ADVIES
HOOFDLIJNEN REGULEREND KADER ELEKTRICITEIT
OP BONAIRE, SINT EUSTATIUS EN SABA

AAN:

VAN:
IN OPDRACHT VAN:

DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN DE BESTUURSCOLLEGES VAN DE OPENBARE LICHAMEN
JEROEN VAN BERGENHENEGOUWEN EN JAN VAN BEUNINGEN
DE NEDERLANDSE SCHOOL VOOR OPENBAAR BESTUUR, DEN HAAG, EN
DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN

23 OKTOBER 2012

2

INHOUDSOPGAVE

INHOUDSOPGAVE ....................................................................................................................................................................... 3

DEEL I | INLEIDING, ACHTERGROND EN PROBLEEMANALYSE ................................................................................ 5

1. INLEIDING ...................................................................................................................................................................................................... 5
2. NEDERLAND IN CARIBISCH NEDERLAND ..................................................................................................................................... 6
3. HUIDIGE INRICHTING ENERGIEVOORZIENING CARIBISCH NEDERLAND .................................................................... 9
4. PROBLEEMANALYSE ..............................................................................................................................................................................13
5. ROL NEDERLAND IN ENERGIEBELEID VAN CARIBISCH NEDERLAND .........................................................................20

DEEL II | HOOFDLIJNEN REGULEREND KADER ELEKTRICITEIT ........................................................................... 23

6. ALGEMENE BEGINSELEN REGULERING OP EILANDEN........................................................................................................23
7. UITGANGSPUNTEN REGULERINGSKADER ..................................................................................................................................24
8. HOOFDLIJNEN REGULERINGSKADER ............................................................................................................................................25
9. SPECIFIEKE AANDACHTSPUNTEN ..................................................................................................................................................33
10. SLOTOVERWEGINGEN ........................................................................................................................................................................34

BIJLAGE 1; TERUGVERDIENTIJD ZONNEPANELEN...................................................................................................... 35
GESPREKKEN .............................................................................................................................................................................. 36
VERWIJZINGEN .......................................................................................................................................................................... 38

3

4

DEEL I | INLEIDING, ACHTERGROND EN PROBLEEMANALYSE
1. INLEIDING
Sinds 10 oktober 2010 maken de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba als openbare
lichamen onderdeel uit van het land Nederland. Voor de bestuurlijke inrichting van de drie
openbare lichamen is de Nederlandse Gemeentewet richtinggevend, maar op onderdelen
wordt daar – rekening houdend met de bijzondere omstandigheden – van afgeweken. De
eilanden kunnen worden gezien als gemeenten met deels eigen inrichtingseisen.
Maar niet alleen wat betreft de bestuurlijke inrichting verschillen de openbare lichamen van
gemeenten in Nederland; ook de overige in Europees Nederland geldende wetten zijn niet
onverkort op de eilanden van toepassing. In bepaalde Nederlandse wetten zijn bijzondere
bepalingen voor Caribisch Nederland opgenomen, voor enkele onderwerpen zijn eigen BESwetten geformuleerd en ten slotte zijn ook complexen oude Antilliaanse regelgeving van
toepassing die zijn omgeschreven naar Nederlandse wetgeving.
Dat laatste geldt ook voor de energiewetgeving. Sinds 10 oktober 2010 (10-10-10) geldt de
Wet elektriciteitsconcessies BES die de bestuurscolleges van de eilanden bevoegdheden
geeft om eisen te stellen aan het bouwen, aanleggen of in gebruik hebben van inrichtingen
voor de productie van elektriciteit met het doel die elektriciteit te beleveren. De wet geeft
aan het college de bevoegdheid om concessies af te geven aan energiebedrijven en via die
concessies voorwaarden te stellen aan bedrijven. Ook moet het bestuurscollege de hoogte
van het consumententarief vaststellen.
De Minister van Economische Zaken (hierna: de minister) heeft geen directe bevoegdheden
ten aanzien van de energievoorziening, terwijl hij wel politiek verantwoordelijk is voor een
betrouwbare, betaalbare en schone energievoorziening in zowel Europees als Caribisch
Nederland. In de huidige constructie kan hij die verantwoordelijkheid maar beperkt
waarmaken.
Het omgekeerde geldt eveneens: de eilandbesturen hebben aangegeven dat de
vraagstukken rond de energievoorziening binnen de huidige kaders niet door de eilanden
alleen kunnen worden opgelost en dat het bestaande reguleringskader de nodige
beperkingen heeft. Zowel op Bonaire als op Saba en Sint Eustatius zijn de problemen met de
energievoorziening na de transitie complex. Ook zij dragen verantwoordelijkheden die ze
onvoldoende kunnen waarmaken.
De minister heeft in die context in een Algemeen Overleg met de Tweede Kamer op 30
januari 2012 aangegeven hoe hij zijn verantwoordelijkheid ziet in relatie tot die van de
bestuurders van de eilanden en hij heeft aan de Tweede Kamer toegezegd om nog in 2012
de contouren te schetsen van een regulerend kader voor de energievoorziening op Caribisch
Nederland. Dit advies dient daartoe.
Het advies is geschreven in het kader van de opleiding tot master of public administration
van de Nederlandse School voor het Openbaar Bestuur door twee fellows, tevens
ambtenaren van het Ministerie van Economische Zaken en beoogt zowel de minister als de
eilandsbesturen te adviseren.
5

Het advies is als volgt opgebouwd. In de navolgende paragraaf wordt kort ingegaan op de
wijze waarop Nederland invulling geeft aan zijn rol, gegeven de nieuwe staatkundige
verhoudingen. Tegen deze achtergrond volgt in paragraaf 3 een beschrijving op hoofdlijnen
van de huidige inrichting van de energievoorziening op de eilanden, de prijsvorming en, in
paragraaf 4, de problemen die daarmee gepaard gaan. Geconcludeerd wordt dat de
problemen niet door de eilanden alléén kunnen worden opgelost. In paragraaf 5 wordt
stilgestaan bij de motieven die directere invloed door de Rijksoverheid rechtvaardigen.
In de deel 2 worden de hoofdlijnen van het regulerend kader gepresenteerd. Daartoe zal
eerst worden ingegaan op algemene principes ten aanzien van de regulering op eilanden, en
daarna zullen in paragraaf 7 de uitgangspunten worden beschreven. De hoofdlijnen staan
genoemd in paragraaf 8, waarna in paragraaf 9 extra aandacht zal worden besteed aan
enkele specifieke zaken.

2. NEDERLAND IN CARIBISCH NEDERLAND
Nederland bestaat sinds oktober 2010 uit een Europees en een Caribisch deel. De vraag wat
de nieuwe status precies betekent voor de inwoners van de eilanden qua
voorzieningenniveau is in de aanloop naar de staatkundige veranderingen en ook daarna op
sommige beleidsterreinen uitgebreider beantwoord dan op andere. Waar men bijvoorbeeld
in Frankrijk voor de overzeese gebiedsdelen expliciet heeft gekozen om geen onderscheid te
maken in het voorzieningenniveau ongeacht of een Fransman op Martinique dan wel in
Parijs woont, is door Nederland voor een meer hybride structuur gekozen.
Het uitgangspunt daarbij is om van de Caribische delen van Nederland een “succes” te
maken. Dat moet worden bewerkstelligd door te voorzien in bestuur, wetgeving en beleid
die recht doen aan de eigenheid van de samenleving op de eilanden, die de inwoners de
mogelijkheden bieden om zich beschermd te weten en te ontplooien naar eigen inzicht, die
aanvaardbare publieke voorzieningen scheppen en tegelijk het gevoel van eenheid met
Nederland versterken en de burgers geen aanleiding geven tot spijt over hun keuze om deel
te worden van Nederland. 1
Deze visie is ook verwoord in de memorie van toelichting op de Aanpassingswet openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Hierin wordt tevens aangegeven dat “de
economische en sociale omstandigheden, de grote afstand tot het Europese deel van het
Koninkrijk, hun insulaire karakter, kleine oppervlakte en bevolkingsomvang, de geografische
omstandigheden, het klimaat en andere factoren de redenen zijn waardoor deze eilanden
zich wezenlijk onderscheiden van het Europese deel van het Koninkrijk.” Door dit wezenlijk
onderscheid ligt het niet voor de hand Nederlandse wetgeving onverkort van toepassing te
verklaren, zo vervolgt de toelichting. “Door afwijkingen mogelijk te maken kan een op de
specifieke situatie toegesneden differentiatie worden bereikt in de toepasselijke wetgeving
en het gevoerde overheidsbeleid.”
Hierbij is in beginsel gekozen voor de weg van de geleidelijkheid. In de overleggen met de
Staten-Generaal over de wetgeving die voor Caribisch Nederland is ingevoerd is het

1

Kamerstukken II 2010-2011, 32 850, nr. 1
6

voornemen uitgesproken om de eerste vijf jaar na de transitie een periode van legislatieve
rust te hanteren. Dat sluit aan bij de gedachte dat op verschillende beleidsterreinen op de
eilanden een groot aantal veranderingen noodzakelijk is, maar dat deze veranderingen niet
in één keer kunnen plaatsvinden. Prioriteit is gegeven aan onderwerpen als veiligheid,
belastingen, onderwijs en zorg, terwijl op andere terreinen een meer geleidelijke
ontwikkeling zou plaatsvinden.
In zijn visie op de toekomst van het Koninkrijk heeft het kabinet het voornemen tot
geleidelijkheid bevestigd en tegelijkertijd aangegeven dat dit geen stilstand inhoudt op het
gebied van beleid en wetgeving: “De periode van 5 jaar moet vooral worden gebruikt voor
het experimenteren en ontwikkelen van beleid en wetgeving die beantwoorden aan de eisen
van eenheid en gelijkheid binnen het land Nederland en die daarnaast recht doen aan de
onderscheiden maatschappelijke werkelijkheid in Europa en de Caraïben.” 2
Opvallend is dat in het denken de productie van beleid en wetgeving voorop staat. Daarbij
zijn veel goede stappen gezet, maar dit brengt ook risico’s van onbedoelde averechtse
effecten met zich mee. Op verschillende prioritaire beleidsdossiers als onderwijs, de zorg en
de zorgverzekering zijn de in Nederland bestaande arrangementen het uitgangspunt
geweest. Veel eilandbewoners geven aan dat bestaande systemen die zich in de jaren
hadden ontwikkeld, die naar behoren functioneerden en aansloten bij de sociale context op
de eilanden sinds 10-10-10 toch zijn afgebroken en vervangen door nieuwe. In het oog
springende voorbeelden zijn de invoering van een Nederlandse CITO-toets op de
bovenwinden, terwijl de voertaal Engels is. Op Bonaire is een zorgverzekeringssysteem van
cheques in korte tijd vervangen door een systematiek van verzekeringspasjes, rekeningen en
terugstorten. Daarbij is volgens die bewoners voorbij gegaan aan het feit dat veel mensen
geen bankrekening hadden, met als gevolg dat een informeel circuit ontstaan is om aan een
voorschot op zorgkosten te komen.
De rijksvertegenwoordiger voor de drie eilanden schrijft in zijn voortgangsrapportage van
februari 2012:
“De Nederlandse rijksoverheid is manifest aanwezig met ambtenaren, regels en wetten.
Deze Nederlandse aanwezigheid is nog meer nadrukkelijk omdat de laatste jaren de
landsoverheid Nederlandse Antillen materieel afwezig was. De verwachtingen op de
eilanden van wat er komen zou, was groot. Te groot, kunnen we nu gerust stellen. Dat is
deels te verklaren uit een te optimistisch beeld op de eilanden over het Europese deel van
ons land met al zijn voorzieningen. Tegelijkertijd verliep de implementatie van de
verschillende veranderingen niet synchroon en ook niet gecoördineerd. De
voortvarendheid waarmee de Belastingdienst aan het werk ging en de tijdelijke justitiële
inrichting op Bonaire uit de grond werd gestampt, stond in contrast met bijvoorbeeld het
nieuwe zorgsysteem dat eerst in 2011 langzaam op gang kwam. Het versterkte het idee
onder de inwoners van de eilanden dat Nederland meer aandacht had voor handhaving en
toezicht dan voor verbetering van de leefomstandigheden van de eilanders.”

