Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1671
Vragen van de leden Sneller en Groothuizen (beiden D66) aan de Ministers
van Financiën en van Justitie en Veiligheid over hoe Nederlandse bedrijven
een mogelijk zeer schadelijke rol spelen bij uitbuiten van Angola (ingezonden
23 januari 2020).
Mededeling van Minister Hoekstra (Minister van Financiën), mede namens de
Ministers voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en van
Justitie en Veiligheid en de Staatssecretaris van Financiën (Fiscaliteit en
Belastingdienst) (ontvangen 10 februari 2020)
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «How U.S. Firms Helped Africa’s Richest
Woman Exploit Her Country’s Wealth»?1
Vraag 2
Wat is uw eerste indruk kijkend naar de zogeheten «Luanda Leaks» en de rol
die Nederlandse (financiële) bedrijven hierin spelen?
Vraag 3
Biedt de huidige wetgeving en opsporings- en handhavingspraktijk voldoende
instrumenten om op te treden tegen Nederlandse bedrijven en individuele
Nederlanders betrokken bij corruptie zoals beschreven in de zogenaamde
«Luanda Papers»? Zo ja, zijn er zaken opgepakt door de Fiscale Inlichtingen
en OpsporingsDienst (FIOD), het Openbaar Ministerie (OM) of andere
toezichthouders, dan wel rechtshandhavers, met betrekking tot Angola? En
hoe zit het met het aanpakken van Nederlandse bedrijven en individuele
Nederlanders met betrekking tot corruptie in andere landen? Hoe gaat het
hiermee? Zo nee, kunt u beargumenteren waarom dit adequaat is?
Vraag 4
Kunt u nader ingaan op de rol die zogeheten brievenbusmaatschappijen2, ook
wel «shell-companies», gevestigd in Nederland spelen in de «Luanda
Papers»? Klopt het dat via deze Nederlandse brievenbusmaatschappijen
honderden miljoenen euro’s onttrokken zijn aan de Angolese staatskas?
1
2

ah-tk-20192020-1671
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

https://www.nytimes.com/2020/01/19/world/africa/isabel-dos-santos-angola.html
https://fd.nl/ondernemen/1330740/nederlandse-bv-s-van-schatrijke-isabel-dos-santosverdwijnen-onder-de-radar en https://www.trouw.nl/buitenland/corruptie-angolese-oudpresidentsdochter-liep-via-nederland~b7710d4c/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 5
Klopt het dat deze brievenbusmaatschappijen nog altijd actief zijn?3 Kunt u
bevestigen dat met de aankomende wetgeving aangaande trustkantoren,
dergelijke constructies niet meer mogelijk zijn? Kunt u nader ingaan op de
vraag hoe dit precies onmogelijk gemaakt zou worden? Indien deze constructie nog wel mogelijk zou zijn, bent u bereid de wet op dit punt aan te
scherpen?
Vraag 6
Welke mogelijkheden zijn er om op te treden tegen Nederlandse bedrijven en
individuele Nederlanders die een rol spelen bij het met lokale partners
verkopen van diensten aan lokale (staats-)ondernemingen tegen kunstmatig
opgehoogde prijzen? Hoe vaak zijn deze mogelijkheden in de afgelopen jaren
toegepast?
Vraag 7
Hoe wordt omgegaan met situaties waarin het Nederlandse bedrijf weliswaar
diensten verleent tegen mogelijk marktconforme tarieven, maar de lokale
partner onder het mom van mede-aannemerschap in werkelijkheid een
vergoeding krijgt voor het verkopen van het project aan een «bevriend
inkoper»? Vindt u een dergelijke situatie wenselijk? Zo nee, welke mogelijkheden zijn er om hiertegen op te treden?
Vraag 8
Welke mogelijkheden zijn er om op te treden tegen Nederlandse bedrijven en
individuele Nederlanders die betalingen ontvangen voor diensten via
werkmaatschappijen die buiten de betreffende landen gevestigd zijn,
waarmee middelen onttrokken worden aan het rechtsgebied van het land
waar de corrupte activiteiten plaatsvinden? Hoe vaak zijn deze mogelijkheden
in de afgelopen jaren toegepast?
Vraag 9
Zijn er schattingen bekend van wat de financiële impact is van corruptie
wereldwijd, met name ook kijkend naar ontwikkelingssamenwerking? Klopt
het dat als gevolg van corruptie de verwachte kosten van het halen van de
Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen, ook wel Sustainable Development
Goals, omtrent water en sanitaire voorzieningen met $ 48 miljard zijn
gestegen?4
Vraag 10
Hoe verklaart u de Nederlandse positie op de Exporting Corruption Index van
Transparancy International, waar de Nederlandse justitie als «beperkt actief»
wordt geïndexeerd?5
Vraag 11
Deelt u de mening dat de Nederlandse justitie en Belastingdienst prioriteit
moeten geven aan onderzoek naar mogelijke corruptie in het buitenland? Zo
ja, hoe gaat u dit bewerkstelligen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 12
Hoe beoordeelt u de rol die een aantal bekende consultancykantoren die ook
werkzaam zijn in Nederland, zoals de Boston Consulting Group, McKinsey &
Company en PwC, spelen in de «Luanda Papers»? Wat zegt dit volgens u
over de «due dilligence»-processen die doorlopen zijn bij deze kantoren, zeker
in het licht van het feit dat sommige banken weigerden om zaken te doen
met deze klanten?

