Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

21 501-28

Defensieraad

Nr. 262

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 januari 2024
Hierbij ontvangt u de geannoteerde agenda voor de Informele Raad
Buitenlandse Zaken (RBZ) met de Ministers van Defensie, die op 30 en
31 januari 2024 in Brussel plaatsvindt. Op de agenda staat een sessie over
de militaire EU-steun aan Oekraïne, een sessie over de paraatheid van de
Europese defensie, en een werklunch met vertegenwoordigers van de VN,
de NAVO en het Europees Parlement over de situatie in het MiddenOosten en in de Sahel.
Militaire EU-Steun aan Oekraïne
De Raad zal spreken over het belang van voortzetting van de militaire
EU-steun aan Oekraïne. Het gaat daarbij om het leveren van munitie en
wapens aan Oekraïne, wat deels vanuit de Europese Vredesfaciliteit (EPF)
gefinancierd wordt, en om de EU militaire assistentiemissie (EUMAM)
voor Oekraïne waarmee Oekraïense militairen op Europees grondgebied
worden getraind. De Europese Raad van 14-15 december 2023 (Kamerstuk
21 501-20, nr. 2005) riep de Raad op om de EPF te voorzien van aanvullende middelen voor de verdere financiering van militaire steun aan
Oekraïne. In navolging hiervan zal bij de informele RBZ Defensie
gesproken worden over het voorstel van de Hoge Vertegenwoordiger (HV)
voor een Ukraine Assistance Fund (UAF), een separate envelop binnen de
EPF voor militaire steun aan Oekraïne. De Europese Dienst voor Extern
Optreden (EDEO) schat dat er EUR 5 miljard per jaar nodig is in de periode
2024–2027 om de levering van militair materieel en trainingen door
EU-lidstaten voort te zetten. Naar verwachting zal de HV een update geven
over de voortgang van de munitieleveringen aan Oekraïne en EUMAM.
Nederlandse inzet
Nederland hecht belang aan het blijvend steunen van Oekraïne, voor zo
lang als dat nodig is. Juist in deze fase van de oorlog is dit essentieel voor
de Oekraïense verdediging tegen de Russische agressie. Nederland blijft
hierin een voortrekkersrol spelen conform de motie van de leden Piri en

kst-21501-28-262
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-28, nr. 262

1

Veldkamp1 en pleit daarom voor spoedige besluitvorming over het
Ukraine Assistance Fund. Het merendeel van de lidstaten is voor een
aanpak waarbij per jaar bezien wordt hoeveel middelen er nodig zijn voor
het UAF. Het kabinet steunt deze aanpak. In dit kader is er EUR 300,9
miljoen gereserveerd voor de Nederlandse bijdrage in 2024.2 Tot op
heden ontvangt Nederland een deel van de EPF-bijdrage voor Oekraïne
terug via declaraties voor bilateraal door Nederland geleverde steun aan
Oekraïne.3
Nederland is positief over de behaalde resultaten van EUMAM Oekraïne in
2023. Er zijn grote aantallen Oekraïense militairen getraind binnen de EU
en ook zijn er vele complexe, specialistische trainingsmodules aangeboden van hoge kwaliteit. Het is daarbij van belang om de modules
voortdurend aan te passen aan de ontwikkelingen en de Oekraïense
behoeften. Nederland draagt bij aan EUMAM Oekraïne met stafofficieren
op de hoofdkwartieren van de missie en materieel gerelateerde en
specialistische trainingen (bijvoorbeeld op medisch gebied). Ook draagt
Nederland geregeld bij aan meer grootschalige EUMAM-trainingen in
Duitsland.
Paraatheid Europese Defensie
Om de militaire steun aan Oekraïne voort te kunnen zetten en om in
Europa de eigen strijdkrachten in het licht van de verslechterde veiligheidssituatie beter gereed te kunnen stellen en de slagkracht hiervan te
vergroten, is het hard nodig om de productiecapaciteit van de Europese
defensie-industrie aanzienlijk op te schalen. Hieraan wordt nu in zowel EU
als NAVO-verband en op nationaal niveau in de lidstaten hoge prioriteit
gegeven. De EU besloot in het voorjaar van 2023 om een aanzienlijk
budget vanuit het EPF beschikbaar te stellen voor gemeenschappelijke
aanschaf van munitie door de lidstaten voor Oekraïne. Daarnaast zijn
afgelopen najaar twee nieuwe EU-instrumenten in werking getreden:
ASAP4, de verordening ter ondersteuning van grotere productie van
munitie en EDIRPA5, de verordening om de gezamenlijke aanschaf van
capaciteiten door lidstaten te stimuleren. Het gaat om korte termijn
instrumenten die 2025 aflopen. Het kost enige tijd om de productiecapaciteit van de Europese defensie-industrie te verhogen. De Europese
Commissie verwacht dat de productiecapaciteit in de loop van 2024, als
gevolg van de geplaatste bestellingen, aanzienlijk zal stijgen.
De Europese Commissie heeft aangekondigd dat het eind februari 2024
een Europese Defensie-industrie Strategie (EDIS) en een bijhorend
voorstel voor een Europees Defensie Industrieprogramma (EDIP) zal
presenteren. Deze moeten bijdragen aan het op de middellange- en lange
termijn versterken van de Europese Defensie Technologische en Industriële Basis (EDTIB). Ook moeten de voorstellen bijdragen aan het
stimuleren van meer defensiesamenwerking tussen lidstaten op gebied
van ontwikkeling en aanschaf van defensiecapaciteiten. EDIP is de
opvolger van de korte termijn instrumenten ASAP en EDIRPA. Over de
toekomstige voorstellen EDIS en EDIP loopt op dit moment vanuit de
Commissie een consultatiefase met de lidstaten en de defensie-industrie.
Tijdens de informele Raad zal Commissaris Breton zijn voorlopige ideeën
met betrekking tot EDIS en EDIP delen en zullen de lidstaten daarop
reageren.