Daarnaast is, ondanks het voornemen tot geleidelijkheid en de genoemde prioritering, op
enkele precaire onderdelen zeer voortvarend gestart met wetgeving, mede op instigatie van
de Tweede Kamer, waaronder regelgeving op het gebied van homohuwelijken, euthanasie
2

Kamerstukken 2010-2011, 32850 nr. 1; Oostindie, G. en I. Klinkers (2011). Gedeeld Koninkrijk. De ontmanteling
van de Nederlandse Antillen en de vernieuwing van de trans-Atlantische relaties. Amsterdam University Press
7

en abortus. Zo verzette de voltallige Eilandsraad van Sint Eustatius zich tegen ‘het opdringen
en invoeren van deze antisociale wetten’ en overwoog hij zelfs om naar de Verenigde Naties
te stappen. Ook op Bonaire en Saba was verzet. Men voelde zich bevestigd in de angst voor
de “Nederlandse bemoei- en bedilzucht”.
De prioriteitstelling, de (onbedoelde) averechtse effecten van Nederlands beleid en de
invoering van moreel getinte wetgeving hebben bijgedragen aan toenemende spanningen
en onvrede op de eilanden over de Nederlandse inzet, met name op Bonaire. Andere
redenen voor de spanningen zijn de onvrede over het referendum, de sterk stijgende prijzen
en de toenemende armoede. In de Volkskrant van 6 juni 2012 wordt daarover opgemerkt
“Na de invoering van de dollar, ruim een jaar geleden, en door de verhoging van de
belastingen is het leven voor een grote groep oorspronkelijke eilandbewoners onbetaalbaar
geworden.” Cedric Soleana van de Actiegroep Bezorgde Bonairianen verwoordt het als volgt:
'Ik weet van kinderen die huilend gaan slapen omdat ze niets te eten hebben. De volgende
ochtend gaan ze ook huilend naar school. We zijn moe van het praten en moe van alle
beloftes. Je kunt het als een dreigement opvatten, maar na vandaag is het afgelopen met
praten. Dan maar de bak in, voor gerechtigheid en in naam van het volk.’ Dit is wellicht een
forse reactie te noemen, maar het geeft wel aan welk sentiment onder delen van de
bevolking leeft.
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft in 2011 de
armoedeproblematiek op de Caribisch Nederland in kaart gebracht.3 Dit onderzoek bevestigt
het beeld dat de eilanders moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen.
“Op Bonaire schetsten de respondenten hierover het volgende beeld. Men gaat bij familie
wonen om huur- en elektrakosten uit te sparen, men doet de ijskast ‘s nachts uit, men
betaalt twee weken elektra, en de volgende twee weken water. Men kiest eerder voor het
laten oplopen van huurachterstanden dan voor het niet betalen van elektra en water. Ook
laat men bij de buurtwinkels de boodschappen opschrijven om ze aan het eind van de
maand te betalen. Eten is een sluitpost. Bij de Chinees krijg je grote porties. Van een portie
van 6 of 7 dollars eet een heel gezin met bijvoorbeeld 5 kinderen. Men zorgt voor vulling
van de maag, bijvoorbeeld fungi, maar niet voor de noodzakelijke voedingsstoffen.
Groenten en fruit kan men zich niet veroorloven, men eet vaak voedsel uit potjes en blik.
Kinderen gaan regelmatig zonder ontbijt naar school, en krijgen soms alleen crackers te
eten. Men leent soms kleinere bedragen van bekenden om daarmee weer een paar dagen
eten te kunnen kopen.”

Waar in Nederland al snel de opvatting kan worden gehoord dat het geld naar Caribisch
Nederland in een bodemloze put terecht komt, is op de eilanden voor delen van de
bevolking sprake van slechte omstandigheden.
Mevrouw Abrahamsz Iraida woont aan de Kaya Jose G. Hernandez 11a in Bonaire. Zij is getrouwd,
moeder van vijf kinderen en oma van vijf kleinkinderen. Een dochter van 20 jaar woont in het
armoedige huis; een andere dochter van 23 woont met 3 jonge kinderen in een hutje achter in de
tuin. Op parttime basis werkt haar man in de bouw en zij maakt zo nu en dan schoon waarmee ze
samen in totaal $ 300,- per maand verdienen. Na aftrek van vaste lasten kan het gezin $ 2,- per
dag besteden. Elektriciteit koopt zij prepaid (Pagabon), maar daar kan ze weinig aan uitgeven. In
september werd zij met haar gezin en kleinkinderen door WEB afgesloten van water voor een

3

Kamerstukken 2011-2012, Bijlage bij Kamerstuk 33000-IV nr. 76
8

rekening van $ 70,98 voor 15 m3 water. Ze vertelde dat ze er alles voor opzij had gezet, maar dat
het niet was gelukt om de rekening te betalen.

Dit advies over de energievoorziening op de eilanden moet tegen de hier geschetste
achtergronden worden gelezen; hoe kan vanuit het energiebeleid een bijdrage worden
geleverd aan het succes van de eilanden, aan de kwaliteit van de leefomstandigheden van de
eilandbewoners?
3. HUIDIGE INRICHTING ENERGIEVOORZIENING CARIBISCH NEDERLAND
BONAIRE
De energiemarkt op Bonaire wordt gekenmerkt door een monopolistische marktstructuur
waarop beperkte regulering van toepassing is (Wet elektriciteitsconcessies BES). Regulering
van marktuitkomsten ontbreekt zowel op de groothandelsmarkt voor levering van
brandstoffen als op de markt voor elektriciteitsproductie. Het bestuurscollege stelt een
eindgebruikertarief vast dat de netbeheerder en tevens leverancier (WEB) in rekening mag
brengen. De brandstofkosten, die kunnen fluctueren als gevolg van schommelingen in de
wereldmarktprijzen, liggen vast in een brandstofclausule die onderdeel is van het tarief.4
De betrokken partijen en hun onderlinge relaties zijn:
- Ecopower Bonaire B.V., voorheen dochter van het failliete ECONCERN, is de
energieproducent op het eiland. De Rabobank heeft de investering in Ecopower
gefinancierd en is als gevolg van het faillissement de grootste schuldeiser. Ecopower
wekt stroom op door middel van vijf generatoren van MAN (nominaal vermogen
14,25 MW, brandstof HFO) en in totaal 13 windturbines (nominaal vermogen 11,1
MW).
- Curaçao Oil N.V. (Curoil) levert brandstoffen aan het eiland. Curoil betrekt het
overgrote deel van deze brandstoffen van Petróleos de Venezuela S.A. (hierna:
PdVsa), het Venezolaanse staatsbedrijf dat de olie produceert en een raffinaderij
heeft op Curacao. PdVsa heeft in 1994 een overeenkomst met de Nederlandse
Antillen gesloten waarin is bepaald dat PdVsa zonder tussenkomst van Curoil geen
zaken doet op de Antillen (Bonaire). Dit geldt zowel voor de groothandelsmarkt
(heavy fuel, stookolie voor Ecopower) als op de detailmarkt (light fuel, benzine).
- De brandstof wordt per schip door Curoil vervoerd naar Bonaire, aan wal gebracht
bij Bonaire Petroleum Corporation (BOPEC, een dochteronderneming van PdVsa) en
opgeslagen in een tank die door de producent Ecopower wordt gehuurd van BOPEC.
De tank van Ecopower heeft een opslagcapaciteit van 24.000 barrels, wat equivalent
is aan circa 100 dagen productie. Curoil transporteert met trucks 1 à 2 keer per dag
de brandstof van BOPEC naar Ecopower, alwaar het in een tank met een capaciteit
van circa 4 dagen productie wordt opgeslagen. BOPEC beschikt als enige partij op
het eiland over de benodigde infrastructuur voor overslag en opslag van olie.
- Het Water en Energiebedrijf Bonaire N.V. (WEB) is zowel de netbeheerder als de
leverancier en betrekt alle stroom van producent Ecopower. De aandelen zijn in
handen van het openbaar lichaam Bonaire. De juridische verhouding tussen die
4

Formeel op advies van de Dienst Economische Zaken die in principe een controlerende rol zou moeten spelen
bij de totstandkoming van de brandstofclausule.
9

partijen is neergelegd in een power purchase agreement (hierna: de overeenkomst).
WEB was eerst zelf producent, maar na een brand in de energiecentrale in 2005 is
een andere producent (Ecopower) aangezocht.
Schematisch:
Brandstoffen

Opslag

Productie

Curoil

BOPEC

Ecopower

Netbeheer & levering

WEB

Eindgebruik

Afnemers

Sinds juli 2010 is op Bonaire het tarief voor elektriciteit niet gewijzigd. 5 De huidige prijs per
kWh op Bonaire bedraagt voor een huishouden gemiddeld ongeveer USD 0,33.6 WEB heeft
aangegeven dat dit geen kostendekkend tarief is. De uitkomsten van de audit die onlangs in
opdracht van het ministerie is uitgevoerd, bevestigen dit beeld. De elektriciteitstarieven zijn
niet meer geïndexeerd vanaf 1992. Wel zijn tot 2010 op bepaalde momenten aanpassingen
gedaan om de hogere brandstofkosten door te berekenen. 7
Het gemiddeld verbruik per aansluiting/huishouden op Bonaire is circa 4500 kWh per jaar.
De gemiddelde kosten voor een huishouden per jaar komen dan op USD 1485. Opgemerkt
moet worden dat de kosten voor netbeheer worden omgeslagen per kWh; is dus een
gebruiksafhankelijk nettarief en geen capaciteitstarief.
SABA EN SINT EUSTATIUS
Op Saba en Sint Eustatius is de uitgangssituatie anders. Van oudsher is het
Gemeenschappelijk Energiebedrijf Bovenwindse Eilanden (GEBE) de producent, leverancier
en netbeheerder van Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. De grondslag hiervoor is de
elektriciteitsconcessie die onder de oude Antilliaanse wetgeving is afgegeven. Regelgeving
die, net als de Wet elektriciteitsconcessies BES, de bevoegdheid geeft om eisen te stellen
aan het bouwen, aanleggen of in gebruik hebben van inrichtingen voor de productie van
elektriciteit met het doel die elektriciteit te beleveren. De concessie die GEBE een monopolie
gaf op de eilanden bevatte ook de bepaling om op de drie eilanden dezelfde prijs in rekening
te brengen (single tariff structure), na goedkeuring door de eilandbesturen. Eind 2010 is de
concessie verlengd voor Sint Maarten, en sindsdien opereert GEBE op de twee andere
eilanden zonder concessie.
De achtergrond hiervan is de wens van Sint Maarten om niet langer verantwoordelijk te zijn
voor de energievoorziening op de twee eilanden. Tussen het Rijk, de openbare lichamen en
Sint Maarten is om die reden in 2011 overeengekomen dat GEBE wordt ontmanteld. In
plaats daarvan komen drie aparte energiebedrijven voor de verschillende eilanden. De
bedrijven op Saba en Sint Eustatius moeten per 1 januari 2014 operationeel zijn. Het

5

SEO (2011)
Het tarief is opgebouwd uit een brandstofclausule en een netbeheer- en leveringsdeel. Daarnaast wordt op de
factuur een zegelbelasting geheven van USD 0,25.
7
Rijksauditdienst (2012, concept), Rapportage overeengekomen specifieke werkzaamheden m.b.t. financiële
informatie WEB. Rapport van feitelijke bevindingen
6

10

eigendom zal in handen zijn van de respectievelijke openbare lichamen. Tot 2014 geldt een
transitieperiode om op de eilanden zelfstandige energiebedrijven in te richten.
De huidige regulering vindt zijn weerslag in een memorandum of understanding van 5 april
2012 die in het licht van de afspraken over de ontmanteling van het huidige GEBE zijn
gemaakt. In de artikelen 4.2 en 4.3 van die MOU is bepaald dat de GEBE zich tijdens de
transitieperiode verplicht om betrouwbare en betaalbare energie te leveren tegen een prijs
die ook op Sint Maarten geldt; de voortzetting van de single tariff structure. Per 2014
bestaat dus concrete behoefte aan een reguleringskader.
De productie, distributie en levering van elektriciteit op de eilanden zijn verticaal
geïntegreerd. Ten aanzien van de aanvoer en opslag van olie, beschikt SOL (een
dochterbedrijf van Shell) zowel op Saba als Sint Eustatius over opslagtanks in de buurt van
de productielocaties van de energiebedrijven. Hierdoor is SOL de facto verzekerd van een
monopoliepositie voor de levering en opslag van brandstof die nodig is om de
dieselgeneratoren te laten draaien. De aanvoer en opslag van olie worden niet gereguleerd.
Het eiland Sint Eustatius heeft een relatief grote haven waar overslag van olie plaatsvindt,
door NuStar Energy L.P. (Nustar), een Amerikaans bedrijf.
NuStar is veruit het grootste bedrijf op Sint Eustatius en een grootverbruiker van energie.
NuStar heeft een eigen energievoorziening waarmee zij goedkoper kan produceren dan
GEBE. In het verleden zijn gesprekken gevoerd met NuStar of zij bereid zijn om voor de
andere afnemers op het eiland in energie te voorzien, maar Nustar heeft aangegeven hierin
niet geïnteresseerd te zijn. NuStar fungeert wel als back-up voor de openbare
energievoorziening, bijvoorbeeld als er verstoringen zijn in de levering van olie of bij
onverwachte storing op de productielocatie van GEBE. NuStar levert dan tegen de prijs die
GEBE aan zijn klanten vraagt.
Schematisch:
Brandstoffen

Opslag

Productie

SOL

SOL

GEBE

Netbeheer & levering

GEBE

Eindgebruik

Afnemers

Op dit moment (en tot 1 jan. 2014) “subsidiëren” de afnemers op Sint Maarten de tarieven
van de afnemers op Saba en Sint Eustatius, doordat zij dezelfde tarieven betalen als de
afnemers op Sint Maarten hoewel de productie-, distributie- en leveringskosten op de twee
eilanden hoger zijn. Een gemiddelde gebruiker betaalt op dit moment USD 0,38, maar de
prijzen fluctueren aanzienlijk. Zo piekte de prijs eind 2011 nog op USD 0,43.
Hieronder is de ontwikkeling van de elektriciteitsprijs op Saba en Sint Eustatius weergeven
over de periode 2006-2011.8

8

Kamerstukken 2011-2012, Bijlage bij Kamerstuk 33000-H nr. 7, Koopkrachtonderzoek Caribisch Nederland
(Ecorys)
11

Het gemiddeld verbruik per aansluiting op Saba en Sint Eustatius is respectievelijk 4100 kWh
en 5000 kWh. Uitgaande van het huidige tarief bedragen de jaarlasten USD 1558 (Saba) en
USD 1900 (Sint Eustatius).
PRIJZEN VAN ANDERE LANDEN IN HET CARIBISCH GEBIED EN NEDERLAND
Zonder uitzondering is het tarief in de regio opgebouwd uit een fluctuerende
brandstofclausule en een netbeheer- en leveringscomponent. De tarieven op Curaçao
variëren tussen de USD 0,36 en 0,45. Op Aruba – met volgens velen het meest efficiënt
draaiende energiebedrijf in de regio – zijn de tarieven recent met gemiddeld 10% gedaald
(voor lagere inkomens met 15%) na een reeks investeringen in efficiëntere
dieselgeneratoren en omdat men besloten heeft geen dividenduitkeringen meer te doen
aan het Land Aruba als aandeelhouder. Het opgesteld vermogen c.q. het verbruik van
energie op Aruba en Curaçao is uiteraard vele malen groter dan Bonaire, Sint Eustatius en
Saba gezamenlijk.
De totale prijs per kWh in Nederland wordt bepaald door een gebruiksonafhankelijk
capaciteitstarief en een gebruiksafhankelijk leveringstarief (de hoogte daarvan is afhankelijk
van de leverancier) en belastingen. In augustus 2012 kon een contract worden afgesloten
voor USD 0,279 per kWh inclusief BTW en energiebelasting. In Nederland betalen
huishoudens een gebruiksonafhankelijk transporttarief, maar als de netwerkkosten worden
omgeslagen naar een gemiddelde prijs per kWh dan bedragen deze circa USD 0,08.

