Ministerie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Minister prof. dr. E.J. Kuipers
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

Behandeld door
Telefoonnummer
E-mailadres
info@nza.nl
Kenmerk
451100/1454112

Onderwerp
Acties NZa voor en tijdens overstapperiode 2022-2023

Datum
5 april 2023

Geachte heer Kuipers,
In deze brief kijken we terug op de overstapperiode 2022-2023. Hieronder volgt eerst een korte inleiding
en geven wij een samenvatting van onze belangrijkste bevindingen. Vervolgens lichten wij deze
bevindingen uitgebreider toe. Aan het einde van de brief volgt een vooruitblik naar 2023 en de periode
daarna.
Inleiding
In de brief van vorig jaar heeft de NZa aangegeven dat zorgverzekeraars nog een volgende stap kunnen
zetten in hun informatieverstrekking door de informatie vooral bruikbaar te laten zijn voor consumenten.
Wij verwachten van zorgverzekeraars dat zij zelf onderzoek doen naar de wijze waarop informatie het
beste kan worden gegeven. Daarbij krijgen zorgverzekeraars zo veel mogelijk ruimte om zelf invulling te
geven aan de manier waarop ze aan normen in onze Regeling informatieverstrekking
ziektekostenverzekeraars aan consumenten (hierna: Regeling) en de wet kunnen voldoen. Ook de
afgelopen overstapperiode stond het uitgangspunt van bruikbare informatie centraal in ons
transparantietoezicht.
Belangrijkste bevindingen van de afgelopen overstapperiode
In de overstapperiode 2022-2023 waren zorgverzekeraars en zorgaanbieders nog later dan voorgaande
jaren met het sluiten van contracten. De oorzaak hiervan is onder andere de financiële onzekerheid als
gevolg van de hoge inflatie en de hoge energiekosten. Doordat veel contracten pas na 1 januari 2023 rond
waren, was voor verzekerden, in de periode waarin zij konden overstappen naar een andere
zorgverzekeraar, niet duidelijk of de zorgaanbieder van hun keuze gecontracteerd is in het nieuwe
polisjaar. Hoewel zorgverzekeraars duidelijk aangeven wat de status is van de contractering en wat de
gevolgen zijn als er geen contract wordt gesloten, vinden wij de onzekerheid over het gecontracteerde
aanbod voor verzekerden onwenselijk. Het kan immers een drempel vormen om over te stappen.

Newtonlaan 1-41 ▪ 3584 BX Utrecht ▪ Postbus 3017 ▪ 3502 GA Utrecht
T 030 - 296 81 11 ▪ E info@nza.nl ▪ www.nza.nl

1/6

Gezien de grote gevolgen voor de verzekerden bij de keuze voor een nieuwe zorgverzekering, willen wij
dat voor verzekerden aan het begin van de overstapperiode duidelijk is waar de geleverde zorg voor 100%
door de zorgverzekeraar wordt vergoed. We zijn daarom gestart met een verkenning om vast te stellen wat
hiervoor nodig is en hoe onze regelgeving ten behoeve van een transparant zorginkoopproces aangepast
kan worden.
Ontwikkeling polismarkt
Aanbod polissen
Met ingang van 2023 zijn er in totaal 10 concerns met 20 zorgverzekeraars. Dat zijn er net zoveel als in
2022. Het aantal zorgverzekeringen blijft ten opzichte van vorig jaar met 60 gelijk. Het betreft 7 restitutie-,
37 natura- en 16 combinatiepolissen (in 2022 respectievelijk 11 restitutie-, 37 natura- en
12 combinatiepolissen). Per 2023 vervallen er 2 naturapolissen, wijzigt 1 naturapolis in een
combinatiepolis en komt er 1 nieuwe naturapolis bij. Er vervalt 1 combinatiepolis. 5 restitutiepolissen
wijzigen in een combinatiepolis en komt er 1 nieuwe restitutiepolis bij. Het aantal modelovereenkomsten
met beperkende voorwaarden (ook wel budgetpolissen genoemd) is met 21 gelijk gebleven ten opzichte
van vorig jaar. Per 2023 zijn er 2 nieuwe polissen met beperkende voorwaarden en 2 polissen met
beperkende voorwaarden zijn vervallen.
Polissen met beperkende voorwaarden
We zagen de afgelopen twee jaren een forse toename in zowel het aantal (10 in 2020 naar 21 in 2022)
polissen met beperkende voorwaarden als ook in het aantal verzekerden (van 2,27 miljoen in 2020 naar
3,8 miljoen in 2022) op deze polissen. Met ingang van 2023 is het aantal polissen met beperkende
voorwaarden gestabiliseerd. Mogelijk speelt de invoering van de bandbreedteregeling hierbij een rol.
Met behulp van deze regeling wordt bij polissen die sterk winstgevend zijn de winst boven 50 euro per
verzekerde grotendeels afgeroomd. Doel van deze regeling is om de prikkel om te sturen op winstgevende
verzekerden te beperken. Deze regeling geldt voor het jaar 2023. Het is nog te vroeg om iets te kunnen
zeggen over de ontwikkeling van het aantal verzekerden met een polis met beperkende voorwaarden.
Bij 16 polissen met beperkende voorwaarden ligt de vergoeding voor niet gecontracteerde zorg bij een of
meer aanspraken onder de 75% van het gemiddeld gecontracteerd tarief. Omdat bij deze polissen sprake
zou kunnen zijn van een hindernis om zorg af te nemen van een niet gecontracteerde zorgaanbieder
(feitelijke hinderpaal), moet de zorgverzekeraar voor deze polissen kunnen onderbouwen waarom dit
percentage geen feitelijke hinderpaal zal opleveren. Bij ongeveer de helft van deze polissen zien we dat de
zorgverzekeraars voor niet gecontracteerde zorg verschillende vergoedingspercentages hanteren per
zorgvorm.
Nagenoeg gelijke polissen
We zien dat diverse zorgverzekeringsconcerns polissen via verschillende risicodragers aanbieden die
inhoudelijk gelijk of nagenoeg gelijk zijn. Het aantal daadwerkelijk verschillende polissen bedraagt in 2023
48 van de 60 aangeboden modelovereenkomsten, dit beeld is gelijk aan dat van 2022. Wel zien we dat het
aantal nagenoeg gelijke polissen in de laatste jaren afneemt van 24 in 2020 naar 21 in 2021, 19 in 2022 en
18 1 in 2023.

