatregelen kan de Minister nog nemen om de wervingsresultaten van
technici op zowel officiers- als onderofficiersniveau bij het C-LAS te
verbeteren? Bij de zeestrijdkrachten zijn stappen genomen. De daar
gevoerde officierscampagnes Zeedienst en Tech Talent Events leveren
echt concrete resultaten op. Kunnen de landstrijdkrachten iets soortgelijks
doen? Krijgsmachtonderdelen zouden van elkaars best practices moeten
leren. Wat bij de zeestrijdkrachten lukt, kan dat ook bij de landstrijdkrachten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

14

Door het samenvallen van het invoeren van FPS en verschillende
reorganisatietrajecten is er weinig ruimte voor bevordering. De heer
Knops sprak er al over. De VVD-fractie vindt dat problematisch omdat
Defensie op die manier goede mensen die te weinig perspectief zien, ziet
vertrekken. Deze mensen ben je kwijt en ik denk dat we het er allemaal
over eens zijn dat dat doodzonde is. Hoe groot is het probleem? Wat
kunnen we doen om het versneld op te lossen, zodat de schade enigszins
beperkt blijft? De doorstroom van FPS 2 naar FPS 3 is laag. Op basis van
de beantwoording van de Minister zien we dat 49% van de militairen al
een dergelijke aanstelling heeft. Wat is volgens de Minister de gewenste
verhouding tussen de verschillende FPS-fases? Stuurt ze daar concreet
op? Valt daar nog meer winst te behalen? Wanneer kunnen we de
volgende beleidsdoorlichting FPS van de zijde van het departement
verwachten?
Ik kom op de toezeggingen uit het notaoverleg Veteranen. De Minister
schrijft in haar brief van 16 december dat het plan van aanpak goed
verloopt. Wij vinden het goed om te horen dat een en ander volgens plan
verloopt. Kan de Minister dit nader toelichten? Is er al voldoende
aanleiding om het protocol Veteranen verder aan te passen?
Tot slot kom ik op de stand van zaken met betrekking tot de schadevergoeding voor veteranen. We hebben begrepen dat de brief die is
uitgegaan naar de Libanonveteranen geen brief maar een mondelinge
mededeling was. Kan de Minister de VVD-fractie verzekeren dat uit die
mondelinge mededeling van het departement aan de Libanonveteranen
geen generieke oplossing kan worden ontleend? Naar het oordeel van de
VVD-fractie en anders dan mijn collega van de SP zei, is er niet gekozen
voor een generieke oplossing en moeten alle claims individueel worden
beoordeeld. Zijn we nu voldoende zeker dat de advocaten van de
Libanonveteranen dan wel de mensen zelf geen generieke oplossing
kunnen ontlenen aan de mededeling van het departement? Ik hoor graag
de stand van zaken.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Voorzitter. Het is goed dat we vandaag over veel onderwerpen spreken. Ik
probeer zo veel mogelijk onderwerpen mee te nemen, maar het is nogal
wat als de onderwerpen variëren van een verklaring van geen bezwaar tot
personeelsbeleid en PX-10.
Laat ik beginnen met te zeggen dat ook ik in Mali was afgelopen week. In
de afgelopen jaren dat ik volksvertegenwoordiger mocht zijn, was het
mooi om de grote ontwikkeling tijdens missies mee te maken. Tien jaar
geleden spraken we niet over een civiel medewerker in een missiegebied
en niet over een politiek adviseur (POLAD). Die hebben we nu allemaal
gezien in het missiegebied. Opmerkelijk is dat de civiel adviseur mogelijk
wordt opgenomen in het Duitse team. Over samenwerking gesproken: het
is natuurlijk fantastisch als we deze stappen zetten en de civiele, politieke
en militaire kennis met elkaar kunnen delen in de samenwerking. We
delen dus niet alleen luchtmobiel en de 43e, maar ook de potentie van
onze mensen. Kijk bijvoorbeeld ook naar gender, dat is opgenomen in
onze artikel 100-brief. In die zin hebben we echt stappen gezet. Is het
genoeg? Nee, er kunnen altijd stapjes bij, maar het zijn mensen die het,
met name in deze moeilijke omstandigheden, met elkaar moeten doen en
die dit beleid maken. Aan de ene kant worden de plannen bedacht en aan
de andere kant geven mensen er de invulling aan die broodnodig is in een
missiegebied, in Kamp Castor in dit geval. We mogen daar met zijn allen
best trots op zijn.
Ik kom op de personeelsrapportage. Ik ben blij over heel veel dingen,
maar ik ben niet blij met het feit dat de indeling van de rapportage weer
gewijzigd is ten opzichte van de vorige. Ik ben nogal honkvast als het gaat
om rapportages. Ik heb een nulmeting nodig om naar de veranderingen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

15

kunnen kijken. De wijziging wordt op pagina 2 even gemeld. Hoe lezen wij
de rapportages dan weer en wat staat er niet in wat ik wel had willen
weten?
Ik heb dezelfde opmerkingen als mijn collega Teeven heeft gemaakt over
het Flexibel Personeels Systeem. De gemiddelde duur van een militair in
fase 2 is 3,7 jaar. Een militair mag na het beëindigen van fase 1, de initiële
opleiding en dienstverplichting, in principe tot zijn 35ste bij Defensie
blijven werken. 161 militairen zijn van fase 2 naar fase 3 gestroomd. Ik
verwijs naar het antwoord op vraag 20. Dat is 1% van het fase 2-bestand.
Wij weten allemaal dat werken bij Defensie geen baan voor het leven
meer is, maar de vraag is of we deze mensen binnen kunnen houden
terwijl ze ook een kans op de arbeidsmarkt hebben. Dat is niet
onbelangrijk. Ik sluit me aan bij de vraag van de heer Teeven over een
mogelijke terugblik op wat we met het FPS hebben bereikt. Let wel, we
zijn ondertussen in 2011 begonnen met het ontwikkelen van een numerus
fixus. Welke uitwerking heeft het op elkaar gehad? Ik heb deze vraag al
eens eerder gesteld, dus graag een reactie.
Het probleem met de invulling van het technisch personeel is bekend. Hoe
gaan we verder met de schaarste? In Mali zijn we het tegengekomen,
maar we horen het ook elders. Gaan we de komende periode schaarstepremies betalen? Betekent schaarste dat we meer financiële middelen
inzetten om de tekorten tegen te gaan, zowel op technisch als medisch
terrein?
Het rapport-Van Ede gaat over het georganiseerd overleg en met name
over de Bestuursraad. Het rapport-Van Ede evalueert het rapport-De Veer.
Ik zie bij de gesprekken die gevoerd zijn dat de heer De Veer niet geïnterviewd is. Waarom is de heer De Veer in dit geval niet gehoord als schrijver
van het vorige rapport? Daar ben ik nieuwsgierig naar.
Neemt de Minister het Hoofd Directie Personeel (HDP) op in de
Bestuursraad? Op pagina 10 staat in omfloerste bewoordingen dat het
evenwicht fragiel blijft. Ik citeer van pagina 9 één zin die voor mij alles
behelst: «Desalniettemin is er nog sprake van gescheiden werelden: een
Haagse HDP-wereld met een sectoroverleg en een politiek accent en een
Utrechts DPOD-wereld (Divisie Personeel & Organisatie Defensie) met een
grote hoeveelheid uitvoeringstaken.» Dat is de weg van Utrecht naar Den
Haag. Dat is 45 minuten rijden; er liggen heel veel kilometers tussen en
blijkbaar bereikt men elkaar niet voldoende. Dat is niets nieuws. Ik vraag
de Minister met klem om ons niet te vertellen dat men elkaar heel goed
kent en elkaar bereikt heeft, maar om opnieuw het model van voor 2011 in
te voeren en het HDP op te nemen in de Bestuursraad. We hebben
hierover vaak gesproken. Indien de Minister geen toezegging doet,
overweeg ik voor het eerst om een andere stap te zetten. Ik hoop op een
reactie van de Minister.
Het rapport-Van Steenhoven, Moral fitness, staat ook geagendeerd voor
vandaag. Ik vind het een fantastisch rapport. Het leest prettig, vertelt niet
aan het eind van het rapport dat er nieuwe werkgroepen moeten komen
en zegt klip-en-klaar tegen de organisatie: wilt u alstublieft onderling gaan
samenwerken; wilt u gebruikmaken van uw eigen potentie in de organisatie die er fantastisch uitziet? Ik heb zelden zo’n mooi en goed rapport
gelezen. Gaat de Minister het punt over de commissie Onderzoek
Integriteit Defensie (COID) nader uitwerken? De COID is ingesteld na het
rapport-Staal in 2009 en zou toen al chefsache worden. Het is ongelooflijk
belangrijk, maar het is geen chefsache geworden. Ik vraag de Minister om
de COID nu echt onder de chefsachen te brengen en de adviezen van Van
Steenhoven over te nemen.
Op 11 maart hebben we het Calamiteitenhospitaal bezocht. De boodschap
die we meekregen, was dat de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), die
onder het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) valt,
voorlopig niet de role 4 wenst te financieren. De Minister weet wat ik
bedoel; ik houd het kort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

16

Ik was verbaasd te lezen dat een en ander niet op orde is bij het
re-integratiebeleid van Defensie en dat dossiers niet op orde zijn. Kan de
Minister daarop reageren? Kan de Minister de rol van het Dienstencentrum Re-integratie (DCR) nog eens toelichten? Er blijven te veel
mensen onder de radar.
De heer Teeven (VVD):
Mevrouw Eijsink spreekt over het verslag van de commissie-Van Ede en
de evaluatie van de commissie-De Veer. In de reactie van de Minister
worden enkele aandachtspunten genoemd. De Minister spreekt over het
verbeteren van de informatievoorziening aan het personeel en over
rechtspositionele ontwikkelingen. Heeft mevrouw Eijsink een idee over
hoe de Minister daar gevolg aan zou moeten geven, naast de door de haar
genoemde pro-actievere aanpak? Het gaat over de informatievoorziening
over rechtspositionele ontwikkelingen aan het personeel. We lezen niet
hoe de Minister daarmee verdergaat. Heeft de PvdA, net als de VVD, een
idee hoe je invulling kunt geven aan de pro-actievere aanpak, zoals die in
het rapport van de commissie wordt beschreven?
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Daar heb ik zeker een idee over.
De heer Teeven (VVD):
Welke ideeën zijn dat?
Mevrouw Eijsink (PvdA):
De heer Teeven zegt «zoals de VVD», maar ik heb hem hierover niet horen
spreken in de eerste termijn. Er moet duidelijk gecommuniceerd worden
over de rechtspositie. Het rapport-De Veer gaat over het opnemen van het
HDP in de Bestuursraad en over zijn volwaardige positie. Ik heb hier het
rapport van 29 februari voor me liggen en het oude rapport van De Veer,
waar ook het nodige in staat. DPOD is later ingesteld en heeft een eigen
entiteit gekregen met een eigen burgergeneraal en allerlei overlegvormen.
Ik heb het de weg van Den Haag naar Utrecht of van Utrecht naar Den
Haag genoemd, waar te veel ruis in zit. Het moet duidelijk zijn: je gaat
erover of niet. Dat was ooit de uitspraak in 2011. Die duidelijkheid moet
aan alle kanten terugkomen. Ik ben er al jaren duidelijk over: ik wil graag
het HDP terug in de Bestuursraad. Ik zeg niet dat het hele model van 2011
moet terugkomen, maar het HDP moet duidelijk vertegenwoordigd
worden in de Bestuursraad.
Voorzitter. Mijn laatste punt gaat over de postactieve militairen en de
veteranen. We hebben het artikel in de Volkskrant gelezen over Libanonveteranen. Ik heb inmiddels ook het rapport van de Veteranenombudsman
gelezen en de opmerkingen over Afghanistan. Ik wil de Minister het
volgende voorleggen. We hebben wetgeving en we hebben rechten
ontwikkeld voor onze veteranen en postactieven. Dat was zeer terecht en
broodnodig. Het is belangrijk dat mensen die gebruik willen en kunnen
maken van hun rechten aan een aantal verplichtingen voldoen. Dat geldt
ook voor de vragenlijsten die de veteranen moeten invullen. Dit
onderwerp komt zeker weer aan de orde bij het notaoverleg. Kan de
Minister bekijken op welke wijze dit ingebed kan worden? Deze vraag is
niet nieuw, maar ik stel hem nadrukkelijk, want een recht kent ook een
verplichting.
In 2011 hebben we de ereschuld ingezet en heeft voormalig Minister
Hillen 110 miljoen vrijgemaakt voor de Libanonveteranen, in een tijd van
crisis, belastingvrij. Dat was letterlijk top of the bill toen. Duizenden
veteranen zijn hierdoor gelukkig blijer geworden. Een aantal mensen is
niet voldoende behandeld en mag opnieuw een rechtszaak aanspannen.
Kan de Minister de Kamer informeren over het aantal mensen dat
opnieuw niet tevreden was, mogelijk terecht, en dat mogelijk vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