9

Omrekening van Euro naar dollar telkens tegen wisselkoers van 1,25
12

4. PROBLEEMANALYSE
BONAIRE
Arbitrage-uitspraak en prijsstijgingen
Op Bonaire is op 9 augustus 2012 een arbitrage-uitspraak geweest in een langlopend conflict
tussen de twee belangrijkste partijen in de energievoorziening van Bonaire: Ecopower en
WEB. Het geschil ging om de uitleg van de in 2007 gesloten overeenkomst - de power
purchase agreement - tussen de partijen. Een centrale vraag was of Ecopower de stijgende
wereldprijzen van olie mocht doorberekenen in de prijs. De uitspraak was voor WEB
negatief. Ecopower kreeg op alle punten gelijk. Vanaf nu moet WEB de reële
productiekosten van elektriciteit betalen. Het vonnis verplicht WEB daarnaast om binnen zes
dagen de achterstallige betalingen van zo’n USD 11 mln. te voldoen.
Omdat de werkelijke kosten niet werden gereflecteerd in het huidige tarief, en omdat de
uitkomsten van de arbitrage van invloed zijn op het toekomstige tarief, zouden de tarieven
met aanzienlijk moeten stijgen, afhankelijk van de verbruikerscategorie. Zie hieronder een
overzicht van de opbouw van het gemiddelde tarief, gebaseerd op ruwe, eerste
berekeningen van WEB en Ecopower. De jaarkosten voor huishoudens, uitgaande van een
gemiddeld verbruik van 4500 kWh stijgen met deze prijs richting USD 2000 (+/- 30%).
PRIJS NIEUW (USD/kWh) - op basis van werkelijke kosten incl. terugbetaling
Productiekosten (operations x, brandstof y, en kapitaal z)

0,25

Netbeheer

0,14

Levering
Achterstallige betalingen aan Ecopower op grond van arbitragebesluit
uitgaande van afbetaling in 5 jaar

0,02

Totaal/USD

0,44

0,03

Het eilandbestuur ging in eerste instantie nog uit van stijgingen in de richting van 50% en
achtte dit een desastreuze ontwikkeling. Het bestuur gaf bij monde van gedeputeerde El
Hage aan te vrezen voor 'ontwrichting van de samenleving als er geen oplossing komt. De
meeste burgers kunnen dat niet opbrengen. De klap komt dubbel hard aan want winkels en
bedrijven zullen hogere energiekosten moeten doorberekenen in hun prijzen.’
Een bijkomend effect van de prijsstijging zal zijn dat meer (grote en vermogende) afnemers
zullen kiezen om zelf - onafhankelijk van WEB - elektriciteit op te wekken. Er zijn al enkele
zgn. stand alones. De kosten die in de energievoorziening worden gemaakt, zullen dan over
steeds minder (en minder vermogende afnemers) worden omgeslagen. Dit is een zichzelf
versterkend effect.
Regulering WEB
Hoewel het geschil tussen Ecopower en WEB ging over de uitleg van de overeenkomst, is de
kern van het probleem dat de kosten die in de energieketen worden gemaakt, niet worden
gereflecteerd in de elektriciteitsprijs. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat het nu geldende

13

reguleringskader de bevoegdheid om tarieven vast te stellen belegt bij het openbaar
lichaam.
Dit heeft ertoe kunnen leiden dat bij de vaststelling van de tarieven naast de onderliggende
kosten ook politieke opportuniteit een rol heeft gespeeld. Het risico van politieke inmenging
wordt versterkt door de kleinschaligheid van de eilanden, waarin dunne scheidslijnen zijn
tussen formele en informele verbanden die een objectieve oordeelsvorming in de weg
kunnen staan.
Ondanks een forse, mondiale toename in de brandstofkosten in de afgelopen jaren, is de
elektriciteitsprijs op Bonaire niet verhoogd. WEB zag zich enerzijds geconfronteerd met
oplopende facturen van Ecopower, maar kon anderzijds aan zijn afnemers geen hogere
elektriciteitsprijs in rekening brengen, gegeven de vastgestelde elektriciteitsprijs. Ook was
WEB niet in staat om uit de lopende opbrengsten noodzakelijke investeringen te doen in de
(lokale) infrastructuur.
Uit een financiële audit die in september 2012 in opdracht van het ministerie van EZ is
uitgevoerd blijkt dat de continuïteit van WEB in gevaar is. In het najaar van 2012 zal ook een
operationele audit plaatsvinden. Hieruit zal naar verwachting blijken dat bij WEB de
afgelopen jaren onvoldoende investeringen hebben plaatsgevonden om de kwaliteit en
betrouwbaarheid van de energievoorziening op peil te houden. De rijksauditdienst geeft aan
dat WEB voor geplande vervangings- en diepte-investeringen vermogen nodig heeft en dat
WEB momenteel niet in staat is om structureel aan haar financiële verplichtingen te
voldoen.10
De laatste grote investeringen zijn gedaan in de periode 2005-2008 met verzekeringsgeld dat
was ontvangen als compensatie voor de schade door de brand in de energiecentrale en een
lening bij de MCB bank (ruim $ 10 mln.). Deze investeringen waren in hoofdzaak
noodzakelijk om de nieuwe centrale van Ecopower bij BOPEC te ontsluiten en om extra
transformatorstations te bouwen voor de distributie van de elektriciteit. De locatie waar de
nieuwe centrale gebouwd is, werd in een rapport van KEMA en ECOFYS (ook dochter
ECONCERN) uit 2005 aangemerkt als de locatie welke de hoogste investeringen in het
netwerk met zich mee zou brengen. 11
Het huidige reguleringskader prikkelt WEB bovendien niet om efficiënt te werken. Dit blijkt
bijvoorbeeld uit de hoogte van de netverliezen die op Bonaire circa 13,5% bedragen,
aanzienlijk hoger dan in Nederland. Daarbij worden de aan de productie van drinkwater
verbonden elektriciteitskosten niet doorberekend. Door deze kruissubsidiëring zijn de kosten
van elektriciteit (nog) hoger. Een ander voorbeeld van ondoelmatigheid: in Nederland geven
huishoudens eens per jaar de meterstanden door en wordt zo nu en dan feitelijk
gecontroleerd. WEB heeft 8 mensen in dienst die maandelijks langs de deuren gaan om bij
haar 8000 aansluitingen de meterstanden op te nemen of afnemers te waarschuwen en af te
sluiten. Ook hierdoor worden de afnemers op de eilanden uiteindelijk geconfronteerd met

10

Rijksauditdienst (2012)
Long term energy plan Bonaire, 2005-2015, p. 48
Verwachte extra investeringen in het net per locatie (gemiddeld): HATO 0,5 mln., BOPEC 6,9 mln., RNWO 3,9 mln.
en TWR 3,3 mln. Het voordeel zou zijn dat eenvoudig een leiding tussen BOPEC en Ecopower kon worden
aangelegd. Dit is niet gebeurd.
11

14

hoge prijzen. Verder kan de bezetting van het coördinatiecentrum van WEB - waar nu in een
viermans ploegendienst wordt gewerkt - efficiënter en ook het uitbreiden van het aantal
afnemers van pre-paid elektriciteit kan efficiency winst opleveren.
Een ander element is dat de huidige tariefstructuur een staffeling kent waarbij onderscheid
wordt gemaakt in verschillende categorieën huishoudens (laag, middel en hoog verbruik),
laag verbruikende, en veel verbruikende bedrijven. Een dergelijke indeling versluiert voor de
afnemers wat de werkelijke kosten van energie zijn. Aan de grotere bedrijven brengt WEB
bovendien zulke lage kosten in rekening (rond de productiekosten) dat huishoudens de
bedrijven op het eiland de facto subsidiëren.
Tot slot. Een overheidsbedrijf dat voorziet in een eerste levensbehoefte (elektriciteit, maar
ook water) en dat vitale infrastructuur beheert, zou volledig transparant moeten zijn. Dat is
hier niet het geval. Een helder inzicht in de financiële situatie, de gesloten overeenkomsten
met derden, de inkomsten of de bezoldiging van bestuurders ontbreekt. De aandeelhouder
heeft geen jaarverslagen behandeld en dus ook niet goedgekeurd, of zij worden althans niet
openbaar gemaakt.12 Er is geen zicht op de overeenkomsten gesloten met derden. Een kader
voor corporate governance ontbreekt.

Regulering overige partijen in de keten
Geconstateerd kan worden dat tot nu toe op Bonaire onvoldoende aandacht uit is gegaan
naar de regulering van andere onderdelen van de energieketen dan WEB, de olietoevoer en
de productie.
Een eerste bijzonder aspect is de “exclusiviteit” van Curoil. Als gevolg van een in 1994
afgesloten contract tussen de Nederlandse Antillen en PdVsa is is het beheer van de
voormalige ISLA-raffinaderij op Curaçao in haden gekomen van PdVsa. De aandelen van
Curoil – het handelsbedrijf uit de tijd dat Shell de ISLA-raffinaderij exploiteerde zijn in
handen van de Curaçaose overheid. Het contract bepaalt dat PdVsa geen activiteiten mag
verrichten op de Antillen zonder tussenkomst van Curoil. 13 In principe zouden dus derde
partijen olie kunnen leveren. Het effect van deze bepaling is echter dat - mede gelet op de
fysieke inrichting op het eiland - Curoil een feitelijk monopolie heeft. De volgende
elementen spelen hierbij een rol:
- Ecopower gebruikt hoofdzakelijk heavy fuel oil (hierna: HFO), welke de facto alleen
kan worden geleverd via BOPEC. HFO moet bij de overslag namelijk verwarmd
worden en alleen de leidingen bij BOPEC zijn hierop ingericht. Aangezien BOPEC
onderdeel is van PdVsa - en PdVsa/BOPEC gebonden zijn aan het contract - wordt
vrije markttoegang tot die installatie van BOPEC verhinderd. Er is ook maar één kade
waar dergelijke schepen kunnen lossen.

12

In 2009 is een jaarverslag vastgesteld door de Raad van Commissarissen, maar die is niet gepubliceerd
Artikel 5.6 van de overeenkomst luidt: “PDVSA shall not conclude any transaction relating to the supply of
refined products destined for consumption in the local market of the Netherlands Antilles or for the supply of
aviation fuel or marine bunkers directly to airplanes and vessels ex-Curacao and Bonaire, except with The
Governments’ wholly-owned and marketing company, CUROIL N.V., or the successor thereto designated by The
Governments.”
13

15

-

-

Uit eerdere analyse van het Ministerie van Economische Zaken lijkt de conclusie
gerechtvaardigd dat Nederland geen rechtsopvolger is van het land de Nederlandse
Antillen bij deze overeenkomst en dat dit contract kan worden opengebroken. Dit
contract is echter bij de transitie - voorlopig - gehandhaafd zodat Ecopower
gebonden is aan Curoil als leverancier.
Het openbreken van dit contract wordt bemoeilijkt door de relatie met de prijs van
brandstof aan de pomp. Die prijs wordt vastgesteld door het bestuurscollege. Door
uit- en achterblijvende aanpassing van de gereguleerde prijs van brandstof aan de
pomp door het bestuurscollege, is sprake van jarenlange voorfinanciering en
kruissubsidiëring door Curoil. Dientengevolge gebruikt Curoil het ongereguleerde
deel van de markt (waaronder de levering van brandstof aan Ecopower) om het
verlieslatende gereguleerde deel te subsidiëren. Het openbreken van de
groothandelsmarkt voor brandstof op Bonaire kan dus niet los worden gezien van de
gereguleerde detailhandelsmarkt (prijzen aan de pomp).

Een tweede aspect is het ontbreken van regulering op de productie door Ecopower.
Ondanks dat de indruk bestaat dat het bedrijf onder bewind van de curator op dit moment
efficiënt opereert, is het risico manifest dat overwinsten worden gemaakt door een
monopolistisch bedrijf of dat investeringen die zouden kunnen leiden tot lagere kosten
worden uitgesteld. Dit risico wordt versterkt door de arbitrage-uitspraak waarin is bepaald
dat Ecopower zijn kosten aan WEB mag doorbereken.

