Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) en van de
begrotingsstaten van Wonen en Rijksdienst
(XVIII) voor het jaar 2013

Nr. 84

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 september 2013
Tijdens het Wetgevingsoverleg van 19 juni 2013 (Kamerstuk 33 605 VII, nr.
13) heb ik toegezegd uw Kamer schriftelijk te informeren over een drietal
onderwerpen:
– De verbeteringen in de bedrijfsvoering van het ministerie van BZK op
door de Algemene Rekenkamer geconstateerde onvolkomenheden;
– De norm van 10% externe inhuur voor BZK, en;
– De (invulling van de) systeemverantwoordelijkheid door de minister
van BZK op het functioneren van de Rijksdienst Caribisch Nederland.
Met deze brief geef ik uitvoering aan mijn toezegging aan uw Kamer.
Verbeteren bedrijfsvoering BZK
De bedrijfsvoering binnen BZK was eind 2012 voor verbetering vatbaar.
De Algemene Rekenkamer heeft in haar in rapporten bij de jaarverslagen
van BZK (Kamerstuk 33 605 VII, nr. 2) en Koninkrijksrelaties (Kamerstuk
33 605 IV, nr. 2) het (financieel) beheer van het ministerie als onvoldoende
beoordeeld op een aantal fronten.
Zes van de door de Algemene Rekenkamer vastgestelde onvolkomenheden hebben betrekking op het kerndepartement, de overige vijf zijn
toebedeeld aan de Shared Service Organisaties (SSO’s) van BZK. De
onderwerpen waarop onvolkomenheden zijn gesignaleerd zijn divers, en
lopen uiteen van financieel beheer tot Informatiebeveiliging en Inkoop.
Over de oorzaken heb ik u reeds geïnformeerd in de Bedrijfsvoeringparagraaf van mijn jaarverslag over 2012 en mijn reactie op het rapport van de
Algemene Rekenkamer.
Hieronder ga ik kort in op de hoofdlijnen van het verbetertraject dat ik heb
opgestart naar aanleiding van de opmerkingen van de Algemene
Rekenkamer. In de bijlage vindt u een gedetailleerd overzicht met

kst-33400-VII-84
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VII, nr. 84

1

maatregelen en de voortgang daarop, die ik heb genomen om de
geconstateerde knelpunten weg te nemen1.
Opzet verbetertraject
Om te borgen dat in opzet de juiste maatregelen worden genomen om de
problemen het hoofd te bieden is per door de Algemene Rekenkamer
geconstateerde onvolkomenheid een plan van aanpak opgesteld met
concrete maatregelen en deadlines. Deze plannen zijn door zowel de
directie Financieel-economische Zaken, als de Auditdienst Rijk beoordeeld
op kwaliteit. Dat wil zeggen:
– Sluit de inhoud van de maatregelen aan bij de geconstateerde
problematiek?
– Zijn de maatregelen in voldoende mate concreet en praktisch
toepasbaar?
– Hebben de maatregelen een realistische planning?
De plannen van aanpak zijn vanaf april in uitvoering genomen, waarbij de
voortgang tweewekelijks, in het bijzijn van de Auditdienst Rijk, is
besproken. Maandelijks volgde een bespreking in de Regiegroep
Financieel Beheer onder leiding van de Secretaris-generaal van mijn
ministerie. Ook de Algemene Rekenkamer is periodiek geïnformeerd over
de voortgang.
Voortgang op hoofdlijnen
De afgelopen maanden is binnen mijn ministerie veel werk verzet om de
knelpunten aan te pakken. In het overzicht in de bijlage wordt ingegaan op
de stand van zaken per door de AR toegekende onvolkomenheid. Het
overzicht dat ik in deze brief geef betreft de stand van zaken per medio
september 2013.
De effecten van de genomen verbetermaatregelen zullen voor een
belangrijk deel zichtbaar worden in de laatste maanden van 2013. Het
treffen van de juiste maatregelen en het verkrijgen van de gewenste
resultaten kost immers enige tijd. Medewerkers hebben tijd nodig om te
wennen aan de nieuwe processen en werkwijzen, nieuwe taakverdelingen,
en om alle opleidingen af te ronden en de opgedane kennis in praktijk toe
te passen. Het realiseren van een bijbehorende cultuuromslag vergt enige
tijd. De eerste signalen zijn evenwel positief. Enkele voorbeelden zijn:
• De financiele omvang van de foutieve boekingen is afgenomen, zo
blijkt uit de controles door administratieve medewerkers zelf en door
de interne controle.
• Het aantal openstaande vorderingen is teruggebracht en de verplichtingenadministratie is opgeschoond.
• Het gehele proces van subsidietoekenning en afrekening is vernieuwd
en geuniformeerd, inclusief regelgeving ter voorkoming van misbruik
en oneigenlijk gebruik (M&O).
• Bij de Werkmaatschappij toont de uitgevoerde tussentijdse afsluiting
tot en met april 2013 aan dat ten opzichte van de afsluiting per
jaareinde 2012 een aanzienlijke verbetering is doorgevoerd in het
proces van afsluiten.
• Bij P-direkt zijn de door de Algemene Rekenkamer gevraagde
verbeteringen gerealiseerd op autorisatiebeheer en mutatieverwerking.
• De belangrijkste risico’s aan de leverancierszijde van Digipoort zijn
begin 2013 weggenomen.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VII, nr. 84

