Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

30 079

VMBO

Nr. 28

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 mei 2011
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de Begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor
het jaar 2010 (32 123 VIII)1 heeft uw Kamer zijn zorgen geuit over de
aansluiting tussen het vmbo en het mbo. U vroeg zich specifiek af of
zomercursussen de overstap van vmbo naar mbo kunnen vergemakkelijken. Ik heb u toegezegd om aan de hand van praktijkvoorbeelden te
onderzoeken hoe het zomerlek gedicht kan worden. Met deze brief doe ik
deze toezegging af.
Elk jaar vallen veel jongeren uit tussen het einde van het vmbo en de start
van het mbo. In het schooljaar 2005–2006 ging het om 6200 jongeren die
zich na het behalen van het vmbo-diploma niet inschreven voor een
vervolgopleiding. Inmiddels is in 2009–2010 dit aantal gedaald tot 3100
jongeren2, maar dat zijn er nog steeds te veel. Voor veel van deze
jongeren duurt de zomerperiode eenvoudigweg te lang. Drie tot vier
maanden zomervakantie is funest voor jongeren met een zwak schoolritme. Kennis en motivatie zakken weg, waardoor het voor deze leerlingen
niet vanzelfsprekend is dat ze zich na de zomer inschrijven op een
vervolgopleiding.

1

Handelingen Tweede Kamer, 2009–2010,
nr. 22, pag. 1865–1905 en nr. 23, pag. 1978–
2023.
2
Tweede Kamer, Vergaderjaar 2010–2011,
32 356, nr. 20.

kst-30079-28
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Ik heb uw Kamer toegezegd om aan de hand van praktijkvoorbeelden te
onderzoeken hoe het zogenaamde zomerlek tussen vmbo en mbo gedicht
kan worden. Ik heb mij hierbij in de eerste plaats gericht op de VM2experimenten. Sinds 2008–2009 experimenteren een beperkt aantal
vo-scholen en mbo-instellingen met een geïntegreerde leerroute vmbo
basisberoepsgerichte leerweg-mbo 2 (beroepsopleidende leerweg). De
experimentscholen en -instellingen bieden de geïntegreerde leerroute op
één locatie, met één gemeenschappelijk vmbo- en mbo-docententeam en
één pedagogisch-didactische visie aan. Omdat de experimenten niet
verplicht zijn om het vmbo-examen af te nemen, hebben ze als geen
ander de ruimte om de zomermaanden efficiënter te benutten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 079, nr. 28

1

De deelnemers aan de VM2-experimenten zijn ervan overtuigd dat de
periode tussen de laatste centrale examens en het einde van het
schooljaar gebruikt kan worden om de geïntegreerde leerroute vmbo-mbo
te verkorten en leerlingen meer continuïteit te bieden. De scholen
benutten deze periode op uiteenlopende manieren. 61 procent van de
eerste tranchescholen vult de periode tot de zomervakantie in met
mbo-lesstof en/of beroepspraktijkvorming (bpv). Van de resterende
experimenten heeft een groep gekozen voor het handhaven van de
huidige vakantieperiode. In 10 procent van de gevallen als bewuste keuze,
omdat in de ogen van de school de aanvullende schoolweken slechts van
beperkte meerwaarde zijn voor het gehele traject. Bij 5 procent omdat
leerlingen toch liever een langere zomervakantie hebben. 8 procent van
de VM2-scholen en -instellingen neemt geen centraal examen vmbo af,
waardoor ze het fenomeen «zomerlek» niet kennen. Het vmbo-programma gaat naadloos over in het mbo-programma. De leerlingen werken tot
het einde van het schooljaar door aan het VM2-traject. Deze scholen en
instellingen hebben doorgaans een driejarige onderwijslijn ontworpen
toeleidend naar een startkwalificatie. Omdat dit traject niet onderbroken
wordt door (de voorbereiding op) het centraal examen, ontstaat er onder
leerlingen noch docenten discussie over het doorwerken tot het einde van
het schooljaar. De betrokken leerlingen zien deze tijdsinvestering als
«leerwinst», omdat ze zich realiseren dat ze mede door zes weken extra
school een jaar eerder hun mbo-2-diploma kunnen behalen.
De meeste VM2-scholen kiezen voor het behoud van het centraal examen.
Bij 27 experimenten leggen alle VM2-leerlingen het centraal examen af.
Bij drie experimenten leggen de meeste leerlingen het examen af. Bij drie
experimenten wordt voor elke leerling afzonderlijk besloten of hij of zij
vmbo-examen aflegt. Bij drie experimenten legt geen enkele leerling het
examen af. Tot slot zijn vier experimenten inmiddels gestopt.1
Voor de VM2-experimenten die het centraal examen vmbo afnemen, is het
een hele uitdaging om de zomermaanden efficiënter te gebruiken.
Leerlingen en docenten werken naar het centraal examen toe. Het geldt
nadrukkelijk voor iedereen als een eindpunt van het schooljaar. Met name
de VM2-scholen die het behoud van het centraal examen combineren met
een verkorte leerroute (een leerroute die korter duurt dan vier jaar)
hebben moeite om leerlingen te overtuigen van het nut en de noodzaak
om na het examen door te werken. De scholen vullen de periode tot aan
het einde van het schooljaar op uiteenlopende wijze in. De scholen
spannen zich in om het zo interessant mogelijk te maken voor leerlingen,
juist omdat hun leeftijdsgenoten al vakantie hebben. Dit gebeurt door
middel van aanvullende trainingen, externe (kwalificerende) stages,
zomercursussen, aanvullende modules taal en rekenen, certificaten,
praktijklessen en in een enkel geval voortzetting van het reguliere rooster
waarbij het mbo-programma aan bod komt. Hierbij moet wel vermeld
worden dat de scholen deze periode uiteenlopend programmeren.
Sommige scholen zetten de volledige tijd in, terwijl anderen de aanvullende programmaonderdelen gedurende een beperkt aantal weken
inroosteren.