Stijgende brandstofkosten
De brandstofkosten voor Ecopower zijn het afgelopen jaar sterk gestegen. Daar zijn, blijkens
een advies van SEO aan het Ministerie van Economische Zaken vier redenen voor aan te
wijzen:14
- De eerste (externe en niet te beïnvloeden) reden is dat de internationale
handelsprijs (de platts-prijs) sterk is gestegen. De platts-prijs is handelsprijs per
barrel die dagelijks door het bureau Platts wordt berekend. Een barrel brandstof
komt overeen met 159 liter.

14

SEO (2011)
16

-

-

-

Ten tweede is in oktober 2010 naar aanleiding van een overleg 15 van mei 2010
overgestapt van 3%-zwavel HFO op het duurdere 1,5% zwavel HFO. De begrootte
meerkosten van gebruik van 1,5% HFO in plaats van 3% HFO bedroegen US$ 750.000
(verslag van het overleg). Bij een marktvraag van 75 GWh (nu 95 GWh) en bij
volledige kostendoorrekening zou dit een verhoging van het eindgebruikerstarief
van ruim 1 dollarcent per KWh impliceren, oftewel een tariefstijging van circa 5,5%.
Ten derde is het fiscale stelsel sinds toetreding van Bonaire tot het Nederlandse
staatsbestel gewijzigd, waardoor Ecopower meer kosten maakt. Na de invoering van
het nieuwe fiscale stelsel moet Ecopower 8% algemene bestedingsbelasting betalen,
en afhankelijk van de keuze van Ecopower waar ze haar actieve status wil vestigen,
1% vastgoedbelasting/geen winstbelasting (bij vestiging actieve status in Bonaire) en
vennootschapsbelasting over toekomstige winsten (bij vestiging van actieve status in
Nederland).
Ten vierde is de bruto marge bovenop de platts-prijs die Curoil aan Ecopower in
rekening brengt gestegen van USD 4 per barrel 3%-HFO tot USD 20 per barrel 1,5%HFO in februari 2011.16

Duurzame, decentrale energieopwekking
Hoewel duurzame energie al een rol van betekenis speelt op Bonaire (windenergie bij
Ecopower) liggen er op het eerste gezicht kansen om een verdere verduurzamingsslag op
het eiland (zon-pv) te ondersteunen. Momenteel verbiedt WEB het via zijn
aansluitvoorwaarden om decentraal, duurzame energie te produceren en tevens
aangesloten te zijn op het net, nog ongeacht de vraag of werkelijk sprake is van
teruglevering aan het net. Als iemand gebruik wil maken van een PV-installatie, dan kan dat
alleen als stand-alone faciliteit. En dat is jammer omdat de zon vaak schijnt en Bonaire zich
daarnaast profileert als duurzaam eiland, als “Green Bonaire”. Bovendien zijn de prijzen van
zon-pv op de wereldmarkt de laatste drie jaar spectaculair gedaald, waardoor zonnestroom
kan concurreren met de hoge (fossiele) elektriciteitsprijzen in Caribisch Nederland. Het enige
resterende nadeel van zonnestroom is het feit dat ’s avonds en ’s nachts een (fossiele) backup elektriciteitsvoorziening benodigd is.
Deze door WEB getroffen regeling is echter te verklaren. Het probleem op een klein eiland is
de schaal van de energievoorziening, in concreto het aantal afnemers waarover de totale
kosten van die voorziening kunnen worden verdeeld. De kosten die WEB maakt (de
netbeheer- en leveringskosten) worden momenteel naar gebruik omgeslagen over de
afnemers. Het netwerktarief is, anders dan in Nederland voor kleinverbuikers, dus
gebruiksafhankelijk. Door decentrale opwekking wordt door de betreffende afnemers
derhalve in beperktere mate bijgedragen aan de kosten van het net die wel voor hen

15

Overleg tussen Ecopower, WEB, de verantwoordelijke bestuurder van Bonaire (Abraham)
en het Rijk.
16
Ecopower heeft aangegeven dat het contract waarin de opslag van USD 4 was opgenomen gelet op het
bestelvolume van Ecopower geen realistische marge bleek en dat op dit moment als gevolg daarvan de opslag
USD 7,65 is.
17

moeten worden gemaakt. Immers, de netwerkkosten worden in hoofdzaak bepaald door de
capaciteit van de aansluiting en de piekvraag.
Het toestaan van zonnepanelen zou in het huidige model betekenen dat tot een decentraal
opgewekte kWh niet alleen de productiekosten van in totaal 28 ct. (inclusief de
achterstallige betalingen als gevolg van de arbitrage), maar ook de netbeheer- en
leveringskosten van 16 ct. worden uitgespaard. Aangezien de totale kosten van WEB gelijk
blijven, betekent dit dat de netwerktarieven omhoog zullen gaan. Vooral mensen zonder
zonnepanelen zullen dit merken.
Een tweede complicatie is dat op een eiland altijd het piekvermogen moet kunnen worden
opgevangen door de dieselgeneratoren die bij Ecopower staan opgesteld. Het kan namelijk
zo zijn dat het niet waait en de zon niet schijnt en dan moet al het vermogen worden
geleverd door Ecopower. Indien meer zonnepanelen worden opgesteld zullen de vaste
kosten (de x- en de z-component) over de overige kWh ’s worden omgeslagen. Complicatie
van decentrale energieopwekking is dus dat het opgesteld (reserve-)vermogen bij Ecopower
in de prijs voor overige gebruikers zal worden verdisconteerd en opnieuw zullen mensen
zonder zonnepanelen hier de dupe van worden. Dit is een zichzelf versterkend effect,
wantdan zullen meer zonnepanelen worden geplaatst en de prijs van Ecopower zal verder
stijgen.
Ten slotte kent WEB een minimum afnameverplichting bij Ecopower, waardoor WEB geen
omzet wil verliezen aan decentrale opwekking. In de overeenkomst tussen WEB en
Ecopower is vastgelegd wat de totale, verwachte vraag (predicted demand) van het eiland is.
Ecopower heeft zich verplicht te voorzien in die vraag, maar het risico op een lagere vraag is
bij WEB neergelegd door middel van de zogenaamde “take or pay”-clausule.17 WEB betaalt
ongeacht het totale verbruik altijd aan Ecopower de predicted demand. De z –component
(kapitaal) is vastgesteld voor en wordt berekend binnen die predicted demand. Wordt door
WEB meer afgenomen, dan betaalt WEB slechts de x- (operations) en de y-component
(brandstof). Bij een stijging van de voorspelde vraag moet WEB ook eerst naar Ecopower
met het verzoek om capaciteit bij te bouwen: “the right of first refusal” voor Ecopower.
Ten slotte is deze demand op het eiland de laatste maanden groter dan het totaal opgesteld
vermogen. Bepaalde wijken (en overigens vaak dezelfde met weinig toerisme) zijn als gevolg
hiervan een aantal keer afgeschakeld. De beperkte betrouwbaarheid is dus niet alleen een
gevolg van het uitblijven van noodzakelijke investeringen in het netwerk, maar ook van het
uitblijven van noodzakelijke investeringen in productiecapaciteit, waarvoor in de huidige
constructie geen reserve wordt opgebouwd. De huidige constructie heeft geleid tot een
patstelling tussen WEB en Ecopower. WEB wil de predicted demand niet verhogen uit angst
voor stijgende prijzen; Ecopower bouwt niet bij wegens gebrek aan investeringsruimte.

17

De zgn. “take or pay”-clausule uit de ppa; paragraaf 2.5 waarin exclusiviteit voor Ecopower ten aanzien van de
predicted demand is geregeld.
18

SABA EN SINT EUSTATIUS
Rendabele bedrijven tegen acceptabele tarieven
De problematiek op de bovenwindse eilanden is van een andere orde. Daar moeten twee
zelfstandige, rendabele energiebedrijven worden opgericht zonder dat de tarieven daarbij
aanmerkelijk stijgen. Gegeven de schaal van de eilanden, wordt dat een lastige opgave, zo
blijkt ook uit twee rapporten die in opdracht van de minister door SEO economisch
onderzoek zijn uitgebracht. 18
Het ingewikkelde probleem bij de inrichting van de nieuwe energiebedrijven wordt gevormd
door de hoge vaste kosten voor energie in relatie tot de kleinschaligheid van de eilanden
met respectievelijk rond de 1800 (Saba) en 3600 inwoners (Sint Eustatius). Een
kostendekkend tarief is daardoor per definitie relatief hoog in vergelijking met andere –
grotere – eilandeconomieën. Doordat de totale vraag naar elektriciteit beperkt is, moeten
dieselgeneratoren worden gebruikt die op relatief dure diesel (light fuel oil) draaien; de
overheadkosten moeten over een beperkt aantal afnemers worden verdeeld en de aanleg
en het onderhoud van netten zijn, ook gelet op het bergachtige terrein, relatief duur.
Hierdoor zijn, zo blijkt uit een rapport van KEMA uit 2008, de marginale kosten van een kWh
ongeveer twee keer zo hoog als op Sint Maarten.19
SEO becijferde dat, uitgaande van het elektriciteitstarief voor 2010 van USD 0,33 (inmiddels
aanzienlijk hoger), een zelfstandig energiebedrijf op Sint Eustatius een verlies per kWh zou
maken van USD 0,16. Op Saba is het tekort USD 0,14. Net als op Bonaire zal het in rekening
brengen van een kostendekkend tarief een forse sociaal-economische impact hebben.
Bovendien zal dit het risico vergroten dat sommige afnemers zullen kiezen om een standalone voorziening in te richten. Voor concurrentie van andere bedrijven is vanwege de
kleinschaligheid geen plek. Dit betekent dat de op te richten energiebedrijven (net als GEBE
nu) in de toekomst over een monopoliepositie zullen beschikken.
Het reguleringskader dat tot nu toe op Saba en Sint Eustatius van kracht is geweest heeft
GEBE slechts in beperkte mate geprikkeld om efficiënt te werken. Dit blijkt bijvoorbeeld uit
de hoogte van de netverliezen die op Sint Eustatius in 2012 12,4 % zijn (op Saba in 2012
8,3%); aanzienlijk hoger dan in Nederland. Een deel van deze netverliezen kan overigens
mogelijk worden verklaard doordat de afgelopen jaren onvoldoende is geïnvesteerd in de
kwaliteit van de netten. Een goed beeld van benodigde investeringen in de netten
ontbreekt. Een deel van de netten op Saba en met name op Sint Eustatius bevindt zich
bovengronds, wat met het oog op de kwetsbaarheid voor schade door zware storm een
risico vormt.
Een ander element is dat de huidige tariefstructuur een staffeling kent waarbij onderscheid
wordt gemaakt in verschillende categorieën huishoudens (laag, middel en hoog verbruik),
laag verbruikende, en veel verbruikende bedrijven. Een dergelijke indeling versluiert voor de
afnemers wat de werkelijke kosten van energie zijn.

18

SEO (2012a) Towards an efficient and profitable energy company in Saba en (2012b) Towards an efficient and
profitable energy company in St. Eustatius.
19
KEMA (draft, 2008), N.V. GEBE ST. Maarten tariff study and modification of existing tariffs & design of new
tariffs
19

Regulering overige partijen in de keten
De aanvoer en opslag van olie zijn niet gereguleerd. Op Saba wordt de olie aangevoerd door
SOL dat ook als enige bedrijf op het eiland over mogelijkheden van opslag beschikt. SOL
levert ook olie op Sint Eustatius. Hoewel op Sint Eustatius ook olieopslagtanks van NuStar
staan die worden gebruikt voor overslag, liggen deze op een voor de productie door GEBE
ongunstige locatie. SOL beschikt daardoor over een de facto monopolie op de eilanden. De
geluiden zijn dat het bedrijf zich daar ook naar gedraagt; hoge prijzen, een slechte kwaliteit
olie en onbetrouwbare belevering.20
Duurzame decentrale energieopwekking
Op dit moment wordt alle door GEBE geleverde elektriciteit opgewekt met diesel.
Tegelijkertijd zijn de omstandigheden op de eilanden zodanig (veel zon en veel wind) dat
investeringen in duurzame energie een drukkend effect op de prijs van elektriciteit zouden
kunnen hebben. In dat kader heeft de minister toegezegd om op elk van de eilanden de
kosten te dragen voor de plaatsing van windturbines en zich in te spannen voor het gelijk
houden van de huidige elektriciteitsprijzen.
Het is afnemers op de eilanden toegestaan om zonnepanelen te plaatsen en om in te voeden
op het net. Tegenover invoeding van elektriciteit staat geen vergoeding. Net als Bonaire
speelt op Saba en Sint Eustatius (wellicht zelfs in sterkere mate) het probleem van schaal en
dus het aantal afnemers waarover de totale kosten van die voorziening kunnen worden
verdeeld. De kosten van GEBE moeten uiteindelijk worden omgeslagen over de afnemers. In
de huidige gebruiksafhankelijk tariefstructuur geldt: hoe meer afnemers in hun eigen
energie voorzien, des te duurder wordt de energie voor afnemers die dat niet doen. De
analyse over decentrale energieopwekking op Bonaire is daarom ook op deze eilanden van
toepassing.
5. ROL NEDERLAND IN ENERGIEBELEID VAN CARIBISCH NEDERLAND
De actuele situatie rondom de energievoorziening op de eilanden vraagt om (directe)
betrokkenheid vanuit de Rijksoverheid en wel om de volgende drie redenen.
1. Betrouwbare energievoorziening tegen redelijke prijzen kan niet gegarandeerd worden
Op elk van de eilanden is - om uiteenlopende redenen - een forse prijsstijging te verwachten.
Een prijsstijging die zowel direct via hogere elektriciteitsrekeningen, als indirect via hogere
prijzen voor inputs en consumptie zijn weerslag zal hebben op de samenleving als geheel;
alle partijen zullen worden geraakt.
Dergelijke prijsstijgingen zullen een ontwrichtende werking hebben op de eilanden;
armoede zal toenemen, evenals sociale spanningen, onrust en criminaliteit. De sociaaleconomische situatie op de eilanden is kwetsbaar. De financiële draagkracht van de
bevolking is laag. Op de eilanden ligt ongeveer 50% van de inkomens op of net boven het