1

Per groep van nagenoeg gelijke polissen binnen een concern zijn deze polissen ook meegenomen als een unieke polis. Hierdoor telt het
aantal unieke en nagenoeg gelijke polissen niet op tot het totaal aantal polissen.

Newtonlaan 1-41 ▪ 3584 BX Utrecht ▪ Postbus 3017 ▪ 3502 GA Utrecht
T 030 - 296 81 11 ▪ E info@nza.nl ▪ www.nza.nl

2/6

Hierbij maken wij de kanttekening dat een aantal polissen, ondanks dat we ze niet aanmerken als
nagenoeg gelijk, inhoudelijk weinig van elkaar verschillen.
Vaak is het belangrijkste verschil tussen verschillende polissen binnen een concern een iets hogere of
lagere vergoeding voor niet gecontracteerde zorg. Zeker bij een brede contractering leidt dit tot minimale
verschillen tussen polissen. Het is ongewenst als de concurrentiedruk leidt tot het op de markt brengen
van nieuwe polissen die inhoudelijk nauwelijks van elkaar verschillen. Wij zien graag dat het polisaanbod
meer onderscheidend wordt, zodat voor verzekerden daadwerkelijk iets te kiezen valt.
De premie en de premiebekendmaking
De afgelopen jaren heeft de NZa aandacht besteed aan de tijdige bekendmaking van de nieuwe premies.
De NZa vindt het belangrijk dat zorgverzekeraars ervoor zorgen dat gewijzigde premies voor het nieuwe
jaar tijdig bij alle verzekerden bekend zijn, in ieder geval uiterlijk 12 november. Dit creëert een gelijk
speelveld voor concurrerende zorgverzekeraars. Anders kan de zorgverzekeraar de premiestelling van zijn
concurrenten afwachten en vervolgens een premie vaststellen waarmee de verzekerden goedkoper uit zijn
dan bij de concurrenten. Bovendien is de betreffende informatie tijdig nodig om de rekenpremie te bepalen
op basis waarvan de zorgtoeslag wordt bepaald. Het steeds later bekend maken van premies is niet in het
belang van verzekerden. Zij hebben dan immers minder tijd om zich te oriënteren voor een bij hun best
passende polis.
Deze overstapperiode hebben twee zorgverzekeraars zelf bij ons een melding gedaan omtrent problemen
in de tijdige bekendmaking van de nieuwe premie voor 2023. Een zorgverzekeraar heeft de nieuwe
premie, vanwege technische problemen, voor een groep verzekerden enkele uren na 12 november bekend
gemaakt. Een andere zorgverzekeraar heeft de vooraankondiging op 9 november gestuurd, terwijl de
premie op 12 november in de “Mijn Omgeving” stond. De algemene mededeling en de daadwerkelijke
bekendmaking van het premie aanbod in de “Mijn Omgeving” werd door een tijdspanne van dagen als het
ware ‘uit elkaar getrokken’. Dit is niet toegestaan om te kunnen spreken van een individuele mededeling,
zoals bedoeld in artikel 17, lid 7, van de Zorgverzekeringswet. Hierdoor was geen sprake van een tijdige
premiebekendmaking. Wij hebben deze zorgverzekeraars gewezen op de regelgeving en hierbij benadrukt
dat voor de NZa voorop staat dat zorgverzekeraars zelf horen te onderzoeken welke maatregelen kunnen
worden genomen in het eigen werkproces om tijdige bekendmaking van premiewijzigingen te waarborgen.
De gemiddelde premie van naturapolissen met beperkende voorwaarden is gestegen van €1.414 per jaar
in 2022 naar €1.561 per jaar in 2023. De gemiddeld betaalde premie voor alle zorgverzekeringen is
gestegen van €1.522 naar €1.657 per jaar. Deze ontwikkeling loopt gelijk met elkaar op.
Bekendmaking gecontracteerd zorgaanbod
Goede en heldere informatie over het gecontracteerde zorgaanbod is voor consumenten van groot belang
bij hun keuze voor een zorgverzekering. Ook dit jaar verliep de contractering tussen zorgverzekeraars en
zorgaanbieders moeizaam, vooral in de medisch-specialistische zorg en wijkverpleging. In het bestuurlijk
overleg over het Integraal Zorgakkoord zijn zowel zorgverzekeraars als zorgaanbieders aangesproken om
in het belang van verzekerden en patiënten vaart te maken met de contractering.
Daarnaast is het van groot belang dat in de tussentijd, zolang er geen besluit is genomen over het wel of
niet sluiten van het contract, verzekerden weten waar zij aan toe zijn. Immers, een belangrijk onderdeel
van het oriëntatieproces voor consumenten tijdens de overstapperiode is het gecontracteerd aanbod.
Indien de zorgaanbieder en zorgverzekeraar nog in onderhandeling zijn, is het essentieel voor de
consument om te weten wat de gevolgen zijn als er alsnog geen contract wordt gesloten.

Newtonlaan 1-41 ▪ 3584 BX Utrecht ▪ Postbus 3017 ▪ 3502 GA Utrecht
T 030 - 296 81 11 ▪ E info@nza.nl ▪ www.nza.nl