2

De proefafsluiting van de administratie per september 2012 is een
belangrijke testcase voor wat betreft het financieel beheer binnen het
kerndepartement. Daarmee kunnen we zien of de diversiteit aan genomen
maatregelen, de nieuwe processen en de opleidingen van medewerkers
reeds voldoende effect heeft en of op grond daarvan het jaarverslagtraject
met voldoende vertrouwen tegemoet gezien kan worden. Door deze
afsluiting tijdig te laten plaatsvinden is er ook nog tijd om, indien nodig,
aanvullende maatregelen te nemen in november en december. De
Auditdienst Rijk en de Algemene Rekenkamer zullen in hun onderzoeken
specifiek aandacht hebben voor de effecten van alle maatregelen en deze
beoordelen.
Single Information, Single Audit
Specifiek wil ik uw aandacht vragen voor de stand van zaken op het
systeem van Single Information, Single Audit bij specifieke uitkeringen.
De Algemene Rekenkamer constateert sinds enige jaren dat dit systeem
niet voldoende zekerheid biedt voor (de vaststelling van) de rechtmatigheid van deze specifieke uitkeringen die door departementen worden
verstrekt aan gemeenten. Dit heeft er ondermeer toe geleid dat vorig jaar
extra werkzaamheden door ministeries, accountantskantoren en
gemeenten moesten worden uitgevoerd om voldoende zekerheid over de
besteding van de specifieke uitkeringen te krijgen.
In 2012 en 2013 zijn door mij, in mijn rol als systeemverantwoordelijke
minister voor het beheren, toepassen en onderhouden van het systeem
voor de interbestuurlijke financiële en informatieverhoudingen, diverse
maatregelen ingevoerd ter verbetering. Hierover is uw Kamer eerder ook
per brief geïnformeerd (Kamerstuk 33 400 B, nr. 5). De kern daarvan was:
– Het verminderen van de foutgevoeligheid bij gemeenten;
– Het bevorderen van een goede inbedding van SISA in de reguliere
gemeentelijke begroting- en rekeningcyclus, en bijbehorende
bestuurlijke aandacht binnen gemeenten;
– Single review door accountantskantoren vervroegen, en kwaliteitsborging bij de accountantskantoren stimuleren en eventuele benodigde
herstelacties gerichter uitvoeren;
– De stroomlijning en aanscherping op rijksniveau van het beleid en de
regelgeving ten aanzien van specifieke uitkeringen, inclusief het
terugvorderingbeleid van onrechtmatig en/of niet bestede bedragen.
Uit het eerste beeld van de Single Review 2013 die in mijn opdracht is
uitgevoerd door de Auditdienst Rijk blijkt dat de systematiek van Single
Information, Single Audit nog niet optimaal werkt. De systeemverantwoordelijkheid vanuit mijn ministerie wordt goed ingevuld. De problemen
liggen vooral bij de onvoldoende uitvoering van de werkzaamheden door
accountantskantoren. Daardoor bestaat er op dit moment nog geen
zekerheid over de besteding van (een deel van) de specifieke uitkeringen,
en kunnen deze nog niet worden vastgesteld door mij en mijn
collega-ministers.
Evenals voorgaande jaren is daarom in overleg tussen de Auditdienst Rijk
en de accountantskantoren besloten tot het instellen van een zogenaamde
tweede fase van werkzaamheden. De accountantskantoren die het betreft
zullen extra werkzaamheden moeten uitvoeren om alsnog voldoende
zekerheid te verschaffen over de besteding van de specifieke uitkeringen.
Deze werkzaamheden dienen zij uiterlijk 1 december afgerond te hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VII, nr. 84