20

SEO (2012a, 2012b)
20

minimumloon (dat overigens op Caribisch Nederland op een lager niveau ligt dan in
Nederland) terwijl de koopkracht op de eilanden als gevolg van hoge inflatie onder druk
staat.21 Juist de energievoorziening zal alle groepen raken. Het voorkomen van
onverantwoorde prijsstijgingen is een humanitaire, sociale en politieke noodzaak.
2. Op eigen kracht lossen de eilanden de problemen niet op
De eilandsbesturen zien zich - op Bonaire door het conflict tussen WEB en Ecopower en op
Sint Eustatius en Saba als gevolg van de transitie - gesteld voor een opgave welke hun
bestuurlijke capaciteiten en middelen te boven gaan.
Ten aanzien van de middelen moet worden geconstateerd dat er een beperkte financiële
capaciteit is voor het wegwerken van achterstanden. Voor de taken die door het lokaal
bestuur worden uitgevoerd, wordt door het Rijk een vrije uitkering toegekend. Daarnaast
worden de eilandelijke taken bekostigd uit eigen inkomsten (belastingen, heffingen, leges)
en bijzondere uitkeringen.
De hoogte van de vrije uitkering is de afgelopen jaren onderwerp van discussie geweest.
Deze zou volgens de eilanden te laag zijn vastgesteld. De minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties heeft in antwoord hierop een referentieonderzoek laten uitvoeren
waarin voor verschillende beleidsterreinen in kaart is gebracht hoe hoog de vrije uitkering
zou moeten zijn onder andere door te kijken naar het kostenniveau op de
Waddeneilanden.22 In het onderzoek zijn ook publieke voorzieningen zoals water en
elektriciteit meegenomen. Voor elektriciteit zijn de onderzoekers uitgegaan van
kostendekkende tarieven. De kosten om achterstallig onderhoud te doen waren ten tijde
van het onderzoek niet inzichtelijk en zijn op ‘PM’ gesteld. De onderzoekers hebben
vervolgens een bandbreedte vastgesteld ten aanzien van de hoogte van de vrije uitkering.
Op basis hiervan heeft het kabinet in het voorjaar van 2012 besloten om de vrije uitkering
op te hogen tot de in het onderzoek vastgestelde ondergrens van de bandbreedte.
Het is de eilanden niet toegestaan om tekorten op de begroting te hebben. Hiertegenover
staat de mogelijkheid voor de eilanden om renteloze leningen af te sluiten. De financiële
ruimte voor de eilandbesturen om te lenen en om en terug te betalen is echter zeer beperkt
mede omdat de vrije uitkering is vastgesteld op de ondergrens van de bandbreedte. De
eilanden beschikken bovendien niet over strategische reserves om achterstallig onderhoud
te doen.23 Bovendien is in het referentieonderzoek ten onrechte aangenomen dat de
huidige kostenstructuur voor elektriciteit een kostendekkend tarief oplevert om de
energievoorziening in stand te houden, terwijl in werkelijkheid het tarief de afgelopen jaren
niet kostendekkend is geweest. Dit beperkt de mogelijkheden om achterstanden in te lopen
nog verder.

21

Kamerstukken 2011-2012, Bijlage bij Kamerstuk 33000-H nr. 7, Koopkrachtonderzoek Caribisch Nederland
(Ecorys)
22
Kamerstukken 2011-2012, Bijlage bij Kamerstuk 33000-IV nr. 76, Armoede in Caribisch Nederland, een
verkenning
23

Kamerstukken 2011-2012, Bijlage bij Kamerstuk 33000-H nr. 7, Koopkrachtonderzoek Caribisch Nederland
(Ecorys)
21

3. Verantwoordelijkheid voor Minister van Economische Zaken
Het laatste motief, ten slotte, is al verwoord in de inleiding. De minister heeft een politieke
verantwoordelijkheid voor een betaalbare, betrouwbare en schone energievoorziening op
de eilanden, maar kan aan die verantwoordelijkheid in beperkte mate invulling geven
binnen het huidig regulerend kader wegens een gebrek aan bevoegdheden. Om de
problemen het hoofd te kunnen bieden is een ander, nieuw systeem nodig met
bevoegdheden voor de Nederlandse overheid. In het navolgende wordt ingegaan op de
hoofdlijnen van dit nieuwe systeem.
Een nauwere betrokkenheid van Nederland bij het oplossen van de energieproblematiek in
Caribisch Nederland is dus geboden. De sociaal-economische omstandigheden zijn van dien
aard dat de eilandbevolkingen niet in staat zijn om op eigen kracht de energievoorziening op
orde te brengen, terwijl dat wel dringend nodig is. Vanuit het Europese deel van Nederland
moet hieraan een bijdrage worden geleverd.
Deze benadering heeft ook een potentiële keerzijde: als de bemoeienis van Europees
Nederland toeneemt, meer naar Nederlandse maatstaven wordt vormgegeven, dan zouden
de eilanden zich minder verantwoordelijk kunnen gaan voelen voor de eigen
energievoorziening. De Nederlandse betrokkenheid moet het lokale ownership niet uithollen
maar integendeel de eigen verantwoordelijkheid van de eilanden steeds opnieuw
stimuleren; dat is de opdracht.

22

DEEL II | HOOFDLIJNEN REGULEREND KADER ELEKTRICITEIT
6. ALGEMENE BEGINSELEN REGULERING OP EILANDEN
Een betrouwbare, betaalbare en schone energievoorziening is voor Caribisch Nederland van
vitaal belang. Deze publieke doelen wijken niet af van die in Europees Nederland. Dit houdt
echter niet in dat in Europees Nederlandse wettelijke kaders, copy-paste, naar Caribisch
Nederland kunnen worden overgebracht. De specifieke omstandigheden op de eilanden zijn
zodanig verschillend dat een bij die omstandigheden passende invulling aan de aan het
energiebeleid ten grondslag liggende doelen gegeven dient te worden.
Verschillen in schaal en omvang tussen Nederland en de eilanden zijn aanleiding voor een
verschillende inrichting van de respectievelijke energiemarkten. In algemene zin kennen de
eilandeconomieën een comparatief nadeel door de beperkte omvang van de binnenlandse
markt. Het insulaire karakter, de kleine oppervlakten ervan, de geringe bevolkingsomvang,
en het geaccidenteerde territorium zijn van invloed op hoe markten kunnen functioneren.
Hoe kleiner een markt is, des te moeilijker is het om meerdere bedrijven naast elkaar
concurrerend en efficiënt te laten opereren.
Doordat de markt in fysieke zin begrensd is, kunnen marktpartijen onvoldoende
schaalvoordelen halen die nodig zijn om efficiënt te kunnen opereren. Bij het ontwerp van
een regulerend kader moet met deze voor eilanden inherente beperkingen rekening worden
gehouden. (Hoge) vaste kosten kunnen immers niet afgewenteld worden op een markt van
voldoende omvang. Hierdoor kan het maatschappelijk efficiënter zijn om maar één
marktspeler te hebben, omdat dan marginale kosten per producteenheid het laagst zijn. 24
In een netwerksector als energie met zijn hoge vaste kosten voor productie en het netwerk
speelt dit effect ook een rol. Het verbaast dan ook niet dat we op de eilanden relatief
geconcentreerde of monopolistische markten aantreffen, ook op onderdelen van de markt
waar we in Nederland inmiddels niet meer gewend zijn om met monopolisten te maken te
hebben, zoals in de productie en levering van energie. Dit speelt overigens niet alleen op
Caribisch Nederland. In het gehele Caribisch gebied is sprake van grosso modo vergelijkbare
marktomstandigheden.
Kortom, meer marktwerking is - in ieder geval op korte en middellange termijn - geen
oplossing omdat de schaal en omvang van de eilanden onvoldoende ruimte laat voor een
concurrerende markt. Een monopolistische structuur brengt juist een aantal - vanuit
maatschappelijk perspectief bezien - nuttige schaalvoordelen met zich mee.
Elektriciteit is op eilanden een kwetsbare en relatief dure voorziening. Zo kan uitval van een
elektriciteitscentrale niet worden opgevangen door centrales uit buurlanden en zijn de
kosten door de relatief hoge productiekosten van met olie opgewekte elektriciteit relatief
hoog. Schone energie is daardoor ook op de eilanden vaak eerder een betaalbaar alternatief
voor niet-duurzame bronnen dan in Europees Nederland, terwijl tegelijkertijd de impact van
(decentrale) duurzame energie op het totale energiesysteem van de eilanden in het oog
moet worden gehouden. Overeenkomsten zijn er ook. Bijvoorbeeld op het gebied van

24

Martina (2009); SEO (2012c)
23

veiligheid kunnen Europese normen in Caribisch Nederland worden overgenomen.
Maatwerk is dus geboden.
7. UITGANGSPUNTEN REGULERINGSKADER
Bij het formuleren van het regulerend kader zouden de volgende uitgangspunten leidend
moeten zijn:
In de verhouding tussen betaalbaar, betrouwbaar en schoon moet eerst en vooral de nadruk
worden gelegd op de betaalbaarheid. Bonaire heeftal een relatief duurzame energiemix en
de betrouwbaarheid is verbeterd; de prijzen op alle eilanden zijn echter veel te hoog. Gelet
op de beperkte eilandschaal resulteert een onbedoeld positief effect voor de een, direct in
een negatief effect voor de ander. Inzet moet zijn dat de kosten eerlijk verdeeld worden, en
op termijn voor alle gebruikers omlaag gaan.
Hoge kosten worden onder andere veroorzaakt door de beperkte schaal op een eiland.
Uitgangspunt is dat iedereen meebetaalt aan die kosten. Beleid moet – op de korte termijn erop gericht zijn om stand alones te voorkomen en dus alle gebruikers op de netten van
WEB en GEBE aan te sluiten, tenzij de maatschappelijke kosten die met die aansluiting
gepaard gaan hoger zijn dan de baten. Voorwaarde voor zo'n beleid is een hoge mate van
leveringszekerheid.
Derde belangrijke uitgangspunt is het kostenveroorzakingsbeginsel: degene die de kosten
veroorzaakt, betaalt die kosten. Iedereen betaalt dus in gelijke mate mee.
De tarieven vormen een afspiegeling van de werkelijke kosten uit de keten. Tarieven worden
niet ‘bepaald’ door het bestuurscollege of door het bedrijf, maar ‘ontstaan’ als gevolg van de
onderliggende kosten en een redelijke winst van de bedrijven uit de keten en worden
conform vastgesteld. Evenmin vindt kruisubsidiëring plaats ten gunste van de water- en
benzineprijs en ten nadele van de elektriciteitsprijs.
Een van politiek en bedrijfsleven onafhankelijk autoriteit stelt de tarieven vast, houdt
toezicht op de sector en prikkelt tot efficiency bij de bedrijven met het doel de kosten te
minimaliseren. De tarieven zijn niet-discriminerend, redelijk en transparant.
De inrichting van de bedrijven is helder, in overeenstemming met eisen aan
vennootschappen, waaronder met name eisen aan good governance, verantwoording en
transparantie.
De tarieven geven ruimte aan de producent en de netbeheerder om noodzakelijke
(vervangings-) investeringen in productie- en netcapaciteit te doen teneinde de
betrouwbaarheid te verzekeren. De in de loop der jaren opgelopen achterstanden in de
energie-infrastructuur moeten de komende jaren worden ingelopen om een voor Nederland
aanvaardbaar niveau van de energievoorziening in Caribisch Nederland te bereiken.
De energiehuishouding kan verder vergroenen door ruimte te scheppen voor duurzame,
decentrale elektriciteitsopwekking. Daarbij moet rekening worden gehouden met de
specifieke context en de betaalbaarheid van de voorziening voor overige eilandbewoners.
Inzet van duurzame productiecapaciteit moet een drukkend effect hebben op de prijs.