17

heeft? Dat maakt het voor de Kamer heel inzichtelijk. Ik verwacht dat van
de honderden mensen waar we het nu over hebben er al veel in ons
bestand zitten. Anders doen we echt iets fout.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Mevrouw Eijsink en ik hebben al veel aandacht besteed aan de veteranen.
Wat dacht zij toen ze het bericht van de Veteranenombudsman hoorde dat
er te weinig aandacht is voor de Afghanistanveteranen en dat Defensie er
te weinig zicht op heeft? Deelt zij de conclusie van de Veteranenombudsman? Welk advies geeft zij de Minister mee voor het actiever
benaderen van deze mensen?
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Ik wil daar graag op reageren, maar ik wil eerst weten of de heer Van Dijk
het hele verslag van de Veteranenombudsman heeft gelezen. Anders weet
ik niet precies waar ik op reageer. Ik heb het zelf helemaal gelezen. Het is
van belang welke vragen we erover stellen.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik laat dat helemaal aan mevrouw Eijsink. Ik wil haar graag de
gelegenheid geven om de Minister vast een richting mee te geven.
Volgens de Veteranenombudsman zouden er geen stappen zijn gezet als
het gaat om het invullen van de lijsten, de bekende vragenlijsten, en het
benaderen van de veteranen. Op dat punt lijkt Defensie het wat te laten
afweten. We kunnen de Minister hierbij helpen.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Ik heb niet de indruk dat Defensie het laat afweten. De Veteranenombudsman heeft er vorig jaar en dit jaar over gerapporteerd. De Kamer
heeft er diverse keren over gesproken. Let wel, het is een ontwikkeling.
We hebben de adaptatie als mensen terugkomen, daarnaast hebben we
de gesprekken, de eerste vragenlijst en de tweede vragenlijst. We hebben
in de Kamer vaak gesproken over de vragenlijsten die nodig zijn voor
Defensie om te weten hoe het uiteindelijk met iemand gaat. Dat had te
maken met de persoonsgegevens en of we wettelijk gezien alles mogen
navragen. De Veteranenombudsman geeft aan dat 50% van de Afghanistanveteranen op dit moment moeilijk te traceren is. Hij noemt een
aantal van 3.000. Hij zegt in zijn verslag dat het paradoxaal is dat het
enerzijds de zorg van de organisatie is, maar anderzijds de eigen
verantwoordelijk. Ik zei niet voor niets dat rechten vaak ook verplichtingen
met zich brengen. Veteranen, postactieven, zouden er veel meer zelf
navolging aan moeten geven. Ik noem als voorbeeld de vragenlijst die
Defensie aanvankelijk naar de militair zelf stuurde. Die lijst kwam vaak niet
over. De militairen brachten hem niet mee naar huis; het doet me denken
aan schoolrapporten. Defensie stuurt de vragenlijst nu direct naar de
partner, de familie. Dat is al een stap voorwaarts. Wat mij betreft wordt
het invullen van de vragenlijsten een verplichting. We moeten dat niet
vrijblijvend laten zijn. Er is een gedragsverandering nodig, hoe moeilijk
dat ook is. De mentaliteit – het zijn mannen, zo’n lijst invullen doe je niet
als macho – moet veranderen. De ingevulde vragenlijsten worden
behandeld door vertrouwenspersonen. Ik heb in het rapport niet de
negatieve connotatie gelezen die de heer Van Dijk zojuist noemde. Er zijn
stappen gezet, maar het is ook een verantwoordelijkheid van zowel de
organisatie als ook de veteranen.
De voorzitter:
Hiermee zijn we aan het einde gekomen van de eerste termijn van de zijde
van de Kamer. Er is consensus over een dinerpauze, waar oorspronkelijk
niet in was voorzien. Daarna gaan we iets scherper om met de beantwoording en de interrupties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

18

De vergadering wordt van 17.40 uur tot 18.05 uur geschorst.
Minister Hennis-Plasschaert:
Voorzitter. Er zijn heel veel vragen gesteld, die ik met veel plezier ga
beantwoorden. Het is wel een waaier aan vragen, dus ik ga mijn best doen
om er zo gestructureerd mogelijk doorheen te lopen. Naast de kritische
noten die gekraakt werden, deed het me goed te horen dat de leden vele
Defensiemedewerkers spreken, burgers en militairen, die met heel veel
enthousiasme en zeer gemotiveerd aan de slag zijn bij deze prachtige
organisatie. Waar ik ook kom in de organisatie, of dat nu aan boord van de
Walrus in Schotland was toen ik sprak met de bemanning van de Walrus
die daar hun oefeningen deed, of toen ik vorige week in de Egeïsche Zee
was aan boord van de Van Amstel, of tijdens een werkbezoek zoals laatst
aan de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) hier in Nederland,
er spat zo veel inspiratie van af en ook zo veel motivatie, dat ik het beeld
dat zo af en toe wordt geschetst dat de motivatie ver te zoeken zou zijn
gewoon niet herken. Natuurlijk is er verschil en zijn er ook kritische noten
die op de werkvloer gekraakt worden. Zo gaat dat op de werkvloer en zo
hoort dat ook. Daar moeten we naar blijven luisteren en die punten
moeten we ook blijven adresseren.
We komen uit een heel moeilijke periode, waarin reorganisatie op
reorganisatie volgde. We zitten nu in een vreemde periode, waarin nog
pijn wordt gevoeld door vergaande taakstellingen en bezuinigingen uit het
verleden, terwijl er tegelijkertijd al intensiveringen hebben plaatsgevonden. De na-ijleffecten uit het verleden zijn nu echt voelbaar en de
effecten van de intensiveringen zijn pas over een tijdje voelbaar. Het is
dus een heel vreemde periode, waar natuurlijk het nodige op aan is te
merken. Het hangt ook nog af van wie je spreekt en in welke functie die
persoon werkt. Ik merk soms dat het de oudere onderofficier, die al een
heleboel heeft meegemaakt, af en toe de oren uit komt, en dat begrijp ik
ook nog. Iemand die net is begonnen, of iemand zoals de jonge majoor
aan boord van de Walrus, knalt uit elkaar van energie. Dat is zo prachtig
aan deze organisatie. Het is afhankelijk van wie je spreekt, zegt ik tegen de
heer Knops, want die kijkt me enigszins verbaasd aan. Volgens mij herkent
hij het beeld. Dat is ook zo prachtig aan deze organisatie.
Een aantal leden heeft terecht gesproken over de Koninklijke
Marechaussee. De leden weten net zo goed als ik dat het gezag voor de
marechaussee, zeker voor de taken op Schiphol, het bewaken van de
grenzen en de nationale inzet tegen terreur, ligt bij het Ministerie van
Veiligheid en Justitie. Wij werken natuurlijk samen met V en J om een
hoeveelheid dingen mogelijk te maken ten aanzien van de prioriteringen.
Veel dingen kunnen we tijdelijk doen. We kunnen tijdelijk de deelname
aan opleidingen stopzetten en de verloven intrekken, maar op een
gegeven moment zit ook de Koninklijke Marechaussee aan haar taks en
moet de puzzel anders gelegd worden. Dat kan door uitbreiding of door
het niet meer uitvoeren van bepaalde taken. Kortom, we herschikken om
het capaciteitsprobleem op te lossen en vragen ondersteuning, bijvoorbeeld vanuit andere krijgsmachtonderdelen. Zo neemt de landmacht deel
aan de toezichtteams aan de grens. Daarmee kan de druk voor de
Koninklijke Marechaussee wat worden verlicht. Ik heb dit gemeld in een
brief aan de Kamer. Daarnaast kunnen we gelukkig ook technologie en
innovatie inzetten door middel van poortjes en automatische grenspassage. Dat helpt allemaal. We bekijken steeds op welke manier we
daarop kunnen inspelen. Het is duidelijk dat er in deze tijden geen sprake
kan zijn van een verminderde alertheid. Waakzaamheid op alle fronten is
geboden, of het nu gaat om de strijd tegen terreur of het beter beheren en
controleren van de migratiestromen. Wij zullen daar dus oog voor blijven
houden. De leden weten net zo goed als ik dat er op dit moment van alles
en nog wat gebeurt aan tafel tussen de vakbewindspersonen en de
Minister van Financiën. Ik kan helaas niet zeggen of hieruit een eventuele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

19

intensivering voortkomt voor de Koninklijke Marechaussee. Mocht dit het
geval zijn, dan staat dat in de begroting die op Prinsjesdag 2017 wordt
gepresenteerd.
De heer Knops (CDA):
Ik begrijp het verhaal van de Minister over herschikking als er andere
prioriteiten nodig zijn. Maar de achterliggende vraag is natuurlijk of de
extra vraag naar marechausseecapaciteit tijdelijk of structureel is. Is het
een tijdelijk of een structureel probleem? Ik denk dat het heel eerlijk is om
ervan uit te gaan dat er op zijn minst een bepaalde mate van structurele
groei van de capaciteit nodig zal zijn. De dreigingen die hieraan ten
grondslag liggen, zijn niet morgen of overmorgen opgelost. Als dat zo is,
zal de Minister toch tot de conclusie moeten komen dat het pieken, wat nu
gebeurt en tijdelijk ook kan, structureel gewoon niet mogelijk is? Dat loopt
vast. Er is echt meer nodig om de marechaussee te ontlasten.
Minister Hennis-Plasschaert:
Elke organisatie kan goed werken met tijdelijke pieken door een aantal
maatregelen te nemen, maar op een gegeven moment houdt het gewoon
op. Als tijdelijke pieken structureel worden, moet je gaan uitbreiden. Dat
hebben we ook gedaan, naar aanleiding van de aanslagen in Parijs. De
heer Knops en de heer Teeven spraken al over de zes pelotons. De
intensivering die toen is voorzien, vindt nu plaats. Het besluit daartoe
betekent niet dat de pelotons de volgende dag paraat, getraind en
inzetbaar zijn. Een aantal zaken vindt dus parallellel aan elkaar plaats. Er
worden tijdelijke maatregelen genomen. Als duidelijk wordt dat die
tijdelijke maatregelen structureel worden, kunnen we niet anders dan
bepaalde taken afstoten en aan andere organisaties overlaten, of
uitbreiden. Naar aanleiding van Parijs heeft dat plaatsgevonden. De
Staatssecretaris van V en J is in gesprek met de directie van Schiphol. Ik
verwees al naar de versterking naar aanleiding van de motie-Van der
Staaij, die boven op de intensivering naar aanleiding van de aanslagen in
Parijs plaatsvond. Ik ben het dus met de heer Knops eens. Tijdelijk kunnen
we het best enige tijd volhouden, en «tijdelijk» kan ook best een poosje
duren, maar op een gegeven moment houdt het op en moet ik in overleg
met het bevoegd gezag keuzes maken of extra middelen erbij krijgen.
De heer Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren):
We kunnen natuurlijk op onze vingers natellen dat de behoefte aan meer
marechaussee niet tijdelijk is. Het is geen piek. Als je de AIVD-rapporten
leest, weet je dat dit structureel is. We zullen bedreigd worden door
terrorisme, door Al Qaida, door ISIS en we moeten daarop inspelen. We
moeten de mensen ook opleiden. Ik maak me graag nog een keer hard
voor meer geld voor de marechaussee en sowieso voor Defensie. Er zijn
verschillende posten waar we geld vandaan kunnen halen. Gaat de
Minister daar keihard voor strijden? De marechaussee is met name in
deze tijd een ideaal wapen, een ideaal middel om in te zetten bij beveiligingsopdrachten en interventies. Ik pleit ervoor om alles op alles te zetten
voor meer marechaussee. We hoeven niet de discussie te voeren over een
piek die zal afzakken. Deze piek zakt niet meer af en dat weet de Minister.
Minister Hennis-Plasschaert:
Dat is precies de reden waarom er eerder, naar aanleiding van de
aanslagen in Parijs en het versterken van de gehele veiligheidsketen,
sprake is geweest van een intensivering op een aantal terreinen,
waaronder zeer zeker de Koninklijke Marechaussee. Ik schetste al het
werven en opleiden van de zes pelotons. Het kabinet heeft daar wel
degelijk oog voor. In het kader van het beheren en controleren van
migratiestromen zijn er een aantal taken bij gekomen. Die kunnen we
deels dekken met aanvullingen door reservisten of de inzet vanuit andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

20

krijgsmachtonderdelen. Als iets tijdelijks echt structureel wordt, is er een
ander vraagstuk aan de orde. Het kabinet heeft al eerder de handschoen
opgepakt en de intensivering georganiseerd. Ik ga ervan uit dat we dat
weer doen als het nodig is. Ik hecht er ook aan om hier te benadrukken dat
ik er als beheerder op toezie wanneer iets tijdelijks structureel wordt. Dit
geldt zeker voor de nationale taken van de Koninklijke Marechaussee. Het
tijdelijk intrekken van verloven en tijdelijk overwerk is goed te regelen, ook
bij de krijgsmacht. De Koninklijke Marechaussee is een flexibele organisatie, als het echt structureel dreigt te worden, houdt het een keer op. Ik
wijs er wel op dat het bevoegd gezag, V en J, hierbij een cruciale rol
speelt, voordat men mij een hoeveelheid aan petten toedicht.
De heer Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren):
De operationele inzet ligt inderdaad bij V en J, maar daar heb ik het niet
over. Het gaat mij echt om de sterkte, het beheer. Dat punt ligt echt voor
100% bij de Minister. De operationele inzet hoeft niet bediscussieerd te
worden, want daar ontkomen we niet meer aan. Het gaat mij puur om het
beheer, dus de financiën, de middelen, voldoende marechaussee. Ik
begrijp dus niet dat de Minister V en J bij deze discussie betrekt.
De voorzitter:
Ik combineer deze vraag met de vraag over de marechaussee van de heer
Van Roon.
De heer De Roon (PVV):
Ik ben het er helemaal mee eens dat de Minister keihard moet knokken
voor uitbreiding van de marechaussee en een beter budget, want het
probleem is inderdaad structureel. De Minister doet alsof de mogelijkheid
bestaat dat het niet structureel is, maar dat zal het wel zijn. Kan de
Minister garanderen dat de krapte bij de marechaussee die er op dit
moment is niet zal leiden tot excessief lange rijen bij de controle op
Schiphol? Die lange rijen willen we niet zien deze zomer.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik heb zojuist aangegeven dat de Staatssecretaris van V en J, het bevoegd
gezag, overleg voert met Schiphol. Ik kan daar nu niet in treden, maar ook
ik wil lange rijen graag vermijden.
Wat betreft de financiering, kan men ervan op aan dat ik me breed inzet
voor het op orde krijgen van het huishoudboekje van Defensie. Dat geldt
dus ook voor de Koninklijke Marechaussee. De intensivering destijds in
het kader van het versterken van de veiligheidsketen kwam niet uit de
lucht vallen. Ik blijf daarop letten. Het bevoegd gezag is echter wel degelijk
aan zet om waar het de taken van de Koninklijke Marechaussee betreft te
bekijken welke capaciteit er is en wat het ermee kan. Het bevoegd gezag
zegt niet tegen mij als beheerder: dit willen we hebben, regelt u het maar
even. Het zou wat zijn als je het op die manier over de schutting kon
gooien. Kortom, voor beide departementen is er een belangrijke rol
weggelegd. Ga ik voor mijn mensen staan? Het antwoord is ja.
De heer De Roon (PVV):
De Minister verschuilt zich achter het bevoegd gezag met haar antwoord
op de vraag over de rijen op Schiphol. De Minister van Defensie gaat
echter wel over het personeel van de marechaussee. Zij bepaalt ook
hoeveel personeel er beschikbaar is en zal zijn voor de inzet op Schiphol.
Als er onvoldoende personeel is, is dat niet de schuld van de Minister van
V en J, maar ligt de verantwoordelijkheid daarvoor bij deze Minister. Ik
heb de indruk dat de Minister tussen de regels door al zegt dat ze niet kan
garanderen dat er deze zomer voldoende personeel van de marechaussee
is om de gang van zaken op Schiphol op de normale manier te laten
verlopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

