Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3051
Vragen van de leden Van Nispen (SP) en Kathmann (PvdA) aan de Minister
van Justitie en Veiligheid over overleveringen aan Polen (ingezonden 27 mei
2021).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 3 juni
2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel in de Telegraaf «Opeens politie voor de deur;
timmerman Rob zou een criminele organisatie leiden»? Wat is daarop uw
reactie? Hoeveel mensen zitten in een soortgelijke positie, hoeveel mensen
zijn de afgelopen tijd overgeleverd aan Polen of dreigen nog overgeleverd te
gaan worden?1
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met het artikel. Zoals u weet kan ik mij over individuele
zaken niet uitlaten.
In 2020 zijn ruim 200 personen aangehouden voor overlevering aan Polen en
zijn in totaal 66 personen ook daadwerkelijk overgeleverd. Het betreft een
lager aantal dan in eerdere jaren vanwege de huidige reisrestricties en de
prejudiciële vragen die zijn gesteld aan het Hof van Justitie van de EU met
betrekking tot overlevering aan Polen (in de gevoegde zaken C-354/20 en
C-412/20).
In 2021 zijn vooralsnog ruim 100 personen aangehouden.
Vraag 2
Kunt u toelichten waarom Nederland nog altijd verdachten aan Polen
overlevert, terwijl dat ook enige tijd door rechters tegen is gehouden, omdat
er zulke grote zorgen zijn over de staat van de rechtsstaat en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Polen en de vraag terecht is of iemand in
Polen een eerlijk proces zal krijgen?

1

ah-tk-20202021-3051
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

De Telegraaf, 25 mei 2021, «Opeens politie voor de deur; timmerman Rob zou een criminele
organisatie leiden»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 2
De zorgen rond de onafhankelijkheid van de Poolse rechterlijke macht hebben
de volle aandacht van het kabinet. De Internationale Rechtshulpkamer (IRK)
van de rechtbank Amsterdam is tevens op de hoogte van de zorgen omtrent
de Poolse rechtstaat in relatie tot Europese aanhoudingsbevelen en heeft om
deze reden prejudiciële vragen gesteld aan het Hof van Justitie van de EU.
Het Hof van Justitie van de EU heeft in zijn uitspraak van 17 december 2020
in de zaken C-354/20 en C-412/20 PPU geoordeeld dat door Polen uitgevaardigde Europese aanhoudingsbevelen niet categorisch mogen worden
geweigerd.
Een verzoek tot overlevering wordt, met inachtneming van de jurisprudentie
van het Hof van Justitie van de EU, door de Internationale Rechtshulpkamer
(IRK) van de rechtbank Amsterdam beoordeeld en de rechtbank Amsterdam
bepaalt in elk individueel geval of de overlevering dient te worden geweigerd.
Overlevering kan alleen worden geweigerd als daar in het individuele geval
gronden voor bestaan. De Internationale Rechtshulpkamer (IRK) van de
rechtbank Amsterdam onderzoekt of er concrete en zwaarwegende redenen
zijn om aan te nemen dat de opgeëiste persoon een reëel risico loopt dat zijn
grondrecht op een eerlijk proces zal worden geschonden.2 Dit toetsingsmodel
wordt nader toegelicht bij de beantwoording van vraag 4.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het feit dat in Europees verband is afgesproken dat er
wederzijds vertrouwen bestaat in elkaars rechtsstelsels, met als gevolg dat
Nederlanders in voorkomende situaties zonder inhoudelijke toets overgeleverd moeten worden aan Polen, niet zou moeten betekenen dat daaraan nooit
iets kan veranderen omdat de situatie gewijzigd kan zijn, zoals nu bijvoorbeeld in Polen aan de hand is? Wanneer kan er een moment komen om het
vertrouwen en daarmee de overleveringen op te schorten?
Antwoord 3
Zoals hiervoor in reactie op vraag 2 door mij is aangegeven doet de
Internationale Rechtshulpkamer (IRK) van de rechtbank Amsterdam in elk
individueel geval een uitspraak over het verzoek tot overlevering, waarbij het
verzoek, met inachtneming van de jurisprudentie van het Hof van Justitie van
de EU, inhoudelijk wordt getoetst overeenkomstig de bepalingen van het
Kaderbesluit 2002/584/JBZ betreffende het Europees aanhoudingsbevel
(Kaderbesluit EAB) en de Overleveringswet. Er vindt door de Internationale
Rechtshulpkamer (IRK) van de rechtbank Amsterdam derhalve wel een
inhoudelijke toets plaats van het overleveringsverzoek.
Ingevolge artikel 1, tweede lid, van het Kaderbesluit EAB moet op grond van
het beginsel van wederzijdse erkenning elk Europees aanhoudingsbevel
overeenkomstig de bepalingen van het kaderbesluit ten uitvoer worden
gelegd. Daaruit volgt dat een aanhoudingsbevel slechts dan niet ten uitvoer
wordt gelegd indien dit afstuit op één van de weigeringsgronden geregeld in
dat kaderbesluit. Uit de hiervoor genoemde Hof-jurisprudentie volgt hoe die
bepalingen door de overleveringsrechters in de lidstaten moeten worden
toegepast. Opschorting van die op zichzelf genomen duidelijke verplichtingen
is, zoals overweging 10 van het kaderbesluit regelt, slechts mogelijk in geval
van een ernstige en voortdurende schending door een lidstaat van de in
artikel 6, eerste lid, van het Verdrag inzake Europese Unie neergelegde
beginselen, welke schending door de Raad is geconstateerd overeenkomstig
artikel 7, eerste lid, en volgens de procedure van artikel 7, tweede lid, van dat
Verdrag.
Vraag 4
Klopt het dat rechters nu niet de bevoegdheid hebben om alle overleveringen
aan een bepaald land op te schorten wanneer vast is komen te staan dat er
niet langer sprake kan zijn van vertrouwen in het rechtsstelsel en een eerlijk
strafproces in een lidstaat? Bent u bereid zich hiervoor in te spannen in
Europees verband?