24

8. HOOFDLIJNEN REGULERINGSKADER
Het doel is om te komen tot een nieuw reguleringskader dat – uitdrukking gevend aan de
publieke belangen die ook aan het Europees Nederlandse energiebeleid ten grondslag liggen
– eraan bijdraagt de continuïteit van de energievoorziening in Caribisch Nederland te
borgen, tegen zo laag mogelijke kosten en met rendabele bedrijven. Dit betekent dat via de
regulering actief gestuurd moet worden op een zo efficiënt mogelijke energievoorziening.
Een dergelijk reguleringskader moet van onafhankelijk toezicht worden voorzien om
politieke inmenging in de vaststelling van de tarieven te voorkomen en om effectief te
kunnen sturen op het verbeteren van de efficiency van de bedrijven. Geadviseerd wordt om
de Wet elektriciteitsconcessies BES in te trekken en om een nieuw regulerend kader bij wet
vast te leggen aan de hand van de volgende hoofdlijnen:
1. Regulering door de ACM van zowel productie, transport als levering
De kern van het regulerend kader is dat alle kosten die bij de productie, distributie en
levering van elektriciteit worden gemaakt, verdisconteerd worden in het tarief dat
consumenten en bedrijven betalen. De bedrijven die in de energieketen actief zijn moeten
zich verzekerd weten dat de efficiënte kosten inclusief een redelijk rendement in het tarief
worden gedekt. De geëigende manier om dit te bewerkstelligen is door een onafhankelijke
regulator de taak te geven de tarieven vast te stellen. Een regulator die voorwaarden schept
voor een betrouwbare, schone en vooral betaalbare energievoorziening dient uiteindelijk
het belang van zowel producent, netbeheerder als consument.
Gegeven de schaal van de eilanden en publiekprivate verhoudingen op de eilanden wordt
geadviseerd om de opvolger van de Nederlandse Mededingingsautoriteit, de Autoriteit
Consument en Markt, als regulator aan te wijzen. Het ligt in de rede om een medewerker
van de regulator op de eilanden te stationeren om toezichtstaken te kunnen uitvoeren,
informatie op te kunnen vragen en besluiten voor te kunnen bereiden die, in Den Haag, door
de Raad van Bestuur zullen worden genomen. Een zichtbare aanwezigheid van de ACM is
van belang gelet op de aard en de complexiteit van de reguleringsvraagstukken op de
eilanden.
Voor het ontsluiten van kennis en expertise over regulering van de energievoorziening op
andere eilanden in het Caribisch gebied kan daarnaast eventueel een
samenwerkingsverband worden aangegaan met Bureau Telecom en Post (BT&P). BT&P voert
nu al voor de ACM in mandaat taken uit op het gebied van telecom en post, maar heeft sinds
2010 ook een adviserende rol bij de regulering van de energiemarkt op Curaçao.
Een samenwerking met de Inspectie Leefomgeving en Transport ten aanzien van het toezicht
op de watervoorziening ligt voor de hand. Reguleringskosten moeten niet neerslaan in de
tarieven die op de eilanden wordt gehanteerd.
De Autoriteit Consument en Markt reguleert zowel de producent als de netbeheerder (voor
zover deze functies niets al verenigd zijn in één bedrijf) voor zover het de tarieven betreft en
de voorwaarden. De doelstelling van deze regulering is drieledig:25

25

Kamerstukken 2010/11, Bijlage bij Kamerstuk 32 839 nr. 5, Reguleringsopties voor warmteproducenten (DCision)
25







Consumentenbescherming. Aangezien afnemers van netwerkgebonden diensten
niet in de gelegenheid zijn om over hun eigen tarieven en voorwaarden te
onderhandelen, nemen toezichthouders die rol waar door middel van het
reguleringsmodel. In beginsel omvat dit het tarieftoezicht alsmede het beoordelen
van de kwaliteit van dienstverlening.
Investeerdersbescherming. Naast afnemers dient het reguleringsmodel ook de
gereguleerde onderneming te beschermen, met name door op de lange termijn
voldoende stabiliteit te bieden. Een stabiel en voorspelbaar reguleringsklimaat
beschermt investeerders, zodat de onderneming in staat is om de noodzakelijke
investeringen in de infrastructuur en productiecapaciteit te verrichten. Een instabiel
of onvoorspelbaar reguleringsmodel vertaalt zich in een hoog risico voor financiers,
die kapitaal vervolgens alleen tegen hoge risicopremies ter beschikking willen
stellen.
Economische efficiëntie. Een derde doel van regulering betreft het bevorderen van
de productieve efficiëntie van de onderneming. De bedoeling hiervan is dat diensten
van voldoende kwaliteit tegen de laagst mogelijke kosten kunnen worden geleverd.
Onderdeel hiervan is het voorkomen van een afnemende schaal door stand alones.
Daarom zou moeten worden bepaald dat alle verbruikers van elektriciteit op het net
worden aangesloten, tenzij de maatschappelijke kosten die met die aansluiting
gepaard gaan hoger zijn dan de baten. Voor huidige stand alones moet
overgangsrecht worden getroffen, zodat investeringen die zij hebben gedaan in
decentrale (fossiele) productiecapaciteit fatsoenlijk kunnen worden terugverdiend.

Om deze taak naar behoren te kunnen uitvoeren, krijgt de regulator de noodzakelijke
toezichts- en handhavingsbevoegdheden.
Regulering van de bedrijven richt zich op beperking van de kosten bij de bedrijven. In de
aanloop naar het nieuwe wettelijke kader kunnen betrokken bestuurders en bedrijven hierin
op onderdelen al de nodige stappen zetten. Daarbij zouden de volgende zaken in
ogenschouw moeten worden genomen.
De grootste kostenpost in de keten is die voor de brandstof voor de generatoren. Zowel op
Bonaire als op Saba en Sint Eustatius kent een – contractueel vastgelegde of feitelijke –
monopoliepositie voor de leverancier van de olie, waardoor hogere kosten dan noodzakelijk
worden gemaakt. Als onderdeel van de regulering zouden de mogelijkheden moeten worden
onderzocht om de monopolies te doorbreken. In het wettelijk kader zal tenminste moeten
worden voorzien in mogelijkheden om de ontwikkeling van de prijzen te monitoren. Wellicht
dat via een verplichte aan te houden reserve op de eilanden onafhankelijke opslagcapaciteit
kan worden gerealiseerd.26 Dit zou kunnen worden meegenomen bij de komende herziening
van de Wet Voorraadvorming Aardolieproducten.
Geadviseerd wordt om voorafgaand aan het wettelijk kader nauwkeuriger in kaart te
brengen hoe de prijs voor de levering en opslag van olie op de eilanden zich verhoudt tot
prijzen elders in de regio. BT&P heeft aangegeven over de nodige gegevens te beschikken.
Op basis hiervan zouden gesprekken kunnen worden gestart met de bedrijven over

26

Zie ook SEO (2012c)
26

eventuele herziening van de voorwaarden. Voor Saba en Sint Eustatius wordt geadviseerd
om de door SEO gesuggereerde mogelijkheid te onderzoeken of en onder welke condities
met NuStar afspraken kunnen worden gemaakt voor levering en opslag van olie. 27
Ten gevolge van marktmacht is een producent (in theorie) in staat om een onredelijk hoge
prijs te vragen voor de geproduceerde elektriciteit. Het reguleringskader zal de
toezichthouder dan ook in staat moeten stellen om inzicht te kunnen krijgen in de marge van
de producent tussen de verkoopprijs van geproduceerde elektriciteit en de hiervoor
gemaakte kosten, omdat de marge hoger kan zijn dan redelijk wordt geacht. De
toezichthouder moet hierop kunnen bijsturen.
Daarnaast moet de regulering de bedrijven prikkelen om hun productiepark zo efficiënt
mogelijk in te richten. Op de eilanden zijn mogelijkheden om met gerichte investeringen in
de energiemix een lagere prijs per kWh te realiseren. Extra (centrale) productie van wind- en
zonenergie en investeringen in het vergroten van de efficiëntie van de gebruikte
dieselgeneratoren kunnen een bijdrage leveren aan lagere productiekosten (en tegelijk een
verbeterde betrouwbaarheid) mits de technisch en bedrijfsmatig meest optimale keuzes
worden gemaakt.
Ook bij netbeheer en levering kan regulering bijdragen aan een verlaging van de kosten en
verbetering van de kwaliteit van de netten. 28 Voor netbeheer en levering liggen concrete
kansen om de netverliezen (verder) te beperken. Beter onderhoud en investeringen in de
kwaliteit van de netten kunnen de technische netverliezen reduceren. Meer aandacht voor
fraude zoals het illegaal aftappen van energie of het verbeteren van de inning van
rekeningen maakt het mogelijk om de administratieve netverliezen te beperken. Dit vraagt
in de eerste plaats om een rationalisering van de processen van bemetering en facturering.
Met een model van bevoorschotting, zoals we dat in Europees Nederland kennen, kunnen
deze processen veel goedkoper worden uitgevoerd. De eilanden maken nu al relatief veel
gebruik van pre-paid meters. Het vergroten van dit aandeel kan een aanzienlijk
kostenvoordeel opleveren. Op termijn valt te denken aan de inzet van op afstand uitleesbare
meters, die op afstand kunnen worden in- en uitgeschakeld. Voor de meest kwetsbare
afnemers wordt geadviseerd om afsluitbeleid te maken en om via de energiebedrijven door
middel van correspondentie over een (voorgenomen) afsluiting voorlichting te geven over
mogelijkheden voor bijstand (onderstand) of bijzondere tegemoetkomingen ter voorkoming
van een afsluiting. Ook hier biedt het Nederlandse model aanknopingspunten die in
Caribisch Nederland van waarde zouden kunnen zijn.
De omvang van de energievoorziening op de eilanden is zo klein dat het voor de bedrijven
ingewikkeld is om kennis en expertise te verwerven en vast te houden. Dit verklaart ten dele
dat veel relatief dure kennis van buiten wordt gehaald, bijvoorbeeld voor netaanleg, maar
ook de inhuur van consultants zoals KEMA en andere dienstverleners. Ook hier liggen
mogelijkheden om efficiencyverbeteringen te realiseren. De bedrijven op de eilanden
zouden kunnen overwegen om vaker een beroep te doen op kennis en expertise die in
Europees Nederland beschikbaar is bij leveranciers, netbeheerders en producenten. Zo heeft
Evides - om niet - technische en financiële expertise geleverd voor de verbetering van de

27
28

SEO (2012c)
SEO (2012c)
27

waterproductie op Sint Eustatius. In een aantal gesprekken met Nederlandse
energiebedrijven blijkt dat zij dergelijke constructies welwillend in overweging zouden
nemen.
De omvang van de bedrijven rechtvaardigt bovendien een zo slank mogelijk bestuur. Een in
omvang beperkte Raad van Commissarissen van drie leden zou moeten volstaan om toezicht
te houden op de bedrijven. Ook het management kan met een beperkte bezetting; een
algemeen directeur en eventueel een financieel directeur lijken voldoende.
2. Hoogte van de tarieven; kosten socialiseren met Nederland; additionele maatregelen
Indien de regulator de huidige - nog inefficiënte - kosten uit de keten in de tarieven zou
moeten verrekenen, dan zouden op alle eilanden de tarieven aanzienlijk stijgen. Op Bonaire
zou de prijs naar verwachting uitkomen rond de USD 0,44 per kWh, zoals uiteengezet in
paragraaf 4.1. Het is lastig vast te stellen wat de kosten op Sint Eustatius en Saba zouden
zijn, maar uitgaande van de berekeningen van SEO waaruit blijkt dat ongeveer USD 0,15 per
kWh verlies wordt gemaakt, zou de prijs met een vergelijkbaar bedrag stijgen, naar ruim USD
0,50.
Deze tarieven kunnen door veel eilanders niet worden opgebracht. Daarom wordt
geadviseerd om in het regulerend kader vast te leggen dat een deel van de netwerkkosten in
Nederland neerslaat, zodat het gemiddelde netwerktarief uit Nederland ook op Caribisch
Nederland in rekening wordt gebracht. In Nederland worden de netwerkkosten
“gesocialiseerd” - met dien verstande dat (kleine) verschillen bestaan tussen regionale
netbeheerders - waardoor afnemers op Vlieland en Ameland dezelfde tarieven betalen als
afnemers in Amsterdam, ofschoon de kosten op Vlieland en Ameland per afnemer hoger
zijn. Deze lijn zou moeten worden doorgetrokken naar de Nederlandse eilanden in de
Caraïben. Een deel van de netwerkkosten op de eilanden wordt dan omgeslagen over 16
miljoen Nederlanders in plaats van over de 1.800, 3.600 of 16.000 eilandbewoners.
De hogere kosten van het netbeheer op de eilanden kunnen bijvoorbeeld worden gedekt uit
een tijdelijke opslag ‘achterstanden infrastructuur Caribisch Nederland’ op de
energierekening in Nederland. Deze opslag wordt betaald door de afnemers in zowel
Caribisch als in Europees Nederland: ‘ieder betaalt mee.’ Het netto effect op de Nederlandse
energierekening is uiterst beperkt. Per Nederlandse afnemer kost dit naar verwachting nog
geen € 0,65 cent voor het eerste jaar. Gemiddeld betalen de afnemers op de eilanden dan
per kWh hetzelfde tarief voor transport van elektriciteit als afnemers in Europees Nederland.
De opslag heeft een neerwaartse trend omdat als gevolg van de regulering het netbeheer
wordt geprikkeld om efficiënter te werken waardoor het verschil met Nederland kleiner
wordt. De precieze invulling moet nader worden bepaald in overleg met onder andere het
Ministerie van Financiën. de ACM en de energiesector, onder meer met het oog op het
beperken van de uitvoeringslasten van een dergelijke regeling.
Het is van belang dat de kosten die verband houden met de productie enerzijds en met het
netbeheer en de levering anderzijds helder zijn te onderscheiden, omdat daardoor kan
worden bepaald welk deel van de netwerkkosten in Nederland kan neerslaan. Op Bonaire is
dat met een afzonderlijke producent eenvoudig; op Saba en Sint Eustatius zal de
boekhouding zodanig moeten worden ingericht dat de kosten eenvoudig te herleiden zijn.
28