1

Motie van het de leden Piri en Veldkamp (Kamerstuk 21 501–20, nr. 1993) over uitspreken dat
Nederland een voortrekkersrol moet blijven spelen in het steunen van Oekraïne.
2
Kamerbrief Steun Oekraïne in 2024, d.d. 17 november 2023, Kamerstuk 36 045, nr. 171.
3
Kamerbrief leveringen militaire goederen aan Oekraïne d.d. 14 december 2023, Kamerstuk
22 054, nr. 374
4
Act in Support of Ammunition Production
5
European Defence Industry Reinforcement through common Procurement Act

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-28, nr. 262

2

Nederlandse inzet
Nederland onderstreept het belang van Europese samenwerking bij het
versterken van de EDTIB, in bijzonder het opschalen van de productiecapaciteit van de Europese defensie-industrie. Dit is, zoals aangegeven, hard
nodig om de militaire steun aan Oekraïne voort te kunnen zetten en om
onze eigen gereedstelling te verbeteren. Het kabinet acht het van groot
belang dat Oekraïne in haar wapen- en munitiebehoefte wordt voorzien. In
dat kader heeft het kabinet vorig jaar via twee sporen meegedaan aan
gezamenlijke aanschaf van munitie voor Oekraïne: voor 130 miljoen euro
aan het inkoopproject van het Europees Defensie Agentschap (EDA) en
voor 130 miljoen euro aan het door Duitsland geleide inkoopproject. Ook
dit jaar zal het kabinet munitie aanschaffen voor Oekraïne en voor onze
eigen krijgsmacht, deels gezamenlijk met andere lidstaten, conform de
motie van de leden Tuinman van Campen.6 Het kabinet zal dat daar waar
mogelijk met inschakeling van Nederlandse industrie doen.
Het kabinet kijkt uit naar de aankomende Commissievoorstellen voor EDIS
en EDIP. Het opschalen van productiecapaciteit is een prioriteit. Daarbij is
het ook van belang dat de defensie-industrie voldoende toegang heeft tot
kapitaal om te kunnen investeren. EDIS en EDIP dienen ook voorstellen te
bevatten ter bevordering van de leveringszekerheid van militair materieel
en voldoende aandacht geven aan onderzoek en ontwikkeling van nieuwe
defensie-capaciteiten. Om de Nederlandse prioriteiten voor EDIS en EDIP
in Brussel over het voetlicht te brengen heeft het kabinet non-papers
opgesteld. Deze documenten zijn als bijlagen meegestuurd met deze
geannoteerde agenda.
Nederland verkent momenteel ook nationaal de mogelijkheden voor
structurele versterking van productie- en leveringszekerheid van militair
materieel voor de Nederlandse krijgsmacht om de gereedstelling en het
voortzettingsvermogen te vergroten. Nederland zoekt naar nationale en
internationale mogelijkheden voor samenwerking in Europees en NAVO
verband. Zo worden in Europees-verband via de NAVO Support and
Procurement Agency (NSPA) 1.000 Patriot-luchtverdedigingsraketten
besteld, waarvan een deel voor Nederland is bedoeld. Naast Nederland
doen Duitsland, Roemenië en Spanje mee.
Actuele Zaken
Tijdens een werklunch, waarbij vertegenwoordigers van de NAVO, de VN
en het Europees Parlement aanwezig zullen zijn, zal de Raad spreken over
de situatie in het Midden-Oosten en in de Sahel.
Situatie in het Midden-Oosten
Het gewapende conflict tussen Israël en Hamas heeft grote impact op de
bevolking van zowel Israël als in de Palestijnse gebieden. De huidige
situatie in Gaza is zorgwekkend en blijft verslechteren. Er zijn te veel
onschuldige levens verloren en de schaal van het leed en de verwoesting
in Gaza door Israëls bombardementen is enorm. Nederland benadrukt in
diplomatieke contacten het belang van proportionaliteit in de militaire
response van Israël. Nederland roept Israël op om hierbij aantoonbaar
terughoudend en zeer gericht te handelen. Het collectieve lijden van de
burgerbevolking, waaronder veel kinderen in Gaza, moet stoppen.
Daartoe is onmiddellijke actie nodig. Nederland onderstreept daarbij de
verplichting van Israël om de humanitaire toegang te verbeteren.
In december 2023 is een resolutie in de VN-veiligheidsraad aangenomen
die pleit voor het scheppen van voorwaarden voor een duurzame
beëindiging van de vijandelijkheden. Nederland verwelkomt deze
6

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1978, 12 december 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-28, nr. 262