3

https://www.nrc.nl/nieuws/2020/01/21/geld-angolese-presidentsdochter-dos-santos-in-beheerbij-nederlandse-bvs-a3987558
4
https://www.transparency.org.uk/corruption/corruption-statistics/corruption-cost-fordeveloping-countries/
5
https://www.transparency.org/whatwedo/publication/exporting_corruption_2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 13
Verlopen deze «due dilligence»-processen anders voor het consultancybureau
PwC, daar zij ook in de accountancysector zitten, dan voor consultancybureaus met enkel een adviesafdeling, zoals Boston Consulting Group en
McKinsey & Company?
Vraag 14
Hoe is de regulering van consultancybureaus in Nederland en internationaal
geregeld? Denkt u dat dit, gezien hetgeen door de «Luanda Papers» openbaar
is gemaakt, voldoende is? Zo nee, bent u bereid dit op Europees en internationaal niveau, bijvoorbeeld bij de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), aan te jagen?
Vraag 15
Deelt u de mening dat, gezien de grote rol die consultancybureaus spelen in
de «Luanda Papers», het een omissie is dat het woord «consultancy» slechts
eenmaal voorkomt in de, op 2 januari 2019 gewijzigde, Leidraad Wwft, Wwft
BES en Sanctiewet?6 Zo ja, wat gaat u hieraan doen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 16
Denkt u dat, gelijk aan binnen de accountancysector is gebeurd door de
instelling van de Monitoring Commissie Accountancy en de Commissie
Toekomst Accountancysector, het ook wenselijk is om te kijken naar de
kwaliteit van de consultancysector? Zo ja, hoe wilt u hier actief uitvoering aan
gaan geven, daarbij rekening houdend met het feit dat «consultant» een vrij
beroep is? Zo nee, waarom niet?
Vraag 17
Denkt u dat, naar aanleiding van de bekendmakingen van de «Luanda
Papers», een IMVO-convenant7 voor de consultancy van toegevoegde waarde
kan zijn? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke stappen gaat u hiertoe ondernemen?
Vraag 18
Zou u, als additioneel drukmiddel voor goed gedrag, consequenties overwegen voor de dienstverlening van bij buitenlandse corruptie betrokken
bedrijven aan de Nederlandse overheid?
Vraag 19
Hoe beoordeelt u de stelling van corruptie-experts Pyman, Horowitz en
Vermeulen dat het in Nederland nog vaak moeilijk blijkt overtreding van de
wet, bijvoorbeeld omtrent omkoping, wettig aan te tonen?8
Vraag 20
Wat is uw standpunt met betrekking tot de mogelijkheden om, net als in de
Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Brazilië, vervolging van
bedrijven al mogelijk te maken wanneer bewezen kan worden dat bedrijven
onvoldoende maatregelen hebben genomen om omkoping en corruptie te
voorkomen?
Vraag 21
Zijn eventuele boetes, schadevergoedingen en schikkingen waartoe bedrijven
veroordeeld worden of die bedrijven treffen, aftrekbaar van belastingen in
Nederland? Zo ja, vindt u het acceptabel dat de Nederlandse burger daarmee
meebetaalt aan corrupt gedrag van deze bedrijven?
Vraag 22
Kunt u deze vragen apart beantwoorden?

6

https://www.afm.nl/~/profmedia/files/wet-regelgeving/beleidsuitingen/leidraden/wwft.pdf
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/internationaal-maatschappelijk-verantwoordondernemen-imvo/imvo-convenanten
8
https://fd.nl/opinie/1327486/til-anticorruptiewetgeving-naar-internationaal-niveau
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Mededeling
Naar aanleiding van de schriftelijke vragen van de leden Sneller & Groothuizen (D66) met kenmerk 2020Z01028 die werden ingezonden op 23 januari
2020 en; de schriftelijke vragen van de leden Snels en Diks (GroenLinks),
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 1671, die werden
ingezonden op 24 januari 2020 wil ik u, mede namens de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, de Minister van Justitie
en Veiligheid, en de Staatssecretaris van Financiën voor Fiscaliteit en
Belastingdienst meedelen dat het helaas niet mogelijk is deze vragen binnen
de gestelde termijn te beantwoorden.
De reden hiervoor is dat het verzamelen van informatie ten behoeve van de
beantwoording meer tijd vergt. De benodigde gesprekken met betrokken
partijen zijn nog gaande.
Zodra de benodigde informatie beschikbaar is, wordt de beantwoording u

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4