3/6

Dit is de reden geweest waarom de NZa in artikel 10, lid 3, van de Regeling informatieverstrekking
ziektekostenverzekeraars aan consumenten (TH/NR-022) expliciet heeft opgenomen dat zorgverzekeraars
tijdens de overstapperiode moeten aangeven wat de stand van zaken is met betrekking tot de
contractering en wat de gevolgen daarvan zijn.
De NZa heeft middels een informatieverzoek gekeken hoe de informatieverstrekking is van
zorgverzekeraars over de status en gevolgen van contractering en of het voldoet aan de eerdergenoemde
Regeling. Over het algemeen zijn zorgverzekeraars voldoende transparant over de gevolgen van
contracten die nog niet gesloten zijn. Bij alle zorgverzekeraars wordt informatie over (de gevolgen van)
contractering gegeven op de algemene pagina van de website, de zorgzoeker en via klantcontact.
Sommige zorgverzekeraars geven de garantie dat de kosten worden vergoed, terwijl andere
zorgverzekeraars vermelden dat de kosten worden vergoed volgens de polisvoorwaarden. Dit kan
betekenen dat de verzekerde moet bijbetalen als er alsnog geen contract wordt gesloten. Twee
zorgverzekeraars waren niet helemaal duidelijk in de informatie over de gevolgen als de contracteerstatus
nog in onderhandeling staat. Een van deze zorgverzekeraars heeft de informatie op de website na de
overstapperiode zelf aangepast. De bevindingen van de andere zorgverzekeraar legt de NZa terug met
het verzoek om de informatie aan te passen, zodat het voor de consument ook duidelijk is wat de gevolgen
zijn van contracten die nog niet gesloten zijn met zorgaanbieders.
Uiteindelijk gaat het erom of de informatieverstrekking van de zorgverzekeraar duidelijk en bruikbaar is
voor de (potentiële) verzekerde, wat betreft de status én de gevolgen van contractering. We vinden het
daarom van groot belang dat voor verzekerden aan het begin van de overstapperiode duidelijk is waar de
geleverde zorg voor 100% door de zorgverzekeraar wordt vergoed. Aan het einde van deze brief gaan we
in op de vervolgacties.
Vragen en meldingen
De NZa heeft over de overstapperiode 2022 – 2023 139 informatieaanvragen ontvangen bij het Informatieen Contact Centrum (ICC) van de NZa. De overgrote meerderheid van de informatieaanvragen/meldingen
ging over het niet tijdig rond hebben van het gecontracteerde zorgaanbod en/of het moeizaam rond
kunnen krijgen van contracten tussen zorginstellingen en zorgverzekeraars. Dit waren 126
informatieaanvragen.
Consumenten geven aan dat zij onvoldoende weloverwogen een keuze kunnen maken voor een passende
zorgpolis zonder het (tijdig) bekend hebben van het gecontracteerde zorgaanbod. Consumenten zien de
systematiek - op dit moment zonder harde deadline voor het rond hebben van het gecontracteerde
zorgaanbod - in de toekomst graag anders. Een aantal meldingen van consumenten gaat over de
onvoldoende transparantie op de website van zorgverzekeraars over vergoedingen in het nieuwe jaar.
Zorgprofessionals en zorginstellingen maken zich zorgen over de vergoedingen voor niet-gecontracteerde
zorg, ervaren verschillende problemen in de contractering en/of geven aan dat de tarieven niet toereikend
zijn. In de afgelopen overstapperiode zagen we dat met name in de paramedische sector en de medischspecialistische zorg de contractering zeer moeizaam verliep.
De paramedische sector, waar vrije tarieven gelden die niet wettelijk vastgelegd worden door de NZa,