3

resolutie en blijft onderstrepen dat er op grote schaal onmiddellijke,
veilige en ongehinderde verstrekking van humanitaire hulp moet worden
toegelaten en gefaciliteerd. De huidige toevoer van humanitaire hulp is
momenteel onvoldoende. Nederland verkent daarom doorlopend, samen
met partners, mogelijkheden voor het leveren van humanitaire goederen
via maritieme corridors en via de lucht. Samenwerking met (internationale) partners op dit gebied is essentieel en het kabinet verwelkomt
daartoe de aanstelling van de Speciaal Humanitair en Wederopbouw
Coördinator voor Gaza van de VN. Tegelijkertijd blijft ook het risico op
verdere uitbreiding van het conflict in de regio aanwezig, onder meer
gezien de ontwikkelingen aan de grens met Libanon.
Nederland steunt met klem de oproep om te werken richting een
duurzame stopzetting van de vijandelijkheden en blijft zich inzetten voor
een twee-statenoplossing. De Palestijnse veiligheidssector speelt daarin
een belangrijke rol. Om deze te versterken draagt Nederland daarom bij
aan de missies USSC en EUPOL COPPS en zal bezien of de Nederlandse
bijdrage aan deze of andere missies dient te worden aangepast.
Het kabinet is bezorgd over de aanvallen die recentelijk door Houthieenheden zijn uitgevoerd op commerciële en marineschepen in de Rode
Zee. Deze acties vormen een bedreiging voor de maritieme veiligheid en
het ongehinderd transport van goederen alsmede het beginsel van vrij en
veilig scheepvaartverkeer. Een veilige doorgang door de Rode Zee is in
direct Nederlands belang. Om die reden draagt Nederland bij aan de
maritieme operatie onder leiding van de Verenigde Staten, Prosperity
Guardian.7 Deze operatie is gericht op het waarborgen van vrije en veilige
doorvaart in de Rode Zee en de westelijke Golf van Aden. De operatie is
onder leiding van het reeds bestaande samenwerkingsverband Combined
Maritime Forces (CMF). Gezien de Rode Zee in het operatiegebied van de
maritieme EU-operatie EUNAVFOR Atalanta valt, wisselt deze operatie
informatie uit met partners over de situatie. In Brussel wordt op dit
moment tevens gekeken naar een mogelijke EU-missie in het Rode Zee
gebied ter bescherming van koopvaardijschepen en met name waar
Europese belangen in het geding zijn.
Op 11 en 12 januari 2024 hebben de Verenigde Staten en het Verenigd
Koninkrijk gewapend opgetreden tegen de militaire infrastructuur van de
Houthi’s, met als overkoepelend doel de-escalatie en het herstel van het
recht van vrije doorvaart in de Rode Zee. Naast politieke steun geeft
Nederland, op verzoek van de VS, ook niet-operationele militaire steun
aan deze operatie door middel van de inzet van één stafofficier.8
Nederlandse inzet
Zr.Ms. Holland is sinds 28 november 2023 aanwezig in de Middellandse
Zee en voert daar verschillende NEO-oefeningen uit om snel inzetbaar te
kunnen zijn om hulp te bieden wanneer de situatie daar om vraagt.
Aanvullend kan Zr.Ms. Holland ingezet worden voor humanitaire
hulpverlening. Dit doet Nederland in voorkomend geval in nauwe
coördinatie met internationale partners.
Onmiddellijke actie is nodig om de humanitaire catastrofe die zich in Gaza
ontvouwt een halt toe te roepen. De huidige toevoer van humanitaire hulp
is onvoldoende. Nederland blijft VN- en partnerorganisaties steunen die
humanitaire hulp verlenen en zet samen met internationale partners in op
het versnellen en verruimen van de aanvoer van humanitaire goederen
naar Gaza. Ondanks berichtgeving in de media over een mogelijke
humanitaire corridor over zee, kent deze optie nog steeds grote praktische