21

Minister Hennis-Plasschaert:
Met alle respect: ik wil even kijken naar de taakverdeling. Het bevoegd
gezag vraagt inzet van de Koninklijke Marechaussee op een hoeveelheid
van taken. Iedere dag opnieuw wordt een puzzel gelegd voor de inzet van
de Koninklijke Marechaussee. De puzzel wordt in het beraad van de
Koninklijke Marechaussee vastgesteld. V en J heeft daarin een leidende
rol. Ik ben beheerder en kijk goed naar wat onze mensen aankunnen en
wat het uithoudingsvermogen is. Als de rek eruit is, moet ik daarop
reageren en moet ik daarop inspelen. We kunnen echter niet voorbijgaan
aan het feit dat het bevoegd gezag hier een cruciale rol speelt. Ik verschuil
me daar geenszins achter, maar mijn departement als uitvoeringsdepartement is geen onuitputtelijke bron van mensen en middelen, waar
andere departementen allerhande vragen over de schutting kunnen
gooien. Zo werkt het niet. De heer De Roon zal het op dat punt met me
eens zijn.
De heer De Roon heeft gevraagd of het machtigingsniveau C ten koste van
de veiligheid gaat. We hebben in de Kamer vele debatten gevoerd over de
veiligheidsonderzoeken. In de lijn van de heer De Roon heb ik steeds
gezegd dat we niet ineens gaan versoepelen met onnodige risico’s tot
gevolg. We bekijken hoe we recht kunnen doen aan de zorgen die binnen
de organisatie, in de Kamer en bij advocaten leven. Hoe kunnen we beter
omgaan met de machtigingsniveaus? Gaat deze beleidswijziging ten koste
van de veiligheid? Aan de beleidswijziging is overigens een onderzoek
voorafgegaan waarover veel knappe koppen zich hebben gebogen. Deze
beleidswijziging gaat niet ten koste van de veiligheid. Ten eerste blijven
alle militaire functies vertrouwensfuncties, waarvoor een vgb vereist is en
dus ook een veiligheidsonderzoek. Ten tweede heeft de evaluatiecommissie aangegeven dat niet bij alle militaire functies sprake is van een
veiligheidsrisico waarvoor een onderzoek op minimaal veiligheidsmachtigingsniveau B noodzakelijk is. Afhankelijk van de specifieke functie kan
worden volstaan met een veiligheidsonderzoek op niveau C omdat het
risico van de functie dat rechtvaardigt. De grootte van het veiligheidsrisico
is gekoppeld aan de diepgang van het onderzoek. De herintroductie van
het niveau C voor militairen houdt in dat de Defensieonderdelen alle
militaire functies opnieuw beoordelen op grond van hernieuwde criteria
voor niveau C. Dit is een heel zorgvuldig proces, waarin de Kamer goed is
meegenomen. Er worden nadrukkelijk geen concessies gedaan aan de
staatsveiligheid en de eisen die de Wet veiligheidsonderzoeken stelt.
Misschien stel ik de Kamer hiermee gerust.
Mevrouw Belhaj vroeg naar het gemiddelde ziekteverzuim. Ik zal het
meenemen in de volgende personeelsrapportage. Ik heb het nu niet
paraat, maar we kunnen dat inzichtelijk maken als zij daar prijs op stelt.
De heer De Roon sprak over een maximale vergoeding voor personeel.
Vergoedingen voor varen, vliegen en oefenen komen altijd tot stand in het
arbeidsvoorwaardenoverleg. Ik verzin ze niet zelf en het gebeurt niet met
de natte vinger. Zij zijn natuurlijk ook de weerslag van het verdelen van de
beschikbare gelden. Ook in dit geval geldt dat ik niet een bron heb waar
eindeloos uit geput kan worden. De heer De Roon sprak over het
beschikbaar stellen van maximaal 360 uur. Ik ga dat voor hem na en kom
erop terug in de eerstvolgende personeelsrapportage.
Mevrouw Belhaj en de heer Van Dijk spraken over het veiligheidsincident
in Oirschot. In de media is aan mijn brief per ongeluk de draai gegeven
dat ik het onacceptabel vond dat de heer Stegeman het terrein was
opgekomen. Ik heb meteen gezegd dat het niet zozeer een verwijt aan
hem was omdat hij op het terrein was gekomen, maar dat het wel
onaanvaardbaar was dat het heeft kunnen gebeuren. Ik vind het nogal wat
dat een elektronisch bewakingssysteem op een dergelijke eenvoudige
wijze kan worden omzeild. Ik heb direct een brief geschreven en de
controles aan de poort zijn onmiddellijk aangescherpt. Op zondag 10 april
is opdracht gegeven om op kazernes met alleen elektronische toegangs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

22

controles ook fysieke controles in te stellen. Er is onmiddellijk een
onderzoek ingesteld, waarover de Kamer is geïnformeerd. De resultaten
heb ik er nog niet van, maar ook die worden natuurlijk met de Kamer
gedeeld. Ik vermoed dat dat de komende weken, in ieder geval niet later
dan juni zal gebeuren. Ik heb in mijn brief geschreven over de wijze van
beveiliging, die afhankelijk is van de belangen die je wilt veiligstellen. Een
parkeerplaats is echt van een andere orde dan een object waar belangrijk
materieel, munitie of crypto is opgeslagen. We werken met verschillende
beveiligingscategorieën. Het is dus nadrukkelijk niet de bedoeling – dat is
onbetaalbaar – om van ieder object, ongeacht wat er staat of wordt
opgeslagen, een fort te maken. Bij bepaalde objecten is sprake van
geaccepteerde risico’s. Als het onderzoek is afgerond, neem ik al deze
aspecten mee.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik heb hierover inderdaad vragen gesteld, maar toen was de enige echte
Minister van Defensie afwezig en werd zij vervangen door haar gewaardeerde collega mevrouw Ploumen. Ik heb gevraagd wat zij ervan vond dat
de heer Stegeman dit niet voor het eerst deed maar voor de tweede keer.
In 2008 heeft hij het ook gedaan. Toen zijn er ook maatregelen genomen,
maar die zijn op een gegeven moment opgeheven. Is dat niet extra
pijnlijk?
Minister Hennis-Plasschaert:
Er zijn destijds maatregelen genomen. Ik kom er zeker op terug als ik de
uitkomsten van het onderzoek met de Kamer deel. Welke maatregelen zijn
er toen genomen en welk dreigingsbeeld heeft geleid tot het afschalen
van de maatregelen? Hebben we toen iets geleerd en hadden we het deze
keer kunnen voorkomen? Dat zijn relevante vragen die aan de orde zullen
komen in mijn brief. Ik vond de uitzending over de gebeurtenis buitengewoon pijnlijk. Ik was niet in het land omdat ik namens het voorzitterschap over van alles moest debatteren in het Europees Parlement. Collega
Ploumen heeft namens mij gereageerd, waarvoor dank. Ik kom erop terug
en neem daarbij ook het verleden mee. De heer Stegeman weet helaas de
vinger op de zere plek te leggen en daar moeten we iets mee.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Mijn punt is dat het hem twee keer is gelukt. Gaat de Minister ervoor
zorgen dat het hem geen derde keer lukt?
Minister Hennis-Plasschaert:
Als ik garanties kon geven, deed ik dat graag. We kunnen ons uiterste best
doen en allerlei maatregelen afkondigen, maar er zijn altijd mensen bij
betrokken. Honderdprocentgaranties zijn er niet in het leven. Die kan ik
niet toezeggen. Ik kan wel zeggen dat alles erop is gericht om het te
voorkomen.
«Defensie raakt het zicht kwijt op de veteraan.» Er was het nodige te doen
naar aanleiding van de uitspraak van de Veteranenombudsman op de
radio. Een aantal leden heeft er vragen over gesteld. Ik breng enige
nuancering aan. Defensie weet natuurlijk wel om wie het gaat en waar hij
of zij woont. Daarnaast wordt door Defensie heel veel geïnvesteerd in en
georganiseerd voor goede nazorg. De Kamer zelf heeft daar de afgelopen
jaren een enorm aanjagende rol in gespeeld die tot ontzettend veel heeft
geleid. De nazorg begint met een adaptatiegesprek dat binnen zes weken
na terugkeer met de uitgezonden militair wordt gevoerd. Na drie maanden
voert de uitgezonden militair een terugkeergesprek met een bedrijfsmaatschappelijk werker. Dit gesprek heeft een verplicht karakter. Tot slot
ontvangt de uitgezonden militair na zes maanden de nazorgvragenlijst
met het dringende verzoek – op het verplichte karakter kom ik nog terug –
deze in te vullen en te retourneren. Uit zo’n nazorgvragenlijst kan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

23

belindicatie volgen. Er wordt dan door een bedrijfsmaatschappelijk werker
telefonisch contact opgenomen met de uitgezonden militair. Mevrouw
Eijsink heeft dit vorig jaar en het jaar daarvoor tijdens het notaoverleg
Veteranen nadrukkelijk aan de orde gesteld, omdat de respons op de
nazorgvragenlijst echt te laag is. Ik heb toegezegd te zullen bekijken hoe
we het beleid kunnen aanscherpen. Ik kom hierop uitgebreider terug in de
eerstvolgende Veteranennota begin mei. Met mevrouw Eijsink ben ik van
mening dat er een aantal rechten te ontlenen zijn aan het feit dat je militair
bent en dat je op uitzending bent geweest, maar dat er ook een aantal
verplichtingen aan vastzitten. Wij kunnen niet ruiken of het slecht met
iemand gaat. We kunnen een heleboel instrumenten ontwikkelen, maar
die moeten wel gebruikt worden. Eén daarvan is het invullen van de
nazorgvragenlijst. Het is van belang dat een militair voelt dat hij het niet
alleen voor zichzelf doet, maar ook voor zijn directe omgeving, voor zijn
team, zijn eenheid en voor de organisatie. De nazorgvragenlijst wordt
natuurlijk voor de militair zelf gebruikt, maar geeft ook een beeld van de
uitzending in bredere zin en levert wellicht informatie op die ons ertoe kan
brengen het veteranenbeleid op bepaalde punten aan te passen. Ik heb
recentelijk de Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek (RZO)
gevraagd om met ons mee te denken en ons te adviseren over de vraag
hoe wij de respons kunnen vergroten. Het is heel verleidelijk om het
verplicht te stellen. Tegelijkertijd wijst alles erop dat het verplicht stellen
niet per definitie leidt tot betere informatie of eerlijkere informatie. Wij
worden daar steeds op gewezen. Naast het reguliere nazorgtraject wordt
elke militair, wanneer hij of zij de dienst verlaat, gekeurd en gewezen op
de gevolgen van zo’n uitzending. Hij of zij wordt specifiek gewezen op de
zorg die wordt geboden door het Veteranenloket. Gelukkig leert de praktijk
dat het loket gevonden wordt. Ik worstel met het verplicht stellen. Tot
tweemaal toe wordt men herinnerd aan de nazorgvragenlijst, er zijn
gesprekken met de maatschappelijk werker, we zoeken naar de
mogelijkheid om de invultijd voor de vragenlijst te verkorten – dat schijnt
een probleem te zijn – en we zoeken ook naar de mogelijkheid om de
nazorgvragenlijst voor het thuisfront direct, zonder tussenkomst van de
militair, aan te bieden. Dat is ook een verzoek geweest van mevrouw
Eijsink. De RZO is om advies gevraagd over de doorontwikkeling van het
instrumentarium zodat we in de toekomst aan het oogmerk kunnen
voldoen. Ik kom erop terug in de Veteranennota. We zijn er nog niet, dat is
duidelijk, maar het is wel opgepakt.
Mevrouw Belhaj vroeg niet alleen naar het ziekteverzuim, maar ook naar
het opnemen in de rapportage van de redenen van uitstroom. In de
personeelsrapportage over 2014 is weergegeven welke redenen van
vertrek respondenten hebben aangegeven met betrekking tot het ontslag
op verzoek. Interessante mogelijkheden buiten Defensie, loopbaan- en
ontwikkelmogelijkheden en de reorganisatie worden als reden genoemd.
De laatste was in 2014 nog meer een hot item dan het nu is, omdat de
reorganisatie aan het einde is gekomen. In de personeelsrapportage over
2015 is, op verzoek van de Kamer, een onderscheid gemaakt tussen
regulier en irregulier. Met «irregulier» worden we misschien een beetje op
het verkeerde been gezet. Als iemand vlak voor het einde van zijn FPS-2
een baan buiten Defensie vindt, kan ik dat alleen maar toejuichen. Dat
bestempel ik niet als irregulier. Het overgrote deel van de irreguliere
uitstroom bestaat uit militairen met een FPS fase 1- of fase 2-contract. Dat
is 83% van het irreguliere verloop. Bij militairen met een FPS fase 1 betreft
het hoofdzakelijk opleidingsverloop, bij militairen met een FPS fase 2 is
het voornamelijk ontslag op eigen verzoek, zoals het voorbeeld dat ik net
noemde, vooruitlopend op een voorzien negatief doorstroombesluit,
waardoor zij hun kansen elders gaan pakken. Toevallig heb ik afgelopen
week intern gesproken over de term «irregulier». Het is een vreemde term
die veel lezers van de rapportage op het verkeerde been zet. Het heeft te
maken met de mogelijkheden die er op dit moment zijn om het ontslag te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