3

Externe inhuur
Het tweede onderwerp betreft de externe inhuur. Uw Kamer heeft
gevraagd waarom voor BZK de 10% norm niet wordt gehaald en hoe
daarop wordt gestuurd. In het jaarverslag BZK over 2012 en de brief van
begin 2013 (Kamerstuk 32 501, nr. 22) heb ik uw Kamer geïnformeerd over
het geraamde inhuurpercentage van 20,7% voor 2013.
Ik maak hierbij een onderscheid tussen de externe inhuur door het
kerndepartement en de externe inhuur van Shared Service organisaties
die onder BZK vallen, maar voor het gehele Rijk werken. Dat kan ook niet
anders, want voor deze organisaties op het terrein van de rijksbrede
bedrijfsvoering is het noodzakelijk om te werken met de nodige flexibiliteit
in de personeelsvoorziening om te kunnen inspelen op de vraag van alle
departementen. Externe inhuur is daarbij een belangrijk instrument.
In de bovengenoemde brief heb ik uw Kamer onder meer geïnformeerd
over de gevolgen van de departementale herindelingen en de daarmee
samenhangende taakuitbreiding op het terrein van de rijksbrede bedrijfsvoering (onder andere de overkomst van SSC-ICT en RGD) welke een
opwaarts effect hebben op de externe inhuur voor BZK als geheel, en de
Shared Service Organisaties in het bijzonder. Hierdoor is het percentage
externe inhuur van mijn ministerie in totaal ruim boven de 10% uitgekomen. Dit verklaart ook de stijging van het percentage inhuur van 11,4%
in 2010, naar 14% in 2011 en naar 16,6% in 2012.
In de rapportages over de externe inhuur wordt onderscheid gemaakt in
diverse categorieën van inhuur. Uit nadere analyse van de rapportage
over 2012 blijkt dat het bij de inhuur voor BZK merendeels inhuurkrachten
betreft die zich met (beleids)ondersteunend werk en de ondersteuning van
de bedrijfsvoering bezig houden. Beleidsgevoelige inhuur, zoals interim-management en beleidsadvies, maakt in 2012 slechts circa 4,5% van de
totale inhuur van BZK uit.
Hoe werkt de 10%- norm (comply or explain)?
Tijdens het Verantwoordingsdebat op 20 mei 2010 (Handelingen II
2010/11, nr. 86, blz. 7186–7201, 7203–7223 en 7225–7260) is een motie van
het lid Roemer van de SP aangenomen met het verzoek een uitgavennorm
van 10% voor de inhuur van externen te hanteren.
In de brief van 29 juni 2010 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010,
31 701, nr. 32) is aangegeven op welke wijze door het kabinet uitvoering
gegeven wordt aan deze motie. Daarbij is aangegeven dat de norm van
10% het karakter heeft van «comply-or-explain» en dan ook gezien moet
worden als richtinggevend en niet als afdwingbaar.
Het kerndepartement
Ik deel de overtuiging dat externe inhuur moet worden teruggedrongen
en tot het noodzakelijke moet worden beperkt. Voor wat betreft de inhuur
voor het kerndepartement is dat ook gelukt. Deze is in 2012 terug
gedrongen tot 5,4%.
De Shared Service Organisaties
De Shared Service Organisaties moeten snel in kunnen spelen op actuele
maatschappelijke problemen of incidenten en dit verhoudt zich niet tot
een personeelsvoorziening die aan een harde uitgavennorm voor externe
inhuur is gebonden. Een afdwingbare norm past ook niet bij organisaties
waarvan verwacht wordt dat zij flexibel moeten kunnen functioneren. Dat
zou een onwerkbare situatie opleveren met nadelige consequenties voor
een efficiënte bedrijfsvoering en de taakuitoefening. Voor de onder BZK