Begin dit jaar is aan de Bovenwinden toegezegd om een bijdrage te leveren aan de plaatsing
van windmolens op de eilanden. Dit zal een verdere bijdrage leveren aan de betaalbaarheid
van energie op de eilanden omdat de productiekosten van elektriciteit fors worden
gereduceerd. Op dit moment vinden voorbereidende maatregelen plaats om de aanleg van
deze windmolens mogelijk te maken. Naast de investering in de windmolens door
Nederland, moet onder andere grond moet worden aangekocht en moeten netten worden
aangelegd/uitgebreid om de windmolens te ontsluiten. Deze extra kosten kunnen deels door
de bestuurscolleges worden gedragen (grond) en deels in de tarieven worden versleuteld
(netten). Uit onderzoek van SEO blijkt immers dat de energiebedrijven als gevolg van de
investeringen die door de minister zijn toegezegd kostendekkend kunnen draaien.29 In
combinatie met het naar Nederland halen van een deel van de netwerktarieven ontstaat
hierdoor naar verwachting een voldoende dempend effect op de prijs van energie.
Voor Bonaire is door de minister een vergelijkbare toezegging gedaan. Vooruitlopend op een
formele voorziening als onderdeel van het regulerend kader wordt onder een aantal strikte
condities aan het eiland een bedrag van € 5,5 mln beschikbaar gesteld om het verschil in
netwerkkosten tussen Bonaire en Europees Nederland te verdisconteren. Hierdoor blijft op
korte termijn de noodzakelijke prijsstijging op Bonaire beperkt.
3. Decentrale energieopwekking mogelijk maken
Het decentraal opwekken van hernieuwbare elektriciteit moet worden gefaciliteerd. Op de
BES-eilanden schijnt de zon vaak en waait het veel; die capaciteit moet worden benut.
Decentrale opwekking leidt in de eerste plaats tot lagere kosten voor diegenen die
investeringen in groene elektriciteit doen. Gegeven de huidige prijs van elektriciteit en het
aantal zonuren op de eilanden verdient een investering in duurzame productiecapaciteit zelfs zonder subsidie en tegen een lage terugleververgoeding - zich tamelijk snel terug. In de
(behoudende) voorbeeldberekening in Bijlage 1 is dit 8 jaar.
Bijkomende voordelen zijn:
- de verduurzaming van de energievoorziening, de effecten daarvan op het milieu en
de groene uitstraling van de eilanden;
- het feit dat (vermogende) afnemers investeren en meebetalen aan de
investeringskosten van de totale energievoorziening;
- bevorderen van een bewuster gebruik van energie, en
- een deel van de piekvraag ligt overdag , waardoor die piek wordt afgeroomd door
m.n. zonne-energie30.
Daarbij moet, zoals uiteengezet in de probleemanalyse in paragraaf 4, echter rekening
worden gehouden met de averechtse effecten van decentrale opwekking op de (kosten van)
het gehele systeem bij ongewijzigde tariefstructuren. Die effecten zijn op kleine eilanden
veel ingrijpender dan in (Europees) Nederland. Kort samengevat betalen thans afnemers die
decentrale elektriciteit opwekken niet of slechts in beperkte mate mee aan 1) de
netwerkkosten die wel voor hen worden gemaakt en 2) de vaste kosten (x- en z-component)

29

SEO (2012a, 2012b)
Zonnepanelen produceren immers ook indien de zon niet schijnt, maar de lichtintensiteit aanzienlijk is. Daarbij
is de piekvraag ook lager indien de zon niet schijnt, omdat dan minder wordt gekoeld.
30

29

van de generatoren die bij de producent staan opgesteld. Op de momenten dat er geen wind
op zon is, moeten immers voldoende generatoren beschikbaar zijn om in de vraag te kunnen
voorzien. Ook als die generatoren niet draaien kosten ze geld, bijvoorbeeld voor onderhoud
en door afschrijving. Complicatie van decentrale energieopwekking is dat de netwerkkosten
en de vaste kosten van het opgesteld (reserve)-vermogen bij de producent in de prijs voor
overige gebruikers zal worden verdisconteerd - en daardoor zullen mensen zonder
decentrale opwekking een hogere prijs betalen. Daar staat tegenover dat door meer
decentrale
opwekkingscapaciteit,
minder
centrale
opwekkingscapaciteit
en
uitbreiding/verzwaring van netwerken nodig zijn.
Om het eerste nadelige effect (de netwerkkosten) te mitigeren wordt geadviseerd om een
capaciteitstarief in te voeren. Dat sluit ook beter aan bij het kostenveroorzakingsbeginsel. De
tarieven van de netbeheerder zijn op Caribisch Nederland gebruiksafhankelijk en niet – zoals
in Nederland voor kleinverbruikers – ongeacht het verbruik capaciteitsafhankelijk. In
Nederland bepaalt dus de grootte van de aansluiting en niet de werkelijke afname het
netwerktarief. Belangrijkste reden daarvan is het kostenveroorzakingsbeginsel;
netwerkkosten worden immers in hoofdzaak bepaald door de piekvraag die geleverd moet
kunnen worden. Een persoon die ook maar een keer per jaar toch zijn volledige
aansluitwaarde benut, heeft een net nodig dat die vraag aankan.
Invoering zou abrupt tot een andere kostenverdeling leiden. Dit komt omdat als gevolg van
een gebruiksonafhankelijk capaciteitstarief, mensen die weinig (willen en kunnen) gebruiken
vanaf dat moment in gelijke mate aan het net mee gaan betalen als mensen met dezelfde
soort aansluiting, maar met een groot verbruik. Dit betekent dat in de regel arme mensen
ineens meer moeten betalen, tenzij voor dit effect maatregelen voor worden getroffen.
De voorgestelde oplossing is om te bepalen dat in het gebruiksonafhankelijk capaciteitstarief
een vast aantal kWh’s wordt opgenomen, overeenkomend met het gemiddelde verbruik van
de kleinste afnemers. Hiervoor zou kunnen worden aangesloten bij de kleinste
verbruikerscategorie (verbruik kleiner dan 150 kWh) die in de huidige tariefstructuur is
opgenomen. Voor afnemers met een pre-paid meter leidt dit tot wat hogere vaste kosten
voor het hebben van een pre-paid meter, maar daar staat een basale hoeveelheid te
verbruiken elektriciteit tegenover. Een ander effect is dat de kosten in grotere mate
neerslaan bij afnemers die minder frequent op de eilanden zijn.
Om het tweede effect (de vaste kosten) te mitigeren wordt geadviseerd om de mogelijkheid
om decentraal energie op te wekken om te beginnen open te stellen voor de
kleinverbruikers en te bepalen dat de hoeveelheid opgewekte energie niet meer mag zijn
dan de beschikbare capaciteit van de aansluiting zodat mogelijke inefficiënte
netinvesteringen kunnen worden voorkomen. De aansluiting moet dus niet worden
verzwaard omwille van de decentrale opwekking. Kleinverbruikers wekken stroom ’s
middags op als de zon schijnt, maar verbruiken met name ’s avonds. Overtollige productie
moet dan worden kunnen teruggeleverd aan het net. Met een dergelijke vergoeding wordt
een investering sneller rendabel.
De terugleververgoeding, die op termijn door de toezichthouder kan worden vastgesteld,
moet echter lager zijn dan de marginale kosten die voor de centrale productie van
elektriciteit worden gemaakt. Voor WEB en de bedrijven op Saba en Sint Eustatius ontstaat
hierdoor als het ware een decentrale duurzame producent die op gecontroleerde wijze
30

concurreert met de prijs van de centraal geproduceerde elektriciteit. Dit kostenvoordeel
heeft een positief effect op de totale kosten van de energievoorziening op de eilanden en
leidt tot een lagere gemiddelde prijs per kWh. Aan de andere kant wordt in beperkte mate
meebetaald aan de x- en z-component. Hoe deze twee effecten zich tot elkaar verhouden
voor kleinverbruikers moet worden gemonitord en zo nodig kan daar via de hoogte van de
terugleververgoeding op worden bijgestuurd.
Op deze wijze ontstaat een verschillend tarief voor elektriciteit die aan het net wordt
onttrokken en voor elektriciteit die op het net wordt ingevoed. Daarom is het van belang dat
een afnemer die zonnepanelen installeert ook verplicht wordt om een (slimme) meter te
installeren die zowel de elektriciteit die aan het net wordt onttrokken als die wordt ingevoed
afzonderlijk kan registreren. Meters die “teruglopen” indien wordt ingevoed, moeten
worden vervangen.
Voor grootverbruikers (i.c. grote resorts, supermarkten en Rijksgebouwen als scholen) is de
oplossing ingewikkelder. In beginsel zouden ook zij gebruik moeten kunnen maken van
decentrale opwekking. De verwachting is echter dat hun piekverbruik overdag is. Decentraal
vermogen (zon) zou dan niet worden teruggeleverd aan het net, maar volledig worden
gebruikt om te voorzien in de eigen vraag. Het effect daarvan is dat deze verbruikers in
belangrijke mate niet meebetalen aan de x- en z-component van de producent terwijl deze
afnemers ’s nachts, of overdag als de zon niet schijnt, wel gebruik maken van de
voorzieningen van de producent.
Er zijn verschillende mogelijkheden om deze effecten te mitigeren:
- Allereerst moet worden bepaald dat voor grootverbruikers geen
terugleververgoeding wordt vastgesteld. Indien wordt teruggeleverd, kan
hiermee een deel van de kosten worden gedekt. Daarbij zullen grootverbruikers
hierdoor een voorzichtige inschatting maken ten aanzien van het op te stellen
vermogen.
- Het opgesteld vermogen bij grootverbruikers waarvoor alleen netwerkkosten
moeten worden betaald (en niet de x- en de z-component) zou in omvang
moeten worden beperkt. Indien grootverbruikers een groter opgesteld
vermogen hebben, moeten zij via een extra bijdrage meebetalen aan x- en de zcomponent in de vorm van een hoger capaciteitstarief.
Voor grootschalige investeringen in zonne-energie zou kunnen worden gekeken naar de
mogelijkheid om – buiten de regulering om – direct met de producent afspraken te maken
over centraal geplaatste investeringen en het rendement daarop. De grootverbruiker betaalt
dan het reguliere tarief aan het energiebedrijf (WEB of opvolger GEBE), maar maakt
contractuele afspraken met de producent.
Gelet op de impact van decentrale invoeding door grootverbruikers wordt geadviseerd om
de weg van de geleidelijkheid te kiezen en voorlopig te starten met decentrale invoeding
door kleinverbruikers. Het advies is om parallel hieraan in detail uit te zoeken of behalve
bovengenoemde risico’s en mitigerende maatregelen nog andere onbedoelde effecten
zouden kunnen optreden. Zo is mogelijk behoefte aan meer gedetailleerde

31

uitvoeringsvoorschriften om overbelasting van het te voorkomen. Dit kan de komende
maanden bij het concipiëren van een wetsvoorstel worden meegenomen. 31
4. Inrichting bedrijven
De energiebedrijven op de eilanden beheren voor de eilanden vitale productie- en
netwerkcapaciteit. Het is daarom van belang om volledig transparant, niet-discriminerend en
kostenefficiënt te opereren. Om hieraan gevolg te geven wordt geadviseerd om de volgende
elementen bij de inrichting te betrekken:
- De aandelen van de bedrijven die ook de netten beheren (WEB, en de op te richten
bedrijven op Saba en Sint Eustatius) moeten direct of indirect in handen zijn van het
openbaar lichaam. Jaarlijks wordt ten minste één algemene vergadering gehouden in de
eilandsraad.
- Aan grote vennootschappen worden in het Burgerlijk Wetboek BES Boek 2, Titel 5,
Afdeling 4, specifieke eisen gesteld aan de boekhouding, de jaarrekening, de controle
daarop en het openbaar maken daarvan. Ondanks dat de huidige bedrijven niet zonder
meer vallen onder de definitie van grote bedrijven (art. 119, tweede lid, Boek 2), biedt
de wet aan de bedrijven de mogelijkheid om deze systematiek te hanteren door dat in
de statuten te verankeren. Geadviseerd wordt deze systematiek bij wet te verplichten.
- Teneinde de overhead-kosten te beperken wordt geadviseerd om een raad van
commissarissen te benoemen van 3 personen, waarvan de minister van Economische
Zaken er één aanwijst. De raad van commissarissen houdt toezicht op het bestuur. Bij de
vervulling van zijn taak richt de raad zich op het belang van de vennootschap. Een lid van
de raad van commissarissen van een vennootschap die is aangewezen voor het beheer
van de netten wordt niet benoemd dan nadat de minister heeft ingestemd met het
voornemen tot benoeming. Ten slotte moet de minister ook instemmen met de
benoeming van de CEO en de CFO.
- Op de bovenwinden ligt het voor de hand om één Raad van Commissarissen te hebben
met een lid uit Saba, een lid uit Sint Eustatius en een lid uit Nederland. Samenwerking
tussen de bedrijven wordt daarmee bevorderd.
- Aanvullend op de eisen uit het Burgerlijk Wetboek BES moet omwille van de verrekening
van de netwerkkosten in Nederland in de boekhouding inzichtelijk worden gemaakt
welke kosten verbonden zijn aan de levering, het netwerk en de productie. Daarnaast
moet, overeenkomstig in Nederland geldende eisen, in de toelichting op de jaarrekening
van ieder bedrijf waarmee een energiebedrijf een overeenkomst heeft gesloten waarvan
de opbrengst of de kosten een bedrag van $ 100.000 te boven gaat, melding worden
gemaakt.
Op basis van bovengenoemde hoofdlijnen, zal - na instemming door de minister en de
bestuurscolleges – een traject worden ingezet waarbij in samenwerking met de eilanden een
wetsvoorstel zal worden voorbereid. Het ministerie van I&M heeft ten aanzien van de drink-