en logistieke beperkingen. De grensovergangen bij Rafah en Kerem
Shalom hebben daarom nog altijd prioriteit. Tegelijkertijd blijft het kabinet
7
8

Kamerstuk 27 925, nr. 963, d.d. 20 december 2023
2024D00453, 12 januari 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-28, nr. 262

4

samen met andere partners werken aan alternatieven, waaronder via zee
en lucht. Doorlopende en onafgebroken humanitaire toegang is essentieel. Het kabinet dringt voorts samen met internationale partners aan op
nieuwe, frequente humanitaire pauzes.9 Nederland blijft zich inzetten voor
een tweestaten-oplossing. Het versterken van de Palestijnse veiligheidssector is daartoe van belang. Nederland draagt daarom bij aan de missies
USSC en EUPOL COPPS, die tevens een bijdrage leveren aan het
tegengaan van kolonistengeweld en het bevorderen van stabiliteit.
Daarnaast is het bevorderen van maritieme veiligheid en het ongehinderd
transport van goederen over zee nadrukkelijk in het Nederlandse
economische- en veiligheidsbelang. De VS hebben Nederland op
28 november 2023 schriftelijk verzocht een bijdrage te leveren aan
operatie Prosperity Guardian. Nederland zal een bijdrage van maximaal
twee stafofficieren aan deze operatie leveren.10 Ook draagt Nederland
sinds 2020 bij aan het Frans geleide ad-hoc coalitieverband European
Maritime Awareness in the Strait of Hormuz (EMASoH) en sinds 2009 aan
EUNAVFOR Atalanta. Nederland heeft een positieve grondhouding ten
aanzien van een mogelijke EU-missie in de Rode Zee.
Sahel en West-Afrikaanse Kuststaten
De HV zal naar verwachting ingaan op de stand van zaken rondom de
verschillende militaire en civiele EU-missies in de Sahel en de
West-Afrikaanse Kuststaten. Op 4 december 2023 heeft Niger aangegeven
de samenwerking met EUCAP Sahel Niger en de EU Military Partnership
Mission (EUMPM) op te schorten. EUMPM is inmiddels uit Niger
vertrokken en EUCAP Sahel Niger is aan het afbouwen met zicht op
volledige terugtrekking in de zomer van 2024. Er zal naar verwachting ook
gesproken worden over de toekomst van EUCAP Sahel Mali en EUTM
Mali omdat de mandaten van beide missies in begin 2024 zullen worden
herzien.
De recente ontwikkelingen in de Sahel versterken het belang van
veiligheidsinzet in de West-Afrikaanse kuststaten in de Golf van Guinee.
De EU is in november 2023 een veiligheids- en defensie-initiatief gestart
ter ondersteuning van Benin, Ghana, Ivoorkust en Togo. Dit geïntegreerde
civiel-militaire partnerschap richt zich in eerst instantie op het opbouwen
van een dialoog met deze vier landen over veiligheid en defensie door
enkele civiele en militaire adviseurs op de EU-delegaties te plaatsen. In
vervolgfasen van het initiatief zal, afhankelijk van de behoeften van de
betreffende landen, verdere samenwerking en ondersteuning worden
vormgegeven.
Nederlandse inzet
Nederland betreurt het stopzetten van de civiele en militaire EU-missie
door Niger.
Voor Mali geldt dat Nederland, vanwege de verslechterde veiligheidsomstandigheden voor het personeel en het gebrek aan effectiviteit van de
missie in de huidige context, voorstander is van het afschalen of
beëindigen van EUTM Mali. Het kabinet heeft eerder al besloten om de
vier Nederlandse militairen in EUTM Mali eind oktober 2023 uit te laten
roteren en deze functies voorlopig niet opnieuw te vullen. Het kabinet zet,
onder voorwaarden, in op continuering van de civiele missie EUCAP
Sahel Mali. Voorwaarde voor het voortzetten van de Nederlandse bijdrage
(momenteel drie civiel experts en één politiefunctionaris) is dat de
9