geeft aan dat de tarieven in de contractvoorstellen niet toereikend zijn en voor grote onzekerheid zorgen
over hun financiële situatie. In de medisch-specialistische zorg komt opnieuw naar voren dat ziekenhuizen
onvoldoende vergoeding verwachten voor de verwachte productie. Dit heeft er toe geleid dat afgelopen
overstapperiode de contracten tussen ziekenhuizen en zorgverzekeraars laat bekend was.

Newtonlaan 1-41 ▪ 3584 BX Utrecht ▪ Postbus 3017 ▪ 3502 GA Utrecht
T 030 - 296 81 11 ▪ E info@nza.nl ▪ www.nza.nl

4/6

De NZa heeft verder 35 signalen ontvangen die betrekking hadden op de overstapperiode 2022 - 2023.
Deze signalen gingen over verschillende onderwerpen, maar raakten met name het moeizame
contracteerproces en de gevolgen hiervan voor verzekerden en zorgaanbieders. Ter illustratie lichten we
hieronder enkele onderwerpen toe.
Een aantal signalen gaat over zorgaanbieders die aangeven dat zij hun patiënten onvoldoende kunnen
voorlichten over het wel/niet hebben van een contract. Een aantal andere signalen gaat over
zorgaanbieders die aangeven dat er in de regio waar zij werkzaam zijn onvoldoende zorg is ingekocht en
toch geen contract kunnen afsluiten. Deze signalen kwamen voornamelijk uit de geestelijke
gezondheidszorg, maar ook vanuit een apotheker en hulpmiddelenleverancier. Tot slot hebben we nog
een aantal signalen ontvangen van zorgverzekeraars die problemen ondervinden bij het afsluiten van
contracten met ziekenhuizen. Zorgverzekeraars zijn bang dat de zorgplicht in het gevaar lijkt te komen
voor hun verzekerden.
Verdwijnen restitutiepolissen
De afgelopen jaren zien we een forse daling van het aantal restitutiepolissen. Dat heeft in de afgelopen
overstapperiode tot een discussie geleid over vrije artsenkeuze en de doorbetaling van lopende
behandeltrajecten bij niet gecontracteerde zorgaanbieders. Het hinderpaalcriterium maakte onderdeel uit
van dit onderwerp. De NZa heeft informatieverzoeken verzonden en gesprekken gevoerd met de
betreffende zorgverzekeraars. Er is vanuit de NZa een bijdrage geleverd aan de Ronde Tafel discussie op
5 december 2022 in de Tweede Kamer.
Selectivia Zorgverzekeringen
Eind november leek er een nieuwe aanbieder van zorgverzekeringen te zijn, Selectivia Zorgverzekeringen.
In het online inschrijvingsformulier vroeg Selectivia Zorgverzekeringen om privacygevoelige informatie die
niet relevant is voor de acceptatie van de verzekering. Zoals gezondheidstoestand, seksuele geaardheid,
hoogte van het inkomen etc. Omdat zorgverzekeraars een acceptatieplicht hebben en dus niet mogen
selecteren, heeft de NZa dezelfde dag nog in een nieuwsbericht consumenten geadviseerd om de vragen
niet in te vullen. Gezien de aard van de vragen en het gebrek aan inhoudelijke informatie betwijfelde de
NZa of het om een echte zorgverzekeraar ging. De NZa gaf aan het zeer schadelijk te vinden dat op deze
manier het vertrouwen van consumenten werd geschaad en ondernam actie met het doel overtreding van
de wet te stoppen. Net nadat de NZa publiekelijk een waarschuwing had doen uitgaan, werd bekend dat
het Aidsfonds achter deze website zat. De NZa heeft aangegeven dat we meevoelen met het belang dat zij
nastreven, maar benadrukte dat consumenten altijd moeten kunnen vertrouwen op de informatie die wordt
verstrekt over zorgverzekeringen en dat een actie als deze niet bijdraagt aan het vertrouwen in deze
informatie en de polismarkt.