24

registreren. Dat is niet morgen opgelost, maar we gaan wel bekijken hoe
we dat kunnen verbeteren zodat we er meer duiding aan kunnen geven.
Actieplan 1325 is hier heel vaak besproken, zowel door deze commissie
als door de woordvoerders op Buitenlandse Zaken. Ik ken het Actieplan
1325 dus goed. Gender is een hot onderwerp, bij welke missie dan ook.
Actieplan 1325 zit echt in de haarvaten van de Defensieorganisatie.
Natuurlijk zenden we vrouwen uit, maar het gaat om meer dan alleen het
uitzenden van vrouwen; het gaat ook om de genderexpertise die wordt
ingebracht. In binnen- en buitenland worden bewustwordingscampagnes
gevoerd. Wij hebben het Charter Diversiteit ondertekend. Wij zijn er heel
erg goed mee bezig. Ik schakel meteen door naar de heer De Roon. Ik
moet hem het compliment geven dat hij mij heeft geïnspireerd om vaart
te zetten achter het accent op de wervingscampagne voor vrouwen. Dat
krijgt steeds meer vorm. Sterker nog, ik was er eerder vandaag nog druk
mee, al mag ik nog niet onthullen hoe. We hebben een soort basiscampagne waarin verschillende accenten worden gelegd. Die worden de
komende tijd steeds verder uitgerold. Of dat leidt tot meer vrouwelijke
vliegers weet ik niet. We hebben een paar fantastische vrouwelijke
vliegers bij de Cougars en bij de Apache. Ze zijn op dit moment niet in
opleiding voor de nieuwe F-35. Ik voldoe aan de vraag van de Kamer om
een wervingscampagne op te zetten waarin het accent voor de vrouw
duidelijk naar voren komt. Hoe en wat moet ik nog even onder de pet
houden, maar de Kamer krijgt het allemaal mee.
De heer De Roon vroeg of de missie in Mali moet doorgaan. De missie
staat gepland tot het einde van dit jaar. Mocht er sprake zijn van een extra
bijdrage in het kader van een zorgvuldige overdracht, dan wordt de Kamer
daarover keurig geïnformeerd via een artikel 100-procedure. Ik ga er niet
op vooruitlopen, maar als mij gevraagd wordt of ik oog heb voor het
uithoudingsvermogen en de druk op mijn mensen en materieel, dan is het
antwoord ja. Ik heb niet voor niets eerder besloten om de Patriot uit
Turkije terug te halen omdat het gewoon op was. Daar was toen veel
kritiek op, maar op is op. Als de grens bereikt is, is het mooi geweest.
Daar bestaat geen misverstand over.
Er zijn vragen gesteld over de naamplaatjes. Het is goed gebruik dat door
iedere militair een naamplaatje wordt gedragen. Als er overwegingen
voor zijn, bijvoorbeeld de veiligheid van onze mensen buiten of binnen
het kamp, kan er een andere afweging worden gemaakt. Ik hoor dit voor
het eerst; het signaal had mij nog niet eerder bereikt. Het schijnt ook te
maken te hebben met het feit dat de Duitsers het anders doen. Ik moet het
even nagaan met de Commandant der Strijdkrachten (CDS) en kom erop
terug in de eerstvolgende personeelsrapportage.
De heer Teeven (VVD):
Dank aan de Minister dat zij dit gaat uitzoeken. Hoe kan het dat dit bij het
ene krijgsmachtonderdeel op manier A wordt opgelost en bij het andere
op manier B terwijl beide krijgsmachtonderdelen vertegenwoordigd zijn
op zo’n missie? Dat knelt, het is een raar verhaal. Het knelt des te meer
omdat de ene commandant op missie de achternaam laat dragen en de
andere commandant dat niet nodig vindt. Het is een terechte vraag, er
moet eenheid in zitten. Het moet niet per krijgsmachtonderdeel en per
commandant op een missie verschillen. Ik hoor graag hoe de Minister
daarmee omgaat.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik zeg toe dat ik hierop terugkom in de eerstvolgende personeelsrapportage. Ik heb in de afgelopen drieënhalf jaar vele missiegebieden
bezocht en dit is me echt nog nooit eerder ter ore gekomen.
De heer Jasper van Dijk (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

25

De heer Teeven merkt terecht op dat er verschillend beleid is per
commandant. Ik heb begrepen dat het ook om de veiligheid gaat. De
militairen zeggen dat ze met hun achternaam traceerbaar zijn en dat
uiteindelijk ook hun familie traceerbaar is. Zij hebben voorbeelden
gegeven van mensen die op deze manier zijn opgespoord door vijanden.
Vindt de Minister dat niet onwenselijk? Begrijpt ze de wens om alleen de
voornaam te dragen?
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik heb al aangegeven dat het goed gebruik is dat de achternaam wordt
gedragen, ook in missiegebieden, maar dat daarvan kan worden
afgeweken als het veiligheidsrisico’s met zich meebrengt. Ik weet dat daar
voorbeelden van zijn. Maar wat in Mali blijkbaar in één keer een issue is,
was mij nog niet eerder ter ore gekomen. Ik moet dit bespreken met de
CDS en dan kom ik erop terug.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Wanneer wordt dit vervolgd?
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik heb net aangegeven dat ik hierop terugkom in de eerstvolgende
personeelsrapportage, die in mei wordt verstuurd. Dat wil niet zeggen dat
er niet eerder actie wordt ondernomen. Het kan goed zijn dat we morgen
actie ondernemen en dat de Kamer dat in mei terugziet. Ik wil alles graag
een beetje bundelen. Ik neem het signaal echt heel serieus, maar omdat ik
het niet eerder heb gehoord, verbaast het me dat het zo’n ding is
geworden. Nogmaals, er kan om veiligheidsredenen worden afgeweken
van de regel.
De schaarste op de arbeidsmarkt van technisch personeel heeft effect op
zowel de instroom als de uitstroom. Defensie is niet de enige organisatie
in Nederland die problemen heeft met het vinden van voldoende
technisch personeel. Dat geldt voor een veelheid van organisaties. Zowel
private als publieke organisaties hebben zich verenigd om gezamenlijk te
kunnen optreden tegen het probleem. Ondanks de schaarste hebben extra
wervingsinspanningen ertoe geleid dat er in 2015 214 technici meer zijn
binnengekomen dan in 2014. Tegelijkertijd blijft de vraag toenemen, dus
moeten we die inspanningen blijvend voeren. De uitstroom van technisch
personeel – ik verwees net al naar de arbeidsmarkt – wordt veroorzaakt
door de grote vraag, ook door andere organisaties. Mevrouw Eijsink sprak
terecht over de schaarstepremies. Goed personeel wil je graag behouden.
We kunnen niet altijd concurreren met hoge salarissen. Een heel speciaal
voorbeeld is Edwards Air Force Base, waar onze mensen nu druk zijn met
de F-35. Die mensen ademen de F-35 en moeten er niet aan denken om
ergens anders te gaan werken. Maar er zijn ook mensen die om heel
andere redenen kiezen voor een hoger salaris elders of een ander
loopbaanperspectief. Dat kun je ze niet kwalijk nemen. Wij hebben ook
allemaal in bepaalde fases van ons leven bepaalde afwegingen gemaakt
en toen hebben we bepaalde stappen gezet. Ik kom terug op de vraag van
mevrouw Eijsink over de schaarstepremies. Er zijn maatregelen genomen
om personeel te behouden, zoals het vervroegd aanbieden van een FPS
3-aanstelling en het toekennen van bindings- en behoudpremies. Het is
niet zaligmakend, het is een echt lastige markt.
Mevrouw Belhaj (D66):
In mijn eerste termijn had ik willen inbrengen dat het zo ongelooflijk
zonde is dat in veel grote steden in Nederland jonge mensen rondlopen
die geen baan hebben of daar wellicht nog over moeten nadenken. Ik heb
in al mijn enthousiasme gebeld met de wethouder van Sociale Zaken in
Rotterdam, de heer Struijvenberg, om te vragen hoeveel jonge mensen hij
in zijn klapper heeft zitten die aan het werk kunnen en willen, maar nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

26

niet de juiste opleiding hebben. Hij vertelde me heel enthousiast dat
Defensie ontzettend veel projecten doet met de gemeente Rotterdam;
daar moest ik de complimenten voor geven. Kunnen we met gelden van
Rotterdam en Defensie gezamenlijk jonge mensen, die een klein stukje
missen op vmbo 2-niveau, opleiden tot het gewenste niveau? Dat zou
handig zijn voor de vele mensen die nu geen baan hebben. Ik mocht
zeggen dat als de Minister openstaat voor een gesprek, zij hem morgen
mag bellen.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik kijk even naar de HDP. We kunnen wel even een lijntje leggen. We gaan
bellen. Ik zeg erbij dat Defensie moet oppassen dat ze niet eindeloos veel
capaciteit kwijtraakt aan het opleiden van mensen die nog niet geschikt
zijn voor de functie. Dat doen we al heel veel. Kijk alleen al naar de
inspanningen naar aanleiding van de VeVa-opleiding (Veiligheid &
Vakmanschap). Dat gaat steeds beter, maar we kunnen het ons niet
veroorloven om daar weer heel veel capaciteit aan te verliezen. Daarbij
komt dat de wervingsresultaten nogal sterk verschillen per categorie. De
werving van technici op manschapsniveau verloopt goed, waardoor de
vulling van functies op dit niveau op orde is. De wervingsresultaten van
technici op officiers- en onderofficiersniveau bij het Commando Zeestrijdkrachten (CZSK) en het C-LAS blijven ondanks extra wervingsinspanningen achter bij de behoefte. Bij het Commando Luchtstrijdkrachten
(CLSK) hebben de wervingsinspanningen goede resultaten opgeleverd.
We kunnen niet alle techneuten en alle technici over één kam scheren.
De heer Knops zegt dat de uitstroom groter is dan de instroom. Het klopt
dat de uitstroom bij Defensie de afgelopen jaren hoger is geweest dan de
instroom, met name als gevolg van de reorganisaties. Nu het functiebestand ingrijpend is gereduceerd – er zijn 12.500 functies geschrapt – is het
saldo in- en uitstroom meer in evenwicht gekomen. Wel blijven er
schaarstecategorieën waarbij de instroom lager is dan de uitstroom. Een
aantrekkende arbeidsmarkt kan daarbij een risico zijn, zo merkte de heer
Knops terecht op. Ik hoor echter steeds vaker dat Defensie voor heel veel
mensen nog steeds een aantrekkelijke werkgever is, ook al zijn we iets
gezakt. Ik wil graag weer terug in de top tien. Dat is het streven, maar we
moeten ons, zeker bij die aantrekkende arbeidsmarkt, goed realiseren dat
we concurreren met andere bedrijven. Onze eigen technici, die aan welk
wapensysteem dan ook sleutelen en ook de technici die ik laatst op de
Walrus sprak, zijn eigenlijk de beste uithangborden, de beste wandelende
reclame voor Defensie. Dat is echt fantastisch. Maar terug in de top tien
moet natuurlijk het streven zijn. Dat ben ik met de heer Knops eens.
Een aantal leden heeft gesproken over FPS fase 3. Ik sprak al over de
versnelde doorstroom naar FPS fase 3. Er is opgemerkt dat die fase vol zit
en dat er helemaal geen toekomstperspectief is. De verminderde
doorstroom is een beetje het gevolg van de wijze waarop we de reorganisaties hebben doorgevoerd en de manier waarop de krijgsmacht op dit
moment is ingericht. Ik ontken niet dat daarover wel frustratie zit in de
organisatie. De verminderde doorstroom naar FPS fase 3 is tijdelijk. De
jongeren die recent instromen ondervinden hier geen hinder van. De
verwachting is dat de uitstroom van personeel dat met functioneel
leeftijdsontslag (FLO) gaat de komende jaren toeneemt. Dat geeft wat
meer lucht in de organisatie. Er zijn echter wel bepaalde zaken gebeurd,
ook in afspraken met de centrales. Die zijn volstrekt begrijpelijk voor een
organisatie die onder enorme druk wordt gezet en zo veel functies moet
schrappen. Je wilt personeel behouden en je moet heel veel personeel
laten gaan, er is maximaal gevuld en dan krijg je dit soort situaties. Een
paar jaar geleden of ver daarvoor hadden misschien een paar andere
keuzes gemaakt kunnen worden. Dan hadden we dit effect vermeden,
maar ik vermoed zomaar dat de Kamer daar ook wat van had gevonden.
In de periode die ik net schets, voelen we het na-ijleffect van beslissingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

27

die al een tijd geleden zijn genomen. Tegelijkertijd wordt er meer ruimte
gecreëerd, maar de effecten daarvan zijn pas op een later moment
voelbaar bij met name de operationele eenheden.
De heer Houwers vroeg of er voldoende medici zijn om veteranen de
benodigde zorg te kunnen leveren. De werving van mensen voor
medische functies laat een sterke stijging zien in 2015. Het wervingsresultaat is gestegen van 73% naar 92%. Het behoud van militaire artsen
behoeft aandacht – denk aan de inzet van reservisten en de inhuur die
heeft plaatsgevonden – maar de zorg wordt natuurlijk wel geborgd.
Daarmee nemen we geen loopje, dus dat heeft voor alles prioriteit.
De heer Houwers (Houwers):
Mensen die als medicus in militaire dienst werken, krijgen een contract
voor een bepaalde korte termijn. Ik heb gevraagd of het aanbieden van
deze contracten de oorzaak is dat er onvoldoende medici zijn. Ik meen dat
gelezen te hebben in de rapportage. Ik heb ook gevraagd wat de reden
voor het aanbieden van zulke contracten is.
Minister Hennis-Plasschaert:
Dat zegt mij even niets, dus dat moet ik uitzoeken. Ik kom daarop terug in
de komende personeelsrapportage. We hebben hier veel kennis aan tafel,
maar soms moeten we even iets nazoeken.
Dank voor de woorden van mevrouw Belhaj over de klokkenluider in
Eindhoven. Het incident waar het om gaat, of eigenlijk een reeks van
incidenten, heeft uiteindelijk tot iets geleid in 2014. Dat gebeurde
voorafgaand aan de certificering op 2 november 2015. De verbetermaatregelen zijn doorgevoerd. Het vervoeren van de flares is nog in onderzoek
bij de Koninklijke Marechaussee. Er is nog niet besloten over vervolging.
Ik kan daar nu niets meer over zeggen. Ik zei net al tegen de heer Van Dijk
dat ik niet kan uitsluiten dat er iets gebeurt. Dat geldt ook in dit geval. Ik
zie, proef en voel echter wel in de organisatie dat de meldingsbereidheid
is toegenomen. Zo hoort het te gaan. Ik hoop echt oprecht dat het zo blijft
en dat er steeds meer ruimte voor komt, want het heeft helemaal geen zin
om mensen op die manier te isoleren. De ellende wordt er alleen maar
groter van.
Ik kom op de dienstplicht voor vrouwen. De heer Bontes vroeg of ik bereid
ben om een commissie in te stellen om de voor- en nadelen van de
dienstplicht te bezien. De heer Bontes heeft er zelf al een initiatiefnota
over ingediend. Die is al besproken in een notaoverleg op 19 februari
2015. De commissie voor Defensie heeft in een procedurevergadering
afgesproken om er nog nader over te spreken. Ik wacht graag even het
antwoord van de Kamer af. De heer Bontes vroeg of ik de aanbeveling om
een commissie in te stellen wil overnemen. Ik heb vaker in deze Kamer
gesproken over het activeren van de dienstplicht. Ik ben er zelf geen
voorstander van. We komen uit een heel heftige periode van reorganisatie
op reorganisatie, waarbij het opnieuw invoeren van de dienstplicht,
althans het beëindigen van het opschorten, om een enorm grote
opleidingscapaciteit, materieel en spullen vraagt. Dat grijpt onmiddellijk in
in de huidige krijgsmacht en in de wijze waarop die is ingericht. Ik zie daar
nu helemaal geen ruimte voor en de krijgsmachtonderdelen zitten er niet
op te wachten. De professionaliseringsslag is enorm geweest, daar is veel
tijd en energie in gaan zitten. Ik heb op dit moment geen behoefte om het
geld, wat ik er in de toekomst eventueel nog bij krijg, daaraan te besteden,
hoe aantrekkelijk ik de argumenten van disciplinering en opvoedkunde
ook vind. Ik wil eerst de basisgereedheid, de combat support en de
investeringskaders op orde hebben.
De heer Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren):
Mijn verzoek is breder. De Kamer heeft de Minister destijds gevraagd het
model van Zweden te bekijken, dat het wel heeft ingevoerd. Wat zijn de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