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VII, nr. 84

4

ressorterende Shared Service Organisaties geldt dit in het bijzonder. Deze
organisaties hebben naast de vaste formatie behoefte aan een flexibele
schil van personele capaciteit die kan worden ingezet om schommelingen
in de productieomvang en specifieke kennis op te vangen. Daarnaast
wordt bij deze organisaties ook vanuit doelmatigheid afgeweken van de
rijksbrede norm van 10%. Vast personeel in dienst nemen leidt tot hogere
kosten op termijn.
BZK als geheel
Uiteraard blijf ik streven naar het realiseren van de norm voor mijn
ministerie als geheel. De realiteit is echter dat het huidige niveau van
externe inhuur voor BZK noodzakelijk is en op korte termijn niet kan dalen
tot de gewenste 10% zonder gevolgen voor de taakuitoefening van BZK.2
Het gaat bij deze taken in de meeste gevallen namelijk om projecten
waaraan uitvoering wordt gegeven door Shared Service Organisaties voor
de gehele rijksdienst en dus niet alleen voor mijn ministerie.
BZK als geheel zal de komende jaren dan ook ruim boven de norm van
10% uit blijven komen. De algemene taakstelling van € 1,1 miljard uit het
regeerakkoord stelt de rijksdienst voor de opgave om zich ook in
organisatie en personeel aan te passen aan de toenemende dynamiek. De
rode draad daarbij is om met minder mensen en financiële middelen te
werken aan de aanpak van nieuwe maatschappelijke opgaven, terwijl
tegelijkertijd moet worden gezorgd voor continuïteit in de kwaliteit van de
dienstverlening.
Op langere termijn verwacht ik wel dat reductie van de externe inhuur
mogelijk is vanwege het tijdelijke karakter van bepaalde taken en door
verambtelijking van bepaalde functies bij de rijksbreed opererende Shared
Service Organisaties. Ik teken daarbij echter aan, dat verambtelijking van
specifieke kennis, bijvoorbeeld op het gebied van ICT, heel moeilijk is
vanwege schaarste binnen de personeelsmarkt voor ICT-ers.
Rijksdienst Caribisch Nederland
Op verzoek van de heer Heijnen ga ik tenslotte ook in op de opmerkingen
van de Algemene Rekenkamer over de Rijksdienst Caribisch Nederland.
Ik vind het allereerst van belang om op te merken dat de Algemene
Rekenkamer kanttekeningen plaatst bij de middelen die via de dependances (en dus begrotingen) van de ministeries van OCW, VWS en SZW
naar Caribisch Nederland gaan. De betreffende ministers zijn zelfstandig
verantwoordelijk voor het financieel beheer. Deze ministeriële verantwoordelijkheid kan en wil ik niet overnemen.
De Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN) is formeel een dienstonderdeel
van mijn ministerie en wordt gevormd door het geheel aan departementale eenheden in Caribisch Nederland. Echter, inhoudelijk vallen de
werkzaamheden van deze medewerkers onder de verantwoordelijkheid
van de moederdepartementen. Ik heb hierin geen systeemverantwoordelijkheid, maar een coördinerende rol.
De departementale eenheden worden in hun bedrijfsvoering op verschillende terreinen van de bedrijfsvoering, zoals personeel & organisatie, ICT,
faciliteiten, financiën en communicatie, ondersteund door RCN/Centraal,
een shared service organisatie. Alleen de aansturing van deze shared
service organisatie valt onder mijn verantwoordelijkheid.

2

Met eerdere brieven in 2010 (Kamerstuk 31 701, nr. 35), 2011 (Kamerstuk 32 501, nr. 16) en
begin 2013 (Kamerstuk 32 501, nr. 22) heeft de minister van BZK uw Kamer hierover reeds
geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VII, nr. 84

5

Namens mijn collega-ministers en vanuit mijn beheersmatige verantwoordelijkheid voor de Rijksdienst Caribisch Nederland, merk ik op dat daar het
afgelopen jaar grote verbeteringen in het financieel en materieel beheer
zijn doorgevoerd. Deze ontwikkeling is en wordt in 2013 doorgezet. De
resultaten van de verbeteringen die mijn collega’s van SZW, VWS en OCW
hebben doorgevoerd zijn nu al zichtbaar en de verwachting is dat het
resultaat bij het jaarverslag 2013 beter zal zijn.
Uw Kamer vraagt mij in dit verband nog naar mijn coördinerende rol in
deze. Het verbeteren van de efficiency en afstemming binnen het Rijk
komt ook aan de orde in het op 2 juli jl. aan uw Kamer toegestuurde
onderzoek «Mogelijkheden voor deregulering en taakverlichting Caribisch
Nederland» van het onderzoeksbureau Ideeversa. Zoals reeds aan uw
Kamer aangekondigd, komt het kabinet met een reactie op dit rapport in
het najaar van 2013. Vooruitlopend hierop kan ik alvast aangeven dat het
bestaande interdepartementale overleg Caribisch Nederland zal worden
uitgebreid met enkele ministeries en een vaste bemensing krijgt alsmede
een vaste voorzitter (de Secretaris-generaal van mijn ministerie). Dit
hoogambtelijke overleg zal zo structureel fungeren als ambtelijk
voorportaal. Departementoverstijgende onderwerpen, zoals de door de
Algemene Rekenkamer gesignaleerde tekortkomingen, worden hierin
afgestemd.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VII, nr. 84

6