Newtonlaan 1-41 ▪ 3584 BX Utrecht ▪ Postbus 3017 ▪ 3502 GA Utrecht
T 030 - 296 81 11 ▪ E info@nza.nl ▪ www.nza.nl

5/6

Vooruitblik 2023 en daarna
Polissen die erg op elkaar lijken
De informatieverstrekking door zorgverzekeraars aan consumenten moet bruikbaar zijn. Voor verzekerden
is vaak niet duidelijk wat de gevolgen voor hun zijn als polissen slechts minimaal van elkaar verschillen.
Om verzekerden te ondersteunen bij hun keuze voor een polis heeft de NZa daarom in artikel 7 van de
Regeling een verplichting opgenomen dat (nagenoeg) gelijke polissen in een overzicht bij het aanbod
moeten worden gepubliceerd. De NZa heeft de afgelopen periode echter geconstateerd dat polissen
ondanks de bestaande verplichting in artikel 7 in een aantal gevallen nog steeds nauwelijks van elkaar
verschillen, terwijl die polissen niet onder de verplichting vallen om opgenomen te worden in het overzicht.
Het voortbestaan van polissen met kleine verschillen heeft de afgelopen jaren geleid tot veel discussie
over tweeling- of kloonpolissen. Mede naar aanleiding van deze discussie heeft de NZa het voornemen om
het huidige artikel 7 te wijzigen en ook polissen die erg op elkaar lijken, maar nu nog niet onder de
verplichting vallen, onder de verplichting op te nemen.
Evaluatie wijziging regeling informatieverstrekking
In maart 2023 zijn wij voornemens om een gebruikersoverleg te organiseren waarbij wij samen met alle
zorgverzekeraars stilstaan bij de ervaringen met de gewijzigde Regeling. Wij bespreken waar
zorgverzekeraars tegen aanlopen in de praktijk en tijdens afgelopen overstapperiode. We hebben hierbij
bijzondere aandacht voor artikel 4, dat gaat over de bruikbaarheid van informatie voor consumenten,
omdat zorgverzekeraars nu de ruimte hebben om zelf invulling te geven hoe zij informatie duidelijk en
bruikbaar aan consumenten aanreiken.
Tijdige duidelijkheid over vergoeding
De NZa vindt het erg belangrijk dat zorgverzekeraars transparant zijn over de vergoeding van geleverde
zorg. Ondanks dat de huidige informatieverstrekking over status van contractering en wat de gevolgen
hiervan zijn voor consumenten voldoet aan de transparantie-eisen kunnen consumenten toch in
onzekerheid blijven als de contracteerstatus “op onderhandeling” staat. Dit komt doordat zij dan nog
steeds een risico lopen op bijbetaling. Dit kan een drempel vormen om over te stappen naar een polis die
in beginsel het beste bij hen past. Gezien de grote gevolgen voor de verzekerden bij de keuze voor een
nieuwe zorgverzekering, zijn we gestart met een verkenning om vast te stellen wat hiervoor nodig is en
hoe onze regelgeving ten behoeve van een transparant zorginkoopproces aangepast kan worden.

Met vriendelijke groet,
Nederlandse Zorgautoriteit,

mw. mr. drs. K. Raaijmakers
plaatsvervangend voorzitter Raad van Bestuur

Newtonlaan 1-41 ▪ 3584 BX Utrecht ▪ Postbus 3017 ▪ 3502 GA Utrecht
T 030 - 296 81 11 ▪ E info@nza.nl ▪ www.nza.nl

6/6