28

voor- en nadelen daar geweest? Er bleek echter geen rapportage te liggen
van Zweden en de zaak is toen eigenlijk doodgebloed. Is de Minister
bereid een commissie in te stellen om de voor- en nadelen nog een keer
op een rijtje te zetten? Dat voldoet aan de vraag van de Kamer die
gevraagd heeft om de opbrengsten van Zweden en de wijze waarop men
daar te werk is gegaan te bekijken.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik ken het verzoek van «de Kamer» of «de commissie» niet. Ik kan het nu
niet beoordelen. De Kamer moet er zelf een nadere uitspraak over doen in
een volgende procedurevergadering. Maar ik vind het op dit moment niet
nodig.
De voorzitter:
We agenderen dit punt voor de volgende procedurevergadering.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik kom bij het zogenoemde spreekverbod over de drones. Ik heb meteen
gebeld met iemand bij de luchtstrijdkrachten en gevraagd of hij het
spreekverbod herkende. Het antwoord daarop was duidelijk nee. We
hebben daarna nog verder gesproken omdat er wel sprake kan zijn van
een communicatiebeleid. Hij noemde dat gekscherend «ontmoedigingsbeleid». Zoals er in een fractie afspraken gelden dat je niet over iedere
portefeuille iets zegt of op verkeerde momenten de partijleider voor de
voeten loopt, zijn er ook bij een grote organisatie als Defensie afspraken
over het moment wanneer je welke boodschap wenst af te geven. Dat is
helemaal niet zo raar. We hebben vorig jaar in de begroting aangekondigd
dat de Reaper met zeven jaar moest worden uitgesteld, simpelweg omdat
de financiële kaders te beperkt waren. Dan is er op een gegeven moment
niets nieuws meer te melden. Ik vind het helemaal niet erg als mensen
participeren in allerhande debatten, maar je mag als organisatie ook
nadenken over het moment waarop je welke boodschap wilt afgeven en
welke verwachtingen je daarmee creëert. Defensie is en blijft geïnteresseerd in een onbemand systeem voor waarnemingstaken. Ik wil helemaal
niet steeds geassocieerd worden met bewapende onbemande systemen.
Defensie bepaalt zelf wanneer ze welke boodschap wil afgeven. Hoe gaan
we verder? De Kamer wordt gewoon weer geïnformeerd bij de begroting
2017. Zijn er plannen om met de Reaper of zelfs met bewapende drones in
opleiding te gaan? Nee, daarvan is geen sprake. Wel kan er bij oefeningen
en operaties sprake zijn van inzet door bondgenoten van Unmanned
Aerial Vehicles (UAV’s) die al dan niet bewapening dragen, maar dat lijkt
me evident. Dat is iets anders dan dat wij specifiek onze mensen gaan
opleiden voor de Reaper en zelfs een bewapende versie daarvan. Dat
herken ik niet.
De heer Houwers vroeg naar de zogenaamde primair belangstellende. Dat
zijn jonge mensen, scholieren, die zich oriënteren op de bredere arbeidsmarkt. Mijn zoon van 17 jaar oriënteert zich op de arbeidsmarkt en is ook
even bij het Koninklijk Instituut voor de Marine (KIM) langs geweest. Veel
belangstellenden oriënteren zich op meerdere functies en maken na deze
oriëntatie een keuze voor de functies waarop zij willen solliciteren. Een
sollicitant kan ook nog eens meerdere malen belangstellende zijn bij
Defensie, afhankelijk van de functie waarop hij of zij zou willen solliciteren. Ik zou er niet te zwaar aan tillen.
De vergrijzing is wel een punt van aandacht, dat ben ik heel erg met de
Kamer eens. De organisatie heeft al eerder, meteen na de beleidsbrief van
Hans Hillen in 2011, ingezet op de zogenoemde verjonging. Dat is
helemaal niet zo eenvoudig gebleken. De organisatie is maximaal gevuld
om zo veel mogelijk mensen te behouden, maar het is duidelijk dat we
veel behoefte hebben aan jonge aanwas. Jonge aanwas is cruciaal. De
werving van militairen vindt dus hoofdzakelijk plaats onder de jongeren,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

29

de schoolverlaters. Dat gebeurde altijd al, maar nu zeer zeker met het oog
op de noodzakelijke verjonging. Het uitblijven van de verjonging heeft
voor problemen gezorgd met bijvoorbeeld allerhande middensommen
waardoor in één keer het hele personeelsbestand een stukje duurder
werd, terwijl geraamd was met een verjongd bestand. Welkom in de
wondere wereld. Sommige dingen zien er in 2011 op papier fantastisch uit
en lijken in 2016 wat minder mooi uitgevallen, met alle gevolgen van dien.
Maar de oproep voor verjonging van de organisatie is me volstrekt helder.
Ik kom bij de salafisten van de heer Knops. Ik begrijp heel goed wat hij
zegt. Ik heb al een paar gezegd dat «de salafist» niet bestaat en dat we
geen groepen kunnen uitsluiten. We kijken altijd naar het individu en
beoordelen altijd op een feitelijke gedraging. Ik verwijs naar mijn
schriftelijke antwoorden en de veelheid van brieven, onder meer
verstuurd door mijn collega van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ook
namens mijzelf. De veiligheidsdiensten zijn in het kader van de uitoefening van hun wettelijke taken altijd waakzaam en alert. Dat geldt ook
voor de uitingsvormen van radicalisering. De MIVD kan, indien nieuwe
feiten of omstandigheden blijken, bijvoorbeeld naar aanleiding van een
melding, een hernieuwd veiligheidsonderzoek naar een medewerker van
Defensie starten. Dit gebeurt ook daadwerkelijk in de praktijk. Ik heb de
geëigende kanalen tot mijn beschikking om daarover te communiceren.
Het kan tot gevolg hebben dat een vgb wordt ingetrokken en dat het
daarmee tot ontslag leidt. Daarnaast is het beleid dat sowieso om de
zoveel jaar een hernieuwd veiligheidsonderzoek wordt uitgevoerd. Het
aanhangen van een bepaald geloof of levensovertuiging manifesteert zich
niet altijd in de openbaarheid. Sterker nog, de meest pregnante gevallen
van vergaande radicalisering vinden in stilte plaats. Daar moeten we niet
lichtzinnig aan voorbijgaan. We moeten altijd de feitelijke gedragingen
bekijken. Als we meldingen ontvangen, bekijken we die altijd. Daarna
wordt beoordeeld of een hernieuwd onderzoek moet plaatsvinden, of er
maatregelen moeten worden ingezet, of de persoon onder de loep moet
worden genomen en of hij ontslagen moet worden. Niemand solliciteert
bij de krijgsmacht met op zijn voorhoofd het label «ik ben salafist» of «ik
ben rechts-extremistisch» en niemand wordt op basis daarvan de toegang
ontzegd. Zo werkt het niet. De lijn die de heer Knops eerder heeft
uitgedragen in zijn motie, over het veiligheidsbeleid en het rechtspositionele stelsel, heb ik veel meer gezien als ondersteunend aan het staande
beleid. Ga mij niet vertellen dat deze organisatie niet let op vergaande
radicalisering binnen de eigen gelederen. Dat kunnen we ons helemaal
niet veroorloven. Ik heb met de Kamer gesproken over de beroemde
uitreiziger. Daarover kan ik weinig zeggen in het openbaar. We informeren
de daartoe geëigende kanalen. Het is buitengewoon lastig om iemand op
voorhand te labelen als salafist, rechts-extreem of wat dan ook en op
basis daarvan hem zijn ontslag te geven.
De heer Knops (CDA):
Als iemand er niet lichtvaardig over denkt, ben ik het wel. Ik weet dat
meerderen er niet lichtvaardig over denken. Het voorbeeld van de heer
Stegeman is iets heel anders, maar wijst er wel op dat we bij de Defensieorganisatie niet naïef moeten zijn om te denken dat dit soort dingen niet
kunnen gebeuren. Natuurlijk staat het niet op het voorhoofd, maar
daarom moeten we alle sensoren openzetten. Dan nog lopen we risico
omdat het inderdaad gedachten zijn die niet aan de oppervlakte komen,
maar die wel buitengewoon gevaarlijk zijn. Ik kan niet reageren op het
verhaal van de Minister over de uitreiziger, want ik zit niet in de club die
daarover wordt geïnformeerd. Het verhaal geeft wel aan dat het buitengewoon zorgelijk is. Vandaag heeft de AIVD in het jaarverslag over 2015
nog eens heel duidelijk aangegeven dat het salafisme een groeiend
probleem is, ook in verschillende verschijningsvormen. De conclusie is
dat we dit soort mensen niet bij de krijgsmacht willen. De Minister kan er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

30

toch volstrekt helder over zijn dat dit gewoon niet geaccepteerd wordt?
Het is niet zomaar een aanhanger van een levensovertuiging; dit is toch
wel iets meer dan dat.
Minister Hennis-Plasschaert:
Dit sleept maar voort. Naïef zijn kunnen we ons niet veroorloven! Dat kan
ik me niet veroorloven, dat kan de Kamer zich niet veroorloven, dat kan de
MIVD zich niet veroorloven en dat kan de hele krijgsmacht zich niet
veroorloven. Er is hier niemand bewust naïef aan het zijn. Alle processen
zijn erop gericht om vroegtijdig te signaleren en elke melding te onderzoeken. Voor degenen die radicaliseren om welke reden dan ook, dus ook
de salafist, is geen ruimte in de organisatie. Dat brengt levensgrote
risico’s met zich mee. De hele organisatie is erop ingericht. Maar zelfs
dan, met alle sensoren open, zoals de heer Knops terecht zegt, kun je het
missen omdat de vergaande radicalisering zich vaak in stilte afspeelt. Als
je het in de gaten hebt, is het te laat. Kijk maar goed naar de vele
voorbeelden die er in de samenleving zijn. De heer Knops en ik delen het
uitgangspunt dat er geen ruimte kan zijn voor iemand die verregaand
radicaliseert, of überhaupt radicaliseert, en daarmee een risico wordt voor
de Staat der Nederlanden en de krijgsmacht.
Een heel ander onderwerp is chroom-6. De heer Van Dijk vroeg naar de
coulanceregeling. Waarom zijn er zo veel aanvragen afgewezen? Tot nu
toe hebben 626 oud-medewerkers een beroep gedaan op de coulanceregeling. De laatste cijfers zijn dat 223 aanvragen zijn toegekend en betaald,
23 in behandeling zijn en 416 afgewezen zijn omdat ze niet voldeden aan
de voorwaarden op het gebied van de aandoening, de functie of de duur
van de blootstelling. Het indienen van een aanvraag betekent niet dat die
wordt goedgekeurd. We hebben daarover bepaalde afspraken met elkaar
gemaakt. Het oogmerk van de regeling is om acute nood ter verlichten.
Dat heb ik zo met de Kamer besproken. In overleg met de bonden is de
regeling gericht op mensen die ziek zijn, niet op nabestaanden. Afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek, waarvan ook ik hoop dat het
tempo erin blijft, zullen wij natuurlijk bekijken wat we gaan doen. De
coulanceregeling wordt momenteel zorgvuldig uitgevoerd. Er zijn vele
mensen bij betrokken. De regeling is opgesteld in overleg met de bonden.
Ik ben van mening dat de criteria helder zijn, ook ten aanzien van de
functie die men moet hebben vervuld en de aandoening. Als iemand is
afgewezen, kan hij in bezwaar gaan. De zaak wordt dan weer grondig
beschouwd. Bij een vraag over ziekte – komt dat nu wel of niet in
aanmerking, hoe zit dat? – hebben we externe expertise vanwege de
zorgvuldigheid. Ik zie nu echt geen aanleiding om dat aan te passen. We
kunnen zeggen dat deze coulanceregeling best snel van de grond is
gekomen met een veelheid van partijen die erbij betrokken waren. Dit
loopt voor de verandering een keertje goed. Dat mag ook weleens gezegd
worden.
Het chroomonderzoek en de POMS-sites zijn onderdeel van het
RIVM-onderzoek dat nog loopt. Ik hecht eraan dat de situatie rondom die
sites en chroom-6 goed in kaart worden gebracht. We hebben de
GGD-onderzoeken gehad, we hebben het nu over het RIVM-onderzoek.
Het moet allemaal snel, daar ben ik het mee eens, maar het kost ook tijd
en ik wil niet dat de snelheid ten koste gaat van de zorgvuldigheid. Bij het
onderzoek worden de ervaringen, waar de heer Van Dijk over spreekt,
zeker meegenomen. Daar kan echt geen misverstand over bestaan.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik heb de Minister gevraagd of zij de twee verklaringen kent van supervisors op de POMS-sites. Dat zijn recente verklaringen waarin zij zeggen
dat zij op deze wijze hebben gewerkt. Iedereen heeft op deze site zodanig
gewerkt dat het onmogelijk was om niet met gevaarlijke stoffen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