Zoals gemeld in de Kamerbrief Voortzetting militaire steun ten behoeve van Gaza en de regio,
d.d. 12 december 2023 (Kamerstuk 23 432, nr. 505)
10
Zoals gemeld op 20 december jl. in de Kamerbrief veiligheidssituatie Irak en gevolgen voor de
Nederlandse aanwezigheid (Kamerstuk 27 925, nr. 963, 20 december 2023).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-28, nr. 262

5

veiligheidssituatie voldoende gewaarborgd blijft en het mandaat van de
missie uitvoerbaar blijft. Het hoofdkwartier van de missie bevindt zich in
Bamako en richt zich vooralsnog enkel op adviseren van veiligheidsactoren daar. Vooralsnog zijn er geen indicaties dat het mandaat niet
uitvoerbaar is of dat de veiligheidssituatie in Bamako niet voldoende
gewaarborgd blijft. Defensie levert in de tweede helft van 2024 een
stafofficier voor de planning- en coördinatiecel in Brussel, die de
uitkomsten van de dialoog tussen de deelnemende landen en de civiele
en militaire adviseurs van de EU-delegaties helpt omzetten in concrete
projecten.11
Het kabinet is positief over de versterkte samenwerking tussen de EU en
de West Afrikaanse kuststaten op gebied van veiligheid en het genoemde
veiligheids- en defensie-initiatief. Ik bracht begin januari 2024 een bezoek
aan de regio. Tijdens dit bezoek heb ik onder andere de Nederlandse
financiële bijdrage van drie miljoen euro over een periode van drie jaar
aan de International Counterterrorism Academy (AILCT) aangekondigd.
Deze academie is opgericht om regionale contraterrorisme samenwerking
te versterken. Daarnaast heb ik met mijn Ivoriaanse collega gesproken
over onderzoek naar een eventuele uitbreiding en verduurzaming van de
samenwerking tussen Nederlandse special forces met hun krijgsmachten,
voortbouwend op de bestaande relaties vanuit de door de VS-geleide
internationale oefening Flintlock. Ook in Senegal heb ik gesproken over
het onderzoeken van nadere samenwerking, onder andere op het gebied
van maritieme veiligheid.
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren

11

Kamerbrief inzake Nederlandse inzet in de Sahelregio, d.d. 5 december 2023, (Kamerstuk
29 237, nr. 201).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 21 501-28, nr. 262

6