2

ECLI:NL:RBAMS:2021:420, Rechtbank Amsterdam, d.d. 10 februari 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Zoals aangegeven in de reactie op vraag 3, kunnen verzoeken uit een land
niet categorisch worden geweigerd maar dient er een individuele toets plaats
te vinden.
Het Kaderbesluit EAB laat enige ruimte open om uitvoering van een EAB te
schorsen en de overlevering te weigeren wanneer er sprake is van «een
ernstige en voortdurende schending van de grondrechten door een lidstaat».
Om te beoordelen of daarvan sprake is heeft het HvJEU een toetsingsmodel
bestaande uit twee stappen meegegeven:
• In de eerste stap moet de uitvoerende rechterlijke autoriteit op basis van
objectieve, betrouwbare en nauwkeurige gegevens vaststellen of er een
reëel gevaar bestaat van schending van het recht op een eerlijk proces dat
verband houdt met een gebrek aan onafhankelijkheidswaarborgen.
• In de tweede stap moet die autoriteit concreet en nauwkeurig nagaan in
hoeverre die tekortkomingen gevolgen kunnen hebben op het niveau van
de rechterlijke instanties die bevoegd zijn om kennis te nemen van de
procedures waaraan de gezochte persoon zal worden onderworpen, en of
er, gelet op de persoonlijke situatie van die persoon, de aard van het
strafbare feit waarvoor hij wordt vervolgd en de feitelijke context van de
uitvaardiging van dat aanhoudingsbevel, en rekening houdend met de
eventueel door die lidstaat verstrekte gegevens sprake is van zwaarwegende en op feiten berustende gronden om aan te nemen dat die persoon
een dergelijk gevaar zal lopen bij overlevering aan die laatste staat.
Vraag 5
Acht u rechters, advocaten en verdachten in staat om te beoordelen of in
individuele gevallen een reële kans op de schending van grondrechten bij
overlevering bestaat, in casu het recht op een eerlijk proces, zoals de
weigeringsgrond voor overleveringen is geformuleerd? Zo nee, wat gaat u
doen om dit hiaat in te vullen?
Antwoord 5
Ja. Binnen de overleveringsprocedure heeft de opgeëiste persoon de
mogelijkheid argumenten aan te voeren op grond waarvan hij of zij van
oordeel is dat in het verzoekende land geen sprake zal zijn van een eerlijk
proces. Het verzoek tot overlevering wordt, met inachtneming van de
jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU, in elk individueel geval
door de rechtbank Amsterdam beoordeeld. De Internationale Rechtshulpkamer (IRK) van de rechtbank Amsterdam zal daarbij toetsen of er in dit
concrete geval een reële kans op schending van de fundamentele rechten is.
De beslissing of er sprake is van een eerlijk proces is echter voorbehouden
aan de strafrechter die de zaak inhoudelijk zal beoordelen in de uitvaardigende lidstaat. Bij deze beslissing zal niet alleen worden beoordeeld of de
persoon een eerlijk proces zal krijgen maar ook, indien dit niet het geval is, of
dit voldoende is gecompenseerd. De verdachte heeft na de beoordeling van
de strafrechter nog de mogelijkheid van hoger beroep en de mogelijkheid om
een klacht in te dienen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
Vraag 6
Is het voor een individu wel realistisch en mogelijk om aan te tonen dat er in
zijn of haar concrete zaak geen sprake zal zijn van een eerlijk proces? Hoe
moet iemand dat doen?
Antwoord 6
Zoals bij vraag 5 aangegeven, heeft de opgeëiste persoon de mogelijkheid
om verweer te voeren en aan te voeren dat zijn fundamentele rechten zullen
worden geschonden bij overlevering. De persoon dient daarbij aan te tonen
dat dit in zijn concrete zaak het geval is. Op grond van artikel 11 van de
Overleveringswet dient daarvoor te worden beoordeeld of een persoon een
reëel gevaar loopt op schending van de door het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie gewaarborgde grondrechten. Er is in een eerdere
zaak afgezien van overlevering door de Internationale Rechtshulpkamer (IRK)
van de rechtbank Amsterdam omdat werd vastgesteld dat er een reëel gevaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