31

aanraking te komen. Kent de Minister die verklaringen? Wat kunnen we
doen om deze verklaringen bij het onderzoek te betrekken?
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik heb net aangegeven dat alle ervaringen en verklaringen worden
meegenomen in het onderzoek.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Het is heel fijn als dat zo is. Ik zou het heel knap vinden als de Minister de
twee specifieke verklaringen kent.
Minister Hennis-Plasschaert:
Deze verklaringen worden niet alleen door deze mensen afgegeven, maar
ook door anderen. Ze zijn voor mij herkenbaar, laat ik het zo formuleren.
Maar als de heer Van Dijk ze nog even aan mij wil geven, dan zorg ik
ervoor dat ze bij het RIVM terechtkomen. Overigens staat het deze
mensen vrij om zich te melden bij het RIVM. We hebben niet voor niets
voor iedereen en de hele wereld alles opengesteld om zich te melden en
ervaringen te delen. Ik ben blij dat de heer Van Dijk me daarbij helpt, maar
als deze mensen zich bij hem kunnen melden, kunnen ze zich ook bij het
RIVM melden. Ik geleid de verklaringen met liefde door.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik zal ze overhandigen.
Minister Hennis-Plasschaert:
Super. Er waren ook vragen over PX-10, over brieven uit de jaren 1980 en
1986, die zijn meegenomen in het onderzoek van het RIVM. Ik heb het
onderwerp al een paar keer met de Kamer besproken. Ik ben niet van
mening dat er weer een nieuw onderzoek moet komen. De documenten
die het RIVM beschikbaar stelt zijn onderdeel van een WOB-onderzoek
(Wet openbaarheid van bestuur) en dat loopt nog. Alle relevante
documenten die ten grondslag liggen aan het onderzoek zullen
beschikbaar worden gesteld. Ik hoor net dat we in de laatste fase van de
WOB-afhandeling zitten. Het lijkt allemaal goed te komen. In enkele
letselschadezaken over PX-10 die momenteel aan de orde zijn, is de
relatieve verjaring voor deze claims feitelijk verlopen. Ik heb in de brief
aangegeven dat Defensie in gesprek gaat met de betrokkenen. Ik ga geen
mededelingen doen over individuele zaken, maar de Kamer kan ervan op
aan dat ik dit echt nakom omdat ik het geen pas vind geven om de
relatieve verjaring als argument te gebruiken. Het beleid ten aanzien van
de absolute verjaring bij PX-10-gerelateerde letselschade is ongewijzigd,
dus Defensie zal zich niet beroepen op de absolute verjaringstermijn van
30 jaar.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Betekent dit dat er geen sprake kan zijn van verjaring?
Minister Hennis-Plasschaert:
In de brief heb ik uiteengezet dat er twee soorten zijn: relatieve verjaring
en absolute verjaring. In enkele letselschadezaken is de relatieve
verjaringstermijn feitelijk verlopen. Ik heb gezegd dat het geen pas geeft
om dat nu als argument te gebruiken terwijl de discussie hot en actueel is
en vaak in de Kamer wordt gevoerd. Defensie gaat dus in gesprek met
betrokkenen. Ik doe geen allerhande mededelingen over individuele
zaken. Ik heb gezegd dat in het geval van de absolute verjaring er sprake
is van ongewijzigd beleid, wat betekent dat Defensie zich niet zal
beroepen op de absolute verjaringstermijn van 30 jaar.
Mevrouw Eijsink maakte zeer terecht een opmerking over het Calamiteitenhospitaal. Ik deel deze zorg. Laat ik daar geen woord Spaans over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

32

spreken. Het Calamiteitenhospitaal betreft een civiel-militaire samenwerking die gezamenlijk wordt gefinancierd door Defensie en VWS en in
stand wordt gehouden door het UMC Utrecht. Het betreft een nogal
unieke voorziening, waar men binnen een halfuur 200 patiënten kan
opvangen. De NZa heeft in 2015 de beschikbaarheidsbijdrage van VWS
naar beneden bijgesteld. Het UMC heeft daartegen bezwaar aangetekend.
Op 4 april jongstleden heeft de NZa uitspraak gedaan, wat negatief
uitpakte voor het UMC. De lagere beschikbaarheidsbijdrage blijft van
kracht. Het UMC Utrecht kan nog in beroep gaan tegen deze uitspraak. Het
UMC moet hierover zelf beslissen, dat kan ik niet doen. Op korte termijn
probeert het UMC de taken van het Calamiteitenhospitaal zo goed
mogelijk in te vullen. Mogelijk kan het UMC bij handhaving van de korting
het hospitaal in de huidige vorm niet operationeel houden. Defensie en
VWS zijn met elkaar in gesprek om de consequenties hiervan in kaart te
brengen. Het spreekt voor zich dat ik de Kamer hiervan op de hoogte
houd, maar ik kan er nu nog geen nadere mededelingen over doen. Kan
de role-4-taak van het Calamiteitenhospitaal nog worden gewaarborgd?
Nog wel. De bestemming mag niet zomaar zonder toestemming van
Defensie veranderd worden. Dat is juridisch vastgelegd, dus dat zou een
nieuwe overeenkomst vragen met het UMC. Maar wij brengen met VWS
de consequenties in kaart en houden de Kamer daarvan op de hoogte.
Mevrouw Eijsink stelde een heel directe vraag over het laten toetreden
van de HDP tot de Bestuursraad. Ik weet dat niet zij deze vraag heeft. Het
personeel van Defensie is onze belangrijkste asset. Dat vindt de Kamer,
dat vind ik en ook de CDS vindt dat. Ik begrijp ook de kracht van alleen al
de symboliek die spreekt uit de HDP in de Bestuursraad. Ik onderschrijf
het belang dat gehecht wordt aan het versterken van het personele
functiegebied en de positie van de HDP. Sinds het verschijnen van het
rapport van de commissie-Van Ede hebben we gelukkig al de nodige
stappen gezet. Overleg en regie op het gebied van personeel vindt plaats
in het Beraad Personeel Defensie onder voorzitterschap van de HDP. Naast
de directeuren P&O en van de Defensieonderdelen en de Defensiestaf
gaan ook vertegenwoordigers van de Hoofddirectie Beleid (HDB) en de
Hoofddirectie Bedrijfsvoering (HDBV) deelnemen aan dit overleg. De
regiefunctie wordt zo steeds verder versterkt, ook als het gaat om
bedrijfsvoerings- of beleidsaspecten. Er bestaat geen twijfel over dat de
HDP het boegbeeld is van het personele functiegebied, ook omdat het een
blijvend puntje is, niet alleen voor Kamerleden maar ook voor de bonden
en mijzelf. Ik heb gezegd dat de komst van de nieuwe secretaris-generaal
op 15 juni 2016, waar ik overigens heel erg blij mee ben, het moment
wordt waarop de HDP tot de Bestuursraad toetreedt. We hoeven daar
geen discussie meer over te hebben. Voor de liaison tussen HDP en DPOD
is er van alles en nog wat in de steigers gezet. We gaan nadrukkelijk niet
terug naar de situatie zoals deze ooit was, want we hebben niet voor niets
met elkaar een besturingsmodel ontworpen. We hebben ook gezien dat
het op een aantal vlakken niet helemaal crescendo is verlopen en daar
hebben we maatregelen op genomen. Mevrouw Eijsink wordt hiermee
wel heel erg goed bediend. Het staat vast dat de COID onder de sg komt te
vallen. De datum is nog niet genoemd, maar het is goed om die met de
komst van de nieuwe sg te stroomlijnen. We hebben eerder afgesproken
dat in mei 2016 een plan van aanpak gereed is. Bij ons moet dat
uitmonden in een reorganisatietraject. Dat is een zwaar woord, maar zo
heet het. We gaan dit doen. Hoe, wat, waar en wanneer laat ik de Kamer
nog weten en heeft te maken met de komst van de nieuwe sg.
Waarom heeft de heer Van Ede niet met de heer De Veer gesproken, was
een vraag van mevrouw Eijsink. Ik vind de vraag lastig te beantwoorden,
dus ik stel me voor dat ik de heer Van Ede ben en heb gezegd dat het
rapport-De Veer aan duidelijkheid helemaal niets te wensen overlaat. De
heer Van Ede zei dat er voor hem echt geen woord Spaans bij zat. Ik
begrijp wat hij bedoelt, want er is drie jaar verstreken sinds de heer De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

33

Veer zijn rapport maakte. In die drie jaar is er een heleboel ten goede
veranderd. De heer Van Ede heeft vooruit willen kijken en niet achterom.
Het rapport van De Veer was zo ontzettend duidelijk dat er in de behoeftestelling van de commissie-Van Ede geen noodzaak was de heer De Veer te
spreken.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Ik begrijp van de Minister dat we goed geïnformeerd blijven over het
Calamiteitenhospitaal en role 4. Ik zeg tegen de Minister dat we het graag
meteen vernemen als de Kamer in stelling moet komen, want dit is met
name van belang voor missies en nationaal gebruik.
Als het is zoals de Minister zegt, wil ik haar feliciteren met de stellingname
om de organisatie weer in positie te brengen met de HDP in de
Bestuursraad. Maar ik hoor de Minister zeggen «toetreden» en «op een
aantal vlakken». Is de HDP vol in positie met de volle verantwoordelijkheid, zoals we die gekend hebben en zoals die was? Ik wil dit graag
verduidelijkt hebben. Wordt de COID, zoals de commissie-Van den
Steenhoven aangeeft, direct onder de sg gepositioneerd? Dan wordt het
weer Chefsache.
Minister Hennis-Plasschaert:
De COID wordt direct onder de psg/sg gepositioneerd omdat de sg ruimte
moet krijgen om te kunnen ademen. Onder de psg heeft de COID direct
toegang tot de sg. We gaan wel erg op de details van de bedrijfsvoering
in. De psg/sg is wat mij betreft één geheel. De HDP treedt als volledig lid
toe tot de Bestuursraad.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Dank voor deze antwoorden. Het gebeurt dus niet zoals de commissie het
aanbeveelt. Ik neem aan dat de heer Van den Steenhoven heus wel weet
wat een psg is en wat een sg is. De commissie-Van den Steenhoven zegt
duidelijk: «Wij bevelen aan om COID direct onder de SG te positioneren.
Elke andere ophanging is second best.» De schrijver van dit rapport is zich
zeer bewust van wat een sg en een psg is. Ik vraag de Minister hierop te
reageren, want wat mij betreft is dit inderdaad second best. We hebben
dat ook meegemaakt na het rapport-Staal. Toen was toegezegd dat de
COID onder de sg zou vallen. Ik hecht zeer aan de COID, zoals de Minister
wellicht weet, en ik wil de positiebepaling van Van den Steenhoven
volgen.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik gaf net aan dat ik het graag wil laten samenkomen met het aantreden
van de nieuwe sg en een veelheid van zaken die onder de sg en de psg
zijn opgehangen. Ik wil de SG de ruimte geven en de taakverdeling met
hem bespreken. Ik laat het moment samenvallen met het aantreden van
de nieuwe sg. Er is een mogelijkheid om dat direct onder de sg te doen,
maar een aantal taken kan ook onder de psg/sg vallen. We hebben een
fantastische psg die nu een heel goed plaatsvervangend sg is. Ik ga recht
doen aan de aanbevelingen in het rapport. Ik kom mevrouw Eijsink
vergaand tegemoet op een veelheid van zaken.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Ik begrijp heel goed wat de Minister zegt, maar ik blijf erbij: Van den
Steenhoven is Van den Steenhoven en die adviseert niet zomaar iets. De
Minister heeft 52.000 fantastische mensen. Wil de Minister hierop
terugkomen nadat de sg is aangetreden op 15 juni? Het lijkt me een
belangrijk punt voor de organisatie zelf. Ik heb de Minister gecomplimenteerd met het fantastische rapport Moral fitness en in dat compliment
zitten ook de aanbevelingen vervat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