1

R. van Schoonhoven e.a, VM2-experimenten:
verandering van context. Eindrapportage
schooljaar 2009–2010 (ECBO, Den Bosch
oktober 2010).
2
R. van Schoonhoven, VM2-experimenten:
verandering van context.

Ik zie belangrijke aanwijzingen dat de VM2-aanpak een positief effect
heeft. Het voortijdig schoolverlaten onder de leerlingen van het eerste
cohort (2,2 procent) ligt lager dan het landelijke gemiddelde in het
vergelijkingscohort (2,4 procent) en het vsv-percentage in het voorgaande
jaar op de scholen van het eerste cohort (3,0 procent). Bij de drie scholen
die geen centraal examen afnemen, is zelfs geen enkele leerling uitgevallen.2 De VM2-aanpak leidt tot een sterkere daling van vsv dan in bij de
niet-VM2-scholen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 079, nr. 28

2

De deelnemers aan de VM2-experimenten zijn overtuigd van de
meerwaarde van het nadrukkelijker benutten van de zomerperiode,
bijvoorbeeld in de vorm van cursussen of andere onderwijsactiviteiten.
Het is echter nog te vroeg om te bepalen of dit effect heeft gehad op het
verder terugbrengen van voortijdig schoolverlaten. Wel is duidelijk dat het
voor scholen niet eenvoudig is om deze periode tussen het centraal
examen vmbo en de zomervakantie (al of niet in combinatie met het
centraal examen) in te vullen. Hierbij komt ook onderwijstijd om de hoek
kijken. Onderwijsactiviteiten die worden verzorgd tussen de examens en
de eerste dag van de centraal vastgestelde zomervakantie tellen – mits ze
voeldoen aan de kwalitatieve voorwaarden – mee als onderwijstijd.
Activiteiten in de weekeinden of tijdens vakantiedagen tellen echter niet
mee. Dit betekent dat het aan de scholen zelf is om zomercursussen aan te
bieden.
Ik volg de komende jaren nadrukkelijk het VM2-experiment en wijze
waarop de pilotscholen het onderwijs in de zomermaanden vormgeven.
Op basis van die resultaten beoordeel ik of het zinvol is om zomercursussen verder te stimuleren. Of het bieden van zomercursussen een
bijdrage kan leveren aan het verbeteren van de overstap van vmbo naar
mbo hangt immers in sterke mate af van de praktische realiseerbaarheid
op schoolniveau. Het opzetten van een daadwerkelijk geïntegreerde
leerroute en goede communicatie met ouders en leerlingen lijken in ieder
geval belangrijke randvoorwaarden.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 079, nr. 28

3