31

Het advies is om deze onderwerpen meer in detail uit te werken op basis van de operationele audit die in
opdracht van het ministerie bij WEB wordt uitgevoerd en een nadere analyse te vragen aan het team dat de
transitie ondersteunt op de Bovenwinden. In deze trajecten wordt gekeken naar noodzakelijke investeringen in
de netten. De hier geformuleerde adviezen moeten daarbij worden betrokken met het oog op het op de lange
termijn kunnen waarborgen van zaken als veiligheid, netstabiliteit en capaciteit van de netten.
32

en afvalwatervoorziening al in een eerder stadium de mogelijkheden onderzocht om een
deel van de kosten voor deze voorzieningen in Europees en Caribisch Nederland om te slaan.
Hierdoor is de afgelopen maanden al intensief samengewerkt. Idealiter wordt tot een
gezamenlijk wetsvoorstel gekomen om de water- en energie-infrastructuur op basis van
dezelfde uitgangspunten te reguleren. Ook bij benoemingen van bestuurders voor de
energiebedrijven kunnen de ministeries dan samen optrekken.
De verwachting is dat een wetsvoorstel in het voorjaar van 2013 in procedure (Ministerraad,
Raad van State) kan worden gebracht, zodat behandeling in de Staten-Generaal rond de
zomer van 2013 plaats zou kunnen hebben. Inwerkingtreding op 1 januari 2014 moet
haalbaar zijn, maar is onzeker.
9. SPECIFIEKE AANDACHTSPUNTEN
Het regulerend kader zal pas op zijn vroegst op 1 januari 2014 in werking treden. Tot die tijd
zal zowel op Bonaire als op de Bovenwinden (windturbines plaatsen) veel werk moeten
worden verzet. In deze paragraaf wordt ingegaan op enkele – meer specifieke – zaken voor
Bonaire die niet direct onderdeel vormen van het regulerend kader, maar daar wel verband
mee houden.
Op Bonaire moet er, als aangegeven in het slot van de probleemanalyse, productiecapaciteit
worden bijgebouwd om te voldoen aan de toenemende vraag naar elektriciteit. De pieken
van het eiland (één overdag rond 15:00 en één ’s avond rond 22:00) kunnen niet altijd
worden opgevangen door het opgestelde vermogen. De piek van overdag is iets groter dan
de piek ’s avonds (1 MW verschil), dus het verdient aanbeveling te onderzoeken of een deel
van de piek kan worden opgevangen met bijvoorbeeld decentrale zonne-energie, zodat
centrale investeringen kunnen worden uitgesteld. Als weergegeven in de vorige paragraaf
moet daar echter zorgvuldig en met beleid mee worden omgegaan.
Op termijn zullen bij Ecopower nieuwe HFO-generatoren moeten worden bijgeplaatst. Maar
totdat die generatoren in bedrijf zijn, moet op korte termijn een oplossing worden gevonden
om in de huidige vraag te voorzien (peak shaver). In dit kader heeft de minister tijdens zijn
verblijf op Bonaire in juli 2012 gezegd dat de generatoren die staan opgesteld bij Radio
Nederland Wereldomroep (+/- 6MW) en uit publiek geld zijn betaald, voor de publieke zaak
moeten kunnen worden ingezet. Het aansluiten van die generatoren op het net geeft extra
investeringen in netuitbreiding, maar kent twee grote voordelen:
- de z-component van die opwekking is 0, omdat de generatoren om niet worden
verkregen. Ondanks dat de generatoren niet heel efficiënt zijn en op LFO draaien,
produceren ze daardoor tegen een acceptabel tarief;
- de locatie kan als back up fungeren indien de locatie bij BOPEC (bijvoorbeeld wegens
een brand) uitvalt; vanuit het oogpunt van betrouwbaarheid een belangrijk element.
Het advies zou zijn om Ecopower de generatoren te laten beheren. Zij zijn de producent en
hebben daarvoor de capaciteit en de kennis in huis. Opgewekte productie zou geen zcomponent moeten kennen.
Op Bonaire wordt een overname van Ecopower door WEB als een oplossing voor de
problematiek gezien. De gedachte daarbij is dat kan worden bespaard op de overhead bij
Ecopower en op het rendement dat Ecopower maakt. Gelet op de voorgestelde regulering
van de hele keten, op de investeringen die Ecopower de komende jaren moet doen en de
33

kapitaalslasten die met een dergelijke overname gepaard gaan, wordt overname op dit
moment echter afgeraden.
10. SLOTOVERWEGINGEN
Na een verblijf van in totaal 13 weken op de eilanden is de conclusie dat de problemen op de
eilanden weliswaar verschillend zijn, maar de effecten ervan vergelijkbaar en de
oplossingsrichtingen in termen van regulering dezelfde zijn.
We verwachten dat een transparante regulering van de elektriciteitsvoorziening, waarbij
eerlijke, niet-discriminerende tarieven worden vastgesteld door een van het bedrijfsleven en
politiek onafhankelijke toezichthouder de prijs van elektriciteit op termijn omlaag kan
brengen. Door daarnaast een deel van de kosten in Nederland te laten neerslaan, zullen
tarieven tot stand komen die in vergelijking met omliggende landen en gelet op de grootte
van de eilanden zeer acceptabel zijn. Ten slotte zal het kader ruimte bieden voor een
ontwikkeling naar een meer duurzame, decentrale energievoorziening, waardoor de
afhankelijkheid van fossiele brandstoffen vermindert en het milieu wordt ontlast.
Wij hopen dat dit advies in enige mate bijdraagt aan het “succes” van de Nederlandse inzet
op de eilanden en dat het een stap is op weg naar een betaalbare, betrouwbare en schone
energievoorziening in Caribisch Nederland.

34

BIJLAGE 1; TERUGVERDIENTIJD ZONNEPANELEN
Onder de volgende aannames is een berekening gemaakt voor de terugverdientijd van een
systeem van 2000 watt piek. In deze behouden berekening verdienen zonnepanelen zich in 8
jaar terug. (Aan deze berekening kunnen geen rechten worden ontleend. )
- de prijs voor een zonnepaneel per watt piek ligt rond de € 1,50 in Nederland. Een
omrekening naar dollars, een hogere prijs voor de import en kapitaalslasten leidt tot een
aanname van $ 2,50 per watt piek (Wp). Voor een systeem van 2.000 Wp zijn de kosten
dus $ 5.000,-;
- voor de levensduur van de zonnepanelen wordt in Nederland uitgegaan van 25 jaar.
Gelet op de omstandigheden wordt uitgegaan van 20 jaar;
- de energieprijs die wordt uitgespaard zijn de productiekosten inclusief een component
voor achterstallige betalingen aan Ecopower (uitgaande van 5 jaar) van gemiddeld 28
cent;
- de terugleververgoeding moet uitkomen onder de marginale kosten de producent; hier
is uitgegaan van 12 ct.;
- de uren volle zon en de opbrengstfactor moeten in relatie tot elkaar worden gezien. Het
aantal uren volle zon vermenigvuldigd met die opbrengstfactor geeft aan hoeveel kWh
het systeem levert. Hier wordt uitgegaan van 1600 zonuren en een opbrengstfactor van
0,88. Eén kilowattpiek kan dan een opbrengst kan genereren van ongeveer 1408
kilowattuur stroom per jaar, vergelijkbaar met Zuid-Spanje;
- de verhouding waarin energie zelf wordt verbruikt en teruggeleverd wordt, wordt in dit
voorbeeld gesteld 60% eigen verbruik;
In deze berekening is aangenomen dat de energieprijs dezelfde blijft; dat is gelet op
verwachte stijgende brandstofprijzen behoudend, want een stijgende energieprijs maakt
zonnepanelen nog rendabeler.

35

GESPREKKEN
Bonaire
Mw. E. Abrahamsz-Iraida
J. Atsma
Mw. A. Burger
Mw. T. van Bennekom

Bewoner K. J. Hernandez 11a, Bonaire
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
Directeur-generaal Natuur en Regio EL&I
Correspondent Elsevier, auteur ”De Tragiek van
Bonaire”
Oud Commissaris WEB en BHM
Directeur Bureau Telecom en Post, Curacao
Manager Buddy Dive
Gezaghebber
Meteropnemers, Water- en energiebedrijf
Gedeputeerde voor het Bestuurscollege
Secretaris Fundashon Bon Governashon, oud
directeur WEB
Commissaris WEB, oud directeur BHM, oud
gezaghebber
Algemeen directeur Ecopower
Bon Eco Solutions
Directeur bedrijfsvoering, Openbaar Lichaam
Commissaris WEB
Plant manager Ecopower
Kroon Solar Solutions
Gedeputeerde voor het Bestuurscollege
Station manager Radio Nederland
Wereldomroep; voormalig plant manager
Ecopower
Water- en energiebedrijf Bonaire, Customer
Services
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelatie, Rijksgebouwendienst
Commissaris WEB
Plv. directeur Bureau Telecom en Post
Auditdienst Rijk, cluster EL&I/AZ/FIN
Rijksgebouwendienst, BZK
Rijksvertegenwoordiger
Streefkerk Architecten
Inspecteur-generaal Leefomgeving en Transport
Hoofd Financiën, Openbaar Lichaam
Directeur a.i. Water- en Energiebedrijf
Bonaire
Voorzitter Fundashon Bon Governashon, oud
directeur WEB
Rijksgebouwendienst, BZK

H. de Bruijne
J. de Canha
P. Coolen
Mw. L. Emerencia
Frits, Egon, Terence
B. el Hage
J. Giskus
R. Hart
R. van Hof
N. van Holst
W. van Hees
S. Jansen
V. Kooij
M. Kroon
P. Kroon
H. Linkels

J. May
E. Mulder
T. Rossen
Mw. M. Sandries
P. Schilder, A. Schipper
E. Schoenmackers
W. Stolte
H. Streefkerk
Mw. J. Thunnissen
F. Tiemessen
G. Vogelesang
N. Willem
F. de Witte
Nederland
Mw. E. Alwayn

Directeur Water, Ministerie van Infrastructuur en
Milieu
SEO Economisch Onderzoek

K. van Buiren
36

GJ. Buitendijk
M. Dierikx

Directeur-generaal Koninkrijksrelaties
Directeur-generaal Energie, Telecom en
Mededinging
TU Delft
NSOB
Rijksuniversiteit Leiden

R. Hakvoort
R. in ’t Veld
G. van Oostindie
Saba
Mw. E. Boers
R. Hassell
Chr. Johnson
D. Johnson
N. Oleana
J. Robinson

Griffier van de eilandraad
Oud Statenlid, Lid RvC GEBE
Gedeputeerde voor het Bestuurscollege
Plantmanager GEBE
Rijksdienst Caribisch Nederland, Lid eilandsraad
Bonaire
Gridmanager GEBE

Sint Eustatius
F. Cuvalay
J. Pieper
K. Sneek
Mw. E. Spanning
J. Spanning

Manager GEBE
Evides
Gedeputeerde voor het Bestuurscollege
Hoofd Economische Zaken
Rastafarei

37

VERWIJZINGEN

Kamerstukken 2010-2011, 32850 nr. 1, brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over
de visie op het Koninkrijk
Kamerstukken 2010-2011, Bijlage bij Kamerstuk 32839 nr. 5, Reguleringsopties voor warmteproducenten (DCision)
Kamerstukken 2011-2012, Bijlage bij Kamerstuk 33000-IV nr. 76, Voortgangsrapportage van
Rijksvertegenwoordiger voor de openbare lichamen Bonaire, St. Eustatius en Saba

de

Kamerstukken 2011-2012, Bijlage bij Kamerstuk 33000-H nr. 6, Referentiekader Caribisch Nederland (IdeeVersa)
Kamerstukken 2011-2012, Bijlage bij Kamerstuk 33000-H nr. 7, Koopkrachtonderzoek Caribisch Nederland
(Ecorys)
Kamerstukken 2011-2012, Bijlage bij Kamerstuk 33000-IV nr. 76, Armoede in Caribisch Nederland, een verkenning
KEMA (draft, 2008), N.V. GEBE ST. Maarten tariff study and modification of rxisting tariffs & design of new tariffs.
In opdracht van GEBE N.V.
Martina , S. (2009), Regulation in splendid isolation. A framework to promote effective and efficient performance
of the electricity industry in small isolated monopoly systems, proefschrift TU Delft
Oostindie, G. en I. Klinkers (2011). Gedeeld Koninkrijk. De ontmanteling van de Nederlandse Antillen en de
vernieuwing van de trans-Atlantische relaties. Amsterdam University Press
Rijksauditdienst (2012, concept), Rapportage overeengekomen specifieke werkzaamheden m.b.t. financiële
informatie WEB. Rapport van feitelijke bevindingen. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie
SEO (2011, concept), Analyse marktstructuur energiemarkt Bonaire In opdracht van het ministerie van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
SEO (2012a, concept), Towards an efficient and profitable energy company in Saba. In opdracht van het
ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
SEO (2012b, concept) Towards an efficient and profitable energy company in St. Eustatius. In opdracht van het
ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
SEO (2012c, concept). Towards effective regulation of energy markets in Saba and Statia. In opdracht van het
ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

38