34

Minister Hennis-Plasschaert:
Ik neem mevrouw Eijsink helemaal mee in de discussie voorafgaand aan
het toetreden van de nieuwe sg. Het laatste interne voorstel waarover we
spreken is dat de COID administratief onder de psg kan komen te vallen,
maar hiërarchisch onder de sg valt. Maar dat is zo technisch dat ik
niemand daarmee ga vermoeien. De Kamer hoort nader van mij als het
definitief is.
De voorzitter:
In het reguliere schema hebben we nog tien minuten te gaan, maar we
hebben een dinerpauze van twintig minuten gehad. Ik vraag u enige
voortgang te betrachten en de Minister naar het einde van haar beantwoording te laten komen zodat we snel naar de tweede termijn kunnen.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik wil graag iets zeggen over de schadeclaims. Het beeld dat ontstaat over
de schadeclaims aan veteranen bevalt mij niet. Laat ik daar maar duidelijk
over zijn. Het beeld is ontstaan dat Defensie helemaal niets doet voor
veteranen die vanwege hun uitzending in de problemen zijn gekomen. Dat
is jammer, omdat er de afgelopen jaren veel is gebeurd. Aangejaagd door
de Kamer is er de afgelopen jaren ontzettend veel in de steigers gezet.
Inmiddels keert Defensie jaarlijks 67 miljoen euro uit aan militaire
invaliditeitspensioenen aan bijna 5.500 oorlogs- en dienstslachtoffers.
Naast het militair invaliditeitspensioen (MIP) komen zij in aanmerking
voor bijzondere voorzieningen waar jaarlijks 8 miljoen euro mee gemoeid
is. Hierbij moeten we denken aan woon-, leef- en vervoerskosten.
Daarbovenop hebben 2.369 veteranen een ereschuld ontvangen in de
periode 2013–2016 met een bedrag van maximaal € 125.000 netto per
persoon. Hier was ruim 230 miljoen euro mee gemoeid. Ook helpen we
veteranen met schuldsanering en kunnen zij in aanmerking komen voor
een inkomensvoorziening. Waarom dan die claims? Als je helemaal
voorbijgaat aan alles wat al is uitgekeerd en je hoort alleen maar
berichten over die claims, dan begrijp ik dat het beeld kan ontstaan dat
Defensie zegt: zoek het lekker uit. Maar het is niet waar. Het staat de
veteranen vrij om een claim in te dienen voor aanvullende schadevergoeding als ze menen door het bestaande stelsel onvoldoende te worden
gecompenseerd. Dat recht hebben ze, maar het gaat dus om schade die
aanvullend is op alle regelingen en bedragen die ik net noemde. De ruim
500 veteranen die een claim hebben ingediend, ontvangen vrijwel
allemaal een MIP en de bijzondere voorzieningen en hebben een volledige
of gedeeltelijke ereschuld ontvangen. Het gaat om circa 150 Libanonveteranen en verder voornamelijk veteranen die in Bosnië en Cambodja
hebben gediend. Dit staat allemaal nog los van de zorg die zij ontvangen
via de zorgcoördinator van het Landelijk Zorgsysteem Veteranen (LZV). Ik
proef bij mezelf enig ongeduld opkomen, maar ik wil hier ook weer niet de
verkeerde indruk wekken. Ik vind het goed dat we dit geld besteden aan
de veteranen die dagelijks lijden onder ervaringen van toen, maar ik wil
het beeld weg hebben dat wij structureel en systematisch mensen in de
kou zouden laten staan. Vroeger was er sprake van andere omstandigheden en andere veteranenzorg, maar er is een inhaalslag gemaakt en er
wordt met zorg op toegezien.
De heer Teeven vroeg of ik overging op een generieke regeling. Nee, ik
ben daar geen voorstander van, omdat ieder verhaal verschillend is en
iedere individuele situatie van een andere orde is. De kosten kan ik nu
echt nog niet inschatten. Er is een mondelinge mededeling over geweest;
de heer Teeven vroeg daarnaar. Het was een mondelinge mededeling van
de landsadvocaat aan belangenbehartigers. Er zijn geen ongewenste
effecten gecreëerd door het versturen van brieven of verwachtingen
gewekt die we helemaal niet kunnen waarmaken. Zoals gezegd gaat
Defensie eerst in gesprek met de belangenbehartigers van veteranen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

35

op dit moment een zaak bij de rechter hebben liggen. Daarnaast is, ook op
mijn verzoek, de landsadvocaat in contact getreden met de belangenbehartigers van de overige veteranen. Dat heb ik de Kamer gemeld in een
brief. De landsadvocaat verkent nu op basis van informatie die advocaten
aanleveren wat de schadeclaims zouden kunnen behelzen. Die schade kan
sterk verschillen en alleen al daarom ben ik geen voorstander van een
generieke regeling. Ik zal niet de gekke voorbeelden noemen die weleens
in die aanvullende schadeclaims worden opgevoerd. De Kamer kan van
mij aannemen dat er soms een heel terechte claim is, maar dat er soms
ook waanzinnige verzoeken worden gedaan die door Defensie gefinancierd moeten worden. Nogmaals, het is goed dat we veel geld uitgeven
aan mensen die lijden onder ervaringen die ze hebben gehad tijdens hun
dienst, maar het beeld dat we niets doen is niet waar. De verdragen en de
regelingen spreken voor zich.
Ik kom op de Turkse dienstplicht. Er is een aantal malen, niet alleen door
mij maar ook door mijn Duitse collega, gesproken met de Turkse
counterpart. Na een korte wisseling was diezelfde counterpart ineens
weer terug. Toen ik hem laatst zag, wilde ik hem er weer op aanspreken.
We zijn niet heel ver gekomen, maar er zijn brieven geschreven. Voorlopig
lijkt Turkije niet te bewegen tot een andere mening. We hebben zelfs
bekeken of er niet een overeenkomst mogelijk was over een lagere
afkoop. Het blijkt allemaal heel lastig te zijn, maar ik zal het weer
oppakken met mijn Duitse collega. Het speelt niet alleen bij ons maar ook
in Duitsland. We bekijken of we een nieuw initiatief kunnen ontplooien na
alles wat we op dit punt al hebben gedaan.
Mevrouw Belhaj vroeg hoeveel mensen er thuis op de bank zitten.
Medewerkers die als langdurig verzuimend zijn geregistreerd, verrichten
veelal gedeeltelijk werk als onderdeel van hun re-integratie. Wanneer zij
niet tot werken in staat zijn, zijn ze thuis. Bij de begeleider en de lijnchef is
bekend wat er speelt en hoelang het nog kan duren. Ook als een verzuimende medewerker thuiszit, is een re-integratieproces gaande. Op dit
moment verzuimen ongeveer 2.000 medewerkers. Dat is 3,5% van de
totale Defensiepopulatie en dat is lager dan het landelijk gemiddelde. Het
gaat om mensen die geen werkzaamheden verrichten. Zij kunnen in het
kader van een re-integratietraject nog geen passende werkzaamheden
uitvoeren. Van deze groep verzuimen ongeveer 500 werknemers, dat is
0,9%, langer dan zes maanden. Het percentage langdurig ziekteverzuim is
bij burgerpersoneel overigens substantieel hoger, bijna tweemaal zoveel
als bij militairen. De oorzaken zijn zeer divers, maar daar kom ik op terug
in de rapportage.
Mevrouw Eijsink heeft ook vragen gesteld over re-integratie, onder meer
waarom dossiers onvolledig zijn. Het betreft dossiers van langdurig
verzuimende medewerkers die aangemeld zijn bij het DienstenCentrum
Re-integratie (DCR). Geconstateerd is dat de betreffende dossiers
inderdaad niet allemaal volledig zijn ofwel dat bepaalde formulieren niet
geheel of juist zijn ingevuld. Dat gaat bijvoorbeeld om onjuist ingevulde
persoonsgegevens. Mevrouw Eijsink weet dat inmiddels de voorlichting
van start is gegaan en ook de IV-ondersteuning voor het juist hanteren
van de procedures. Mevrouw Eijsink vraagt naar de rol van DCR in relatie
tot de onvolkomenheden in het dossier. De rol van DCR is groot en van
cruciaal belang om de dossiers steeds vollediger te krijgen. DCR is
immers het expertisecentrum voor re-integratie en daar zit alle relevante
kennis. Bovendien heeft DCR volledige dossiers nodig om
re-integratietrajecten succesvol af te ronden en kandidaten eventueel over
te kunnen dragen aan het UWV.
De heer Teeven (VVD):
Ik heb een vraag gesteld over de oproepingen voor uitzendingen. Het ging
om de mensen die naar uitzendingen gingen en dertien keer of zes keer of
acht keer iets anders hoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

36

De heer Knops (CDA):
Ik heb gevraagd of het klopt dat de AIVD al in 2008 heeft gewaarschuwd
voor de inhoud van het blad Ingelicht. Mijn tweede vraag ging over de
DCP.
Minister Hennis-Plasschaert:
Die conditieproef gaan we onverkort doorzetten. Daarnaast kijken we naar
de argumenten die worden aangevoerd. Ik heb gezien dat met name de
hogere rangen in staffuncties het ingewikkeld vinden om naar een
sportgelegenheid te gaan. Dat is wat mij betreft onzinnig. Ik sport zelf ook,
dus er kan gewoon gesport worden, zelfs op Plein 4. Er is geen enkel
argument om het niet te doen. De reactie dat we het maar niet meer
moeten doen, kan niet de bedoeling zijn. De militairen zijn fit. Zij die op
uitzending gaan of operationeel zijn, zijn gewoon fit. Er is ook nog
voldoende tijd om het in te halen. Maar het beeld is gewoon niet goed
voor een organisatie die het juist moet hebben van fit zijn.
De heer Knops (CDA):
Dat is wel heel gemakkelijk. 13.000 van de 37.000 doen het niet. De
Minister zegt dat het beeld niet goed is. Wie stuurt er dan op? Ik zeg niet
dat de conditieproef afgeschaft moet worden, maar mijn punt is dat je
erop moet sturen als je dit merkt. Ik ga niet op microniveau zitten en me
afvragen of de conditieproef onder de psg of de sg valt. Daar hoort de
Minister mij niet over. Maar als je de proef hebt, gebruik hem dan. Als een
derde van de mensen hem blijkbaar niet doet, komt vanzelf de vraag op
waar hij toe dient. Misschien kan de Minister in de personeelsrapportage
daar uitvoeriger op ingaan.
Minister Hennis-Plasschaert:
Er volgt over dit onderwerp nog beantwoording van schriftelijke vragen. Ik
ga er uitvoerig op in. Ik zal dat dan niet betrekken bij de rapportage. Ik heb
eerder aangegeven dat ik het geen gezicht vind dat een organisatie als
Defensie hier onvoldoende invulling aan geeft. Ik bel niet alle
medewerkers om te vragen of ze de proef gedaan hebben. Er is een rol
weggelegd voor de eenheden en de commandanten. Ik weet dat er op
Plein 4 volop wordt gesport. Als ik daar sport, zeggen ze: goed bezig,
excellentie. Er bestaat een enorme sportcultuur en ik weet niet waarom
dat door een gedeelte van de mensen niet goed wordt opgevolgd. Soms
zijn er verklaarbare redenen waarom iemand het niet doet, bijvoorbeeld
omdat hij vastzit aan een opleiding en het wat uitstelt, maar er zijn ook
onzinredenen aangevoerd en dat gaan we gewoon oppakken. Misschien
willen ze allemaal wel op Plein 4 sporten straks.
De heer Teeven vroeg naar aanleiding van het bezoek aan Mali door de
vaste commissie voor Defensie waarom de vertrektijden zo vaak worden
aangepast. Hij vroeg om er wat minder nonchalant mee om te gaan en
daar ben ik het zeer mee eens. Er is echter geen sprake van nonchalance,
al kan dat beeld af en toe wel gewekt worden. De vertrektijden voor
missies worden gepland door het European Air Transport Command
(EATC) in Eindhoven. Indien een vertrektijd wordt gewijzigd, wordt deze
door het situatiecentrum van het C-LAS op Teletekst vermeld. Wijzigingen
hebben te maken met de beschikbaarheid van luchttransportcapaciteit op
dat moment en de capaciteit op het transitiekamp in bijvoorbeeld Mali. Ik
wil hier wel voluit invloed op uitoefenen, maar de realiteit is dat ik er
slechts beperkte invloed op kan uitoefenen. Dus zullen wijzigingen van
vertrektijden, hoe lastig ook, blijven bestaan. Ik heb dit vaker gehoord. Het
is echt nadrukkelijk niet een kwestie van nonchalance. We zullen dit ook
weer aan de orde stellen. De heer Teeven zegt gelukkig zelf dat de
krijgsmacht zich kenmerkt door zijn flexibiliteit. Dit is irritant voor de
militair zelf, maar ook bijvoorbeeld voor het thuisfront. We gaan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

37

bekijken, maar de realiteit leert dat we beperkte invloed hebben op
bijvoorbeeld de transportcapaciteit, zeker op het transitiekamp in Mali.
De heer Teeven (VVD):
Dat begrijp ik en dat onderken ik ook, maar de flexibiliteit moet niet alleen
bij de militairen zitten die op missie gaan, maar ook bij de planners die ’s
avonds om vijf uur warm thuis zitten.
Minister Hennis-Plasschaert:
Die planners die ’s avonds warm thuis zitten, zijn vaak ook militairen met
uitzendervaring. Ik begrijp heel goed wat de heer Teeven zegt, maar de
EATC-transportcapaciteit en het transitiekamp in Mali heb ik niet aan twee
touwtjes waar ik even aan kan trekken. Ik heb de boodschap goed
begrepen, maar heb ook enige realiteitszin over de manier waarop we dit
beter kunnen organiseren. Ik wil graag de indruk van nonchalance
wegnemen, want daarvan is geen sprake.
In 2008 heeft een AIVD-dame een opmerking gemaakt over het blad van
de MIVD. Uit mijn hoofd zeg ik dat het niet zozeer een waarschuwing was
om het niet te doen, maar meer een algemene opmerking. 2008 is een tijd
geleden, ik zou dat even moeten nagaan. Ik heb in mijn schriftelijke
antwoorden nooit de indruk willen wekken dat ik vind dat alles fantastisch
is gegaan. Sterker nog, ik heb zelf een beetje zitten redigeren in de
antwoorden omdat ik vond dat het helemaal niet zo lekker was gelopen.
De risico’s kunnen groot zijn. Er is geprobeerd om iemand ervan te
overtuigen om het niet op internet te zetten, maar er waren verder geen
instrumenten om dat af te dwingen. Het irriteert mij mateloos. Ik deel de
ergernis van de heer Knops. Ik heb geenszins de indruk willen wekken dat
het allemaal top is verlopen.
De voorzitter:
Hiermee zijn we aan het einde gekomen van de beantwoording in de
eerste termijn. Ik stel een aangekleed veegrondje voor met een spreektijd
van één minuut.
De heer De Roon (PVV):
Voorzitter. Mijn vraag gaat over de Defensie Bewakings- en Beveiligingsorganisatie (DBBO). Dat is nu één organisatie voor de gehele krijgsmacht,
maar die is samengesteld uit verschillende bloedgroepen, landmacht,
luchtmacht, zeemacht. Die zijn allemaal samengebracht in deze organisatie. Het gaat mij met name over het burgerpersoneel. De mensen die
daar werken, die uit die verschillende bloedgroepen afkomstig zijn,
hebben niet op alle punten dezelfde rechtspositie en dat leidt tot
ongenoegen en gevoelens van rechtsongelijkheid. Om het concreet te
maken, citeer ik uit een brief die ik heb gekregen. Het gebeurt dat collega’s
eerder stoppen met werken dan anderen. Sommige collega’s met
aanzienlijk minder dienstjaren kunnen wel gebruik maken van een
FLO-regeling, terwijl er ook collega’s zijn met 40 dienstjaren die helemaal
op zijn door dit fysiek zware beroep, maar zij kunnen geen gebruik maken
van deze regeling. Dat leidt tot rechtsongelijkheidgevoelens en ook onze
huidige leiding kan dit niet uitleggen. Graag zien we dat dit op een goede
manier wordt geregeld.
Ik nodig de Minister uit ons uit te leggen waarom deze verschillen er zijn.
Als dat niet kan, mag het ook schriftelijk. Als er geen goede reden is voor
de verschillen, nodig ik de Minister uit ervoor te zorgen dat de rechtsongelijkheid wordt opgeheven.
Mevrouw Belhaj (D66):
Voorzitter. Dank aan de Minister voor haar beantwoording. Komt er over
het onderwerp Eindhoven een brief op het moment dat het onderzoek is
afgerond, zodat we de uitkomst weten? Dat was ik even kwijt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