zou bestaan dat de grondrechten van de opgeëiste persoon zouden worden
geschonden na overlevering.3
Het spreekt verder voor zich dat iedere opgeëiste persoon zich kan voorzien
van deskundige rechtsbijstand om te beoordelen of een beroep op een
mogelijke schending van het recht op een eerlijk proces in de verzoekende
lidstaat mogelijk kans van slagen heeft. Van een deskundig rechtshulpverlener kan worden gevergd dat deze zich hierin terdege verdiept.
Vraag 7
Zijn er alternatieven voor overlevering aan een ander land, zoals bijvoorbeeld
door het bewijsmateriaal aan Nederland over te dragen en de vervolging hier
plaats te laten vinden of, uiteraard met instemming van de verdachte, het
proces digitaal vanuit Nederland te volgen? Is daar een wettelijke grondslag
voor? Zo nee, zou dat niet goed zijn?
Antwoord 7
Het is aan het verzoekende land om te besluiten of het een verzoek tot
overlevering of een verzoek tot overname van de strafvervolging indient. Er is
in verschillende verdragen een wettelijke grondslag voor het overdragen van
strafvervolging binnen de Europese Unie voorzien, alsmede in de nationale
wetgeving op basis van het Wetboek van Strafvordering. Daar dient echter
wel een verzoek tot overdracht van strafvervolging aan ten grondslag te
liggen van het verzoekende land. Het is op dit moment niet mogelijk dat de
opgeëiste persoon het proces digitaal vanuit Nederland volgt, gelet op het
voorbehoud dat Nederland heeft gemaakt bij de EU-rechtshulpovereenkomst
(artikel 10, negende lid), alsmede de verklaring bij het Tweede aanvullend
protocol (artikel 9, negende lid) bij het Europees Rechtshulpverdrag.
Bovendien is berechting via videoconferentie (in Nederland of elders) op
grond van de genoemde verdragen en het Wetboek van Strafvordering niet
mogelijk.
Vraag 8
Als overleveringen naar een land waarover grote zorgen bestaan niet
voorkomen kunnen worden, bent u dan tenminste bereid garanties te eisen
voor een eerlijk proces, een maximale duur van het voorarrest, medische
omstandigheden en het zo snel mogelijk uitzitten van de eventuele straf in
Nederland?
Antwoord 8
De rechtbank Amsterdam is bevoegd te beslissen op het verzoek tot
overlevering. Het Kaderbesluit EAB voorziet niet in de mogelijkheid om een
garantie te eisen voor een eerlijk proces of een maximale duur van het
voorarrest. De Internationale Rechtshulpkamer (IRK) van rechtbank Amsterdam kan wel aanvullende informatie hierover opvragen bij het verzoekende
land. Ten aanzien van medische omstandigheden is het wel mogelijk om in
overleg te treden met het verzoekende land.
Het is tevens mogelijk om voor onderdanen een zogeheten terugkeergarantie
te bedingen om ervoor te zorgen dat de tenuitvoerlegging van de eventuele
straf in Nederland kan plaatsvinden. Op grond van artikel 6 van de Overleveringswet geeft Internationaal Rechtshulpcentrum (IRC) Amsterdam aan de
afdeling Internationale Overdracht Strafvonnissen (IOS) van de Dienst
Justitiële Inrichtingen door wanneer er een overlevering plaatsvindt met een
terugkeergarantie. De opgeëiste persoon en/of zijn familie kan vervolgens
contact opnemen met de WETS informatielijn over de procedure van de
terugkeer.
Vraag 9
Kunt u deze vragen met spoed beantwoorden, uiterlijk voorafgaand aan het
commissiedebat van 3 juni a.s. over de JBZ-Raad?
Antwoord 9
Ja.

3

ECLI:NL:RBAMS:2021:420, Rechtbank Amsterdam, d.d. 10 februari 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4