38

Tot slot wil ik een VAO aanvragen, ondanks de opmerkingen die gemaakt
zijn dat er al veel gebeurt met gender. Ik wil op een goede manier
proberen om gender een structureel en integraal onderdeel te laten zijn
van het personeels- en het Defensiebeleid.
De heer Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren):
Voorzitter. Met betrekking tot de Koninklijke Marechaussee ben ik nog niet
overtuigd van de urgentie bij het kabinet. De terroristische dreiging wordt
echt niet minder, die wordt alleen maar meer. Ik wil graag een meerjarig
structureel plan van aanpak zien voor de Koninklijke Marechaussee. Daar
moet een structurele oplossing voor komen.
Het is op zich goed dat de Minister de dienstplicht voor Nederlanders van
Turkse afkomst nog een keer wil aanpakken, maar het mag wel wat
steviger. We hebben nu met een dictatuur te maken in Turkije en het mag
best wat harder. Ik hoor graag wanneer de Minister gaat spreken over
deze kwestie. Het moet een keer afgelopen zijn met die lange arm van
Ankara.
Over de dienstplicht in Nederland heb ik hier een brief van de Minister
waarin ze zegt: «Tijdens de begrotingsbehandeling 2014 heb ik uw Kamer
toegezegd een Zweeds onderzoek naar nut, noodzaak, kosten en baten
van de herinvoering van de dienstplicht nader te beschouwen. Navraag in
Zweden heeft echter uitgewezen dat er geen sprake is geweest van een
dergelijk onderzoek.» Laten we zelf een onderzoek instellen. De Minister
heeft toegezegd dat er een onderzoek zou komen.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Voorzitter. Ik pleit voor een goede behandeling van de slachtoffers van
giftige stoffen. Ik benadruk dat er geen sprake kan zijn van verjaring voor
PX-10-gevallen. Ik zal de verklaringen over de chroomverf overhandigen.
We komen bij de Veteranennota terug op de vragenlijsten voor de
veteranen, waar de Veteranenombudsman op heeft gewezen.
Tot slot de naamplaatjes. Ik wacht met spanning af wat daaruit gaat
komen.
De heer Houwers (Houwers):
Voorzitter. Allereerst dank ik de Minister voor de antwoorden. Ik heb in de
rapportage andere percentages gelezen over de artsen dan de Minister
aangaf, maar ik neem aan dat zij de percentages van dit moment heeft. Er
is sprake van verbetering en dat is alleen maar prima. We zien het in de
volgende rapportage.
Het is goed om geen algemene lijn te kiezen voor de veteranen die met
een schadeclaim komen, maar elk geval apart te beoordelen. Het is ook
een vorm van genoegdoening en erkenning als je mensen op individuele
basis beoordeelt en ze datgene geeft waarop ze recht hebben. Een
individuele benadering is op zijn plaats.
De heer Knops (CDA):
Voorzitter. Ik dank de Minister voor de beantwoording van 80% van mijn
vragen. Uiteindelijk zijn ze allemaal beantwoord. Ik maak twee positieve
opmerkingen ter afsluiting. Ik heb in de eerste termijn het rapport-Van den
Steenhoven niet genoemd in verband met de spreektijd, maar ik sluit me
aan bij de opmerkingen die mevrouw Eijsink daarover heeft gemaakt en
bij de reactie van de Minister.
Soms zijn er zaken die ons buiten deze Kamer, althans buiten dit debat,
bereiken, mensen die zich bij ons melden met problemen, individuele
kwesties enzovoorts. Ik heb die zaken al een paar keer doorgespeeld aan
de HDP. Ik wil hem via de Minister complimenteren met de snelheid en de
inhoudelijke reactie die er telkens op volgt. Het is niet altijd zichtbaar,
maar wel heel belangrijk om een signaal te kunnen afgeven en niet alles
in het publieke domein te bespreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

39

De heer Teeven (VVD):
Voorzitter. Ik complimenteer de Minister voor het vele werk dat ze op
personeelsterrein heeft verzet. Er zijn veel stappen gezet. Ik heb dat in het
afgelopen jaar dat ik woordvoerder mag zijn ook gezien. Ik wil de Minister
ook danken voor de uiteindelijke adequate beantwoording van verreweg
het grootste gedeelte van mijn vragen. Met de heer Van Dijk ben ik ook
zeer benieuwd naar de beantwoording over de naamplaatjes. Je hebt niet
het grootste probleem binnen de krijgsmacht als je Van Dijk heet, maar als
je Teeven heet wel. Het gaat vaak om de unieke namen. Ik geef meteen het
goede voorbeeld, want er zijn een hoop mensen binnen de krijgsmacht
met net zo’n unieke naam als ik. Er zijn ook veel mensen met een niet zo
unieke naam als de heer Van Dijk, maar goed, daar kun je niets aan doen.
Mevrouw Eijsink (PvdA):
Voorzitter. Een plaatje met «Fred» erop is dan wel weer herkenbaar. Ik
dank de Minister voor de beantwoording van al mijn vragen. Hoe langer
in de rij, hoe beter beantwoord. Graag hoor ik dat het COID-beleid de volle
aandacht heeft, want het rapport van Van den Steenhoven is echt de
moeite waard. Moral fitness is een prachtige titel en een verwijzing naar
een artikel van hoogleraar mevrouw Verweij. Zij verdient het ook dat ik
haar naam hier even noem, want dat artikel komt overal terug in de
organisatie.
Ik ben blij met de beantwoording door de Minister van de vragen over de
Libanonveteranen. Kan de Minister deze gegevens wat vaker opnemen in
de brieven aan de Kamer? Dan hebben we blijvend duidelijk wat de
opbouw is geweest door de jaren heen. Want die mag genoemd worden.
Ik zou bijna zeggen: die moet genoemd worden. Wat de Minister niet
vertelde, misschien uit bescheidenheid, is dat de 110 miljoen euro en de
rest ook nog belastingvrij was en dat er hard aan gewerkt is. Ere wie ere
toekomt, voormalig Minister Hillen heeft zich de blaren op de tong
gesproken. Dat mag allemaal gezegd worden en blijvend in de brieven
aan de Kamer staan.
Over de Libanonveteranen wil ik nog een opmerking maken. Twee jaar
geleden spraken wij voor het laatst over de Veteranennota en hebben we
het losgelaten. Daarna is het door het team van de Minister steeds
opgepakt. De opmerking van de heer Knops over het brede terrein geldt
ook zeker hiervoor. De veteranen hebben niet meer alleen te maken met
de organisaties, het Veteraneninstituut, de veteranenregistratie en het
Veteranenloket. Er is veel opgezet in het systeem. Systemen gaan niet
over mensen, ze zijn er ten behoeve van de mensen. De mensen die op
het departement van de Minister of elders werken, hebben het heel goed
opgepakt. Alles kan altijd beter en verbeterd worden. Ik sluit me volledig
aan bij wat de Minister heeft gezegd en zie uit naar de Veteranennota.
Minister Hennis-Plasschaert:
Voorzitter. De rechtspositie van de verschillende bloedgroepen in de
DBBO is dezelfde, maar blijkbaar zijn er wel verschillen in uitvoering. Dat
is niet acceptabel, dus daar gaan we werk van maken en aandacht aan
schenken. Regels worden verschillend toegepast en dat moet afgelopen
zijn. Dat is de boodschap en die lijkt me volstrekt helder.
Als ik nadere informatie heb over de flares in Eindhoven, zal ik die de
Kamer doen toekomen. Ik vermoed zomaar dat dit ook wel in de krant zal
staan als het ergens tot vervolging leidt. Ik was net een beetje pinnig door
te zeggen dat we al veel aan gender doen, maar het is natuurlijk het goed
recht van mevrouw Belhaj om een VAO aan te vragen. Het is een
structureel integraal onderdeel van het Defensiebeleid, laat ik dat
benadrukken. Let op de bewoording in de motie in dat geval. Het zou
jammer zijn als de motie niet tot een accentverschil leidt.
Ik heb al een paar keer heel duidelijk aangegeven de Koninklijke
Marechaussee, daar waar structurele maatregelen moeten worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

40

genomen, de middelen te geven die ze nodig heeft om te doen wat van
haar verwacht wordt. Het kabinet heeft dat niet nagelaten, niet bij de
begroting 2016 en ook niet bij de intensivering naar aanleiding van de
aanslagen in Parijs. Er is een meerjarig perspectief op de gehele krijgsmacht. Dat betreft alle krijgsmachtonderdelen, ook de Koninklijke
Marechaussee. Maar ik heb de boodschap van de heer Bontes heel goed
begrepen en ik zal daarover het gesprek blijven voeren met mijn collega’s.
Ik kom op de aanpak rond de Turkse dienstplicht, die best wat steviger
mag. Ik moest even lachen om een voorval van een tijdje geleden. Ik ben
zelf niet zo lang, maar wel langer dan mijn Turkse ambtsgenoot. Ik ben
ietwat opgewonden naar hem toegelopen. Mijn mensen zeiden later: je
hebt hem gecornerd. Ik aarzel niet om hard op te treden of duidelijk te
maken wat ik van iets vind. Maar hij heeft back-up nodig van de regering
in Ankara om tot besluitvorming te komen. Ik pak het weer op, maar
voorspel dat het geen eenvoudige route wordt.
De heer Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren):
Wanneer is dat gesprek met de Turkse collega?
Minister Hennis-Plasschaert:
Wij ontmoeten elkaar tijdens de NAVO-ministeriële in juni en dan pak ik
het op.
Ik heb nooit een onderzoek naar de dienstplicht toegezegd. Zojuist is
onderling afgesproken om het onderwerp bij de procedurevergadering te
bespreken zodat de Kamer mij een helder verzoek kan doen. We kunnen er
dan duidelijke afspraken over maken.
De heer Van Dijk en de heer Teeven zien beiden uit naar het verhaal achter
de naamplaatjes. Ik kom daarop terug.
Ik ben blij dat ook de heer Houwers van mening is dat de individuele
benadering de voorkeur verdient. In de media dreigt af en toe de indruk te
bestaan dat een generieke regeling het beste is voor iedereen. Ik ben het
daar echt niet mee eens.
Zeer veel dank aan de heer Knops voor zijn opmerkingen over de
organisatie, die inderdaad ook buiten deze debatten adequaat reageert, de
ene keer wat sneller dan de andere keer. Dank ook voor de opmerkingen
over het rapport van Van Steenhoven. Ik was er zelf ook heel erg blij mee.
Ook de heer Knops heeft, zeker in het begin, een belangrijke rol gespeeld
om het allemaal voor elkaar te boksen.
Over de COID wordt de Kamer op de hoogte gehouden. Ik ben blij dat
mevrouw Eijsink alles deelt wat ik heb uitgesproken over de Libanonveteranen. Dat ging me echt aan het hart na de afgelopen weken. Ik neem het
op in de Veteranennota, want daarin bundelen we alles over de veteranen.
Vanzelfsprekend houd ik de Kamer op de hoogte over het Calamiteitenhospitaal.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik zie dat er aan de kant van de Kamer geen vragen meer zijn
De volgende toezeggingen hebben wij genoteerd:
– De Minister zegt toe dat het ziekteverzuim wordt opgenomen in de
volgende personeelsrapportage in mei.
– In de eerstvolgende nota Veteranen komt de Minister terug op de
nazorgvragenlijst.
– In de eerstvolgende personeelsrapportage in mei komt de Minister ook
terug op de kwestie van de naamplaatjes.
– De Minister laat contact opnemen met de wethouder in Rotterdam ten
aanzien van werkloze jongeren die nog niet geheel voldoen aan de
opleidingseisen.
Minister Hennis-Plasschaert:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

41

Het staat de wethouder natuurlijk ook te allen tijde vrij om zelf te bellen.
De voorzitter:
Zeker. Met de goede diensten die mevrouw Belhaj wil aanbieden, kan ik
me zomaar voorstellen dat uw telefoon gaat rinkelen op het moment dat u
hier de Kamer verlaat.
– De Minister komt in een volgende personeelsrapportage terug op de
vraag van de heer Houwers over de korte contracten die aangeboden
worden aan artsen.
– De Minister zal de verklaringen van de twee supervisors over chroom-6
naar het RIVM doorgeleiden en betrekken bij het onderzoek.
– De Minister houdt de Kamer op de hoogte over de gesprekken met het
Ministerie van VWS en de consequenties voor het Calamiteitenhospitaal en role 4 als een deel van de financiering wordt stopgezet.
De heer Bontes (Groep Bontes/Van Klaveren):
Kan de Minister met een brief komen over het gesprek met haar Turkse
NAVO-collega?
Minister Hennis-Plasschaert:
Dat neem ik mee in het verslag van de NAVO-ministeriële.
De voorzitter:
In het verslag van de NAVO-ministeriële maakt de Minister expliciet
melding van deze ontmoeting.
– De Minister informeert de Kamer nader over de ophanging van de
COID onder de sg.
– De Minister informeert de Kamer over de flares op Eindhoven zodra er
meer informatie is.
De heer De Roon (PVV):
De Minister heeft ook toegezegd dat ze de ongelijke behandeling van het
personeel van de DBBO zou redresseren voor het FLO.
Minister Hennis-Plasschaert:
Ik heb gezegd dat de rechtspositie dezelfde is, maar dat de regels kennelijk
verschillend worden toegepast. Dat moet afgelopen zijn. Daar gaan we nu
aandacht aan schenken. Ik zal dat melden in de eerstvolgende
personeelsrapportage.
De voorzitter:
– In de eerstvolgende personeelsrapportage volgt bericht over het FLO bij
de DBBO.
Er is een VAO aangekondigd door de fractie van D66.
Ik dank de Minister, haar ambtenaren, al degenen die de moeite hebben
genomen om vanavond dit debat bij te wonen of op een andere manier te
volgen en de leden van de Kamer.
Sluiting 19.55 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 116

42